1

M

Sakit sa Puso at Diabetes

“Ikaw, ano ang bp mo?”
arami ang hindi nakakaintindi kung ano ang ibig sabihin ng “presyon ng dugo” o “blood pressure”? Ang presyon ng dugo ay tumutukoy sa lakas at bilis ng pagdaloy ng dugo sa mga ugat. Mahalaga ang presyon ng dugo para sa sapat na pagdala ng dugo ng sustansya sa iba’t ibang bahagi ng ating katawan. Ito ay sinusukat sa dalawang numero: ang systolic at ang diastolic na presyon. Halimbawa, kapag sinabi ng duktor na 120 over 80. Ang unang numero (120) ang systolic na presyon, at ang pangalawang numero (80) ang tinatawag na diastolic na presyon. Konting paliwanag lang: Ang systolic na presyon ay ang pinakamataas na presyon sa ugat habang nagbobomba ng dugo ang puso. Ang normal na systolic na presyon ay hanggang 140 mm Hg. Ang diastolic na presyon ay ang pinakamababang presyon sa ugat habang ang puso ay nagpapahinga. Ang normal na diastolic na presyon ay hanggang 90 mm Hg. Maaaring mag-iba ang presyon ng dugo dahil sa mga sumusunod: 1. May ginagawa o napagod. 2. Pag-iba o pagpalit ng posisyon, gaya ng paghiga, pag-upo at pagtayo. 3. Pagkain, sakit na nararamdaman, pag-iisip at matinding pagkabalisa. Kailan sasabihing may altapresyon ang isang tao? Kapag ang presyon ng dugo ay mataas kaysa sa normal, at ito ay nananatiling mataas, ito ay tinatawag na altapresyon. Ang blood pressure na 140 over 90 (140/90) pataas ay nangangahulugan ng altapresyon! Alam niyo ba na sa isang 1

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain pangkaraniwang barangay, tinatayang mayroong isa sa apat na katao ang may altapresyon. Heto ang pinakabagong klasipikasyon ng Blood Pressure sa taong edad 18 pataas: Pinakamainam Mataas sa normal Altapresyon: Baitang 1 Baitang 2 Systolic < 120 120-139 140-159 > 160 at o o o Diastolic < 80 80-89 90-99 > 100

Ang mga pangkaraniwang sintomas ng altapresyon ay ang (1) sakit ng ulo sa bandang batok, (2) pagkahilo, (3) mabilis na tibok ng puso na halos kumakabog ang dibdib, at (4) paninikip ng dibdib. Hindi lahat ng taong may-high blood ay may sintomas. Karamihan nga ay walang nararamdaman. Ngunit delikado pa rin ito. Kung mataas ang inyong presyon, kumonsulta agad sa inyong duktor o health center.

Iwas sa maaalat kung may altapresyon
Isa sa bawat 4 na Pilipino ay may altapresyon. Kapag umaabot na sa edad 60, 1 sa 2 Pilipino ay may altapresyon na. Kung mataas sa 140 over 90 ang iyong presyon, may altapresyon o high blood pressure ka na. 1. Umiwas sa maaalat na pagkain. Ang pinakabawal sa may altapresyon ay ang pagkaing maaalat tulad ng hamon, mga sarsa, naka-delatang pagkain, at iba pa. Ang mga instant noodles ay napakataas din sa asin. Ang ginagawa ko ay kinakalahati ko lang ang seasoning ng noodles, pagkatapos ay kalahati din lang ang dami ng sabaw. Sa ganitong paraan, kalahati lang ang alat na makakain ko. Sa bawat pagbabawas ng asin sa pagkain, bababa ang inyong presyon. Ito ay dahil ang asin ay nag-iipon ng tubig sa katawan, na nagdudulot ng altapresyon. 2

Sakit Sa Puso, Maiiwasan Na 2. Kung ano ang timpla ng pagkain, huwag nang dagdagan pa ng sawsawan. Alam kong masarap ang toyo, patis o bagoong, pero maaalat po ito. Kung okay lang sa iyo, mas maigi pa ang suka o calamansi bilang kapalit. 3. Iwas alat, iwas kanser pa. Ayon kay Dr. Antonio Villalon, isang tanyag na espesyalista sa kanser, ang paggamit ng maraming toyo, patis at bagoong ay puwedeng magdulot ng kanser. Nakakatakot hindi ba? Ang sabi ni Dr. Villalon, maaaring may lahi ka na ng kanser. At kapag “nagising” ang selula mo ng mga masasamang pagkain, ay puwede maging kanser ito. Bukod sa maaalat, umiwas na rin sa mga pagkaing sunog (smoked foods), inihaw, matataba at hilaw (tulad ng kilawin). 4. Hindi mabisa ang pineapple juice sa altapresyon. Ang pineapple juice ay may vitamin C na masustansya, ngunit hindi po ito lunas sa altapresyon. Marami ang may ganitong maling akala. Ang pinakamabisa sa lahat sa pagbaba ng presyon ay ang pag-iwas sa maaalat at pag-inom ng gamot sa altapresyon. Kumonsulta sa inyong doktor.

Sakit Sa Puso Maiiwasan Na
Ayon sa American Heart Association, may 9 na sanhi ang altapresyon at sakit sa puso. 1. Nagkakaedad. Dumarami ang nagkakaroon ng altapresyon habang tayo ay tumatanda. 2. Mga lalaki. Mas mataas ang posibilidad na magkaroon ng altapresyon ang mga lalaki, kaya mas dapat silang mag-ingat at magpa-check up ng maaga. 3. Lahi ng pamilya. Ang altapresyon ay maaaring mamana mula sa mga magulang. Kung may kamag-anak kayo na maagang namatay sa sakit sa puso (wala pang 50 anyos). Magpa-konsulta din kayo sa inyong duktor. 4. Pagkaing maaalat at matataba. Ang maalat na pagkain ay nagpapataas ng presyon ng dugo at nagbibigay ng manas sa paa. Ang matatabang pagkain naman ay nagdudulot ng pagbabara sa ugat ng ating puso at utak. 5. Sobrang katabaan. Dahil dito, ang puso ay mas puwersadong bumomba 3

Kailan puwedeng hindi muna uminom ng Statins? Ayon sa National Cholesterol Education Program ng America. Ang stress ay nakapagpapataas ng presyon dulot ng sobrang pagkapagod ng katawang pisikal. 6. Ang tawag dito ay Statins at nagkakahalaga ito ng P20 – P80 bawat tableta. paano mo pa mabibili ang gamot na iyan. 8. atay. mas mataas ang posibilidad na ika’y tumaba. Tandaan: Kung ang mga nabanggit na dahilan ay mababawasan o mababago. kapag kinargahan mo ng taba at 30 pounds. Sobrang alak. Ang mga kilalang Statins ay ang Simvastatin. Kapag kinargahan mo ng 2 tonelada ang kotse. 9. Hindi Dapat Agad Inumin Napakaraming pasyenteng mahihirap ang nareresetahan ng mamahaling gamot sa cholesterol. Kung ang suweldo mo ay P250 lang sa isang araw. Sa katunayan ay napakabisa nito sa paglinis ng ating ugat. Stress o tensyon. Ganoon din ang katawan natin. Don’t worry. Ito ay nakapagpapakipot sa mga ugat at nagiging sanhi ng hindi magandang pagdaloy ng ating dugo. 7. Good luck po! Gamot sa Cholesterol. Hindi ko po sinasabi na hindi mabisa ang mga Statins. Ang puso natin ay maihahalintulad sa makina ng kotse. Gumamit ng hagdanan. Kung kulang ka sa ehersisyo. Ang malakas na pag-inom ng alak ay may masamang epekto rin sa ating puso. masisira ang makina at gulong nito. maaaring makaiwas sa maraming sakit. Ngunit kadalasan ay nareresetahan agad ang pasyente ng Statins kahit hindi pa ito kailangan.Sakit sa Puso. lalung-lalo na ng isip at emosyon. be happy. at Rosuvastatin. Masisira agad ang iyong puso at tuhod. binibigay ang 4 . Maging magalaw at maliksi. para ka na ring nagbitbit ng 30 pounds. sikmura at utak. Atorvastatin. Diabetes at Tamang Pagkain ng dugo. Paninigarilyo. Hindi aktibong pamumuhay.

ipasuri muli ang cholesterol. Kapag lampas pa sa 240 mg/dl. Okay lang sana kung mayaman ang pasyente. istrok. Makatutulong iyan sa sakit sa puso at mataas na cholesterol. May mga generic na P10 hanggang P20 bawat tableta. Kapag ang cholesterol test mo ay hindi pa umaabot sa 240.Gamot sa Cholesterol. karne. doon tayo magsisimula ng Statins. Iwas taba. Tandaan ang numerong 240. Ito’y dahil may estrogen pa sila sa katawan na nagproprotekta sa kanilang puso. Dahil dito. Pagkaraan ng 2 buwan. Pero unahin mo muna bilhin ang gamot sa diabetes dahil mas mahalaga ito. 5 . Kailan dapat uminom ng Statins? Kung ika’y nagkaroon na ng atake sa puso. Hindi Dapat Agad Inumin Statins kapag ang cholesterol ay lampas 240 mg/dl at wala namang diabetes o sakit sa puso ang pasyente. puwede munang hindi uminom ng Statins ang mga babaeng hindi pa menopause. Paano naman kapag lampas sa 240 ang cholesterol? Sa ganitong pagkakataon puwedeng mag-diyeta muna ng 2 buwan. Paano kapag kulang sa pera? Kapag kapos pa rin sa pera.” Ito ay ang Aspirin 80 mg tablet na P1. kailangan mo nang uminom ng Statins. at napakataas ang iyong cholesterol (lampas 240 mg/dl).50 lang ang halaga. Kung may diabetes ka. Ang problema kasi. may tinatawag na “poor man’s statin. Ang mura at epektibong statin ay ang Simvastatin. Ngunit may isa pang importanteng detalye: Ang mga babae na hindi pa menopause ay hindi gaanong matutulungan ng Statins. cakes at mantika muna. puwedeng i-diyeta muna natin iyan. may ibang doktor na kahit 210 lamang ang cholesterol ay nagrereseta na ng Statins. may tulong din ang Statins. Sana po ay nakatulong ang artikulong ito para malinawagan ng ating mambabasa kung kailangan ba talaga uminom ng Statins.

Nagkakahalaga ito ng P1. Paano malalaman kung may heart failure? Ang pinakamagandang test para malaman ang kondisyon ng puso ay ang 2DEcho. Limitahan ang pag-inom ng tubig at likido sa 4 hanggang 5 baso lang sa isang araw. Ano ang gamutan? Kailangan magpa-check up agad sa isang cardiologist. Ilista ito sa papel. 2. nag-iipon tuloy ang tubig sa buong katawan. Base sa 2D-Echo. Parang nalulunod ang pakiramdam at kailangan nilang gumamit ng maraming unan.Sakit sa Puso.000 depende kung saan gagawin. May mga batang pasyente na may rheumatic heart disease ang nagkakaroon din ng heart failure. nahihirapan ang puso na magbomba ng dugo sa buong katawan. Kabilang na dito ang sopas. Sukatin ang iniinom at iniihi bawat araw. Paano matatanggal ang sobrang manas ng heart failure? 1. Diabetes at Tamang Pagkain Solusyon sa Mahina ang Puso (o Heart Failure) May sakit na kung tawagin ay “heart failure” kung saan ay humihina ang masel ng puso. diabetes. Furosemide 40 mg tablet – Ito ay gamot na pampaihi. Dahil mahina ang puso. 4 na baso na lang ng tubig ang puwede mong inumin. paninigarilyo at pagkain ng matataba. Kapag uminom ka ng isang tasang sabaw. Gumamit ng 6 . at matutubig na prutas.500 hanggang P4. malalaman kung may heart failure ang pasyente. juice. paghingal lalo na kapag nakahiga. May mga gamot na ibinibigay tulad ng: 1. Dahil dito. Ace-inhibitors tulad ng Enalapril 10 mg o Captopril 25 mg tablet – Mabisa ang gamot na ito para mapaliit ng bahagya ang lumalaking puso. kung saan lalabas sa telebisyon ang hugis ng puso. Ang sintomas ng heart failure ay ang pamamanas ng paa. Bakit nanghihina ang puso? Ang karaniwang sanhi ng heart failure ay ang pagbabara ng ugat sa puso dulot ng altapresyon. 2.

mag-diyeta at mag-ehersisyo. Huwag mangamba. Kung 1 litro ang nainom. Gagaling pa ba ito? Hindi ito mapapangako ng doktor. Marahil ay hindi na makukuha sa diyeta iyan. iced tea at mga juices. Sa mga pasyenteng may heart failure at pamamanas. Simple lang ang gamutan sa diabetes. Alam kong mukhang mahirap ang paggamot ng heart failure. mabisa at epektibong gamot sa diabetes. Ito’y para mapalitan ang potassium na nawawala sa katawan sa pag-ihi. madalas umiihi. Bawasan ang pagkain ng matataba at matatamis. Una. Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay Kung ika’y may nararamdamang pamamanhid. magpa-check up para sa diabetes. Ang ibig sabihin nito ay 20-50% ng iyong mga selula sa pancreas (o pale sa Tagalog) ay nasira na ng diabetes. kailangan ay 1 o 2 litro ang iihiin sa isang araw. Umiwas sa soft drinks. Pero napakaraming pasyente na ang napagaling sa ganitong paraan. kung mas mataas pa sa 140 mg/dl ang iyong fasting blood sugar ay puwede nang magsimula ng gamot. Pangalawa. Sa ganitong paraan. Kapag ang blood sugar ay higit sa 125 mg/dl pagkatapos ng 10 oras na hindi pagkain (fasting blood sugar). nangangahulugang may diabetes ka na. Timplahin ang pag-inom ng Furosemide para maabot ang layunin na 1 o 2 litro ng ihi sa isang araw. May mga mura. mababawasan ang manas at paghingal ng pasyente. Mag-ehersisyo ng mas regular. o namamayat. laging nauuhaw. Lalo na kung may lahi ka ng diabetes. dapat ay suriin ang iyong asukal sa dugo. Kumonsulta sa inyong doktor. kailangan ay mas madami ang iniihi kaysa sa iniinom. 4. Ito ay ang (1) Met7 . Mag-tubig ka na lang. pero maaari pa nating maisalba ang mga gumaganang parte ng pancreas. 3. May pag-asa pa kahit mahina ang inyong puso.Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay plastic na litro ng soft drinks para masukat ang lahat ng iniihi sa isang araw. Sorry po. Kumain ng 2 saging bawat araw.

piliting makontrol ito. Mga 5 piso lang ang bawat isang tablet na mabibili sa Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. Ang pag-inom ng gamot ay depende sa taas ng blood sugar. Diabetes at Tamang Pagkain formin 500 mg na tableta. 2. 1. tumataas ang iyong asukal sa dugo ng lampas sa normal na 105 mg/dl. Hindi na kayang makipag-sex. Magagawa natin ito sa pamamagitan ng wastong pagkain at wastong kaalaman. mapuputol ang paa at masisira ang mga bato. Kung hindi mo tututukan ang iyong blood sugar. Ang dalawang binanggit kong mga gamot ang pinakamabisa at pinakasubok na gamot sa diabetes.Sakit sa Puso. Dahil dito. ibig sabihin ay 50% ng iyong mga selula sa pancreas ay nasira na. Kumonsulta sa inyong doktor. Lalabo ang mga mata. At sa huli. (2) Gliclazide 80 mg na tableta. Sigurado pong hahaba ang buhay ninyo sa mga gamot na ito. Mag-tubig na lang. Heto ang mga tips na dapat tandaan. Tumanggi sa Ice Tea. tinaguriang Ama ng Diabetes Medicine sa Pilipinas. Alam n’yo ba na ang pag-inom ng isang basong Ice Tea bawat araw ay nakapag8 . Kung ikaw ay may diabetes. Puwedeng umabot ito sa dialysis at pagkamatay. mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. Ayon kay Dr. Ang layunin natin ay mas bumaba pa sa 105 mg/dl ang iyong fasting blood sugar. Diyeta sa diabetes Alam n’yo ba na ang diabetes ay napakasama at nakamamatay? Kaya kung kayo ay may diabetes. Walang “mild” sa diabetes. Umiwas sa matatamis at matataba. Masisira ang ugat ng puso. Mamamanhid ang mga paa at kamay. Hindi biro ang sakit na diabetes. ay mapapabilis ang pagdating ng komplikasyon nito. Bawasan lang ang matatamis at mamantika na pagkain. mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. hindi naman lahat ng pagkain ay pinagbabawal sa diabetes. Soft Drinks at Capuccino. dapat ay mapababa na natin sa normal na lebel ang iyong blood sugar. Augusto Litonjua. Sa pamamamagitan nitong 2 gamot. 3.

At napakarami pa ang magkakaroon nito sa darating na panahon. hindi ba? Mag-diyeta para ma-kontrol ang inyong diabetes. Soft drinks. Akala ng marami ay “all you can eat” ang mga prutas. Paano ginagamot ang diabetes? Sa umpisa ay kinukuha sa diyeta at exercise ang diabetes. taba ng baboy at French fries. May mga taong hindi na kumakain ng kanin para pumayat. junk food. Mansanas at peras ang pang-diyeta na prutas. Bakit ko nasabi ito? Ito’y dahil sa klase ng ating kinakain. abokado at lychees. isang gulay at konting karne. 4. Kailangan din ng katawan natin ang carbohydrates para sa balanseng diyeta. Ang mga hindi nag-e-ehersisyo at may katabaan ay maari ding magka-diabetes. Dahil dito. Isang platitong ulam o gulay.Murang Gamot sa Diabetes daragdag sa inyong timbang ng 1 libra bawat linggo? Ang 1 basong soft drinks naman ay may 7 kutsaritang asukal. Ang solusyon ay ang paglimita sa dami ng pagkain. Sa katagalan ay manghihina kayo at mawawalan ng sigla. Hindi po ito maganda. Hinay-hinay lang. Murang Gamot sa Diabetes May 4 na milyong Pilipino ang may diabetes. Mali! Matamis at nakatataba din ang mga prutas tulad ng mangga. marami ang nangangailangan ng gamutan. Kung gusto mo ng mangga. Puwede ang isang kanin. na may 1 tasang kanin ay sapat na. pineapple. ubas. isang pisngi lang ay sapat na sa isang kainan. 9 . Ang pinakamainam na gamot sa diabetes ay ang mga nirereseta ng ating mga doktor. sitsirya. 5. Grabe ang tamis! Kaibigan. tubig lang talaga ang tunay na walang calories. Pagdating sa ubas ay sampung piraso lang ang puwede. Ngunit madalas ay hindi pa rin napapa-normal ang asukal sa dugo. May pagsusuri na nagpapatunay na ang soft drinks ay puwedeng magdulot ng diabetes.

Iniinom ito ng 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. Minsan ay pinagsasabay ang Gliclazide sa Metformin. Mas mura pa ang mga ito. mas epektibo ang mga regular na gamot. Huwag Pasaway. kaya lumalala tuloy ang sakit nila. Inumin Ang Gamot Niyo Mayroong mga pasyenteng pasaway. Ito ang 4 na bagay na dapat nilang tandaan. tinitimpla ng mga doktor ang dosis ng gamot na ibibigay sa iyo. Magpatingin sa inyong doktor. Depende sa antas ng inyong blood sugar. Metformin 500 mg tablet – Ang Metformin ay binibigay sa pasyenteng may katabaan. Huwag pong matakot sa Insulin. At kapag hindi pa rin bumaba sa normal ang blood sugar. may murang mga generic na gamot na mabibili sa mga tindahan tulad ng Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. Matigas ang ulo at ayaw makinig sa doktor. 10 . 3 beses din sa isang araw. Ang Metformin ay binibigay mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon depende sa taas ng iyong blood sugar. kailangan na magumpisa ng Insulin injections. Nagkakahalaga lang ng 2 o 5 piso ang bawat tableta ng Metformin o Gliclazide. tulad ng Metformin at Gliclazide. Nakababawas ito ng gana sa pagkain. Gliclazide 80 mg tablet – Ang Gliclazide ay mas malakas magpababa ng asukal kaysa sa Metformin. Ang isang murang brand name ay ang Glubitor na 6 na piso lamang. kaysa sa mga food supplements. Pinakamurang gamot sa diabetes Kung gipit kayo sa budget. Ang pinakamataas na dosis na aking binibigay ay ganito: Example: Metformin 500 mg tablet. 3 beses sa isang araw. Kapag umiigi na ang pakiramdam ay itinitigil na ang gamot. Paano naman ang food supplements? Sa aking pananaw. Diabetes at Tamang Pagkain 1. malaki ang naitutulong ng Insulin para hindi mahirapan ang ating pale (pancreas). 2. At Gliclazide 80 mg tablet. Sa katunayan.Sakit sa Puso.

Paano makakamura sa pagbili ng gamot? Kung kayo ay lampas 60 ang edad. Puwede bang ihinto ang gamot kung maayos na ang pakiramdam? Hindi puwede! Tandaan. mayroong nabibiling espesyal na lalagyan ng gamot na may markang Lunes hanggang Linggo sa labas.Inumin Ang Gamot Niyo 1. Paano masisiguro na regular ang pag-inom ng gamot ng pasyente? Sa mga madalas makalimot. Sabihin din sa inyong doktor kung puwedeng palitan ng mas murang brand ang mga iniinom na gamot. Kaya kung puwede lang ay huwag maging pasaway. 11 . Subukang maggenerics dahil mura ang generic na gamot. maraming gamot ang tinatawag na “maintenance medicine. Dahil dito. iyong bilog at iyong kulay pink na gamot. Kaya payo ko sa mga kamag-anak o nag-aalaga sa pasyente. diabetes at sakit sa puso. Dapat inumin ng tuloy-tuloy ang mga gamot sa altapresyon. muling tataas ang presyon ng dugo. panghabang-buhay po ang pag-inom ng mga gamot na ito. May mga magulang na hindi iniinom ang kanilang gamot dahil napakamahal daw nito at ayaw nilang pagastusin ang kanilang mga anak. Kapag inihinto mo ang pag-inom nito. Ano ang dapat tandaan ng isang pasyente tungkol sa gamot niya? Naiinis ang doktor sa pasyenteng hindi alam ang kanilang gamot. iyong hugis tatsulok. Inumin ang maintenance na gamot para humaba ang inyong buhay. 4. “Dok. manghuhula. Puwede ring bantayan kung iniinom ng inyong asawa o magulang ang kanilang mga gamot. tandaan ang 2 bagay: (1) Ano ang pangalan ng gamot na iniinom? (2) Paano at kailan ito iniinom? Ilista sa papel para hindi makalimutan. Importante iyan! 2. Kadalasan. Ibalik si itay o inay sa doktor kada-tatlo o kada-anim na buwan.” Ibig sabihin ay i-maintain o ituloy mo ang pag-inom. 3. mahalaga ang pag-unawa ng pamilya. Kaya nasa tamang antas ang inyong blood pressure ay dahil may epekto pa ang gamot. kumuha ng Senior Citizen card sa City Hall at ipakita ito sa botika upang mabigyan ng diskuwentong 20%. Kumonsulta muna sa inyong doktor bago ihinto o baguhin ang mga gamot.” Ano ba iyan? Ano ba ang tingin mo sa mga doktor.

tumutulong sa pag-iwas sa atake sa puso at istrok. colon cancer at iba pang kanser. Sagana ito sa bitamina. Ang Vitamin C ay panlaban sa mga sakit tulad ng sipon. 5. Citrus fruits tulad ng calamansi. tilapia. minerals at iba pang healthy na kemikal. Kapag mahilig ka sa gulay. Ma-berdeng mga gulay – Ang gulay tulad ng repolyo. Matatabang isda – Ang mga oily na isda tulad ng sardinas. Ayon sa pagsusuri. ang Omega-3 supplements ay punong-puno ng healthy na Omega-3. spinach at iba pang mga talbos ay napakahalaga sa katawan. Carrots – May pagsusuri ang nagsasabi na ang carrots ay panlaban sa kanser. Pang-alis ito ng dumi sa ating mga selula. suha at dalandan – Masustansya ang mga prutas na ito dahil may Vitamin C. Ang Omega-3 ay nag-aalaga ng puso. 12 . Kamatis – Ang kamatis ay mataas sa lycopene na tinatawag na anti-oxidants. diabetes. broccoli. hika. at arthritis. Ang kamatis ay makatutulong din sa pag-iwas sa mga kanser. pechay. Ang problema lang ay mahal ang mga isda na ito. at nagpapababa ng kolesterol sa katawan. tuna at mackerel ay may Omega-3. 3. 2. 1.2 2 Tamang Pagkain Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy A lam mo ba ang mga pinakamasustansyang pagkain para sa ating kalusugan? Ano ba ang pinaka-healthy na pagkaing ginawa ng Diyos para sa tao? Hindi ko na kayo papasabikin. sa tingin ko ay puwede ka nang hindi mag-vitamins. sakit sa tiyan. kangkong. Ang ketchup at tomato sauce na galing sa kamatis ay mainam din. 4. Ang gulay ay mabuti rin sa maraming sakit tulad ng sakit sa puso. heto ang aking listahan.

nakakapayat ang carrots dahil 35 calories lang ang kalahating tasa nito. may carbohydrates at may taba din. Mayroon pang 10 pagkain sa aking listahan: (11) Ampalaya para sa diabetes. Ang saging ay lunas din sa mga nanghihina at may cramps dahil mayaman ito sa potassium.” Tunay po iyang kasabihan. mag-saging ka. keso at yoghurt – Ang mga produkto ng gatas tulad ng mga nabanggit ay matatawag nating “complete foods. Tubig – Kasali ang tubig sa ating listahan dahil marami sa ating Pinoy ang kulang sa pag-inom ng tubig. Ito’y dahil natatapalan ng saging ang mga sugat sa tiyan.Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy Ito ay may Vitamin A na mabuti sa ating mga mata. Gatas. 10. Lalu na ngayong tag-init. (13) luya tulad ng salabat para sa boses at pagsusuka. 9. kailangang uminom ng 8-12 basong tubig. Kaya turuan natin ang ating mga anak na kumain ng carrots. Nakakabusog pa ito at puwede sa mga nag-di-diyeta.” Ito’y dahil ang gatas ay may protina. panlinis ng katawan. Makatutulong ito sa pag-iwas sa impeksiyon sa ihi. Mag-ingat lang sa pagkain nito dahil puwedeng humapdi ang iyong tiyan. (15) kamote 13 . Nakita niyo na ba si Roger Federer. low-fat milk ang inumin. Nakita niyo ba ang laki at lakas ng mga Americano? Ginagawa kasi nilang tubig ang pag-inom ng gatas. Bawang – Ang bawang ay makatutulong sa pagpapababa ng kolesterol. Isa pa. May calcium pa para sa kababaihan. (12) monggo na mataas sa protina at mura pa. Saging – Ang saging ang pinakamasustansyang prutas para sa akin. (14) oat meal para bumaba ang kolesterol. ang tanyag na tennis player? Kumakain siya ng saging sa gitna ng kanyang laban. 7. 6. 8. at saging ang sagot. Kailangan ni Federer ng lakas at sigla. pagbawas ng acid sa tiyan at pampaganda rin ng ating kutis. May taglay na pectin ang apple na nag-aalis ng dumi sa katawan. Siguraduhin lang na malinis ang tubig na iniinom para hindi magka-typhoid o cholera. Bumili ng purified water o pakuluan ng 5 minuto ang tubig. Mansanas – “An apple a day. Kung lagi kayong pawisin at gusto niyong lumakas. keeps the doctor away. Puwede ito gawing lunas laban sa ulcer at pangangasim ng sikmura. Sa mga gustong magpapayat.

Kaibigan. mayonnaise at butter. ang sagot ay. “Doc. hilig natin ang mga pagkaing hindi healthy sa ating katawan. Ang phosphorous ay nagtatanggal ng calcium sa ating katawan at puwedeng maging dahilan ng osteoporosis. (17) taho at tofu. (18) tsa-a tulad ng green tea. Kaya grabe ang tamis. Wala po itong silbi sa katawan kaya turuan natin ang ating mga anak na iwasan ito. Ito’y dahil may halong vetsin at asin. Sana po ay matago niyo ang listahang ito at maipamahagi sa iyong mga kaibigan. Matatabang sarsa tulad ng gravy. Soft drinks – Naku. Mga “Not-so-healthy” Foods Na Hilig Ng Pinoy Alam mo naman tayong mga Pinoy. mag-tubig ka na lang! 9. (16) wheat bread dahil mataas ito sa fiber. Junk food – Nakaka-addict ang mga sitsirya at chips. guilty ka diyan. (19) buko at buko juice para sa kidneys. tulad ng kilawin na isda o karneng may dugo pa. Kapag tinanong ko kung gaano karami ang iniinom. Hindi sapat ang pagsawsaw sa suka o calamansi para 14 . Ito ang sinisisi ng maraming eksperto kung bakit dumarami ang taong matataba. ‘di ba? Ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal. calamansi o hot sauce bilang sawsawan. dahil may halo itong phosphorous. ang pinakamasama sa lahat. 7.” Masama po ang alak sa ating kalusugan.Sakit sa Puso. 10. may sakit sa puso at mataas ang kolesterol. Medyo hilaw na karne – Sari-saring bulate ang nakatago sa mga hilaw na laman. Siguraduhin lutongluto ang inyong kinakain. minsan. Masisira ang ating atay. Nakapagdudulot din ito ng maraming kanser. Nakatataba at masama ito sa mga may diabetes. Tadtad iyan ng calories. Alak – May mga pasyente ang nagsasabi na ang red wine ay mabuti sa puso. Ano ba ang mga ito? Mag-umpisa tayo sa numero 10 papunta sa numero 1. 5. ugat at utak. 6. Mas mainam pa ang suka. French fries – Mataba at mamantika ang French fries. Diabetes at Tamang Pagkain dahil sa taglay na Vitamin A. 8. Mag-ingat din sa diet soft drinks. at (20) mani para tumalino. nauubos ko ang isang bote.

Mahirap masiguro ang kalinisan ng mga fish ball.” ang sagot ko. 15 . pero payat naman.“Overweight ka ba?” mapatay ang mga bulate at mikrobyo. Kung gusto ninyo na malaman kung mataba kayo o hindi. 2. patikim-tikim na lang.” hirit pa niya. Kaibigan. Magpopcorn ka na lang. puwedeng mailipat ang bulate sa ating pagkain. 4. Sobrang taas iyan sa uric acid at kolesterol. Chicharon at chicharon bulaklak – Sabi ng kaibigan ko. 3. Huwag makipagsapalaran. Mag-ingat! “Overweight ka ba?” Alam niyo ba ang inyong tamang timbang? May taong mukhang payat. May taong mabilog ang mukha. Gulay at isda lang talaga ang masustansya para sa inyo. Laman loob – Ewan ko ba kung bakit nahiligan ng mga Pinoy ang pagkain ng utak. pero ang taba ay nasa bilbil. “Balat lang naman ang gusto ko at hindi naman taba. May mga eksperto ang nagsasabi na puwedeng magdulot din iyan ng kanser. bato at bituka. heto ang lista ng tamang timbang batay sa edad. “Sinawsaw ko naman sa suka. Kaibigan. crispy pata at pata tim. queck-queck at iba pa. Ang resulta? Istrok at atake sa puso. Kapag ang mga street vendors ay hindi naghuhugas ng kamay.” “Eh saan ba nagtatago ang taba. Sorry po kung nasaktan ko ang inyong damdamin. Lechon – Ang paborito ng lahat kainin ay ang lechon. pero iyan po ang buong katotohanan. 1. puso. Street food – Ayon sa pagsusuri. 70% ng mga Pinoy ay may bulate sa tiyan. taba pa rin iyan. Ang taba ng baboy ang sadyang nakapagpapabara ng ugat sa puso at utak. taas at kasarian.

4.9 43.1 61. 16 .6 67. kung kayo ay lalaki na may taas na 5 feet at 5 inches. ang tamang pagbabawas ng timbang ay 1-2 kilo lamang bawat buwan at hindi hihigit pa rito.6 56. ang tamang timbang mo ay 136 pounds lamang.2 45.Sakit sa Puso.9 53. Kapag sobra sa timbang.3 54. Ang ibig sabihin ay puwede kang magkasakit ng diabetes.1 61. Ang mga pildoras na pampapayat (diet pills) ay pansamantala lamang ang epekto. 5.8 59. Kapag lumampas ka ng 10 pounds sa timbang na iyan ay tatawagin ka ng “overweight” ng iyong doktor.2 50. soft drinks at juices.3 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ Taas Babae Timbang Pounds 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 Kilo 40.6 56. Pumili ng ehersisyong kinasisiyahang gawin at isagawa ito ng mga 30 minuto.7 50. Kung sobra ka sa timbang.4 47. tatlo hanggang limang beses kada linggo.8 64. 3. arthritis at sa puso. may ilang tips dito para magpapayat: 1. Diabetes at Tamang Pagkain Lalake Taas Timbang Pounds Kilo 4’ 10’’ 4’ 11’’ 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ 106 112 118 124 130 136 142 148 48.0 52. I-rekord at bantayan ang iyong timbang habang patuloy na minamanmanan ang iyong kinakain.4 59. 2.4 Halimbawa. Iwasan ang mga sitsirya (junk foods). Kumain nang dahan-dahan para maramdaman agad ang pagkabusog at paunti-unti ring bawasan ang dami ng kinakain.

Anong prutas ang puwede sa mga nagpapapayat? Mansanas.Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Kung kayo po ay sobra sa timbang. peras at konting saging lang ang puwede. chocolate. may diabetes. Bawal na bawal ang mangga at ubas dahil sobra itong matamis. ang payo ko ay umiwas din sa mga fruit juices. sundin ninyo ang payo ko: Magbawas tayo sa Iced Tea. isang pisngi lang ang puwedeng kainin. Orange juice. Gamot. Kapag uminom kayo ng maraming juices. Umiwas sa Coffee at Energy drinks Walang gaanong benepisyo ang makukuha sa mga coffee drinks. Puwede kang magka-osteoporosis. para ka na rin kumain ng 7 kutsaritang asukal! Ganoon din ang iced tea. soft drinks at kung anu-ano pang matatamis na inumin. Alam niyo ba na ang katumbas ng isang cappuccino with whipped cream ay 3 pla17 . Dahil ang diet soft drinks ay may halong phosphorous na nagtatanggal ng calcium sa ating katawan. may altapresyon o gusto lang maging malusog. Puro asukal din iyan kaya grabe ang tamis! Ayon sa siyentipikong pagsusuri. Kahit “No-sugar” o “Lite” pa ang inyong inumin ay may peligro pa rin. Alam ba ninyo na ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal. Hindi ko alam saan nanggaling ang paniniwala na maganda sa altapresyon ang pag-inom ng pineapple juice. Mabilis din itong makataba at magpalaki ng tiyan. Kung gusto ng mangga. Kapag uminom kayo ng soft drinks. Lalo na kung may halo pang whipped cream. diyeta at exercise lang ang magpapababa ng blood pressure. Ang payo ko ay mag-tubig na lang! Nakatataba ang Pineapple Juice at iba pa Kung kayo’y may katabaan. Sa ubas ay 10 piraso lang ang pinakamadami. ang pag-inom ng soft drinks ay puwedeng maging sanhi ng diabetes. baka kayo tumaba. pineapple juice at kung anu-ano pang juices. Mataas ito sa calories at asukal kahit sabihin mong “unsweetened” pa. at full cream milk ang kape mo. Hindi po ito tunay. Malaki ang maibababa sa timbang ninyo.

Kung ika’y may altapresyon. Diabetes at Tamang Pagkain tong kanin na? Masama din sa kalusugan ang mga energy drinks dahil mataas ito sa caffeine. Papayat ka pa at makaiiwas ka pa sa maraming sakit! One Egg A Day Lang Po! Marami ang nagtatanong kung ilang itlog ang puwede nilang kainin? May magandang balita at hindi magandang balita tungkol sa itlog. Sari-sari ang opinyon tungkol sa itlog.Sakit sa Puso. mas maigi ang puti ng itlog na lang ang kainin at huwag na lang ang pula o egg yolk. tubig lang ang dapat inumin. diabetes o problema sa kolesterol. Nakaka-addict ang caffeine at nakabibilis pa ng tibok ng puso. puwede kang kumain ng 1 itlog sa isang araw. bawal ang energy drinks dahil puwedeng tumaas ang blood pressure mo. Ngunit sa kabilang banda ay may 213 milligrams ng kolesterol ang isang pula ng itlog. Kaya kaibigan. Nasa egg yolk kasi ang kolesterol. Kung gusto mo kumain ng itlog. Eat eggs in moderation. Ang itlog ay may protina. bacon at tocino. diabetis o mataas ang kolesterol. Kapag sinobrahan mo ang isang bagay. 3. 2. Kung ika’y malusog. vitamin D. Ngunit ang sasabihin ko ngayon ay ang deklarasyon ng mga doktor ng American Heart Association at Philippine Heart Association. Mag-ingat lang sa mga kasamang pagkain ng itlog tulad ng hotdog. 18 . Kung ika’y may sakit sa puso. Mataas ito sa kolesterol dahil ang rekomendasyon ng American Heart Association ay huwag kumain ng lampas sa 300 milligrams ng kolesterol sa isang araw. vitamin B12. Heto ang payo namin: 1. kailangan limitahan mo ang pagkain ng itlog sa 3 itlog lang sa isang linggo. riboflavin at folate. puwede itong makasama sa iyo. walang sakit sa puso. Piliin ang nilagang itlog kaysa sa pritong itlog. Sa kahit anong bagay ay dapat hinay-hinay lang ang pagkain. Mabuti ito sa katawan at masustansya.

” wika ko. Mabuti lahat iyan sa katawan. Sa mga misis. magbeyk (maghurno) o mag-ihaw na lamang kaysa sa magprito. Kung mahilig kayo sa itlog. Masustansya ang gulay tulad ng kangkong. 2. “Dok. carrots at kalabasa. Heto ang listahan ng puwedeng ipalit sa mga pagkaing mataas sa kolesterol at asukal. at mga pagkaing de-lata. mabuti sa katawan ang sardinas. mantikilya. talaba at alimasag. vetsin. may payo tayo sa tamang paraan ng pagluluto ng mga pagkain. Kung kayo ay may altapresyon. tilapia at bangus belly. limitahan ang pagkain nito sa tatlong beses sa isang linggo. Limitahan din sa isang beses kada linggo ang mga pagkain ng pato. gata. bakit lahat ng katakam-takam kainin ay masama daw sa katawan?”“Tama ka diyan. tinapa. ano ang bawal kainin?” Para sa akin. Mainam na magpakulo. bagoong. prutas at isda.“Dok. 19 . Good luck po! “Dok. 1. Sa prutas. Itapon ang mantikang lumabas sa karne habang niluluto ito. Hiwain at tanggalin ang taba sa mga karne. Kailangan ay balanse ang ating diyeta. suha at mansanas. 3. pagkaing prito. Sa isda naman. sagana sa bitamina ang saging. toyo. hamon. manok. Kumain na lang ng taba ng isda na mas-healthy. at taba ng karne. Ang taba ng baboy at baka ay masama. hamon. “Ewan ko nga ba kung bakit ang masasarap ay bawal?” Ano ang mga dapat natin kainin at iwasan? Kumain ng mga pagkaing wala o mababa sa taba at kolesterol gaya ng gulay. Mag-dahan-dahan tayo sa pagkaing mataas sa taba at kolesterol gaya ng chicharon. ano ang bawal kainin?” May pasyente ako na nagsabing. pan-de-sal na lang. asin. sausage. hindi ko mapapayo ang pagkain ng lampas sa 1 itlog sa isang araw. isda. tuyo. patis. at skim milk. Bawal po ang asin sa mga may high blood. lechon. Ang full cream milk ay nakatataba. malunggay. Ang ensaymada ay maraming mantika at asukal. palitan ng skim milk. karne norte. Kumain ng gulay. bawasan ang maaalat na pagkain tulad ng tocino.

7. Parang Multivitamin . C. May flavonoid din ang saging na parang tinatapalan ang mga sugat sa ating tiyan. Marami ang benepisyo ng saging: 1.04 mg. Para sa puso – Mabuti ang saging sa puso dahil mataas ito sa potassium at bitamina. Carbohydrates: 23 grams. Kapag kumain ka ng 2 saging bawat araw. 8. Iron..Kung susuriin mo. Tiyak na papayat ka diyan. 6. magtubig na lang. puwede bang ice candy at gulaman na lang? Alagaan natin ang ating kalusugan. at Potassium ito. Potassium: 260 mg.U.” Mali na po iyan. Phosphorus: 28 mg.Sakit sa Puso.. Imbis na uminom ng softdrinks o iced tea. parang multivitamin na ang saging dahil may vitamin A.. Vitamin A: 430 I. Calcium.. you can Have It All like Edu Manzano and Feel Complete like 20 . Kumain ng tama.” Marami nang pagsusuri ang nagpapatunay na ang saging ay napakabuti sa katawan. dagdagan mo na rin ng 2 saging bawat araw. at Protein: 1. Ang bago ngayon ay “Two bananas a day will keep the doctor away. Heto ang mga nilalaman ng isang saging na 100 grams: Calories: 88 calories. 3. Iron: 6 mg. Lalo na kung umiinom ka ng mga gamot sa puso at altapresyon. 2.2 mg. Ang saging ay may sariling antacid na tinatawag na phospholid. B. 5.. sinaing na kanin na lang. Sa mga naglilihi sa ice cream at cake na may icing. Diabetes at Tamang Pagkain 4. Para sa tiyan – Napakaganda ng saging para sa mga may ulcer at nangangasim na sikmura. matutunang gumamit ng suka. kumain na lang ng popcorn o butong pakwan.. Kung hilig mo ay magpulutan tulad ng chicharon bulaklak.. Vitamin C: 10 mg. Huwag piliin ang sinangag. Saging: Ang Pinakamasustansyang Prutas sa Buong Mundo May kasabihan na “An apple a day keeps the doctor away. Calcium: 8 mg. Magbawas sa mayonnaise sa ensalada. Vitamin B: Thiamine .

8. Kaya kahit ano pa ang nararamdaman mo. Para sa stress at pang-relax – Alam ba niyo na ang saging ay may tryptophan? Ito’y isang kemikal na nagpapasaya sa atin. Kung ikaw naman ay ane21 . at hindi rin magkakaroon ng leukemia. Hindi pa ito tiyak. Kaya kung nalulungkot ka dahil iniwan ka ng iyong girlfriend. pero marami ang naniniwala nito. Tipid pa! 4. huwag nang lumuha. puwede itong panlaban sa colon cancer at iba pang sakit sa bituka natin. Pang-baon talaga – Kaibigan. Madaming Bitamina Ang dahon ng malunggay ay sagana sa calcium at iron. Alamin natin ang galing ng malunggay. kailangan mo ng saging para hindi bumaba ang iyong potassium. marami din ngayong nagbebenta ng malunggay bread.Kumain ng Malunggay Piolo Pascual. Mabuti sa colon . 6. Posibleng makabawas sa leukemia at hika sa bata – May pagsusuri na nagsasabi na kapag ang bata ay lagi mong papakainin ng saging. mas hindi sila hihikain. Magbaon ng 2 saging sa iyong bag. Talagang ginawa ng Diyos ang saging para kainin. Ang calcium ay nagpapatigas ng ating buto at panlaban sa osteoporosis.Dahil mataas sa fiber ang saging. 7. malunggay noodles at iba pang pagkain na may sangkap na malunggay. hindi ba? Pero ang saging ay napakadali ibaon. Para sa nag-e-ehersisyo – Sa mga mahilig mag-ehersisyo. 5. kaya mo bang magbaon ng abokado o mangga sa bag? Mahirap kainin. kumain ka ng saging para lumakas at lumusog. Kumain ng Malunggay Alam ba ninyo na napakasustansya ng malunggay? Bukod sa pagkain ng malunggay. Kumain ng saging.

Pampalakas ng katawan . Pampadami ng gatas ng ina . potassium. Mga benepisyo ng malunggay: 1. may iron ang malunggay na nagpapadami ng ating dugo. 4. iron at phosphorus. 3. Kaya magtanim na ng malunggay sa inyong bakuran. Marami pang galing ang itinatago ng malunggay. Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga Maraming doktor ang nagulat sa galing na ipinakita ng pakwan. Sino ang magaakala na pagkatapos ng maraming dekada. Pagkatapos ay ilapat ang malunggay “paste” sa sugat. puwedeng ilagay ang dinurog na dahong malunggay sa sugat. Super-gulay talaga ang malunggay. kumain din ng 1 tasang dahon araw-araw. Ang mga bitaminang A at C ay tinatawag na anti-oxidants. ang malunggay ay may mas maraming bitamina. Ito ang lumalaban sa stress at nagpapabagal sa ating pag-edad. Para sa constipated .Kapag ika’y may sugat. At dahil sa bitamina nito.Kapag kulang ang gatas ng ina. Itapal sa sugat . ang malunggay ngayon ang pinapakain sa mga payat na bata.Kapag ika’y tinitibi.Kumain ng 1 tasang dahon ng malunggay arawaraw para mapunuan ang bitaminang kailangan ng katawan. Makatutulong ito sa pag-ayos ng iyong pagdumi. calcium. 2. ngayon lang nadiskubre ang mga 22 . Puwede din pakuluan ang dahon at gawing tsaa at inumin. kumain din ng 1 tasang dahon sa gabi. Mataas din sa protina. Kumpara sa ibang prutas at gulay. Mura at masustansya ang malunggay. Diabetes at Tamang Pagkain mic o kulang sa dugo. Puwedeng-puwede sa mga feeding program ng gobyerno. Lagyan ng konting tubig at initin. Hugasan muna ang dahon at durugin ito. Ang prutas ng malunggay ay masustansya din at mataas sa carbohydrates. Ang problema lang ay dapat masanay ang mga bata na kumain nito. vitamin A at vitamin C ang malunggay.Sakit sa Puso.

umiwas sa katas ng orange at pinya dahil maasim at acidic ito. Ang arginine ay ginagamit sa paggawa ng nitrous oxide. nakapagpapababa din ito ng blood pressure. Kung ang pulang pakwan ay panlaban sa kanser. Bukod sa pakwan. At kapag mas maraming pakwan ang iyong kakainin. Ngunit hindi lang nga kasing bisa ang pakwan kumpara sa mga gamot. 8. ang dilaw na pakwan naman ay makatutulong sa pag-iwas sa katarata sa mata (macular degeneration). 4. Gamot sa singaw at bad breath – Ayon sa mga eksperto. na nagpaparelaks ng ating mga ugat sa puso at utak. Kung ika’y laging tinitibi (constipat23 . 6. May katas na alkaline water – Ang pakwan ay sadyang matubig at gawa sa 92% alkaline water. 5. may tulong ang pakwan sa paggamot ng singaw at pag-bawas sa bad breath. Ang lycopene ay tinatayang panlaban sa kanser. Nagpapababa ng presyon – Dahil pinapaluwag ng arginine ang ating ugat. makatutulong ang pakwan sa pag-iwas sa istrok at atake sa puso. Ito’y dahil sa sangkap na lutein ng dilaw na pakwan. Tulong sa pag-iwas sa kanser – Ang pulang klase na pakwan ay napakasustansya dahil may taglay itong lycopene. Makatutulong sa sikmura at pagdumi – Dahil may fiber at tubig ang pakwan. Dahil dito. ang pakwan ay nagpapataas ng arginine (isang amino acid) sa ating katawan. May nagsasabi na mabuti ang alkaline water sa ating sikmura at safe ito kahit sa may ulcer. 2. posibleng may tulong ang pakwan sa pagpapagana sa sex. Pampalakas ng sex drive – Ayon sa mga eksperto. ang kamatis ay mayaman din sa lycopene. para na ring Viagra ang epekto ng pakwan. Maigi sa puso at ugat – Ayon sa US Department of Agriculture.Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga sikreto ng pakwan? Alamin natin ang bisa nito: 1. 7. Ang potassium at magnesium ng pakwan ay may tulong din sa blood pressure. mas mabuti pa ito sa katawan. Mabuti sa mata – Ang pakwan ay mayroong vitamin C at vitamin A na kailangan ng ating mata. napapabilis nito ang ating pagdumi. Dahil dito. Kung ika’y sinisikmura o may ulcer. 3. Ito’y dahil sa arginine na nagpapabuka ng ugat sa ari ng lalaki.

Diabetes at Tamang Pagkain ed). kumain ng maraming pakwan.Sakit sa Puso. puwede tayong mahilo at manghina. 12. 9. Ang pakwan ay nagbibigay ng masustansyang katas na nagpapalamig sa ating katawan. nagbibigay ito ng lakas sa katawan. Napakahaba ang listahan ng benepisyo ng pakwan. Puwede din lagyan ng laman ng pakwan ang parteng napaso. Ang glutathione ay maaaring makaputi ng balat at nagpapalakas pa ito ng ating immune system. Mabisang energy drink – Ang pakwan ay sagana sa vitamin B. 14. Para sa sakit ng ulo – Sa South Africa. nililinis ng pakwan ang ating kidneys at pantog. 15. ang glutathione ng pakwan ay mas marami pa kaysa sa ibang mga prutas at gulay. Bilang pampaputi – Alam niyo ba na may glutathione din ang pakwan? Oo. At kung ika’y may bato sa bato (kidney stones). Ipahid ang loob ng pakwan (pulp area) sa parte na may bungang araw.Kapag napaso ang iyong balat. Dahil dito. Magiginhawahan kayo at mababawasan ang rashes. Sa mga may arthritis dahil sa uric acid (gout). Kung ika’y may impeksyon sa ihi. Kaya ano pa ang hinihintay niyo? Kain na! 24 . kumain ng pakwan. May natural na asukal din ang pakwan na nagpapasigla sa atin. First-aid sa sunburn at pagkapaso . kumain ng pakwan at uminom ng tubig para mabawasan ang mikrobyo sa pantog. potassium at iron. Para makaiwas sa heat stroke – Kapag napakainit ang panahon. maganda itong lagyan ng yelo. 11. May tulong sa gout at mataas na uric acid – Ang katas ng pakwan ay makapagpapababa ng uric acid sa ating katawan. tinatapal ang balat ng pakwan sa ulo at bandang sentido para matanggal ang sakit ng ulo. 10. Paalala: Huwag kainin ang buto ng pakwan. 16. 13. makatutulong din ang pakwan sa iyo. Mainam sa kidneys at pantog – Katulad ng buko juice. First-aid sa bungang araw – Kumuha ng balat ng pakwan at palamigin sa refrigerator.

” Ang good carbohydrates ay hindi gaanong nagpapataas ng asukal sa ating dugo. Kaya magbawas sa kanin para pumayat at makontrol ang diabetes. pansit at wheat bread. Ngunit kung tinapay ang hilig. hindi ako mabubusog kung walang kanin?” Eh. Damihan mo na lang ang gulay mo tulad ng repolyo. Hindi tulad ng gulay kung saan dahandahan ang pagpasok ng sustansya sa ating katawan. maigi din na bawasan ang kanin. Basta may laman lang ang tiyan ay puwede na. mas papayat sila. Mabilis kasi madurog at ma-absorb ang kanin sa ating katawan. Ganoong karami lang ay sapat na. Nakita niyo na ba ang 1 supot ng kanin sa fastfood. Good luck po. ampalaya at kangkong. prutas. Bawasan ang Kanin Ang payo ko sa mga may diabetes o sa mga matataba: Bawasan ang kanin. Para sa may katabaan naman. Ito ang mga gulay. Huwag lang ubusin ang isang supot. imbes na magkanin at tap-si-log ay mag-pandesal na lang at sardinas. Ang sikreto nila: Huwag daw magpakabusog. 25 . At may sikreto pa ang mga Hapon na umabot sa edad 100. Para sa mga may diabetes. Bakit? Dahil ang kanin ay nakatataba at nakatataas ng antas ng ating blood sugar. “Paano naman iyan. Sa umaga. May nadiskubre ngayon ang mga eksperto na kung tawagin ay “good carbohydrates” at “bad carbohydrates. Ang mahilig sa rice ay lumalaki ang bilbil.Bawasan ang Kanin Sa May Diabetes at Matataba. Alam kong may mag-rereklamo. patatas at white bread. masisira ang kanyang mga organo. Kapag ang diabetiko ay kumain ng 2 platong kanin. biglang tataas ang asukal niya sa dugo. Kahit 3 pandesal ay puwede naman. Madali silang tumigil sa pagkain. Sa katagalan. matutuklasan niyo na biglang tataas ang iyong blood sugar 15 minutos pagkatapos kumain ng rice. Ang mga bad carbohydrates naman ay ang white rice. kaya nga tayo tumataba? Sino bang nagsabi na puwede mong ubusin ang isang bandehadong kanin.

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain

Paano Iiwas sa Pagkaing Nakalalason
Nakakaawa po ang ibang balita sa diyaryo, “27 bata nalason sa pagkain.” Dahil dito, naghanda ako ng mga epektibong tips para maka-iwas sa pagkalason. 1. Piliin ang mainit na pagkain. Mas safe ang mga bagong lutong pagkain tulad ng kumukulong sabaw. Mainam din ang hot tea bilang inumin. 2. Piliin ang tuyo na pagkain. Mabilis masira ang mga ulam na may sarsa, lalo na yung may gata. Para ligtas, kumain na lang ng pritong karne o inihaw na isda. 3. Amuyin, tingnan at tikman muna ang pagkain. Kung amoy panis ang pagkain, huwag isubo. Kung lasang ipis, iluwa ito. Kung may itim-itim na mukhang dumi ng ipis, ipaalam sa waiter. 4. Limitahan ang pagkaing may gatas. Madaling mapanis ang cheese whiz, cheese pimiento, buko salad at mga may mayonesa. Kung hindi mapigilan ang sarili, konti lang ang kainin para kung may mikrobiyo man, ay malalabanan mo pa rin. 5. Huwag kumain ng hilaw. May mga nagpapa-sosyal sa half-cooked na laman, yung may dugo pa. Mag-ingat at maraming bulate ang puwedeng mamuhay sa karne tulad ng mga beef and pork tapeworms. Lutuin maigi bago kainin. 6. Piliin lang ang kakainin. Alam ko kapag handaan, gusto natin tikman lahat ng pagkain. Kaya lang, kung may panis na isang putahe ay siguradong damay ka sa pagtatae. Para ligtas, pumili lang ng iilang klase ng pagkain. 7. Malinis na tubig ang inumin. Huwag magbakasakali sa tubig sa gripo. Hindi po ito malinis at posibleng magdulot ng typhoid, amebiasis at cholera. Delikado po ito at kapag napuruhan kayo, puwedeng makamatay. 8. Mag-ingat sa mga tinda sa kalye. Alam kong masarap ang fish ball, queckqueck at Pinoy sorbetes. Kaya lang alam mo ba kung kani-kaninong laway na ang nakasawsaw sa sarsa ng fishball? At malinis ba ang sangkap ng pagkain? Kaya mabuti pa na kumain na lang sa bahay. Maghugas tayo ng kamay bago at pagkatapos kumain. Gumamit ng sabon at kuskusin maigi ang mga kamay 26

Mga Pagkaing Pampasaya at kuko ng isang minuto. Turuan din ang ating mga anak ng kalinisan. Hugas kamay lang, iwas sakit na!

Malungkot ka ba? May Pagkaing Pampasaya!
Totoo po, kaibigan. May mga pagkaing nagpapasaya sa atin. Ang tawag ng mga eksperto dito ay “mood-lifting foods.” Kaya kapag kayo’y nalulungkot sa buhay, subukan itong mga pagkain: 1. Kanin, wheat bread at spaghetti – Ang mga carbohydrates tulad ng kanin, pansit at spaghetti ay nagpapasaya sa atin. Ang carbohydrates ay nagpapataas ng ating serotonin levels, na nagpapakalma ng ating emosyon. Hindi ba parang kalmado ka kapag nakakain ka ng isang platong mainit na kanin? Mas mainam na piliin yung mga good carbohydrates tulad ng wheat bread, brown rice at mga gulay din. Huwag maniwala sa high-protein diet tulad ng Atkin’s at Southbeach diet dahil ito’y magpapalungkot lang sa inyo. Kaibigan, ingatan lang ang dami ng ating kinakain para hindi tumaba. 2. Gatas –Ang gatas ay may mga bitamina at amino acids para gumanda ang ating pananaw. Dahil sa gatas, tataas ang serotonin sa ating katawan. Ang serotonin ay parang anti-depressant tulad ng Prozac. At para hindi tumaba, uminom ng skim milk na mababa sa calories. Masustansya na, pampasaya pa! 3. Matatabang isda tulad ng mackerel, tuna at sardines – Ang mga matatabang isda (oily fish) tulad ng mga nabanggit ay mataas sa Omega-3 fish oil. Ang Omega 3 ay mabuti sa ating puso, pampababa pa ng kolesterol at makatutulong din na pasayahin tayo. Pinapataas ng Omega 3 ang serotonin levels ng ating utak. At kapag maraming serotonin, mas masaya tayo. May tulong din ang Omega 3 supplements para sa ating kalusugan. 4. Tsokolate – Naku, nakakataba yata iyan? Oo nga, aaminin kong nakakataba ang tsokolate pero marami naman itong kemikal na nagpapasaya sa atin. Sabi ng mga experto, ang pagkain ng tsokolate ay nagpapadami ng endorphins sa ating katawan. Ang endorphins ay mga natural na hormones na nagpapasaya sa atin. 27

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain 5. Kahit anong pagkaing masarap – Basta masarap ang kinakain, hindi ba sumasaya ka na? Kaya lang, karamihan ng masarap na pagkain ay nakakataba at baka tumaas pa ang ating kolesterol. Para sa akin, masarap ang gulay tulad ng ampalaya at upo. Masaya ako diyan. Sa iba naman, masarap ang chicharon, lechon at taba ng baboy. Ang payo ko ay hinay-hinay lang sa pagkain ng inyong mga paborito. Sanayin ang panlasa natin na kumain ng masarap na at masustansya pa. Ang gulay, prutas at isda ay sadyang mabuti sa inyong kalusugan. Piliin ang mga ito.

28

2. tumataas ang ating presyon. Tiyak na hahaba ang iyong buhay dahil gaganda ang lagay ng iyong kalusugan. Gawin natin ang lahat para maitigil ito. 29 . Ang mga ugat na naaapektuhan ay matatagpuan sa iba’t-ibang bahagi o organo ng katawan tulad ng utak. Makakatipid ka rin sa pambili ng sigarilyo at mailalaan ito para sa ibang mga gastusin. Dahil sa bara o pagkakipot. Marami ang mga nagtatanong sa akin: 1. Bakit mahirap ihinto ang paninigarilyo? Ang sigarilyo ay may taglay na nikotina at ito ang sanhi kung bakit nawiwiling gumamit ang maraming tao nito. Ang buong katotohanan ay ang paninigarilyo ang pinakamasamang bisyo. Makakaiwas ka sa mga komplikasyon sa katawan tulad ng mga sakit sa baga (emphysema at kanser). baga. Ang isang humihithit ng sigarilyo ay nakadadama ng kakaibang “high” – parang tumatalas ang isip at nakokondisyong magtrabaho. Ano ba ang benepisyong makakamit kung ihihinto ang paninigarilyo? Marami po. Ang nikotina ay isang kemikal na may nakakaengganyong epekto sa ating utak.3 O Tamang Pamumuhay Kailangan Bang Itigil Ang Paninigarilyo? o. Ang usok ng sigarilyo ay sumisira sa dingding ng mga ugat at napagalaman rin na ito ay nakapagpapakipot ng mga ugat. Ano ang kinalaman ng paninigarilyo sa altapresyon? Malaki. napupuwersa ang puso na bumomba nang mas malakas kaysa dati upang dumaloy ang dugo sa mga ugat. stroke. 3. at atake sa puso. Dahil dito. bato (kidney) at pati ang puso mismo ay nadadamay. Maihahalintulad nga ang sigarilyo sa isang pinagbabawal na gamot.

• Umiwas sa tukso. Alamin ang mga dahilan kung bakit nais tumigil. • Magtakda ng petsa kung kailan talaga titigil. • Kunin nang paisa-isang araw ang pagtigil sa paninigarilyo hanggang sa unti-unting makasanayan na hindi ka na gumagamit nito. Paano Ititigil Ang Pag-Yosi Alam kong mahirap itigil and paninigarilyo lalo na kung nakasanayan mo na ito. Lalakas ang iyong puso. 30 . Itabi ang lahat ng sigarilyo at ashtray sa bahay at opisina.” Ano ito? Ito ay isang kondisyon kung saan ang buong katawan ay nakararanas ng masamang pakiramdam at pagkabalisa dala ng biglang pagtigil sa bisyong nakasanayan na. Pati sex-life niyo ay titindi rin. • Maging abala sa mga iba’t ibang gawain. Kung wala na ang nakasisirang epekto ng sigarilyo sa mga ugat. Pero may pag-asa pa. Diabetes at Tamang Pagkain 4. Ngunit ang prosesong ito ay mabagal kaya mas mainam kung maititigil nang maaga ang paninigarilyo upang hindi na umabot pa sa lubusang pagkasira ng mga ugat. Ang withdrawal symptoms ay mararanasan sa umpisa ngunit ito ay isang senyales na ang katawan ay naguumpisa nang humilom. Pansamantalang lumayo muna sa mga kaibigang naninigarilyo rin o kaya ay ipaalam sa kanila ang plano mong huminto na. Huwag maglalagay ng sigarilyo sa bulsa.Sakit sa Puso. Magkaroon ng mga dagdag na libangan tulad ng sports at pagsasayaw. utak at bato dahil gaganda ang daloy ng dugo. • Humingi ng suporta mula sa mga kamag-anak. Kaya mong maihinto ito bagama’t may kahirapan. • Pagpasyahan at planuhin nang mabuti. Maaaring mangailangan ng ilang ulit na pagsubok sa paghinto bago maging matagumpay sa balak. kabiyak at kaibigan. Ang pagtigil ba sa paninigarilyo ay makapagpapalakas ng katawan? Oo. Ang mga sumusunod ay ilang mga hakbang upang maihinto ang bisyong ito: • Ihanda ang sarili. • Asahan ang pagdating ng tinatawag na “withdrawal symptoms. magsisimula na itong kusang maghilom.

Mag-pursige. bago sa itaas. at pataas ang dapat na pagkilos. sa gitna at sa kanan. karamihan ng mga bata ay sira o nabubulok ang ngipin. mababawasan ng 3 taon ang iyong buhay. Paano ang tamang pagsisipilyo? Ang tamang paggamit ng toothbrush ay ang pagtagilid sa ngipin ng 45 degrees ang angulo. Kapag nangyari ito. 31 . Dahan-dahan lang ang pag-brush.Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw • Huwag agad masiraan ng loob kung sa simula ay hindi magtagumpay. Sa ganitong paraan. kapag laging sira ang iyong ngipin. Kaya mo iyan! Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw Isa sa laganap na problema ng pinoy ay ang pagkasira ng ngipin. Unahin muna ang mga ngipin sa ibaba. • Tandaan: Ang paghinto sa paninigarilyo ay di biro. Imbis na sigarilyo ang ilagay sa bibig. Magtanong sa duktor o sa botika tungkol sa tamang paggamit ng Nicotine gum. Hindi nila naturuan ang kanilang anak na mag-sipilyo. Kailangan ng tiyaga at determinasyon upang mapanaig ang kagustuhang maitigil ang paninigarilyo. Mag-brush sa kaliwa. mag-nicotine gum ka na lang. Pumunta sa anumang barangay o eskuwelahan. at mapanumbalik ang kalusugan ng katawan. Abutin din ang likod ng mga ngipin. Paano naman ang kinabukasan ng bata? Ang may kasalanan talaga nito ay ang mga magulang. ang unang iisipin ng magulang ay ipabunot ang ngipin. Ayon sa pagsusuri. Mag-umpisa mula sa pagitan ng ngipin at gilagid. Ang bawat ngipin ay dapat ma-brush ng 10 beses bawat pagsisipilyo. Kailangan ang matinding determinasyon para subukan muling huminto. matatanggal ang mga dumi na sumisiksik sa ngipin. Mag-brush ng higitkumulang sa 3 minuto.

turuan natin ang ating anak na magsipilyo araw-araw. Huwag kumain ng matitigas na bagay at baka mabali ang inyong ngipin. Iwas impeksyon. Dahan-dahan lang sa pagkagat ng baboy. Kung tutuusin. 4. kuya at magulang. 32 . Napatunayan na makatatanggal ito ng bacteria at mabahong hininga. butong pakwan at iba pa. Binasted ni Linda iyung lalaki dahil hindi siya malinis sa katawan. Alam n’yo ba na maraming sakit ang maiiwasan kung tayo ay maliligo maigi araw-araw? Kaya mga bata. Mag-floss kahit isang beses sa isang araw. Hindi naman siya pangit at marunong pang magtrabaho. Magmumog o uminom ng tubig pagkakain nito. Kawawa naman sila kapag lumaki silang bungi. Nakasisira ito ng ngipin. baka. Huwag uminom ng makukulay na inumin tulad ng soft drinks o iced tea. magmumog na lang maigi ng tubig. may isang pintas si Linda: madumi ang kanyang mga kuko. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng candy at tsokolate. Gumamit ng dental floss (yung sinulid na pinapasok sa pagitan ng ngipin) araw-araw. 2. tama si Linda dahil napakahalaga ang kalinisan ng katawan.Sakit sa Puso. Magpakonsulta sa inyong dentista kada anim na buwan. Kung hindi kayang mag-brush pagkatapos kumain. ate. Maligo Araw-Araw May masigasig na manliligaw si Linda. Huwag hayaan si beybi na makatulog na may bote ng gatas sa bibig. Nakadidilaw ang mga ito ng ating ngipin. 6. maligo araw-araw at umiwas sa mga sakit na ito. 5. 8. isang dalagang 28 anyos. Baka wala nang magkagusto sa kanila. Painumin siya ng tubig pagka-dede para hindi masira ang ngipin. Umiwas din sa paninigarilyo. Bumili ng panlinis ng dila o Tongue Cleaner. Kaya lang. Mabait naman ang lalaki. Diabetes at Tamang Pagkain Mga dagdag na payo para sa ngipin 1. 3. iwas bad breath at iwas gastos din. Kaya po ang pakiusap ko sa mga magulang. 7.

Bukod sa mga sakit na ito. lalo na sa mga bata. Sore eyes – Bacteria sa mata ang sanhi niyan. puwedeng magka-alipunga. Gumamit ng shampoo sa buhok at sabon para sa katawan. Panatilihin ding malinis ang ating paligid at silid tulugan para hindi dapuan nito. mababawasan din ang mga sugat sa katawan kapag maliligo tayo. 5. Maligo at mag-alcohol palagi para makaiwas sa pigsa. Ang mga bacteria sa ating balat (ang tawag ay staphylococcus) ang nagdudulot ng pigsa. Hindi puwede ito ipagpalit dahil ang shampoo ay angkop sa buhok at ang sabon ay angkop sa balat. Alipunga – Ito ay isang fungal infection sa mga daliri ng paa. Ang solusyong: maghugas ng kamay. Galis (o scabies) – Sabon at tubig ang magandang panlaban sa galis. Nagtatago sa ilalim ng kuko ang mga itlog ng bulate. Hugasan maigi ang buhok. Maligo ng 15 hanggang 20 minutos para malinis ang buong katawan. Huwag kaligtaan ang mga daliri sa kamay at paa. 33 . Sobra itong nakahahawa lalo na kung nakipagkamay ka sa isang taong may sore eyes. puwede silang magkabulate. At kapag isinubo ng bata ang kamay sa bibig. Gumamit ng tuwalya o bimpo at kuskusin ang buong katawan. papasok na ang bulate sa tiyan. 4. Madumi kasi ang kanilang mga kamay at punong-puno ng bacteria at virus. 2. Pigsa – Ang mga taong pinipigsa ay kadalasan kulang sa kalinisan. Kapag laging basa ang ating paa at hindi tayo araw-araw naliligo. 6. Bulate sa tiyan – Kapag ang mga bata ay naglalaro sa lupa. Tandaan: maligo araw-araw para makaiwas sa sakit. Maligo mula ulo hanggang paa. Pahanginan ang paa at mag-tsinelas muna. Huwag magmadali at gumamit ng sapat na tubig. Sipon at ubo – Ang sipon at ubo ay madaling makahawa. 3.Maligo Araw-Araw 1.

tataas ang lebel ng mabubuting kemikal (endorphins) sa iyong katawan. Kung ika’y nag-iisa. nakatatanggal ng stress ang tsismis. Sasaya at gagaan ang iyong pakiramdam. Mag-alaga ng aso – Malaki ang naitutulong ng alagang aso sa paggaan ng ating kalooban.Sakit sa Puso. ang pakikipagkuwentuhan sa kaibigan ay katumbas na ng pag-inom ng isang tabletang pain reliever. 8. 7. Matulog – Ang tulog ay sadyang nagpapalakas ng ating katawan. Sa ganitong paraan. Ito’y dahil marunong magbigay ng pagmamahal ang aso sa kanilang amo. Mag-shopping – Nakalilibang ang pag-shopping. Makipag-tsismis – Ayon sa pagsusuri. Diabetes at Tamang Pagkain Bawasan Ang Stress: 10 Paraan Lahat ng tao ay may stress sa buhay. pamilya at pagmamahal. 34 . Nailalabas at naihihinga mo ang iyong problema. Tumawa. Matatanggal ang sakit ng ulo niyo. Ang hilig ko ay ang “fortune plant” na madaling alagaan. tulad ng comedy at entertainment shows. Mag-alaga ng halaman o house plants – Ang pag-alaga ng halaman sa loob ng bahay ay nagbibigay ng malinis na hangin (oxygen) at nakatatanggal ng polusyon sa ating paligid. May problema sa pera. Ang pagtulog ang panahon na naghihilom ang katawan at nanunumbalik ang ating lakas at sigla. Kahit malungkot ka. trabaho. Ngunit puwede namang magagandang balita ang pag-usapan at hindi iyong nakasisira ng kapwa. Tumingin na lang ng magagandang bagay sa mall at mababaling na ang iyong isipan. 6. Kahit window-shopping lang ay puwede na. 2. heto ang 10 paraan: 1. 4. subukang manood ng mga masasayang palabas sa TV o sa sine. Hindi ka naman dapat bumili kung ayaw mo. 5. Magkaroon ng mabait na kaibigan – Alam mo ba na ang pagkausap sa isang matalik na kaibigan ay puwedeng makatanggal ng 90% ng iyong problema? Ayon sa pagsusuri. Para mabawasan ang iyong stress. baka gusto mong mag-alaga ng aso. Magsulat sa diary – May tulong ang pagsusulat ng iyong sinasaloob sa isang notebook. 3.

“Cast all your burdens upon Him and He shall give you rest. lalo na sa mas mahihirap sa atin. Good luck! 35 . Tumulong sa kapwa – Nakagagaan ng pakiramdam ang pagtulong sa kapwa.Bawasan Ang Stress: 10 Paraan 9. 10. Magdasal – Alam natin na ang Diyos lang talaga ang kayang makaintindi at makatanggal ng ating mga suliranin. Natutuklasan natin na maliit lang pala ang ating problema kumpara sa ibang tao.” Gamitin ang 10 paraan na ito. Sabi sa Bibliya. at bawasan ang iyong stress.

4 A Para Pumayat. igalaw mo ang iyong mga braso. at 31 inches sa babae. Samantala. Puwede mo din bawasan ang iyong panghimagas. 15% lang ng kalalakihan ang matataba. Gawin mo ito at siguradong papayat ka. Kung ano ang nasa plato mo. Habang ika’y naglalakad. iyung 9 inches lang ang sukat. Ayon sa isang pagsusuri sa Asia. Kapag lumampas ka dito. mako-kondisyon ang iyong isipan na konti lang ang kakainin. Paano malalaman kung mataba ka o hindi? Isang simpleng paraan ay ang pagsukat ng tiyan. arthritis at sakit sa puso. makababawas ka ng 200 calories bawat araw. Magagawa mo ito kapag iiwas ka sa soft drinks o iced tea. iyun lang ang kakainin. Habang may ka-text. Dahil nakabubusog din ang 36 . Isa pa. i-martsa mo ang iyong mga paa. 40% ng mga kababaihan ay overweight o sobra sa timbang. Sa ganitong paraan. wala nang pa-dukot-dukot pa. Gumanda At Para Sa Kababaihan Magpapayat Tips (Part 1) yon sa isang local survey. ang dapat na sukat ng tiyan (sa pusod ang sukat at hindi sa baywang) ay 36 inches o mas mababa pa sa lalaki. Bakit kaya? Ito’y dahil ang mga nanay ay kinakain ang tira ng mga anak. At laging nasa bahay ang mga babae kaya hindi gaanong nag-e-ehersisyo. Kailangan nang magpapayat dahil baka magdulot ito ng diabetes. • Uminom ng 1 basong tubig bago kumain. • Gumamit ng maliit na plato. Zero calories ang tubig. Kapag maliit ang plato. • Maging magalaw o malikot. Sundin ang mga tips para pumayat: • Magbawas ng 100-200 calories bawat araw. Magtubig ka na lang. ay medyo masama na ito.

gawin mo na lang half-cup rice. gawin na lang 1 tasa. Magbawas ng kanin. Magbawas din sa mga baboy at baka na maraming taba. magbibigay pa ako ng maraming tips para tuluyan na kayong pumayat. Ito lang talaga ang bawal. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng icing ng cake.Magpapayat Tips (Part 2) tubig. peras at saging. sitaw. Sa meryenda. ang crash diet ay nagpapaigsi ng buhay ng 5 years. Kung 1 cup rice dati. Umorder ng arroz caldo. • Masama ang “Crash Diet” o iyung gustong biglang ginugutom ang sarili. Kung dati ay 2 tasa ka magkanin. Kumain ng pakwan. gulay at isang ulam lang. puwedeng 1 cup rice. Sa tanghalian at hapunan. Ang sopas at ensalada ay magaan din sa tiyan. pero pagkatapos ay babawi na ang iyong katawan. okra. halo-halo at mga juice na nasa lata. carrots. Kaya mo itong gawin ng 3 araw. • • Magpapayat Tips (Part 2) Sundin natin ang mga dagdag payong ito para pumayat: • Kumain ng madalas pero pakonti-konti. huwag ang mangga. Magbawas lang ng 1-2 pounds bawat linggo. Ang sikreto dito ay konti lang ang iyong kakainin. Mas mabubusog ka sa mga matubig na pagkain. mansanas. mas konti lang ang makakain mo. Huwag mag-stock ng sitsirya sa bahay. Ayon sa pagsusuri. Mas maigi pa ang spaghetti o noodles. Huwag hintayin ang gutom bago kumain. • Dalawa lang ang bawal: Matatamis at matataba. puwedeng 1 saging o mansanas lang. • Umiwas sa junk foods. Huwag kakalimutan ang agahan. Nakatataba kasi ang kanin. Sa susunod. Hindi pa ito nakatataba. • Kumain ng mga gulay at prutas na maraming fiber tulad ng pechay. Mabilis makabusog ang mga pagkaing mataas sa fiber. Babalik din ang dati mong timbang. ampalaya. huwag chicken and rice. kangkong. Piliin ang masasabaw na pagkain. Turuan 37 .

Maraming beauty procedures tulad ng Obagi na nagkakahalaga ng P21. Kailangan mo ng lakas ng loob para pumayat. Ang mga brand name na creams naman ay umaabot sa P3. Hanapin ang may nakasulat na SPF 15 o mas mataas pa. Mataas sa asin at walang sustansya ang chichirya. Para sa mga gipit sa budget. Good luck. Kapag tumataas ang iyong timbang. Sa fast-foods. nagdudulot ng freckles at posibleng magka-skin cancer pa dahil sa UV light. Kapag walang pera.000-P4. Ang araw ay nagpapakulubot ng balat. Uminom ng Multivitamin kapag nagdi-diyeta. kumain ka ng 2 saging bawat araw. Mura lang ang timbangan. Ang roasted chicken ng Kenny Roger’s ay natanggalan na ng mantika. Bumili ng timbangan. ang araw ay nakatatanda. Maraming vitamins na iyan. pero masisira ang kutis niyo diyan. Paborito ko iyan. at Subway Sandwiches. ituloy lang ang ginagawa para mapanatiling mababa ang timbang.000 bawat buwan. piliting mag-diyeta na. Alam kong marami sa ating kabataan ang mahilig magbeach. Nakakabusog at mababa sa calories. may hinanda akong matipid na beauty tips.000 bawat bote. Magtago sa matinding sikat ng araw mula 9 ng umaga hanggang 5 ng hapon.Sakit sa Puso. Gumamit ng sunblock – Payo ng dermatologists ang paggamit ng sunblock araw-araw. Kalahating tableta lang ng multivitamin ay puwede na. Alamin ang timbang bawat 2 araw. 1. Ang ibig 38 . 2. Umiwas din sa mga sports na laging bilad ka sa araw tulad ng golf at swimming. Bodhi Vegetarian Food. Tandaan. Kapag bumababa na ang timbang. Diabetes at Tamang Pagkain ang mga bata na kumain ng saging o mansanas kapag nagugutom. Umiwas sa araw – Alam n’yo ba ang beauty secret ni Nicole Kidman? Si Nicole ay hindi nagpapaaraw. Healthy din ang vegemeat at gulay sa Bodhi. • • • Beauty Tips Para Sa Nagtitipid Napakamahal po ang magpaganda. mga P300 lang. subukan ang Kenny Roger’s Roast Chicken.

ay nakatatanda sa ating mukha. Maipapayo ko rin ang paggamit ng face mask para hindi malanghap masyado ang masasamang usok. parang 1 minuto lang ang exposure mo ng walang sunblock. subukan mag-relax bago matulog. Uminom ng maraming tubig – Uminom ng 8 basong tubig araw-araw para manatiling malambot ang ating balat. Sira na ang beauty ni Mader. Naku.” Ang madaling magalit ay mabilis pumangit di ba? Nagsasalubong ang kilay at nakangiwi ang mga labi. Nakakita ka na ba ng nakulangan sa tubig o na-dehydrate? Biglang lumalalim ang kanilang mata at kumukulubot ang kanilang mukha. Magbawas ng stress – Sabi nga. 4. Hanapin din yung may proteksyon sa UV-A at UV-B. Umiwas sa usok at alikabok – Ito ang malaking problema natin . 6.polusyon. 7.. Kung may budget. mag-sombrero o magtakip ng bandana sa mukha. Titigas din ang buhok niyo sa alikabok. hindi kakalat ang dumi mula sa buhok papunta sa mukha. Sa ganitong paraan. Maganda ang mild soap tulad ng Dove. dating presidente ng Philippine Dermatological Society. Gumamit ng sabon at maraming tubig para laging malinis ang katawan. “Huwag kang magalit. Sa mga problemado. Maglaro 39 . Iwas sa sigarilyo at alak – Ang paninigarilyo. puwedeng mag-payong. Tumawa ka at ika’y gaganda. Mainam din maligo bago matulog. Ang alak naman ay nakapagpapakulubot din ng balat dahil madi-dehydrate ka. 5. Bilang dagdag proteksyon. tulad ng usok. Hihina ang iyong resistensiya at babagsak ang inyong katawan. mag-aircon bus ka na lang o magtakip ng mukha. Gumamit ng sabon at tubig – Ayon kay Dra. Matulog ng 7 o 8 oras – Kailangan mo ang beauty sleep para hindi magka-eye bags. parang umitim ka sa usok.Beauty Tips Para Sa Nagtitipid sabihin nito ay kapag 15 minutos ka nakabilad sa araw. at tatanda ka agad. simple lang ang sikreto ng pagpapaganda. 3. Ang resulta ay tigyawat sa umaga. Tender Care o Johnson’s baby soap. 8. Maligo araw-araw. Kapag nag-commute ka mula Pasay hanggang Fairview. Francisca Roa.

madali itong magkakalinya. mamantika at sitsirya. Pampaputi Ng Balat: Ano Ang Tunay? Ang mga Pilipino ay moreno kaya medyo maitim ang ating balat. Huwag matulog ng nakadapa – May nagsasabi na kapag naipit n’yo ang inyong mukha habang natutulog. Maghugas muna ng mukha. Mag-lotion sa gabi – May tulong sa pagpapakinis ng mukha ang mga lotion. Ang melanin ay nagpo-protekta ng balat laban sa masamang ultraviolet radiation (UV-light) ng araw. Diabetes at Tamang Pagkain muna. Usong-uso ngayon ang mga paraan na pampaputi. makakapahinga pa din ang katawan natin. Huwag lumabas mula 10 AM hanggang 4 PM. Magkaroon ng libangan. 9. Basta maganda ang saloobin mo. Healthy eating – Kumain ng tama at masustansya tulad ng prutas at gulay na sagana sa vitamins and minerals. kailangan umiwas talaga sa araw. Maglibang. Gumamit ng Sunblock – Kung gusto ninyong pumuti. parang beautiful ka na rin. Sa ganitong paraan. Maging abala sa magandang gawain. At kung hindi ka makatulog ay humiga na lang kahit gising. Hindi naman kailangan bumili ng mamahaling brands. 11. Magdasal at tumulong sa kapwa – Hindi ba ang tunay na kagandahan ay wala sa labas kundi nasa loob ng isang tao? Ang “inner beauty” ay mas tumatagal at nangingibabaw kaysa sa “outer beauty. Ang ibigsabihin ay medyo marami ang Melanin pigment sa ating balat. Pero ano ba talaga ang tunay at napatunayan na ng siyensiya? Ito ang aking mapapayo: 1. Matulog ng nakatihaya. Kapag lagi kang nasa araw. Umiwas sa pagkaing matataba. Gumamit ng sunblock 40 . tapos maglagay ng lotion. 11. 10.” Naalala niyo ba si Mother Teresa? Madami siyang wrinkles pero parang may ilaw ang kanyang mukha. dadami ang inyong melanin. 12. Ang importante ay masaya kayo para sumigla ang katawan.Sakit sa Puso. Healthy living – Mag-exercise.

tiisin lang. 4. mag-motorsiklo o mag-bike. Puwede ito pahiran ng kalamansi o lemon juice araw-araw. dahil lalo lang ito iitim. Huwag ding kukuskusin ang maiitim na balat. 3. Tandaan: Bawal ang 3 K – Bawal ang kamot. Mag-ingat lang na huwag sosobra at baka masira ang ating balat (acidic kasi ito). lalo na yung may dry skin. Pinapahid ang oatmeal sa mukha at parte ng katawan na magaspang. Magdala ng payong. kalkal at kuskus. Francisca Roa ng Philippine Dermatological Society. Puwede ang Whitening Cream – Ang mga subok na sangkap na pampaputi ay ang Hydroquinone 2% at Tretinoin 0. Ipahid sa mukha. Kahit anong mantsa o pamumula sa balat. huwag na huwag kakamutin dahil magsusugat iyan. Posibleng nagpapaputi rin ito. may eczema. 41 . kailangan siguraduhin ng publiko (1) na tama ang dosis ng glutathione. 2. o may tigyawat. Kahit gaano kakati. magsuot ng sombrero. Kumonsulta muna sa dermatologist bago sumubok nito. Ito ay ang Oatmeal Face Mask. Hanapin ito. Kailangan maghintay ng 2 buwan bago makita ang epekto nito. Puwede ito gamitin ng lahat. Magtago sa araw – Nagtataka ba kayo kung bakit maputi at makinis ang ating puwit? Lagi kasing nakatago sa araw at polusyon. mag-suot ng mahabang manggas at magpantalon. leeg at kamay. 5. Pero ayon kay Dr. Mayroong mga pasyente na naninilaw (jaundice) sa pag-inom nito. Puwede sumubok ng Glutathione – Ang glutathione ay isang gamot na pinag-aaralan pa kung epektibo sa kanser o hindi. Good luck! Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! Mayroon akong nadiskubreng epektibo at murang paraan para magpaganda. magsunglasses. Subukan ninyo ito sa bahay.1%. 6.Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! na may SPF 30 pataas at may proteksyon sa UV-A at UV-B. Huwag mag-beach. at (2) walang diprensiya ang inyong atay. Kalamansi o lemon para sa Age Spots – May mga tinatawag na age spots (parang pantal na maitim sa balat) na lumalabas kapag tayo’y nagkakaedad.

Good luck po. Ihanda ang oatmeal face mask: (1) Durugin muna ang oatmeal sa isang tadtaran o sa osterizer. Dagdag tips: Iwas sa araw. (4) Kung gusto n’yo. Hindi ba kuminis. subukan ang oatmeal-honey face mask. 42 . Ang oatmeal ay may 3 sangkap: (1) may polysaccharides para i-repair ang balat. (4) Pagkatapos ay dahan-dahang maghilamos ng maligamgam na tubig. (3) 2 kutsara ng tubig. (2) may oat protein para mag-moisturize ng kutis. Ang honey naman ay nakatutulong sa may pimples dahil may sangkap ito na panlaban sa bacteria at pamamaga (anti-inflammatory).000 B. ilalim ng mata. May mga iba na naghahalo din ng Plain Yoghurt sa face mask na ito.S. ilong. Ito ang mga mabilis magpakulubot ng kutis. (2) 3 kutsara ng honey. brush o kamay para ilagay ang oatmeal mask sa buong mukha. Ano ba ang sikreto ng oatmeal-honey mask? Ang oatmeal ay ginagamit pa noong 2. alikabok at usok. Dahan-dahan lang. at (3) may saponin na nagtatanggal ng dumi at mga dead skin cells sa mukha (tinatawag na exfoliation). Iwas din sa sigarilyo. Diabetes at Tamang Pagkain Ang mga sangkap ay (1) ¼ cup ng instant oatmeal. Kailangan magmukhang pandikit ito. Isali ang noo. FDA para sa paglunas ng dry skin at eczema (yung mga may pantal-pantal). Kailangan ay walang make-up o dumi sa iyong mukha.C sa Egypt.Sakit sa Puso. (5) Tuyuin ang mukha. cheeks at baba. Puwede itong gawin sa umaga at sa gabi. Puwede itong ilagay bago maligo para isahan na ang paglilinis. tulad ni Cleopatra. o kung kailangan mong magpa-beauty. Para ka nang nagpa-facial. Kaya kung wala kayong pera magpa-derma. (2) Ilagay ang honey sa oatmeal at haluin ito. Ngayon. Maglagay din ng sunblock araw-araw. Pagpahid sa mukha: (1) Maghilamos muna ng mukha. puwedeng initin ito ng bahagya sa microwave ng 10 segundo o sa kalan. (3) Lagyan ng konting tubig para maihalo ng maigi. (3) Hayaan ito ng 10 to 20 minutes. tingnan ang mukha sa salamin. (2) Gumamit ng kutsara. Puwede rin subukan ito. Malamig at medyo titigas ang mask. lumambot at gumanda ang iyong kutis? Ang galing talaga. Ang oatmeal ay aprubado din ng U.

Mag-umpisa sa utong at unti-unting bumilog ng palaki ng palaki. Gamitin ang kaliwang kamay para salatin ang kanang suso. Ngayon naman ay humiga sa isang patag na kama. Kung may kanser sa suso. Ito’y mga kulani (lymph nodes). itaas ang kanang braso.Ang Tamang Pagsusuri Ng Suso Ang tamang pagsusuri ng suso Ang kanser sa suso ang pangunahing sanhi ng pagkamatay sa kababaihan. Dapat alamin ng bawat babae ang tamang pagsusuri ng kanilang suso. Itaas ang kanang braso at ilagay ang kamay sa ibabaw ng ulo. Minsan ay kasing-liit lang ng isang monggo ang makakapa. Kung may makapa na kaduda-dudang bukol. huwag makalimot sa iyong check-up bawat taon. Suriin kung may pamumula. Magpasuri ng suso sa iyong obstetrician (OB) at sabayan mo na rin ng Pap’s smear. Tumayo sa harap ng salamin at ilagay ang braso sa gilid ng katawan. Ang pagsuri ng suso ay nag-uumpisa sa edad 20 pataas. Mula sa gilid ng suso ay gamitin ang mga daliri para diinan ng paikot-ikot ang suso. Minsan kasi ay may mga parang bukol na nakakapa bago mag-regla (dahil sa hormones natin) at nawawala naman pagkaregla. kung puwede ay bago magregla at pagkatapos ng regla. at ang Pap’s smear ay kapag 43 . Pagmasdan maigi ang bawat suso kung pareho ang laki at hugis nito. Pagkatapos ay itaas naman ang kaliwang braso at ang kaliwang suso naman ang suriin. Habang naliligo. Gamitin ang dulo ng mga daliri ng kaliwang kamay para kapain ang iyong kanang suso. pangungulubot o dili kaya’y tumutulo na likido dito. Nakasalalay po ang buhay n’yo dito. Ulitin ang pagmamasid sa iyong suso. Pagkatapos ay gawin naman sa kabilang suso. Huwag kalimutan: kapain ang kili-kili. Sa kababaihan. kalimitan ay may bukol din na makakapa sa kili-kili. Masdan ang bandang utong at paligid nito (ang nipple at areola). Ang hinahanap natin ay ang mga cyst or mabibilog na parang holen sa ilalim ng suso. 1. 2. Pagkatapos ay itaas at ipuwesto naman ang dalawang kamay sa likod ng iyong ulo. 3. Ang pagsusuri ng suso ay dapat gawin bawat buwan. kumonsulta sa doktor. Ang mga ito’y maaaring masamang senyales.

Pagdating sa kanser sa suso. (4) Paggamit ng kontraseptibong pildoras. (4) Apektado ang balat sa suso. (5) Paggamit ng “hormonal” therapy. Mas maaga 44 . Sila ang makapagsasabi kung may tumor ka o wala. Ito ay masamang senyales at dapat ipatingin agad. kailangang magpamammogram o magpa-breast ultrasound para masuri maigi ang bukol sa suso. May mga kaso na nagmumukhang balat ng dalandan ang suso. Kadalasan ay kinakailangan ng operasyon ang bukol sa suso. kumonsulta agad sa isang surgeon. Pangalawa. Ang ibang tumor naman ay hindi masama o benign. (1) May bukol na makakapa na kalimitan ay matigas at di pantay ang hugis. Kapag abnormal ang pagdami ng selula. Mag-ingat sa kanser sa suso Paano nagsisimula ang kanser? Ang kanser ay isang kondisyon kung saan ang selula ng ating katawan ay nawawalan ng kontrol sa pagtubo.Sakit sa Puso. Ang tumor o bukol ay maaring cancerous. hindi pa tiyak ang sanhi nito. na tinatawag na malignant. Diabetes at Tamang Pagkain nakikipagtalik na ang babae o edad 30 pataas. (2) May pagbabago sa laki at hugis ng suso. puwede itong mabuo at maging isang tumor. Minsan ay may dimple o paglubog sa balat ng suso. (3) Minsan ay nagdurugo ang utong. basahin mabuti ang dapat niyong gawin. (5) Ang pagsugat at pagdurugo ng balat ay malalang sintomas na. Ngunit may mga dahilan na magpapataas sa tsansa na magkaroon ng ganitong uri ng kanser. Nagbubukol-bukol ito. (1) May lahi ng kanser sa suso sa pamilya. Ang mga benign na tumor ay hindi kumakalat at sumisira sa katawan. (3) Isang babaeng hindi nagkaanak. Heto naman po ang mga palatandaan ng kanser sa suso. Una sa lahat. Bantayan natin ito. Kung kayo o ang kaibigan ninyo ay may bukol sa suso. (2) Maagang pagkakaroon ng regla.

Mag-ingat Sa Kanser Sa Suso nating papaoperahan. Bawat araw po na tumatakbo ay mahalaga sa isang may kanser sa suso. 45 . mas malaki ang tsansang mapapagaling ang pasyente. Huwag nang magdalawang isip pa. Magpatingin agad sa doktor kung may duda kayo sa iyong suso.

Kapag mahilig kayo sa matatabang pagkain. ang ibig sabihin ay may diabetes kayo. 3. taho. 4. akala nila ay mahal ang magpa-executive check-up. beans. Magpa-blood test at urinalysis. mayroon akong matipid na paraan para malaman ninyo ang lagay ng inyong kalusugan.5 A Murang Check-up at Tamang Gamutan Murang Check-Up (Part 1): Blood test at Urinalysis lam kong marami ang ayaw magpa-check up sa doktor. puwede kayong magkaroon ng isang klaseng arthritis na kung tawagin ay Gout. Pangalawa. Ikatlo. triglycerides. Makikita rin kung may impeksiyon ka sa katawan. Mag-ehersisyo din. Kapag malakas tayong uminom ng tubig. 5. masaya ang mga kidneys natin. puwedeng tumaas ang cholesterol ninyo. Umiwas sa mga pagkaing mataas sa uric acid tulad ng monggo. good cholesterol (HDL) at bad cholesterol (LDL). Una. Creatinine – Tumataas ang creatinine kapag may sakit na sa bato. kare-kare. Mag-iingat po. Lipid profile – Kasama sa test na ito ang cholesterol. Sa mga takot magpa-check up. Umiwas sa matatamis at matataba para bumaba ang inyong blood sugar. Simple lang po. mahal magpa-konsulta sa doktor. laman loob at lahat 46 . Heto ang mga dapat ipasuri sa inyong dugo. Complete blood count o CBC – Makikita rito kung ikaw ay anemic o kulang sa dugo. 1. 2. Uric Acid – Kapag mataas ang inyong uric acid. takot sila malaman ang sakit. Kaya uminom ng 8 hanggang 10 basong tubig araw-araw para malinis ang ating katawan. Fasting blood sugar o FBS – Kung lalampas sa 105 mg/dl ang inyong blood sugar.

Kapag lampas sa 100 ang inyong SGPT. may diabetes o may diprensiya sa bato (kidneys). Kung 8 ng gabi ang huling kain ninyo. Ang halaga ng mga nabanggit na blood test at urinalysis ay humigit-kumulang P700 lamang. Tandaan din na may 10 hours fasting ang pagkuha ng dugo. pero mayroon kayong nararamdaman sa katawan. makikita sa Chest X-ray kung ika’y may impeksi47 . kailangan mong magpa-X-ray. Hindi ito dapat katakutan o ipagpaliban. ECG at Ultrasound ng klaseng mani. dapat na kayong magpa-konsulta sa doktor. 6. Magpakuha din ng blood pressure. cirrhosis at ang pag-inom ng alak ay nakasisira sa ating atay. mainam din na ipasuri ang ihi. Kung ikaw ay madalas ubuhin o may plema.Check Up (Part 2): X-ray. maigi din na magpakonsulta sa doktor. Kung ang blood pressure ninyo ay lampas sa 140 over 90. Kung ikaw ay wala pang 40. binanggit ko na mura lang ang mag-pa-Executive checkup. Pumunta sa isang kilala at murang laboratoryo. Ano pa ang hinihintay n’yo? Magpa-check up na! Check-Up (Part 2): Chest X-ray. Ang mga sakit na hepatitis. makikita kung kayo ay may impeksyon sa ihi. Chest X-ray – Ang Chest X-ray ay nagkakahalaga lang ng mga P250. puwedeng magpa-blood test ng 6 ng umaga. Makikita rito kung ikaw ay may impeksiyon sa baga. bago pa mag-almusal. Ang lahat ng tao edad 40 pataas ay magandang magpa-check up. Heto ang mga tests na dapat gawin kada 1 o 2 taon. Urinalysis – Maliban sa blood test. SGPT – Itong test ang nagpapakita kung may sira na ang inyong atay. Mas hahaba pa ang inyong buhay. ECG at Ultrasound Sa naunang artikulo. Kung ikaw ay naninigarilyo. Tandaan. 7. mayroon ding ibang mga tests na mahalaga: 1. magpakonsulta sa doktor at baka may altapresyon. Sa urinalysis. Bukod sa eksamen sa dugo at ihi. may bukol sa baga o lumalaki ang puso. mas mura ang gamutan kapag maaga itong matutuklasan.

Minsan may libreng ECG sa mga medical mission. Dahil dito. Mainam din ipa-X-ray ang ating mga kasambahay o kamag-anak na madalas inuubo.000 sa murang laboratoryo. 2D-Echocardiogram – Ang 2D-Echo ay ginagawa lamang kung may natuklasang problema ang inyong cardiologist. pale (pancreas). Kapag may duda kayo sa kalagayan ng inyong puso o mga organo sa tiyan. Alamin ang sakit para malunasan ito ng maaga.000 na Pinoy ang may sakit nito. bato (kidneys). susuriin natin ang 5 kilalang mga food supplements. lapay (spleen). 3.000 sa murang laboratory. matres (uterus). Ultrasound of the whole abdomen – Kung ikaw ay may nararamdaman sa parte ng tiyan. apdo (gallbladder). Huwag mangamba. Ang 2D-Echo ay parang ultrasound ng puso kung saan lalabas ang hugis ng inyong puso sa isang telebisyon. 4. Diabetes at Tamang Pagkain yon.000 sa malalaking ospital. ay makatutulong ang silymarine. nararapat magpa-Ultrasound ng buong tiyan. Nakakahawa ang sakit na tuberculosis kapag hindi ito ginamot. mga P150 lamang. Hindi po ito masakit pero may kamahalan lang. Mura lang ang ECG. ngunit aabot ng P4. Nagkakahalaga ito ng P2. Hindi po ganito ang paggamit nito. Ang silymarine ay binibigay lamang 48 . Makikita rito kung may diprensiya ang inyong atay (liver). na umaabot sa 400. magpasuri sa isang cardiologist (espesyalista sa puso). Ang galing hindi ba? Nagkakahalaga ito ng mga P1. May ibang naniniwala na kahit uminom ka ng alak o kumain ng maraming taba. 5 Food Supplements: Para Saan Ito? Napakaraming food supplements ang mabibili sa botika. Kung normal ang inyong ECG ay wala naman dapat ikabahala. Ngunit kung may nakita. obaryo (ovaries) at pantog (bladder). Silymarine – Ang silymarine ay para sa atay. ECG – Ang ECG ay isang test para makita kung ikaw ay may sakit sa puso. Laganap sa atin ang sakit na tuberculosis. Humanap ng laboratory na mura at subok na. 1. Sa dami ay nakakalito na. Mas-tumpak ito kaysa sa simpleng ECG. maganda po ang mga tests na ito.Sakit sa Puso. 2.

Ginkgo biloba – Ang ginkgo biloba ay nagmula sa dahon ng puno ng ginkgo.Food Supplements: Para Saan Ito? (Part 1) kung ang pasyente ay may hepatitis o cirrhosis. Kagaya ng aspirin. Grado: B2. Ito ay nakapagpapalabnaw ng dugo tulad ng aspirin. pagbaba ng cholesterol. Grado: B 4. puwede itong makatulong sa pagiwas sa istrok at heart attack. puwedeng hindi na uminom ng silymarine. May nagsasabi na panlaban din ito sa kanser. May mga pagsusuri na nagpapakita na mabisa ang coenzyme Q-10 sa mga pasyenteng mahina ang puso o may heart failure. Para saan ito: Sakit sa puso. Kung malusog naman ang atay. nakita ng mga doktor na ang mga umiinom ng Omega 3 ay mas malusog kumpara sa hindi umiinom nito. Melatonin – Ang melatonin ay isang kemikal na gawa ng ating pineal gland sa utak. Para saan ito: Pampatulog Grado: B+ 5. Grado: A 49 . cirrhosis. Nakatutulong ito sa pag-ayos ng ating pagtulog lalo na kung may jet lag. Coenzyme Q-10 – Ang coenzyme Q-10 ay isang anti-oxidant. Ayon sa pagsusuri. dahil baka masyadong lumabnaw ang dugo at magdulot ng pagdurugo. Ito’y dahil napatunayan itong mabisa para sa pag-protekta sa puso. mataas ang cholesterol. Para saan ito: Heart failure Grado: B 3. Makatutulong din ito sa pagpapahimbing ng ating pagtulog. Hinihinalang baka makatulong din ito sa Parkinson’s disease at kanser. Omega 3 Fish Oil – Ang Omega 3 fish oil ay tinatayang pinakamabisang food supplement sa lahat. Ngunit hindi pa ito subok ng siyensiya. Para saan ito: Hepatitis. Para saan ito: Pagbabara sa ugat. Dapat ingatan ang pag-inom ng ginkgo biloba kasabay ng Aspirin. at pag-iwas sa istrok at heart attack.

Heto pa ang 5 na popular na produkto. dapat pa rin kumonsulta sa doktor. talaba at hipon. May nagsasabi din na nagbibigay ito ng dagdag lakas at resistensiya. Makababawas din ito sa kirot ng ating kasu-kasuan. Glucosamine Sulfate – Ang glucosamine ay nagmula sa shells ng alimango. Mas epektibo ang bawang kapag ito’y hilaw ngunit nakakairita naman sa sikmura. Para saan ito: Nahihilo at nasusuka Grado: A 3. Napag-alaman sa mga pag-aaral na makatutulong ito sa paggamot ng arthritis sa tuhod. ang luya ay may panlaban din sa mga mikrobyo. Para saan ito: Arthritis sa tuhod Grado: B 50 .Sakit sa Puso. Aralin at alamin kung babagay ito sa inyo. Ang luya na ginawang salabat ay epektibo para sa nagsusuka at nahihilo. Ngunit kapag malala na ang arthritis. Mag-ingat lang po ang mga may altapresyon at sakit sa puso dahil puwedeng lumala ang kanilang sakit. Bukod dito. Ginseng –May paniniwala na ang ginseng ay nagpapalakas sa sexual performance ng mga kalalakihan. 1. Diabetes at Tamang Pagkain Huwag po basta iinom ng food supplements. Para saan ito: Pampalakas ng katawan Grado: B 4. Good luck po! Mga Iba Pang Food Supplements: Para Saan Ito? Noong nakaraan ay nagsulat ako tungkol sa mga food supplements. Bawang – Ang bawang ay puwedeng kaining hilaw o gawing tableta. Makatutulong din ito sa sakit ng tiyan. Ang problema lang sa bawang ay ang amoy nito. Para saan ito: Mataas ang cholesterol Grado: B2. May nagsasabi na ang bawang ay bahagyang nagpapababa ng cholesterol at ng presyon ng dugo. Luya – Ang gingerols sa luya ang sanhi ng lakas nito bilang gamot.

4. kumuha ng second opinion at kumonsulta sa ibang doktor. katulad ng: (a) pagtanggal sa matinding sakit. at (c) pagpapahaba ng buhay. (b) pagsasaayos ng deformity. Green Tea – Ang green tea na nagmula sa Asia ay pinapaniwalaang panlaban sa kanser at pampababa ng cholesterol. Itanong kung ang operasyon ay emergency o puwede pang maghintay. Alamin ang mga kondisyon na nangangailangan ng operasyon. May mga murang alternatibo ba para sa akin? Huwag mahiyang humingi ng pangalawang opinyon sa ibang doktor. itanong kung bakit kailangan operahan agad. 1. Magkano ang dapat kong ihanda na pambayad sa ospital at sa doktor? e. Ano ang tawag sa operasyon? b. 2. At kung may tanong. Ano ang risks o peligro sa gagawin sa iyo. Kailangan Ba Ng Operasyon? May mga bagay na dapat tandaan bago magpa-opera. Kung emergency. Buhay mo ang nakasalalay dito. Paano ito ginagawa? c. Para saan ito: Panlaban sa kanser Grado: APumili lang ng supplements na babagay sa inyo. Magdesisyon ng kalmante ang isip. Mag-ingat lang sa pag-inom dahil may halo itong caffeine na maaaring magpabilis ng tibok ng puso. Ilista ang mga tanong na ito para sa pagharap mo sa iyong doktor: a. Kung hindi sapat ang paliwanag ng doktor. Heto ang payo ko. at madalas ba itong mangyari? d. Nilista ko ang mga sitwasyon na kailangan maghinay-hinay sa iyong desisyon: a. . kumonsulta sa inyong doktor. Kung ang operasyon ay bago pa lamang (tinatawag na experimen51 3.Kailangan Ba Ng Operasyon? 5. 5. Huwag magpapadala sa emosyon.

Ito ay ang pagtanggal sa tonsils. 6. Kung hindi sigurado ang kahihinatnan ng operasyon. Diabetes at Tamang Pagkain tal). Magtanong maigi bago umayon sa ganitong operasyon. Linawin ito sa doktor. Magdasal na makita ninyo ang tamang doktor na magpapagaling sa inyo. operasyon sa buto. May mga kontrobersyal na operasyon na paiba-iba ang opinyon ng maraming doktor. angioplasty. Ingat po! 52 . pagtanggal ng matris. heart bypass. b. may mga doktor na ‘mabilis’ mag-opera at mayroon namang konserbatibo. operasyon sa apdo at mga plastic surgery. Sa madaling salita. Caesarian section (CS).Sakit sa Puso.

Isa pa. trangkaso at antibiotic. ang payo ko ay mag-generics na lang tayo. kaya mas mura ang benta nila. Sa mga kompanya ng gamot. diabetes at iba pa ay mabibili sa Botika ng Bayan. kung tunay na gusto niyong tumulong sa mga Pilipino. mabisa ang generics. Kaunti din ang sinusuwelduhang empleyado. ubo.6 D Murang Gamutan Bumili Ng Generics Na Gamot ahil mahal ang presyo ng gamot. mas mabisa kaya ang pag-inom ng antibiotic na nagkakahalaga ng P200 bawat tableta o ang pag-inom ng murang antibiotic na P7 lang pero araw-araw mo namang iinumin ng 10 araw? Sa aking palagay. Ang mga nag-rereklamo ay ang mga dayuhang kompanya na nagbebenta ng napakamahal na gamot. mas mabisa iyung gamot na iniinom araw-araw. wala nang Patent (open na sa publiko) ang mga gamot na generics kaya ang mga kompanya ay puwedeng gumawa at magbenta nito. altapresyon. Bakit mura ang generics? Mas mura ang generics na gamot dahil hindi sila gaano gumagastos sa advertisements at promotion. umaabot sa P20 hanggang P50 ang mga gamot dito. Halimbawa. Mababa din ang presyo ng mga gamot para sa lagnat. Kung ikukumpara natin ito sa mga gamot sa malaking drugstore. Ang mga gamot para sa impeksiyon. Alam kong may nagsasabi na mahina ang mga generics. Mabisa Ang Generics na Gamot Oo. Ang halaga nito ay mula P2 hanggang P8 lamang ang isang tableta. ibaba natin ang presyo ng gamot. Walang epekto ang pa-isa-isang tableta lang. Sana ay huwag manira sa generics 53 .

Hydrochlorothiazide sa High Blood: Mura at Mabisa Sa iba’t-ibang medical mission na pinupuntahan namin. halos 50% ang may high blood na. Diabetes at Tamang Pagkain na gamot. Hindi naman ito mali. ngunit mahina ang gamot na metoprolol para sa high blood. At pagdating sa edad 60 pataas. Karamihan ng ating kababayan ay hindi kaya bilhin ito. Magtiwala po kayo.85 lamang. hindi ba? Metoprolol: Mura pero mahinang gamot Maraming doktor ang nagrereseta ng metoprolol para sa altapresyon. Mas maigi kung makunan ng 2 beses para makasiguro na mataas talaga ang presyon. Napakamura. Bumili ng sapat na gamot at inumin ng tamang dosis para tuluyan kayong gumaling. puwede kayo bumili ng mamahaling gamot sa drugstore. Hydrochlorothiazide: Mura at Mabisa Ang pinakamurang gamot sa altapresyon ay ang Hydrochlorothiazide na mabibili sa drug store sa halagang P5. Ang problema ay napakamahal ng mga gamot para sa altapresyon. Pero kung gipit kayo sa budget. Ang pag-inom ng kalahating tableta bawat araw ay kadalasang sapat na para bumaba ang presyon. Alam niyo ba na 1 sa bawat 5 Pinoy ay may high blood.90 lang ang gastos sa bawat araw. Ang isang tao ay may high blood kapag ang blood pressure niya ay lampas sa 140 over 90 ang bilang. Kaya lalabas na P2. Suportahan natin ang Botika ng Bayan at Generics Pharmacy para lumawak pa ang kanilang matutulungan.Sakit sa Puso. ang payo ko ay mag-generics tayo. Kung 54 . maraming pasyente ang may altapresyon o high blood pressure. Mag-Generics Tayo Kung kayo ay mayaman.

Hindi na ito tatalab. Hindi naman kasalanan ang maging mahirap.” Puwede na rin iyan. Ano ang maiging paraan ng gamutan? Tandaan mabuti ang pangalan ng gamot. Sa katunayan ay hahaba pa ang iyong buhay! Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin Maraming tao ang natataranta kapag sakit na ang pinagusapan. madalas ay napapagastos sila ng malaki para lang gumaling. 3. Kaya lagi kong tinatanong sa pasyente kung magkano ang budget niya. 55 . Kung hindi pa alam ng doktor kung ano ang sakit. mag-hydrochlorothiazide ka na lang. dapat malinaw ang diagnosis o sakit ng pasyente. hindi na puwede ang metoprolol lang. May sakit ba siya sa puso. laboratory test o gamot lamang? Ilinaw maigi sa doktor. pinapayo ko sa mga nakababatang doktor na gumamit na lang ng hydrochlorothiazide 25 mg para sa mga pasyenteng napakataas na blood pressure. Bilang isang cardiologist. Paano ba tayo makatitipid sa gamutan? 1. Ano ang dosis at ilang beses iniinom ang gamot bawat araw? Mahalaga po ito para maintindihan natin ang kalagayan niyo. Kawawa naman ang pobreng pasyente na wala na ngang pambili ng pagkain. 2. Ang gamot sa altapresyon ay iniinom ng maraming taon. Puwede bang generic na lang? Magsabi ng tapat na kulang ang pera. Hindi na nila alam kung ano ang gagawin. Magtanong kung may matipid na gamutan – Huwag mahiyang magtanong sa doktor kung may mas murang gamot. sa atay o sa bato? Ano ang tawag sa sakit niya? Isulat ito sa papel para hindi makalimutan. nabigyan pa ng mahal na gamot. Alamin ang sakit – Una sa lahat. itanong ang hinihinalang sakit o “working diagnosis. Nakalulungkot pero marami sa ating mga pasyente ay nireresetahan ng napakamahal na gamot.Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin ang presyon mo ay lampas 160 over 100. Alamin ang gamutan – Kailangan ba ng pasyente ang operasyon. At dahil dito. Ilista ito sa isang papel. Kapag kulang sa pera. Hindi po ito makasasama sa iyong kalusugan.

5. mas makatitipid kayo kung madalas kayong magpapa-check up. diabetes at sakit sa utak ay kailangan ng matagalang gamutan. Jose Reyes. Huwag itong i-asa sa laboratory center o sa doktor. 4. Phil. Hiramin ang resulta ng test at i-xerox ito. at Philippine Children’s Medical Center. Kailangan ang matagalang pagmamasid at pag-iingat sa sarili. I-xerox ang lahat ng inyong rekord – Huwag iwawala ang mga resulta ng inyong laboratoryo. Kung walang trabaho. Ilagay sa isang folder at laging dalhin sa inyong pagpapa-check up. Marami din ang inihihinto ang kanilang gamot dahil naubos na daw ang reseta. Pumunta sa gobyernong ospital – Para makatipid. Ikaw ang pasyente at kailangan hawak mo ang buhay mo. Kung kulang sa budget. 1. Pumunta sa mga government hospitals kung saan mas alam nila ang mga murang gamutan. Libre na ang mga serbisyo ng doktor. 56 . puwedeng kayong malagay ng Social Services sa “Class D. Alam n’yo ba na karamihan ng sakit ay kailangan ng maintenance na gamot? Ang mga sakit sa puso. Heart Center. altapresyon. Kapag nawala ito. Anong Gagawin? Heto ang aking mga payo kung paano makalilikom ng pera. pumila sa mga charity services ng gobyernong ospital tulad ng PGH. Subukan muna sa tunay na doktor at tunay na gamutan bago magbakasali sa iba. pumila na lang sa government hospitals at health centers. Kasi daw. Diabetes at Tamang Pagkain hindi ba? Kung hindi kayo kuntento sa paliwanag ng inyong doktor ay humanap ng pangalawang opinyon.Sakit sa Puso. Magtanong sa ibang doktor. Sa katunayan. Maging masipag sa follow-up – Maraming pasyente ang tamad magpacheck up. Walang short-cut sa pagpapagaling. Hindi ko pinapayo na pumunta sa albularyo o herbal na gamutan. Kulang ang Pera.” Ang ibig sabihin ay pinakamababa ang presyo ng gastos. parang tinapon ninyo na rin ang pera. mabuti naman ang pakiramdam nila.

Kung wala naman ay magtiyaga na lang at pumila. Trabaho at dasal. Magbigay ng kahit kaunting regalo. Sumulat sa PCSO – Sa Pilipinas parang PCSO na lang ang takbuhan ng lahat. Labanan natin ang sakit. Huwag iwawala ang kahit anumang papeles. Malaki ang maitutulong ng dasal. nilibre ang lahat ng gamot niya ng Foundation. Ngunit ayon sa Biblia.000 to P15. Noong nagkasakit siya. Ipakitang na marunong kayo tumanaw ng utang na loob para lumaki ang tsansang mapakinggan kayo. Mas maigi sana kung may kakilala ka dito. Kung kailangan mo ng operasyon. Tumulong sa mga charity foundations. Alam natin na napakahirap humingi ng pera. Ang madalas hingiin ay ang medical abstract (humingi sa doktor o ospital). May isang pasyente akong nag-janitor sa isang charity foundation. Magsikap at magdasal araw-araw – Dalawa ang sikreto ng taong matagumpay. pag-iingat sa sarili at pagtulong sa kapwa. Kahit ang pagkakasakit ay puwedeng maging daan sa pagkaayos ng pamilya. walang gana ang sponsor na tulungan ang maysakit.000 ang naitutulong ng PCSO. Kung tatamad-tamad ang humihingi. 5. Kailangan ipakita sa ibang tao na masipag ka. Ihanda ito ng maaga para makapasa sa charity services. kung tayo ay tutulong muna. barangay clearance. maaawa ang donor at puwede kayong tulungan. Kadalasan ay P10. ID picture at letrato ng bahay. derecho na ang donation ng PCSO sa iyong ospital. 4. Anong Gagawin? 2. prutas o card sa inyong balak lapitan na sponsor. hindi ko sinulat na “humingi ng tulong” kundi “tumulong sa” charity foundations. Hindi naman tayo bibigyan ng Diyos ng problema na hindi natin kayang lutasin. Ayusin ang lahat ng papeles o requirements – Karamihan ng gobyernong ospital at institution ay kailangan ng mga papeles. May dahilan ang lahat. Ang ibang budget ay sariling sikap na natin. Ngunit kung nakita naman nila na puspusan ang pagsisikap mo. posibleng matulungan din tayo sa ibang araw. Kaya iyan! 57 .Kulang ang Pera. corporations at sponsors – Kung mapapansin niyo. 3.

Dalawa kasi ang klase ng istrok. Ano ang dosis ng Aspirin? Ang tamang dosis ng aspirin ay 80 mg bawat araw. Napatunayang mapipigil ng aspirin ang istrok at atake sa puso. sa tulong ng iyong doktor. may puwedeng ipalit ang iyong doktor. Side Effect ng Aspirin Ngunit dapat ding mag-ingat sa pag-inom ng aspirin dahil maaaring mangasim ang sikmura at magka-ulcer. Ang brand name na Aspririn 30 mg ay Cor 30. 58 . Ngayong alam mo na kung para saan ang aspirin at posibleng side effect nito. kung bagay sa iyo ang aspirin. Abot kaya ito. may sakit sa puso at may mataas na kolesterol. palitan ng 30 mg na aspirin. Ngunit may dapat muna tayong alamin bago uminom nito. ang aspirin ay nababagay sa mga sumusunod na sakit: 1. hahaba ba ang buhay mo? Napakagandang gamot ang aspirin. Kung humahapdi ang sikmura mo sa 80 mg na aspirin. pinapayuhan ang pasyente na kumain muna bago uminom ng aspirin. Ano ang puwedeng ipalit sa aspirin? Kung hindi ka makainom ng aspirin dahil sa ulcer o allergy. Ito ay mabisa pero mas mahal na gamot – ang Clopidogrel (brand name Plogrel) na nagkakahalaga ng P30 bawat tableta. Kung madalas humapdi ang iyong sikmura.Sakit sa Puso.) 2. Ayon sa maraming pagsusuri. Makatutulong ang aspirin kung kayo ay nagkaroon na ng atake sa puso o istrok. Dahil dito. (Iyung istrok na may bara sa utak. Diabetes at Tamang Pagkain Sa Pisong Aspirin. magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. makakapag-desisyon ka na. Mabisa din ang aspirin sa mga taong may diabetes.

000 hanggang 25.000 Pribadong hospital: P 60.000 hanggang 60.000 hanggang 80. 4. 5.000 hanggang 200.000 Pribadong hospital: P 60. lalo na ang gagastusin para dito. Wala nang mas mura pa.000 Thyroid surgery o pagtanggal ng goiter sa leeg: Charity hospital: P 10. Gallbladder surgery o pagtanggal ng apdo: Charity hospital: P 10. 59 .000 hanggang 70. Magtiwala at kumonsulta sa ating mga charity hospitals tulad ng PGH.000 Hernia surgery o pag-ayos ng luslos sa singit: Charity hospital: P 10.000 Pribadong hospital: P 40.000 o minsan libre Pribadong hospital: P 25.000 hanggang P 1 milyon Cataract surgery o pagpalit ng lente sa mata: Charity hospital o medical mission: P 5.000 Angiogram o pagsilip ng mga ugat sa puso: Charity hospital tulad ng PGH o Heart Center: P 5.000 hanggang 70. Magkano Ba Ang Operasyon? Dok. Saan may murang operasyon? Paano makatitipid? Sa artikulong ito.000 Myoma surgery o pagtanggal ng myoma sa bahay bata: Charity hospital: P 10.Dok.000 hanggang 80.000 Pribadong hospital: P 60. at humigitkumulang ang magiging gastos ninyo sa pribadong ospital kumpara sa pangpublikong ospital. 3. 1.000 2.000 hanggang 10. Ganito po ngayon ang kalakaran sa operasyon sa Pilipinas.000 hanggang 20.000 hanggang 20. 6.000 hanggang 20.000 hanggang 40.000 Pribadong hospital: P 60.000 Pribadong hospital: P 500. 7. Magkano Ba Ang Operasyon? Ang isa sa kinakatakutan ng lahat ay ang pagdating ng operasyon.000 Heart bypass surgery o pag-opera sa puso: Charity hospital: P 150. ililista ko ang mga pangkaraniwang operasyon.

Philippine Children’s Medical Center. Saan sila lalapit na ospital o doktor? Ganito po ang dapat niyong gawin: 1. I-xerox ng maraming kopya. Kapag nadesisyonan na ng doktor na kailangan mo ng operasyon. Sa ganitong paraan.Sakit sa Puso. National Orthopedics Center. kailangan niyong magtiis sa haba ng pila. Magpa-interview sa Social Service ng PHC. Magpatingin sa doktor. Dito po kayo pipila para malaman ang inyong sakit. 3. Pumunta sa Philippine Heart Center (PHC) o Philippine General Hospital (PGH). 4. Lalo na kung medyo malala ang kondisyon at kailangan operahan na. alamin kung magkano ang gagastusin. Huwag nang hintayin pa na umabot sa operasyon. O papaano na iyan? Nahilo ba kayo sa dami ng “000”? May balak pa ba kayong manigarilyo. Dalubhasa ang mga doktor dito. Ano ang sabi ng doktor? Ano ang pangalan ng sakit? Bakit kailangan operahan? Itago ang lahat ng laboratory tests ninyo. at kumain ng matatabang pagkain? Gusto pa ba nating abusuhin ang ating katawan sa pag-inom ng alak at iba pang bisyo? Kung wala kayong ganitong pera para magpa-opera. 5. mabibigyan kayo ng pinakamurang diskuwento para sa operasyon. Kaya lang po. Alamin ang sakit ng maaga para malunasan ito. Alamin maigi ang sakit. Matagal ang proseso at marami ang maysakit. Ang operasyon sa puso sa char- 2. Pumila sa Charity Out-Patient Department ng PHC o PGH. ay maigi nang mamuhay ng malinis at kumain ng tama. 60 . at marami pang iba. Grabe ang gagastusin! Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera: Paano Na? Marami ang nagtatanong sa akin kung ano ang gagawin ng mga mahihirap na pasyenteng may sakit sa puso. Diabetes at Tamang Pagkain East Avenue Medical Center. Ang Philippine Heart Center ang pinakamalaking ospital para sa mga mahihirap na may sakit sa puso. Ang layunin natin dito ay ang makakuha ng mababang kategorya.

kompanya. Pumila lang ng maigi. Isiping darating din ang tutulong. litrato. 7. barangay report. Bumalik sa takdang petsa at huwag mag-absent.000 hanggang P200. Kompletuhin ang lahat ng papeles. 8. Habang may buhay. Huwag mawawalan ng pag-asa. Kailangan ay kompleto ang inyong medical abstract. at iba pa. pulitiko. Subuking humingi ng tulong sa kamag-anak. 61 . at charity foundations. Good luck po! 6. Magpursige para makalikom ng pera para sa operasyon. DSWD at Pagcor ay nagbibigay din minsan ng dagdag pondo para sa operasyon. Ang PCSO. social service certification. Huwag agad matakot sa presyo. may pag-asa. Minsan ay bumababa naman ang presyong ito. kaibigan.Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera ity ward ay nagmumula sa P20.000.

Ayaw ko mang isulat. sa tono ng iyong tanong. Ayon sa pagsusuri. mas walang panganib makipagtalik kay misis (o sa iyong usual partner) dahil mas kaunti ang lakas na iyong gagamitin. Dahil mas excited ka. (4) Itakda ang pakikipag-sex sa umaga.7 7 Tanong Sa Sex at Family Planning Baka Tumigil Ang Puso Kapag Nag-sex A ko’y 71 years old at may sakit sa puso. titigil ba ang puso ko kapag nakipag-sex ako? Kaibigan. pero ito ang mga safety tips sa ganitong sitwasyon: (1) Inumin muna ang regular na gamot bago makipag-sex tulad ng gamot sa puso. (2) Hayaang magtrabaho sa ibabaw ang nakababatang kapareha. alta-presyon at iba pa. at (5) Humingi ng medical clearance sa iyong doktor. Ito’y ginagamit ng ating katawan kung may peligro. Ang tanong ko ay kung paano ako makikipag-sex nang walang peligro? Dok. nahulaan kong wala kang balak makipag-sex sa iyong misis. o dili kaya ay magpabantay sa duktor! Bakit mabilis ang tibok ng puso ko kapag ako’y ninenerbiyos? Ano ang first aid sa ganitong kalagayan? Sa oras ng maramdaming sitwasyon. magkakaroon ng dobleng stress sa iyong puso. Ngunit kung makikipag-sex ka sa nakababatang partner. para may lakas pa. Mag-isip muna dahil marami ang ina-atake sa puso sa ganitong pagkakataon. bago ang inyong tagpuan at may balak kang patunayan sa iyong pagkalalaki. ang katawan natin ay naglalabas ng isang kemikal na tinatawag na epinephrine. Nakarinig ka na siguro ng taong binuhat ang muebles nila 62 . maghintay muna ng dalawang oras. (3) Huwag makipag-talik ng bagong kain.

Bawat taon. Ok lang iyan kaibigan. Dahil dito. Grabe! Ang layunin lang ni Senador Flavier ay bigyan ng impormasyon ang ating mga kababayan. Sa pagkakataon na kayo ay nagalit.000 sanggol ang na-a-abort bawat taon. Bakit ba dapat mag-plano ng pamilya? Ayon sa Senador. kung may matinding problema. Gamitin ang imahinasyon para makalikha ng isang matahimik na lugar sa iyong isipan. At alam n’yo ba na may 300. Ngunit kung ang babae ay hindi regular ang menses.” Dito ay ikinuwento niya ang lahat ng katuwa-tuwa at nakakatawang istoriya tungkol sa family planning. bumibilis ang tibok ng iyong puso.Family Planning ni Senator Juan Flavier sa oras ng sunog. Iyan ang taglay ng epinephrine. tungkol sa family planning. hindi puwedeng gamitin ang rhythm. Para sa mga may nerbiyos. Mabisa at walang delikado ito.000 kababaihan ang namamatay dahil sa paglalaglag ng bata (abortion). ay naglalabas ng epinephrine ang katawan. relax ka lang. nagbibigay ako ng isang pangpakalmang gamot tulad ng Bromazepam (brand name Lexotan) na makakahingi ng reseta sa doktor. Umupo sa isang tabi. Family Planning at Senator Juan Flavier Si Senator Juan Flavier ay sumulat ng librong “Family Planning Made Easy. Heto ang mga paraan: 1. Pero may natural ding paraan para labanan ang kaba. lalo na ang mahihirap. Kung bibilangin natin ay 14 na safe days at 14 na hindi safe days. Kung ang menses ng babae ay bawat 28 araw. Huminga ng malalim at mabagal ng walong beses. kung magtatalumpati. may 12. Rhythm Method – Ang rhythm ay magagamit ng babaeng regular ang pagregla. 2. Withdrawal Method – Ang withdrawal ay kung saan tinatanggal ng lalaki 63 . Ligtas din ang 7 araw bago dumating ang susunod na regla. ang safe na araw para magtalik ay 7 araw mula sa unang araw ng pag-regla. maraming mga nanay at sanggol ang namamatay dahil sa hindi pagpa-plano ng pamilya.

2%). Ang 2 permanenteng paraan ng family planning ay ang vasectomy at ligation. lahat may tuberculosis. Condom – Ang condom ay isang plastic na isinusuot sa ari ng lalaki. Ito’y dahil may konting semilya nang lumalabas kahit hindi pa nag-oorgasm ang lalaki. Rhythm method (14%). 4. Hayan. tulad ng IUD (intra-uterine device) at diaphragm na hindi ko na tatalakayin. may TB din. may mga lalaki na ayaw gumamit ng condom dahil hindi sila lubusang nasisiyahan sa kanilang pagtatalik. Medyo safe naman po ito. hindi ba? Napakamahal po ngayon magpa-aral at magpalaki ng anak. Good luck po! Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? Sa aming medical mission. Alamin natin itong mga paraan ng family planning. naospital ang nanay dahil nabuntis na naman at dinugo ng malakas. Papaano pa kaya sila aahon sa buhay? Ayon sa pagsusuri. Napatunayan na ito’y makapagpipigil sa pag-laganap ng AIDS at sakit sa babae. may pamilya kaming binisita sa tabi ng riles ng tren sa Sta. 64 . May 7 silang anak. Pumili ng angkop sa inyo at sa inyong paniniwala. May iba naman ang nagsasabi na “pigilan si Mister sa pang-gigigil. heto ang mga paraan ng family planning na ginagamit ng Pinoy: Pag-inom ng pills (32%). Withdrawal (14%). Kaya lang. 3. Mesa. Ligation sa babae (19%). May iba pang mga paraan ng family planning. Diabetes at Tamang Pagkain ang kanyang ari bago mag-orgasm o maglabas ng semilya. Pills – May mga pildoras na iniinom araw-araw ng kababaihan para hindi magbuntis. Mababawasan nito ang tsansang magbuntis ang babae.” Hindi naman ito puwede. Magtanong sa inyong obstetrician-gynecologist (doktor sa babae) o sa inyong health center tungkol dito.Sakit sa Puso. Puwede din magpa-vasectomy ang lalake o magpatali ang babae. Tinulungan namin sila at binalikan pagkaraan ng 5 buwan. ngunit hindi po ito 100%. Ang tatay at nanay. Condom (4%) at Vasectomy (0. Epektibo din ang condom pang-family planning.

Ang vasectomy ay isang simpleng operasyon kung saan pinuputol ang tubo ng semilya ng lalaki (tinatawag na vas deferens). Alam naman natin kawawa ang babae sa laging pagbubuntis. Karapatan ito ng bawat isa. Tulad ng mga babaeng may rheumatic heart disease at mahina ang puso. Ayon kay Dr. Eduardo Gatchalian. Ayon kay Doc Jondie. Puwede itong pag-usapan ng mag-asawa kung ano ang pipiliin nila. ito’y para hindi rin mahirapan ang mga babae. Jondie Flavier ay nag-pro-promote din ng vasectomy. Maghihirap sila ng 9 na buwan. Lalo na kung Caesarian Section o CS ang ginawa. Ang fallopian tubes ay pinagdadaanan ng itlog ng babae mula sa obaryo papunta sa bahay bata (uterus). makagagawa sila ng tamang desisyon para sa 65 . Ginagawa ito sa mga ospital ng gobyerno. Kung ikukumpara natin ang vasectomy sa ligation. Mabuti sana kung sapat ang pera ng pamilya para magpalaki ng maraming supling. kailangan natin ibahagi ang tamang impormasyon tungkol sa family planning. Ligtas ang ligation at bihira lang magka-komplikasyon. napakadali lang magpa-ligate. ngunit wala nga lang itong semilya (sperms) na nakabubuntis. Madalas ay sinasabay ang ligation sa panganganak ng babae. Masama ba ang epekto ng vasectomy sa sex life? Hindi. May semen pa rin na lalabas sa lalaki. Kapag tinali ito. ligtas at epektibo ang vasectomy. depende sa kanilang paniniwala at pananaw sa buhay. dating presidente ng Philippine College of Surgeons. mas madaling gawin ang vasectomy sa lalake. Magagawa ito sa loob ng 30 minutos at ginagamitan lang ng local anesthesia. Vasectomy sa kalalakihan Ayon kay Dr. 2. walang itong epekto sa pagtatalik. Duduguin pa kapag nanganak. Ngayon. marami na akong nakitang pasyente na matutulungan ng family planning. Kadalasan ay hindi kakayanin ng puso ang stress ng pagbubuntis.Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? 1. Flavier. Bilang isang doktor. hindi na magbubuntis ang babae. Si Dr. Ligation sa kababaihan Ang ligation ay isang operation kung saan tinatali ang fallopian tubes ng babae.

puwede ito magdulot ng pagkabaog (sterility). Ang Gonorrhea ay dahil sa bacteria na Neisseria gonorrhea. Ciprofloxacin 500 mg tablet. 2 beses sa isang araw. Puwedeng lumipat ang gonorrhea sa bibig. lalamunan. (Dahil matitindi na ang mga klase ng Gonorrhea ngayon. may napansin po ako na mga “greenspots” sa aking brief. isang Sexually-transmitted disease. Ako nga po pala’y may asawa at 2 anak. minsan ay hindi na ito epektibo. Sana po’y matulungan nyo ako. Nasa daanan ng ihi (urethra) naman ito ng kalalakihan. Nagka-tulo po yata ako. (Magpakonsulta muna sa isang Urologist o OB-gynecologist para matiyak ang sakit. Masakit ang pag-ihi na parang binabalisawsaw. Ngayon dumami ulit ang tulo ko. makalipas ng 5 araw. Kapag hindi ito ginamot. God Bless! – Anonymous Dear Anonymous.) 1. Salamat sa liham mo. Uminom po ako nito. Good luck po. at medyo sumakit ang aking pag-ihi na parang lagi akong may balisawsaw. May maputi. Diabetes at Tamang Pagkain kanilang sarili. Nakagamit po ako ng bayarang babae. May namamatay dito. Pinagsisisihan ko na ang aking mga ginawa. at puwede rin kumalat sa dugo at kasukasuan (joints). may nagpayo sa akin na uminom ng “ciprofloxacin”. Tama lahat ang mga sintomas na ikinuwento mo tungkol sa tulo. kumonti ang mga spots ko pero hindi nawala. Heto ang mga gamot na ibinibigay ng doktor. Sexually-Transmitted Disease Magandang araw po Doc Willie! Ako po’y may idudulog sa inyong problema. mata at puwit ng tao! Grabe ang kamandag ng sakit na ito. Bawal ito inumin ng edad 18 pababa. Sa kuwento mo ay mukhang nagkaroon ka ng Gonorrhea o tulo. Naninirahan ito sa vagina. madilaw o maberdeng likido na tumutulo sa ari o vagina. cervix (kuwelyo ng matres). Makukuha and Gonorrhea sa pagtatalik. Doc Willie.Sakit sa Puso.) 66 . matres at fallopian tubes ng babae. Puwedeng uminom ng 3 araw.

God bless din! Nasira ang Sex Life ni Mang Bert Dear Doc Willie. may asawa. isa pang Sexually-transmitted disease. Kawawa naman si Misis at baka mahawa pa siya sa Sexually-transmitted disease. tinuturukan ng Ceftriaxone 125 o 250 mg injections sa loob ng masel (intramuscular). Paano makaiiwas sa sexually-transmitted disease? 1. God bless! Hi Bert. 3. 2 beses sa isang araw. Gumamit ng condom para mabawasan ang tsansang mahawa. Sa dami ng mga sumusulat sa akin ay pinili ko ang liham mo dahil alam kong malaki ang problema mo. Ong. Ang importanteng tanong ko po ay ano po ba ang magagawa ninyo para manumbalik ang kasiglahan ko sa sex. ano po ba ang mainam? Isa pa Dr. Inumin ng 7 araw. “Gusto pa ng isipan pero mahina ang 67 . 56 years old. May kahalo pa itong Chlamydia. Salamat sa sulat mo. Tawagin ninyo na lamang akong Mang Bert. Iyon bagang. Natuwa ako sa issue mo tungkol sa ‘dyeta sa diabetes’. 2. bakit po kaya? Sana matulungan ninyo ako sa aking problema. Ang pagsisisi ay laging nasa huli. Ang gamot sa Chlamydia ay Doxycycline 100 mg tablet. Huwag makipagtalik sa ibang babae (o lalake) na hindi mo asawa o permanenteng partner. ang tamod ko ay kaunti lang kung lumabas hindi tulad noong mga nakaraang taon na tumitilamsik at marami. Sa mga seryosong kaso. sumulat ako sa inyo dahil nabasa ko kayo sa Pilipino Star Ngayon ang paborito kong diyaryo. Umaasa. At sana naman ay matuto na ng leksyon at maging matapat kay Misis. Natuklasan kong may diabetes ako 2 taon na ang nakakaraan. Mahirap ang masira ang sex life lalo na sa ating kalalakihan.Nasira ang Sex Life ni Mang Bert 2. Ayaw na pong tumigas ni manoy. May pagkakataon na hindi lang Gonorrhea ang sakit ng pasyente.

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain katawan.” Ang tanong mo ay bakit nagkaganoon si manoy at ayaw nang tumigas? Ang masisisi natin dito ay ang diabetes mo. Alam n’yo ba na kapag ang diabetes ay pinabayaan ng 5 taon ay magiging impotent ka na? Ito’y dahil sinisira ng diabetes ang mga UGAT natin, mula sa puso (atake sa puso), mata (pagkabulag), paa (pagkamanhid at puwedeng maputulan ng paa) at ari ng lalaki (paglambot ng ari). Nagbabara at kumikipot ang daanan ng dugo sa ari. Dahil dito, hindi na titigas ang ari kahit ano pang gawin o basahin. Ang solusyon dito ay dapat IBABA natin and asukal sa dugo. Heto ang mga numerong kailangan itaga sa isipan ng lahat ng diabetico. 1. Fasting blood sugar na hindi lalampas sa 105 mg/dl 2. Two-hour blood sugar na hindi lalampas sa 140 mg/dl 3. Hemoglobin A1C na hindi lalampas sa 6 mmol/L Kung kayo’y may diabetes, i-check ang unang 2 test ng 2 beses kada linggo. Kung kaya ng budget, bumili ng sariling blood sugar monitor para maibaba ng husto ang blood sugar. (P3,000 ito sa Bambang, Rizal Avenue.) Yung Hemoglobin A1C naman ay puwedeng i-check sa laboratoryo kada 2 buwan. Tandaan, kapag 5 taong lampas sa normal ang iyong mga numero sa diabetes, puwedeng maglaho ang iyong sex life. Magpakonsulta tayo sa isang endocrinologist o diabetes specialist para sa tamang gamot na iinumin. Karamihan ng diabetico ay kailangang uminom ng gamot. Makatutulong din ang tamang diyeta at ehersisyo. Kaya Bert, kapag normal na ang iyong blood sugar, mapipigilan na natin ang panghihina ni manoy at baka manumbalik pa ulit ang sigla, lakas at dami na iyong inaasam. Good luck po.

“Dok, masama ba ang Oral Sex?”
Dok, masama ba ang oral sex? Hindi masama ang oral sex kung ikaw at ang iyong partner ay parehong malusog. Siguraduhin walang vaginal discharge ang babae at walang im68

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?” peksyon din ang lalake. Maligo maigi at maging malinis sa katawan. Pagkatapos mag-sex, magmumog ng bibig at lalamunan ng isang mouthwash. Uminom din ng kalahating basong tubig para mahugasan ang lalamunan. May isang pagsusuri sa America na nagsasabi na 50% ng mga edad 60 pataas ay nakikipag-oral sex pa sa kanilang partner. Dok, masama ba ang anal sex o gay sex? Oo, masama. Ayon kay Dr. Eduardo Gatchalian, dating presidente ng Philippine College of Surgeons, masama ang anal sex o iyung pagpasok ng ari ng lalake sa puwit ng kapwa lalake o babae. Sabi ni Dr. Gatchalian, madumi ang looban ng puwit (ang rectum) at marami itong bacteria. Napatunayan sa pagsusuri na ang anal sex ay nagdudulot ng sexually-transmitted diseases tulad ng AIDS, genital warts, anal warts at HPV virus. Sa anal sex, napupunit ang balat ng puwit kaya nakakapasok tuloy ang mga impeksyon dito. Ang puwit ay hindi ginawa para sa sex. Ngunit kung hindi niyo ito maiwasan, puwedeng gumamit ng condom para may proteksyon laban sa AIDS. May sexual position ba na dapat iwasan kapag nagse-sex? Oo, mayroon. Huwag maging ma-eksperimento o acrobatic sa kama at baka mapilay ang iyong likod at balakang. Para sa may sakit sa likod, ang pinapayong posisyon ay ang paghiga ng nakatihaya para hindi mapilay ang likod. Hayaan na lang ang mas malakas na partner ang magtrabaho sa ibabaw. Para maging masigla sa sex, mag-ehersisyo araw-araw para lumakas ang katawan. Sa ganitong paraan, gaganda din ang sex life niyo. Good luck.

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?”
Dok, gaano kadalas ako dapat mag-sex? Kasi po gusto ko ng maraming beses sa isang araw. Ako’y 24 years old. (Arnel) Arnel, hindi masama mag-sex araw-araw. Ang sex drive ng lalake ay depende sa lebel ng testosterone ng kanilang katawan. Ang mga teenager hanggang edad 30 ay may napakataas na lebel ng testosterone sa katawan. Pag lampas 40 69

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain ay dahan-dahan na itong bababa. Ito ang pahayag ni Dr. Eduardo Gatchalian, isang tanyag na urologist, “Sa edad 20, gusto mong makipag-sex 3 times a day. Sa edad 30, gusto mong magsex 3 times a night. Sa edad 40, nakikipag-sex ka ng 3 times a week. Sa edad 60 ay 3 times na lang ang sex sa isang buwan. Sa edad 70, try ka na lang ng try. At sa edad 80, you try to remember na lang kung paano nga makipag-sex.” Gaano katagal dapat titigas ang ari ng lalake para masabing normal siya? Kadalasan, tumatagal ng mula 45 minuto hanggang 1 oras ang erection ng lalake. Pangkaraniwan, dapat manatiling matigas ang ari hanggang mayroon pang nag-stimulate nito. At kailangan ay makatapos ang lalake ng sex at makalabas ng semilya. Bakit mas open sa sex ang mga dayuhan kumpara sa mga Pinay? (John) Siguro, John, mga mahiyain at Maria Clara ang kaibigan mo. Mabuti ka pa. Pero alam mo, marami nang agresibong mga Pinay ngayon. Sabi nga ni Dr. Gatchalian, “Ang pagiging mahiyain ng Pinay ay dahil lamang sa mga tinuturo ng kanilang magulang. Napipigilan lang sila. Ngunit ang sexual drive ng Pilipino ay nandoon at nakatago lamang.”

“Dok, paano magiging malakas sa sex?”
Dok, paano ako lalakas sa sex? Ayon kay Dr. Rafael Castillo, presidente ng Philippine Society of Hypertension, ang alak at paninigarilyo ay puwedeng magdulot ng impotence o ang paglambot ng ari ng lalake. Para sa inyong kaalaman, ang sigarilyo ay nagpapakipot ng ugat sa ari at binabawasan ang daloy ng dugo. Dahil dito, hindi na titigas si manoy. Masama din ang sobrang alak. May maling akala na nagpapalakas sa sex ang alak. Mali po ito. Masisira ang performance mo sa kama dahil sa alak. Isa pa, kailangan din ma-kontrol ang presyon ng dugo (blood pressure) at asukal sa dugo (blood sugar). Kapag ika’y may altapresyon o diabetes, puwe70

(3) ang pag-injection ng gamot sa ari.“Dok. at (4) ang paglagay ng penile implants.000. May kuwento nga akong isang 72 years old na lalakeng pasyente na pinipilit akong resetahan siya ng Andros. Hirit pa niya. simple lang ang sagot sa problema mo – ang Andros. Mag-ingat at magpagamot na agad. magtanong sa inyong Urologist. para makaya mo nga. Ano ang puwede kong inumin para lumakas sa sex? Sa mga may problema sa sex. ano pa ang ibang gamutan ng impotence? May iba pang paraan ang mga doktor para magamot ang impotence: (1) may tableta na inilalagay sa loob na ari. espesyal na plastic tube na pinapasok sa loob ng ari. araw-araw akong nagbabati (masturbation). Lakasan ang loob. Ang pagiging nerbiyoso at kulang sa pagtitiwala sa sarili ay nakakaapekto din sa sex. Ngunit kung ika’y may sakit sa puso. Naaawa kasi ako sa Misis mo! Bukod sa Andros. puwede ba ako makipagtalik sa 18 years old?” Ang sabi ko ay sa tingin ko ay kakayanin ng puso mo. pero hindi ko alam kung kaya ng konsiyensiya ko na resetahan ka. “Dok. Para sa mga paraan na ito. magpa-check muna sa doktor at baka hindi kayanin ng puso mo ang sobrang pagiging excited. masama ba ang masturbation?” Dok. Isipin mong kaya mo. isang oras bago makipag-sex. (2) ang paggamit ng vacuum (humihigop) na bote. Ang operasyon ng penile implant ay nagkakahalaga ng P150. Ang Andros ay pinakamurang brand na nasa merkado (P200 bawat tableta). masama ba ang masturbation?” deng masira ang sex life mo sa loob ng 5 taon. Gusto daw niya kasi makipag-sex sa isang 18 years old na dalagita. masama ba ito sa aking kalusugan? 71 . Hanggang isang tableta lang ang puwedeng inumin sa isang araw. “Dok. Uminom ng Andros 50 mg tablet. Andros ang brand name at Sildenafil ang generic name ng gamot sa impotence.

Para sa mahilig magbati. ano ba ang normal na haba ng ari ng lalake? Niloloko ako ng kaibigan ko dahil maliit daw yung akin. walang masama sa pagbabati. Ang masyadong malakas na pagbabati ay puwedeng makasugat sa mga ugat ng ari. pinapayo ng doktor na ibaling na lang ang atensyon sa ibang bagay.5 ml ang lumalabas na semilya. isang urologist. 3 ml ng semilya o kalahating kutsarita ang normal na dami bawat paglabas (orgasm). Diabetes at Tamang Pagkain Ayon kay Dr. Magpatingin sa iyong urologist. Gatchalian. Lumayo din sa tukso tulad ng mga babasahin at palabas na malaswa. Malamang ay nasugatan ang iyong seminal vesicles. Oo. puwedeng mangyari iyan. Gatchalian. o maging masaya sa iyong trabaho. magkaroon ng libangan. dumugo ang ari ko pagkatapos ko magbati. hindi po ito normal at maaaring senyales ito ng pagkabaog. Halos 2 basong semen! O. Kung may kakaunti sa 1. Ngunit huwag mag-alala at gagaling din ito ng kusa. ang mga tubo sa bayag na nagdadala ng semilya. may isang beses. Ngunit kailangan natin alalahanin na puwede magkaroon ng psychological na problema ang taong mahilig magbati. Ano pong nangyari? Tulungan niyo ako. hindi ba walang sinabi ang mga tao kumpara sa mga hayop? Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Dok. Dok. Sabi ni Dr. Maglaro ng sports. Eduardo Gatchalian. Isang paghahambing: ang boar (baboy damo) ay kayang maglabas ng 500 ml na semilya. Wala namang peligro ito sa katawan at hindi rin ito matuturing na sexual perversion. (Josh) 72 .Sakit sa Puso. Ang payo ko ay huwag munang magbati ng ilang araw para maghilom ito. baka puro pansarili na lang ang kanyang iniisip at hindi na makaunawa ng tunay na pagmamahal. Dok. gaano karaming semilya (semen )ang normal sa isang lalake? Ayon kay Dr.

Good luck! 73 . ang pagmamahalan ay hindi lang tungkol sa sex. ang haba na 3 pulgada (inches) ay sapat na para sa sex. mas mahalaga ang emosyon at pagkarinyo. O baka naman may bago na siyang kinahihiligan. Gulatin mo si Mister sa pagsuot ng mga maiikling damit o nighties. Bakit po kaya? Normal ba ang walang sex? (Gloria) Gloria. Siguradong patok iyan at magiging masaya sila. tsokolate. iba ang hinahanap ng babae kumpara sa lalake. Philip Cruz. Ang tunay na sukat ng haba ng ari ay kapag tumigas na ito. Dok. madalas kaming magtalik. hindi normal sa mag-asawa ang walang sex. Kailangan ninyong dalawa na mag-usap ng masinsinan kung ano ba ang problema ni Mister. Isa pang dapat tandaan Josh. walang kaugnayan ang haba ng ari sa galing mo sa pagtatalik. Ang asawa ko po ay 26 ang edad. “Hindi iyung haba ng lapis mo ang importante. Ang mahalaga ay kung paano mo ito sinusulat. Mayroon isang pasyente na 1. Ayon nga kay Dr. Kapag nalimutan mo ito ay siguradong lagot ka! Paano naman ang mga lalake? Ano ang nagpapasaya sa kalalakihan? Ayon sa mga eksperto. Bantayan maigi si Mister at huwag papatalo sa ibang babae. Gusto nila lagi ng may sorpresang regalo tulad ng bulaklak.” Ayon sa mga doktor.Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Josh. ang naka-relax na ari ay sadyang maikli at malambot. Huwag din natin kakaligtaan ang mga birthday at anniversary. Para sa mga kababaihan. at mga text na “I love you”. Ngunit ngayon ay may 4 na buwan na kaming walang sex. Sa mga babae. Kasal na kami ng 4 taon. simple lang ang hilig ng lalake. Noong una. Bakit ayaw na niyang makipagtalik sa iyo? Baka naman lagi mo siyang sinesermonan at kinokontra sa usapan. paano ko mapasasaya ang aking nobya? (Ronnie) Ayon sa mga psychologists.5 inches lang ang haba ng ari pero kaya niyang magpaligaya ng babae.

4. Ano ba itong sakit? Paano ba ito nakukuha at maiiwasan? Ang leukemia ay isang kanser sa dugo. puwede tayong duguin sa ilong. Smoking – Masama ang paninigarilyo. Nagiging anemic ang pasyente at kailangan salinan ng dugo. Alamin! agulat ang lahat sa pagkasakit ni Francis M. Itigil iyan. (2) Kumokonti ang platelets. ay puwede ding magdulot ng leukemia. Ganito ang nangyari kay Francis M. Sa ganitong blood test. gilagid at balat. CT Scan. natatabunan ang mga normal cells natin. 74 . Ang benzene. Kapag nagkulang ng platelets. Gumamit ng mask at guwantes. 2.8 N Artista at Kalusugan Sakit na Leukemia. tulad ng red blood cell (pulang dugo) at platelets. At dahil dumadami ang cancer cells. Ang sintomas ng leukemia ay dala ng pagkasira nitong 2 klaseng selula: (1) Kumokonti ang red blood cells. matutuklasan kung may leukemia ang pasyente. Radiation – Masama ang laging exposed sa mga X-rays. isang kemikal ng plastic. Kapag ika’y madalas magkaroon ng pagdurugo o pagpapasa. Nagbabago ang cells (selula) sa dugo ng pasyente at nagiging kanser ito. sa sakit na Acute Leukemia. ipasuri ang iyong dugo: CBC with peripheral smear. Chemicals – Masama ang mga ginagamit nating pesticides para sa halaman. Genetics . MRI at iba pang radiation. 3. Ano ang sanhi ng leukemia? Apat ang posibleng pinanggagalingan ng leukemia: 1.Namamana ito sa ating magulang. Ang trabaho ng platelets ay ang pagbuo ng dugo kapag tayo’y nasusugatan.

tocino. Mabuhay ng malinis at umiwas tayo sa sakit. makaiiwas ang mga bata sa leukemia. • Piliin ang mga organic na manok at itlog. mahihirapan ang ating pancreas. Kapag napadami ang ating kinain. • Turuan din ang mga bata na kumain ng gulay. kangkong at ampalaya. Kailangan ipasuri ang leukemia sa mga ekspertong doktor. tulad ng pechay. • Hugasan maigi ang gulay at prutas bago kainin. longanisa at hamon. Ang Bangungot syndrome naman ay isang sakit na kung tawagin ay Acute Pancreatitis. Bangungot Syndrome: Paano Iiwas? Ano ba ang bangungot? Bakit maraming Pilipino ang namamatay dito? Kung matatandaan ninyo. Sa isang araw. 75 . Ang trabaho ng pancreas ay ang maglabas ng “juices” para tunawin ang ating kinain. Paano tayo iiwas sa leukemia? Sundin po ang mga payong ito: • Ang mga bata (edad 2 pababa) ay dapat pakainin ng saging at orange 4 hanggang 5 beses bawat linggo. Ang Acute pancreatitis ay ang pamamaga ng ating pancreas o pale.Bangungot Syndrome at Marky Cielo Ang leukemia ay ginagamot sa pamamagitan ng chemotherapy. Una sa lahat. Ayon sa pagsusuri. • Umiwas sa hotdog. ang mga preserved meats ay puwedeng magdulot ng leukemia. ito ang hinihinalaang sanhi ng pagkamatay nina Marky Cielo at Rico Yan. Dalawa ang sanhi ng acute pancreatitis: (1) sobrang pagkain ng marami at (2) sobrang pag-inom ng alak. Ang bangungot ay iyong nananaginip ka ng masama. iba po ang bangungot sa Bangungot syndrome. Ang ibig sabihin ng “organic” ay hindi gumagamit ng kemikal sa pagpapalaki ng manok at iba pang pagkain. na kung tawagin ay Hematologists. Sa ganitong paraan. Mahal ang mga pamamaraan na ito at hindi pa tiyak na gagaling ang pasyente. halos 8 basong pancreatic juice ang ginagawa ng pancreas. bone marrow transplant at makabagong stem cell treatment. Siguraduhing walang kemikal (tulad ng fertilizer) na nakadikit dito.

mas maigi po na umiwas na rin sa alak. Hindi ka tataba sa ganito dahil konti lang ang kinakain mo. Sasabihin niya. “You know you’re very lucky because your wife is pretty. True. Kung tutuusin. Siguro mas malakas din uminom ng alak ang mga lalake. baka raw namamana ang Bangungot syndrome dahil mas natatagpuan ito sa mga kalalakihan ng taga-Asia. Ang sintomas ng Acute pancreatitis ay ang matinding pagsakit ng sikmura. “Are you husband and wife?” Tumango ako. at isang ulam lang. Bawal matulog agad! Kapag napadami ang kinain mo at biglang matutulog. Kasama din namin ang nakakatuwang si Pokwang at ang 11 taong anak niyang si May. sabaw. 3. Sa meriyenda. pumunta agad sa ospital. Masisira ang ating atay at pancreas. “Kain ka lang ng kain. Kapag hapunan. na tumutugon sa ating likod. tapos hindi mo ako tutulungan sa pagtunaw ng pagkain. Usapang First Aid With Kris Aquino Mapalad kaming nag-guest ng aking misis na si Dra. Liza sa Boy & Kris ng ABSCBN. Kris Aquino ang tungkol sa First Aid tips para sa mga mommies. Kapag ganito ang iyong nararamdaman. puwedeng kalahating tasang kanin. 2.Sakit sa Puso. Tubig ang pinakamagandang inumin para sa ating kalusugan. Masama ang alak kapag walang laman ang tiyan. Good luck po. lagyan muna ng pagkain ang iyong tiyan.” hirit ni Kris bago sumenyas 76 . Kumain ng 5-6 na beses sa isang araw pero pakonti-konti lang. Makatutulong ang ganitong schedule sa pagtunaw ng ating kinakain.” Baka bangungot syndrome ang aabutin mo niyan. Paano iiwas sa Acute pancreatitis? 1. Para sa mga diabetico. Maglakad ng 20 minutos pagkatapos kumain. Sabi ni Kris sa akin. puwedeng isang saging o mansanas lang. Kung iinom ng alak. Pinag-usapan namin ni Ms. hindi rin gaano tataas ang iyong asukal sa dugo (blood sugar). Diabetes at Tamang Pagkain Ayon sa eksperto. eh baka magalit ang iyong pancreas.

Obserbahan ang aso na kumagat ng 10 araw. sabay pakita sa camera. Sabi ni Pokwang. Nasabi pa niya na paborito ng mga Aquino ang Diphenhydramine (Benadryl) dahil madalas silang mag-allergy. Subu king paduguin ang sugat para maalis ang mikrobyo. Maraming alam si Kris tungkol sa medisina. puwede daw bang kalugin niya ang baba niya kapag nauntog? Siyempre mali itong paniniwala. hugasan agad ng sabon at tubig para maalis ang laway ng hayop. Kagat ng aso. Ito’y para magbuo agad ang dugo at huwag nang lumaki. dahil siya ang Celebrity Endorser nito. 2. Tapalan ng gasa.” Anyway. Heto ang pinag-usapan namin. Kaya ang gamit niya lagi ay Casino Rubbing Alcohol. Hayan may konting peklat pa sa braso. Maaring dalhin sa ospital ang pasyente para bigyan ng bakuna laban sa tetanus o rabies lalo na kung grabe ang kagat. Ang anak ni Kris na si Josh ay madalas daw magdugo ang ilong. 4. Tulad ni Kris. bad. buhusan ng malamig na tubig or yelo sa paligid para mawala ang pangangati. Una. langgam at surot. Sanay na daw ang pamilya Aquino sa ganitong pagkakataon. Uso talaga ito kapag tag-init. Diinan ang dulo ng ilong para mapigilan ang pagdurugo. Pagkatapos ay takpan ng gasa. Pagdurugo ng ilong o balinguynguy. Pagkatapos.” patawang sabi niya. 77 . Paupuin at itingala ang ulo ng pasyente. 3. “Bad Kris. Ihiga ang bata at lagyan ng ice bag ang tinamaang parte. Hugasan mabuti ng sabon at tubig ang kagat. Nauntog. Kung dumudugo. Maya-maya ay hihinto na rin. pusa o daga.Usapang First Aid With Kris Aquino yung cameraman ng “Rolling. Puwedeng maglagay ng ice bag sa taas ng ilong para magbuo ng mabilis ang dugo. Kris is Kris and nakakatuwa talaga siya. Kagat ng lamok. Dagdag naman ni Kris ay may allergy daw siya sa betadine. Sabi ni Kris. linisin ng povidoneiodine o alcohol. nakagat siya ng lamok kamakailan at kinamot niya ng kinamot. 1. kung tayo ay mahilig magbasa ng tungkol sa kalusugan. sa panahon ng emergency ay alam na natin ang ating gagawin.

magpa-check up sa inyong OB kada buwan. Ipagdasal natin na mahanap na ni Ruffa ang kaniyang “soulmate” para sumaya pa ang kaniyang buhay. tulad ng may gata. Sa ating kababayan. Ai. Ang sagot ko ay siyempre “Oo. Napakabait at very charming sina Ms. Humina na itong virus at halos hindi na nakamamatay sa mga nagkakasakit nito. (2) palakasin ang resistensiya. at (3) umiwas sa mga taong inuubo. Tips sa mga buntis. 2. 3. na si Dra. Si Ai-Ai naman ay talagang sobrang lakas ang appeal sa masa. malunggay. Ruffa and Ms. Napakasaya at palaging puno ng impormasyon at kasiyahan para sa manonood.Sakit sa Puso.” Si Ruffa ay matangkad. Pag-iwas sa swine flu. Ilagay ang tirang pagkain sa refrigerator. folic acid at protina. Liza Ong. Kailangan ng buntis ang 4 na sustansiya: calcium. Kumain ng itlog. Mag-ingat din sa pagkain na may sarsa. dapat mag-ingat sa napanis na pagkain. Umiwas sa mga pagkaing lampas na sa 3 oras na nakahain. iron. karne at atay para makakuha ng protina. Kumain din ng maberdeng gulay na mataas sa folic acid at iron tulad ng kangkong. Mapalad kami ng aking misis. Ang fruit salad at cheese whiz ay madali din mapanis. huwag masyadong matakot sa swine flu o Influenza A (H1N1) virus. May gamot na rin sa swine flu. Pag-iwas sa food poisoning. Ang payo namin ay (1) maghugas lagi ng kamay. Kapag piyestahan. 78 . manok at karne. Wala siyang ere at masaya siya sa kaniyang buhay. Diabetes at Tamang Pagkain Ruffa and Ai: Maraming Impormasyon Na Matututunan Nakakatuwa ang programang Ruffa and Ai ng ABS-CBN. Palagi kaming tinatanong kung maganda ba si Ruffa Gutierrez at Ai-Ai De Las Alas sa personal. Mas ligtas ang mga tuyong pagkain tulad ng prito at inihaw na isda. petsay. Bawat biro at galaw niya ay siguradong tatawa ang studio audience. Ito ang ilan sa mga paksa na aming tinalakay sa Ruffa and Ai: 1. maganda at napakabait. Umiwas sa masyadong matatamis at baka kayo magka-diabetes. ang Tamiflu. may mayonesa at gatas. na maging medical experts ng naturang programa. At siyempre. spinach at talbos ng kamote. Uminom ng 4 na basong gatas (low-fat milk) bawat araw.

Sa mga nakakakilala kay Boy. “Iyan ang sekreto ko. ay nilalakasan na niya ang loob niya. Lagi siyang humihingi ng tulong sa Diyos sa kahit anong pagsubok. hindi ko akalain na bibigyan niya kami ng pansin. hindi siya sumuko hanggang nakuha niya ang break. Kahit anong sulat mo ay hindi ka papansinin. kapag natatakot ka ay umasta ka na parang malakas ang loob mo. madalas niyang suot ang kanyang scapular. 2. 1. Boy Abunda sa amin kamakailan. Ano kaya ang sikreto ng tagumpay ni Boy Abunda? Heto ang nakikita ko. naaawa si Boy sa mga humihingi sa kanya ng payo. At kapag mapagbigay ka sa ibang tao. Talagang mapalad kami na makilala si Kuya Boy. No opening. Tumutulong sa tao. Sinasagot ang mga tawag.Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Nagpapasalamat kami sa 10 kopya ng Love Life CD Album na ibinigay ni Mr. at may dagdag pang 10 interview ng mga artista. sinasagot ko ang mga tumatawag sa akin. Kulang ka sa credentials. may nakakaiyak. Ayon sa payo ng mga psychologists.” 5. Ang laman ng CD ay 10 awit ng buhay ni Kuya Boy. at iba pang pagtanggi. Maka-Diyos. ngunit talino ang kanyang naging puhunan. Iyan ang laman ng kakaibang CD ni Boy Abunda. Noong nag-uumpisa pa lang si Kuya Boy. Kapag nahihiya ka. 4. “Give and you shall receive.” Dahil malaki ang tiwala niya sa Diyos at sa sarili. May nakakatuwa. may nakakalakas ng loob. Ani niya. Maraming sikat na tao ang napakahirap nang abutin. Sino ba 79 . Noong lumiham kami sa kanya noong 2005. Iniisip na kaya niya. Ngunit dahil nga nag-umpisa lang siya na walang pangalan. lahat ay saludo sa kabaitan niya. No vacancy.” 3. Noong siya’y nag-uumpisa. pinagdaanan na niya ang lahat ng panlalait. Probinsiyano lang dati si Kuya Boy. Hindi nahihiya. “Hindi ka bagay. simbulo ng paniniwala niya sa Itaas. mataas man o mababa. ay babalik din ang biyaya sa iyo. Sa mga shows ni Boy. umarte kang malakas ang loob mo.

ay binigyan mo kami ng pag-asa. todo ang suporta ni Kuya Boy sa amin. kahit kami mismo ay duda sa aming sarili. Noong natanggap ko ang Love Life CD ni Kuya Boy ay agad kong binasa ang kanyang sinulat. taos puso kaming nagpapasalamat sa iyo dahil noong lungkot na lungkot kami. Dahil ang adhikain namin ay makatulong lang sa mga maysakit. God bless and we love you always. Diabetes at Tamang Pagkain naman kami? Malaking pagtulong ang ibinigay niya sa amin. Naniwala ka sa aming kakayahan. – Willie and Liza 80 . “Dearest Willie and Liza. Thanks for believing! – Boy” Kuya Boy.Sakit sa Puso.

Uminom na lang ng paracetamol o ibuprofen. karamihan ng sakit ng ulo ay hindi delikado. Naninibago lang ang mga ugat sa ulo dahil sa pagbabago ng panahon. kung labas pasok ka sa malamig at mainit na lugar. Ngunit huwag mangamba. kung ang sakit ng ulo ay gumiginhawa sa pagmamasahe ni Misis. puwede ding sumakit ang ulo. Ang migraine ay isa ding pangkaraniwang dahilan ng sakit ng ulo. Kapag mataas sa 140/90. ngunit mas mabisa naman ang ibuprofen. maraming problema at kulang sa budget. malamang may diprensya ang iyong mga mata. isangguni na sa doktor. Ang mga nabanggit kong sanhi ng sakit ng ulo. Pangalawa. Hindi po ito masama. Naninikip kasi ang mga masel (muscles) ng ulo kapag naii-stress. Kailan dapat kumonsulta sa doktor? Kapag matindi ang sakit ng ulo. posible na altapresyon ang dahilan ng pagsakit ng ulo. Pangatlo. Ang iba ay natatakot na baka kung ano na ang masamang sanhi nito. o kung may kasamang lagnat. Mefenamic 81 . Una. sa pagbago ng panahon at sa stress ay puwede nang hindi ipa-check sa doktor. kaya sasakit talaga ang ulo. pagsusuka o panghihina. Ang ibig sabihin ay marami kang iniisip. Mas gentle sa sikmura ang paracetamol.9 A Mga Sakit Mula Ulo Hanggang Paa Sakit Ng Ulo: Kailangan Bang Ipa-check Sa Doktor? ng sakit sa ulo ang madalas ireklamo ng pasyente sa kanilang doktor. mula sa mata. Kailangan lang itong inumin ng bagong kain para hindi sikmurain. Malalaman mo na migraine iyan dahil kalahati lang ng ulo ang sumasakit. malamang ay tensyon o stress lang iyan. Kunin din ang blood pressure. Magpatingin sa optometrist at magpagawa ng salamin. kung ang sakit ng ulo ay sumasabay sa pagbabasa ng diyaryo o pagtatrabaho sa harap ng computer.

anemic at maputla. Presyon ng dugo – Kung ika’y may high blood. Sa doktor lang makahihingi ng reseta nito. Magpagawa ng salamin o baguhin na ang grado ng salamin. puwede ito magdulot ng matinding pagkahilo. Bonamine) o cinnarizine tablet (Stugeron). Kung may dumi o impeksiyon sa tainga. Ang tawag dito ay nerbiyos o panic attack. 82 . Dapat ay ipahinga ang mata at tumingin sa malayo para ma-relaks ito. puwede kang mahilo habang nagbabasa o nagko-komputer. 1. ang tinatawag na vertigo. 4. Nasa tainga kasi ang ating vestibular system. ang mga sakit na binabantayan ng doktor ay ang istrok at bukol sa ulo (brain tumor). Dapat ang blood pressure ay nasa pagitan ng 140/90 ang pinakamataas at 90/60 ang pinakamababa. Kailangan lang magpahinga at uminom ng pampa-relax na gamot tulad ng Lexotan 1. Problema sa tainga – Isa pang pangkaraniwang dahilan ng pagkahilo ay ang mga sakit sa tainga. Problema sa mata – Kung malabo ang iyong mata. natatakot o nakasaksi ng nakahihindik na bagay. Diabetes at Tamang Pagkain acid o aspirin ang gamot sa migraine. Good luck po! Nahihilo: Mga Posibleng Dahilan Maraming dahilan ang pagkahilo. 3. puwede ka rin mahilo. Bukod dito.Sakit sa Puso. Ang sintomas nito ay ang panghihina o pamamanhid ng katawan. 2. Ang gamot sa vertigo ay ang meclizine tablet (Dizitab. Kung ikaw naman ay low blood. Ang ganitong hilo ay tumatagal ng mga isang buwan bago humupa.5 mg tablet. Kapag kinakabahan. Kadalasan ay hindi naman delikado ito. Dito nagmumula ang pakiramdam natin sa balanse at paggalaw. Nerbiyos – Ang mga nerbiyosong tao ay madalas mahilo din. Ngayong alam mo na ang mga dahilan ng sakit ng ulo. puwede silang mahilo. makapagdedesisyon ka na ng tama kung kailangan magpacheck sa doktor. Pagusapan natin ang mga pangkaraniwang sanhi ng pagkahilo. puwede kang mahilo at manakit ang iyong batok.

Sakit Sa Thyroid O Goiter Ang thyroid gland ay matatagpuan sa harap ng ating leeg. Binibigyan ng gamot na Methima83 . bumibilis ang kanyang metabolism. Ang thyroid gland ay hugis paru-paro at karaniwan ay hindi nakikita o nakakapa. magpahangin at mawawala rin ang pagkahilo. kumonsulta sa inyong doktor. Madalas makita sa kababaihan ang goiter. Dala ito ng matinding init at dami ng tao. Ang thyroid gland ang namamahala ng galaw ng mga organo ng ating katawan. Kulang sa oxygen – Minsan naman ay may nahihilo o hinihimatay sa mga mataong lugar tulad ng simbahan o rally. Ang istrok ay may kasamang panghihina ng isang parte ng katawan. laging naiinitan. Subalit huwag matakot dahil bihira lang naman ito. laging pinapawisan. ibig sabihin ay hyperthyroid ang pasyente. iyung nakaumbok na buto sa gitna ng ating leeg. Kung may karagdagan kang katanungan. mayroon ding mga pinangagalingan ang hilo na mas seryoso. Ito ay ang istrok at tumor sa utak. Kapag lumala ay puwedeng lumuwa din ang kanilang mga mata. Delikado ito kapag hindi naagapan. Sa katunayan ay 12. Kapag mataas ang lebel ng T3 at T4. nine-nerbiyos. Hyperthyroid: Mabilis Ang Galaw Kapag hyperthyroid ang pasyente. Sa panghuli. Free T4 at TSH. Mabilis ang tibok ng puso. Kailangan lang magpahinga. at nagtatae. tinatawag itong goiter o bosyo. Kapag lumalaki ang thyroid gland. Dalawa ang puwede maging sakit ng thyroid gland: ang hyperthyroid (sobra sa thyroid hormones) at ang hypothyroid (kulang sa thyroid hormones). Ang tumor naman sa utak ay may kasamang matinding sakit ng ulo. Madali lang gamutin ang hyperthyroid.5% ng kababaihan ay magkakasakit sa thyroid.Sakit Sa Thyroid o Goiter 5. Para malaman kung ika’y hyperthyroid. Nagkakahalaga ito ng P800 sa murang laboratoryo. Katabi ito ng Adam’s apple. ipa-check ang Free T3.

May nakakapa ba kayong bukol sa harap ng inyong leeg? Pagkatapos ay humarap sa salamin at pagmasdan ang inyong leeg. Hypothyroid: Mabagal Ang Galaw Sa kabilang dako. ikonsulta sa doktor. Paano Sinusuri Ang Thyroid Gland? Ang bukol sa thyroid gland ay madalas natatagpuan sa mga kababaihan. Free T4 at TSH. mula 2 hanggang 4 na tableta sa maghapon. Sa mga pasyenteng hypothyroid. Iniinom ang gamot ng lampas 1 taon. Kaya ang payo ko: ipa-check ang inyong Free T3. ang problema ay napakahirap itong matuklasan ng doktor. Diabetes at Tamang Pagkain zole (brand name Tapdin) 5 mg. Mabagal ang tibok ng puso at lagi silang nalalamigan. Normal po ito. Kakaiba kasi ang sintomas at napagkakamalang ibang sakit. Simple lang ang gamutan ng hypothyroid. 84 . May mga bukol kasi na tumutubo sa ating thyroid gland. Kadalasan ay iniinom ang Levothyroxine pang-habang buhay. may mga pasyente na hypothyroid. Bukol Sa Leeg O sige. ito ang mga pinagagawa ng doktor: 1. (b) hypothyroid o kulang sa thyroid hormones. Ipa-check ang inyong Free T3. Pinaiinom sila ng Levothyroxine (Brand name Eltroxin) na nagpupuno ng kakulangan ng thyroid gland. may tinatawag na Adam’s apple na nakaumbok. Kahit madali ang gamutan sa hyperthyroid at hypothyroid. May mga gamot para sa hyperthyroid at hypothyroid. kapain ninyo ang inyong leeg. habang binabasa ito. Kabaligtaran naman ang nararamdaman nila. o (c) normal lang ang thyroid. Kung kayo ay may bukol sa thyroid. mababa ang lebel ng kanilang T3 at T4. Ngunit kung mayroon pang ibang nakakapa o nakikita sa inyong leeg. Free T4 at TSH. Alamin kung may sakit sa thyroid. Malalaman natin kung ang thyroid ninyo ay (a) hyperthyroid o sobra sa thyroid hormones.Sakit sa Puso. Mayroon ba kayong nakikitang bukol? Sa lalaki. Magpa-konsulta sa inyong doktor. Mabagal din silang kumilos at mag-isip dahil kulang nga sa thyroid hormones.

huwag muna mangamba. allergy. wala talagang gamot na pampaliit nito.000 hanggang 20. dapat na natin ito gamutin.000 sa ospital ng gobyerno. God bless po! Nakakaistorbong Ubo: Ano Ba Ang Solusyon? Inuubo ka ba? Alam mo ba ang pinanggagalingan ng ubo? Ang ubo ay puwedeng dulot ng trangkaso (flu). Makikita natin kung may bukol sa thyroid o wala. Sa mga sakit na ito. sipon at allergy. tulad ng Amoxicillin. tulad ng trangkaso.” Kaibigan. makabog ang puso. pulmonya (pneumonia). Ang gastos sa operasyon ay mga P60.000 sa pribadong ospital at P5. Magtanong sa iba’t ibang doktor para mahanap ninyo ang tamang gamutan. o may abnormal na resulta sa T3. Ang tuberculosis naman ay ginagamot ng 6 na buwan ng TB medicines. Magpagawa ng Thryoid Scan bawat taon para mabantayan ito. Kapag malaki na. Kadalasan ang mga bukol sa thyroid ay inooperahan. tubig lang talaga ang 85 . Magpagawa ng Thyroid Scan o Ultrasound. Uminom ng 8-12 basong tubig – Ayon sa mga doktor. Bakit kailangan operahan ang bukol? Dagdag ni Dr. heto ang aming maipapayo: 1. kailangan bantayan ang lahat ng bukol sa thyroid. namamagang tonsils (tonsillitis) at tuberculosis (TB). T4 at TSH. Ngunit kung ika’y may nararamdaman na.Nakakaistorbong Ubo: Ano ba Ang Solusyon? 2. ang pulmonya at tonsillitis lang ang nangangailangan inuman ng antibiotics. Mas mabuti na matanggal ito ng maaga para hindi na kumalat pa. “Minsan ay kanser pala itong bukol. puwede pa natin ito obserbahan at pagmasdan kung lalaki pa. Masusukat din ang laki at hugis ng thyroid gland. Anthony Ang ng Manila Doctors Hospital. tulad ng hirap sa paglunok. At para sa pangkaraniwang sanhi ng ubo. Kapag maliit pa ang bukol (mas maliit pa sa butones). Ang. sipon at ubo (common colds). Ano Ang Ginagawa Sa Bukol Sa Thyroid? Ayon kay Dr. sigarilyo (smoker’s cough).

Gamot para sa tuyong ubo (dry cough) – Para sa nakaiistorbong ubo. Umiwas sa mga bagay na ito. sa matatapang na pabango. 4. yung tipong hindi ka patutulugin. Umiwas sa nakaka-allergy na bagay – Maraming ubo ang nanggagaling sa allergy. 7. Pasensya na po pero walang gamot para sa emphysema at smoker’s cough. Itigil ang yosi. May panlaban din ito sa bacteria at nakaaalis ng kati ng lalamunan. Kapag lumabnaw na ang plema. at sa pollen ng mga halaman. Puwede rin uminom ng Loratadine 10 mg tablet isang beses sa gabi para sa allergy. Itigil ang paninigarilyo – Ang sigarilyo ay nagdudulot ng emphysema. isang klaseng sakit kung saan nabubutas at nasisira ang ating baga. kailangan ng ating katawan ang pahinga. 86 . Diabetes at Tamang Pagkain pinakamabisang gamot sa ubo. uminom ng butamirate citrate (brand name Sinecod). 5. Mabisa ito. 8. puwedeng uminom ng mga gamot tulad ng carbocisteine. ambroxol at bromhexine para lumabnaw ang plema. Kapag kompleto ang iyong tulog ay dahan-dahang lalakas ang iyong katawan. 3. Uminom ng Vitamin C – May mga pagsusuri na nagsasabi na ang pag-inom ng Vitamin C 500 mg ay nagpapalakas ng ating immune system. Ang pag-inom naman ng mainit na sabaw ng manok ay nagpapaluwag din ng ating paghinga. Gamot para sa ubo at plema – Kung gugustuhin. Kapag humihithit ka ng 10 stick ng sigarilyo bawat araw. Mababawasan ang iyong ubo. Uminom ng mainit na sabaw o salabat – Malaki ang tulong ng salabat at luya para maginhawahan ang lalamunan natin. mas madali na itong mailalabas. Pinapalabnaw ng tubig ang malapot at madikit na plema. siguradong may tama na ang iyong baga. sa balahibo ng pusa at aso. Puwedeng magka-allergy sa usok.Sakit sa Puso. 2. Magpahinga at umiwas sa bisyo – Huli sa lahat. 6.

naglakad ng malayo o umakyat ng hagdan. siguradong hindi rin iyan sa puso. Puwedeng uminom ng mefenamic acid kapag makirot talaga. Pero kung wala ka pang edad 30. 80% ng mga sakit sa dibdib ay walang kinalaman sa puso. o may lahi ng sakit sa puso. May iba pang paraan para masuri kung galing sa puso ang pananakit. Kung ika’y may katabaan. Paano ba talaga ang sakit na nagmumula sa puso? Ang tunay na sakit ng puso ay sinasabing mabigat at parang may nakadagan sa dibdib. Magpa-check sa isang espesyalista sa puso kung kinakilangan. mula 50 edad pataas. hindi rin iyan sa puso. Sa aking palagay. may diabetes. Ang solusyon dito ay pahinga lamang. Una. gaano ba katagal sumasakit ang iyong dibdib? Kapag wala pang isang minuto ang sakit o kaya ay lampas sa isang oras ang kirot. Ang sakit sa puso ay hindi maituro ng isang daliri. Baka nagbuhat ka ng mabigat at napilay ang laman. Kung ang sakit ay nasa kanang bahagi ng dibdib. hindi na iyan sa puso. Kung ang sakit mo sa dibdib ay parang may tumutusok. 87 . malaki ang tsansa na baka puso din ang diprensiya. lalo na kung kababaihan. Ang tunay na sakit sa puso ay mula 5 minuto hanggang 15 minuto lamang. Sa ganitong sitwasyon. kaya mo bang ituro ng isang daliri ang pananakit sa dibdib? Kapag naituro ito ng pasyente.Sakit sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Sakit Sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Bilang isang espesyalista sa puso. halos sigurado ako na hindi sa puso ang iyong problema. Kadalasan ay nagmumula sa masel ng dibdib ang pagkirot. Paano ko nalalaman na hindi sa puso ang problema? Nahuhulaan ito ng doktor sa pagkukuwento ng pasyente sa kanyang nararamdaman. Huwag mangamba. hindi iyan sa puso. Baka natulog ka sa matigas na higaan. Pangalawa. Dumarating ang sakit kapag napagod. sari-saring sakit sa dibdib ang kinokonsulta sa akin. magpatingin sa doktor. Baka nadaganan ni Mister. Ang sakit ay tumatagal ng 5 hanggang 15 minuto. Sino ang madalas magkaroon ng sakit sa puso? Ito ay ang mga kalalakihan.

Uminom ng tubig. 2. Mag-tanghalian ng kaunti lang. Kumain sa tamang oras (small. Ang tawag dito ay gastritis at kapag lumala ay puwedeng maging ulcer. Malaki ang naitutulong ng pag-inom ng tubig sa pagbawas ng asido sa tiyan. At mag-dinner ng alas 8 ng gabi. huwag kalimutang kumain sa tamang oras. Gumagawa ng sobrang asido (acid) ang ating sikmura kaya sumasakit ito. Kumain na lang ng mga pagkaing nakaka-relaks ng ating tiyan. Umiwas sa pagkaing nakahahapdi ng tiyan. mahalaga ang pagkain ng wasto: 1. Halimbawa. Magmerienda ng tinapay ng alas 4 ng hapon. kanin. Saging at tinapay ang lunas. Sa aking pananaw. 4. kumain ng alas 7 ng umaga. at pineapple juice ay puwedeng magdulot ng paghapdi ng sikmura. frequent meals). Diabetes at Tamang Pagkain Mahapdi Ang Sikmura? Saging At Tinapay Ang Lunas Lahat tayo ay nakakaramdam ng paghapdi ng sikmura. hindi mo kailangan ng gamot sa pangkaraniwang paghapdi ng sikmura. Ang sili. Ang tamang pag-inom ay ang paglagok ng kaunting tubig bawat 20 minutos. ang saging ay parang gamot na rin sa ulcer dahil natatapalan nito ang ating sikmura. parang makulo ang ating tiyan. At mag-relaks din kaibigan habang kumakain para hindi ma-stress ang ating tiyan! 88 . Sa aking palagay. Umiwas sa pagkaing maasim at maanghang (spicy). kalamansi. saging at pandesal ang baon ko para hindi humapdi ang sikmura. suka. Hindi lang gamot ang solusyon sa paghapdi ng sikmura.Sakit sa Puso. Arawaraw. Kapag nalipasan tayo ng pagkain o na-stress sa trabaho. tinapay. Kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. mahuhugasan at malilinis ang asido sa tiyan. Sa ganitong paraan. Bukod sa madaling baunin at kainin. May mga pagkaing sadyang nakahahapdi ng tiyan. 3. Ang sobrang lamig na inumin ay nakakairita din ng tiyan. lugaw at gulay. Mag-saging ng alas 10. Kahit abala ka sa trabaho. Napaka-healthy ng saging. tulad ng saging.

ang gatas ay puwedeng magpadami ng asido sa sikmura. 2. ihinto ang aspirin at kumonsulta sa doktor. Mag-ingat sa pag-inom ng gatas. Pagkatapos kumain. Baka mahirapan tuloy ang pagbaba ng kinain natin. May tao naman ang nagtatae sa gatas. Inumin ang aspirin pagkatapos kumain. Heto pa ang mga karagdagang payo para sa ulcer: 1. Kapag humapdi ang tiyan. Magluwag ng sinturon. 3. 4. huwag agad umupo o humiga. at (4) umiwas sa maasim at maanghang na pagkain. 5. Limitahan ang pag-inom ng gamot para sa kirot (pain relievers). Ito ang tinatawag na gastritis o ulcer kung saan nagagasgas ang laman ng sikmura. Ang sigarilyo naman ay nakapagdudulot din ng ulcer. Ang mga payo ko ay (1) kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. At huwag ito araw-arawin dahil nakasisira din ito ng sikmura at bato. 89 . (2) kumain ng saging at tinapay. (3) uminom ng kaunting tubig bawat 20 minuto. Kapag sinisikmura pa rin. Ang Aspirin ay puwedeng magdulot ng ulcer. naisulat ko ang natural na panglunas sa pagsakit ng sikmura. Umiwas sa alak at sigarilyo. Mas maigi pa ang yoghurt para sa tiyan. Maglakad-lakad muna para matunawan. Ang mga gamot sa kirot tulad ng Mefenamic acid ay dapat lang inumin pagkatapos kumain. Ang alcohol ay nakagagasgas ng sikmura lalo na kung iinom nang walang laman ang tiyan. 6. Ang masikip na pantalon ay maaaring umipit sa ating tiyan. Ayon sa mga espesyalista. puwedeng bawasan ang dosis ng aspirin sa 30 mg lamang (brand name Cor 30).Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Noong nakaraan.

Kapag lumakas ang masel ng katawan. may problema sa likod (tulad ng Scoliosis). Diabetes at Tamang Pagkain Kailan dapat pumunta sa doktor? Kapag nangitim ang iyong dumi o matindi talaga ang sakit ng tiyan. Sundin ang mga payong ito at alagaan ang ating tiyan. at (6) pagka-edad o arthritis. magpatulong sa isang kasama para kalahati lang ang bigat. Kung ika’y sobra sa timbang.Sakit sa Puso. Panatilihing 90 . 5. 2. (3) maling pagbubuhat (nakayuko kung mag-buhat). (2) maling pag-upo (naka-kuba). Mag-ehersisyo ng katamtaman lang. 3. Ano Ang Dapat Gawin? 1. Mag-ehersisyo kapag pawala na ang sakit sa likod. o iyung sakit ng kalamnan. mas maaga mo itong mararamdaman. Kung ika’y sobra sa timbang. Napakahalaga ng ehersisyo. kailangan magpapayat. Para bang napilay ang likod. Huwag magbuhat ng mabibigat. Bakit Sumasakit Ang Likod? Ang kadalasang dahilan ng pananakit ng likod ay ang muscle strain. Mag-swimming o mag-gym. Magandang pampalakas ng likod ang swimming. 4. Masakit Ang Likod. hindi na sasakit ang ating likod. Dahan-dahan din ang pag-ehersisyo sa gym. kumonsulta sa doktor. (5) sobra sa timbang. Hindi kaya ng likod ang bigat ng tiyan. Puwedeng gumamit ng kaunting pabigat (weights). Mag-squat at gamitin ang lakas ng hita para mai-angat ang dinadala. Anong Dahilan? Ang sakit sa likod at balakang ay nararamdaman ng halos lahat ng tao. Palakasin ang masel sa ating likod. Naguumpisa ito ng edad 40 pataas. Ang sanhi nito ay ang pagkapuwersa ng masel sa likod dahil sa (1) maling posisyon sa pag-tulog. (4) pagbubuhat ng sobrang bigat. Kung mayroon kang bubuhatin. o hindi nag-e-ehersisyo.

Kaya natin la91 . at huwag din umupo ng matagal. Huwag yumuko para mag-buhat. Hanggang ngayon ay positibo pa rin ako sa Hepatitis B. 11. Huwag gumamit ng sobrang lambot na lumulundo ang iyong likod. Balak ko na mag-trabaho sa abroad. Mali iyan! Umupo ng deretso ang likod. Tandaan: Kapag hindi nawala ang sakit ng likod sa loob ng 2 linggo. Matulog ng naka-“s” ang katawan. May Hepatitis B Ako” deretso ang likod. huwag kayo gaanong mangamba. 6. Kapag wala kasing anday. Mag-unan para may suporta ang ulo. Pumili ng katamtamang kutson na tulugan. puwedeng lagyan ng warm compress o mainit na bagay sa ating likod. Ang pinakamaganda sa likod ay ang paghiga sa kama. 8. maglagay ng unan sa pagitan ng iyong hita. “Doc. Kung nakatagilid kang matulog. Huwag hilutin o padaganan ang likod.“Doc. Humiga ng patihaya. Sa tingin ko. May Hepatitis B Ako” Dear Dr. 7. Huwag maglakad ng matagal. Maglagay ng suporta (maliit na unan) sa sandalan ng upuan para laging nakatuwid ang ating likod. Sinisisi ako ng Misis ko dahil nakuha ko daw ito sa pagtatalik sa ibang babae. 12. nalaman ko na may Hepatitis B ako. Mapapagod ang ating likod kapag nakapirme sa isang puwesto. Kapag masakit. galing ito sa aking trabaho bilang tagabigay ng first aid. Maglagay pa ng isang unan sa ilalim ng tuhod para nakataas ng bahagya ito. 10. Ganitong puwesto ang komportable sa likod. Ong. Baka lalo lang mapilay ito. At huwag din matulog sa papag dahil sobrang tigas ito. Sa mga may hepatitis B. Jaime. kumonsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist. Gagaling pa ba ako? Umaasa. Noong 1998. 9. puwedeng bumaluktot ang hita at mapuwersa ang ating likod.

tulad ng Interferon at Lamivudine. Kung hindi sigurado. Huwag abusuhin ang katawan sa sigarilyo at puyat. (2) nakipagtalik o nahawa sa isang taong may hepatitis B. Umaabot sa ilang libong piso ito. ang hepatitis B ay panghabang-buhay (tinatawag na hepatitis B carrier). 92 . Puwedeng mag-ehersisyo ng 3-5 beses bawat linggo. Depende sa examination ng dugo. Huwag gumamit ng pang-ahit. huwag basta iinom ng mga gamot o herbal supplements. Alam n’yo ba na 11% ng mga Pilipino ay may hepatitis B? Karamihan sa kanila ay walang nararamdaman. gumamit ng condom sa pagtatalik. Kumain ng masustansya. Pangatlo. toothbrush. May mga gamot na puwedeng makasira ng atay. Huwag din masyadong magpagod. May gamot ba ang hepatitis B? Oo. Relax lang at palakasin ang katawan. nail clippers at kutsara ng taong may hepatitis B. Diabetes at Tamang Pagkain banan ito sa pamamagitan ng tamang kaalaman. o (3) nasalinan ng dugo na may hepatitis B. umiwas sa pag-inom ng alak. Paano mag-iingat ang mga taong malapit sa pasyenteng may hepatitis B? Ang dugo ng isang hepatitis B carrier ay nakahahawa. Sa mga mag-asawa. Matulog ng 7-8 oras. Makikita ang virus sa dugo. healthy at clean living ang kailangan. siguraduhing protektado na ang iyong partner sa hepatitis B. Ang ibig sabihin ay positibo na siya sa hepatitis B antibody (proteksyon ang antibody laban sa hepatitis B virus). Kadalasan. Pangalawa. Nakukuha ang hepatitis B sa 3 paraan: (1) napasa ito ng nanay natin noong tayo’y pinanganak. Nakasisira ito ng atay. semilya at regla ng isang taong may hepatitis B. Ipaalam muna sa doktor. May mga bakuna na tinuturok sa bagong panganak na sanggol para hindi ito mahawa sa hepatitis B. laway. Ang hepatitis B ay dulot ng isang virus na tinatamaan ang ating atay. Paano lalabanan ang hepatitis B? Una.Sakit sa Puso. Ang mga buntis na may hepatitis B ay dapat magsabi agad sa kanilang doktor. may mga mamahaling gamot para sa hepatitis B.

Kahit sa mga kagat ng langgam o lamok. Mefenamic Acid . para hindi humapdi ang tiyan. Makababawas din ito sa kirot ng katawan. 2. Subalit mas mahina lang ang epekto nito kumpara sa mefenamic acid. sakit ng ulo at kasu-kasuan. Minsan pinagpapalit-palit ang mainit sa malamig. puwede rin ang malamig na bag (ice bag). Aspirin – Katulad ng mefenamic acid. 3. Dito nanggaling ang kasabihan ng doktor na “Take 2 aspirins and call me 93 .Murang Gamot Para Sa Sakit Ng Katawan may mga pasyente na makikinabang dito. Para sa nabugbog na parte. puwedeng uminom ng mefenamic acid 500 mg hanggang 3 beses sa isang araw. Mabisa din ito at mura pa. Mura lang ito at mabibili sa botika. Murang Gamutan Para Sa Sakit Ng Katawan Ito ang pangkaraniwang problema ng karamihan: kirot ng katawan. 4. ang aspirin 325 mg ay mabisang lunas para sa migraine o sakit ng ulo. Ano ba ang solusyon dito? 1. lagyan ito ng malamig na bag sa loob ng 1-2 araw para hindi lumaki ang pamamaga. Paracetamol – Akala ng iba ay para lang sa lagnat ang paracetamol. puwede na lagyan ng hot compress. buto at likod. Subukan ito. sakit ng ulo at kalamnan. Mali po. Katamtaman lang. Inumin ang tableta pagkatapos kumain. Ngunit kung gipit kayo sa budget ay puwede naman daanin na lang sa healthy at clean living tulad ng mga ipinayo ko. Mainit o malamig na bag (hot or cold compress) – Para sa kirot ng kasu-kasuan. tulad ng ankle sprain o black eye. Halos pareho ang epekto nito sa mefenamic acid. depende kung ano ang komportable sa pasyente. Puwedeng uminom ng paracetamol kahit walang laman ang tiyan. puwedeng gumamit ng mainit na bag at itapal ito sa masakit na parte ng katawan. Huwag naman sobrang init at baka mapaso ka. Good luck po.Para sa sakit ng katawan at pananakit ng laman. Kumonsulta sa isang gastroenterologist. Kapag nakalipas na ang 3 araw.

Mas komportable ang tuhod kapag hindi iniipit at pinupuwersa. Kapag ika’y nasa simbahan. Umupo at magpahinga. atleta at basketball player. magpatulong sa isang kasama. • Huwag mag-squat (talungko). Kapag hindi nawala ang sakit ng inyong katawan. Mabisa din ang mga generics. • Huwag lumuhod sa sahig. • Huwag palaging umakyat at bumaba sa hagdanan. pero malaki din ang stress nito sa tuhod. 94 . Mas relaks ang tuhod kapag tayo’y nakaupo. Kung mayroon kang bubuhatin. binibigyan namin sila ng Tramadol 50 mg. • Huwag tumayo o mag-lakad ng matagal. lalo na ang edad 40 pataas. Masakit Ang Tuhod? Basahin Ito. puwede kayong bumili sa Botika ng Bayan. Kung ika’y sobra sa timbang. • Huwag mag-high heels. isang sakit ng pag-edad. gamitin ang malambot na kutson para sa iyong tuhod. Diabetes at Tamang Pagkain in the morning.” 5. Malakas at mabisa ito. Malaki ang stress sa tuhod ng paghagdanan. mas maiging kumonsulta na sa inyong doktor.Sakit sa Puso. Alam kong mas sexy ang babae kapag nakahigh heels. tulad ng mga runner. puwedeng mapudpud din ang iyong tuhod. Ano Ang Dapat Iwasan? • Huwag mag-buhat ng mabibigat. Ang sakit sa tuhod ay nararamdaman ng maraming tao. Nakasisira ito ng tuhod. Ang pangunahing dahilan ng pagsakit sa tuhod ay ang arthritis. Kung sobra ka rin sa ehersisyo. mas maagang sasakit ang tuhod mo. Para makatipid. Tramadol – Para sa matitinding sakit kung saan halos mapaiyak na ang pasyente.

Solusyon Sa Varicose Veins Napakarami ang may problema sa lumalaking ugat sa binti at kamay. Huwag puwersahin sa trabaho. • Kapag hindi nawala ang sakit sa tuhod. Hindi kaya ng tuhod ang bigat ng iyong tiyan! • Bumili ng rubber shoes o malambot na sapatos. puwedeng lagyan ng malamig na bag o cold compress. Ipatong din ang kamay sa isang unan at itaas ng ilang beses sa isang araw. Makatutulong ang pampalambot nito (cushion) para hindi matagtag ang tuhod. Ayon sa pagsusuri. • Kapag umiinit ang tuhod sa matagalang paglalakad. Kaya umupo at ipatong ang paa sa isang silya o kutson. • Subukan ang Glucosamine at chondroitin tablets. Itaas ang kamay o paa – Ang sanhi ng varicose veins ay ang pagluwag ng ating mga ugat. Para sa kababaihan.). Hindi ito maganda tingnan at minsan ay sumasakit pa. Masama ang sobrang pagbaluktot ng tuhod lampas sa 90 degrees. Ingatan ang tuhod para humaba pa ang gamit natin nito. • Patigasin ang buto. Tandaan: Alagaan ang tuhod habang bata pa. 2. Puwede ang stationary bike o magbending exercise ng bahagya lang (Half squat lang at hindi full squat. nag-iipon dito ang dugo at namamaga ang ugat. Ang supplement na ito ay maaaring makabawas sa sakit ng ating tuhod. uminom ng calcium supplements. Uminom ng gatas o skim milk na may maraming calcium. 95 . Kapag laging nakababa ang ating paa. kailangan magpapayat. Namamana ito sa ating mga magulang. Ano ba ang solusyon dito? 1. • Palakasin ang masel sa hita. Huwag ma-guilty – May 17% ng lahat ng tao ang may varicose veins.Solusyon Sa Varicose Veins Ano Ang Dapat Gawin? • Kung ika’y sobra sa timbang. posibleng makatulong ang glucosamine sa ating kasu-kasuan (joints). magpa-konsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist.

Galaw-galawin ang iyong paa habang nakatayo para umakyat ang dugo mula sa paa pabalik sa puso. Sa tulong nito. at kangkong. Huwag magsuot ng masikip na pantalon – Kapag masikip ang ating pants o maong. gout ang dahilan ng iyong arthritis. Katty Go-Estrada. 5. Mayroon ding operasyon na ginagawa ang mga surgeons. Kumain ng mga pagkaing mataas sa fiber tulad ng patola. Kung malaki na ang iyong varicose veins. Ang sintomas ng gout ay ang matinding pamamaga at pananakit ng hinlalaki ng paa. magiging regular ang iyong pagdumi at makaiiwas kayo sa varicose veins at sa almoranas. kailangan suriin ang Uric Acid levels sa pamamagitan ng blood test. 7. 6. Gumamit ng stockings o medyas ng masikip. Diabetes at Tamang Pagkain 3. puwede kang magka-varicose veins. mainam na magpakonsulta na sa isang dermatologist. Gamitin ito palagi.Sakit sa Puso. 4. okra. Kapag mataas ang uric acid. Huwag tumayo ng matagal – Kung ang trabaho mo ay bilang security guard. Grabe ang sakit ng gout. pulis o saleslady. ng kamay at ng tuhod. Sundin muna ang mga payong ito. Para malaman kung gouty arthritis nga ang sakit. Itaas ang paa habang natutulog – Ipatong ang paa sa isang unan para mabawasan ang pag-iipon ng dugo dito. Gout At Mataas Ang Uric Acid Ang gout ay isang pangkaraniwang sakit. Kung puwede kang umupo ay mas mainam sana. Ang prutas tulad ng papaya at pinya ay may fiber din. Magsuot ng support stockings (masikip na medyas) – Mabibili ito sa mga SM department store at tindahan ng mga medical supplies. Ayon kay Dr. ang support stockings ang pinakamabisang lunas sa varicose veins. Iba kasi ang gamutan ng gout kumpara sa ordi96 . Mag-ingat at baka mapeke lang kayo. puwedeng maipit ang ugat at mapigilan ang pagdaloy ng dugo sa ating mga paa. pechay. Huwag basta maniwala sa mga mamahaling gamot o pamahid para sa varicose veins.

beans. Ano ang pagkaing dapat iwasan sa gout? Sa mga gulay. iwasan ang pagkain ng asparagus. sisig. Ang gravy. Sa oras ng pagsumpong ng gout. Ang gatas. gelatin at lahat ng klaseng prutas ay hindi bawal sa gout. Puwedeng uminom ng Mefenamic Acid 500 mg tablet din para sa kirot. Inumin lang ang maintenance na Allopurinol kapag humupay na ang sakit at pamamaga pagkalipas ng 2 araw. utak. (2) pagkain o mahilig kumain ng mga pagkaing mataas sa uric acid. Umiwas din sa pag-inom ng beer. mushroom at spinach. patis. Pagdating naman sa ulam. pero dapat bawasan ang oatmeal at whole grain cereals. at lechon liver sauce ay mataas din sa uric acid. cauliflower. atay. Nagrereseta kami ng Allopurinol 100 mg o 300 mg tablet bawat araw depende sa taas ng iyong uric acid. hindi na sapat ang pagdi-dyeta sa pagkain lamang. hindi ba? 97 . Nakukuha ang gout sa 2 bagay: (1) lahi o namana sa magulang. nagbibigay din kami ng Colchicine tablets. Mataas ito sa uric acid. sardinas. tamban. dilis. Ano ang mga gamot sa gout? Kapag inatake ka ng gout. OK lang ang kanin. 4 na beses sa maghapon. wine at hard drinks kung ayaw mong atakihin ng gout. Ang coffee. puso at kidneys). tea. Ano na lang ba ang puwede kainin? Puwede naman ang lahat ng gulay bukod sa mga nabanggit ko na. Simple lang. Kailangan inumin ito araw-araw para hindi umatake ang gout. tahong at lahat ng klaseng mani. Kailangan ng maintenance na gamot para bumaba ang iyong uric acid level sa dugo. Isang mahalagang tip: Bawal ang Allopurinol tablets habang matindi ang atake ng gout. umiwas sa mga lamang loob (bituka. tunsoy. Ganito lang po ang gamutan ng mga doktor sa gout.Gout At Mataas Ang Uric Acid naryong arthritis lamang. bagoong. keso at karne ay puwede rin.

Ano ang mga sakit na kayang gamutin? Dahil ang Povidone iodine at alcohol ay nakapapatay ng mikrobyo. Mahapdi ang pakiramdam nito kapag puma98 . Pahiran ang naturang impeksiyon ng Povidone iodine 3 beses sa isang araw. 7. May simpleng lunas akong ituturo sa inyo. Kahit anong kagat ng hayop. eczema na ang tawag dito. Dulot ito ng laging pagpapawis ng paa. Alipunga – Isang fungal infection ito ng mga daliri sa paa. Dahil mas mabisa ang povidone iodine kumpara sa alcohol. 3. 1. may pagkakataon na mahirap itong gumaling. 2. Diabetes at Tamang Pagkain Impeksiyon: Povidone iodine At Alcohol Ang Lunas Kung ikaw ay may impeksiyon sa balat. Tigyawat sa mukha at katawan. Dermatitis – Ito’y isang pamumula sa balat na galing sa allergy sa sabon. Ito ay ang paggamit ng Povidone iodine (brand name Betadine) at alcohol. 5. at sari-saring sugat.Sakit sa Puso. 4. maraming sakit sa balat ang mapapagaling nito tulad ng: 1. Pigsa – Impeksyon ito sa balat na may nana. tsinelas o gloves. Patakan ng Povidone iodine ang bulak o cotton buds para mabasa ito. 6. Ang gusto nating mangyari ay manuot ang katas ng Povidone iodine sa loob mismo ng balat. gamitin ito sa mga matitinding impeksyon. 2. Sobrang kati nito at nagbabalat. puwedeng lagyan ng alcohol o povidone iodine. Paggamit ng Povidone iodine sa Impeksyon: Mabisa ang Povidone iodine laban sa mga nabanggit na impeksyon sa balat. Eczema – Kapag ang sugat ay ma-basa-basa na. 3. Mga kati-kati sa katawan.

Alcohol sa Impeksyon: Kung hindi naman malala ang impeksyon. basain ng alcohol ang bulak o cotton buds at ipahid ito ng 3 beses sa maghapon. Maligo maigi araw-araw. Kumonsulta sa doktor kapag hindi gumaling ang sugat. alcohol din ang solusyon diyan. Ang isang side effect lang ng Povidone iodine ay ang pangingitim ng balat. 4. dahil sa katagalan ay babalik din sa normal na kulay ang balat. Mag-tiis lang dahil siguradong masusugpo ang impeksiyon kapag naabot ito ng Povidone iodine. Sa mga madalas magkaroon ng pigsa at tigyawat. Gawin ito ng 7-10 araw hanggang tuluyang mawala na ang impeksyon. 5.Impeksyon: Povidone Iodine at Alcohol Ang Lunas pasok ang Povidone iodine. 99 . Tandaan: Kalinisan lang talaga ang panlaban natin sa mga sakit. Okay lang iyan. Katulad ng ginawa natin sa Povidone iodine. puwede muna lagyan ng alcohol.

pampagana kumain at pampasarap ng tulog. at iba pa. Suriin ang iyong vitamins at supplements – Ang pinakamagandang supplement ay ang Omega-3 fish oil. Umiwas sa alak – May mga nagsasabi na “Wine is good for the heart. Heto ang ilang epektibong mga paraan: Mag-relax – Magbawas ng stress sa buhay. pero sa katunayan ay mas malaking pinsala ang maidudulot ng alak. Ang iniinom ko ngayon ay isang multivitamin kada 2 araw. Pinakinggan siya ng Diyos at binigyan pa siya ng 15 taon. May mga bakuna laban sa hepatitis B. kaysa sa benepisyo. Ito’y napatunayang nagpapahaba ng buhay dahil pinapaluwag nito ang ating mga ugat.” Oo. • • • 100 . puwede kang atakihin sa puso at ma-istrok. Epektibo rin ang vitamin B complex. ang mga taong madasalin ay masiyahin ay mas mahaba ang buhay kumpara sa mga hindi naniniwala sa Diyos. Alamin kung kailangan mo nito. pulmonya. si Haring Hezekiah ay nagdasal sa Diyos para bigyan pa siya ng mahabang mabuhay. Magpabakuna – Malaki ang tulong ng bakuna para makaiwas sa sakit. trangkaso. Maging masaya at hahaba ang buhay mo. Magpakonsulta sa doktor. Ayon sa pagsusuri. Kapag lagi kang galit at mainitin ang ulo. tataas ang iyong stress hormones (cortisol) sa katawan. Magdasal – Ayon sa Bibliya (2 Kings 20:6). aaminin kong may kaunting katotohanan ito. Sana nga ay ganoon kadali iyon. Sa katagalan.10 G • • Pahabain ang Buhay Pahabain Ang Buhay (Part 1) usto mo bang humaba ang iyong buhay? Siyempre lahat tayo ay gusto niyan.

Magbasa o manood ng mga “good news” lamang sa 101 • • . Nakasisira ito sa ating ugat. Kaya huwag nang awayin si Misis o si Mister. X-ray at ECG bawat 1-2 taon. Mag-asawa o magkaroon ng kasama sa buhay – Tunay po iyan. Maaaring magtanong sa ibang doktor (second opinion) kung hindi kayo komportable sa una ninyong doktor. Good luck po! Pahabain Ang Buhay (Part 2) Mayroong mga paraan para humaba ang ating buhay. Mas mahaba ang buhay ng mga may asawa kumpara sa mga nag-iisa. subukang gumamit ng hagdanan.Pahabain Ang Buhay Part 2 May mga manginginom diyan na kayang umubos ng isang boteng red wine o isang lapad. urinalysis. Ang pagiging malikot at magalaw sa pagkilos ay parang nag-e-ehersisyo na rin. masama po ang alak kapag sobra sa kalahating basong wine o isang shot ng hard drinks. Mag-isip ng positibo (Positive thinking) – Magbasa ng mga libro na nagbibigay ng inspirasyon tulad ng mga gawa ni Norman Vincent Peale. Huwag na lang uminom. Kaibigan. Laging mag-isip ng maganda tungkol sa ating sitwasyon at sa ating kapwa. Ito’y napatunayan na ng mga doktor at ibabahagi ko ito sa inyo: • Mag-ehersisyo – Ayon sa mga eksperto. Bakit kaya? Dahil kung may asawa ka. Mag-lakad. at maglinis sa bahay. At siyempre. Kung nasa second o third floor ang iyong pupuntahan. Mayroon ding hihingi ng saklolo kung may sakuna. iba pa rin ang may kausap at karamay sa iyong mga problema. Iwas ka pa sa gulo at sakit ng ulo. Uminom ng gamot kung kinakailangan. may magbabantay sa iyo kapag ika’y nagkasakit. Magbati at magmahalan na lang. umakyat ng hagdan. kahit konting ehersisyo lang ay makatutulong na sa katawan. Magpa-blood test. utak at atay. • Magpatingin sa magaling na doktor – Ang trabaho ng isang doktor ay ituro sa iyo ang dapat mong ipa-test sa iyong katawan.

calmansi at suha ay mayaman naman sa Vitamin C. Kapag kumain ka ng 2 saging sa maghapon. Ang dalandan. makapa-check up at makapagpa-laboratoryo. 102 . Mag-isip muna bago mag-desisyon. ketsup at tomato sauce ay may lycopene na panlaban din sa kanser. Tumataas kasi ang lebel ng endorphins sa katawan ng mababait na tao. iwas alak at iwas drugs. Ang endorphins ay isang kemikal sa utak na nagpapasaya sa atin. Kumain ng tama. Umiwas din sa mga delikadong gawain tulad ng paglabas sa hatinggabi. puso at katawan. Huwag sumabak sa mga bisyo na makasasama sa iyo. Kung may suliranin ka. Tama ba ang gagawin ko o mali? Mag-ipon ng pera – Kailangan natin ng pera para makabili ng gamot. Ang kamatis. Mas masustansya ang lakatan kaysa sa latundan o saba. kamatis. • Tumulong sa kapwa – Ayon sa isang pagsusuri ni Professor Peggy Thoits ng Vanderbilt University. Mabuti ito para sa sipon at sa mga may sugat. Umiwas sa bisyo at peligro – Gamitin lagi ang utak. at pagsama sa masamang barkada. Matutong mag-ipon para sa iyong kalusugan. • • Pahabain Ang Buhay (Part 3) Malaki ang impluwensiya ng ating kinakain sa ating kalusugan. Ang saging ay punung-puno ng mga sangkap na mabuti sa ating tiyan. Maging maingat sa katawan para hindi na umabot sa sakit. para ka na ring uminom ng isang multivitamin.Sakit sa Puso. mansanas at dalandan. pagsakay ng motorsiklo. ang mga taong matulungin ay nagiging mas masaya at mas healthy kumpara sa iba. isiping malulutas mo rin ito. hindi ka agad magkakasakit. Kailangan din maghulog sa PhilHealth o kumuha ng health card. Sundin ang mga payong ito: • Kumain ng prutas – Ang pinaka-healthy na prutas ay ang saging. Diabetes at Tamang Pagkain peryodiko at telebisyon. Kapag masustansya at malinis ang pagkain mo. Iwas sigarilyo. Huwag mawawalan ng pag-asa.

utak at ugat. (5) magbawas sa panghimagas tulad ng mga cake at ice cream. Dahil mataas din ito sa fiber. Kumain ng maberdeng gulay – Ang mga berdeng gulay. ampalaya. tilapia. ang ibig sabihin ay mataba ka na. makatutulong ang gulay sa ating sikmura at bituka. mackerel. matataba at matatamis na pagkain na masama naman sa iyo. • • Heto ang mga tips para pumayat: (1) kumain ng isang tasang kanin lang (1 cup rice). Overweight. Ito ay matatagpuan sa sardinas. Malaki din ang tulong ng gulay para makapagbawas tayo ng timbang. at (7) mag-ehersisyo. Hinay-hinay lang po! 103 . salmon.Pahabain Ang Buhay Part 3 • Kumain ng matatabang isda – Ang pinakamasustansyang isda ay iyung mataas sa Omega-3 fish oil. Medyo mababa ang Omega-3 ng bangus pero puwede na rin ang bangus belly. Tandaan: Piliin ang pagkain base sa kabutihan na maidudulot sa ating katawan. Magiging matalino ka pa. tamban. Mapapaayos din ng gulay ang ating pagdumi. (3) mag-tubig ka na lang. Hindi po masama ang taba ng isda. at repolyo ay punungpuno ng vitamins at minerals na mabuti sa ating katawan. (4) kumain ng mas maraming gulay. (2) umiwas sa soft drinks at iced tea. (6) diyetahin ang pagkain ng prutas at fruit juices dahil nakatataba din ito. Sa katunayan ay makatutulong ito sa ating puso. Mababa lang kasi ang calories ng gulay. Huwag lang kainin ang mga masasarap. Magpapayat – Alamin ang iyong tamang timbang at piliting maabot ito. kangkong. siguradong hahaba ang iyong buhay. tulad ng pechay. tunsoy at hasa-hasa. Nakakabusog pero hindi nakakataba. Kapag nagbawas ka sa karne at nagdagdag ng berdeng gulay. kaya dapat magpapayat. Kung ang sukat ng iyong tiyan (sukatin sa tapat ng pusod) ay lampas sa 36 pulgada sa lalaki or 31 pulgada sa babae. talbos ng kamote.

Baka bigla ka na lang ma-istrok. magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. mas maaga nating malulunasan ang iyong problema. sobra na pong taas nito at kailangan mo ng gamot. Kaya paki-usap ko lang po. isang beses sa maghapon at inumin ito ng busog ang tiyan. kailangan mong mapababa ang iyong fasting blood sugar sa 100 mg/dl o mas mababa pa. Ang dapat lang ingatan sa aspirin ay ang pagkakaroon ng ulcer. Totoo po iyan. Kung lampas sa 160 over 100 ang iyong blood pressure.Sakit sa Puso. Kailangan ang aspirin sa mga pasyenteng may diabetes. pagkaputol ng paa at pagkamatay.000 artikulo na ang nagpapatunay na masama ang paninigarilyo. Itigil ang sigarilyo – Ang sigarilyo ang pinakamasamang bisyo sa lahat. Nakakatakot ang komplikasyon ng diabetes at puwede itong umabot sa pagkabulag. may sakit sa puso. Kumonsulta sa doktor. At alam niyo • • • • 104 . Huwag balewalain ito. mataas ang kolesterol at sa mga naistrok. inumin ang iyong gamot sa altapresyon araw-araw. At bukod sa mabisa ito. May 70. Alam n’yo ba na kapag napababa natin ang iyong blood pressure sa normal. Uminom ng gamot sa altapresyon – Kung ang presyon mo ay lampas sa 140 over 90. Uminom ng gamot para sa diabetes. Ito po ang pinaka-epektibong paraan ayon sa mga doktor: • Uminom ng Aspirin – Ang aspirin ay isang pambihirang gamot na nadiskubre noong 1899. Diabetes at Tamang Pagkain Pahabain Ang Buhay (Part 4) May mga karagdagang payo ako para humaba ang iyong buhay. Kung ika’y may pananakit ng tiyan. ay hahaba ang iyong buhay ng 9 na taon. Ang tamang dosis ng aspirin ay 80-100 mg na tableta. Alamin ang sakit – Magbasa at aralin ang tungkol sa sakit na iyong nararamdaman. piso lang ang halaga nito. Kung mas maaga kang magpapa-check-up. Kadalasan ay panghabang-buhay ang mga gamot na ito. ang ibig sabihin ay may altapresyon ka. Uminom ng gamot sa diabetes – Kung ika’y may diabetes naman. Kanser at maagang pagkamatay ang magiging resulta.

105 . 2 taon naman ang matatanggal sa buhay nila. Kawawa naman ang mga mahal natin sa buhay. Itigil na po ang bisyong ito at siguradong hahaba ang iyong buhay. Lungkot at sakit ng katawan lang ang aabutin mo diyan. At sa mga nakalalanghap ng usok.Pahabain Ang Buhay Part 4 ba na masama din ang usok na nalalanghap ng mga hindi naninigarilyo (passive smoking)? Tinatayang 6 na taon ang mababawas sa iyong buhay kung ika’y patuloy na maninigarilyo.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful