1

M

Sakit sa Puso at Diabetes

“Ikaw, ano ang bp mo?”
arami ang hindi nakakaintindi kung ano ang ibig sabihin ng “presyon ng dugo” o “blood pressure”? Ang presyon ng dugo ay tumutukoy sa lakas at bilis ng pagdaloy ng dugo sa mga ugat. Mahalaga ang presyon ng dugo para sa sapat na pagdala ng dugo ng sustansya sa iba’t ibang bahagi ng ating katawan. Ito ay sinusukat sa dalawang numero: ang systolic at ang diastolic na presyon. Halimbawa, kapag sinabi ng duktor na 120 over 80. Ang unang numero (120) ang systolic na presyon, at ang pangalawang numero (80) ang tinatawag na diastolic na presyon. Konting paliwanag lang: Ang systolic na presyon ay ang pinakamataas na presyon sa ugat habang nagbobomba ng dugo ang puso. Ang normal na systolic na presyon ay hanggang 140 mm Hg. Ang diastolic na presyon ay ang pinakamababang presyon sa ugat habang ang puso ay nagpapahinga. Ang normal na diastolic na presyon ay hanggang 90 mm Hg. Maaaring mag-iba ang presyon ng dugo dahil sa mga sumusunod: 1. May ginagawa o napagod. 2. Pag-iba o pagpalit ng posisyon, gaya ng paghiga, pag-upo at pagtayo. 3. Pagkain, sakit na nararamdaman, pag-iisip at matinding pagkabalisa. Kailan sasabihing may altapresyon ang isang tao? Kapag ang presyon ng dugo ay mataas kaysa sa normal, at ito ay nananatiling mataas, ito ay tinatawag na altapresyon. Ang blood pressure na 140 over 90 (140/90) pataas ay nangangahulugan ng altapresyon! Alam niyo ba na sa isang 1

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain pangkaraniwang barangay, tinatayang mayroong isa sa apat na katao ang may altapresyon. Heto ang pinakabagong klasipikasyon ng Blood Pressure sa taong edad 18 pataas: Pinakamainam Mataas sa normal Altapresyon: Baitang 1 Baitang 2 Systolic < 120 120-139 140-159 > 160 at o o o Diastolic < 80 80-89 90-99 > 100

Ang mga pangkaraniwang sintomas ng altapresyon ay ang (1) sakit ng ulo sa bandang batok, (2) pagkahilo, (3) mabilis na tibok ng puso na halos kumakabog ang dibdib, at (4) paninikip ng dibdib. Hindi lahat ng taong may-high blood ay may sintomas. Karamihan nga ay walang nararamdaman. Ngunit delikado pa rin ito. Kung mataas ang inyong presyon, kumonsulta agad sa inyong duktor o health center.

Iwas sa maaalat kung may altapresyon
Isa sa bawat 4 na Pilipino ay may altapresyon. Kapag umaabot na sa edad 60, 1 sa 2 Pilipino ay may altapresyon na. Kung mataas sa 140 over 90 ang iyong presyon, may altapresyon o high blood pressure ka na. 1. Umiwas sa maaalat na pagkain. Ang pinakabawal sa may altapresyon ay ang pagkaing maaalat tulad ng hamon, mga sarsa, naka-delatang pagkain, at iba pa. Ang mga instant noodles ay napakataas din sa asin. Ang ginagawa ko ay kinakalahati ko lang ang seasoning ng noodles, pagkatapos ay kalahati din lang ang dami ng sabaw. Sa ganitong paraan, kalahati lang ang alat na makakain ko. Sa bawat pagbabawas ng asin sa pagkain, bababa ang inyong presyon. Ito ay dahil ang asin ay nag-iipon ng tubig sa katawan, na nagdudulot ng altapresyon. 2

Sakit Sa Puso, Maiiwasan Na 2. Kung ano ang timpla ng pagkain, huwag nang dagdagan pa ng sawsawan. Alam kong masarap ang toyo, patis o bagoong, pero maaalat po ito. Kung okay lang sa iyo, mas maigi pa ang suka o calamansi bilang kapalit. 3. Iwas alat, iwas kanser pa. Ayon kay Dr. Antonio Villalon, isang tanyag na espesyalista sa kanser, ang paggamit ng maraming toyo, patis at bagoong ay puwedeng magdulot ng kanser. Nakakatakot hindi ba? Ang sabi ni Dr. Villalon, maaaring may lahi ka na ng kanser. At kapag “nagising” ang selula mo ng mga masasamang pagkain, ay puwede maging kanser ito. Bukod sa maaalat, umiwas na rin sa mga pagkaing sunog (smoked foods), inihaw, matataba at hilaw (tulad ng kilawin). 4. Hindi mabisa ang pineapple juice sa altapresyon. Ang pineapple juice ay may vitamin C na masustansya, ngunit hindi po ito lunas sa altapresyon. Marami ang may ganitong maling akala. Ang pinakamabisa sa lahat sa pagbaba ng presyon ay ang pag-iwas sa maaalat at pag-inom ng gamot sa altapresyon. Kumonsulta sa inyong doktor.

Sakit Sa Puso Maiiwasan Na
Ayon sa American Heart Association, may 9 na sanhi ang altapresyon at sakit sa puso. 1. Nagkakaedad. Dumarami ang nagkakaroon ng altapresyon habang tayo ay tumatanda. 2. Mga lalaki. Mas mataas ang posibilidad na magkaroon ng altapresyon ang mga lalaki, kaya mas dapat silang mag-ingat at magpa-check up ng maaga. 3. Lahi ng pamilya. Ang altapresyon ay maaaring mamana mula sa mga magulang. Kung may kamag-anak kayo na maagang namatay sa sakit sa puso (wala pang 50 anyos). Magpa-konsulta din kayo sa inyong duktor. 4. Pagkaing maaalat at matataba. Ang maalat na pagkain ay nagpapataas ng presyon ng dugo at nagbibigay ng manas sa paa. Ang matatabang pagkain naman ay nagdudulot ng pagbabara sa ugat ng ating puso at utak. 5. Sobrang katabaan. Dahil dito, ang puso ay mas puwersadong bumomba 3

Gumamit ng hagdanan. lalung-lalo na ng isip at emosyon. atay. paano mo pa mabibili ang gamot na iyan. binibigay ang 4 . 9. Tandaan: Kung ang mga nabanggit na dahilan ay mababawasan o mababago. Kung kulang ka sa ehersisyo. Hindi aktibong pamumuhay. Good luck po! Gamot sa Cholesterol. Stress o tensyon. 7. Hindi ko po sinasabi na hindi mabisa ang mga Statins. mas mataas ang posibilidad na ika’y tumaba. Ngunit kadalasan ay nareresetahan agad ang pasyente ng Statins kahit hindi pa ito kailangan. Kung ang suweldo mo ay P250 lang sa isang araw.Sakit sa Puso. Maging magalaw at maliksi. Ang puso natin ay maihahalintulad sa makina ng kotse. Ito ay nakapagpapakipot sa mga ugat at nagiging sanhi ng hindi magandang pagdaloy ng ating dugo. Paninigarilyo. Masisira agad ang iyong puso at tuhod. Don’t worry. kapag kinargahan mo ng taba at 30 pounds. Sobrang alak. Ganoon din ang katawan natin. 8. Ang mga kilalang Statins ay ang Simvastatin. be happy. Ang tawag dito ay Statins at nagkakahalaga ito ng P20 – P80 bawat tableta. sikmura at utak. 6. Ang stress ay nakapagpapataas ng presyon dulot ng sobrang pagkapagod ng katawang pisikal. masisira ang makina at gulong nito. maaaring makaiwas sa maraming sakit. Diabetes at Tamang Pagkain ng dugo. Kapag kinargahan mo ng 2 tonelada ang kotse. para ka na ring nagbitbit ng 30 pounds. Atorvastatin. Hindi Dapat Agad Inumin Napakaraming pasyenteng mahihirap ang nareresetahan ng mamahaling gamot sa cholesterol. Sa katunayan ay napakabisa nito sa paglinis ng ating ugat. Kailan puwedeng hindi muna uminom ng Statins? Ayon sa National Cholesterol Education Program ng America. at Rosuvastatin. Ang malakas na pag-inom ng alak ay may masamang epekto rin sa ating puso.

Iwas taba. Sana po ay nakatulong ang artikulong ito para malinawagan ng ating mambabasa kung kailangan ba talaga uminom ng Statins. may tulong din ang Statins.50 lang ang halaga. at napakataas ang iyong cholesterol (lampas 240 mg/dl). puwedeng i-diyeta muna natin iyan. Tandaan ang numerong 240. istrok. Dahil dito. Ngunit may isa pang importanteng detalye: Ang mga babae na hindi pa menopause ay hindi gaanong matutulungan ng Statins. Kapag lampas pa sa 240 mg/dl. Ang mura at epektibong statin ay ang Simvastatin. Ang problema kasi. karne. Paano naman kapag lampas sa 240 ang cholesterol? Sa ganitong pagkakataon puwedeng mag-diyeta muna ng 2 buwan. Kapag ang cholesterol test mo ay hindi pa umaabot sa 240.” Ito ay ang Aspirin 80 mg tablet na P1. may tinatawag na “poor man’s statin. Ito’y dahil may estrogen pa sila sa katawan na nagproprotekta sa kanilang puso. puwede munang hindi uminom ng Statins ang mga babaeng hindi pa menopause. Kung may diabetes ka. doon tayo magsisimula ng Statins. Hindi Dapat Agad Inumin Statins kapag ang cholesterol ay lampas 240 mg/dl at wala namang diabetes o sakit sa puso ang pasyente. cakes at mantika muna. Makatutulong iyan sa sakit sa puso at mataas na cholesterol. Pagkaraan ng 2 buwan.Gamot sa Cholesterol. kailangan mo nang uminom ng Statins. May mga generic na P10 hanggang P20 bawat tableta. 5 . Okay lang sana kung mayaman ang pasyente. may ibang doktor na kahit 210 lamang ang cholesterol ay nagrereseta na ng Statins. Pero unahin mo muna bilhin ang gamot sa diabetes dahil mas mahalaga ito. ipasuri muli ang cholesterol. Kailan dapat uminom ng Statins? Kung ika’y nagkaroon na ng atake sa puso. Paano kapag kulang sa pera? Kapag kapos pa rin sa pera.

juice. Sukatin ang iniinom at iniihi bawat araw. Dahil dito. Bakit nanghihina ang puso? Ang karaniwang sanhi ng heart failure ay ang pagbabara ng ugat sa puso dulot ng altapresyon. paghingal lalo na kapag nakahiga. Gumamit ng 6 . 2. May mga gamot na ibinibigay tulad ng: 1. Kapag uminom ka ng isang tasang sabaw. Nagkakahalaga ito ng P1. Limitahan ang pag-inom ng tubig at likido sa 4 hanggang 5 baso lang sa isang araw. Paano matatanggal ang sobrang manas ng heart failure? 1. May mga batang pasyente na may rheumatic heart disease ang nagkakaroon din ng heart failure. Paano malalaman kung may heart failure? Ang pinakamagandang test para malaman ang kondisyon ng puso ay ang 2DEcho. malalaman kung may heart failure ang pasyente. 2. nag-iipon tuloy ang tubig sa buong katawan. Dahil mahina ang puso. Diabetes at Tamang Pagkain Solusyon sa Mahina ang Puso (o Heart Failure) May sakit na kung tawagin ay “heart failure” kung saan ay humihina ang masel ng puso.500 hanggang P4. 4 na baso na lang ng tubig ang puwede mong inumin. Ilista ito sa papel. Base sa 2D-Echo. Parang nalulunod ang pakiramdam at kailangan nilang gumamit ng maraming unan. diabetes. Ace-inhibitors tulad ng Enalapril 10 mg o Captopril 25 mg tablet – Mabisa ang gamot na ito para mapaliit ng bahagya ang lumalaking puso. Ang sintomas ng heart failure ay ang pamamanas ng paa.000 depende kung saan gagawin. kung saan lalabas sa telebisyon ang hugis ng puso. Kabilang na dito ang sopas. paninigarilyo at pagkain ng matataba.Sakit sa Puso. Ano ang gamutan? Kailangan magpa-check up agad sa isang cardiologist. at matutubig na prutas. nahihirapan ang puso na magbomba ng dugo sa buong katawan. Furosemide 40 mg tablet – Ito ay gamot na pampaihi.

mag-diyeta at mag-ehersisyo. Ito ay ang (1) Met7 . Una. May pag-asa pa kahit mahina ang inyong puso. 4. kailangan ay mas madami ang iniihi kaysa sa iniinom.Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay plastic na litro ng soft drinks para masukat ang lahat ng iniihi sa isang araw. Mag-ehersisyo ng mas regular. Sorry po. May mga mura. kung mas mataas pa sa 140 mg/dl ang iyong fasting blood sugar ay puwede nang magsimula ng gamot. Kumonsulta sa inyong doktor. Kumain ng 2 saging bawat araw. Kapag ang blood sugar ay higit sa 125 mg/dl pagkatapos ng 10 oras na hindi pagkain (fasting blood sugar). iced tea at mga juices. Mag-tubig ka na lang. Sa ganitong paraan. dapat ay suriin ang iyong asukal sa dugo. Umiwas sa soft drinks. madalas umiihi. Timplahin ang pag-inom ng Furosemide para maabot ang layunin na 1 o 2 litro ng ihi sa isang araw. o namamayat. Ang ibig sabihin nito ay 20-50% ng iyong mga selula sa pancreas (o pale sa Tagalog) ay nasira na ng diabetes. Sa mga pasyenteng may heart failure at pamamanas. Simple lang ang gamutan sa diabetes. Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay Kung ika’y may nararamdamang pamamanhid. pero maaari pa nating maisalba ang mga gumaganang parte ng pancreas. Huwag mangamba. Kung 1 litro ang nainom. Ito’y para mapalitan ang potassium na nawawala sa katawan sa pag-ihi. mabisa at epektibong gamot sa diabetes. Pangalawa. Pero napakaraming pasyente na ang napagaling sa ganitong paraan. nangangahulugang may diabetes ka na. Alam kong mukhang mahirap ang paggamot ng heart failure. kailangan ay 1 o 2 litro ang iihiin sa isang araw. Lalo na kung may lahi ka ng diabetes. laging nauuhaw. Marahil ay hindi na makukuha sa diyeta iyan. mababawasan ang manas at paghingal ng pasyente. Bawasan ang pagkain ng matataba at matatamis. Gagaling pa ba ito? Hindi ito mapapangako ng doktor. magpa-check up para sa diabetes. 3.

ay mapapabilis ang pagdating ng komplikasyon nito. Dahil dito. Alam n’yo ba na ang pag-inom ng isang basong Ice Tea bawat araw ay nakapag8 . mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon.Sakit sa Puso. Ang pag-inom ng gamot ay depende sa taas ng blood sugar. Magagawa natin ito sa pamamagitan ng wastong pagkain at wastong kaalaman. Tumanggi sa Ice Tea. Hindi biro ang sakit na diabetes. Mga 5 piso lang ang bawat isang tablet na mabibili sa Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. Kung ikaw ay may diabetes. Heto ang mga tips na dapat tandaan. At sa huli. dapat ay mapababa na natin sa normal na lebel ang iyong blood sugar. 1. Sigurado pong hahaba ang buhay ninyo sa mga gamot na ito. Lalabo ang mga mata. Puwedeng umabot ito sa dialysis at pagkamatay. mapuputol ang paa at masisira ang mga bato. Hindi na kayang makipag-sex. ibig sabihin ay 50% ng iyong mga selula sa pancreas ay nasira na. mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. Mamamanhid ang mga paa at kamay. Kumonsulta sa inyong doktor. Walang “mild” sa diabetes. Kung hindi mo tututukan ang iyong blood sugar. Diyeta sa diabetes Alam n’yo ba na ang diabetes ay napakasama at nakamamatay? Kaya kung kayo ay may diabetes. Ang dalawang binanggit kong mga gamot ang pinakamabisa at pinakasubok na gamot sa diabetes. Sa pamamamagitan nitong 2 gamot. hindi naman lahat ng pagkain ay pinagbabawal sa diabetes. Mag-tubig na lang. Diabetes at Tamang Pagkain formin 500 mg na tableta. 3. (2) Gliclazide 80 mg na tableta. piliting makontrol ito. 2. tumataas ang iyong asukal sa dugo ng lampas sa normal na 105 mg/dl. Augusto Litonjua. Masisira ang ugat ng puso. Soft Drinks at Capuccino. Ang layunin natin ay mas bumaba pa sa 105 mg/dl ang iyong fasting blood sugar. Ayon kay Dr. Bawasan lang ang matatamis at mamantika na pagkain. tinaguriang Ama ng Diabetes Medicine sa Pilipinas. Umiwas sa matatamis at matataba.

At napakarami pa ang magkakaroon nito sa darating na panahon. marami ang nangangailangan ng gamutan. taba ng baboy at French fries. Ang solusyon ay ang paglimita sa dami ng pagkain. May pagsusuri na nagpapatunay na ang soft drinks ay puwedeng magdulot ng diabetes. Pagdating sa ubas ay sampung piraso lang ang puwede. Dahil dito. isang pisngi lang ay sapat na sa isang kainan. pineapple. 9 . ubas. tubig lang talaga ang tunay na walang calories. Hinay-hinay lang. hindi ba? Mag-diyeta para ma-kontrol ang inyong diabetes. Soft drinks. Paano ginagamot ang diabetes? Sa umpisa ay kinukuha sa diyeta at exercise ang diabetes. Ang pinakamainam na gamot sa diabetes ay ang mga nirereseta ng ating mga doktor. Kung gusto mo ng mangga. na may 1 tasang kanin ay sapat na. Ang mga hindi nag-e-ehersisyo at may katabaan ay maari ding magka-diabetes. Bakit ko nasabi ito? Ito’y dahil sa klase ng ating kinakain. junk food. sitsirya. Grabe ang tamis! Kaibigan. abokado at lychees. Mansanas at peras ang pang-diyeta na prutas. Puwede ang isang kanin. Murang Gamot sa Diabetes May 4 na milyong Pilipino ang may diabetes. Isang platitong ulam o gulay. Sa katagalan ay manghihina kayo at mawawalan ng sigla. Akala ng marami ay “all you can eat” ang mga prutas. Ngunit madalas ay hindi pa rin napapa-normal ang asukal sa dugo. Mali! Matamis at nakatataba din ang mga prutas tulad ng mangga. Hindi po ito maganda. May mga taong hindi na kumakain ng kanin para pumayat. 5. 4.Murang Gamot sa Diabetes daragdag sa inyong timbang ng 1 libra bawat linggo? Ang 1 basong soft drinks naman ay may 7 kutsaritang asukal. isang gulay at konting karne. Kailangan din ng katawan natin ang carbohydrates para sa balanseng diyeta.

Huwag pong matakot sa Insulin. kaysa sa mga food supplements. may murang mga generic na gamot na mabibili sa mga tindahan tulad ng Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. Gliclazide 80 mg tablet – Ang Gliclazide ay mas malakas magpababa ng asukal kaysa sa Metformin. Ang pinakamataas na dosis na aking binibigay ay ganito: Example: Metformin 500 mg tablet. Sa katunayan. Magpatingin sa inyong doktor. mas epektibo ang mga regular na gamot. malaki ang naitutulong ng Insulin para hindi mahirapan ang ating pale (pancreas). Nagkakahalaga lang ng 2 o 5 piso ang bawat tableta ng Metformin o Gliclazide. kaya lumalala tuloy ang sakit nila. Matigas ang ulo at ayaw makinig sa doktor. Mas mura pa ang mga ito. Pinakamurang gamot sa diabetes Kung gipit kayo sa budget. Minsan ay pinagsasabay ang Gliclazide sa Metformin. 10 . Ang isang murang brand name ay ang Glubitor na 6 na piso lamang. Depende sa antas ng inyong blood sugar. tinitimpla ng mga doktor ang dosis ng gamot na ibibigay sa iyo. Nakababawas ito ng gana sa pagkain. Iniinom ito ng 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. At kapag hindi pa rin bumaba sa normal ang blood sugar. At Gliclazide 80 mg tablet. 3 beses din sa isang araw. 2. Kapag umiigi na ang pakiramdam ay itinitigil na ang gamot. Inumin Ang Gamot Niyo Mayroong mga pasyenteng pasaway. Paano naman ang food supplements? Sa aking pananaw. kailangan na magumpisa ng Insulin injections. Huwag Pasaway. Diabetes at Tamang Pagkain 1.Sakit sa Puso. Ang Metformin ay binibigay mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon depende sa taas ng iyong blood sugar. tulad ng Metformin at Gliclazide. Metformin 500 mg tablet – Ang Metformin ay binibigay sa pasyenteng may katabaan. Ito ang 4 na bagay na dapat nilang tandaan. 3 beses sa isang araw.

muling tataas ang presyon ng dugo. 3. mahalaga ang pag-unawa ng pamilya. Kaya payo ko sa mga kamag-anak o nag-aalaga sa pasyente. kumuha ng Senior Citizen card sa City Hall at ipakita ito sa botika upang mabigyan ng diskuwentong 20%. Kadalasan. Puwede ring bantayan kung iniinom ng inyong asawa o magulang ang kanilang mga gamot. manghuhula. Kapag inihinto mo ang pag-inom nito. panghabang-buhay po ang pag-inom ng mga gamot na ito. May mga magulang na hindi iniinom ang kanilang gamot dahil napakamahal daw nito at ayaw nilang pagastusin ang kanilang mga anak. Kumonsulta muna sa inyong doktor bago ihinto o baguhin ang mga gamot. Kaya kung puwede lang ay huwag maging pasaway. mayroong nabibiling espesyal na lalagyan ng gamot na may markang Lunes hanggang Linggo sa labas. 11 . Puwede bang ihinto ang gamot kung maayos na ang pakiramdam? Hindi puwede! Tandaan.” Ibig sabihin ay i-maintain o ituloy mo ang pag-inom. diabetes at sakit sa puso. maraming gamot ang tinatawag na “maintenance medicine. iyong hugis tatsulok. Ibalik si itay o inay sa doktor kada-tatlo o kada-anim na buwan. Dahil dito. Kaya nasa tamang antas ang inyong blood pressure ay dahil may epekto pa ang gamot. Importante iyan! 2.” Ano ba iyan? Ano ba ang tingin mo sa mga doktor. iyong bilog at iyong kulay pink na gamot. Ano ang dapat tandaan ng isang pasyente tungkol sa gamot niya? Naiinis ang doktor sa pasyenteng hindi alam ang kanilang gamot. 4. Subukang maggenerics dahil mura ang generic na gamot. tandaan ang 2 bagay: (1) Ano ang pangalan ng gamot na iniinom? (2) Paano at kailan ito iniinom? Ilista sa papel para hindi makalimutan. Sabihin din sa inyong doktor kung puwedeng palitan ng mas murang brand ang mga iniinom na gamot. Paano masisiguro na regular ang pag-inom ng gamot ng pasyente? Sa mga madalas makalimot. Inumin ang maintenance na gamot para humaba ang inyong buhay. Paano makakamura sa pagbili ng gamot? Kung kayo ay lampas 60 ang edad. Dapat inumin ng tuloy-tuloy ang mga gamot sa altapresyon. “Dok.Inumin Ang Gamot Niyo 1.

at arthritis. Citrus fruits tulad ng calamansi. ang Omega-3 supplements ay punong-puno ng healthy na Omega-3. minerals at iba pang healthy na kemikal. 5. diabetes. tuna at mackerel ay may Omega-3. 2. 12 . tilapia. Ang Vitamin C ay panlaban sa mga sakit tulad ng sipon. sa tingin ko ay puwede ka nang hindi mag-vitamins. at nagpapababa ng kolesterol sa katawan. suha at dalandan – Masustansya ang mga prutas na ito dahil may Vitamin C. colon cancer at iba pang kanser. 1. Ang kamatis ay makatutulong din sa pag-iwas sa mga kanser. sakit sa tiyan. hika. Pang-alis ito ng dumi sa ating mga selula. pechay. Sagana ito sa bitamina. Ang problema lang ay mahal ang mga isda na ito. broccoli. kangkong.2 2 Tamang Pagkain Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy A lam mo ba ang mga pinakamasustansyang pagkain para sa ating kalusugan? Ano ba ang pinaka-healthy na pagkaing ginawa ng Diyos para sa tao? Hindi ko na kayo papasabikin. Ma-berdeng mga gulay – Ang gulay tulad ng repolyo. 3. Ang gulay ay mabuti rin sa maraming sakit tulad ng sakit sa puso. Kapag mahilig ka sa gulay. Ang ketchup at tomato sauce na galing sa kamatis ay mainam din. Matatabang isda – Ang mga oily na isda tulad ng sardinas. spinach at iba pang mga talbos ay napakahalaga sa katawan. 4. Kamatis – Ang kamatis ay mataas sa lycopene na tinatawag na anti-oxidants. Ayon sa pagsusuri. Carrots – May pagsusuri ang nagsasabi na ang carrots ay panlaban sa kanser. heto ang aking listahan. tumutulong sa pag-iwas sa atake sa puso at istrok. Ang Omega-3 ay nag-aalaga ng puso.

Bawang – Ang bawang ay makatutulong sa pagpapababa ng kolesterol. Nakakabusog pa ito at puwede sa mga nag-di-diyeta. Ang saging ay lunas din sa mga nanghihina at may cramps dahil mayaman ito sa potassium. (13) luya tulad ng salabat para sa boses at pagsusuka. Siguraduhin lang na malinis ang tubig na iniinom para hindi magka-typhoid o cholera. Nakita niyo ba ang laki at lakas ng mga Americano? Ginagawa kasi nilang tubig ang pag-inom ng gatas. Puwede ito gawing lunas laban sa ulcer at pangangasim ng sikmura. Mayroon pang 10 pagkain sa aking listahan: (11) Ampalaya para sa diabetes. keso at yoghurt – Ang mga produkto ng gatas tulad ng mga nabanggit ay matatawag nating “complete foods. Kung lagi kayong pawisin at gusto niyong lumakas. mag-saging ka. nakakapayat ang carrots dahil 35 calories lang ang kalahating tasa nito. Makatutulong ito sa pag-iwas sa impeksiyon sa ihi. Lalu na ngayong tag-init.” Tunay po iyang kasabihan. (12) monggo na mataas sa protina at mura pa. (14) oat meal para bumaba ang kolesterol. at saging ang sagot. Mag-ingat lang sa pagkain nito dahil puwedeng humapdi ang iyong tiyan. May taglay na pectin ang apple na nag-aalis ng dumi sa katawan. 10. Gatas. 6.” Ito’y dahil ang gatas ay may protina. Kailangan ni Federer ng lakas at sigla. ang tanyag na tennis player? Kumakain siya ng saging sa gitna ng kanyang laban. Saging – Ang saging ang pinakamasustansyang prutas para sa akin. Isa pa. May calcium pa para sa kababaihan. pagbawas ng acid sa tiyan at pampaganda rin ng ating kutis. panlinis ng katawan. Sa mga gustong magpapayat. Ito’y dahil natatapalan ng saging ang mga sugat sa tiyan. Kaya turuan natin ang ating mga anak na kumain ng carrots. Bumili ng purified water o pakuluan ng 5 minuto ang tubig. 7. 9. low-fat milk ang inumin. may carbohydrates at may taba din. kailangang uminom ng 8-12 basong tubig. Tubig – Kasali ang tubig sa ating listahan dahil marami sa ating Pinoy ang kulang sa pag-inom ng tubig. keeps the doctor away. Nakita niyo na ba si Roger Federer. (15) kamote 13 . Mansanas – “An apple a day.Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy Ito ay may Vitamin A na mabuti sa ating mga mata. 8.

Sakit sa Puso. tulad ng kilawin na isda o karneng may dugo pa. (19) buko at buko juice para sa kidneys. hilig natin ang mga pagkaing hindi healthy sa ating katawan. ang sagot ay. mayonnaise at butter. dahil may halo itong phosphorous.” Masama po ang alak sa ating kalusugan. (17) taho at tofu. Junk food – Nakaka-addict ang mga sitsirya at chips. (18) tsa-a tulad ng green tea. minsan. Masisira ang ating atay. Medyo hilaw na karne – Sari-saring bulate ang nakatago sa mga hilaw na laman. 6. Mga “Not-so-healthy” Foods Na Hilig Ng Pinoy Alam mo naman tayong mga Pinoy. Nakapagdudulot din ito ng maraming kanser. Alak – May mga pasyente ang nagsasabi na ang red wine ay mabuti sa puso. Mag-ingat din sa diet soft drinks. Soft drinks – Naku. Ano ba ang mga ito? Mag-umpisa tayo sa numero 10 papunta sa numero 1. Matatabang sarsa tulad ng gravy. ang pinakamasama sa lahat. at (20) mani para tumalino. Ang phosphorous ay nagtatanggal ng calcium sa ating katawan at puwedeng maging dahilan ng osteoporosis. Hindi sapat ang pagsawsaw sa suka o calamansi para 14 . mag-tubig ka na lang! 9. 7. Tadtad iyan ng calories. Mas mainam pa ang suka. (16) wheat bread dahil mataas ito sa fiber. Ito ang sinisisi ng maraming eksperto kung bakit dumarami ang taong matataba. “Doc. Nakatataba at masama ito sa mga may diabetes. French fries – Mataba at mamantika ang French fries. Diabetes at Tamang Pagkain dahil sa taglay na Vitamin A. Kapag tinanong ko kung gaano karami ang iniinom. 10. 5. ugat at utak. ‘di ba? Ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal. Siguraduhin lutongluto ang inyong kinakain. calamansi o hot sauce bilang sawsawan. may sakit sa puso at mataas ang kolesterol. Kaibigan. Sana po ay matago niyo ang listahang ito at maipamahagi sa iyong mga kaibigan. Ito’y dahil may halong vetsin at asin. nauubos ko ang isang bote. Wala po itong silbi sa katawan kaya turuan natin ang ating mga anak na iwasan ito. Kaya grabe ang tamis. 8. guilty ka diyan.

Kapag ang mga street vendors ay hindi naghuhugas ng kamay. Chicharon at chicharon bulaklak – Sabi ng kaibigan ko. 15 . Sobrang taas iyan sa uric acid at kolesterol. pero ang taba ay nasa bilbil. puso. Huwag makipagsapalaran. “Balat lang naman ang gusto ko at hindi naman taba. 1.“Overweight ka ba?” mapatay ang mga bulate at mikrobyo. Ang resulta? Istrok at atake sa puso. 2. Magpopcorn ka na lang. “Sinawsaw ko naman sa suka. pero iyan po ang buong katotohanan. bato at bituka. pero payat naman. heto ang lista ng tamang timbang batay sa edad. puwedeng mailipat ang bulate sa ating pagkain. May mga eksperto ang nagsasabi na puwedeng magdulot din iyan ng kanser. Lechon – Ang paborito ng lahat kainin ay ang lechon. Mahirap masiguro ang kalinisan ng mga fish ball. 70% ng mga Pinoy ay may bulate sa tiyan. taba pa rin iyan. Kaibigan. Mag-ingat! “Overweight ka ba?” Alam niyo ba ang inyong tamang timbang? May taong mukhang payat. taas at kasarian. May taong mabilog ang mukha. 4. queck-queck at iba pa. Sorry po kung nasaktan ko ang inyong damdamin. 3. Gulay at isda lang talaga ang masustansya para sa inyo. crispy pata at pata tim. Street food – Ayon sa pagsusuri.” ang sagot ko. Kung gusto ninyo na malaman kung mataba kayo o hindi. patikim-tikim na lang.” hirit pa niya. Laman loob – Ewan ko ba kung bakit nahiligan ng mga Pinoy ang pagkain ng utak. Ang taba ng baboy ang sadyang nakapagpapabara ng ugat sa puso at utak. Kaibigan.” “Eh saan ba nagtatago ang taba.

4 Halimbawa.6 56.7 50. may ilang tips dito para magpapayat: 1. soft drinks at juices. ang tamang pagbabawas ng timbang ay 1-2 kilo lamang bawat buwan at hindi hihigit pa rito.1 61.4 59.0 52. Iwasan ang mga sitsirya (junk foods). 4.3 54.Sakit sa Puso.3 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ Taas Babae Timbang Pounds 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 Kilo 40. Ang mga pildoras na pampapayat (diet pills) ay pansamantala lamang ang epekto. 3.8 64.6 56.4 47. Kapag sobra sa timbang.2 50. 2. Kapag lumampas ka ng 10 pounds sa timbang na iyan ay tatawagin ka ng “overweight” ng iyong doktor. tatlo hanggang limang beses kada linggo.8 59.9 53.1 61. Kung sobra ka sa timbang. kung kayo ay lalaki na may taas na 5 feet at 5 inches. 16 . Diabetes at Tamang Pagkain Lalake Taas Timbang Pounds Kilo 4’ 10’’ 4’ 11’’ 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ 106 112 118 124 130 136 142 148 48. I-rekord at bantayan ang iyong timbang habang patuloy na minamanmanan ang iyong kinakain.2 45.6 67. Kumain nang dahan-dahan para maramdaman agad ang pagkabusog at paunti-unti ring bawasan ang dami ng kinakain. ang tamang timbang mo ay 136 pounds lamang.9 43. arthritis at sa puso. Pumili ng ehersisyong kinasisiyahang gawin at isagawa ito ng mga 30 minuto. 5. Ang ibig sabihin ay puwede kang magkasakit ng diabetes.

Sa ubas ay 10 piraso lang ang pinakamadami. Mataas ito sa calories at asukal kahit sabihin mong “unsweetened” pa. Bawal na bawal ang mangga at ubas dahil sobra itong matamis. baka kayo tumaba. Kahit “No-sugar” o “Lite” pa ang inyong inumin ay may peligro pa rin. Alam ba ninyo na ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal. Kapag uminom kayo ng soft drinks.Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Kung kayo po ay sobra sa timbang. may altapresyon o gusto lang maging malusog. para ka na rin kumain ng 7 kutsaritang asukal! Ganoon din ang iced tea. Gamot. chocolate. Puro asukal din iyan kaya grabe ang tamis! Ayon sa siyentipikong pagsusuri. sundin ninyo ang payo ko: Magbawas tayo sa Iced Tea. Puwede kang magka-osteoporosis. ang payo ko ay umiwas din sa mga fruit juices. Orange juice. peras at konting saging lang ang puwede. Dahil ang diet soft drinks ay may halong phosphorous na nagtatanggal ng calcium sa ating katawan. isang pisngi lang ang puwedeng kainin. Kapag uminom kayo ng maraming juices. soft drinks at kung anu-ano pang matatamis na inumin. Ang payo ko ay mag-tubig na lang! Nakatataba ang Pineapple Juice at iba pa Kung kayo’y may katabaan. Umiwas sa Coffee at Energy drinks Walang gaanong benepisyo ang makukuha sa mga coffee drinks. diyeta at exercise lang ang magpapababa ng blood pressure. ang pag-inom ng soft drinks ay puwedeng maging sanhi ng diabetes. Hindi ko alam saan nanggaling ang paniniwala na maganda sa altapresyon ang pag-inom ng pineapple juice. Kung gusto ng mangga. Malaki ang maibababa sa timbang ninyo. Anong prutas ang puwede sa mga nagpapapayat? Mansanas. Mabilis din itong makataba at magpalaki ng tiyan. Alam niyo ba na ang katumbas ng isang cappuccino with whipped cream ay 3 pla17 . Lalo na kung may halo pang whipped cream. at full cream milk ang kape mo. may diabetes. pineapple juice at kung anu-ano pang juices. Hindi po ito tunay.

3. tubig lang ang dapat inumin. riboflavin at folate. Kapag sinobrahan mo ang isang bagay. Kung ika’y may altapresyon. walang sakit sa puso. 2. Nasa egg yolk kasi ang kolesterol. vitamin B12. Kaya kaibigan. Piliin ang nilagang itlog kaysa sa pritong itlog. Diabetes at Tamang Pagkain tong kanin na? Masama din sa kalusugan ang mga energy drinks dahil mataas ito sa caffeine. Sari-sari ang opinyon tungkol sa itlog. Eat eggs in moderation. puwede kang kumain ng 1 itlog sa isang araw. Kung ika’y may sakit sa puso. Papayat ka pa at makaiiwas ka pa sa maraming sakit! One Egg A Day Lang Po! Marami ang nagtatanong kung ilang itlog ang puwede nilang kainin? May magandang balita at hindi magandang balita tungkol sa itlog. Kung ika’y malusog. mas maigi ang puti ng itlog na lang ang kainin at huwag na lang ang pula o egg yolk. puwede itong makasama sa iyo. Ngunit sa kabilang banda ay may 213 milligrams ng kolesterol ang isang pula ng itlog. vitamin D. Kung gusto mo kumain ng itlog.Sakit sa Puso. Mataas ito sa kolesterol dahil ang rekomendasyon ng American Heart Association ay huwag kumain ng lampas sa 300 milligrams ng kolesterol sa isang araw. Nakaka-addict ang caffeine at nakabibilis pa ng tibok ng puso. diabetes o problema sa kolesterol. Mabuti ito sa katawan at masustansya. Heto ang payo namin: 1. bacon at tocino. kailangan limitahan mo ang pagkain ng itlog sa 3 itlog lang sa isang linggo. Ang itlog ay may protina. Ngunit ang sasabihin ko ngayon ay ang deklarasyon ng mga doktor ng American Heart Association at Philippine Heart Association. bawal ang energy drinks dahil puwedeng tumaas ang blood pressure mo. 18 . diabetis o mataas ang kolesterol. Mag-ingat lang sa mga kasamang pagkain ng itlog tulad ng hotdog. Sa kahit anong bagay ay dapat hinay-hinay lang ang pagkain.

” wika ko. bakit lahat ng katakam-takam kainin ay masama daw sa katawan?”“Tama ka diyan. “Ewan ko nga ba kung bakit ang masasarap ay bawal?” Ano ang mga dapat natin kainin at iwasan? Kumain ng mga pagkaing wala o mababa sa taba at kolesterol gaya ng gulay. ano ang bawal kainin?” Para sa akin. manok. limitahan ang pagkain nito sa tatlong beses sa isang linggo. magbeyk (maghurno) o mag-ihaw na lamang kaysa sa magprito. Good luck po! “Dok. bawasan ang maaalat na pagkain tulad ng tocino. ano ang bawal kainin?” May pasyente ako na nagsabing. isda. Kumain na lang ng taba ng isda na mas-healthy. suha at mansanas. 19 . Kailangan ay balanse ang ating diyeta. tinapa. 3. bagoong. Masustansya ang gulay tulad ng kangkong. toyo. Sa mga misis. asin. pan-de-sal na lang. at mga pagkaing de-lata. mantikilya. Mabuti lahat iyan sa katawan. “Dok. Kung kayo ay may altapresyon. gata. malunggay. 2. lechon. patis. may payo tayo sa tamang paraan ng pagluluto ng mga pagkain. vetsin. pagkaing prito. Sa prutas.“Dok. talaba at alimasag. mabuti sa katawan ang sardinas. Ang full cream milk ay nakatataba. hamon. prutas at isda. Bawal po ang asin sa mga may high blood. Kumain ng gulay. Ang ensaymada ay maraming mantika at asukal. Itapon ang mantikang lumabas sa karne habang niluluto ito. karne norte. Hiwain at tanggalin ang taba sa mga karne. Mag-dahan-dahan tayo sa pagkaing mataas sa taba at kolesterol gaya ng chicharon. Ang taba ng baboy at baka ay masama. sagana sa bitamina ang saging. hamon. sausage. carrots at kalabasa. at taba ng karne. Heto ang listahan ng puwedeng ipalit sa mga pagkaing mataas sa kolesterol at asukal. Limitahan din sa isang beses kada linggo ang mga pagkain ng pato. hindi ko mapapayo ang pagkain ng lampas sa 1 itlog sa isang araw. Kung mahilig kayo sa itlog. palitan ng skim milk. Sa isda naman. at skim milk. 1. tilapia at bangus belly. Mainam na magpakulo. tuyo.

puwede bang ice candy at gulaman na lang? Alagaan natin ang ating kalusugan. Phosphorus: 28 mg. Potassium: 260 mg. May flavonoid din ang saging na parang tinatapalan ang mga sugat sa ating tiyan. Vitamin A: 430 I. Imbis na uminom ng softdrinks o iced tea.U.Kung susuriin mo. Parang Multivitamin . 7. Vitamin B: Thiamine . 6. dagdagan mo na rin ng 2 saging bawat araw. Iron: 6 mg.. Para sa tiyan – Napakaganda ng saging para sa mga may ulcer at nangangasim na sikmura. Magbawas sa mayonnaise sa ensalada... C. Saging: Ang Pinakamasustansyang Prutas sa Buong Mundo May kasabihan na “An apple a day keeps the doctor away. Tiyak na papayat ka diyan. Iron. 8. Calcium: 8 mg. Calcium. 2.04 mg. at Potassium ito. 3. Vitamin C: 10 mg. Kung hilig mo ay magpulutan tulad ng chicharon bulaklak.. magtubig na lang. kumain na lang ng popcorn o butong pakwan. Carbohydrates: 23 grams. Lalo na kung umiinom ka ng mga gamot sa puso at altapresyon.. Sa mga naglilihi sa ice cream at cake na may icing. sinaing na kanin na lang. Kumain ng tama. parang multivitamin na ang saging dahil may vitamin A. matutunang gumamit ng suka. Para sa puso – Mabuti ang saging sa puso dahil mataas ito sa potassium at bitamina.” Mali na po iyan..” Marami nang pagsusuri ang nagpapatunay na ang saging ay napakabuti sa katawan. at Protein: 1.Sakit sa Puso. Kapag kumain ka ng 2 saging bawat araw. Marami ang benepisyo ng saging: 1. Diabetes at Tamang Pagkain 4.2 mg.. Ang saging ay may sariling antacid na tinatawag na phospholid. 5. you can Have It All like Edu Manzano and Feel Complete like 20 . Huwag piliin ang sinangag. B. Heto ang mga nilalaman ng isang saging na 100 grams: Calories: 88 calories. Ang bago ngayon ay “Two bananas a day will keep the doctor away.

at hindi rin magkakaroon ng leukemia. Para sa stress at pang-relax – Alam ba niyo na ang saging ay may tryptophan? Ito’y isang kemikal na nagpapasaya sa atin. Madaming Bitamina Ang dahon ng malunggay ay sagana sa calcium at iron. kaya mo bang magbaon ng abokado o mangga sa bag? Mahirap kainin. Kumain ng Malunggay Alam ba ninyo na napakasustansya ng malunggay? Bukod sa pagkain ng malunggay. Tipid pa! 4. 6. Posibleng makabawas sa leukemia at hika sa bata – May pagsusuri na nagsasabi na kapag ang bata ay lagi mong papakainin ng saging. Para sa nag-e-ehersisyo – Sa mga mahilig mag-ehersisyo. Pang-baon talaga – Kaibigan. Kung ikaw naman ay ane21 . puwede itong panlaban sa colon cancer at iba pang sakit sa bituka natin. huwag nang lumuha. Magbaon ng 2 saging sa iyong bag. mas hindi sila hihikain. kumain ka ng saging para lumakas at lumusog.Dahil mataas sa fiber ang saging. Mabuti sa colon . 8. malunggay noodles at iba pang pagkain na may sangkap na malunggay. Kaya kahit ano pa ang nararamdaman mo. Ang calcium ay nagpapatigas ng ating buto at panlaban sa osteoporosis. Kumain ng saging.Kumain ng Malunggay Piolo Pascual. Alamin natin ang galing ng malunggay. marami din ngayong nagbebenta ng malunggay bread. pero marami ang naniniwala nito. Talagang ginawa ng Diyos ang saging para kainin. 5. Kaya kung nalulungkot ka dahil iniwan ka ng iyong girlfriend. hindi ba? Pero ang saging ay napakadali ibaon. Hindi pa ito tiyak. 7. kailangan mo ng saging para hindi bumaba ang iyong potassium.

Sakit sa Puso.Kapag ika’y tinitibi. Puwedeng-puwede sa mga feeding program ng gobyerno. ngayon lang nadiskubre ang mga 22 . Diabetes at Tamang Pagkain mic o kulang sa dugo. 2. Pampadami ng gatas ng ina . ang malunggay ngayon ang pinapakain sa mga payat na bata. potassium. Pagkatapos ay ilapat ang malunggay “paste” sa sugat. Para sa constipated . kumain din ng 1 tasang dahon araw-araw. Ito ang lumalaban sa stress at nagpapabagal sa ating pag-edad. Mataas din sa protina. Sino ang magaakala na pagkatapos ng maraming dekada. Makatutulong ito sa pag-ayos ng iyong pagdumi. Ang problema lang ay dapat masanay ang mga bata na kumain nito. Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga Maraming doktor ang nagulat sa galing na ipinakita ng pakwan. Marami pang galing ang itinatago ng malunggay. Hugasan muna ang dahon at durugin ito. calcium. Kumpara sa ibang prutas at gulay. 3. Ang mga bitaminang A at C ay tinatawag na anti-oxidants. kumain din ng 1 tasang dahon sa gabi. Lagyan ng konting tubig at initin. vitamin A at vitamin C ang malunggay. Itapal sa sugat . Mga benepisyo ng malunggay: 1. may iron ang malunggay na nagpapadami ng ating dugo. At dahil sa bitamina nito.Kumain ng 1 tasang dahon ng malunggay arawaraw para mapunuan ang bitaminang kailangan ng katawan. Kaya magtanim na ng malunggay sa inyong bakuran. Ang prutas ng malunggay ay masustansya din at mataas sa carbohydrates. ang malunggay ay may mas maraming bitamina. 4. Mura at masustansya ang malunggay. Puwede din pakuluan ang dahon at gawing tsaa at inumin.Kapag ika’y may sugat. Super-gulay talaga ang malunggay. Pampalakas ng katawan . puwedeng ilagay ang dinurog na dahong malunggay sa sugat.Kapag kulang ang gatas ng ina. iron at phosphorus.

na nagpaparelaks ng ating mga ugat sa puso at utak. May katas na alkaline water – Ang pakwan ay sadyang matubig at gawa sa 92% alkaline water. Bukod sa pakwan. para na ring Viagra ang epekto ng pakwan. Ang arginine ay ginagamit sa paggawa ng nitrous oxide. Ito’y dahil sa arginine na nagpapabuka ng ugat sa ari ng lalaki. mas mabuti pa ito sa katawan. 2. Gamot sa singaw at bad breath – Ayon sa mga eksperto. Dahil dito. Maigi sa puso at ugat – Ayon sa US Department of Agriculture. may tulong ang pakwan sa paggamot ng singaw at pag-bawas sa bad breath. 8. napapabilis nito ang ating pagdumi. Ang lycopene ay tinatayang panlaban sa kanser. nakapagpapababa din ito ng blood pressure. ang kamatis ay mayaman din sa lycopene. Makatutulong sa sikmura at pagdumi – Dahil may fiber at tubig ang pakwan. Tulong sa pag-iwas sa kanser – Ang pulang klase na pakwan ay napakasustansya dahil may taglay itong lycopene. Dahil dito. ang pakwan ay nagpapataas ng arginine (isang amino acid) sa ating katawan. Kung ika’y laging tinitibi (constipat23 . umiwas sa katas ng orange at pinya dahil maasim at acidic ito. Ngunit hindi lang nga kasing bisa ang pakwan kumpara sa mga gamot. Nagpapababa ng presyon – Dahil pinapaluwag ng arginine ang ating ugat. Kung ika’y sinisikmura o may ulcer. 5. Mabuti sa mata – Ang pakwan ay mayroong vitamin C at vitamin A na kailangan ng ating mata. posibleng may tulong ang pakwan sa pagpapagana sa sex. Ito’y dahil sa sangkap na lutein ng dilaw na pakwan.Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga sikreto ng pakwan? Alamin natin ang bisa nito: 1. 7. Ang potassium at magnesium ng pakwan ay may tulong din sa blood pressure. 6. 4. ang dilaw na pakwan naman ay makatutulong sa pag-iwas sa katarata sa mata (macular degeneration). makatutulong ang pakwan sa pag-iwas sa istrok at atake sa puso. Kung ang pulang pakwan ay panlaban sa kanser. 3. Pampalakas ng sex drive – Ayon sa mga eksperto. May nagsasabi na mabuti ang alkaline water sa ating sikmura at safe ito kahit sa may ulcer. At kapag mas maraming pakwan ang iyong kakainin.

14. Ipahid ang loob ng pakwan (pulp area) sa parte na may bungang araw. Paalala: Huwag kainin ang buto ng pakwan. tinatapal ang balat ng pakwan sa ulo at bandang sentido para matanggal ang sakit ng ulo. kumain ng pakwan. May tulong sa gout at mataas na uric acid – Ang katas ng pakwan ay makapagpapababa ng uric acid sa ating katawan. Para makaiwas sa heat stroke – Kapag napakainit ang panahon. Bilang pampaputi – Alam niyo ba na may glutathione din ang pakwan? Oo. At kung ika’y may bato sa bato (kidney stones). Napakahaba ang listahan ng benepisyo ng pakwan. maganda itong lagyan ng yelo. Magiginhawahan kayo at mababawasan ang rashes.Sakit sa Puso. Kung ika’y may impeksyon sa ihi. First-aid sa sunburn at pagkapaso . Ang glutathione ay maaaring makaputi ng balat at nagpapalakas pa ito ng ating immune system.Kapag napaso ang iyong balat. 15. Para sa sakit ng ulo – Sa South Africa. 13. nagbibigay ito ng lakas sa katawan. 12. Puwede din lagyan ng laman ng pakwan ang parteng napaso. 9. 16. kumain ng maraming pakwan. First-aid sa bungang araw – Kumuha ng balat ng pakwan at palamigin sa refrigerator. Diabetes at Tamang Pagkain ed). Mabisang energy drink – Ang pakwan ay sagana sa vitamin B. ang glutathione ng pakwan ay mas marami pa kaysa sa ibang mga prutas at gulay. kumain ng pakwan at uminom ng tubig para mabawasan ang mikrobyo sa pantog. Sa mga may arthritis dahil sa uric acid (gout). puwede tayong mahilo at manghina. Mainam sa kidneys at pantog – Katulad ng buko juice. 11. 10. Ang pakwan ay nagbibigay ng masustansyang katas na nagpapalamig sa ating katawan. makatutulong din ang pakwan sa iyo. Dahil dito. potassium at iron. nililinis ng pakwan ang ating kidneys at pantog. May natural na asukal din ang pakwan na nagpapasigla sa atin. Kaya ano pa ang hinihintay niyo? Kain na! 24 .

Kapag ang diabetiko ay kumain ng 2 platong kanin. Sa katagalan. Alam kong may mag-rereklamo. Madali silang tumigil sa pagkain. Kahit 3 pandesal ay puwede naman. Kaya magbawas sa kanin para pumayat at makontrol ang diabetes. pansit at wheat bread. maigi din na bawasan ang kanin. Hindi tulad ng gulay kung saan dahandahan ang pagpasok ng sustansya sa ating katawan. 25 . Huwag lang ubusin ang isang supot. Para sa mga may diabetes. At may sikreto pa ang mga Hapon na umabot sa edad 100. patatas at white bread. ampalaya at kangkong. Ito ang mga gulay. Ngunit kung tinapay ang hilig. Mabilis kasi madurog at ma-absorb ang kanin sa ating katawan. mas papayat sila. Basta may laman lang ang tiyan ay puwede na. “Paano naman iyan. Good luck po. Bawasan ang Kanin Ang payo ko sa mga may diabetes o sa mga matataba: Bawasan ang kanin. hindi ako mabubusog kung walang kanin?” Eh. masisira ang kanyang mga organo. May nadiskubre ngayon ang mga eksperto na kung tawagin ay “good carbohydrates” at “bad carbohydrates. Ang mga bad carbohydrates naman ay ang white rice. Sa umaga. Ganoong karami lang ay sapat na.” Ang good carbohydrates ay hindi gaanong nagpapataas ng asukal sa ating dugo. Bakit? Dahil ang kanin ay nakatataba at nakatataas ng antas ng ating blood sugar. Damihan mo na lang ang gulay mo tulad ng repolyo. kaya nga tayo tumataba? Sino bang nagsabi na puwede mong ubusin ang isang bandehadong kanin. Ang sikreto nila: Huwag daw magpakabusog. matutuklasan niyo na biglang tataas ang iyong blood sugar 15 minutos pagkatapos kumain ng rice. Nakita niyo na ba ang 1 supot ng kanin sa fastfood. Para sa may katabaan naman. prutas. imbes na magkanin at tap-si-log ay mag-pandesal na lang at sardinas. biglang tataas ang asukal niya sa dugo. Ang mahilig sa rice ay lumalaki ang bilbil.Bawasan ang Kanin Sa May Diabetes at Matataba.

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain

Paano Iiwas sa Pagkaing Nakalalason
Nakakaawa po ang ibang balita sa diyaryo, “27 bata nalason sa pagkain.” Dahil dito, naghanda ako ng mga epektibong tips para maka-iwas sa pagkalason. 1. Piliin ang mainit na pagkain. Mas safe ang mga bagong lutong pagkain tulad ng kumukulong sabaw. Mainam din ang hot tea bilang inumin. 2. Piliin ang tuyo na pagkain. Mabilis masira ang mga ulam na may sarsa, lalo na yung may gata. Para ligtas, kumain na lang ng pritong karne o inihaw na isda. 3. Amuyin, tingnan at tikman muna ang pagkain. Kung amoy panis ang pagkain, huwag isubo. Kung lasang ipis, iluwa ito. Kung may itim-itim na mukhang dumi ng ipis, ipaalam sa waiter. 4. Limitahan ang pagkaing may gatas. Madaling mapanis ang cheese whiz, cheese pimiento, buko salad at mga may mayonesa. Kung hindi mapigilan ang sarili, konti lang ang kainin para kung may mikrobiyo man, ay malalabanan mo pa rin. 5. Huwag kumain ng hilaw. May mga nagpapa-sosyal sa half-cooked na laman, yung may dugo pa. Mag-ingat at maraming bulate ang puwedeng mamuhay sa karne tulad ng mga beef and pork tapeworms. Lutuin maigi bago kainin. 6. Piliin lang ang kakainin. Alam ko kapag handaan, gusto natin tikman lahat ng pagkain. Kaya lang, kung may panis na isang putahe ay siguradong damay ka sa pagtatae. Para ligtas, pumili lang ng iilang klase ng pagkain. 7. Malinis na tubig ang inumin. Huwag magbakasakali sa tubig sa gripo. Hindi po ito malinis at posibleng magdulot ng typhoid, amebiasis at cholera. Delikado po ito at kapag napuruhan kayo, puwedeng makamatay. 8. Mag-ingat sa mga tinda sa kalye. Alam kong masarap ang fish ball, queckqueck at Pinoy sorbetes. Kaya lang alam mo ba kung kani-kaninong laway na ang nakasawsaw sa sarsa ng fishball? At malinis ba ang sangkap ng pagkain? Kaya mabuti pa na kumain na lang sa bahay. Maghugas tayo ng kamay bago at pagkatapos kumain. Gumamit ng sabon at kuskusin maigi ang mga kamay 26

Mga Pagkaing Pampasaya at kuko ng isang minuto. Turuan din ang ating mga anak ng kalinisan. Hugas kamay lang, iwas sakit na!

Malungkot ka ba? May Pagkaing Pampasaya!
Totoo po, kaibigan. May mga pagkaing nagpapasaya sa atin. Ang tawag ng mga eksperto dito ay “mood-lifting foods.” Kaya kapag kayo’y nalulungkot sa buhay, subukan itong mga pagkain: 1. Kanin, wheat bread at spaghetti – Ang mga carbohydrates tulad ng kanin, pansit at spaghetti ay nagpapasaya sa atin. Ang carbohydrates ay nagpapataas ng ating serotonin levels, na nagpapakalma ng ating emosyon. Hindi ba parang kalmado ka kapag nakakain ka ng isang platong mainit na kanin? Mas mainam na piliin yung mga good carbohydrates tulad ng wheat bread, brown rice at mga gulay din. Huwag maniwala sa high-protein diet tulad ng Atkin’s at Southbeach diet dahil ito’y magpapalungkot lang sa inyo. Kaibigan, ingatan lang ang dami ng ating kinakain para hindi tumaba. 2. Gatas –Ang gatas ay may mga bitamina at amino acids para gumanda ang ating pananaw. Dahil sa gatas, tataas ang serotonin sa ating katawan. Ang serotonin ay parang anti-depressant tulad ng Prozac. At para hindi tumaba, uminom ng skim milk na mababa sa calories. Masustansya na, pampasaya pa! 3. Matatabang isda tulad ng mackerel, tuna at sardines – Ang mga matatabang isda (oily fish) tulad ng mga nabanggit ay mataas sa Omega-3 fish oil. Ang Omega 3 ay mabuti sa ating puso, pampababa pa ng kolesterol at makatutulong din na pasayahin tayo. Pinapataas ng Omega 3 ang serotonin levels ng ating utak. At kapag maraming serotonin, mas masaya tayo. May tulong din ang Omega 3 supplements para sa ating kalusugan. 4. Tsokolate – Naku, nakakataba yata iyan? Oo nga, aaminin kong nakakataba ang tsokolate pero marami naman itong kemikal na nagpapasaya sa atin. Sabi ng mga experto, ang pagkain ng tsokolate ay nagpapadami ng endorphins sa ating katawan. Ang endorphins ay mga natural na hormones na nagpapasaya sa atin. 27

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain 5. Kahit anong pagkaing masarap – Basta masarap ang kinakain, hindi ba sumasaya ka na? Kaya lang, karamihan ng masarap na pagkain ay nakakataba at baka tumaas pa ang ating kolesterol. Para sa akin, masarap ang gulay tulad ng ampalaya at upo. Masaya ako diyan. Sa iba naman, masarap ang chicharon, lechon at taba ng baboy. Ang payo ko ay hinay-hinay lang sa pagkain ng inyong mga paborito. Sanayin ang panlasa natin na kumain ng masarap na at masustansya pa. Ang gulay, prutas at isda ay sadyang mabuti sa inyong kalusugan. Piliin ang mga ito.

28

Makakaiwas ka sa mga komplikasyon sa katawan tulad ng mga sakit sa baga (emphysema at kanser). Ang buong katotohanan ay ang paninigarilyo ang pinakamasamang bisyo. Marami ang mga nagtatanong sa akin: 1. baga. 2. Ano ba ang benepisyong makakamit kung ihihinto ang paninigarilyo? Marami po. bato (kidney) at pati ang puso mismo ay nadadamay. tumataas ang ating presyon. 3. napupuwersa ang puso na bumomba nang mas malakas kaysa dati upang dumaloy ang dugo sa mga ugat. Dahil sa bara o pagkakipot. Maihahalintulad nga ang sigarilyo sa isang pinagbabawal na gamot. Ang mga ugat na naaapektuhan ay matatagpuan sa iba’t-ibang bahagi o organo ng katawan tulad ng utak. Dahil dito. Ano ang kinalaman ng paninigarilyo sa altapresyon? Malaki. stroke. Ang isang humihithit ng sigarilyo ay nakadadama ng kakaibang “high” – parang tumatalas ang isip at nakokondisyong magtrabaho. Gawin natin ang lahat para maitigil ito. Ang usok ng sigarilyo ay sumisira sa dingding ng mga ugat at napagalaman rin na ito ay nakapagpapakipot ng mga ugat. Makakatipid ka rin sa pambili ng sigarilyo at mailalaan ito para sa ibang mga gastusin.3 O Tamang Pamumuhay Kailangan Bang Itigil Ang Paninigarilyo? o. 29 . Tiyak na hahaba ang iyong buhay dahil gaganda ang lagay ng iyong kalusugan. Ang nikotina ay isang kemikal na may nakakaengganyong epekto sa ating utak. at atake sa puso. Bakit mahirap ihinto ang paninigarilyo? Ang sigarilyo ay may taglay na nikotina at ito ang sanhi kung bakit nawiwiling gumamit ang maraming tao nito.

Lalakas ang iyong puso. Kaya mong maihinto ito bagama’t may kahirapan. Magkaroon ng mga dagdag na libangan tulad ng sports at pagsasayaw. Ang withdrawal symptoms ay mararanasan sa umpisa ngunit ito ay isang senyales na ang katawan ay naguumpisa nang humilom. Ang pagtigil ba sa paninigarilyo ay makapagpapalakas ng katawan? Oo. • Maging abala sa mga iba’t ibang gawain. Pero may pag-asa pa. Itabi ang lahat ng sigarilyo at ashtray sa bahay at opisina. Kung wala na ang nakasisirang epekto ng sigarilyo sa mga ugat.Sakit sa Puso. Pansamantalang lumayo muna sa mga kaibigang naninigarilyo rin o kaya ay ipaalam sa kanila ang plano mong huminto na. • Umiwas sa tukso. utak at bato dahil gaganda ang daloy ng dugo.” Ano ito? Ito ay isang kondisyon kung saan ang buong katawan ay nakararanas ng masamang pakiramdam at pagkabalisa dala ng biglang pagtigil sa bisyong nakasanayan na. Paano Ititigil Ang Pag-Yosi Alam kong mahirap itigil and paninigarilyo lalo na kung nakasanayan mo na ito. • Magtakda ng petsa kung kailan talaga titigil. magsisimula na itong kusang maghilom. kabiyak at kaibigan. Ngunit ang prosesong ito ay mabagal kaya mas mainam kung maititigil nang maaga ang paninigarilyo upang hindi na umabot pa sa lubusang pagkasira ng mga ugat. Ang mga sumusunod ay ilang mga hakbang upang maihinto ang bisyong ito: • Ihanda ang sarili. • Kunin nang paisa-isang araw ang pagtigil sa paninigarilyo hanggang sa unti-unting makasanayan na hindi ka na gumagamit nito. Huwag maglalagay ng sigarilyo sa bulsa. Alamin ang mga dahilan kung bakit nais tumigil. Maaaring mangailangan ng ilang ulit na pagsubok sa paghinto bago maging matagumpay sa balak. Diabetes at Tamang Pagkain 4. • Humingi ng suporta mula sa mga kamag-anak. • Pagpasyahan at planuhin nang mabuti. 30 . • Asahan ang pagdating ng tinatawag na “withdrawal symptoms. Pati sex-life niyo ay titindi rin.

bago sa itaas. at pataas ang dapat na pagkilos. Abutin din ang likod ng mga ngipin. Kapag nangyari ito. Kailangan ng tiyaga at determinasyon upang mapanaig ang kagustuhang maitigil ang paninigarilyo. Sa ganitong paraan. Kailangan ang matinding determinasyon para subukan muling huminto. 31 . Ayon sa pagsusuri. Magtanong sa duktor o sa botika tungkol sa tamang paggamit ng Nicotine gum. Imbis na sigarilyo ang ilagay sa bibig. matatanggal ang mga dumi na sumisiksik sa ngipin. Mag-pursige. karamihan ng mga bata ay sira o nabubulok ang ngipin. Pumunta sa anumang barangay o eskuwelahan. • Tandaan: Ang paghinto sa paninigarilyo ay di biro.Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw • Huwag agad masiraan ng loob kung sa simula ay hindi magtagumpay. Paano ang tamang pagsisipilyo? Ang tamang paggamit ng toothbrush ay ang pagtagilid sa ngipin ng 45 degrees ang angulo. Unahin muna ang mga ngipin sa ibaba. Mag-umpisa mula sa pagitan ng ngipin at gilagid. Paano naman ang kinabukasan ng bata? Ang may kasalanan talaga nito ay ang mga magulang. Dahan-dahan lang ang pag-brush. sa gitna at sa kanan. kapag laging sira ang iyong ngipin. Mag-brush ng higitkumulang sa 3 minuto. Hindi nila naturuan ang kanilang anak na mag-sipilyo. mag-nicotine gum ka na lang. at mapanumbalik ang kalusugan ng katawan. mababawasan ng 3 taon ang iyong buhay. Mag-brush sa kaliwa. Ang bawat ngipin ay dapat ma-brush ng 10 beses bawat pagsisipilyo. Kaya mo iyan! Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw Isa sa laganap na problema ng pinoy ay ang pagkasira ng ngipin. ang unang iisipin ng magulang ay ipabunot ang ngipin.

Mabait naman ang lalaki. turuan natin ang ating anak na magsipilyo araw-araw. Kawawa naman sila kapag lumaki silang bungi. butong pakwan at iba pa. 6. 5. Iwas impeksyon. Mag-floss kahit isang beses sa isang araw. Magpakonsulta sa inyong dentista kada anim na buwan. Hindi naman siya pangit at marunong pang magtrabaho. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng candy at tsokolate. may isang pintas si Linda: madumi ang kanyang mga kuko. iwas bad breath at iwas gastos din. Alam n’yo ba na maraming sakit ang maiiwasan kung tayo ay maliligo maigi araw-araw? Kaya mga bata. Baka wala nang magkagusto sa kanila. isang dalagang 28 anyos. Magmumog o uminom ng tubig pagkakain nito. Kung tutuusin. 8. magmumog na lang maigi ng tubig. Gumamit ng dental floss (yung sinulid na pinapasok sa pagitan ng ngipin) araw-araw. kuya at magulang. 3. Kaya lang. ate. 2. 4. Bumili ng panlinis ng dila o Tongue Cleaner. Diabetes at Tamang Pagkain Mga dagdag na payo para sa ngipin 1. 7. Umiwas din sa paninigarilyo. Huwag kumain ng matitigas na bagay at baka mabali ang inyong ngipin. Maligo Araw-Araw May masigasig na manliligaw si Linda. Dahan-dahan lang sa pagkagat ng baboy. Kaya po ang pakiusap ko sa mga magulang. baka. tama si Linda dahil napakahalaga ang kalinisan ng katawan. 32 . Napatunayan na makatatanggal ito ng bacteria at mabahong hininga. Huwag hayaan si beybi na makatulog na may bote ng gatas sa bibig. Huwag uminom ng makukulay na inumin tulad ng soft drinks o iced tea. Nakadidilaw ang mga ito ng ating ngipin.Sakit sa Puso. Painumin siya ng tubig pagka-dede para hindi masira ang ngipin. Binasted ni Linda iyung lalaki dahil hindi siya malinis sa katawan. maligo araw-araw at umiwas sa mga sakit na ito. Kung hindi kayang mag-brush pagkatapos kumain. Nakasisira ito ng ngipin.

Panatilihin ding malinis ang ating paligid at silid tulugan para hindi dapuan nito. Maligo at mag-alcohol palagi para makaiwas sa pigsa. Huwag magmadali at gumamit ng sapat na tubig. Maligo ng 15 hanggang 20 minutos para malinis ang buong katawan. 6. Sore eyes – Bacteria sa mata ang sanhi niyan. Pigsa – Ang mga taong pinipigsa ay kadalasan kulang sa kalinisan. Tandaan: maligo araw-araw para makaiwas sa sakit. 2. lalo na sa mga bata. Galis (o scabies) – Sabon at tubig ang magandang panlaban sa galis. Alipunga – Ito ay isang fungal infection sa mga daliri ng paa. Ang mga bacteria sa ating balat (ang tawag ay staphylococcus) ang nagdudulot ng pigsa. 33 . 4. Hugasan maigi ang buhok. Sobra itong nakahahawa lalo na kung nakipagkamay ka sa isang taong may sore eyes. Sipon at ubo – Ang sipon at ubo ay madaling makahawa. Hindi puwede ito ipagpalit dahil ang shampoo ay angkop sa buhok at ang sabon ay angkop sa balat. puwede silang magkabulate. Maligo mula ulo hanggang paa. Gumamit ng tuwalya o bimpo at kuskusin ang buong katawan.Maligo Araw-Araw 1. mababawasan din ang mga sugat sa katawan kapag maliligo tayo. Gumamit ng shampoo sa buhok at sabon para sa katawan. Bulate sa tiyan – Kapag ang mga bata ay naglalaro sa lupa. At kapag isinubo ng bata ang kamay sa bibig. papasok na ang bulate sa tiyan. 3. Ang solusyong: maghugas ng kamay. puwedeng magka-alipunga. Bukod sa mga sakit na ito. Nagtatago sa ilalim ng kuko ang mga itlog ng bulate. 5. Pahanginan ang paa at mag-tsinelas muna. Huwag kaligtaan ang mga daliri sa kamay at paa. Kapag laging basa ang ating paa at hindi tayo araw-araw naliligo. Madumi kasi ang kanilang mga kamay at punong-puno ng bacteria at virus.

ang pakikipagkuwentuhan sa kaibigan ay katumbas na ng pag-inom ng isang tabletang pain reliever. nakatatanggal ng stress ang tsismis. tulad ng comedy at entertainment shows. 4. Kahit malungkot ka. Mag-alaga ng halaman o house plants – Ang pag-alaga ng halaman sa loob ng bahay ay nagbibigay ng malinis na hangin (oxygen) at nakatatanggal ng polusyon sa ating paligid. heto ang 10 paraan: 1. 8. Ang hilig ko ay ang “fortune plant” na madaling alagaan. Mag-alaga ng aso – Malaki ang naitutulong ng alagang aso sa paggaan ng ating kalooban. Makipag-tsismis – Ayon sa pagsusuri. 3. Ito’y dahil marunong magbigay ng pagmamahal ang aso sa kanilang amo. Kahit window-shopping lang ay puwede na. baka gusto mong mag-alaga ng aso. trabaho. 7. Sasaya at gagaan ang iyong pakiramdam. Tumawa. 6. Para mabawasan ang iyong stress. May problema sa pera. Nailalabas at naihihinga mo ang iyong problema. tataas ang lebel ng mabubuting kemikal (endorphins) sa iyong katawan. Diabetes at Tamang Pagkain Bawasan Ang Stress: 10 Paraan Lahat ng tao ay may stress sa buhay. Matulog – Ang tulog ay sadyang nagpapalakas ng ating katawan. Matatanggal ang sakit ng ulo niyo. Hindi ka naman dapat bumili kung ayaw mo. Tumingin na lang ng magagandang bagay sa mall at mababaling na ang iyong isipan. Mag-shopping – Nakalilibang ang pag-shopping.Sakit sa Puso. subukang manood ng mga masasayang palabas sa TV o sa sine. Ang pagtulog ang panahon na naghihilom ang katawan at nanunumbalik ang ating lakas at sigla. Magsulat sa diary – May tulong ang pagsusulat ng iyong sinasaloob sa isang notebook. Ngunit puwede namang magagandang balita ang pag-usapan at hindi iyong nakasisira ng kapwa. 2. pamilya at pagmamahal. Magkaroon ng mabait na kaibigan – Alam mo ba na ang pagkausap sa isang matalik na kaibigan ay puwedeng makatanggal ng 90% ng iyong problema? Ayon sa pagsusuri. Kung ika’y nag-iisa. Sa ganitong paraan. 34 . 5.

10. at bawasan ang iyong stress. Tumulong sa kapwa – Nakagagaan ng pakiramdam ang pagtulong sa kapwa. Magdasal – Alam natin na ang Diyos lang talaga ang kayang makaintindi at makatanggal ng ating mga suliranin. Sabi sa Bibliya. lalo na sa mas mahihirap sa atin.” Gamitin ang 10 paraan na ito. Natutuklasan natin na maliit lang pala ang ating problema kumpara sa ibang tao.Bawasan Ang Stress: 10 Paraan 9. “Cast all your burdens upon Him and He shall give you rest. Good luck! 35 .

arthritis at sakit sa puso. Sa ganitong paraan. Gumanda At Para Sa Kababaihan Magpapayat Tips (Part 1) yon sa isang local survey. Kung ano ang nasa plato mo. Puwede mo din bawasan ang iyong panghimagas. • Gumamit ng maliit na plato.4 A Para Pumayat. Gawin mo ito at siguradong papayat ka. Magagawa mo ito kapag iiwas ka sa soft drinks o iced tea. Dahil nakabubusog din ang 36 . at 31 inches sa babae. Habang ika’y naglalakad. • Uminom ng 1 basong tubig bago kumain. makababawas ka ng 200 calories bawat araw. igalaw mo ang iyong mga braso. Bakit kaya? Ito’y dahil ang mga nanay ay kinakain ang tira ng mga anak. Paano malalaman kung mataba ka o hindi? Isang simpleng paraan ay ang pagsukat ng tiyan. Kapag lumampas ka dito. Zero calories ang tubig. Kapag maliit ang plato. Habang may ka-text. Ayon sa isang pagsusuri sa Asia. iyung 9 inches lang ang sukat. iyun lang ang kakainin. i-martsa mo ang iyong mga paa. Sundin ang mga tips para pumayat: • Magbawas ng 100-200 calories bawat araw. 15% lang ng kalalakihan ang matataba. ang dapat na sukat ng tiyan (sa pusod ang sukat at hindi sa baywang) ay 36 inches o mas mababa pa sa lalaki. At laging nasa bahay ang mga babae kaya hindi gaanong nag-e-ehersisyo. Kailangan nang magpapayat dahil baka magdulot ito ng diabetes. mako-kondisyon ang iyong isipan na konti lang ang kakainin. ay medyo masama na ito. Isa pa. 40% ng mga kababaihan ay overweight o sobra sa timbang. Samantala. Magtubig ka na lang. wala nang pa-dukot-dukot pa. • Maging magalaw o malikot.

puwedeng 1 cup rice. Piliin ang masasabaw na pagkain. • Kumain ng mga gulay at prutas na maraming fiber tulad ng pechay. Hindi pa ito nakatataba. Magbawas lang ng 1-2 pounds bawat linggo. gawin na lang 1 tasa. ang crash diet ay nagpapaigsi ng buhay ng 5 years. Huwag kakalimutan ang agahan. ampalaya. huwag chicken and rice. Mas mabubusog ka sa mga matubig na pagkain. Ang sikreto dito ay konti lang ang iyong kakainin. Turuan 37 . Sa susunod. Ayon sa pagsusuri.Magpapayat Tips (Part 2) tubig. • Umiwas sa junk foods. Mabilis makabusog ang mga pagkaing mataas sa fiber. Ito lang talaga ang bawal. Umorder ng arroz caldo. mas konti lang ang makakain mo. huwag ang mangga. Magbawas ng kanin. Kung 1 cup rice dati. okra. gawin mo na lang half-cup rice. • • Magpapayat Tips (Part 2) Sundin natin ang mga dagdag payong ito para pumayat: • Kumain ng madalas pero pakonti-konti. Nakatataba kasi ang kanin. • Dalawa lang ang bawal: Matatamis at matataba. halo-halo at mga juice na nasa lata. Huwag hintayin ang gutom bago kumain. Sa meryenda. carrots. Huwag mag-stock ng sitsirya sa bahay. Ang sopas at ensalada ay magaan din sa tiyan. Sa tanghalian at hapunan. sitaw. pero pagkatapos ay babawi na ang iyong katawan. magbibigay pa ako ng maraming tips para tuluyan na kayong pumayat. peras at saging. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng icing ng cake. • Masama ang “Crash Diet” o iyung gustong biglang ginugutom ang sarili. Kaya mo itong gawin ng 3 araw. mansanas. Kumain ng pakwan. kangkong. Magbawas din sa mga baboy at baka na maraming taba. gulay at isang ulam lang. Mas maigi pa ang spaghetti o noodles. puwedeng 1 saging o mansanas lang. Kung dati ay 2 tasa ka magkanin. Babalik din ang dati mong timbang.

Magtago sa matinding sikat ng araw mula 9 ng umaga hanggang 5 ng hapon. Healthy din ang vegemeat at gulay sa Bodhi.000 bawat buwan.000-P4. Sa fast-foods. 1. kumain ka ng 2 saging bawat araw. may hinanda akong matipid na beauty tips. piliting mag-diyeta na. 2. ang araw ay nakatatanda. Nakakabusog at mababa sa calories. Bumili ng timbangan. Kapag walang pera. Alamin ang timbang bawat 2 araw. Umiwas sa araw – Alam n’yo ba ang beauty secret ni Nicole Kidman? Si Nicole ay hindi nagpapaaraw. Kapag bumababa na ang timbang. ituloy lang ang ginagawa para mapanatiling mababa ang timbang. Mura lang ang timbangan. Gumamit ng sunblock – Payo ng dermatologists ang paggamit ng sunblock araw-araw. Ang araw ay nagpapakulubot ng balat. Diabetes at Tamang Pagkain ang mga bata na kumain ng saging o mansanas kapag nagugutom. Para sa mga gipit sa budget. Good luck. Kalahating tableta lang ng multivitamin ay puwede na. Mataas sa asin at walang sustansya ang chichirya. mga P300 lang. subukan ang Kenny Roger’s Roast Chicken. Hanapin ang may nakasulat na SPF 15 o mas mataas pa. Paborito ko iyan. nagdudulot ng freckles at posibleng magka-skin cancer pa dahil sa UV light. Uminom ng Multivitamin kapag nagdi-diyeta. • • • Beauty Tips Para Sa Nagtitipid Napakamahal po ang magpaganda. at Subway Sandwiches. Ang roasted chicken ng Kenny Roger’s ay natanggalan na ng mantika.000 bawat bote. Kailangan mo ng lakas ng loob para pumayat. Alam kong marami sa ating kabataan ang mahilig magbeach. Ang ibig 38 .Sakit sa Puso. Bodhi Vegetarian Food. Maraming vitamins na iyan. Tandaan. Kapag tumataas ang iyong timbang. Maraming beauty procedures tulad ng Obagi na nagkakahalaga ng P21. Ang mga brand name na creams naman ay umaabot sa P3. pero masisira ang kutis niyo diyan. Umiwas din sa mga sports na laging bilad ka sa araw tulad ng golf at swimming.

. tulad ng usok. Sa mga problemado. Francisca Roa. hindi kakalat ang dumi mula sa buhok papunta sa mukha. Maligo araw-araw.” Ang madaling magalit ay mabilis pumangit di ba? Nagsasalubong ang kilay at nakangiwi ang mga labi. Tumawa ka at ika’y gaganda. parang 1 minuto lang ang exposure mo ng walang sunblock. Maglaro 39 . simple lang ang sikreto ng pagpapaganda. 5. 7. Bilang dagdag proteksyon. Ang alak naman ay nakapagpapakulubot din ng balat dahil madi-dehydrate ka. Kung may budget. Iwas sa sigarilyo at alak – Ang paninigarilyo. 8. Gumamit ng sabon at tubig – Ayon kay Dra. Kapag nag-commute ka mula Pasay hanggang Fairview. Titigas din ang buhok niyo sa alikabok.polusyon. dating presidente ng Philippine Dermatological Society. Nakakita ka na ba ng nakulangan sa tubig o na-dehydrate? Biglang lumalalim ang kanilang mata at kumukulubot ang kanilang mukha. Sa ganitong paraan. Gumamit ng sabon at maraming tubig para laging malinis ang katawan. ay nakatatanda sa ating mukha. Matulog ng 7 o 8 oras – Kailangan mo ang beauty sleep para hindi magka-eye bags. Maganda ang mild soap tulad ng Dove.Beauty Tips Para Sa Nagtitipid sabihin nito ay kapag 15 minutos ka nakabilad sa araw. 4. subukan mag-relax bago matulog. Ang resulta ay tigyawat sa umaga. Hihina ang iyong resistensiya at babagsak ang inyong katawan. puwedeng mag-payong. Tender Care o Johnson’s baby soap. Sira na ang beauty ni Mader. Mainam din maligo bago matulog. mag-sombrero o magtakip ng bandana sa mukha. Umiwas sa usok at alikabok – Ito ang malaking problema natin . Uminom ng maraming tubig – Uminom ng 8 basong tubig araw-araw para manatiling malambot ang ating balat. 3. “Huwag kang magalit. 6. at tatanda ka agad. parang umitim ka sa usok. mag-aircon bus ka na lang o magtakip ng mukha. Magbawas ng stress – Sabi nga. Maipapayo ko rin ang paggamit ng face mask para hindi malanghap masyado ang masasamang usok. Hanapin din yung may proteksyon sa UV-A at UV-B. Naku.

Sa ganitong paraan. tapos maglagay ng lotion. dadami ang inyong melanin. parang beautiful ka na rin. Hindi naman kailangan bumili ng mamahaling brands. Pampaputi Ng Balat: Ano Ang Tunay? Ang mga Pilipino ay moreno kaya medyo maitim ang ating balat. 9. Basta maganda ang saloobin mo. Healthy living – Mag-exercise. Huwag lumabas mula 10 AM hanggang 4 PM. 12. Gumamit ng sunblock 40 . Huwag matulog ng nakadapa – May nagsasabi na kapag naipit n’yo ang inyong mukha habang natutulog. Magkaroon ng libangan. Umiwas sa pagkaing matataba. kailangan umiwas talaga sa araw.” Naalala niyo ba si Mother Teresa? Madami siyang wrinkles pero parang may ilaw ang kanyang mukha. 10. Diabetes at Tamang Pagkain muna. Matulog ng nakatihaya. Pero ano ba talaga ang tunay at napatunayan na ng siyensiya? Ito ang aking mapapayo: 1. At kung hindi ka makatulog ay humiga na lang kahit gising. Healthy eating – Kumain ng tama at masustansya tulad ng prutas at gulay na sagana sa vitamins and minerals. Ang melanin ay nagpo-protekta ng balat laban sa masamang ultraviolet radiation (UV-light) ng araw. mamantika at sitsirya. Usong-uso ngayon ang mga paraan na pampaputi. Maghugas muna ng mukha. makakapahinga pa din ang katawan natin. Mag-lotion sa gabi – May tulong sa pagpapakinis ng mukha ang mga lotion. Maglibang. Maging abala sa magandang gawain. Ang importante ay masaya kayo para sumigla ang katawan. madali itong magkakalinya. Gumamit ng Sunblock – Kung gusto ninyong pumuti. Kapag lagi kang nasa araw. 11. Magdasal at tumulong sa kapwa – Hindi ba ang tunay na kagandahan ay wala sa labas kundi nasa loob ng isang tao? Ang “inner beauty” ay mas tumatagal at nangingibabaw kaysa sa “outer beauty. Ang ibigsabihin ay medyo marami ang Melanin pigment sa ating balat. 11.Sakit sa Puso.

Kailangan maghintay ng 2 buwan bago makita ang epekto nito. 41 . 2.1%. magsunglasses. Puwede ito gamitin ng lahat. Posibleng nagpapaputi rin ito. 3. dahil lalo lang ito iitim. Ito ay ang Oatmeal Face Mask. Pero ayon kay Dr. at (2) walang diprensiya ang inyong atay. may eczema. Mag-ingat lang na huwag sosobra at baka masira ang ating balat (acidic kasi ito). Huwag mag-beach. Francisca Roa ng Philippine Dermatological Society. magsuot ng sombrero. huwag na huwag kakamutin dahil magsusugat iyan. Kahit gaano kakati. mag-motorsiklo o mag-bike. Ipahid sa mukha. Puwede ito pahiran ng kalamansi o lemon juice araw-araw. Huwag ding kukuskusin ang maiitim na balat.Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! na may SPF 30 pataas at may proteksyon sa UV-A at UV-B. Kalamansi o lemon para sa Age Spots – May mga tinatawag na age spots (parang pantal na maitim sa balat) na lumalabas kapag tayo’y nagkakaedad. 6. Subukan ninyo ito sa bahay. Pinapahid ang oatmeal sa mukha at parte ng katawan na magaspang. Kahit anong mantsa o pamumula sa balat. o may tigyawat. Magdala ng payong. kailangan siguraduhin ng publiko (1) na tama ang dosis ng glutathione. Hanapin ito. Good luck! Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! Mayroon akong nadiskubreng epektibo at murang paraan para magpaganda. Puwede sumubok ng Glutathione – Ang glutathione ay isang gamot na pinag-aaralan pa kung epektibo sa kanser o hindi. Kumonsulta muna sa dermatologist bago sumubok nito. leeg at kamay. kalkal at kuskus. 5. Puwede ang Whitening Cream – Ang mga subok na sangkap na pampaputi ay ang Hydroquinone 2% at Tretinoin 0. Mayroong mga pasyente na naninilaw (jaundice) sa pag-inom nito. lalo na yung may dry skin. Magtago sa araw – Nagtataka ba kayo kung bakit maputi at makinis ang ating puwit? Lagi kasing nakatago sa araw at polusyon. Tandaan: Bawal ang 3 K – Bawal ang kamot. tiisin lang. 4. mag-suot ng mahabang manggas at magpantalon.

(4) Kung gusto n’yo. Ang oatmeal ay may 3 sangkap: (1) may polysaccharides para i-repair ang balat.Sakit sa Puso. o kung kailangan mong magpa-beauty. Iwas din sa sigarilyo. Kailangan magmukhang pandikit ito. Ang oatmeal ay aprubado din ng U. at (3) may saponin na nagtatanggal ng dumi at mga dead skin cells sa mukha (tinatawag na exfoliation). Puwede itong ilagay bago maligo para isahan na ang paglilinis. (2) Gumamit ng kutsara. Puwede rin subukan ito. (4) Pagkatapos ay dahan-dahang maghilamos ng maligamgam na tubig. puwedeng initin ito ng bahagya sa microwave ng 10 segundo o sa kalan. Dahan-dahan lang. (3) 2 kutsara ng tubig. Pagpahid sa mukha: (1) Maghilamos muna ng mukha. Dagdag tips: Iwas sa araw. May mga iba na naghahalo din ng Plain Yoghurt sa face mask na ito. Hindi ba kuminis. Para ka nang nagpa-facial. tingnan ang mukha sa salamin. (3) Hayaan ito ng 10 to 20 minutes. Ihanda ang oatmeal face mask: (1) Durugin muna ang oatmeal sa isang tadtaran o sa osterizer. (2) 3 kutsara ng honey. alikabok at usok. Ngayon.000 B. Malamig at medyo titigas ang mask. Isali ang noo. tulad ni Cleopatra. (2) Ilagay ang honey sa oatmeal at haluin ito. lumambot at gumanda ang iyong kutis? Ang galing talaga. subukan ang oatmeal-honey face mask. (2) may oat protein para mag-moisturize ng kutis. FDA para sa paglunas ng dry skin at eczema (yung mga may pantal-pantal). ilalim ng mata. cheeks at baba. (5) Tuyuin ang mukha. Ito ang mga mabilis magpakulubot ng kutis. Diabetes at Tamang Pagkain Ang mga sangkap ay (1) ¼ cup ng instant oatmeal. Maglagay din ng sunblock araw-araw.S. Puwede itong gawin sa umaga at sa gabi. Kailangan ay walang make-up o dumi sa iyong mukha. Good luck po. Kaya kung wala kayong pera magpa-derma. Ano ba ang sikreto ng oatmeal-honey mask? Ang oatmeal ay ginagamit pa noong 2.C sa Egypt. brush o kamay para ilagay ang oatmeal mask sa buong mukha. Ang honey naman ay nakatutulong sa may pimples dahil may sangkap ito na panlaban sa bacteria at pamamaga (anti-inflammatory). 42 . ilong. (3) Lagyan ng konting tubig para maihalo ng maigi.

Minsan kasi ay may mga parang bukol na nakakapa bago mag-regla (dahil sa hormones natin) at nawawala naman pagkaregla. 3. Ang pagsusuri ng suso ay dapat gawin bawat buwan. Gamitin ang kaliwang kamay para salatin ang kanang suso. Pagmasdan maigi ang bawat suso kung pareho ang laki at hugis nito. Pagkatapos ay itaas at ipuwesto naman ang dalawang kamay sa likod ng iyong ulo. Mag-umpisa sa utong at unti-unting bumilog ng palaki ng palaki. kumonsulta sa doktor. Ang hinahanap natin ay ang mga cyst or mabibilog na parang holen sa ilalim ng suso. Kung may makapa na kaduda-dudang bukol.Ang Tamang Pagsusuri Ng Suso Ang tamang pagsusuri ng suso Ang kanser sa suso ang pangunahing sanhi ng pagkamatay sa kababaihan. Suriin kung may pamumula. Pagkatapos ay itaas naman ang kaliwang braso at ang kaliwang suso naman ang suriin. Nakasalalay po ang buhay n’yo dito. Masdan ang bandang utong at paligid nito (ang nipple at areola). Minsan ay kasing-liit lang ng isang monggo ang makakapa. Ang mga ito’y maaaring masamang senyales. Mula sa gilid ng suso ay gamitin ang mga daliri para diinan ng paikot-ikot ang suso. 2. Habang naliligo. Kung may kanser sa suso. kalimitan ay may bukol din na makakapa sa kili-kili. Sa kababaihan. 1. at ang Pap’s smear ay kapag 43 . itaas ang kanang braso. Gamitin ang dulo ng mga daliri ng kaliwang kamay para kapain ang iyong kanang suso. Pagkatapos ay gawin naman sa kabilang suso. Tumayo sa harap ng salamin at ilagay ang braso sa gilid ng katawan. Dapat alamin ng bawat babae ang tamang pagsusuri ng kanilang suso. Huwag kalimutan: kapain ang kili-kili. Ngayon naman ay humiga sa isang patag na kama. Ang pagsuri ng suso ay nag-uumpisa sa edad 20 pataas. kung puwede ay bago magregla at pagkatapos ng regla. Ito’y mga kulani (lymph nodes). huwag makalimot sa iyong check-up bawat taon. Ulitin ang pagmamasid sa iyong suso. Itaas ang kanang braso at ilagay ang kamay sa ibabaw ng ulo. Magpasuri ng suso sa iyong obstetrician (OB) at sabayan mo na rin ng Pap’s smear. pangungulubot o dili kaya’y tumutulo na likido dito.

hindi pa tiyak ang sanhi nito. (2) Maagang pagkakaroon ng regla. Ang mga benign na tumor ay hindi kumakalat at sumisira sa katawan. Sila ang makapagsasabi kung may tumor ka o wala. Nagbubukol-bukol ito. Pagdating sa kanser sa suso. Ngunit may mga dahilan na magpapataas sa tsansa na magkaroon ng ganitong uri ng kanser. Ang tumor o bukol ay maaring cancerous. kailangang magpamammogram o magpa-breast ultrasound para masuri maigi ang bukol sa suso. (2) May pagbabago sa laki at hugis ng suso. Ang ibang tumor naman ay hindi masama o benign. Bantayan natin ito. kumonsulta agad sa isang surgeon. (3) Isang babaeng hindi nagkaanak. (3) Minsan ay nagdurugo ang utong. Pangalawa. Kadalasan ay kinakailangan ng operasyon ang bukol sa suso. Diabetes at Tamang Pagkain nakikipagtalik na ang babae o edad 30 pataas. puwede itong mabuo at maging isang tumor. Mas maaga 44 . May mga kaso na nagmumukhang balat ng dalandan ang suso. (5) Ang pagsugat at pagdurugo ng balat ay malalang sintomas na. (1) May lahi ng kanser sa suso sa pamilya. Mag-ingat sa kanser sa suso Paano nagsisimula ang kanser? Ang kanser ay isang kondisyon kung saan ang selula ng ating katawan ay nawawalan ng kontrol sa pagtubo. (4) Apektado ang balat sa suso. Una sa lahat. Kung kayo o ang kaibigan ninyo ay may bukol sa suso. Kapag abnormal ang pagdami ng selula. Ito ay masamang senyales at dapat ipatingin agad. na tinatawag na malignant. basahin mabuti ang dapat niyong gawin. Heto naman po ang mga palatandaan ng kanser sa suso. (1) May bukol na makakapa na kalimitan ay matigas at di pantay ang hugis. (4) Paggamit ng kontraseptibong pildoras. Minsan ay may dimple o paglubog sa balat ng suso.Sakit sa Puso. (5) Paggamit ng “hormonal” therapy.

Bawat araw po na tumatakbo ay mahalaga sa isang may kanser sa suso.Mag-ingat Sa Kanser Sa Suso nating papaoperahan. 45 . Magpatingin agad sa doktor kung may duda kayo sa iyong suso. Huwag nang magdalawang isip pa. mas malaki ang tsansang mapapagaling ang pasyente.

takot sila malaman ang sakit. laman loob at lahat 46 . good cholesterol (HDL) at bad cholesterol (LDL). Heto ang mga dapat ipasuri sa inyong dugo. Umiwas sa mga pagkaing mataas sa uric acid tulad ng monggo. mayroon akong matipid na paraan para malaman ninyo ang lagay ng inyong kalusugan. puwede kayong magkaroon ng isang klaseng arthritis na kung tawagin ay Gout.5 A Murang Check-up at Tamang Gamutan Murang Check-Up (Part 1): Blood test at Urinalysis lam kong marami ang ayaw magpa-check up sa doktor. 1. taho. Kapag mahilig kayo sa matatabang pagkain. 5. Mag-iingat po. mahal magpa-konsulta sa doktor. Kapag malakas tayong uminom ng tubig. akala nila ay mahal ang magpa-executive check-up. puwedeng tumaas ang cholesterol ninyo. 3. Uric Acid – Kapag mataas ang inyong uric acid. beans. Simple lang po. triglycerides. Sa mga takot magpa-check up. Complete blood count o CBC – Makikita rito kung ikaw ay anemic o kulang sa dugo. Kaya uminom ng 8 hanggang 10 basong tubig araw-araw para malinis ang ating katawan. Makikita rin kung may impeksiyon ka sa katawan. Lipid profile – Kasama sa test na ito ang cholesterol. ang ibig sabihin ay may diabetes kayo. masaya ang mga kidneys natin. Magpa-blood test at urinalysis. 2. Pangalawa. Creatinine – Tumataas ang creatinine kapag may sakit na sa bato. Una. Fasting blood sugar o FBS – Kung lalampas sa 105 mg/dl ang inyong blood sugar. Ikatlo. 4. Umiwas sa matatamis at matataba para bumaba ang inyong blood sugar. kare-kare. Mag-ehersisyo din.

Kung 8 ng gabi ang huling kain ninyo. ECG at Ultrasound Sa naunang artikulo. Ang lahat ng tao edad 40 pataas ay magandang magpa-check up. Bukod sa eksamen sa dugo at ihi. pero mayroon kayong nararamdaman sa katawan. 7. Kung ang blood pressure ninyo ay lampas sa 140 over 90. Magpakuha din ng blood pressure. kailangan mong magpa-X-ray. magpakonsulta sa doktor at baka may altapresyon. makikita sa Chest X-ray kung ika’y may impeksi47 . Makikita rito kung ikaw ay may impeksiyon sa baga. Heto ang mga tests na dapat gawin kada 1 o 2 taon. Kung ikaw ay madalas ubuhin o may plema. makikita kung kayo ay may impeksyon sa ihi. Tandaan din na may 10 hours fasting ang pagkuha ng dugo. Chest X-ray – Ang Chest X-ray ay nagkakahalaga lang ng mga P250. may bukol sa baga o lumalaki ang puso. dapat na kayong magpa-konsulta sa doktor. Mas hahaba pa ang inyong buhay. may diabetes o may diprensiya sa bato (kidneys). maigi din na magpakonsulta sa doktor. Kung ikaw ay wala pang 40. Urinalysis – Maliban sa blood test. bago pa mag-almusal. Kapag lampas sa 100 ang inyong SGPT. Tandaan. binanggit ko na mura lang ang mag-pa-Executive checkup. ECG at Ultrasound ng klaseng mani. Sa urinalysis. cirrhosis at ang pag-inom ng alak ay nakasisira sa ating atay. mayroon ding ibang mga tests na mahalaga: 1. Pumunta sa isang kilala at murang laboratoryo. mainam din na ipasuri ang ihi. Ang halaga ng mga nabanggit na blood test at urinalysis ay humigit-kumulang P700 lamang. Ang mga sakit na hepatitis. Kung ikaw ay naninigarilyo. puwedeng magpa-blood test ng 6 ng umaga. 6. SGPT – Itong test ang nagpapakita kung may sira na ang inyong atay.Check Up (Part 2): X-ray. Ano pa ang hinihintay n’yo? Magpa-check up na! Check-Up (Part 2): Chest X-ray. Hindi ito dapat katakutan o ipagpaliban. mas mura ang gamutan kapag maaga itong matutuklasan.

susuriin natin ang 5 kilalang mga food supplements. Mas-tumpak ito kaysa sa simpleng ECG. na umaabot sa 400. Ang galing hindi ba? Nagkakahalaga ito ng mga P1. Laganap sa atin ang sakit na tuberculosis. magpasuri sa isang cardiologist (espesyalista sa puso). Ngunit kung may nakita. apdo (gallbladder). Nakakahawa ang sakit na tuberculosis kapag hindi ito ginamot. nararapat magpa-Ultrasound ng buong tiyan. Humanap ng laboratory na mura at subok na. Hindi po ito masakit pero may kamahalan lang. 5 Food Supplements: Para Saan Ito? Napakaraming food supplements ang mabibili sa botika. Makikita rito kung may diprensiya ang inyong atay (liver). Nagkakahalaga ito ng P2. Minsan may libreng ECG sa mga medical mission. 3. Mura lang ang ECG.000 sa malalaking ospital. ay makatutulong ang silymarine. Dahil dito. Diabetes at Tamang Pagkain yon. lapay (spleen). Hindi po ganito ang paggamit nito. pale (pancreas). Sa dami ay nakakalito na. Silymarine – Ang silymarine ay para sa atay. Huwag mangamba. Ultrasound of the whole abdomen – Kung ikaw ay may nararamdaman sa parte ng tiyan. 2D-Echocardiogram – Ang 2D-Echo ay ginagawa lamang kung may natuklasang problema ang inyong cardiologist. 4. ECG – Ang ECG ay isang test para makita kung ikaw ay may sakit sa puso. obaryo (ovaries) at pantog (bladder). Kung normal ang inyong ECG ay wala naman dapat ikabahala. 1. Alamin ang sakit para malunasan ito ng maaga. Kapag may duda kayo sa kalagayan ng inyong puso o mga organo sa tiyan. Ang 2D-Echo ay parang ultrasound ng puso kung saan lalabas ang hugis ng inyong puso sa isang telebisyon. matres (uterus). mga P150 lamang.000 na Pinoy ang may sakit nito. 2. maganda po ang mga tests na ito. bato (kidneys).000 sa murang laboratoryo.Sakit sa Puso. ngunit aabot ng P4. May ibang naniniwala na kahit uminom ka ng alak o kumain ng maraming taba.000 sa murang laboratory. Ang silymarine ay binibigay lamang 48 . Mainam din ipa-X-ray ang ating mga kasambahay o kamag-anak na madalas inuubo.

Kung malusog naman ang atay. Coenzyme Q-10 – Ang coenzyme Q-10 ay isang anti-oxidant. Grado: B2. Kagaya ng aspirin. cirrhosis. pagbaba ng cholesterol. dahil baka masyadong lumabnaw ang dugo at magdulot ng pagdurugo. Para saan ito: Heart failure Grado: B 3. Para saan ito: Hepatitis. Ginkgo biloba – Ang ginkgo biloba ay nagmula sa dahon ng puno ng ginkgo. Makatutulong din ito sa pagpapahimbing ng ating pagtulog. Melatonin – Ang melatonin ay isang kemikal na gawa ng ating pineal gland sa utak. Ito ay nakapagpapalabnaw ng dugo tulad ng aspirin. May nagsasabi na panlaban din ito sa kanser. puwede itong makatulong sa pagiwas sa istrok at heart attack. May mga pagsusuri na nagpapakita na mabisa ang coenzyme Q-10 sa mga pasyenteng mahina ang puso o may heart failure. Para saan ito: Sakit sa puso. Grado: B 4. puwedeng hindi na uminom ng silymarine. Para saan ito: Pagbabara sa ugat. mataas ang cholesterol. nakita ng mga doktor na ang mga umiinom ng Omega 3 ay mas malusog kumpara sa hindi umiinom nito. Dapat ingatan ang pag-inom ng ginkgo biloba kasabay ng Aspirin.Food Supplements: Para Saan Ito? (Part 1) kung ang pasyente ay may hepatitis o cirrhosis. Ayon sa pagsusuri. Grado: A 49 . Omega 3 Fish Oil – Ang Omega 3 fish oil ay tinatayang pinakamabisang food supplement sa lahat. Nakatutulong ito sa pag-ayos ng ating pagtulog lalo na kung may jet lag. Para saan ito: Pampatulog Grado: B+ 5. at pag-iwas sa istrok at heart attack. Ito’y dahil napatunayan itong mabisa para sa pag-protekta sa puso. Hinihinalang baka makatulong din ito sa Parkinson’s disease at kanser. Ngunit hindi pa ito subok ng siyensiya.

Napag-alaman sa mga pag-aaral na makatutulong ito sa paggamot ng arthritis sa tuhod. dapat pa rin kumonsulta sa doktor. Para saan ito: Nahihilo at nasusuka Grado: A 3. Para saan ito: Arthritis sa tuhod Grado: B 50 . Ngunit kapag malala na ang arthritis. Heto pa ang 5 na popular na produkto. Mas epektibo ang bawang kapag ito’y hilaw ngunit nakakairita naman sa sikmura. Para saan ito: Pampalakas ng katawan Grado: B 4. Glucosamine Sulfate – Ang glucosamine ay nagmula sa shells ng alimango. 1. ang luya ay may panlaban din sa mga mikrobyo. Bawang – Ang bawang ay puwedeng kaining hilaw o gawing tableta. Makatutulong din ito sa sakit ng tiyan. Diabetes at Tamang Pagkain Huwag po basta iinom ng food supplements.Sakit sa Puso. Luya – Ang gingerols sa luya ang sanhi ng lakas nito bilang gamot. May nagsasabi na ang bawang ay bahagyang nagpapababa ng cholesterol at ng presyon ng dugo. Mag-ingat lang po ang mga may altapresyon at sakit sa puso dahil puwedeng lumala ang kanilang sakit. Ang luya na ginawang salabat ay epektibo para sa nagsusuka at nahihilo. Makababawas din ito sa kirot ng ating kasu-kasuan. Para saan ito: Mataas ang cholesterol Grado: B2. Ginseng –May paniniwala na ang ginseng ay nagpapalakas sa sexual performance ng mga kalalakihan. Bukod dito. Aralin at alamin kung babagay ito sa inyo. May nagsasabi din na nagbibigay ito ng dagdag lakas at resistensiya. talaba at hipon. Good luck po! Mga Iba Pang Food Supplements: Para Saan Ito? Noong nakaraan ay nagsulat ako tungkol sa mga food supplements. Ang problema lang sa bawang ay ang amoy nito.

Alamin ang mga kondisyon na nangangailangan ng operasyon. Green Tea – Ang green tea na nagmula sa Asia ay pinapaniwalaang panlaban sa kanser at pampababa ng cholesterol. Buhay mo ang nakasalalay dito. Itanong kung ang operasyon ay emergency o puwede pang maghintay. Para saan ito: Panlaban sa kanser Grado: APumili lang ng supplements na babagay sa inyo. May mga murang alternatibo ba para sa akin? Huwag mahiyang humingi ng pangalawang opinyon sa ibang doktor. . itanong kung bakit kailangan operahan agad. kumuha ng second opinion at kumonsulta sa ibang doktor. 4. Ilista ang mga tanong na ito para sa pagharap mo sa iyong doktor: a. 5. Heto ang payo ko. 1. Nilista ko ang mga sitwasyon na kailangan maghinay-hinay sa iyong desisyon: a. Magdesisyon ng kalmante ang isip. Mag-ingat lang sa pag-inom dahil may halo itong caffeine na maaaring magpabilis ng tibok ng puso. Huwag magpapadala sa emosyon. Ano ang tawag sa operasyon? b. kumonsulta sa inyong doktor. Kung ang operasyon ay bago pa lamang (tinatawag na experimen51 3. Kung hindi sapat ang paliwanag ng doktor. at (c) pagpapahaba ng buhay. 2. Paano ito ginagawa? c. (b) pagsasaayos ng deformity.Kailangan Ba Ng Operasyon? 5. Kung emergency. Kailangan Ba Ng Operasyon? May mga bagay na dapat tandaan bago magpa-opera. At kung may tanong. Ano ang risks o peligro sa gagawin sa iyo. at madalas ba itong mangyari? d. Magkano ang dapat kong ihanda na pambayad sa ospital at sa doktor? e. katulad ng: (a) pagtanggal sa matinding sakit.

heart bypass. Caesarian section (CS). May mga kontrobersyal na operasyon na paiba-iba ang opinyon ng maraming doktor. Ito ay ang pagtanggal sa tonsils.Sakit sa Puso. 6. Diabetes at Tamang Pagkain tal). pagtanggal ng matris. operasyon sa buto. Magtanong maigi bago umayon sa ganitong operasyon. b. Sa madaling salita. Linawin ito sa doktor. operasyon sa apdo at mga plastic surgery. Kung hindi sigurado ang kahihinatnan ng operasyon. may mga doktor na ‘mabilis’ mag-opera at mayroon namang konserbatibo. angioplasty. Magdasal na makita ninyo ang tamang doktor na magpapagaling sa inyo. Ingat po! 52 .

mabisa ang generics. Bakit mura ang generics? Mas mura ang generics na gamot dahil hindi sila gaano gumagastos sa advertisements at promotion. Sa mga kompanya ng gamot. Ang halaga nito ay mula P2 hanggang P8 lamang ang isang tableta. ibaba natin ang presyo ng gamot. Isa pa. Alam kong may nagsasabi na mahina ang mga generics. Ang mga nag-rereklamo ay ang mga dayuhang kompanya na nagbebenta ng napakamahal na gamot. Kaunti din ang sinusuwelduhang empleyado. Walang epekto ang pa-isa-isang tableta lang. Kung ikukumpara natin ito sa mga gamot sa malaking drugstore. umaabot sa P20 hanggang P50 ang mga gamot dito. mas mabisa kaya ang pag-inom ng antibiotic na nagkakahalaga ng P200 bawat tableta o ang pag-inom ng murang antibiotic na P7 lang pero araw-araw mo namang iinumin ng 10 araw? Sa aking palagay. Halimbawa. ang payo ko ay mag-generics na lang tayo. diabetes at iba pa ay mabibili sa Botika ng Bayan. ubo. kaya mas mura ang benta nila. Sana ay huwag manira sa generics 53 . wala nang Patent (open na sa publiko) ang mga gamot na generics kaya ang mga kompanya ay puwedeng gumawa at magbenta nito. altapresyon.6 D Murang Gamutan Bumili Ng Generics Na Gamot ahil mahal ang presyo ng gamot. mas mabisa iyung gamot na iniinom araw-araw. trangkaso at antibiotic. Mabisa Ang Generics na Gamot Oo. Mababa din ang presyo ng mga gamot para sa lagnat. Ang mga gamot para sa impeksiyon. kung tunay na gusto niyong tumulong sa mga Pilipino.

Bumili ng sapat na gamot at inumin ng tamang dosis para tuluyan kayong gumaling. Kaya lalabas na P2.Sakit sa Puso. Alam niyo ba na 1 sa bawat 5 Pinoy ay may high blood.90 lang ang gastos sa bawat araw. maraming pasyente ang may altapresyon o high blood pressure. Kung 54 . Magtiwala po kayo. puwede kayo bumili ng mamahaling gamot sa drugstore. Suportahan natin ang Botika ng Bayan at Generics Pharmacy para lumawak pa ang kanilang matutulungan. Diabetes at Tamang Pagkain na gamot. Karamihan ng ating kababayan ay hindi kaya bilhin ito. Hydrochlorothiazide sa High Blood: Mura at Mabisa Sa iba’t-ibang medical mission na pinupuntahan namin. Mag-Generics Tayo Kung kayo ay mayaman. At pagdating sa edad 60 pataas.85 lamang. Pero kung gipit kayo sa budget. Ang problema ay napakamahal ng mga gamot para sa altapresyon. Mas maigi kung makunan ng 2 beses para makasiguro na mataas talaga ang presyon. Hindi naman ito mali. ang payo ko ay mag-generics tayo. Hydrochlorothiazide: Mura at Mabisa Ang pinakamurang gamot sa altapresyon ay ang Hydrochlorothiazide na mabibili sa drug store sa halagang P5. ngunit mahina ang gamot na metoprolol para sa high blood. Ang isang tao ay may high blood kapag ang blood pressure niya ay lampas sa 140 over 90 ang bilang. halos 50% ang may high blood na. Napakamura. hindi ba? Metoprolol: Mura pero mahinang gamot Maraming doktor ang nagrereseta ng metoprolol para sa altapresyon. Ang pag-inom ng kalahating tableta bawat araw ay kadalasang sapat na para bumaba ang presyon.

madalas ay napapagastos sila ng malaki para lang gumaling. 55 . pinapayo ko sa mga nakababatang doktor na gumamit na lang ng hydrochlorothiazide 25 mg para sa mga pasyenteng napakataas na blood pressure. Hindi na nila alam kung ano ang gagawin. Kawawa naman ang pobreng pasyente na wala na ngang pambili ng pagkain. mag-hydrochlorothiazide ka na lang. itanong ang hinihinalang sakit o “working diagnosis. Hindi na ito tatalab. Hindi po ito makasasama sa iyong kalusugan. sa atay o sa bato? Ano ang tawag sa sakit niya? Isulat ito sa papel para hindi makalimutan. Kapag kulang sa pera. Ano ang dosis at ilang beses iniinom ang gamot bawat araw? Mahalaga po ito para maintindihan natin ang kalagayan niyo. Paano ba tayo makatitipid sa gamutan? 1. Nakalulungkot pero marami sa ating mga pasyente ay nireresetahan ng napakamahal na gamot.Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin ang presyon mo ay lampas 160 over 100. Ang gamot sa altapresyon ay iniinom ng maraming taon. Bilang isang cardiologist. At dahil dito. Hindi naman kasalanan ang maging mahirap. dapat malinaw ang diagnosis o sakit ng pasyente. Alamin ang sakit – Una sa lahat. hindi na puwede ang metoprolol lang. Ilista ito sa isang papel. laboratory test o gamot lamang? Ilinaw maigi sa doktor. nabigyan pa ng mahal na gamot. 3. Ano ang maiging paraan ng gamutan? Tandaan mabuti ang pangalan ng gamot. Kung hindi pa alam ng doktor kung ano ang sakit. Kaya lagi kong tinatanong sa pasyente kung magkano ang budget niya. Puwede bang generic na lang? Magsabi ng tapat na kulang ang pera. 2. Magtanong kung may matipid na gamutan – Huwag mahiyang magtanong sa doktor kung may mas murang gamot.” Puwede na rin iyan. May sakit ba siya sa puso. Sa katunayan ay hahaba pa ang iyong buhay! Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin Maraming tao ang natataranta kapag sakit na ang pinagusapan. Alamin ang gamutan – Kailangan ba ng pasyente ang operasyon.

Kailangan ang matagalang pagmamasid at pag-iingat sa sarili. Magtanong sa ibang doktor. 4. Maging masipag sa follow-up – Maraming pasyente ang tamad magpacheck up. Hindi ko pinapayo na pumunta sa albularyo o herbal na gamutan. pumila na lang sa government hospitals at health centers. Kulang ang Pera. pumila sa mga charity services ng gobyernong ospital tulad ng PGH. Kapag nawala ito. Ikaw ang pasyente at kailangan hawak mo ang buhay mo. puwedeng kayong malagay ng Social Services sa “Class D. Jose Reyes. Ilagay sa isang folder at laging dalhin sa inyong pagpapa-check up.” Ang ibig sabihin ay pinakamababa ang presyo ng gastos. Sa katunayan. Heart Center. mabuti naman ang pakiramdam nila. at Philippine Children’s Medical Center. Kung walang trabaho. Hiramin ang resulta ng test at i-xerox ito. Libre na ang mga serbisyo ng doktor. Anong Gagawin? Heto ang aking mga payo kung paano makalilikom ng pera.Sakit sa Puso. Pumunta sa mga government hospitals kung saan mas alam nila ang mga murang gamutan. Kung kulang sa budget. 5. altapresyon. diabetes at sakit sa utak ay kailangan ng matagalang gamutan. Kasi daw. Marami din ang inihihinto ang kanilang gamot dahil naubos na daw ang reseta. Alam n’yo ba na karamihan ng sakit ay kailangan ng maintenance na gamot? Ang mga sakit sa puso. Phil. I-xerox ang lahat ng inyong rekord – Huwag iwawala ang mga resulta ng inyong laboratoryo. 1. Pumunta sa gobyernong ospital – Para makatipid. Subukan muna sa tunay na doktor at tunay na gamutan bago magbakasali sa iba. Diabetes at Tamang Pagkain hindi ba? Kung hindi kayo kuntento sa paliwanag ng inyong doktor ay humanap ng pangalawang opinyon. parang tinapon ninyo na rin ang pera. 56 . Walang short-cut sa pagpapagaling. Huwag itong i-asa sa laboratory center o sa doktor. mas makatitipid kayo kung madalas kayong magpapa-check up.

Trabaho at dasal. May dahilan ang lahat. Ang madalas hingiin ay ang medical abstract (humingi sa doktor o ospital). Ngunit kung nakita naman nila na puspusan ang pagsisikap mo. nilibre ang lahat ng gamot niya ng Foundation. May isang pasyente akong nag-janitor sa isang charity foundation. Kailangan ipakita sa ibang tao na masipag ka. 5. corporations at sponsors – Kung mapapansin niyo. Ang ibang budget ay sariling sikap na natin. Sumulat sa PCSO – Sa Pilipinas parang PCSO na lang ang takbuhan ng lahat. posibleng matulungan din tayo sa ibang araw. maaawa ang donor at puwede kayong tulungan. Labanan natin ang sakit. kung tayo ay tutulong muna. Ihanda ito ng maaga para makapasa sa charity services. 3. Kaya iyan! 57 .000 ang naitutulong ng PCSO. barangay clearance. Noong nagkasakit siya. hindi ko sinulat na “humingi ng tulong” kundi “tumulong sa” charity foundations. Magsikap at magdasal araw-araw – Dalawa ang sikreto ng taong matagumpay. Malaki ang maitutulong ng dasal. Alam natin na napakahirap humingi ng pera. Tumulong sa mga charity foundations. Huwag iwawala ang kahit anumang papeles. Kung wala naman ay magtiyaga na lang at pumila. Ayusin ang lahat ng papeles o requirements – Karamihan ng gobyernong ospital at institution ay kailangan ng mga papeles. pag-iingat sa sarili at pagtulong sa kapwa. prutas o card sa inyong balak lapitan na sponsor. Kahit ang pagkakasakit ay puwedeng maging daan sa pagkaayos ng pamilya.Kulang ang Pera. Kadalasan ay P10. derecho na ang donation ng PCSO sa iyong ospital. Ngunit ayon sa Biblia. walang gana ang sponsor na tulungan ang maysakit. Kung tatamad-tamad ang humihingi. 4. Hindi naman tayo bibigyan ng Diyos ng problema na hindi natin kayang lutasin. ID picture at letrato ng bahay. Kung kailangan mo ng operasyon.000 to P15. Mas maigi sana kung may kakilala ka dito. Ipakitang na marunong kayo tumanaw ng utang na loob para lumaki ang tsansang mapakinggan kayo. Magbigay ng kahit kaunting regalo. Anong Gagawin? 2.

kung bagay sa iyo ang aspirin. Ito ay mabisa pero mas mahal na gamot – ang Clopidogrel (brand name Plogrel) na nagkakahalaga ng P30 bawat tableta. Mabisa din ang aspirin sa mga taong may diabetes. Dalawa kasi ang klase ng istrok. Ano ang dosis ng Aspirin? Ang tamang dosis ng aspirin ay 80 mg bawat araw. Ayon sa maraming pagsusuri. ang aspirin ay nababagay sa mga sumusunod na sakit: 1. Ngayong alam mo na kung para saan ang aspirin at posibleng side effect nito. Ano ang puwedeng ipalit sa aspirin? Kung hindi ka makainom ng aspirin dahil sa ulcer o allergy. may puwedeng ipalit ang iyong doktor. pinapayuhan ang pasyente na kumain muna bago uminom ng aspirin. makakapag-desisyon ka na. 58 . Napatunayang mapipigil ng aspirin ang istrok at atake sa puso.) 2. Side Effect ng Aspirin Ngunit dapat ding mag-ingat sa pag-inom ng aspirin dahil maaaring mangasim ang sikmura at magka-ulcer.Sakit sa Puso. Makatutulong ang aspirin kung kayo ay nagkaroon na ng atake sa puso o istrok. hahaba ba ang buhay mo? Napakagandang gamot ang aspirin. Ngunit may dapat muna tayong alamin bago uminom nito. palitan ng 30 mg na aspirin. Dahil dito. Kung madalas humapdi ang iyong sikmura. magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. Ang brand name na Aspririn 30 mg ay Cor 30. may sakit sa puso at may mataas na kolesterol. Kung humahapdi ang sikmura mo sa 80 mg na aspirin. sa tulong ng iyong doktor. (Iyung istrok na may bara sa utak. Abot kaya ito. Diabetes at Tamang Pagkain Sa Pisong Aspirin.

000 Pribadong hospital: P 60.000 Hernia surgery o pag-ayos ng luslos sa singit: Charity hospital: P 10. ililista ko ang mga pangkaraniwang operasyon.000 o minsan libre Pribadong hospital: P 25.000 hanggang 200.000 hanggang 25.000 hanggang P 1 milyon Cataract surgery o pagpalit ng lente sa mata: Charity hospital o medical mission: P 5. Magkano Ba Ang Operasyon? Dok. 3.000 hanggang 80.000 hanggang 60.000 hanggang 80. Gallbladder surgery o pagtanggal ng apdo: Charity hospital: P 10. 1.000 Myoma surgery o pagtanggal ng myoma sa bahay bata: Charity hospital: P 10. Magtiwala at kumonsulta sa ating mga charity hospitals tulad ng PGH.000 hanggang 20.000 hanggang 20.000 Angiogram o pagsilip ng mga ugat sa puso: Charity hospital tulad ng PGH o Heart Center: P 5.000 Pribadong hospital: P 500. 5.Dok. Ganito po ngayon ang kalakaran sa operasyon sa Pilipinas. Saan may murang operasyon? Paano makatitipid? Sa artikulong ito.000 Pribadong hospital: P 60. lalo na ang gagastusin para dito.000 hanggang 70. Magkano Ba Ang Operasyon? Ang isa sa kinakatakutan ng lahat ay ang pagdating ng operasyon.000 2.000 Heart bypass surgery o pag-opera sa puso: Charity hospital: P 150.000 hanggang 20.000 hanggang 70. 6. 59 .000 Pribadong hospital: P 60. 7.000 hanggang 10. 4.000 hanggang 40.000 Thyroid surgery o pagtanggal ng goiter sa leeg: Charity hospital: P 10.000 Pribadong hospital: P 60. Wala nang mas mura pa. at humigitkumulang ang magiging gastos ninyo sa pribadong ospital kumpara sa pangpublikong ospital.000 Pribadong hospital: P 40.

Matagal ang proseso at marami ang maysakit. Ang layunin natin dito ay ang makakuha ng mababang kategorya. Ang Philippine Heart Center ang pinakamalaking ospital para sa mga mahihirap na may sakit sa puso. Magpa-interview sa Social Service ng PHC. Ang operasyon sa puso sa char- 2. Sa ganitong paraan. 3. Grabe ang gagastusin! Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera: Paano Na? Marami ang nagtatanong sa akin kung ano ang gagawin ng mga mahihirap na pasyenteng may sakit sa puso. at kumain ng matatabang pagkain? Gusto pa ba nating abusuhin ang ating katawan sa pag-inom ng alak at iba pang bisyo? Kung wala kayong ganitong pera para magpa-opera. Lalo na kung medyo malala ang kondisyon at kailangan operahan na. Ano ang sabi ng doktor? Ano ang pangalan ng sakit? Bakit kailangan operahan? Itago ang lahat ng laboratory tests ninyo. at marami pang iba. Pumunta sa Philippine Heart Center (PHC) o Philippine General Hospital (PGH). 60 . Saan sila lalapit na ospital o doktor? Ganito po ang dapat niyong gawin: 1. mabibigyan kayo ng pinakamurang diskuwento para sa operasyon. alamin kung magkano ang gagastusin. Dalubhasa ang mga doktor dito. I-xerox ng maraming kopya. Alamin maigi ang sakit. Diabetes at Tamang Pagkain East Avenue Medical Center. Huwag nang hintayin pa na umabot sa operasyon. kailangan niyong magtiis sa haba ng pila. ay maigi nang mamuhay ng malinis at kumain ng tama. 4. Philippine Children’s Medical Center. 5.Sakit sa Puso. Kapag nadesisyonan na ng doktor na kailangan mo ng operasyon. O papaano na iyan? Nahilo ba kayo sa dami ng “000”? May balak pa ba kayong manigarilyo. Pumila sa Charity Out-Patient Department ng PHC o PGH. Kaya lang po. Magpatingin sa doktor. National Orthopedics Center. Alamin ang sakit ng maaga para malunasan ito. Dito po kayo pipila para malaman ang inyong sakit.

Huwag agad matakot sa presyo. Subuking humingi ng tulong sa kamag-anak. 61 . kaibigan. kompanya. social service certification. DSWD at Pagcor ay nagbibigay din minsan ng dagdag pondo para sa operasyon.000. Bumalik sa takdang petsa at huwag mag-absent. Pumila lang ng maigi.000 hanggang P200. litrato. may pag-asa. Magpursige para makalikom ng pera para sa operasyon. Ang PCSO. 7.Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera ity ward ay nagmumula sa P20. pulitiko. 8. Good luck po! 6. Kailangan ay kompleto ang inyong medical abstract. Huwag mawawalan ng pag-asa. at charity foundations. Habang may buhay. at iba pa. barangay report. Minsan ay bumababa naman ang presyong ito. Kompletuhin ang lahat ng papeles. Isiping darating din ang tutulong.

o dili kaya ay magpabantay sa duktor! Bakit mabilis ang tibok ng puso ko kapag ako’y ninenerbiyos? Ano ang first aid sa ganitong kalagayan? Sa oras ng maramdaming sitwasyon. Ngunit kung makikipag-sex ka sa nakababatang partner. maghintay muna ng dalawang oras. para may lakas pa. (3) Huwag makipag-talik ng bagong kain. ang katawan natin ay naglalabas ng isang kemikal na tinatawag na epinephrine. pero ito ang mga safety tips sa ganitong sitwasyon: (1) Inumin muna ang regular na gamot bago makipag-sex tulad ng gamot sa puso. magkakaroon ng dobleng stress sa iyong puso. alta-presyon at iba pa. Ito’y ginagamit ng ating katawan kung may peligro. Ayon sa pagsusuri. Nakarinig ka na siguro ng taong binuhat ang muebles nila 62 . Dahil mas excited ka. (2) Hayaang magtrabaho sa ibabaw ang nakababatang kapareha. nahulaan kong wala kang balak makipag-sex sa iyong misis. mas walang panganib makipagtalik kay misis (o sa iyong usual partner) dahil mas kaunti ang lakas na iyong gagamitin. sa tono ng iyong tanong. at (5) Humingi ng medical clearance sa iyong doktor.7 7 Tanong Sa Sex at Family Planning Baka Tumigil Ang Puso Kapag Nag-sex A ko’y 71 years old at may sakit sa puso. bago ang inyong tagpuan at may balak kang patunayan sa iyong pagkalalaki. Ayaw ko mang isulat. Ang tanong ko ay kung paano ako makikipag-sex nang walang peligro? Dok. Mag-isip muna dahil marami ang ina-atake sa puso sa ganitong pagkakataon. titigil ba ang puso ko kapag nakipag-sex ako? Kaibigan. (4) Itakda ang pakikipag-sex sa umaga.

lalo na ang mahihirap. Iyan ang taglay ng epinephrine. bumibilis ang tibok ng iyong puso. 2. Ligtas din ang 7 araw bago dumating ang susunod na regla. may 12. Heto ang mga paraan: 1. Pero may natural ding paraan para labanan ang kaba. Para sa mga may nerbiyos.Family Planning ni Senator Juan Flavier sa oras ng sunog. ang safe na araw para magtalik ay 7 araw mula sa unang araw ng pag-regla. Family Planning at Senator Juan Flavier Si Senator Juan Flavier ay sumulat ng librong “Family Planning Made Easy. nagbibigay ako ng isang pangpakalmang gamot tulad ng Bromazepam (brand name Lexotan) na makakahingi ng reseta sa doktor. Grabe! Ang layunin lang ni Senador Flavier ay bigyan ng impormasyon ang ating mga kababayan. Ok lang iyan kaibigan. kung magtatalumpati.000 sanggol ang na-a-abort bawat taon. tungkol sa family planning.000 kababaihan ang namamatay dahil sa paglalaglag ng bata (abortion). At alam n’yo ba na may 300. hindi puwedeng gamitin ang rhythm. Gamitin ang imahinasyon para makalikha ng isang matahimik na lugar sa iyong isipan. Bakit ba dapat mag-plano ng pamilya? Ayon sa Senador. Ngunit kung ang babae ay hindi regular ang menses. Umupo sa isang tabi. Mabisa at walang delikado ito. relax ka lang. Huminga ng malalim at mabagal ng walong beses. Withdrawal Method – Ang withdrawal ay kung saan tinatanggal ng lalaki 63 . ay naglalabas ng epinephrine ang katawan.” Dito ay ikinuwento niya ang lahat ng katuwa-tuwa at nakakatawang istoriya tungkol sa family planning. Rhythm Method – Ang rhythm ay magagamit ng babaeng regular ang pagregla. Kung bibilangin natin ay 14 na safe days at 14 na hindi safe days. Dahil dito. Bawat taon. Kung ang menses ng babae ay bawat 28 araw. kung may matinding problema. Sa pagkakataon na kayo ay nagalit. maraming mga nanay at sanggol ang namamatay dahil sa hindi pagpa-plano ng pamilya.

May iba naman ang nagsasabi na “pigilan si Mister sa pang-gigigil. Diabetes at Tamang Pagkain ang kanyang ari bago mag-orgasm o maglabas ng semilya. Kaya lang. Pills – May mga pildoras na iniinom araw-araw ng kababaihan para hindi magbuntis. May 7 silang anak. 3.Sakit sa Puso. may TB din. 64 . Good luck po! Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? Sa aming medical mission. Rhythm method (14%).2%). May iba pang mga paraan ng family planning. Epektibo din ang condom pang-family planning. may mga lalaki na ayaw gumamit ng condom dahil hindi sila lubusang nasisiyahan sa kanilang pagtatalik. Pumili ng angkop sa inyo at sa inyong paniniwala. Magtanong sa inyong obstetrician-gynecologist (doktor sa babae) o sa inyong health center tungkol dito. naospital ang nanay dahil nabuntis na naman at dinugo ng malakas. Alamin natin itong mga paraan ng family planning. Napatunayan na ito’y makapagpipigil sa pag-laganap ng AIDS at sakit sa babae. tulad ng IUD (intra-uterine device) at diaphragm na hindi ko na tatalakayin. Condom – Ang condom ay isang plastic na isinusuot sa ari ng lalaki.” Hindi naman ito puwede. ngunit hindi po ito 100%. Mesa. Mababawasan nito ang tsansang magbuntis ang babae. Withdrawal (14%). Medyo safe naman po ito. Ito’y dahil may konting semilya nang lumalabas kahit hindi pa nag-oorgasm ang lalaki. Hayan. may pamilya kaming binisita sa tabi ng riles ng tren sa Sta. Puwede din magpa-vasectomy ang lalake o magpatali ang babae. Condom (4%) at Vasectomy (0. Papaano pa kaya sila aahon sa buhay? Ayon sa pagsusuri. 4. Tinulungan namin sila at binalikan pagkaraan ng 5 buwan. heto ang mga paraan ng family planning na ginagamit ng Pinoy: Pag-inom ng pills (32%). Ang tatay at nanay. hindi ba? Napakamahal po ngayon magpa-aral at magpalaki ng anak. Ligation sa babae (19%). Ang 2 permanenteng paraan ng family planning ay ang vasectomy at ligation. lahat may tuberculosis.

hindi na magbubuntis ang babae. Kadalasan ay hindi kakayanin ng puso ang stress ng pagbubuntis. Duduguin pa kapag nanganak. dating presidente ng Philippine College of Surgeons. Eduardo Gatchalian. kailangan natin ibahagi ang tamang impormasyon tungkol sa family planning. Masama ba ang epekto ng vasectomy sa sex life? Hindi. marami na akong nakitang pasyente na matutulungan ng family planning. depende sa kanilang paniniwala at pananaw sa buhay. Ang fallopian tubes ay pinagdadaanan ng itlog ng babae mula sa obaryo papunta sa bahay bata (uterus). Jondie Flavier ay nag-pro-promote din ng vasectomy. walang itong epekto sa pagtatalik. Ligation sa kababaihan Ang ligation ay isang operation kung saan tinatali ang fallopian tubes ng babae. May semen pa rin na lalabas sa lalaki. Karapatan ito ng bawat isa. Alam naman natin kawawa ang babae sa laging pagbubuntis. Flavier. Ang vasectomy ay isang simpleng operasyon kung saan pinuputol ang tubo ng semilya ng lalaki (tinatawag na vas deferens). Ngayon. Mabuti sana kung sapat ang pera ng pamilya para magpalaki ng maraming supling. Ligtas ang ligation at bihira lang magka-komplikasyon. 2. ligtas at epektibo ang vasectomy. Ginagawa ito sa mga ospital ng gobyerno. Tulad ng mga babaeng may rheumatic heart disease at mahina ang puso. ito’y para hindi rin mahirapan ang mga babae. makagagawa sila ng tamang desisyon para sa 65 . napakadali lang magpa-ligate. Ayon kay Dr. Madalas ay sinasabay ang ligation sa panganganak ng babae. Lalo na kung Caesarian Section o CS ang ginawa. Maghihirap sila ng 9 na buwan. Vasectomy sa kalalakihan Ayon kay Dr. Magagawa ito sa loob ng 30 minutos at ginagamitan lang ng local anesthesia. Si Dr. Ayon kay Doc Jondie. mas madaling gawin ang vasectomy sa lalake. Kapag tinali ito. ngunit wala nga lang itong semilya (sperms) na nakabubuntis.Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? 1. Kung ikukumpara natin ang vasectomy sa ligation. Puwede itong pag-usapan ng mag-asawa kung ano ang pipiliin nila. Bilang isang doktor.

Sana po’y matulungan nyo ako. cervix (kuwelyo ng matres). at puwede rin kumalat sa dugo at kasukasuan (joints). Nasa daanan ng ihi (urethra) naman ito ng kalalakihan. madilaw o maberdeng likido na tumutulo sa ari o vagina. Diabetes at Tamang Pagkain kanilang sarili. Puwedeng uminom ng 3 araw. mata at puwit ng tao! Grabe ang kamandag ng sakit na ito. Kapag hindi ito ginamot. May maputi. Bawal ito inumin ng edad 18 pababa. (Magpakonsulta muna sa isang Urologist o OB-gynecologist para matiyak ang sakit. matres at fallopian tubes ng babae. Makukuha and Gonorrhea sa pagtatalik. 2 beses sa isang araw. Nagka-tulo po yata ako. kumonti ang mga spots ko pero hindi nawala. Masakit ang pag-ihi na parang binabalisawsaw. minsan ay hindi na ito epektibo. Ang Gonorrhea ay dahil sa bacteria na Neisseria gonorrhea. at medyo sumakit ang aking pag-ihi na parang lagi akong may balisawsaw. Salamat sa liham mo. Ciprofloxacin 500 mg tablet. Good luck po. Sa kuwento mo ay mukhang nagkaroon ka ng Gonorrhea o tulo.) 66 . Sexually-Transmitted Disease Magandang araw po Doc Willie! Ako po’y may idudulog sa inyong problema. makalipas ng 5 araw. Ngayon dumami ulit ang tulo ko.Sakit sa Puso. Puwedeng lumipat ang gonorrhea sa bibig. Nakagamit po ako ng bayarang babae. Uminom po ako nito. Ako nga po pala’y may asawa at 2 anak. may nagpayo sa akin na uminom ng “ciprofloxacin”. Naninirahan ito sa vagina. puwede ito magdulot ng pagkabaog (sterility). Pinagsisisihan ko na ang aking mga ginawa. (Dahil matitindi na ang mga klase ng Gonorrhea ngayon. Doc Willie. may napansin po ako na mga “greenspots” sa aking brief. lalamunan. isang Sexually-transmitted disease. Tama lahat ang mga sintomas na ikinuwento mo tungkol sa tulo. Heto ang mga gamot na ibinibigay ng doktor. May namamatay dito.) 1. God Bless! – Anonymous Dear Anonymous.

ang tamod ko ay kaunti lang kung lumabas hindi tulad noong mga nakaraang taon na tumitilamsik at marami.Nasira ang Sex Life ni Mang Bert 2. “Gusto pa ng isipan pero mahina ang 67 . Ang pagsisisi ay laging nasa huli. Gumamit ng condom para mabawasan ang tsansang mahawa. tinuturukan ng Ceftriaxone 125 o 250 mg injections sa loob ng masel (intramuscular). Umaasa. Tawagin ninyo na lamang akong Mang Bert. 2. Ayaw na pong tumigas ni manoy. 2 beses sa isang araw. Ang importanteng tanong ko po ay ano po ba ang magagawa ninyo para manumbalik ang kasiglahan ko sa sex. sumulat ako sa inyo dahil nabasa ko kayo sa Pilipino Star Ngayon ang paborito kong diyaryo. Inumin ng 7 araw. Sa dami ng mga sumusulat sa akin ay pinili ko ang liham mo dahil alam kong malaki ang problema mo. ano po ba ang mainam? Isa pa Dr. Iyon bagang. May kahalo pa itong Chlamydia. May pagkakataon na hindi lang Gonorrhea ang sakit ng pasyente. Ang gamot sa Chlamydia ay Doxycycline 100 mg tablet. Sa mga seryosong kaso. Natuklasan kong may diabetes ako 2 taon na ang nakakaraan. Ong. bakit po kaya? Sana matulungan ninyo ako sa aking problema. isa pang Sexually-transmitted disease. God bless din! Nasira ang Sex Life ni Mang Bert Dear Doc Willie. Salamat sa sulat mo. God bless! Hi Bert. may asawa. Mahirap ang masira ang sex life lalo na sa ating kalalakihan. Kawawa naman si Misis at baka mahawa pa siya sa Sexually-transmitted disease. 56 years old. Huwag makipagtalik sa ibang babae (o lalake) na hindi mo asawa o permanenteng partner. Paano makaiiwas sa sexually-transmitted disease? 1. At sana naman ay matuto na ng leksyon at maging matapat kay Misis. 3. Natuwa ako sa issue mo tungkol sa ‘dyeta sa diabetes’.

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain katawan.” Ang tanong mo ay bakit nagkaganoon si manoy at ayaw nang tumigas? Ang masisisi natin dito ay ang diabetes mo. Alam n’yo ba na kapag ang diabetes ay pinabayaan ng 5 taon ay magiging impotent ka na? Ito’y dahil sinisira ng diabetes ang mga UGAT natin, mula sa puso (atake sa puso), mata (pagkabulag), paa (pagkamanhid at puwedeng maputulan ng paa) at ari ng lalaki (paglambot ng ari). Nagbabara at kumikipot ang daanan ng dugo sa ari. Dahil dito, hindi na titigas ang ari kahit ano pang gawin o basahin. Ang solusyon dito ay dapat IBABA natin and asukal sa dugo. Heto ang mga numerong kailangan itaga sa isipan ng lahat ng diabetico. 1. Fasting blood sugar na hindi lalampas sa 105 mg/dl 2. Two-hour blood sugar na hindi lalampas sa 140 mg/dl 3. Hemoglobin A1C na hindi lalampas sa 6 mmol/L Kung kayo’y may diabetes, i-check ang unang 2 test ng 2 beses kada linggo. Kung kaya ng budget, bumili ng sariling blood sugar monitor para maibaba ng husto ang blood sugar. (P3,000 ito sa Bambang, Rizal Avenue.) Yung Hemoglobin A1C naman ay puwedeng i-check sa laboratoryo kada 2 buwan. Tandaan, kapag 5 taong lampas sa normal ang iyong mga numero sa diabetes, puwedeng maglaho ang iyong sex life. Magpakonsulta tayo sa isang endocrinologist o diabetes specialist para sa tamang gamot na iinumin. Karamihan ng diabetico ay kailangang uminom ng gamot. Makatutulong din ang tamang diyeta at ehersisyo. Kaya Bert, kapag normal na ang iyong blood sugar, mapipigilan na natin ang panghihina ni manoy at baka manumbalik pa ulit ang sigla, lakas at dami na iyong inaasam. Good luck po.

“Dok, masama ba ang Oral Sex?”
Dok, masama ba ang oral sex? Hindi masama ang oral sex kung ikaw at ang iyong partner ay parehong malusog. Siguraduhin walang vaginal discharge ang babae at walang im68

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?” peksyon din ang lalake. Maligo maigi at maging malinis sa katawan. Pagkatapos mag-sex, magmumog ng bibig at lalamunan ng isang mouthwash. Uminom din ng kalahating basong tubig para mahugasan ang lalamunan. May isang pagsusuri sa America na nagsasabi na 50% ng mga edad 60 pataas ay nakikipag-oral sex pa sa kanilang partner. Dok, masama ba ang anal sex o gay sex? Oo, masama. Ayon kay Dr. Eduardo Gatchalian, dating presidente ng Philippine College of Surgeons, masama ang anal sex o iyung pagpasok ng ari ng lalake sa puwit ng kapwa lalake o babae. Sabi ni Dr. Gatchalian, madumi ang looban ng puwit (ang rectum) at marami itong bacteria. Napatunayan sa pagsusuri na ang anal sex ay nagdudulot ng sexually-transmitted diseases tulad ng AIDS, genital warts, anal warts at HPV virus. Sa anal sex, napupunit ang balat ng puwit kaya nakakapasok tuloy ang mga impeksyon dito. Ang puwit ay hindi ginawa para sa sex. Ngunit kung hindi niyo ito maiwasan, puwedeng gumamit ng condom para may proteksyon laban sa AIDS. May sexual position ba na dapat iwasan kapag nagse-sex? Oo, mayroon. Huwag maging ma-eksperimento o acrobatic sa kama at baka mapilay ang iyong likod at balakang. Para sa may sakit sa likod, ang pinapayong posisyon ay ang paghiga ng nakatihaya para hindi mapilay ang likod. Hayaan na lang ang mas malakas na partner ang magtrabaho sa ibabaw. Para maging masigla sa sex, mag-ehersisyo araw-araw para lumakas ang katawan. Sa ganitong paraan, gaganda din ang sex life niyo. Good luck.

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?”
Dok, gaano kadalas ako dapat mag-sex? Kasi po gusto ko ng maraming beses sa isang araw. Ako’y 24 years old. (Arnel) Arnel, hindi masama mag-sex araw-araw. Ang sex drive ng lalake ay depende sa lebel ng testosterone ng kanilang katawan. Ang mga teenager hanggang edad 30 ay may napakataas na lebel ng testosterone sa katawan. Pag lampas 40 69

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain ay dahan-dahan na itong bababa. Ito ang pahayag ni Dr. Eduardo Gatchalian, isang tanyag na urologist, “Sa edad 20, gusto mong makipag-sex 3 times a day. Sa edad 30, gusto mong magsex 3 times a night. Sa edad 40, nakikipag-sex ka ng 3 times a week. Sa edad 60 ay 3 times na lang ang sex sa isang buwan. Sa edad 70, try ka na lang ng try. At sa edad 80, you try to remember na lang kung paano nga makipag-sex.” Gaano katagal dapat titigas ang ari ng lalake para masabing normal siya? Kadalasan, tumatagal ng mula 45 minuto hanggang 1 oras ang erection ng lalake. Pangkaraniwan, dapat manatiling matigas ang ari hanggang mayroon pang nag-stimulate nito. At kailangan ay makatapos ang lalake ng sex at makalabas ng semilya. Bakit mas open sa sex ang mga dayuhan kumpara sa mga Pinay? (John) Siguro, John, mga mahiyain at Maria Clara ang kaibigan mo. Mabuti ka pa. Pero alam mo, marami nang agresibong mga Pinay ngayon. Sabi nga ni Dr. Gatchalian, “Ang pagiging mahiyain ng Pinay ay dahil lamang sa mga tinuturo ng kanilang magulang. Napipigilan lang sila. Ngunit ang sexual drive ng Pilipino ay nandoon at nakatago lamang.”

“Dok, paano magiging malakas sa sex?”
Dok, paano ako lalakas sa sex? Ayon kay Dr. Rafael Castillo, presidente ng Philippine Society of Hypertension, ang alak at paninigarilyo ay puwedeng magdulot ng impotence o ang paglambot ng ari ng lalake. Para sa inyong kaalaman, ang sigarilyo ay nagpapakipot ng ugat sa ari at binabawasan ang daloy ng dugo. Dahil dito, hindi na titigas si manoy. Masama din ang sobrang alak. May maling akala na nagpapalakas sa sex ang alak. Mali po ito. Masisira ang performance mo sa kama dahil sa alak. Isa pa, kailangan din ma-kontrol ang presyon ng dugo (blood pressure) at asukal sa dugo (blood sugar). Kapag ika’y may altapresyon o diabetes, puwe70

masama ba ang masturbation?” Dok. (3) ang pag-injection ng gamot sa ari. Andros ang brand name at Sildenafil ang generic name ng gamot sa impotence. Para sa mga paraan na ito. “Dok. araw-araw akong nagbabati (masturbation).“Dok. magtanong sa inyong Urologist. masama ba ito sa aking kalusugan? 71 . para makaya mo nga. simple lang ang sagot sa problema mo – ang Andros. Lakasan ang loob. Ano ang puwede kong inumin para lumakas sa sex? Sa mga may problema sa sex. Hanggang isang tableta lang ang puwedeng inumin sa isang araw.000. Uminom ng Andros 50 mg tablet. isang oras bago makipag-sex. masama ba ang masturbation?” deng masira ang sex life mo sa loob ng 5 taon. magpa-check muna sa doktor at baka hindi kayanin ng puso mo ang sobrang pagiging excited. ano pa ang ibang gamutan ng impotence? May iba pang paraan ang mga doktor para magamot ang impotence: (1) may tableta na inilalagay sa loob na ari. puwede ba ako makipagtalik sa 18 years old?” Ang sabi ko ay sa tingin ko ay kakayanin ng puso mo. at (4) ang paglagay ng penile implants. Gusto daw niya kasi makipag-sex sa isang 18 years old na dalagita. Naaawa kasi ako sa Misis mo! Bukod sa Andros. pero hindi ko alam kung kaya ng konsiyensiya ko na resetahan ka. Ngunit kung ika’y may sakit sa puso. Ang operasyon ng penile implant ay nagkakahalaga ng P150. Isipin mong kaya mo. Ang Andros ay pinakamurang brand na nasa merkado (P200 bawat tableta). Hirit pa niya. Mag-ingat at magpagamot na agad. Ang pagiging nerbiyoso at kulang sa pagtitiwala sa sarili ay nakakaapekto din sa sex. May kuwento nga akong isang 72 years old na lalakeng pasyente na pinipilit akong resetahan siya ng Andros. (2) ang paggamit ng vacuum (humihigop) na bote. espesyal na plastic tube na pinapasok sa loob ng ari. “Dok.

puwedeng mangyari iyan. Para sa mahilig magbati. ano ba ang normal na haba ng ari ng lalake? Niloloko ako ng kaibigan ko dahil maliit daw yung akin. may isang beses. 3 ml ng semilya o kalahating kutsarita ang normal na dami bawat paglabas (orgasm).Sakit sa Puso. ang mga tubo sa bayag na nagdadala ng semilya. Malamang ay nasugatan ang iyong seminal vesicles. Maglaro ng sports. walang masama sa pagbabati. Ang payo ko ay huwag munang magbati ng ilang araw para maghilom ito. Dok. Eduardo Gatchalian. Gatchalian.5 ml ang lumalabas na semilya. Magpatingin sa iyong urologist. Isang paghahambing: ang boar (baboy damo) ay kayang maglabas ng 500 ml na semilya. pinapayo ng doktor na ibaling na lang ang atensyon sa ibang bagay. (Josh) 72 . Ngunit huwag mag-alala at gagaling din ito ng kusa. Ano pong nangyari? Tulungan niyo ako. Ngunit kailangan natin alalahanin na puwede magkaroon ng psychological na problema ang taong mahilig magbati. gaano karaming semilya (semen )ang normal sa isang lalake? Ayon kay Dr. Wala namang peligro ito sa katawan at hindi rin ito matuturing na sexual perversion. magkaroon ng libangan. Diabetes at Tamang Pagkain Ayon kay Dr. hindi ba walang sinabi ang mga tao kumpara sa mga hayop? Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Dok. isang urologist. Gatchalian. Lumayo din sa tukso tulad ng mga babasahin at palabas na malaswa. Ang masyadong malakas na pagbabati ay puwedeng makasugat sa mga ugat ng ari. Kung may kakaunti sa 1. dumugo ang ari ko pagkatapos ko magbati. Sabi ni Dr. o maging masaya sa iyong trabaho. Halos 2 basong semen! O. Dok. Oo. baka puro pansarili na lang ang kanyang iniisip at hindi na makaunawa ng tunay na pagmamahal. hindi po ito normal at maaaring senyales ito ng pagkabaog.

” Ayon sa mga doktor. Mayroon isang pasyente na 1. Gulatin mo si Mister sa pagsuot ng mga maiikling damit o nighties. simple lang ang hilig ng lalake. Ayon nga kay Dr. Bakit ayaw na niyang makipagtalik sa iyo? Baka naman lagi mo siyang sinesermonan at kinokontra sa usapan. Para sa mga kababaihan. Ang tunay na sukat ng haba ng ari ay kapag tumigas na ito. Sa mga babae. Kapag nalimutan mo ito ay siguradong lagot ka! Paano naman ang mga lalake? Ano ang nagpapasaya sa kalalakihan? Ayon sa mga eksperto. at mga text na “I love you”. Bakit po kaya? Normal ba ang walang sex? (Gloria) Gloria. paano ko mapasasaya ang aking nobya? (Ronnie) Ayon sa mga psychologists. Huwag din natin kakaligtaan ang mga birthday at anniversary. mas mahalaga ang emosyon at pagkarinyo. Ngunit ngayon ay may 4 na buwan na kaming walang sex. Bantayan maigi si Mister at huwag papatalo sa ibang babae. Good luck! 73 . iba ang hinahanap ng babae kumpara sa lalake. Kailangan ninyong dalawa na mag-usap ng masinsinan kung ano ba ang problema ni Mister. Noong una. Philip Cruz.5 inches lang ang haba ng ari pero kaya niyang magpaligaya ng babae. “Hindi iyung haba ng lapis mo ang importante. Ang asawa ko po ay 26 ang edad. Dok. Siguradong patok iyan at magiging masaya sila. walang kaugnayan ang haba ng ari sa galing mo sa pagtatalik. hindi normal sa mag-asawa ang walang sex. Gusto nila lagi ng may sorpresang regalo tulad ng bulaklak. Isa pang dapat tandaan Josh. ang haba na 3 pulgada (inches) ay sapat na para sa sex. ang pagmamahalan ay hindi lang tungkol sa sex. ang naka-relax na ari ay sadyang maikli at malambot. tsokolate. O baka naman may bago na siyang kinahihiligan. Ang mahalaga ay kung paano mo ito sinusulat. Kasal na kami ng 4 taon. madalas kaming magtalik.Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Josh.

CT Scan. isang kemikal ng plastic. natatabunan ang mga normal cells natin. Kapag nagkulang ng platelets. 4. puwede tayong duguin sa ilong. Sa ganitong blood test. Chemicals – Masama ang mga ginagamit nating pesticides para sa halaman. Kapag ika’y madalas magkaroon ng pagdurugo o pagpapasa. (2) Kumokonti ang platelets. Smoking – Masama ang paninigarilyo. sa sakit na Acute Leukemia. Itigil iyan. Ano ang sanhi ng leukemia? Apat ang posibleng pinanggagalingan ng leukemia: 1. Ano ba itong sakit? Paano ba ito nakukuha at maiiwasan? Ang leukemia ay isang kanser sa dugo. Ang trabaho ng platelets ay ang pagbuo ng dugo kapag tayo’y nasusugatan. Radiation – Masama ang laging exposed sa mga X-rays. Gumamit ng mask at guwantes. Genetics . Nagiging anemic ang pasyente at kailangan salinan ng dugo. ay puwede ding magdulot ng leukemia. MRI at iba pang radiation. ipasuri ang iyong dugo: CBC with peripheral smear. Alamin! agulat ang lahat sa pagkasakit ni Francis M. Ganito ang nangyari kay Francis M. 3. matutuklasan kung may leukemia ang pasyente. Ang benzene. Nagbabago ang cells (selula) sa dugo ng pasyente at nagiging kanser ito. gilagid at balat. At dahil dumadami ang cancer cells. tulad ng red blood cell (pulang dugo) at platelets.Namamana ito sa ating magulang.8 N Artista at Kalusugan Sakit na Leukemia. 2. Ang sintomas ng leukemia ay dala ng pagkasira nitong 2 klaseng selula: (1) Kumokonti ang red blood cells. 74 .

na kung tawagin ay Hematologists. Bangungot Syndrome: Paano Iiwas? Ano ba ang bangungot? Bakit maraming Pilipino ang namamatay dito? Kung matatandaan ninyo. • Umiwas sa hotdog. • Turuan din ang mga bata na kumain ng gulay. ito ang hinihinalaang sanhi ng pagkamatay nina Marky Cielo at Rico Yan. • Piliin ang mga organic na manok at itlog. • Hugasan maigi ang gulay at prutas bago kainin. Siguraduhing walang kemikal (tulad ng fertilizer) na nakadikit dito. bone marrow transplant at makabagong stem cell treatment. longanisa at hamon. Kailangan ipasuri ang leukemia sa mga ekspertong doktor. mahihirapan ang ating pancreas. halos 8 basong pancreatic juice ang ginagawa ng pancreas. Una sa lahat. Ang Acute pancreatitis ay ang pamamaga ng ating pancreas o pale. 75 . Sa isang araw. Ang Bangungot syndrome naman ay isang sakit na kung tawagin ay Acute Pancreatitis. Ang bangungot ay iyong nananaginip ka ng masama. kangkong at ampalaya. iba po ang bangungot sa Bangungot syndrome. Mahal ang mga pamamaraan na ito at hindi pa tiyak na gagaling ang pasyente. ang mga preserved meats ay puwedeng magdulot ng leukemia. makaiiwas ang mga bata sa leukemia. Ang trabaho ng pancreas ay ang maglabas ng “juices” para tunawin ang ating kinain. Ayon sa pagsusuri. Kapag napadami ang ating kinain. tocino. tulad ng pechay. Paano tayo iiwas sa leukemia? Sundin po ang mga payong ito: • Ang mga bata (edad 2 pababa) ay dapat pakainin ng saging at orange 4 hanggang 5 beses bawat linggo.Bangungot Syndrome at Marky Cielo Ang leukemia ay ginagamot sa pamamagitan ng chemotherapy. Ang ibig sabihin ng “organic” ay hindi gumagamit ng kemikal sa pagpapalaki ng manok at iba pang pagkain. Sa ganitong paraan. Mabuhay ng malinis at umiwas tayo sa sakit. Dalawa ang sanhi ng acute pancreatitis: (1) sobrang pagkain ng marami at (2) sobrang pag-inom ng alak.

Makatutulong ang ganitong schedule sa pagtunaw ng ating kinakain. Sasabihin niya. Pinag-usapan namin ni Ms. Tubig ang pinakamagandang inumin para sa ating kalusugan. 2. eh baka magalit ang iyong pancreas. Sa meriyenda. Usapang First Aid With Kris Aquino Mapalad kaming nag-guest ng aking misis na si Dra. pumunta agad sa ospital. baka raw namamana ang Bangungot syndrome dahil mas natatagpuan ito sa mga kalalakihan ng taga-Asia. Sabi ni Kris sa akin. Paano iiwas sa Acute pancreatitis? 1. 3. Siguro mas malakas din uminom ng alak ang mga lalake. hindi rin gaano tataas ang iyong asukal sa dugo (blood sugar). Kung iinom ng alak. Para sa mga diabetico. puwedeng isang saging o mansanas lang.” Baka bangungot syndrome ang aabutin mo niyan. Kung tutuusin. Kris Aquino ang tungkol sa First Aid tips para sa mga mommies. “Kain ka lang ng kain. Maglakad ng 20 minutos pagkatapos kumain. lagyan muna ng pagkain ang iyong tiyan. “Are you husband and wife?” Tumango ako. Kapag ganito ang iyong nararamdaman. Kumain ng 5-6 na beses sa isang araw pero pakonti-konti lang. Hindi ka tataba sa ganito dahil konti lang ang kinakain mo.Sakit sa Puso. Liza sa Boy & Kris ng ABSCBN. puwedeng kalahating tasang kanin. Ang sintomas ng Acute pancreatitis ay ang matinding pagsakit ng sikmura. Bawal matulog agad! Kapag napadami ang kinain mo at biglang matutulog. mas maigi po na umiwas na rin sa alak. na tumutugon sa ating likod. Good luck po.” hirit ni Kris bago sumenyas 76 . sabaw. tapos hindi mo ako tutulungan sa pagtunaw ng pagkain. Masama ang alak kapag walang laman ang tiyan. Masisira ang ating atay at pancreas. Kasama din namin ang nakakatuwang si Pokwang at ang 11 taong anak niyang si May. Diabetes at Tamang Pagkain Ayon sa eksperto. at isang ulam lang. “You know you’re very lucky because your wife is pretty. True. Kapag hapunan.

kung tayo ay mahilig magbasa ng tungkol sa kalusugan. hugasan agad ng sabon at tubig para maalis ang laway ng hayop. Uso talaga ito kapag tag-init. sabay pakita sa camera. 2. Paupuin at itingala ang ulo ng pasyente. Obserbahan ang aso na kumagat ng 10 araw. Subu king paduguin ang sugat para maalis ang mikrobyo. buhusan ng malamig na tubig or yelo sa paligid para mawala ang pangangati. pusa o daga. Ihiga ang bata at lagyan ng ice bag ang tinamaang parte. Ang anak ni Kris na si Josh ay madalas daw magdugo ang ilong. 4. Sanay na daw ang pamilya Aquino sa ganitong pagkakataon. 3. langgam at surot. Puwedeng maglagay ng ice bag sa taas ng ilong para magbuo ng mabilis ang dugo. Sabi ni Kris. Diinan ang dulo ng ilong para mapigilan ang pagdurugo. Kagat ng lamok. dahil siya ang Celebrity Endorser nito. Pagkatapos. Nasabi pa niya na paborito ng mga Aquino ang Diphenhydramine (Benadryl) dahil madalas silang mag-allergy. bad.” patawang sabi niya. Maya-maya ay hihinto na rin. Nauntog. Pagdurugo ng ilong o balinguynguy. Pagkatapos ay takpan ng gasa. “Bad Kris. Kagat ng aso. Dagdag naman ni Kris ay may allergy daw siya sa betadine. Hugasan mabuti ng sabon at tubig ang kagat. sa panahon ng emergency ay alam na natin ang ating gagawin.” Anyway. Kung dumudugo. Tulad ni Kris. Heto ang pinag-usapan namin. Sabi ni Pokwang. Una. Hayan may konting peklat pa sa braso. nakagat siya ng lamok kamakailan at kinamot niya ng kinamot. Kris is Kris and nakakatuwa talaga siya. puwede daw bang kalugin niya ang baba niya kapag nauntog? Siyempre mali itong paniniwala.Usapang First Aid With Kris Aquino yung cameraman ng “Rolling. Maaring dalhin sa ospital ang pasyente para bigyan ng bakuna laban sa tetanus o rabies lalo na kung grabe ang kagat. Ito’y para magbuo agad ang dugo at huwag nang lumaki. Kaya ang gamit niya lagi ay Casino Rubbing Alcohol. 77 . linisin ng povidoneiodine o alcohol. 1. Maraming alam si Kris tungkol sa medisina. Tapalan ng gasa.

Ito ang ilan sa mga paksa na aming tinalakay sa Ruffa and Ai: 1. na maging medical experts ng naturang programa. Kailangan ng buntis ang 4 na sustansiya: calcium. iron. Liza Ong. at (3) umiwas sa mga taong inuubo. may mayonesa at gatas. Ai. Ang sagot ko ay siyempre “Oo. Pag-iwas sa food poisoning. Ang payo namin ay (1) maghugas lagi ng kamay. folic acid at protina. spinach at talbos ng kamote. Ilagay ang tirang pagkain sa refrigerator. May gamot na rin sa swine flu. malunggay. Tips sa mga buntis. Napakabait at very charming sina Ms. Humina na itong virus at halos hindi na nakamamatay sa mga nagkakasakit nito. Bawat biro at galaw niya ay siguradong tatawa ang studio audience. na si Dra. magpa-check up sa inyong OB kada buwan. Napakasaya at palaging puno ng impormasyon at kasiyahan para sa manonood. (2) palakasin ang resistensiya.” Si Ruffa ay matangkad. tulad ng may gata.Sakit sa Puso. Kapag piyestahan. Sa ating kababayan. Pag-iwas sa swine flu. Diabetes at Tamang Pagkain Ruffa and Ai: Maraming Impormasyon Na Matututunan Nakakatuwa ang programang Ruffa and Ai ng ABS-CBN. Mag-ingat din sa pagkain na may sarsa. At siyempre. 78 . Wala siyang ere at masaya siya sa kaniyang buhay. Ang fruit salad at cheese whiz ay madali din mapanis. dapat mag-ingat sa napanis na pagkain. Ipagdasal natin na mahanap na ni Ruffa ang kaniyang “soulmate” para sumaya pa ang kaniyang buhay. manok at karne. petsay. Umiwas sa masyadong matatamis at baka kayo magka-diabetes. huwag masyadong matakot sa swine flu o Influenza A (H1N1) virus. 2. Kumain ng itlog. ang Tamiflu. karne at atay para makakuha ng protina. Uminom ng 4 na basong gatas (low-fat milk) bawat araw. Umiwas sa mga pagkaing lampas na sa 3 oras na nakahain. 3. maganda at napakabait. Palagi kaming tinatanong kung maganda ba si Ruffa Gutierrez at Ai-Ai De Las Alas sa personal. Mapalad kami ng aking misis. Ruffa and Ms. Si Ai-Ai naman ay talagang sobrang lakas ang appeal sa masa. Mas ligtas ang mga tuyong pagkain tulad ng prito at inihaw na isda. Kumain din ng maberdeng gulay na mataas sa folic acid at iron tulad ng kangkong.

May nakakatuwa. Maraming sikat na tao ang napakahirap nang abutin. naaawa si Boy sa mga humihingi sa kanya ng payo. madalas niyang suot ang kanyang scapular. Ang laman ng CD ay 10 awit ng buhay ni Kuya Boy. Ayon sa payo ng mga psychologists. 1. Hindi nahihiya.” 3. Noong nag-uumpisa pa lang si Kuya Boy. ay nilalakasan na niya ang loob niya. Ani niya. Kulang ka sa credentials. Lagi siyang humihingi ng tulong sa Diyos sa kahit anong pagsubok. Kapag nahihiya ka. Boy Abunda sa amin kamakailan. No vacancy.Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Nagpapasalamat kami sa 10 kopya ng Love Life CD Album na ibinigay ni Mr. Sinasagot ang mga tawag. Sino ba 79 . ay babalik din ang biyaya sa iyo. may nakakalakas ng loob. sinasagot ko ang mga tumatawag sa akin. Ano kaya ang sikreto ng tagumpay ni Boy Abunda? Heto ang nakikita ko. hindi siya sumuko hanggang nakuha niya ang break. Sa mga nakakakilala kay Boy. Maka-Diyos. 4. pinagdaanan na niya ang lahat ng panlalait. Kahit anong sulat mo ay hindi ka papansinin.” 5. Talagang mapalad kami na makilala si Kuya Boy. Ngunit dahil nga nag-umpisa lang siya na walang pangalan. at iba pang pagtanggi. kapag natatakot ka ay umasta ka na parang malakas ang loob mo. Noong lumiham kami sa kanya noong 2005. Tumutulong sa tao. umarte kang malakas ang loob mo. At kapag mapagbigay ka sa ibang tao. simbulo ng paniniwala niya sa Itaas. Iniisip na kaya niya. lahat ay saludo sa kabaitan niya. Probinsiyano lang dati si Kuya Boy. hindi ko akalain na bibigyan niya kami ng pansin. Iyan ang laman ng kakaibang CD ni Boy Abunda. “Hindi ka bagay. ngunit talino ang kanyang naging puhunan. mataas man o mababa. may nakakaiyak. at may dagdag pang 10 interview ng mga artista. Sa mga shows ni Boy.” Dahil malaki ang tiwala niya sa Diyos at sa sarili. “Iyan ang sekreto ko. 2. Noong siya’y nag-uumpisa. No opening. “Give and you shall receive.

kahit kami mismo ay duda sa aming sarili. Dahil ang adhikain namin ay makatulong lang sa mga maysakit. Diabetes at Tamang Pagkain naman kami? Malaking pagtulong ang ibinigay niya sa amin. ay binigyan mo kami ng pag-asa. Noong natanggap ko ang Love Life CD ni Kuya Boy ay agad kong binasa ang kanyang sinulat. taos puso kaming nagpapasalamat sa iyo dahil noong lungkot na lungkot kami. “Dearest Willie and Liza. Naniwala ka sa aming kakayahan. Thanks for believing! – Boy” Kuya Boy. todo ang suporta ni Kuya Boy sa amin. God bless and we love you always.Sakit sa Puso. – Willie and Liza 80 .

Ngunit huwag mangamba. Kailangan lang itong inumin ng bagong kain para hindi sikmurain. posible na altapresyon ang dahilan ng pagsakit ng ulo. puwede ding sumakit ang ulo. Mefenamic 81 . Pangalawa. Kailan dapat kumonsulta sa doktor? Kapag matindi ang sakit ng ulo.9 A Mga Sakit Mula Ulo Hanggang Paa Sakit Ng Ulo: Kailangan Bang Ipa-check Sa Doktor? ng sakit sa ulo ang madalas ireklamo ng pasyente sa kanilang doktor. malamang ay tensyon o stress lang iyan. Magpatingin sa optometrist at magpagawa ng salamin. Hindi po ito masama. Mas gentle sa sikmura ang paracetamol. Naninikip kasi ang mga masel (muscles) ng ulo kapag naii-stress. Una. Uminom na lang ng paracetamol o ibuprofen. kung ang sakit ng ulo ay sumasabay sa pagbabasa ng diyaryo o pagtatrabaho sa harap ng computer. Kunin din ang blood pressure. sa pagbago ng panahon at sa stress ay puwede nang hindi ipa-check sa doktor. kaya sasakit talaga ang ulo. kung labas pasok ka sa malamig at mainit na lugar. isangguni na sa doktor. Naninibago lang ang mga ugat sa ulo dahil sa pagbabago ng panahon. malamang may diprensya ang iyong mga mata. Kapag mataas sa 140/90. ngunit mas mabisa naman ang ibuprofen. pagsusuka o panghihina. Ang migraine ay isa ding pangkaraniwang dahilan ng sakit ng ulo. o kung may kasamang lagnat. maraming problema at kulang sa budget. Ang mga nabanggit kong sanhi ng sakit ng ulo. kung ang sakit ng ulo ay gumiginhawa sa pagmamasahe ni Misis. Pangatlo. Ang ibig sabihin ay marami kang iniisip. Malalaman mo na migraine iyan dahil kalahati lang ng ulo ang sumasakit. karamihan ng sakit ng ulo ay hindi delikado. mula sa mata. Ang iba ay natatakot na baka kung ano na ang masamang sanhi nito.

Kadalasan ay hindi naman delikado ito. Presyon ng dugo – Kung ika’y may high blood. 1. natatakot o nakasaksi ng nakahihindik na bagay. Nerbiyos – Ang mga nerbiyosong tao ay madalas mahilo din. Kapag kinakabahan. 4. puwede ka rin mahilo. Dito nagmumula ang pakiramdam natin sa balanse at paggalaw. Ang tawag dito ay nerbiyos o panic attack. Dapat ay ipahinga ang mata at tumingin sa malayo para ma-relaks ito. Magpagawa ng salamin o baguhin na ang grado ng salamin. Bonamine) o cinnarizine tablet (Stugeron). puwede kang mahilo habang nagbabasa o nagko-komputer. Sa doktor lang makahihingi ng reseta nito. Good luck po! Nahihilo: Mga Posibleng Dahilan Maraming dahilan ang pagkahilo. makapagdedesisyon ka na ng tama kung kailangan magpacheck sa doktor. puwede ito magdulot ng matinding pagkahilo. Problema sa tainga – Isa pang pangkaraniwang dahilan ng pagkahilo ay ang mga sakit sa tainga. Kung ikaw naman ay low blood. 3. 2. anemic at maputla.5 mg tablet. Bukod dito. puwede silang mahilo. Kailangan lang magpahinga at uminom ng pampa-relax na gamot tulad ng Lexotan 1. Ngayong alam mo na ang mga dahilan ng sakit ng ulo. Kung may dumi o impeksiyon sa tainga. Problema sa mata – Kung malabo ang iyong mata. ang tinatawag na vertigo. Ang gamot sa vertigo ay ang meclizine tablet (Dizitab. puwede kang mahilo at manakit ang iyong batok. 82 . Ang ganitong hilo ay tumatagal ng mga isang buwan bago humupa. Dapat ang blood pressure ay nasa pagitan ng 140/90 ang pinakamataas at 90/60 ang pinakamababa. ang mga sakit na binabantayan ng doktor ay ang istrok at bukol sa ulo (brain tumor). Pagusapan natin ang mga pangkaraniwang sanhi ng pagkahilo. Ang sintomas nito ay ang panghihina o pamamanhid ng katawan. Diabetes at Tamang Pagkain acid o aspirin ang gamot sa migraine.Sakit sa Puso. Nasa tainga kasi ang ating vestibular system.

ibig sabihin ay hyperthyroid ang pasyente. Dalawa ang puwede maging sakit ng thyroid gland: ang hyperthyroid (sobra sa thyroid hormones) at ang hypothyroid (kulang sa thyroid hormones). Kapag lumala ay puwedeng lumuwa din ang kanilang mga mata. Kapag lumalaki ang thyroid gland. Binibigyan ng gamot na Methima83 . Ang thyroid gland ay hugis paru-paro at karaniwan ay hindi nakikita o nakakapa. Ito ay ang istrok at tumor sa utak. Katabi ito ng Adam’s apple. mayroon ding mga pinangagalingan ang hilo na mas seryoso. Kung may karagdagan kang katanungan. Hyperthyroid: Mabilis Ang Galaw Kapag hyperthyroid ang pasyente. Subalit huwag matakot dahil bihira lang naman ito. Ang istrok ay may kasamang panghihina ng isang parte ng katawan.Sakit Sa Thyroid o Goiter 5. Sa katunayan ay 12. ipa-check ang Free T3. Mabilis ang tibok ng puso. Madalas makita sa kababaihan ang goiter. Sakit Sa Thyroid O Goiter Ang thyroid gland ay matatagpuan sa harap ng ating leeg. kumonsulta sa inyong doktor. laging naiinitan. Kapag mataas ang lebel ng T3 at T4. Kailangan lang magpahinga. Ang thyroid gland ang namamahala ng galaw ng mga organo ng ating katawan. Ang tumor naman sa utak ay may kasamang matinding sakit ng ulo. Nagkakahalaga ito ng P800 sa murang laboratoryo. nine-nerbiyos.5% ng kababaihan ay magkakasakit sa thyroid. Kulang sa oxygen – Minsan naman ay may nahihilo o hinihimatay sa mga mataong lugar tulad ng simbahan o rally. Dala ito ng matinding init at dami ng tao. bumibilis ang kanyang metabolism. at nagtatae. magpahangin at mawawala rin ang pagkahilo. tinatawag itong goiter o bosyo. Delikado ito kapag hindi naagapan. Free T4 at TSH. Madali lang gamutin ang hyperthyroid. Para malaman kung ika’y hyperthyroid. laging pinapawisan. iyung nakaumbok na buto sa gitna ng ating leeg. Sa panghuli.

Bukol Sa Leeg O sige. May mga gamot para sa hyperthyroid at hypothyroid. Simple lang ang gamutan ng hypothyroid. Normal po ito. Paano Sinusuri Ang Thyroid Gland? Ang bukol sa thyroid gland ay madalas natatagpuan sa mga kababaihan. Pinaiinom sila ng Levothyroxine (Brand name Eltroxin) na nagpupuno ng kakulangan ng thyroid gland. Kakaiba kasi ang sintomas at napagkakamalang ibang sakit. mababa ang lebel ng kanilang T3 at T4. Mayroon ba kayong nakikitang bukol? Sa lalaki. ikonsulta sa doktor. Kadalasan ay iniinom ang Levothyroxine pang-habang buhay. Kahit madali ang gamutan sa hyperthyroid at hypothyroid. may mga pasyente na hypothyroid. ito ang mga pinagagawa ng doktor: 1. Ipa-check ang inyong Free T3. Malalaman natin kung ang thyroid ninyo ay (a) hyperthyroid o sobra sa thyroid hormones. May mga bukol kasi na tumutubo sa ating thyroid gland. Free T4 at TSH. Iniinom ang gamot ng lampas 1 taon. 84 . mula 2 hanggang 4 na tableta sa maghapon. May nakakapa ba kayong bukol sa harap ng inyong leeg? Pagkatapos ay humarap sa salamin at pagmasdan ang inyong leeg. Diabetes at Tamang Pagkain zole (brand name Tapdin) 5 mg. (b) hypothyroid o kulang sa thyroid hormones. Ngunit kung mayroon pang ibang nakakapa o nakikita sa inyong leeg. Kaya ang payo ko: ipa-check ang inyong Free T3. Free T4 at TSH. Hypothyroid: Mabagal Ang Galaw Sa kabilang dako. Mabagal din silang kumilos at mag-isip dahil kulang nga sa thyroid hormones. Mabagal ang tibok ng puso at lagi silang nalalamigan. o (c) normal lang ang thyroid. ang problema ay napakahirap itong matuklasan ng doktor.Sakit sa Puso. Sa mga pasyenteng hypothyroid. Kabaligtaran naman ang nararamdaman nila. habang binabasa ito. Alamin kung may sakit sa thyroid. Kung kayo ay may bukol sa thyroid. may tinatawag na Adam’s apple na nakaumbok. kapain ninyo ang inyong leeg. Magpa-konsulta sa inyong doktor.

Ano Ang Ginagawa Sa Bukol Sa Thyroid? Ayon kay Dr.000 hanggang 20. Ang tuberculosis naman ay ginagamot ng 6 na buwan ng TB medicines. huwag muna mangamba. sipon at ubo (common colds).” Kaibigan. Magpagawa ng Thyroid Scan o Ultrasound. Kadalasan ang mga bukol sa thyroid ay inooperahan. Masusukat din ang laki at hugis ng thyroid gland.Nakakaistorbong Ubo: Ano ba Ang Solusyon? 2. Makikita natin kung may bukol sa thyroid o wala. heto ang aming maipapayo: 1. Kapag maliit pa ang bukol (mas maliit pa sa butones). Sa mga sakit na ito. kailangan bantayan ang lahat ng bukol sa thyroid. “Minsan ay kanser pala itong bukol. God bless po! Nakakaistorbong Ubo: Ano Ba Ang Solusyon? Inuubo ka ba? Alam mo ba ang pinanggagalingan ng ubo? Ang ubo ay puwedeng dulot ng trangkaso (flu). o may abnormal na resulta sa T3. makabog ang puso. puwede pa natin ito obserbahan at pagmasdan kung lalaki pa. allergy. ang pulmonya at tonsillitis lang ang nangangailangan inuman ng antibiotics. Bakit kailangan operahan ang bukol? Dagdag ni Dr. namamagang tonsils (tonsillitis) at tuberculosis (TB). At para sa pangkaraniwang sanhi ng ubo.000 sa pribadong ospital at P5. tulad ng Amoxicillin. wala talagang gamot na pampaliit nito. sigarilyo (smoker’s cough). sipon at allergy. Ang gastos sa operasyon ay mga P60. tulad ng hirap sa paglunok. pulmonya (pneumonia). Magtanong sa iba’t ibang doktor para mahanap ninyo ang tamang gamutan. tulad ng trangkaso. Anthony Ang ng Manila Doctors Hospital. Magpagawa ng Thryoid Scan bawat taon para mabantayan ito. Mas mabuti na matanggal ito ng maaga para hindi na kumalat pa.000 sa ospital ng gobyerno. Kapag malaki na. tubig lang talaga ang 85 . dapat na natin ito gamutin. T4 at TSH. Uminom ng 8-12 basong tubig – Ayon sa mga doktor. Ang. Ngunit kung ika’y may nararamdaman na.

Itigil ang paninigarilyo – Ang sigarilyo ay nagdudulot ng emphysema. 3. Ang pag-inom naman ng mainit na sabaw ng manok ay nagpapaluwag din ng ating paghinga. isang klaseng sakit kung saan nabubutas at nasisira ang ating baga. yung tipong hindi ka patutulugin. 86 . mas madali na itong mailalabas. 7. uminom ng butamirate citrate (brand name Sinecod). at sa pollen ng mga halaman. Kapag humihithit ka ng 10 stick ng sigarilyo bawat araw. 8. Kapag lumabnaw na ang plema. Pasensya na po pero walang gamot para sa emphysema at smoker’s cough. Itigil ang yosi. Umiwas sa mga bagay na ito. Diabetes at Tamang Pagkain pinakamabisang gamot sa ubo. 2.Sakit sa Puso. Uminom ng Vitamin C – May mga pagsusuri na nagsasabi na ang pag-inom ng Vitamin C 500 mg ay nagpapalakas ng ating immune system. ambroxol at bromhexine para lumabnaw ang plema. sa balahibo ng pusa at aso. Umiwas sa nakaka-allergy na bagay – Maraming ubo ang nanggagaling sa allergy. Mabisa ito. Uminom ng mainit na sabaw o salabat – Malaki ang tulong ng salabat at luya para maginhawahan ang lalamunan natin. 6. sa matatapang na pabango. Mababawasan ang iyong ubo. Puwede rin uminom ng Loratadine 10 mg tablet isang beses sa gabi para sa allergy. kailangan ng ating katawan ang pahinga. Magpahinga at umiwas sa bisyo – Huli sa lahat. 4. Pinapalabnaw ng tubig ang malapot at madikit na plema. Gamot para sa ubo at plema – Kung gugustuhin. siguradong may tama na ang iyong baga. May panlaban din ito sa bacteria at nakaaalis ng kati ng lalamunan. Kapag kompleto ang iyong tulog ay dahan-dahang lalakas ang iyong katawan. Puwedeng magka-allergy sa usok. 5. Gamot para sa tuyong ubo (dry cough) – Para sa nakaiistorbong ubo. puwedeng uminom ng mga gamot tulad ng carbocisteine.

o may lahi ng sakit sa puso. sari-saring sakit sa dibdib ang kinokonsulta sa akin. Baka natulog ka sa matigas na higaan. Pero kung wala ka pang edad 30. Baka nadaganan ni Mister. Sino ang madalas magkaroon ng sakit sa puso? Ito ay ang mga kalalakihan. Huwag mangamba. Ang solusyon dito ay pahinga lamang. Kung ika’y may katabaan. Paano ba talaga ang sakit na nagmumula sa puso? Ang tunay na sakit ng puso ay sinasabing mabigat at parang may nakadagan sa dibdib. magpatingin sa doktor. Ang sakit ay tumatagal ng 5 hanggang 15 minuto. hindi iyan sa puso. Puwedeng uminom ng mefenamic acid kapag makirot talaga. hindi na iyan sa puso. Sa aking palagay. Magpa-check sa isang espesyalista sa puso kung kinakilangan. naglakad ng malayo o umakyat ng hagdan. Baka nagbuhat ka ng mabigat at napilay ang laman. Kung ang sakit ay nasa kanang bahagi ng dibdib. Una. 80% ng mga sakit sa dibdib ay walang kinalaman sa puso.Sakit sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Sakit Sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Bilang isang espesyalista sa puso. mula 50 edad pataas. halos sigurado ako na hindi sa puso ang iyong problema. Kung ang sakit mo sa dibdib ay parang may tumutusok. kaya mo bang ituro ng isang daliri ang pananakit sa dibdib? Kapag naituro ito ng pasyente. Ang tunay na sakit sa puso ay mula 5 minuto hanggang 15 minuto lamang. Dumarating ang sakit kapag napagod. Paano ko nalalaman na hindi sa puso ang problema? Nahuhulaan ito ng doktor sa pagkukuwento ng pasyente sa kanyang nararamdaman. siguradong hindi rin iyan sa puso. lalo na kung kababaihan. Kadalasan ay nagmumula sa masel ng dibdib ang pagkirot. Pangalawa. may diabetes. Ang sakit sa puso ay hindi maituro ng isang daliri. 87 . hindi rin iyan sa puso. May iba pang paraan para masuri kung galing sa puso ang pananakit. malaki ang tsansa na baka puso din ang diprensiya. gaano ba katagal sumasakit ang iyong dibdib? Kapag wala pang isang minuto ang sakit o kaya ay lampas sa isang oras ang kirot. Sa ganitong sitwasyon.

Gumagawa ng sobrang asido (acid) ang ating sikmura kaya sumasakit ito. hindi mo kailangan ng gamot sa pangkaraniwang paghapdi ng sikmura. Ang sili. Arawaraw. Napaka-healthy ng saging. lugaw at gulay. Ang tamang pag-inom ay ang paglagok ng kaunting tubig bawat 20 minutos. Bukod sa madaling baunin at kainin. Sa aking palagay. at pineapple juice ay puwedeng magdulot ng paghapdi ng sikmura. Halimbawa. Uminom ng tubig. Malaki ang naitutulong ng pag-inom ng tubig sa pagbawas ng asido sa tiyan. Diabetes at Tamang Pagkain Mahapdi Ang Sikmura? Saging At Tinapay Ang Lunas Lahat tayo ay nakakaramdam ng paghapdi ng sikmura. At mag-relaks din kaibigan habang kumakain para hindi ma-stress ang ating tiyan! 88 . kalamansi. kanin. Umiwas sa pagkaing nakahahapdi ng tiyan. mahalaga ang pagkain ng wasto: 1.Sakit sa Puso. Kapag nalipasan tayo ng pagkain o na-stress sa trabaho. Sa aking pananaw. tulad ng saging. parang makulo ang ating tiyan. Kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. Mag-tanghalian ng kaunti lang. Saging at tinapay ang lunas. Ang tawag dito ay gastritis at kapag lumala ay puwedeng maging ulcer. Mag-saging ng alas 10. frequent meals). Hindi lang gamot ang solusyon sa paghapdi ng sikmura. Ang sobrang lamig na inumin ay nakakairita din ng tiyan. ang saging ay parang gamot na rin sa ulcer dahil natatapalan nito ang ating sikmura. 2. kumain ng alas 7 ng umaga. 3. Sa ganitong paraan. suka. Kumain na lang ng mga pagkaing nakaka-relaks ng ating tiyan. 4. saging at pandesal ang baon ko para hindi humapdi ang sikmura. huwag kalimutang kumain sa tamang oras. Magmerienda ng tinapay ng alas 4 ng hapon. Kumain sa tamang oras (small. Kahit abala ka sa trabaho. Umiwas sa pagkaing maasim at maanghang (spicy). At mag-dinner ng alas 8 ng gabi. May mga pagkaing sadyang nakahahapdi ng tiyan. tinapay. mahuhugasan at malilinis ang asido sa tiyan.

huwag agad umupo o humiga. 6. Inumin ang aspirin pagkatapos kumain. May tao naman ang nagtatae sa gatas. (2) kumain ng saging at tinapay. Umiwas sa alak at sigarilyo. Ang masikip na pantalon ay maaaring umipit sa ating tiyan. 89 . Mas maigi pa ang yoghurt para sa tiyan. naisulat ko ang natural na panglunas sa pagsakit ng sikmura. Limitahan ang pag-inom ng gamot para sa kirot (pain relievers). At huwag ito araw-arawin dahil nakasisira din ito ng sikmura at bato. 3. 2. Ayon sa mga espesyalista.Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Noong nakaraan. at (4) umiwas sa maasim at maanghang na pagkain. ang gatas ay puwedeng magpadami ng asido sa sikmura. Ang sigarilyo naman ay nakapagdudulot din ng ulcer. Magluwag ng sinturon. Ang alcohol ay nakagagasgas ng sikmura lalo na kung iinom nang walang laman ang tiyan. Baka mahirapan tuloy ang pagbaba ng kinain natin. Mag-ingat sa pag-inom ng gatas. Heto pa ang mga karagdagang payo para sa ulcer: 1. 5. Kapag humapdi ang tiyan. Kapag sinisikmura pa rin. 4. puwedeng bawasan ang dosis ng aspirin sa 30 mg lamang (brand name Cor 30). Pagkatapos kumain. Maglakad-lakad muna para matunawan. Ang mga gamot sa kirot tulad ng Mefenamic acid ay dapat lang inumin pagkatapos kumain. Ito ang tinatawag na gastritis o ulcer kung saan nagagasgas ang laman ng sikmura. Ang mga payo ko ay (1) kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. Ang Aspirin ay puwedeng magdulot ng ulcer. (3) uminom ng kaunting tubig bawat 20 minuto. ihinto ang aspirin at kumonsulta sa doktor.

5. at (6) pagka-edad o arthritis. mas maaga mo itong mararamdaman. kailangan magpapayat. Dahan-dahan din ang pag-ehersisyo sa gym. Mag-ehersisyo kapag pawala na ang sakit sa likod. Palakasin ang masel sa ating likod. Panatilihing 90 . 4. (5) sobra sa timbang. o hindi nag-e-ehersisyo. may problema sa likod (tulad ng Scoliosis). kumonsulta sa doktor.Sakit sa Puso. 3. Ang sanhi nito ay ang pagkapuwersa ng masel sa likod dahil sa (1) maling posisyon sa pag-tulog. hindi na sasakit ang ating likod. Mag-squat at gamitin ang lakas ng hita para mai-angat ang dinadala. o iyung sakit ng kalamnan. Ano Ang Dapat Gawin? 1. Kapag lumakas ang masel ng katawan. (2) maling pag-upo (naka-kuba). Masakit Ang Likod. Napakahalaga ng ehersisyo. Anong Dahilan? Ang sakit sa likod at balakang ay nararamdaman ng halos lahat ng tao. Magandang pampalakas ng likod ang swimming. Diabetes at Tamang Pagkain Kailan dapat pumunta sa doktor? Kapag nangitim ang iyong dumi o matindi talaga ang sakit ng tiyan. (3) maling pagbubuhat (nakayuko kung mag-buhat). magpatulong sa isang kasama para kalahati lang ang bigat. 2. Naguumpisa ito ng edad 40 pataas. Mag-swimming o mag-gym. (4) pagbubuhat ng sobrang bigat. Bakit Sumasakit Ang Likod? Ang kadalasang dahilan ng pananakit ng likod ay ang muscle strain. Para bang napilay ang likod. Kung ika’y sobra sa timbang. Huwag magbuhat ng mabibigat. Kung mayroon kang bubuhatin. Kung ika’y sobra sa timbang. Sundin ang mga payong ito at alagaan ang ating tiyan. Hindi kaya ng likod ang bigat ng tiyan. Puwedeng gumamit ng kaunting pabigat (weights). Mag-ehersisyo ng katamtaman lang.

Mapapagod ang ating likod kapag nakapirme sa isang puwesto. 11.“Doc. Huwag hilutin o padaganan ang likod. 10. Kung nakatagilid kang matulog. Ang pinakamaganda sa likod ay ang paghiga sa kama. Ganitong puwesto ang komportable sa likod. nalaman ko na may Hepatitis B ako. Maglagay ng suporta (maliit na unan) sa sandalan ng upuan para laging nakatuwid ang ating likod. Noong 1998. Huwag yumuko para mag-buhat. Mag-unan para may suporta ang ulo. Matulog ng naka-“s” ang katawan. Ong. 12. huwag kayo gaanong mangamba. Jaime. Balak ko na mag-trabaho sa abroad. Tandaan: Kapag hindi nawala ang sakit ng likod sa loob ng 2 linggo. Hanggang ngayon ay positibo pa rin ako sa Hepatitis B. at huwag din umupo ng matagal. Baka lalo lang mapilay ito. Sa tingin ko. Pumili ng katamtamang kutson na tulugan. May Hepatitis B Ako” deretso ang likod. Gagaling pa ba ako? Umaasa. Mali iyan! Umupo ng deretso ang likod. Maglagay pa ng isang unan sa ilalim ng tuhod para nakataas ng bahagya ito. Huwag maglakad ng matagal. Kapag masakit. 8. “Doc. Kapag wala kasing anday. puwedeng bumaluktot ang hita at mapuwersa ang ating likod. Kaya natin la91 . Humiga ng patihaya. Sa mga may hepatitis B. galing ito sa aking trabaho bilang tagabigay ng first aid. May Hepatitis B Ako” Dear Dr. 6. 7. Huwag gumamit ng sobrang lambot na lumulundo ang iyong likod. Sinisisi ako ng Misis ko dahil nakuha ko daw ito sa pagtatalik sa ibang babae. 9. At huwag din matulog sa papag dahil sobrang tigas ito. kumonsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist. maglagay ng unan sa pagitan ng iyong hita. puwedeng lagyan ng warm compress o mainit na bagay sa ating likod.

Ang mga buntis na may hepatitis B ay dapat magsabi agad sa kanilang doktor. Matulog ng 7-8 oras. Kadalasan. Diabetes at Tamang Pagkain banan ito sa pamamagitan ng tamang kaalaman. semilya at regla ng isang taong may hepatitis B. Alam n’yo ba na 11% ng mga Pilipino ay may hepatitis B? Karamihan sa kanila ay walang nararamdaman. May mga gamot na puwedeng makasira ng atay. healthy at clean living ang kailangan. Makikita ang virus sa dugo. umiwas sa pag-inom ng alak.Sakit sa Puso. Ipaalam muna sa doktor. Kumain ng masustansya. Puwedeng mag-ehersisyo ng 3-5 beses bawat linggo. Ang hepatitis B ay dulot ng isang virus na tinatamaan ang ating atay. siguraduhing protektado na ang iyong partner sa hepatitis B. nail clippers at kutsara ng taong may hepatitis B. May gamot ba ang hepatitis B? Oo. may mga mamahaling gamot para sa hepatitis B. Paano mag-iingat ang mga taong malapit sa pasyenteng may hepatitis B? Ang dugo ng isang hepatitis B carrier ay nakahahawa. Paano lalabanan ang hepatitis B? Una. toothbrush. (2) nakipagtalik o nahawa sa isang taong may hepatitis B. tulad ng Interferon at Lamivudine. Nakukuha ang hepatitis B sa 3 paraan: (1) napasa ito ng nanay natin noong tayo’y pinanganak. huwag basta iinom ng mga gamot o herbal supplements. Kung hindi sigurado. Huwag din masyadong magpagod. ang hepatitis B ay panghabang-buhay (tinatawag na hepatitis B carrier). o (3) nasalinan ng dugo na may hepatitis B. Sa mga mag-asawa. Ang ibig sabihin ay positibo na siya sa hepatitis B antibody (proteksyon ang antibody laban sa hepatitis B virus). Pangatlo. Huwag abusuhin ang katawan sa sigarilyo at puyat. Pangalawa. Relax lang at palakasin ang katawan. laway. May mga bakuna na tinuturok sa bagong panganak na sanggol para hindi ito mahawa sa hepatitis B. gumamit ng condom sa pagtatalik. Umaabot sa ilang libong piso ito. Nakasisira ito ng atay. 92 . Depende sa examination ng dugo. Huwag gumamit ng pang-ahit.

Good luck po. 4. 2. Mura lang ito at mabibili sa botika. Makababawas din ito sa kirot ng katawan. Inumin ang tableta pagkatapos kumain. Mainit o malamig na bag (hot or cold compress) – Para sa kirot ng kasu-kasuan. Puwedeng uminom ng paracetamol kahit walang laman ang tiyan.Murang Gamot Para Sa Sakit Ng Katawan may mga pasyente na makikinabang dito. puwedeng uminom ng mefenamic acid 500 mg hanggang 3 beses sa isang araw. Kumonsulta sa isang gastroenterologist. lagyan ito ng malamig na bag sa loob ng 1-2 araw para hindi lumaki ang pamamaga. ang aspirin 325 mg ay mabisang lunas para sa migraine o sakit ng ulo. tulad ng ankle sprain o black eye. depende kung ano ang komportable sa pasyente. Ngunit kung gipit kayo sa budget ay puwede naman daanin na lang sa healthy at clean living tulad ng mga ipinayo ko. Mabisa din ito at mura pa. Ano ba ang solusyon dito? 1. Subalit mas mahina lang ang epekto nito kumpara sa mefenamic acid. Huwag naman sobrang init at baka mapaso ka. buto at likod. sakit ng ulo at kalamnan.Para sa sakit ng katawan at pananakit ng laman. Paracetamol – Akala ng iba ay para lang sa lagnat ang paracetamol. puwede na lagyan ng hot compress. Katamtaman lang. puwedeng gumamit ng mainit na bag at itapal ito sa masakit na parte ng katawan. 3. Minsan pinagpapalit-palit ang mainit sa malamig. Para sa nabugbog na parte. Aspirin – Katulad ng mefenamic acid. Dito nanggaling ang kasabihan ng doktor na “Take 2 aspirins and call me 93 . Mali po. para hindi humapdi ang tiyan. Murang Gamutan Para Sa Sakit Ng Katawan Ito ang pangkaraniwang problema ng karamihan: kirot ng katawan. Halos pareho ang epekto nito sa mefenamic acid. Mefenamic Acid . Kapag nakalipas na ang 3 araw. puwede rin ang malamig na bag (ice bag). Kahit sa mga kagat ng langgam o lamok. Subukan ito. sakit ng ulo at kasu-kasuan.

Mas relaks ang tuhod kapag tayo’y nakaupo. Mas komportable ang tuhod kapag hindi iniipit at pinupuwersa. Nakasisira ito ng tuhod. lalo na ang edad 40 pataas. Tramadol – Para sa matitinding sakit kung saan halos mapaiyak na ang pasyente. • Huwag mag-squat (talungko). isang sakit ng pag-edad. • Huwag lumuhod sa sahig. Diabetes at Tamang Pagkain in the morning. Malaki ang stress sa tuhod ng paghagdanan. Ang sakit sa tuhod ay nararamdaman ng maraming tao. Kung sobra ka rin sa ehersisyo. Kung mayroon kang bubuhatin. pero malaki din ang stress nito sa tuhod. puwede kayong bumili sa Botika ng Bayan. mas maiging kumonsulta na sa inyong doktor. Alam kong mas sexy ang babae kapag nakahigh heels. magpatulong sa isang kasama. • Huwag palaging umakyat at bumaba sa hagdanan. Kapag hindi nawala ang sakit ng inyong katawan. Kung ika’y sobra sa timbang. Kapag ika’y nasa simbahan.Sakit sa Puso. puwedeng mapudpud din ang iyong tuhod. Malakas at mabisa ito. Umupo at magpahinga. gamitin ang malambot na kutson para sa iyong tuhod. mas maagang sasakit ang tuhod mo. • Huwag tumayo o mag-lakad ng matagal. Ano Ang Dapat Iwasan? • Huwag mag-buhat ng mabibigat. tulad ng mga runner. Masakit Ang Tuhod? Basahin Ito. Ang pangunahing dahilan ng pagsakit sa tuhod ay ang arthritis. atleta at basketball player. Mabisa din ang mga generics. binibigyan namin sila ng Tramadol 50 mg. Para makatipid. • Huwag mag-high heels. 94 .” 5.

• Kapag hindi nawala ang sakit sa tuhod. Ingatan ang tuhod para humaba pa ang gamit natin nito. Kapag laging nakababa ang ating paa. puwedeng lagyan ng malamig na bag o cold compress. Ipatong din ang kamay sa isang unan at itaas ng ilang beses sa isang araw. Ayon sa pagsusuri. uminom ng calcium supplements. Huwag puwersahin sa trabaho. Makatutulong ang pampalambot nito (cushion) para hindi matagtag ang tuhod. Uminom ng gatas o skim milk na may maraming calcium. kailangan magpapayat. posibleng makatulong ang glucosamine sa ating kasu-kasuan (joints). Huwag ma-guilty – May 17% ng lahat ng tao ang may varicose veins.Solusyon Sa Varicose Veins Ano Ang Dapat Gawin? • Kung ika’y sobra sa timbang. 2. • Palakasin ang masel sa hita. nag-iipon dito ang dugo at namamaga ang ugat. Namamana ito sa ating mga magulang. Hindi kaya ng tuhod ang bigat ng iyong tiyan! • Bumili ng rubber shoes o malambot na sapatos. Itaas ang kamay o paa – Ang sanhi ng varicose veins ay ang pagluwag ng ating mga ugat. Puwede ang stationary bike o magbending exercise ng bahagya lang (Half squat lang at hindi full squat. • Subukan ang Glucosamine at chondroitin tablets. • Kapag umiinit ang tuhod sa matagalang paglalakad.). Masama ang sobrang pagbaluktot ng tuhod lampas sa 90 degrees. • Patigasin ang buto. magpa-konsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist. Tandaan: Alagaan ang tuhod habang bata pa. Kaya umupo at ipatong ang paa sa isang silya o kutson. 95 . Solusyon Sa Varicose Veins Napakarami ang may problema sa lumalaking ugat sa binti at kamay. Hindi ito maganda tingnan at minsan ay sumasakit pa. Ano ba ang solusyon dito? 1. Ang supplement na ito ay maaaring makabawas sa sakit ng ating tuhod. Para sa kababaihan.

Sakit sa Puso. ng kamay at ng tuhod. Kumain ng mga pagkaing mataas sa fiber tulad ng patola. Grabe ang sakit ng gout. okra. Kung malaki na ang iyong varicose veins. Katty Go-Estrada. Para malaman kung gouty arthritis nga ang sakit. gout ang dahilan ng iyong arthritis. magiging regular ang iyong pagdumi at makaiiwas kayo sa varicose veins at sa almoranas. 6. Sundin muna ang mga payong ito. puwedeng maipit ang ugat at mapigilan ang pagdaloy ng dugo sa ating mga paa. Kung puwede kang umupo ay mas mainam sana. Ang sintomas ng gout ay ang matinding pamamaga at pananakit ng hinlalaki ng paa. kailangan suriin ang Uric Acid levels sa pamamagitan ng blood test. Mag-ingat at baka mapeke lang kayo. pechay. pulis o saleslady. Kapag mataas ang uric acid. Magsuot ng support stockings (masikip na medyas) – Mabibili ito sa mga SM department store at tindahan ng mga medical supplies. Galaw-galawin ang iyong paa habang nakatayo para umakyat ang dugo mula sa paa pabalik sa puso. ang support stockings ang pinakamabisang lunas sa varicose veins. Diabetes at Tamang Pagkain 3. Ayon kay Dr. 7. Ang prutas tulad ng papaya at pinya ay may fiber din. at kangkong. Iba kasi ang gamutan ng gout kumpara sa ordi96 . Itaas ang paa habang natutulog – Ipatong ang paa sa isang unan para mabawasan ang pag-iipon ng dugo dito. Gumamit ng stockings o medyas ng masikip. Sa tulong nito. 4. Gout At Mataas Ang Uric Acid Ang gout ay isang pangkaraniwang sakit. puwede kang magka-varicose veins. mainam na magpakonsulta na sa isang dermatologist. Mayroon ding operasyon na ginagawa ang mga surgeons. 5. Huwag magsuot ng masikip na pantalon – Kapag masikip ang ating pants o maong. Gamitin ito palagi. Huwag tumayo ng matagal – Kung ang trabaho mo ay bilang security guard. Huwag basta maniwala sa mga mamahaling gamot o pamahid para sa varicose veins.

(2) pagkain o mahilig kumain ng mga pagkaing mataas sa uric acid. hindi ba? 97 . Inumin lang ang maintenance na Allopurinol kapag humupay na ang sakit at pamamaga pagkalipas ng 2 araw. Kailangan ng maintenance na gamot para bumaba ang iyong uric acid level sa dugo. Ang coffee. Pagdating naman sa ulam. Nagrereseta kami ng Allopurinol 100 mg o 300 mg tablet bawat araw depende sa taas ng iyong uric acid. beans. Isang mahalagang tip: Bawal ang Allopurinol tablets habang matindi ang atake ng gout. Nakukuha ang gout sa 2 bagay: (1) lahi o namana sa magulang. dilis. Ganito lang po ang gamutan ng mga doktor sa gout. umiwas sa mga lamang loob (bituka. puso at kidneys). bagoong. cauliflower.Gout At Mataas Ang Uric Acid naryong arthritis lamang. atay. Simple lang. pero dapat bawasan ang oatmeal at whole grain cereals. sisig. tahong at lahat ng klaseng mani. patis. Ano ang pagkaing dapat iwasan sa gout? Sa mga gulay. Ano na lang ba ang puwede kainin? Puwede naman ang lahat ng gulay bukod sa mga nabanggit ko na. Umiwas din sa pag-inom ng beer. Ang gravy. tunsoy. 4 na beses sa maghapon. OK lang ang kanin. sardinas. iwasan ang pagkain ng asparagus. utak. tamban. Puwedeng uminom ng Mefenamic Acid 500 mg tablet din para sa kirot. at lechon liver sauce ay mataas din sa uric acid. Ano ang mga gamot sa gout? Kapag inatake ka ng gout. gelatin at lahat ng klaseng prutas ay hindi bawal sa gout. Sa oras ng pagsumpong ng gout. Mataas ito sa uric acid. keso at karne ay puwede rin. nagbibigay din kami ng Colchicine tablets. mushroom at spinach. tea. Ang gatas. Kailangan inumin ito araw-araw para hindi umatake ang gout. wine at hard drinks kung ayaw mong atakihin ng gout. hindi na sapat ang pagdi-dyeta sa pagkain lamang.

eczema na ang tawag dito. Mga kati-kati sa katawan. Ang gusto nating mangyari ay manuot ang katas ng Povidone iodine sa loob mismo ng balat. Sobrang kati nito at nagbabalat. May simpleng lunas akong ituturo sa inyo. Alipunga – Isang fungal infection ito ng mga daliri sa paa. Ano ang mga sakit na kayang gamutin? Dahil ang Povidone iodine at alcohol ay nakapapatay ng mikrobyo. tsinelas o gloves. 3. 5. 3. Patakan ng Povidone iodine ang bulak o cotton buds para mabasa ito. 1. Kahit anong kagat ng hayop. Tigyawat sa mukha at katawan. 6. Pigsa – Impeksyon ito sa balat na may nana. Diabetes at Tamang Pagkain Impeksiyon: Povidone iodine At Alcohol Ang Lunas Kung ikaw ay may impeksiyon sa balat.Sakit sa Puso. Dermatitis – Ito’y isang pamumula sa balat na galing sa allergy sa sabon. 4. 7. Dulot ito ng laging pagpapawis ng paa. Mahapdi ang pakiramdam nito kapag puma98 . at sari-saring sugat. Dahil mas mabisa ang povidone iodine kumpara sa alcohol. Pahiran ang naturang impeksiyon ng Povidone iodine 3 beses sa isang araw. gamitin ito sa mga matitinding impeksyon. Paggamit ng Povidone iodine sa Impeksyon: Mabisa ang Povidone iodine laban sa mga nabanggit na impeksyon sa balat. 2. puwedeng lagyan ng alcohol o povidone iodine. 2. may pagkakataon na mahirap itong gumaling. maraming sakit sa balat ang mapapagaling nito tulad ng: 1. Eczema – Kapag ang sugat ay ma-basa-basa na. Ito ay ang paggamit ng Povidone iodine (brand name Betadine) at alcohol.

Ang isang side effect lang ng Povidone iodine ay ang pangingitim ng balat. Mag-tiis lang dahil siguradong masusugpo ang impeksiyon kapag naabot ito ng Povidone iodine. puwede muna lagyan ng alcohol. Tandaan: Kalinisan lang talaga ang panlaban natin sa mga sakit. dahil sa katagalan ay babalik din sa normal na kulay ang balat. alcohol din ang solusyon diyan. 99 . Alcohol sa Impeksyon: Kung hindi naman malala ang impeksyon. Okay lang iyan. Gawin ito ng 7-10 araw hanggang tuluyang mawala na ang impeksyon.Impeksyon: Povidone Iodine at Alcohol Ang Lunas pasok ang Povidone iodine. Kumonsulta sa doktor kapag hindi gumaling ang sugat. Sa mga madalas magkaroon ng pigsa at tigyawat. 5. basain ng alcohol ang bulak o cotton buds at ipahid ito ng 3 beses sa maghapon. Katulad ng ginawa natin sa Povidone iodine. Maligo maigi araw-araw. 4.

puwede kang atakihin sa puso at ma-istrok. Magdasal – Ayon sa Bibliya (2 Kings 20:6). pulmonya. at iba pa.10 G • • Pahabain ang Buhay Pahabain Ang Buhay (Part 1) usto mo bang humaba ang iyong buhay? Siyempre lahat tayo ay gusto niyan. aaminin kong may kaunting katotohanan ito. pampagana kumain at pampasarap ng tulog. Kapag lagi kang galit at mainitin ang ulo. Maging masaya at hahaba ang buhay mo. Magpakonsulta sa doktor. ang mga taong madasalin ay masiyahin ay mas mahaba ang buhay kumpara sa mga hindi naniniwala sa Diyos. Ang iniinom ko ngayon ay isang multivitamin kada 2 araw. Sana nga ay ganoon kadali iyon. kaysa sa benepisyo. Alamin kung kailangan mo nito. si Haring Hezekiah ay nagdasal sa Diyos para bigyan pa siya ng mahabang mabuhay. • • • 100 . May mga bakuna laban sa hepatitis B. Pinakinggan siya ng Diyos at binigyan pa siya ng 15 taon. Heto ang ilang epektibong mga paraan: Mag-relax – Magbawas ng stress sa buhay. trangkaso. Suriin ang iyong vitamins at supplements – Ang pinakamagandang supplement ay ang Omega-3 fish oil. Epektibo rin ang vitamin B complex. Sa katagalan. tataas ang iyong stress hormones (cortisol) sa katawan.” Oo. Ayon sa pagsusuri. Ito’y napatunayang nagpapahaba ng buhay dahil pinapaluwag nito ang ating mga ugat. Umiwas sa alak – May mga nagsasabi na “Wine is good for the heart. pero sa katunayan ay mas malaking pinsala ang maidudulot ng alak. Magpabakuna – Malaki ang tulong ng bakuna para makaiwas sa sakit.

utak at atay. Mas mahaba ang buhay ng mga may asawa kumpara sa mga nag-iisa. X-ray at ECG bawat 1-2 taon. iba pa rin ang may kausap at karamay sa iyong mga problema. umakyat ng hagdan. Laging mag-isip ng maganda tungkol sa ating sitwasyon at sa ating kapwa. at maglinis sa bahay. Magbasa o manood ng mga “good news” lamang sa 101 • • . Huwag na lang uminom. • Magpatingin sa magaling na doktor – Ang trabaho ng isang doktor ay ituro sa iyo ang dapat mong ipa-test sa iyong katawan. Ang pagiging malikot at magalaw sa pagkilos ay parang nag-e-ehersisyo na rin. Uminom ng gamot kung kinakailangan. Mag-isip ng positibo (Positive thinking) – Magbasa ng mga libro na nagbibigay ng inspirasyon tulad ng mga gawa ni Norman Vincent Peale. Maaaring magtanong sa ibang doktor (second opinion) kung hindi kayo komportable sa una ninyong doktor. Mag-lakad. Magbati at magmahalan na lang. Mayroon ding hihingi ng saklolo kung may sakuna. Ito’y napatunayan na ng mga doktor at ibabahagi ko ito sa inyo: • Mag-ehersisyo – Ayon sa mga eksperto. Kung nasa second o third floor ang iyong pupuntahan. kahit konting ehersisyo lang ay makatutulong na sa katawan. At siyempre. Kaibigan. urinalysis. Mag-asawa o magkaroon ng kasama sa buhay – Tunay po iyan. masama po ang alak kapag sobra sa kalahating basong wine o isang shot ng hard drinks. subukang gumamit ng hagdanan. Iwas ka pa sa gulo at sakit ng ulo. Magpa-blood test. Bakit kaya? Dahil kung may asawa ka. Good luck po! Pahabain Ang Buhay (Part 2) Mayroong mga paraan para humaba ang ating buhay. may magbabantay sa iyo kapag ika’y nagkasakit. Kaya huwag nang awayin si Misis o si Mister. Nakasisira ito sa ating ugat.Pahabain Ang Buhay Part 2 May mga manginginom diyan na kayang umubos ng isang boteng red wine o isang lapad.

Ang endorphins ay isang kemikal sa utak na nagpapasaya sa atin. Ang saging ay punung-puno ng mga sangkap na mabuti sa ating tiyan. iwas alak at iwas drugs. Kung may suliranin ka. puso at katawan. Tama ba ang gagawin ko o mali? Mag-ipon ng pera – Kailangan natin ng pera para makabili ng gamot. para ka na ring uminom ng isang multivitamin. calmansi at suha ay mayaman naman sa Vitamin C. • • Pahabain Ang Buhay (Part 3) Malaki ang impluwensiya ng ating kinakain sa ating kalusugan. Umiwas din sa mga delikadong gawain tulad ng paglabas sa hatinggabi. Huwag sumabak sa mga bisyo na makasasama sa iyo. ketsup at tomato sauce ay may lycopene na panlaban din sa kanser. Mabuti ito para sa sipon at sa mga may sugat. mansanas at dalandan. makapa-check up at makapagpa-laboratoryo. Iwas sigarilyo. pagsakay ng motorsiklo. isiping malulutas mo rin ito. Kapag masustansya at malinis ang pagkain mo. Diabetes at Tamang Pagkain peryodiko at telebisyon. Sundin ang mga payong ito: • Kumain ng prutas – Ang pinaka-healthy na prutas ay ang saging. Matutong mag-ipon para sa iyong kalusugan. hindi ka agad magkakasakit.Sakit sa Puso. Huwag mawawalan ng pag-asa. Mas masustansya ang lakatan kaysa sa latundan o saba. Umiwas sa bisyo at peligro – Gamitin lagi ang utak. Kumain ng tama. at pagsama sa masamang barkada. Kapag kumain ka ng 2 saging sa maghapon. Maging maingat sa katawan para hindi na umabot sa sakit. kamatis. 102 . Ang kamatis. ang mga taong matulungin ay nagiging mas masaya at mas healthy kumpara sa iba. Tumataas kasi ang lebel ng endorphins sa katawan ng mababait na tao. Ang dalandan. Mag-isip muna bago mag-desisyon. • Tumulong sa kapwa – Ayon sa isang pagsusuri ni Professor Peggy Thoits ng Vanderbilt University. Kailangan din maghulog sa PhilHealth o kumuha ng health card.

(4) kumain ng mas maraming gulay. Mababa lang kasi ang calories ng gulay. at (7) mag-ehersisyo. salmon. ampalaya. Hindi po masama ang taba ng isda. kangkong.Pahabain Ang Buhay Part 3 • Kumain ng matatabang isda – Ang pinakamasustansyang isda ay iyung mataas sa Omega-3 fish oil. Medyo mababa ang Omega-3 ng bangus pero puwede na rin ang bangus belly. Nakakabusog pero hindi nakakataba. Magpapayat – Alamin ang iyong tamang timbang at piliting maabot ito. tilapia. kaya dapat magpapayat. utak at ugat. ang ibig sabihin ay mataba ka na. Hinay-hinay lang po! 103 . Ito ay matatagpuan sa sardinas. at repolyo ay punungpuno ng vitamins at minerals na mabuti sa ating katawan. Kapag nagbawas ka sa karne at nagdagdag ng berdeng gulay. Sa katunayan ay makatutulong ito sa ating puso. (2) umiwas sa soft drinks at iced tea. Mapapaayos din ng gulay ang ating pagdumi. makatutulong ang gulay sa ating sikmura at bituka. Kumain ng maberdeng gulay – Ang mga berdeng gulay. Malaki din ang tulong ng gulay para makapagbawas tayo ng timbang. (5) magbawas sa panghimagas tulad ng mga cake at ice cream. tunsoy at hasa-hasa. matataba at matatamis na pagkain na masama naman sa iyo. Kung ang sukat ng iyong tiyan (sukatin sa tapat ng pusod) ay lampas sa 36 pulgada sa lalaki or 31 pulgada sa babae. tulad ng pechay. (3) mag-tubig ka na lang. (6) diyetahin ang pagkain ng prutas at fruit juices dahil nakatataba din ito. • • Heto ang mga tips para pumayat: (1) kumain ng isang tasang kanin lang (1 cup rice). Magiging matalino ka pa. talbos ng kamote. siguradong hahaba ang iyong buhay. Huwag lang kainin ang mga masasarap. mackerel. tamban. Overweight. Tandaan: Piliin ang pagkain base sa kabutihan na maidudulot sa ating katawan. Dahil mataas din ito sa fiber.

inumin ang iyong gamot sa altapresyon araw-araw. Diabetes at Tamang Pagkain Pahabain Ang Buhay (Part 4) May mga karagdagang payo ako para humaba ang iyong buhay. At bukod sa mabisa ito.Sakit sa Puso. Kung ika’y may pananakit ng tiyan. piso lang ang halaga nito. Uminom ng gamot sa diabetes – Kung ika’y may diabetes naman. ang ibig sabihin ay may altapresyon ka. Alam n’yo ba na kapag napababa natin ang iyong blood pressure sa normal. mas maaga nating malulunasan ang iyong problema. sobra na pong taas nito at kailangan mo ng gamot. may sakit sa puso. Totoo po iyan. Kumonsulta sa doktor. Uminom ng gamot sa altapresyon – Kung ang presyon mo ay lampas sa 140 over 90. Itigil ang sigarilyo – Ang sigarilyo ang pinakamasamang bisyo sa lahat. Ito po ang pinaka-epektibong paraan ayon sa mga doktor: • Uminom ng Aspirin – Ang aspirin ay isang pambihirang gamot na nadiskubre noong 1899. mataas ang kolesterol at sa mga naistrok. Kung mas maaga kang magpapa-check-up. Kailangan ang aspirin sa mga pasyenteng may diabetes. Kung lampas sa 160 over 100 ang iyong blood pressure. magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. Huwag balewalain ito. Kaya paki-usap ko lang po. Ang dapat lang ingatan sa aspirin ay ang pagkakaroon ng ulcer. Uminom ng gamot para sa diabetes. May 70. Ang tamang dosis ng aspirin ay 80-100 mg na tableta. Nakakatakot ang komplikasyon ng diabetes at puwede itong umabot sa pagkabulag. At alam niyo • • • • 104 . Baka bigla ka na lang ma-istrok. ay hahaba ang iyong buhay ng 9 na taon. Kadalasan ay panghabang-buhay ang mga gamot na ito. kailangan mong mapababa ang iyong fasting blood sugar sa 100 mg/dl o mas mababa pa. pagkaputol ng paa at pagkamatay.000 artikulo na ang nagpapatunay na masama ang paninigarilyo. Alamin ang sakit – Magbasa at aralin ang tungkol sa sakit na iyong nararamdaman. Kanser at maagang pagkamatay ang magiging resulta. isang beses sa maghapon at inumin ito ng busog ang tiyan.

Pahabain Ang Buhay Part 4 ba na masama din ang usok na nalalanghap ng mga hindi naninigarilyo (passive smoking)? Tinatayang 6 na taon ang mababawas sa iyong buhay kung ika’y patuloy na maninigarilyo. 2 taon naman ang matatanggal sa buhay nila. At sa mga nakalalanghap ng usok. Lungkot at sakit ng katawan lang ang aabutin mo diyan. 105 . Kawawa naman ang mga mahal natin sa buhay. Itigil na po ang bisyong ito at siguradong hahaba ang iyong buhay.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful