1

M

Sakit sa Puso at Diabetes

“Ikaw, ano ang bp mo?”
arami ang hindi nakakaintindi kung ano ang ibig sabihin ng “presyon ng dugo” o “blood pressure”? Ang presyon ng dugo ay tumutukoy sa lakas at bilis ng pagdaloy ng dugo sa mga ugat. Mahalaga ang presyon ng dugo para sa sapat na pagdala ng dugo ng sustansya sa iba’t ibang bahagi ng ating katawan. Ito ay sinusukat sa dalawang numero: ang systolic at ang diastolic na presyon. Halimbawa, kapag sinabi ng duktor na 120 over 80. Ang unang numero (120) ang systolic na presyon, at ang pangalawang numero (80) ang tinatawag na diastolic na presyon. Konting paliwanag lang: Ang systolic na presyon ay ang pinakamataas na presyon sa ugat habang nagbobomba ng dugo ang puso. Ang normal na systolic na presyon ay hanggang 140 mm Hg. Ang diastolic na presyon ay ang pinakamababang presyon sa ugat habang ang puso ay nagpapahinga. Ang normal na diastolic na presyon ay hanggang 90 mm Hg. Maaaring mag-iba ang presyon ng dugo dahil sa mga sumusunod: 1. May ginagawa o napagod. 2. Pag-iba o pagpalit ng posisyon, gaya ng paghiga, pag-upo at pagtayo. 3. Pagkain, sakit na nararamdaman, pag-iisip at matinding pagkabalisa. Kailan sasabihing may altapresyon ang isang tao? Kapag ang presyon ng dugo ay mataas kaysa sa normal, at ito ay nananatiling mataas, ito ay tinatawag na altapresyon. Ang blood pressure na 140 over 90 (140/90) pataas ay nangangahulugan ng altapresyon! Alam niyo ba na sa isang 1

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain pangkaraniwang barangay, tinatayang mayroong isa sa apat na katao ang may altapresyon. Heto ang pinakabagong klasipikasyon ng Blood Pressure sa taong edad 18 pataas: Pinakamainam Mataas sa normal Altapresyon: Baitang 1 Baitang 2 Systolic < 120 120-139 140-159 > 160 at o o o Diastolic < 80 80-89 90-99 > 100

Ang mga pangkaraniwang sintomas ng altapresyon ay ang (1) sakit ng ulo sa bandang batok, (2) pagkahilo, (3) mabilis na tibok ng puso na halos kumakabog ang dibdib, at (4) paninikip ng dibdib. Hindi lahat ng taong may-high blood ay may sintomas. Karamihan nga ay walang nararamdaman. Ngunit delikado pa rin ito. Kung mataas ang inyong presyon, kumonsulta agad sa inyong duktor o health center.

Iwas sa maaalat kung may altapresyon
Isa sa bawat 4 na Pilipino ay may altapresyon. Kapag umaabot na sa edad 60, 1 sa 2 Pilipino ay may altapresyon na. Kung mataas sa 140 over 90 ang iyong presyon, may altapresyon o high blood pressure ka na. 1. Umiwas sa maaalat na pagkain. Ang pinakabawal sa may altapresyon ay ang pagkaing maaalat tulad ng hamon, mga sarsa, naka-delatang pagkain, at iba pa. Ang mga instant noodles ay napakataas din sa asin. Ang ginagawa ko ay kinakalahati ko lang ang seasoning ng noodles, pagkatapos ay kalahati din lang ang dami ng sabaw. Sa ganitong paraan, kalahati lang ang alat na makakain ko. Sa bawat pagbabawas ng asin sa pagkain, bababa ang inyong presyon. Ito ay dahil ang asin ay nag-iipon ng tubig sa katawan, na nagdudulot ng altapresyon. 2

Sakit Sa Puso, Maiiwasan Na 2. Kung ano ang timpla ng pagkain, huwag nang dagdagan pa ng sawsawan. Alam kong masarap ang toyo, patis o bagoong, pero maaalat po ito. Kung okay lang sa iyo, mas maigi pa ang suka o calamansi bilang kapalit. 3. Iwas alat, iwas kanser pa. Ayon kay Dr. Antonio Villalon, isang tanyag na espesyalista sa kanser, ang paggamit ng maraming toyo, patis at bagoong ay puwedeng magdulot ng kanser. Nakakatakot hindi ba? Ang sabi ni Dr. Villalon, maaaring may lahi ka na ng kanser. At kapag “nagising” ang selula mo ng mga masasamang pagkain, ay puwede maging kanser ito. Bukod sa maaalat, umiwas na rin sa mga pagkaing sunog (smoked foods), inihaw, matataba at hilaw (tulad ng kilawin). 4. Hindi mabisa ang pineapple juice sa altapresyon. Ang pineapple juice ay may vitamin C na masustansya, ngunit hindi po ito lunas sa altapresyon. Marami ang may ganitong maling akala. Ang pinakamabisa sa lahat sa pagbaba ng presyon ay ang pag-iwas sa maaalat at pag-inom ng gamot sa altapresyon. Kumonsulta sa inyong doktor.

Sakit Sa Puso Maiiwasan Na
Ayon sa American Heart Association, may 9 na sanhi ang altapresyon at sakit sa puso. 1. Nagkakaedad. Dumarami ang nagkakaroon ng altapresyon habang tayo ay tumatanda. 2. Mga lalaki. Mas mataas ang posibilidad na magkaroon ng altapresyon ang mga lalaki, kaya mas dapat silang mag-ingat at magpa-check up ng maaga. 3. Lahi ng pamilya. Ang altapresyon ay maaaring mamana mula sa mga magulang. Kung may kamag-anak kayo na maagang namatay sa sakit sa puso (wala pang 50 anyos). Magpa-konsulta din kayo sa inyong duktor. 4. Pagkaing maaalat at matataba. Ang maalat na pagkain ay nagpapataas ng presyon ng dugo at nagbibigay ng manas sa paa. Ang matatabang pagkain naman ay nagdudulot ng pagbabara sa ugat ng ating puso at utak. 5. Sobrang katabaan. Dahil dito, ang puso ay mas puwersadong bumomba 3

para ka na ring nagbitbit ng 30 pounds. Masisira agad ang iyong puso at tuhod. Kailan puwedeng hindi muna uminom ng Statins? Ayon sa National Cholesterol Education Program ng America. 9. Ang mga kilalang Statins ay ang Simvastatin. Hindi ko po sinasabi na hindi mabisa ang mga Statins. 7. Good luck po! Gamot sa Cholesterol. Kapag kinargahan mo ng 2 tonelada ang kotse. Ang puso natin ay maihahalintulad sa makina ng kotse. binibigay ang 4 . 6. masisira ang makina at gulong nito. Gumamit ng hagdanan. Sa katunayan ay napakabisa nito sa paglinis ng ating ugat. maaaring makaiwas sa maraming sakit. Maging magalaw at maliksi. Kung ang suweldo mo ay P250 lang sa isang araw. Ganoon din ang katawan natin. paano mo pa mabibili ang gamot na iyan. Ang stress ay nakapagpapataas ng presyon dulot ng sobrang pagkapagod ng katawang pisikal. atay. at Rosuvastatin. Ito ay nakapagpapakipot sa mga ugat at nagiging sanhi ng hindi magandang pagdaloy ng ating dugo. lalung-lalo na ng isip at emosyon. Ang malakas na pag-inom ng alak ay may masamang epekto rin sa ating puso. Hindi aktibong pamumuhay. Sobrang alak. sikmura at utak. Ang tawag dito ay Statins at nagkakahalaga ito ng P20 – P80 bawat tableta. Atorvastatin. Tandaan: Kung ang mga nabanggit na dahilan ay mababawasan o mababago. Kung kulang ka sa ehersisyo. mas mataas ang posibilidad na ika’y tumaba. Hindi Dapat Agad Inumin Napakaraming pasyenteng mahihirap ang nareresetahan ng mamahaling gamot sa cholesterol. kapag kinargahan mo ng taba at 30 pounds. 8. Stress o tensyon. Paninigarilyo. Diabetes at Tamang Pagkain ng dugo. Don’t worry.Sakit sa Puso. be happy. Ngunit kadalasan ay nareresetahan agad ang pasyente ng Statins kahit hindi pa ito kailangan.

puwedeng i-diyeta muna natin iyan. Paano kapag kulang sa pera? Kapag kapos pa rin sa pera. may ibang doktor na kahit 210 lamang ang cholesterol ay nagrereseta na ng Statins. Kapag ang cholesterol test mo ay hindi pa umaabot sa 240. Kung may diabetes ka. Sana po ay nakatulong ang artikulong ito para malinawagan ng ating mambabasa kung kailangan ba talaga uminom ng Statins. may tulong din ang Statins. Ang problema kasi. doon tayo magsisimula ng Statins. Tandaan ang numerong 240. karne. at napakataas ang iyong cholesterol (lampas 240 mg/dl). Makatutulong iyan sa sakit sa puso at mataas na cholesterol. cakes at mantika muna.50 lang ang halaga. May mga generic na P10 hanggang P20 bawat tableta. Pero unahin mo muna bilhin ang gamot sa diabetes dahil mas mahalaga ito. 5 . Ang mura at epektibong statin ay ang Simvastatin. Ngunit may isa pang importanteng detalye: Ang mga babae na hindi pa menopause ay hindi gaanong matutulungan ng Statins. Kailan dapat uminom ng Statins? Kung ika’y nagkaroon na ng atake sa puso. may tinatawag na “poor man’s statin. Iwas taba. Okay lang sana kung mayaman ang pasyente.Gamot sa Cholesterol.” Ito ay ang Aspirin 80 mg tablet na P1. Ito’y dahil may estrogen pa sila sa katawan na nagproprotekta sa kanilang puso. Kapag lampas pa sa 240 mg/dl. istrok. Pagkaraan ng 2 buwan. Hindi Dapat Agad Inumin Statins kapag ang cholesterol ay lampas 240 mg/dl at wala namang diabetes o sakit sa puso ang pasyente. ipasuri muli ang cholesterol. puwede munang hindi uminom ng Statins ang mga babaeng hindi pa menopause. kailangan mo nang uminom ng Statins. Dahil dito. Paano naman kapag lampas sa 240 ang cholesterol? Sa ganitong pagkakataon puwedeng mag-diyeta muna ng 2 buwan.

Base sa 2D-Echo. Parang nalulunod ang pakiramdam at kailangan nilang gumamit ng maraming unan. at matutubig na prutas. Kabilang na dito ang sopas. Limitahan ang pag-inom ng tubig at likido sa 4 hanggang 5 baso lang sa isang araw. May mga batang pasyente na may rheumatic heart disease ang nagkakaroon din ng heart failure. Bakit nanghihina ang puso? Ang karaniwang sanhi ng heart failure ay ang pagbabara ng ugat sa puso dulot ng altapresyon. Dahil mahina ang puso. Ace-inhibitors tulad ng Enalapril 10 mg o Captopril 25 mg tablet – Mabisa ang gamot na ito para mapaliit ng bahagya ang lumalaking puso. diabetes. Sukatin ang iniinom at iniihi bawat araw. Nagkakahalaga ito ng P1.Sakit sa Puso. Paano matatanggal ang sobrang manas ng heart failure? 1. nahihirapan ang puso na magbomba ng dugo sa buong katawan.500 hanggang P4.000 depende kung saan gagawin. paninigarilyo at pagkain ng matataba. May mga gamot na ibinibigay tulad ng: 1. kung saan lalabas sa telebisyon ang hugis ng puso. Paano malalaman kung may heart failure? Ang pinakamagandang test para malaman ang kondisyon ng puso ay ang 2DEcho. nag-iipon tuloy ang tubig sa buong katawan. Ilista ito sa papel. juice. Ang sintomas ng heart failure ay ang pamamanas ng paa. Kapag uminom ka ng isang tasang sabaw. Diabetes at Tamang Pagkain Solusyon sa Mahina ang Puso (o Heart Failure) May sakit na kung tawagin ay “heart failure” kung saan ay humihina ang masel ng puso. paghingal lalo na kapag nakahiga. 2. malalaman kung may heart failure ang pasyente. 4 na baso na lang ng tubig ang puwede mong inumin. Ano ang gamutan? Kailangan magpa-check up agad sa isang cardiologist. Furosemide 40 mg tablet – Ito ay gamot na pampaihi. Gumamit ng 6 . 2. Dahil dito.

magpa-check up para sa diabetes. Kung 1 litro ang nainom. Ang ibig sabihin nito ay 20-50% ng iyong mga selula sa pancreas (o pale sa Tagalog) ay nasira na ng diabetes. pero maaari pa nating maisalba ang mga gumaganang parte ng pancreas. May pag-asa pa kahit mahina ang inyong puso. mag-diyeta at mag-ehersisyo. Timplahin ang pag-inom ng Furosemide para maabot ang layunin na 1 o 2 litro ng ihi sa isang araw. Una. Ito ay ang (1) Met7 . dapat ay suriin ang iyong asukal sa dugo. Kumonsulta sa inyong doktor. Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay Kung ika’y may nararamdamang pamamanhid. 4. Simple lang ang gamutan sa diabetes. kung mas mataas pa sa 140 mg/dl ang iyong fasting blood sugar ay puwede nang magsimula ng gamot. Sa ganitong paraan. Mag-ehersisyo ng mas regular. Kumain ng 2 saging bawat araw. Alam kong mukhang mahirap ang paggamot ng heart failure.Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay plastic na litro ng soft drinks para masukat ang lahat ng iniihi sa isang araw. iced tea at mga juices. Umiwas sa soft drinks. mababawasan ang manas at paghingal ng pasyente. Pangalawa. Pero napakaraming pasyente na ang napagaling sa ganitong paraan. Bawasan ang pagkain ng matataba at matatamis. Ito’y para mapalitan ang potassium na nawawala sa katawan sa pag-ihi. kailangan ay mas madami ang iniihi kaysa sa iniinom. Mag-tubig ka na lang. 3. madalas umiihi. Gagaling pa ba ito? Hindi ito mapapangako ng doktor. May mga mura. nangangahulugang may diabetes ka na. mabisa at epektibong gamot sa diabetes. o namamayat. Sorry po. kailangan ay 1 o 2 litro ang iihiin sa isang araw. Sa mga pasyenteng may heart failure at pamamanas. Lalo na kung may lahi ka ng diabetes. Marahil ay hindi na makukuha sa diyeta iyan. laging nauuhaw. Kapag ang blood sugar ay higit sa 125 mg/dl pagkatapos ng 10 oras na hindi pagkain (fasting blood sugar). Huwag mangamba.

Mag-tubig na lang. 1. Kumonsulta sa inyong doktor. Kung ikaw ay may diabetes.Sakit sa Puso. Walang “mild” sa diabetes. Masisira ang ugat ng puso. Mga 5 piso lang ang bawat isang tablet na mabibili sa Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. Hindi biro ang sakit na diabetes. Kung hindi mo tututukan ang iyong blood sugar. Umiwas sa matatamis at matataba. Ayon kay Dr. Heto ang mga tips na dapat tandaan. hindi naman lahat ng pagkain ay pinagbabawal sa diabetes. tumataas ang iyong asukal sa dugo ng lampas sa normal na 105 mg/dl. At sa huli. Ang layunin natin ay mas bumaba pa sa 105 mg/dl ang iyong fasting blood sugar. Puwedeng umabot ito sa dialysis at pagkamatay. Bawasan lang ang matatamis at mamantika na pagkain. Tumanggi sa Ice Tea. Diyeta sa diabetes Alam n’yo ba na ang diabetes ay napakasama at nakamamatay? Kaya kung kayo ay may diabetes. Sigurado pong hahaba ang buhay ninyo sa mga gamot na ito. 2. Soft Drinks at Capuccino. mapuputol ang paa at masisira ang mga bato. Alam n’yo ba na ang pag-inom ng isang basong Ice Tea bawat araw ay nakapag8 . Ang pag-inom ng gamot ay depende sa taas ng blood sugar. ibig sabihin ay 50% ng iyong mga selula sa pancreas ay nasira na. 3. Hindi na kayang makipag-sex. Mamamanhid ang mga paa at kamay. dapat ay mapababa na natin sa normal na lebel ang iyong blood sugar. ay mapapabilis ang pagdating ng komplikasyon nito. Dahil dito. Diabetes at Tamang Pagkain formin 500 mg na tableta. piliting makontrol ito. mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. Sa pamamamagitan nitong 2 gamot. mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. Magagawa natin ito sa pamamagitan ng wastong pagkain at wastong kaalaman. Lalabo ang mga mata. Ang dalawang binanggit kong mga gamot ang pinakamabisa at pinakasubok na gamot sa diabetes. tinaguriang Ama ng Diabetes Medicine sa Pilipinas. (2) Gliclazide 80 mg na tableta. Augusto Litonjua.

4. Akala ng marami ay “all you can eat” ang mga prutas. May mga taong hindi na kumakain ng kanin para pumayat. Murang Gamot sa Diabetes May 4 na milyong Pilipino ang may diabetes. isang gulay at konting karne. Hindi po ito maganda. sitsirya. Ngunit madalas ay hindi pa rin napapa-normal ang asukal sa dugo. Ang mga hindi nag-e-ehersisyo at may katabaan ay maari ding magka-diabetes. ubas. Soft drinks. Grabe ang tamis! Kaibigan. Isang platitong ulam o gulay. At napakarami pa ang magkakaroon nito sa darating na panahon. tubig lang talaga ang tunay na walang calories. abokado at lychees. 5. Dahil dito. Mansanas at peras ang pang-diyeta na prutas. Kung gusto mo ng mangga. Kailangan din ng katawan natin ang carbohydrates para sa balanseng diyeta. hindi ba? Mag-diyeta para ma-kontrol ang inyong diabetes. Ang pinakamainam na gamot sa diabetes ay ang mga nirereseta ng ating mga doktor. Mali! Matamis at nakatataba din ang mga prutas tulad ng mangga. isang pisngi lang ay sapat na sa isang kainan. Bakit ko nasabi ito? Ito’y dahil sa klase ng ating kinakain. na may 1 tasang kanin ay sapat na. taba ng baboy at French fries. 9 .Murang Gamot sa Diabetes daragdag sa inyong timbang ng 1 libra bawat linggo? Ang 1 basong soft drinks naman ay may 7 kutsaritang asukal. pineapple. Paano ginagamot ang diabetes? Sa umpisa ay kinukuha sa diyeta at exercise ang diabetes. Puwede ang isang kanin. Sa katagalan ay manghihina kayo at mawawalan ng sigla. junk food. May pagsusuri na nagpapatunay na ang soft drinks ay puwedeng magdulot ng diabetes. marami ang nangangailangan ng gamutan. Hinay-hinay lang. Ang solusyon ay ang paglimita sa dami ng pagkain. Pagdating sa ubas ay sampung piraso lang ang puwede.

Metformin 500 mg tablet – Ang Metformin ay binibigay sa pasyenteng may katabaan. tulad ng Metformin at Gliclazide. Ang Metformin ay binibigay mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon depende sa taas ng iyong blood sugar. Kapag umiigi na ang pakiramdam ay itinitigil na ang gamot. mas epektibo ang mga regular na gamot. Ang pinakamataas na dosis na aking binibigay ay ganito: Example: Metformin 500 mg tablet. tinitimpla ng mga doktor ang dosis ng gamot na ibibigay sa iyo. Huwag pong matakot sa Insulin. may murang mga generic na gamot na mabibili sa mga tindahan tulad ng Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. Gliclazide 80 mg tablet – Ang Gliclazide ay mas malakas magpababa ng asukal kaysa sa Metformin. kailangan na magumpisa ng Insulin injections. Ito ang 4 na bagay na dapat nilang tandaan. Huwag Pasaway. 10 . Matigas ang ulo at ayaw makinig sa doktor. At Gliclazide 80 mg tablet. Minsan ay pinagsasabay ang Gliclazide sa Metformin. Iniinom ito ng 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. malaki ang naitutulong ng Insulin para hindi mahirapan ang ating pale (pancreas). Nakababawas ito ng gana sa pagkain. Diabetes at Tamang Pagkain 1. kaya lumalala tuloy ang sakit nila. At kapag hindi pa rin bumaba sa normal ang blood sugar. Pinakamurang gamot sa diabetes Kung gipit kayo sa budget. Mas mura pa ang mga ito. 3 beses sa isang araw. Magpatingin sa inyong doktor. Ang isang murang brand name ay ang Glubitor na 6 na piso lamang.Sakit sa Puso. Inumin Ang Gamot Niyo Mayroong mga pasyenteng pasaway. Depende sa antas ng inyong blood sugar. Nagkakahalaga lang ng 2 o 5 piso ang bawat tableta ng Metformin o Gliclazide. Sa katunayan. Paano naman ang food supplements? Sa aking pananaw. kaysa sa mga food supplements. 3 beses din sa isang araw. 2.

” Ano ba iyan? Ano ba ang tingin mo sa mga doktor. May mga magulang na hindi iniinom ang kanilang gamot dahil napakamahal daw nito at ayaw nilang pagastusin ang kanilang mga anak. Puwede bang ihinto ang gamot kung maayos na ang pakiramdam? Hindi puwede! Tandaan. Puwede ring bantayan kung iniinom ng inyong asawa o magulang ang kanilang mga gamot. iyong hugis tatsulok. Kadalasan. 11 .Inumin Ang Gamot Niyo 1. muling tataas ang presyon ng dugo. Inumin ang maintenance na gamot para humaba ang inyong buhay. mahalaga ang pag-unawa ng pamilya. 4. Kaya nasa tamang antas ang inyong blood pressure ay dahil may epekto pa ang gamot. Kapag inihinto mo ang pag-inom nito. manghuhula. panghabang-buhay po ang pag-inom ng mga gamot na ito. diabetes at sakit sa puso. mayroong nabibiling espesyal na lalagyan ng gamot na may markang Lunes hanggang Linggo sa labas. tandaan ang 2 bagay: (1) Ano ang pangalan ng gamot na iniinom? (2) Paano at kailan ito iniinom? Ilista sa papel para hindi makalimutan. iyong bilog at iyong kulay pink na gamot. “Dok. kumuha ng Senior Citizen card sa City Hall at ipakita ito sa botika upang mabigyan ng diskuwentong 20%.” Ibig sabihin ay i-maintain o ituloy mo ang pag-inom. Paano masisiguro na regular ang pag-inom ng gamot ng pasyente? Sa mga madalas makalimot. 3. Subukang maggenerics dahil mura ang generic na gamot. maraming gamot ang tinatawag na “maintenance medicine. Importante iyan! 2. Kaya kung puwede lang ay huwag maging pasaway. Ano ang dapat tandaan ng isang pasyente tungkol sa gamot niya? Naiinis ang doktor sa pasyenteng hindi alam ang kanilang gamot. Ibalik si itay o inay sa doktor kada-tatlo o kada-anim na buwan. Kaya payo ko sa mga kamag-anak o nag-aalaga sa pasyente. Kumonsulta muna sa inyong doktor bago ihinto o baguhin ang mga gamot. Sabihin din sa inyong doktor kung puwedeng palitan ng mas murang brand ang mga iniinom na gamot. Dapat inumin ng tuloy-tuloy ang mga gamot sa altapresyon. Dahil dito. Paano makakamura sa pagbili ng gamot? Kung kayo ay lampas 60 ang edad.

tilapia. Ang problema lang ay mahal ang mga isda na ito. sa tingin ko ay puwede ka nang hindi mag-vitamins. minerals at iba pang healthy na kemikal. colon cancer at iba pang kanser. Pang-alis ito ng dumi sa ating mga selula. heto ang aking listahan. Matatabang isda – Ang mga oily na isda tulad ng sardinas. 12 . Ang gulay ay mabuti rin sa maraming sakit tulad ng sakit sa puso. Carrots – May pagsusuri ang nagsasabi na ang carrots ay panlaban sa kanser. Ang kamatis ay makatutulong din sa pag-iwas sa mga kanser. spinach at iba pang mga talbos ay napakahalaga sa katawan. broccoli. hika. 5. 4. 1. Kapag mahilig ka sa gulay. Sagana ito sa bitamina. Citrus fruits tulad ng calamansi. pechay.2 2 Tamang Pagkain Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy A lam mo ba ang mga pinakamasustansyang pagkain para sa ating kalusugan? Ano ba ang pinaka-healthy na pagkaing ginawa ng Diyos para sa tao? Hindi ko na kayo papasabikin. Ma-berdeng mga gulay – Ang gulay tulad ng repolyo. Ang Omega-3 ay nag-aalaga ng puso. Ang Vitamin C ay panlaban sa mga sakit tulad ng sipon. sakit sa tiyan. 3. Ayon sa pagsusuri. suha at dalandan – Masustansya ang mga prutas na ito dahil may Vitamin C. tuna at mackerel ay may Omega-3. at arthritis. ang Omega-3 supplements ay punong-puno ng healthy na Omega-3. diabetes. at nagpapababa ng kolesterol sa katawan. 2. Ang ketchup at tomato sauce na galing sa kamatis ay mainam din. tumutulong sa pag-iwas sa atake sa puso at istrok. kangkong. Kamatis – Ang kamatis ay mataas sa lycopene na tinatawag na anti-oxidants.

Nakakabusog pa ito at puwede sa mga nag-di-diyeta. Saging – Ang saging ang pinakamasustansyang prutas para sa akin. Bawang – Ang bawang ay makatutulong sa pagpapababa ng kolesterol. Nakita niyo ba ang laki at lakas ng mga Americano? Ginagawa kasi nilang tubig ang pag-inom ng gatas. low-fat milk ang inumin. Mag-ingat lang sa pagkain nito dahil puwedeng humapdi ang iyong tiyan. Tubig – Kasali ang tubig sa ating listahan dahil marami sa ating Pinoy ang kulang sa pag-inom ng tubig. Mayroon pang 10 pagkain sa aking listahan: (11) Ampalaya para sa diabetes. Isa pa. 9. Ito’y dahil natatapalan ng saging ang mga sugat sa tiyan.” Tunay po iyang kasabihan. mag-saging ka. May taglay na pectin ang apple na nag-aalis ng dumi sa katawan. Gatas. Makatutulong ito sa pag-iwas sa impeksiyon sa ihi. Kung lagi kayong pawisin at gusto niyong lumakas. Mansanas – “An apple a day. pagbawas ng acid sa tiyan at pampaganda rin ng ating kutis.Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy Ito ay may Vitamin A na mabuti sa ating mga mata. ang tanyag na tennis player? Kumakain siya ng saging sa gitna ng kanyang laban. Ang saging ay lunas din sa mga nanghihina at may cramps dahil mayaman ito sa potassium. 8.” Ito’y dahil ang gatas ay may protina. nakakapayat ang carrots dahil 35 calories lang ang kalahating tasa nito. Puwede ito gawing lunas laban sa ulcer at pangangasim ng sikmura. 10. May calcium pa para sa kababaihan. Kaya turuan natin ang ating mga anak na kumain ng carrots. 7. Siguraduhin lang na malinis ang tubig na iniinom para hindi magka-typhoid o cholera. Bumili ng purified water o pakuluan ng 5 minuto ang tubig. (14) oat meal para bumaba ang kolesterol. (13) luya tulad ng salabat para sa boses at pagsusuka. keeps the doctor away. Sa mga gustong magpapayat. Nakita niyo na ba si Roger Federer. 6. Lalu na ngayong tag-init. may carbohydrates at may taba din. at saging ang sagot. kailangang uminom ng 8-12 basong tubig. Kailangan ni Federer ng lakas at sigla. panlinis ng katawan. (12) monggo na mataas sa protina at mura pa. (15) kamote 13 . keso at yoghurt – Ang mga produkto ng gatas tulad ng mga nabanggit ay matatawag nating “complete foods.

calamansi o hot sauce bilang sawsawan. ‘di ba? Ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal. Nakatataba at masama ito sa mga may diabetes. tulad ng kilawin na isda o karneng may dugo pa. 6. Ano ba ang mga ito? Mag-umpisa tayo sa numero 10 papunta sa numero 1. Masisira ang ating atay. dahil may halo itong phosphorous. Tadtad iyan ng calories. Ito ang sinisisi ng maraming eksperto kung bakit dumarami ang taong matataba. Diabetes at Tamang Pagkain dahil sa taglay na Vitamin A. 7. Soft drinks – Naku. Siguraduhin lutongluto ang inyong kinakain. 10. (19) buko at buko juice para sa kidneys. “Doc.Sakit sa Puso. (16) wheat bread dahil mataas ito sa fiber. nauubos ko ang isang bote. Sana po ay matago niyo ang listahang ito at maipamahagi sa iyong mga kaibigan. ang pinakamasama sa lahat. (17) taho at tofu.” Masama po ang alak sa ating kalusugan. guilty ka diyan. Nakapagdudulot din ito ng maraming kanser. mayonnaise at butter. Hindi sapat ang pagsawsaw sa suka o calamansi para 14 . may sakit sa puso at mataas ang kolesterol. Medyo hilaw na karne – Sari-saring bulate ang nakatago sa mga hilaw na laman. ugat at utak. Kaya grabe ang tamis. Junk food – Nakaka-addict ang mga sitsirya at chips. Kapag tinanong ko kung gaano karami ang iniinom. minsan. hilig natin ang mga pagkaing hindi healthy sa ating katawan. Mag-ingat din sa diet soft drinks. French fries – Mataba at mamantika ang French fries. at (20) mani para tumalino. Matatabang sarsa tulad ng gravy. mag-tubig ka na lang! 9. (18) tsa-a tulad ng green tea. Alak – May mga pasyente ang nagsasabi na ang red wine ay mabuti sa puso. Kaibigan. Ito’y dahil may halong vetsin at asin. ang sagot ay. Wala po itong silbi sa katawan kaya turuan natin ang ating mga anak na iwasan ito. 5. 8. Mas mainam pa ang suka. Mga “Not-so-healthy” Foods Na Hilig Ng Pinoy Alam mo naman tayong mga Pinoy. Ang phosphorous ay nagtatanggal ng calcium sa ating katawan at puwedeng maging dahilan ng osteoporosis.

heto ang lista ng tamang timbang batay sa edad. Kaibigan. pero payat naman. 1. Huwag makipagsapalaran. Street food – Ayon sa pagsusuri. Lechon – Ang paborito ng lahat kainin ay ang lechon. “Sinawsaw ko naman sa suka. patikim-tikim na lang.“Overweight ka ba?” mapatay ang mga bulate at mikrobyo. 3. Sobrang taas iyan sa uric acid at kolesterol. 15 . Magpopcorn ka na lang. Gulay at isda lang talaga ang masustansya para sa inyo. taba pa rin iyan. May mga eksperto ang nagsasabi na puwedeng magdulot din iyan ng kanser. Mag-ingat! “Overweight ka ba?” Alam niyo ba ang inyong tamang timbang? May taong mukhang payat.” ang sagot ko. puso. Chicharon at chicharon bulaklak – Sabi ng kaibigan ko. crispy pata at pata tim. taas at kasarian. puwedeng mailipat ang bulate sa ating pagkain. Sorry po kung nasaktan ko ang inyong damdamin. pero ang taba ay nasa bilbil. 70% ng mga Pinoy ay may bulate sa tiyan.” hirit pa niya. 4.” “Eh saan ba nagtatago ang taba. Kapag ang mga street vendors ay hindi naghuhugas ng kamay. 2. Ang resulta? Istrok at atake sa puso. Mahirap masiguro ang kalinisan ng mga fish ball. “Balat lang naman ang gusto ko at hindi naman taba. queck-queck at iba pa. May taong mabilog ang mukha. Kung gusto ninyo na malaman kung mataba kayo o hindi. Ang taba ng baboy ang sadyang nakapagpapabara ng ugat sa puso at utak. bato at bituka. Laman loob – Ewan ko ba kung bakit nahiligan ng mga Pinoy ang pagkain ng utak. pero iyan po ang buong katotohanan. Kaibigan.

Kumain nang dahan-dahan para maramdaman agad ang pagkabusog at paunti-unti ring bawasan ang dami ng kinakain. 16 .2 50.3 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ Taas Babae Timbang Pounds 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 Kilo 40.1 61.1 61. 2. ang tamang pagbabawas ng timbang ay 1-2 kilo lamang bawat buwan at hindi hihigit pa rito. soft drinks at juices.Sakit sa Puso. may ilang tips dito para magpapayat: 1. Ang mga pildoras na pampapayat (diet pills) ay pansamantala lamang ang epekto.9 53. Iwasan ang mga sitsirya (junk foods). Kung sobra ka sa timbang. Ang ibig sabihin ay puwede kang magkasakit ng diabetes. 4.3 54.4 59. Diabetes at Tamang Pagkain Lalake Taas Timbang Pounds Kilo 4’ 10’’ 4’ 11’’ 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ 106 112 118 124 130 136 142 148 48. 5. I-rekord at bantayan ang iyong timbang habang patuloy na minamanmanan ang iyong kinakain. tatlo hanggang limang beses kada linggo. Pumili ng ehersisyong kinasisiyahang gawin at isagawa ito ng mga 30 minuto. kung kayo ay lalaki na may taas na 5 feet at 5 inches.4 47.4 Halimbawa.9 43. Kapag sobra sa timbang.7 50. Kapag lumampas ka ng 10 pounds sa timbang na iyan ay tatawagin ka ng “overweight” ng iyong doktor.6 67. ang tamang timbang mo ay 136 pounds lamang.6 56. 3.8 59.0 52. arthritis at sa puso.8 64.2 45.6 56.

soft drinks at kung anu-ano pang matatamis na inumin. Hindi po ito tunay. Bawal na bawal ang mangga at ubas dahil sobra itong matamis. Ang payo ko ay mag-tubig na lang! Nakatataba ang Pineapple Juice at iba pa Kung kayo’y may katabaan. pineapple juice at kung anu-ano pang juices. Dahil ang diet soft drinks ay may halong phosphorous na nagtatanggal ng calcium sa ating katawan. may diabetes. Puro asukal din iyan kaya grabe ang tamis! Ayon sa siyentipikong pagsusuri. Gamot. Sa ubas ay 10 piraso lang ang pinakamadami. Lalo na kung may halo pang whipped cream. Kapag uminom kayo ng maraming juices. may altapresyon o gusto lang maging malusog. at full cream milk ang kape mo. Kapag uminom kayo ng soft drinks. Hindi ko alam saan nanggaling ang paniniwala na maganda sa altapresyon ang pag-inom ng pineapple juice. peras at konting saging lang ang puwede. para ka na rin kumain ng 7 kutsaritang asukal! Ganoon din ang iced tea. ang pag-inom ng soft drinks ay puwedeng maging sanhi ng diabetes.Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Kung kayo po ay sobra sa timbang. sundin ninyo ang payo ko: Magbawas tayo sa Iced Tea. Alam ba ninyo na ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal. Anong prutas ang puwede sa mga nagpapapayat? Mansanas. baka kayo tumaba. Mabilis din itong makataba at magpalaki ng tiyan. Kahit “No-sugar” o “Lite” pa ang inyong inumin ay may peligro pa rin. chocolate. Umiwas sa Coffee at Energy drinks Walang gaanong benepisyo ang makukuha sa mga coffee drinks. Alam niyo ba na ang katumbas ng isang cappuccino with whipped cream ay 3 pla17 . Malaki ang maibababa sa timbang ninyo. Kung gusto ng mangga. isang pisngi lang ang puwedeng kainin. diyeta at exercise lang ang magpapababa ng blood pressure. Orange juice. Mataas ito sa calories at asukal kahit sabihin mong “unsweetened” pa. Puwede kang magka-osteoporosis. ang payo ko ay umiwas din sa mga fruit juices.

Piliin ang nilagang itlog kaysa sa pritong itlog. Sa kahit anong bagay ay dapat hinay-hinay lang ang pagkain. Mabuti ito sa katawan at masustansya. Heto ang payo namin: 1. Kapag sinobrahan mo ang isang bagay. Mataas ito sa kolesterol dahil ang rekomendasyon ng American Heart Association ay huwag kumain ng lampas sa 300 milligrams ng kolesterol sa isang araw. Kung ika’y may altapresyon. mas maigi ang puti ng itlog na lang ang kainin at huwag na lang ang pula o egg yolk. Ang itlog ay may protina. 2. Diabetes at Tamang Pagkain tong kanin na? Masama din sa kalusugan ang mga energy drinks dahil mataas ito sa caffeine. Kung ika’y may sakit sa puso.Sakit sa Puso. Papayat ka pa at makaiiwas ka pa sa maraming sakit! One Egg A Day Lang Po! Marami ang nagtatanong kung ilang itlog ang puwede nilang kainin? May magandang balita at hindi magandang balita tungkol sa itlog. Sari-sari ang opinyon tungkol sa itlog. Kung ika’y malusog. vitamin D. bawal ang energy drinks dahil puwedeng tumaas ang blood pressure mo. tubig lang ang dapat inumin. Mag-ingat lang sa mga kasamang pagkain ng itlog tulad ng hotdog. Kung gusto mo kumain ng itlog. riboflavin at folate. diabetis o mataas ang kolesterol. puwede kang kumain ng 1 itlog sa isang araw. Eat eggs in moderation. vitamin B12. Ngunit sa kabilang banda ay may 213 milligrams ng kolesterol ang isang pula ng itlog. walang sakit sa puso. 18 . Kaya kaibigan. Ngunit ang sasabihin ko ngayon ay ang deklarasyon ng mga doktor ng American Heart Association at Philippine Heart Association. diabetes o problema sa kolesterol. kailangan limitahan mo ang pagkain ng itlog sa 3 itlog lang sa isang linggo. Nasa egg yolk kasi ang kolesterol. bacon at tocino. puwede itong makasama sa iyo. Nakaka-addict ang caffeine at nakabibilis pa ng tibok ng puso. 3.

Sa mga misis. bagoong. ano ang bawal kainin?” Para sa akin. at skim milk. suha at mansanas. Kung mahilig kayo sa itlog. Heto ang listahan ng puwedeng ipalit sa mga pagkaing mataas sa kolesterol at asukal. Mabuti lahat iyan sa katawan. Mainam na magpakulo. pagkaing prito. Ang ensaymada ay maraming mantika at asukal. ano ang bawal kainin?” May pasyente ako na nagsabing. Kumain na lang ng taba ng isda na mas-healthy. tuyo. mabuti sa katawan ang sardinas. hamon. 19 . 2. Good luck po! “Dok. 3. 1. manok. Bawal po ang asin sa mga may high blood. may payo tayo sa tamang paraan ng pagluluto ng mga pagkain. Sa prutas. Sa isda naman. karne norte. sausage. Masustansya ang gulay tulad ng kangkong. Ang full cream milk ay nakatataba. toyo. at mga pagkaing de-lata. patis. carrots at kalabasa. lechon. tinapa. prutas at isda. talaba at alimasag. “Dok. Kung kayo ay may altapresyon. palitan ng skim milk. bawasan ang maaalat na pagkain tulad ng tocino. Kumain ng gulay. “Ewan ko nga ba kung bakit ang masasarap ay bawal?” Ano ang mga dapat natin kainin at iwasan? Kumain ng mga pagkaing wala o mababa sa taba at kolesterol gaya ng gulay. isda. Hiwain at tanggalin ang taba sa mga karne. bakit lahat ng katakam-takam kainin ay masama daw sa katawan?”“Tama ka diyan. tilapia at bangus belly. asin. Ang taba ng baboy at baka ay masama. Itapon ang mantikang lumabas sa karne habang niluluto ito. gata. hamon.” wika ko.“Dok. malunggay. Kailangan ay balanse ang ating diyeta. Mag-dahan-dahan tayo sa pagkaing mataas sa taba at kolesterol gaya ng chicharon. vetsin. at taba ng karne. pan-de-sal na lang. Limitahan din sa isang beses kada linggo ang mga pagkain ng pato. mantikilya. hindi ko mapapayo ang pagkain ng lampas sa 1 itlog sa isang araw. magbeyk (maghurno) o mag-ihaw na lamang kaysa sa magprito. sagana sa bitamina ang saging. limitahan ang pagkain nito sa tatlong beses sa isang linggo.

Vitamin B: Thiamine . B. Sa mga naglilihi sa ice cream at cake na may icing. Kapag kumain ka ng 2 saging bawat araw.U. magtubig na lang. 5. matutunang gumamit ng suka. Parang Multivitamin . 3.Kung susuriin mo.” Mali na po iyan. Magbawas sa mayonnaise sa ensalada. Ang saging ay may sariling antacid na tinatawag na phospholid. at Potassium ito.. Saging: Ang Pinakamasustansyang Prutas sa Buong Mundo May kasabihan na “An apple a day keeps the doctor away. C. Para sa puso – Mabuti ang saging sa puso dahil mataas ito sa potassium at bitamina. Potassium: 260 mg. Diabetes at Tamang Pagkain 4. you can Have It All like Edu Manzano and Feel Complete like 20 .. Kung hilig mo ay magpulutan tulad ng chicharon bulaklak.Sakit sa Puso.04 mg...” Marami nang pagsusuri ang nagpapatunay na ang saging ay napakabuti sa katawan. Heto ang mga nilalaman ng isang saging na 100 grams: Calories: 88 calories. Huwag piliin ang sinangag. Vitamin C: 10 mg. Calcium: 8 mg. 8. Iron: 6 mg. dagdagan mo na rin ng 2 saging bawat araw.. Lalo na kung umiinom ka ng mga gamot sa puso at altapresyon... Tiyak na papayat ka diyan. 7. Imbis na uminom ng softdrinks o iced tea. Iron. Kumain ng tama. 2. Vitamin A: 430 I. kumain na lang ng popcorn o butong pakwan. puwede bang ice candy at gulaman na lang? Alagaan natin ang ating kalusugan. Marami ang benepisyo ng saging: 1. Carbohydrates: 23 grams. parang multivitamin na ang saging dahil may vitamin A. sinaing na kanin na lang. 6. at Protein: 1.2 mg. Para sa tiyan – Napakaganda ng saging para sa mga may ulcer at nangangasim na sikmura. May flavonoid din ang saging na parang tinatapalan ang mga sugat sa ating tiyan. Phosphorus: 28 mg. Calcium. Ang bago ngayon ay “Two bananas a day will keep the doctor away.

Kung ikaw naman ay ane21 .Dahil mataas sa fiber ang saging. Kaya kung nalulungkot ka dahil iniwan ka ng iyong girlfriend. Ang calcium ay nagpapatigas ng ating buto at panlaban sa osteoporosis. Para sa nag-e-ehersisyo – Sa mga mahilig mag-ehersisyo. Kaya kahit ano pa ang nararamdaman mo. Para sa stress at pang-relax – Alam ba niyo na ang saging ay may tryptophan? Ito’y isang kemikal na nagpapasaya sa atin. Posibleng makabawas sa leukemia at hika sa bata – May pagsusuri na nagsasabi na kapag ang bata ay lagi mong papakainin ng saging. Hindi pa ito tiyak. Alamin natin ang galing ng malunggay. malunggay noodles at iba pang pagkain na may sangkap na malunggay. 7. kailangan mo ng saging para hindi bumaba ang iyong potassium. huwag nang lumuha. 8. pero marami ang naniniwala nito. kumain ka ng saging para lumakas at lumusog. Kumain ng Malunggay Alam ba ninyo na napakasustansya ng malunggay? Bukod sa pagkain ng malunggay. 5. marami din ngayong nagbebenta ng malunggay bread. hindi ba? Pero ang saging ay napakadali ibaon. Madaming Bitamina Ang dahon ng malunggay ay sagana sa calcium at iron. kaya mo bang magbaon ng abokado o mangga sa bag? Mahirap kainin.Kumain ng Malunggay Piolo Pascual. 6. Magbaon ng 2 saging sa iyong bag. Mabuti sa colon . Talagang ginawa ng Diyos ang saging para kainin. Kumain ng saging. mas hindi sila hihikain. at hindi rin magkakaroon ng leukemia. puwede itong panlaban sa colon cancer at iba pang sakit sa bituka natin. Pang-baon talaga – Kaibigan. Tipid pa! 4.

Lagyan ng konting tubig at initin. kumain din ng 1 tasang dahon araw-araw. Sino ang magaakala na pagkatapos ng maraming dekada. Pampalakas ng katawan . Marami pang galing ang itinatago ng malunggay. calcium. kumain din ng 1 tasang dahon sa gabi. Puwedeng-puwede sa mga feeding program ng gobyerno.Kapag ika’y tinitibi. Pagkatapos ay ilapat ang malunggay “paste” sa sugat. vitamin A at vitamin C ang malunggay. Ang prutas ng malunggay ay masustansya din at mataas sa carbohydrates. Mataas din sa protina. ang malunggay ngayon ang pinapakain sa mga payat na bata. potassium.Kapag ika’y may sugat. Makatutulong ito sa pag-ayos ng iyong pagdumi. Mga benepisyo ng malunggay: 1. puwedeng ilagay ang dinurog na dahong malunggay sa sugat. Ito ang lumalaban sa stress at nagpapabagal sa ating pag-edad. Super-gulay talaga ang malunggay. Itapal sa sugat . may iron ang malunggay na nagpapadami ng ating dugo. 4. 2.Kumain ng 1 tasang dahon ng malunggay arawaraw para mapunuan ang bitaminang kailangan ng katawan. Kumpara sa ibang prutas at gulay. 3. Hugasan muna ang dahon at durugin ito. At dahil sa bitamina nito. Ang mga bitaminang A at C ay tinatawag na anti-oxidants. Puwede din pakuluan ang dahon at gawing tsaa at inumin. iron at phosphorus.Kapag kulang ang gatas ng ina. ang malunggay ay may mas maraming bitamina. Ang problema lang ay dapat masanay ang mga bata na kumain nito. Kaya magtanim na ng malunggay sa inyong bakuran. Diabetes at Tamang Pagkain mic o kulang sa dugo. Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga Maraming doktor ang nagulat sa galing na ipinakita ng pakwan. Para sa constipated . Mura at masustansya ang malunggay. ngayon lang nadiskubre ang mga 22 .Sakit sa Puso. Pampadami ng gatas ng ina .

Gamot sa singaw at bad breath – Ayon sa mga eksperto. Kung ang pulang pakwan ay panlaban sa kanser. Tulong sa pag-iwas sa kanser – Ang pulang klase na pakwan ay napakasustansya dahil may taglay itong lycopene. ang pakwan ay nagpapataas ng arginine (isang amino acid) sa ating katawan. Ang lycopene ay tinatayang panlaban sa kanser. makatutulong ang pakwan sa pag-iwas sa istrok at atake sa puso. posibleng may tulong ang pakwan sa pagpapagana sa sex. ang dilaw na pakwan naman ay makatutulong sa pag-iwas sa katarata sa mata (macular degeneration). 8. May nagsasabi na mabuti ang alkaline water sa ating sikmura at safe ito kahit sa may ulcer. para na ring Viagra ang epekto ng pakwan. Makatutulong sa sikmura at pagdumi – Dahil may fiber at tubig ang pakwan. May katas na alkaline water – Ang pakwan ay sadyang matubig at gawa sa 92% alkaline water. Mabuti sa mata – Ang pakwan ay mayroong vitamin C at vitamin A na kailangan ng ating mata. 3. Ito’y dahil sa sangkap na lutein ng dilaw na pakwan. 4. Nagpapababa ng presyon – Dahil pinapaluwag ng arginine ang ating ugat. nakapagpapababa din ito ng blood pressure. At kapag mas maraming pakwan ang iyong kakainin. Kung ika’y laging tinitibi (constipat23 . 5. may tulong ang pakwan sa paggamot ng singaw at pag-bawas sa bad breath. Ang potassium at magnesium ng pakwan ay may tulong din sa blood pressure. Dahil dito. Ito’y dahil sa arginine na nagpapabuka ng ugat sa ari ng lalaki. mas mabuti pa ito sa katawan. na nagpaparelaks ng ating mga ugat sa puso at utak. napapabilis nito ang ating pagdumi. umiwas sa katas ng orange at pinya dahil maasim at acidic ito. Kung ika’y sinisikmura o may ulcer. Bukod sa pakwan. Maigi sa puso at ugat – Ayon sa US Department of Agriculture. Ang arginine ay ginagamit sa paggawa ng nitrous oxide. 6. 2. ang kamatis ay mayaman din sa lycopene. Ngunit hindi lang nga kasing bisa ang pakwan kumpara sa mga gamot. 7. Pampalakas ng sex drive – Ayon sa mga eksperto.Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga sikreto ng pakwan? Alamin natin ang bisa nito: 1. Dahil dito.

15. Mabisang energy drink – Ang pakwan ay sagana sa vitamin B. At kung ika’y may bato sa bato (kidney stones).Kapag napaso ang iyong balat. ang glutathione ng pakwan ay mas marami pa kaysa sa ibang mga prutas at gulay. Napakahaba ang listahan ng benepisyo ng pakwan. kumain ng pakwan. Sa mga may arthritis dahil sa uric acid (gout). nililinis ng pakwan ang ating kidneys at pantog. Mainam sa kidneys at pantog – Katulad ng buko juice. puwede tayong mahilo at manghina. makatutulong din ang pakwan sa iyo. kumain ng pakwan at uminom ng tubig para mabawasan ang mikrobyo sa pantog. potassium at iron. Puwede din lagyan ng laman ng pakwan ang parteng napaso. Para sa sakit ng ulo – Sa South Africa. Ang pakwan ay nagbibigay ng masustansyang katas na nagpapalamig sa ating katawan. 10. 13. Magiginhawahan kayo at mababawasan ang rashes. Kung ika’y may impeksyon sa ihi. Diabetes at Tamang Pagkain ed). nagbibigay ito ng lakas sa katawan. First-aid sa sunburn at pagkapaso . maganda itong lagyan ng yelo. May tulong sa gout at mataas na uric acid – Ang katas ng pakwan ay makapagpapababa ng uric acid sa ating katawan. Bilang pampaputi – Alam niyo ba na may glutathione din ang pakwan? Oo. Para makaiwas sa heat stroke – Kapag napakainit ang panahon. 9. Kaya ano pa ang hinihintay niyo? Kain na! 24 . 16. May natural na asukal din ang pakwan na nagpapasigla sa atin. Dahil dito. tinatapal ang balat ng pakwan sa ulo at bandang sentido para matanggal ang sakit ng ulo. Paalala: Huwag kainin ang buto ng pakwan. 12. Ipahid ang loob ng pakwan (pulp area) sa parte na may bungang araw. Ang glutathione ay maaaring makaputi ng balat at nagpapalakas pa ito ng ating immune system. 11. First-aid sa bungang araw – Kumuha ng balat ng pakwan at palamigin sa refrigerator.Sakit sa Puso. kumain ng maraming pakwan. 14.

maigi din na bawasan ang kanin. Sa katagalan. Mabilis kasi madurog at ma-absorb ang kanin sa ating katawan. Kahit 3 pandesal ay puwede naman. Ngunit kung tinapay ang hilig. kaya nga tayo tumataba? Sino bang nagsabi na puwede mong ubusin ang isang bandehadong kanin. ampalaya at kangkong. patatas at white bread. biglang tataas ang asukal niya sa dugo. Sa umaga. Ang mahilig sa rice ay lumalaki ang bilbil. Bawasan ang Kanin Ang payo ko sa mga may diabetes o sa mga matataba: Bawasan ang kanin. Basta may laman lang ang tiyan ay puwede na. At may sikreto pa ang mga Hapon na umabot sa edad 100. May nadiskubre ngayon ang mga eksperto na kung tawagin ay “good carbohydrates” at “bad carbohydrates. Damihan mo na lang ang gulay mo tulad ng repolyo.Bawasan ang Kanin Sa May Diabetes at Matataba. pansit at wheat bread. Madali silang tumigil sa pagkain. Ganoong karami lang ay sapat na. Ang mga bad carbohydrates naman ay ang white rice. Ang sikreto nila: Huwag daw magpakabusog. Nakita niyo na ba ang 1 supot ng kanin sa fastfood. Alam kong may mag-rereklamo. Ito ang mga gulay. matutuklasan niyo na biglang tataas ang iyong blood sugar 15 minutos pagkatapos kumain ng rice. prutas. mas papayat sila. “Paano naman iyan. Para sa may katabaan naman. imbes na magkanin at tap-si-log ay mag-pandesal na lang at sardinas. Good luck po. Kaya magbawas sa kanin para pumayat at makontrol ang diabetes. hindi ako mabubusog kung walang kanin?” Eh. masisira ang kanyang mga organo. Para sa mga may diabetes. Kapag ang diabetiko ay kumain ng 2 platong kanin. Huwag lang ubusin ang isang supot. Bakit? Dahil ang kanin ay nakatataba at nakatataas ng antas ng ating blood sugar. Hindi tulad ng gulay kung saan dahandahan ang pagpasok ng sustansya sa ating katawan.” Ang good carbohydrates ay hindi gaanong nagpapataas ng asukal sa ating dugo. 25 .

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain

Paano Iiwas sa Pagkaing Nakalalason
Nakakaawa po ang ibang balita sa diyaryo, “27 bata nalason sa pagkain.” Dahil dito, naghanda ako ng mga epektibong tips para maka-iwas sa pagkalason. 1. Piliin ang mainit na pagkain. Mas safe ang mga bagong lutong pagkain tulad ng kumukulong sabaw. Mainam din ang hot tea bilang inumin. 2. Piliin ang tuyo na pagkain. Mabilis masira ang mga ulam na may sarsa, lalo na yung may gata. Para ligtas, kumain na lang ng pritong karne o inihaw na isda. 3. Amuyin, tingnan at tikman muna ang pagkain. Kung amoy panis ang pagkain, huwag isubo. Kung lasang ipis, iluwa ito. Kung may itim-itim na mukhang dumi ng ipis, ipaalam sa waiter. 4. Limitahan ang pagkaing may gatas. Madaling mapanis ang cheese whiz, cheese pimiento, buko salad at mga may mayonesa. Kung hindi mapigilan ang sarili, konti lang ang kainin para kung may mikrobiyo man, ay malalabanan mo pa rin. 5. Huwag kumain ng hilaw. May mga nagpapa-sosyal sa half-cooked na laman, yung may dugo pa. Mag-ingat at maraming bulate ang puwedeng mamuhay sa karne tulad ng mga beef and pork tapeworms. Lutuin maigi bago kainin. 6. Piliin lang ang kakainin. Alam ko kapag handaan, gusto natin tikman lahat ng pagkain. Kaya lang, kung may panis na isang putahe ay siguradong damay ka sa pagtatae. Para ligtas, pumili lang ng iilang klase ng pagkain. 7. Malinis na tubig ang inumin. Huwag magbakasakali sa tubig sa gripo. Hindi po ito malinis at posibleng magdulot ng typhoid, amebiasis at cholera. Delikado po ito at kapag napuruhan kayo, puwedeng makamatay. 8. Mag-ingat sa mga tinda sa kalye. Alam kong masarap ang fish ball, queckqueck at Pinoy sorbetes. Kaya lang alam mo ba kung kani-kaninong laway na ang nakasawsaw sa sarsa ng fishball? At malinis ba ang sangkap ng pagkain? Kaya mabuti pa na kumain na lang sa bahay. Maghugas tayo ng kamay bago at pagkatapos kumain. Gumamit ng sabon at kuskusin maigi ang mga kamay 26

Mga Pagkaing Pampasaya at kuko ng isang minuto. Turuan din ang ating mga anak ng kalinisan. Hugas kamay lang, iwas sakit na!

Malungkot ka ba? May Pagkaing Pampasaya!
Totoo po, kaibigan. May mga pagkaing nagpapasaya sa atin. Ang tawag ng mga eksperto dito ay “mood-lifting foods.” Kaya kapag kayo’y nalulungkot sa buhay, subukan itong mga pagkain: 1. Kanin, wheat bread at spaghetti – Ang mga carbohydrates tulad ng kanin, pansit at spaghetti ay nagpapasaya sa atin. Ang carbohydrates ay nagpapataas ng ating serotonin levels, na nagpapakalma ng ating emosyon. Hindi ba parang kalmado ka kapag nakakain ka ng isang platong mainit na kanin? Mas mainam na piliin yung mga good carbohydrates tulad ng wheat bread, brown rice at mga gulay din. Huwag maniwala sa high-protein diet tulad ng Atkin’s at Southbeach diet dahil ito’y magpapalungkot lang sa inyo. Kaibigan, ingatan lang ang dami ng ating kinakain para hindi tumaba. 2. Gatas –Ang gatas ay may mga bitamina at amino acids para gumanda ang ating pananaw. Dahil sa gatas, tataas ang serotonin sa ating katawan. Ang serotonin ay parang anti-depressant tulad ng Prozac. At para hindi tumaba, uminom ng skim milk na mababa sa calories. Masustansya na, pampasaya pa! 3. Matatabang isda tulad ng mackerel, tuna at sardines – Ang mga matatabang isda (oily fish) tulad ng mga nabanggit ay mataas sa Omega-3 fish oil. Ang Omega 3 ay mabuti sa ating puso, pampababa pa ng kolesterol at makatutulong din na pasayahin tayo. Pinapataas ng Omega 3 ang serotonin levels ng ating utak. At kapag maraming serotonin, mas masaya tayo. May tulong din ang Omega 3 supplements para sa ating kalusugan. 4. Tsokolate – Naku, nakakataba yata iyan? Oo nga, aaminin kong nakakataba ang tsokolate pero marami naman itong kemikal na nagpapasaya sa atin. Sabi ng mga experto, ang pagkain ng tsokolate ay nagpapadami ng endorphins sa ating katawan. Ang endorphins ay mga natural na hormones na nagpapasaya sa atin. 27

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain 5. Kahit anong pagkaing masarap – Basta masarap ang kinakain, hindi ba sumasaya ka na? Kaya lang, karamihan ng masarap na pagkain ay nakakataba at baka tumaas pa ang ating kolesterol. Para sa akin, masarap ang gulay tulad ng ampalaya at upo. Masaya ako diyan. Sa iba naman, masarap ang chicharon, lechon at taba ng baboy. Ang payo ko ay hinay-hinay lang sa pagkain ng inyong mga paborito. Sanayin ang panlasa natin na kumain ng masarap na at masustansya pa. Ang gulay, prutas at isda ay sadyang mabuti sa inyong kalusugan. Piliin ang mga ito.

28

bato (kidney) at pati ang puso mismo ay nadadamay. Maihahalintulad nga ang sigarilyo sa isang pinagbabawal na gamot. Ang isang humihithit ng sigarilyo ay nakadadama ng kakaibang “high” – parang tumatalas ang isip at nakokondisyong magtrabaho. 3. Ang mga ugat na naaapektuhan ay matatagpuan sa iba’t-ibang bahagi o organo ng katawan tulad ng utak. Marami ang mga nagtatanong sa akin: 1.3 O Tamang Pamumuhay Kailangan Bang Itigil Ang Paninigarilyo? o. napupuwersa ang puso na bumomba nang mas malakas kaysa dati upang dumaloy ang dugo sa mga ugat. at atake sa puso. 2. Makakatipid ka rin sa pambili ng sigarilyo at mailalaan ito para sa ibang mga gastusin. Gawin natin ang lahat para maitigil ito. stroke. tumataas ang ating presyon. Ang buong katotohanan ay ang paninigarilyo ang pinakamasamang bisyo. Dahil dito. 29 . Dahil sa bara o pagkakipot. Tiyak na hahaba ang iyong buhay dahil gaganda ang lagay ng iyong kalusugan. Ano ang kinalaman ng paninigarilyo sa altapresyon? Malaki. Ano ba ang benepisyong makakamit kung ihihinto ang paninigarilyo? Marami po. baga. Ang nikotina ay isang kemikal na may nakakaengganyong epekto sa ating utak. Bakit mahirap ihinto ang paninigarilyo? Ang sigarilyo ay may taglay na nikotina at ito ang sanhi kung bakit nawiwiling gumamit ang maraming tao nito. Makakaiwas ka sa mga komplikasyon sa katawan tulad ng mga sakit sa baga (emphysema at kanser). Ang usok ng sigarilyo ay sumisira sa dingding ng mga ugat at napagalaman rin na ito ay nakapagpapakipot ng mga ugat.

• Maging abala sa mga iba’t ibang gawain. kabiyak at kaibigan. Paano Ititigil Ang Pag-Yosi Alam kong mahirap itigil and paninigarilyo lalo na kung nakasanayan mo na ito. • Pagpasyahan at planuhin nang mabuti. Kaya mong maihinto ito bagama’t may kahirapan. Pati sex-life niyo ay titindi rin. Ang mga sumusunod ay ilang mga hakbang upang maihinto ang bisyong ito: • Ihanda ang sarili. utak at bato dahil gaganda ang daloy ng dugo. magsisimula na itong kusang maghilom. Pero may pag-asa pa. • Humingi ng suporta mula sa mga kamag-anak. Kung wala na ang nakasisirang epekto ng sigarilyo sa mga ugat. Alamin ang mga dahilan kung bakit nais tumigil. • Kunin nang paisa-isang araw ang pagtigil sa paninigarilyo hanggang sa unti-unting makasanayan na hindi ka na gumagamit nito. • Magtakda ng petsa kung kailan talaga titigil.Sakit sa Puso.” Ano ito? Ito ay isang kondisyon kung saan ang buong katawan ay nakararanas ng masamang pakiramdam at pagkabalisa dala ng biglang pagtigil sa bisyong nakasanayan na. Pansamantalang lumayo muna sa mga kaibigang naninigarilyo rin o kaya ay ipaalam sa kanila ang plano mong huminto na. Ngunit ang prosesong ito ay mabagal kaya mas mainam kung maititigil nang maaga ang paninigarilyo upang hindi na umabot pa sa lubusang pagkasira ng mga ugat. Magkaroon ng mga dagdag na libangan tulad ng sports at pagsasayaw. • Umiwas sa tukso. Ang pagtigil ba sa paninigarilyo ay makapagpapalakas ng katawan? Oo. Maaaring mangailangan ng ilang ulit na pagsubok sa paghinto bago maging matagumpay sa balak. Itabi ang lahat ng sigarilyo at ashtray sa bahay at opisina. Huwag maglalagay ng sigarilyo sa bulsa. 30 . Ang withdrawal symptoms ay mararanasan sa umpisa ngunit ito ay isang senyales na ang katawan ay naguumpisa nang humilom. Diabetes at Tamang Pagkain 4. Lalakas ang iyong puso. • Asahan ang pagdating ng tinatawag na “withdrawal symptoms.

Ang bawat ngipin ay dapat ma-brush ng 10 beses bawat pagsisipilyo. ang unang iisipin ng magulang ay ipabunot ang ngipin. kapag laging sira ang iyong ngipin. Unahin muna ang mga ngipin sa ibaba. Magtanong sa duktor o sa botika tungkol sa tamang paggamit ng Nicotine gum. Mag-pursige. 31 . Sa ganitong paraan. bago sa itaas. mag-nicotine gum ka na lang. Abutin din ang likod ng mga ngipin. sa gitna at sa kanan. at pataas ang dapat na pagkilos. Ayon sa pagsusuri. Hindi nila naturuan ang kanilang anak na mag-sipilyo. Mag-umpisa mula sa pagitan ng ngipin at gilagid. Kapag nangyari ito.Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw • Huwag agad masiraan ng loob kung sa simula ay hindi magtagumpay. Imbis na sigarilyo ang ilagay sa bibig. Mag-brush sa kaliwa. at mapanumbalik ang kalusugan ng katawan. Kailangan ng tiyaga at determinasyon upang mapanaig ang kagustuhang maitigil ang paninigarilyo. Pumunta sa anumang barangay o eskuwelahan. Mag-brush ng higitkumulang sa 3 minuto. Dahan-dahan lang ang pag-brush. mababawasan ng 3 taon ang iyong buhay. • Tandaan: Ang paghinto sa paninigarilyo ay di biro. matatanggal ang mga dumi na sumisiksik sa ngipin. Kailangan ang matinding determinasyon para subukan muling huminto. karamihan ng mga bata ay sira o nabubulok ang ngipin. Paano naman ang kinabukasan ng bata? Ang may kasalanan talaga nito ay ang mga magulang. Paano ang tamang pagsisipilyo? Ang tamang paggamit ng toothbrush ay ang pagtagilid sa ngipin ng 45 degrees ang angulo. Kaya mo iyan! Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw Isa sa laganap na problema ng pinoy ay ang pagkasira ng ngipin.

Nakasisira ito ng ngipin. magmumog na lang maigi ng tubig. 6. Hindi naman siya pangit at marunong pang magtrabaho. may isang pintas si Linda: madumi ang kanyang mga kuko. 8. Maligo Araw-Araw May masigasig na manliligaw si Linda. Iwas impeksyon. Huwag uminom ng makukulay na inumin tulad ng soft drinks o iced tea. Mabait naman ang lalaki. Kaya lang. Huwag hayaan si beybi na makatulog na may bote ng gatas sa bibig. Kawawa naman sila kapag lumaki silang bungi. Gumamit ng dental floss (yung sinulid na pinapasok sa pagitan ng ngipin) araw-araw. Baka wala nang magkagusto sa kanila. iwas bad breath at iwas gastos din. 7. Kung hindi kayang mag-brush pagkatapos kumain. 2. Napatunayan na makatatanggal ito ng bacteria at mabahong hininga. Diabetes at Tamang Pagkain Mga dagdag na payo para sa ngipin 1. turuan natin ang ating anak na magsipilyo araw-araw.Sakit sa Puso. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng candy at tsokolate. Kung tutuusin. Bumili ng panlinis ng dila o Tongue Cleaner. Painumin siya ng tubig pagka-dede para hindi masira ang ngipin. baka. ate. Dahan-dahan lang sa pagkagat ng baboy. Alam n’yo ba na maraming sakit ang maiiwasan kung tayo ay maliligo maigi araw-araw? Kaya mga bata. 4. Kaya po ang pakiusap ko sa mga magulang. Umiwas din sa paninigarilyo. Binasted ni Linda iyung lalaki dahil hindi siya malinis sa katawan. tama si Linda dahil napakahalaga ang kalinisan ng katawan. kuya at magulang. Huwag kumain ng matitigas na bagay at baka mabali ang inyong ngipin. Mag-floss kahit isang beses sa isang araw. 5. Nakadidilaw ang mga ito ng ating ngipin. Magmumog o uminom ng tubig pagkakain nito. 3. maligo araw-araw at umiwas sa mga sakit na ito. Magpakonsulta sa inyong dentista kada anim na buwan. isang dalagang 28 anyos. 32 . butong pakwan at iba pa.

Huwag kaligtaan ang mga daliri sa kamay at paa. At kapag isinubo ng bata ang kamay sa bibig. Pahanginan ang paa at mag-tsinelas muna. Galis (o scabies) – Sabon at tubig ang magandang panlaban sa galis. lalo na sa mga bata.Maligo Araw-Araw 1. Kapag laging basa ang ating paa at hindi tayo araw-araw naliligo. Maligo ng 15 hanggang 20 minutos para malinis ang buong katawan. mababawasan din ang mga sugat sa katawan kapag maliligo tayo. Huwag magmadali at gumamit ng sapat na tubig. Hugasan maigi ang buhok. Nagtatago sa ilalim ng kuko ang mga itlog ng bulate. 5. Maligo mula ulo hanggang paa. Madumi kasi ang kanilang mga kamay at punong-puno ng bacteria at virus. 2. papasok na ang bulate sa tiyan. 3. Tandaan: maligo araw-araw para makaiwas sa sakit. Sore eyes – Bacteria sa mata ang sanhi niyan. Sobra itong nakahahawa lalo na kung nakipagkamay ka sa isang taong may sore eyes. Ang mga bacteria sa ating balat (ang tawag ay staphylococcus) ang nagdudulot ng pigsa. Pigsa – Ang mga taong pinipigsa ay kadalasan kulang sa kalinisan. Sipon at ubo – Ang sipon at ubo ay madaling makahawa. Bulate sa tiyan – Kapag ang mga bata ay naglalaro sa lupa. 6. puwedeng magka-alipunga. 4. 33 . Hindi puwede ito ipagpalit dahil ang shampoo ay angkop sa buhok at ang sabon ay angkop sa balat. Bukod sa mga sakit na ito. Maligo at mag-alcohol palagi para makaiwas sa pigsa. puwede silang magkabulate. Panatilihin ding malinis ang ating paligid at silid tulugan para hindi dapuan nito. Gumamit ng shampoo sa buhok at sabon para sa katawan. Alipunga – Ito ay isang fungal infection sa mga daliri ng paa. Ang solusyong: maghugas ng kamay. Gumamit ng tuwalya o bimpo at kuskusin ang buong katawan.

Kahit window-shopping lang ay puwede na. May problema sa pera. baka gusto mong mag-alaga ng aso. 5. Mag-alaga ng halaman o house plants – Ang pag-alaga ng halaman sa loob ng bahay ay nagbibigay ng malinis na hangin (oxygen) at nakatatanggal ng polusyon sa ating paligid. Sasaya at gagaan ang iyong pakiramdam. Diabetes at Tamang Pagkain Bawasan Ang Stress: 10 Paraan Lahat ng tao ay may stress sa buhay. 2. Tumawa. 4. Matatanggal ang sakit ng ulo niyo. trabaho. Ngunit puwede namang magagandang balita ang pag-usapan at hindi iyong nakasisira ng kapwa. pamilya at pagmamahal. 8. tulad ng comedy at entertainment shows. Nailalabas at naihihinga mo ang iyong problema. Ang pagtulog ang panahon na naghihilom ang katawan at nanunumbalik ang ating lakas at sigla. ang pakikipagkuwentuhan sa kaibigan ay katumbas na ng pag-inom ng isang tabletang pain reliever.Sakit sa Puso. Sa ganitong paraan. Hindi ka naman dapat bumili kung ayaw mo. 3. Para mabawasan ang iyong stress. 34 . Kung ika’y nag-iisa. Tumingin na lang ng magagandang bagay sa mall at mababaling na ang iyong isipan. Magkaroon ng mabait na kaibigan – Alam mo ba na ang pagkausap sa isang matalik na kaibigan ay puwedeng makatanggal ng 90% ng iyong problema? Ayon sa pagsusuri. Matulog – Ang tulog ay sadyang nagpapalakas ng ating katawan. Ang hilig ko ay ang “fortune plant” na madaling alagaan. heto ang 10 paraan: 1. tataas ang lebel ng mabubuting kemikal (endorphins) sa iyong katawan. 6. Mag-alaga ng aso – Malaki ang naitutulong ng alagang aso sa paggaan ng ating kalooban. Kahit malungkot ka. 7. Ito’y dahil marunong magbigay ng pagmamahal ang aso sa kanilang amo. Magsulat sa diary – May tulong ang pagsusulat ng iyong sinasaloob sa isang notebook. subukang manood ng mga masasayang palabas sa TV o sa sine. nakatatanggal ng stress ang tsismis. Makipag-tsismis – Ayon sa pagsusuri. Mag-shopping – Nakalilibang ang pag-shopping.

Sabi sa Bibliya. 10. Tumulong sa kapwa – Nakagagaan ng pakiramdam ang pagtulong sa kapwa. Natutuklasan natin na maliit lang pala ang ating problema kumpara sa ibang tao.” Gamitin ang 10 paraan na ito. “Cast all your burdens upon Him and He shall give you rest. Magdasal – Alam natin na ang Diyos lang talaga ang kayang makaintindi at makatanggal ng ating mga suliranin. lalo na sa mas mahihirap sa atin.Bawasan Ang Stress: 10 Paraan 9. at bawasan ang iyong stress. Good luck! 35 .

Magtubig ka na lang.4 A Para Pumayat. Gawin mo ito at siguradong papayat ka. 40% ng mga kababaihan ay overweight o sobra sa timbang. ay medyo masama na ito. Bakit kaya? Ito’y dahil ang mga nanay ay kinakain ang tira ng mga anak. Zero calories ang tubig. ang dapat na sukat ng tiyan (sa pusod ang sukat at hindi sa baywang) ay 36 inches o mas mababa pa sa lalaki. Habang ika’y naglalakad. at 31 inches sa babae. At laging nasa bahay ang mga babae kaya hindi gaanong nag-e-ehersisyo. arthritis at sakit sa puso. Puwede mo din bawasan ang iyong panghimagas. Samantala. Paano malalaman kung mataba ka o hindi? Isang simpleng paraan ay ang pagsukat ng tiyan. Sundin ang mga tips para pumayat: • Magbawas ng 100-200 calories bawat araw. • Uminom ng 1 basong tubig bago kumain. iyun lang ang kakainin. • Maging magalaw o malikot. iyung 9 inches lang ang sukat. Isa pa. i-martsa mo ang iyong mga paa. Kung ano ang nasa plato mo. Sa ganitong paraan. Dahil nakabubusog din ang 36 . Habang may ka-text. Magagawa mo ito kapag iiwas ka sa soft drinks o iced tea. Gumanda At Para Sa Kababaihan Magpapayat Tips (Part 1) yon sa isang local survey. 15% lang ng kalalakihan ang matataba. Kapag maliit ang plato. • Gumamit ng maliit na plato. Kapag lumampas ka dito. mako-kondisyon ang iyong isipan na konti lang ang kakainin. wala nang pa-dukot-dukot pa. makababawas ka ng 200 calories bawat araw. Ayon sa isang pagsusuri sa Asia. igalaw mo ang iyong mga braso. Kailangan nang magpapayat dahil baka magdulot ito ng diabetes.

ang crash diet ay nagpapaigsi ng buhay ng 5 years. Magbawas ng kanin. Nakatataba kasi ang kanin. Magbawas lang ng 1-2 pounds bawat linggo. kangkong. peras at saging. Ang sopas at ensalada ay magaan din sa tiyan. Kung 1 cup rice dati. • Masama ang “Crash Diet” o iyung gustong biglang ginugutom ang sarili. Turuan 37 . Ayon sa pagsusuri. • Kumain ng mga gulay at prutas na maraming fiber tulad ng pechay. pero pagkatapos ay babawi na ang iyong katawan. Mas mabubusog ka sa mga matubig na pagkain. Sa tanghalian at hapunan. magbibigay pa ako ng maraming tips para tuluyan na kayong pumayat. carrots. • Umiwas sa junk foods. Sa meryenda. huwag ang mangga. sitaw. Huwag kakalimutan ang agahan. Mabilis makabusog ang mga pagkaing mataas sa fiber. Huwag mag-stock ng sitsirya sa bahay. ampalaya. • • Magpapayat Tips (Part 2) Sundin natin ang mga dagdag payong ito para pumayat: • Kumain ng madalas pero pakonti-konti. gawin na lang 1 tasa. Ito lang talaga ang bawal.Magpapayat Tips (Part 2) tubig. Umorder ng arroz caldo. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng icing ng cake. huwag chicken and rice. okra. Magbawas din sa mga baboy at baka na maraming taba. Huwag hintayin ang gutom bago kumain. Kung dati ay 2 tasa ka magkanin. mansanas. halo-halo at mga juice na nasa lata. Babalik din ang dati mong timbang. puwedeng 1 saging o mansanas lang. Piliin ang masasabaw na pagkain. • Dalawa lang ang bawal: Matatamis at matataba. Mas maigi pa ang spaghetti o noodles. gulay at isang ulam lang. Kaya mo itong gawin ng 3 araw. puwedeng 1 cup rice. Sa susunod. mas konti lang ang makakain mo. Kumain ng pakwan. gawin mo na lang half-cup rice. Ang sikreto dito ay konti lang ang iyong kakainin. Hindi pa ito nakatataba.

Umiwas din sa mga sports na laging bilad ka sa araw tulad ng golf at swimming. Ang mga brand name na creams naman ay umaabot sa P3. at Subway Sandwiches. Kapag walang pera. Alam kong marami sa ating kabataan ang mahilig magbeach. Umiwas sa araw – Alam n’yo ba ang beauty secret ni Nicole Kidman? Si Nicole ay hindi nagpapaaraw. piliting mag-diyeta na. Ang roasted chicken ng Kenny Roger’s ay natanggalan na ng mantika. Bumili ng timbangan. Tandaan. Kapag bumababa na ang timbang. Kailangan mo ng lakas ng loob para pumayat. Sa fast-foods. Diabetes at Tamang Pagkain ang mga bata na kumain ng saging o mansanas kapag nagugutom.000 bawat buwan. ang araw ay nakatatanda. Bodhi Vegetarian Food. 1.000-P4. pero masisira ang kutis niyo diyan. ituloy lang ang ginagawa para mapanatiling mababa ang timbang. Maraming vitamins na iyan. Uminom ng Multivitamin kapag nagdi-diyeta. Ang araw ay nagpapakulubot ng balat.Sakit sa Puso. Hanapin ang may nakasulat na SPF 15 o mas mataas pa. Nakakabusog at mababa sa calories. Para sa mga gipit sa budget. may hinanda akong matipid na beauty tips. Magtago sa matinding sikat ng araw mula 9 ng umaga hanggang 5 ng hapon. Mura lang ang timbangan. Alamin ang timbang bawat 2 araw. • • • Beauty Tips Para Sa Nagtitipid Napakamahal po ang magpaganda. nagdudulot ng freckles at posibleng magka-skin cancer pa dahil sa UV light. kumain ka ng 2 saging bawat araw. 2. Kapag tumataas ang iyong timbang. Good luck. Mataas sa asin at walang sustansya ang chichirya. Gumamit ng sunblock – Payo ng dermatologists ang paggamit ng sunblock araw-araw.000 bawat bote. Kalahating tableta lang ng multivitamin ay puwede na. Maraming beauty procedures tulad ng Obagi na nagkakahalaga ng P21. Paborito ko iyan. subukan ang Kenny Roger’s Roast Chicken. Healthy din ang vegemeat at gulay sa Bodhi. Ang ibig 38 . mga P300 lang.

Maipapayo ko rin ang paggamit ng face mask para hindi malanghap masyado ang masasamang usok. 8. Titigas din ang buhok niyo sa alikabok.Beauty Tips Para Sa Nagtitipid sabihin nito ay kapag 15 minutos ka nakabilad sa araw. subukan mag-relax bago matulog. Ang alak naman ay nakapagpapakulubot din ng balat dahil madi-dehydrate ka.” Ang madaling magalit ay mabilis pumangit di ba? Nagsasalubong ang kilay at nakangiwi ang mga labi. Hanapin din yung may proteksyon sa UV-A at UV-B. Iwas sa sigarilyo at alak – Ang paninigarilyo. Maglaro 39 . mag-sombrero o magtakip ng bandana sa mukha. Sira na ang beauty ni Mader. parang umitim ka sa usok. Sa ganitong paraan. Tender Care o Johnson’s baby soap. 6. Sa mga problemado. Kung may budget. Francisca Roa. Umiwas sa usok at alikabok – Ito ang malaking problema natin . Maligo araw-araw. Tumawa ka at ika’y gaganda. ay nakatatanda sa ating mukha. Matulog ng 7 o 8 oras – Kailangan mo ang beauty sleep para hindi magka-eye bags. Mainam din maligo bago matulog. puwedeng mag-payong. Naku. Maganda ang mild soap tulad ng Dove. Hihina ang iyong resistensiya at babagsak ang inyong katawan.polusyon. Kapag nag-commute ka mula Pasay hanggang Fairview. 7. at tatanda ka agad. mag-aircon bus ka na lang o magtakip ng mukha. parang 1 minuto lang ang exposure mo ng walang sunblock. Ang resulta ay tigyawat sa umaga. hindi kakalat ang dumi mula sa buhok papunta sa mukha. Nakakita ka na ba ng nakulangan sa tubig o na-dehydrate? Biglang lumalalim ang kanilang mata at kumukulubot ang kanilang mukha. 4. Gumamit ng sabon at tubig – Ayon kay Dra. 5. simple lang ang sikreto ng pagpapaganda. Magbawas ng stress – Sabi nga. Uminom ng maraming tubig – Uminom ng 8 basong tubig araw-araw para manatiling malambot ang ating balat. Gumamit ng sabon at maraming tubig para laging malinis ang katawan.. tulad ng usok. dating presidente ng Philippine Dermatological Society. “Huwag kang magalit. Bilang dagdag proteksyon. 3.

Huwag lumabas mula 10 AM hanggang 4 PM. At kung hindi ka makatulog ay humiga na lang kahit gising. Ang importante ay masaya kayo para sumigla ang katawan. 12. dadami ang inyong melanin. Healthy living – Mag-exercise. Matulog ng nakatihaya. Maghugas muna ng mukha. Sa ganitong paraan. Pero ano ba talaga ang tunay at napatunayan na ng siyensiya? Ito ang aking mapapayo: 1. tapos maglagay ng lotion.” Naalala niyo ba si Mother Teresa? Madami siyang wrinkles pero parang may ilaw ang kanyang mukha.Sakit sa Puso. Hindi naman kailangan bumili ng mamahaling brands. Mag-lotion sa gabi – May tulong sa pagpapakinis ng mukha ang mga lotion. 10. makakapahinga pa din ang katawan natin. Basta maganda ang saloobin mo. Magdasal at tumulong sa kapwa – Hindi ba ang tunay na kagandahan ay wala sa labas kundi nasa loob ng isang tao? Ang “inner beauty” ay mas tumatagal at nangingibabaw kaysa sa “outer beauty. Maging abala sa magandang gawain. Usong-uso ngayon ang mga paraan na pampaputi. Magkaroon ng libangan. Gumamit ng sunblock 40 . Huwag matulog ng nakadapa – May nagsasabi na kapag naipit n’yo ang inyong mukha habang natutulog. 11. kailangan umiwas talaga sa araw. Umiwas sa pagkaing matataba. mamantika at sitsirya. Ang ibigsabihin ay medyo marami ang Melanin pigment sa ating balat. Maglibang. Gumamit ng Sunblock – Kung gusto ninyong pumuti. 11. parang beautiful ka na rin. Pampaputi Ng Balat: Ano Ang Tunay? Ang mga Pilipino ay moreno kaya medyo maitim ang ating balat. madali itong magkakalinya. Kapag lagi kang nasa araw. Ang melanin ay nagpo-protekta ng balat laban sa masamang ultraviolet radiation (UV-light) ng araw. 9. Healthy eating – Kumain ng tama at masustansya tulad ng prutas at gulay na sagana sa vitamins and minerals. Diabetes at Tamang Pagkain muna.

Magtago sa araw – Nagtataka ba kayo kung bakit maputi at makinis ang ating puwit? Lagi kasing nakatago sa araw at polusyon. Subukan ninyo ito sa bahay. Huwag ding kukuskusin ang maiitim na balat.1%. at (2) walang diprensiya ang inyong atay. Kahit anong mantsa o pamumula sa balat. Puwede ito pahiran ng kalamansi o lemon juice araw-araw. 5. leeg at kamay. Ipahid sa mukha. Puwede ang Whitening Cream – Ang mga subok na sangkap na pampaputi ay ang Hydroquinone 2% at Tretinoin 0. 2. kailangan siguraduhin ng publiko (1) na tama ang dosis ng glutathione. mag-suot ng mahabang manggas at magpantalon. 41 . Huwag mag-beach. Tandaan: Bawal ang 3 K – Bawal ang kamot. Pinapahid ang oatmeal sa mukha at parte ng katawan na magaspang. magsunglasses. may eczema. o may tigyawat. Magdala ng payong.Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! na may SPF 30 pataas at may proteksyon sa UV-A at UV-B. Mayroong mga pasyente na naninilaw (jaundice) sa pag-inom nito. Posibleng nagpapaputi rin ito. kalkal at kuskus. lalo na yung may dry skin. Francisca Roa ng Philippine Dermatological Society. magsuot ng sombrero. Pero ayon kay Dr. Hanapin ito. Puwede ito gamitin ng lahat. mag-motorsiklo o mag-bike. Puwede sumubok ng Glutathione – Ang glutathione ay isang gamot na pinag-aaralan pa kung epektibo sa kanser o hindi. Ito ay ang Oatmeal Face Mask. Kailangan maghintay ng 2 buwan bago makita ang epekto nito. tiisin lang. Kumonsulta muna sa dermatologist bago sumubok nito. dahil lalo lang ito iitim. Mag-ingat lang na huwag sosobra at baka masira ang ating balat (acidic kasi ito). Good luck! Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! Mayroon akong nadiskubreng epektibo at murang paraan para magpaganda. 4. Kahit gaano kakati. huwag na huwag kakamutin dahil magsusugat iyan. 6. Kalamansi o lemon para sa Age Spots – May mga tinatawag na age spots (parang pantal na maitim sa balat) na lumalabas kapag tayo’y nagkakaedad. 3.

alikabok at usok. Iwas din sa sigarilyo. Kaya kung wala kayong pera magpa-derma. 42 .C sa Egypt. Hindi ba kuminis. puwedeng initin ito ng bahagya sa microwave ng 10 segundo o sa kalan. at (3) may saponin na nagtatanggal ng dumi at mga dead skin cells sa mukha (tinatawag na exfoliation). subukan ang oatmeal-honey face mask.S. lumambot at gumanda ang iyong kutis? Ang galing talaga. (2) 3 kutsara ng honey. (5) Tuyuin ang mukha.Sakit sa Puso. Good luck po. Ihanda ang oatmeal face mask: (1) Durugin muna ang oatmeal sa isang tadtaran o sa osterizer. (4) Pagkatapos ay dahan-dahang maghilamos ng maligamgam na tubig. (3) 2 kutsara ng tubig. (2) Gumamit ng kutsara. Puwede rin subukan ito. Ang honey naman ay nakatutulong sa may pimples dahil may sangkap ito na panlaban sa bacteria at pamamaga (anti-inflammatory). Para ka nang nagpa-facial. (4) Kung gusto n’yo. Ito ang mga mabilis magpakulubot ng kutis.000 B. FDA para sa paglunas ng dry skin at eczema (yung mga may pantal-pantal). ilalim ng mata. Diabetes at Tamang Pagkain Ang mga sangkap ay (1) ¼ cup ng instant oatmeal. Puwede itong gawin sa umaga at sa gabi. Malamig at medyo titigas ang mask. (2) may oat protein para mag-moisturize ng kutis. ilong. Dagdag tips: Iwas sa araw. Maglagay din ng sunblock araw-araw. tulad ni Cleopatra. Kailangan ay walang make-up o dumi sa iyong mukha. (3) Lagyan ng konting tubig para maihalo ng maigi. Pagpahid sa mukha: (1) Maghilamos muna ng mukha. tingnan ang mukha sa salamin. May mga iba na naghahalo din ng Plain Yoghurt sa face mask na ito. brush o kamay para ilagay ang oatmeal mask sa buong mukha. Ang oatmeal ay aprubado din ng U. Ano ba ang sikreto ng oatmeal-honey mask? Ang oatmeal ay ginagamit pa noong 2. (2) Ilagay ang honey sa oatmeal at haluin ito. cheeks at baba. Dahan-dahan lang. Isali ang noo. Ngayon. (3) Hayaan ito ng 10 to 20 minutes. Puwede itong ilagay bago maligo para isahan na ang paglilinis. Ang oatmeal ay may 3 sangkap: (1) may polysaccharides para i-repair ang balat. o kung kailangan mong magpa-beauty. Kailangan magmukhang pandikit ito.

Mag-umpisa sa utong at unti-unting bumilog ng palaki ng palaki. Minsan ay kasing-liit lang ng isang monggo ang makakapa. Kung may kanser sa suso. Gamitin ang kaliwang kamay para salatin ang kanang suso. Dapat alamin ng bawat babae ang tamang pagsusuri ng kanilang suso. Ang pagsuri ng suso ay nag-uumpisa sa edad 20 pataas.Ang Tamang Pagsusuri Ng Suso Ang tamang pagsusuri ng suso Ang kanser sa suso ang pangunahing sanhi ng pagkamatay sa kababaihan. Kung may makapa na kaduda-dudang bukol. Ito’y mga kulani (lymph nodes). Ang hinahanap natin ay ang mga cyst or mabibilog na parang holen sa ilalim ng suso. Gamitin ang dulo ng mga daliri ng kaliwang kamay para kapain ang iyong kanang suso. Nakasalalay po ang buhay n’yo dito. Ngayon naman ay humiga sa isang patag na kama. 3. Huwag kalimutan: kapain ang kili-kili. Mula sa gilid ng suso ay gamitin ang mga daliri para diinan ng paikot-ikot ang suso. Habang naliligo. Magpasuri ng suso sa iyong obstetrician (OB) at sabayan mo na rin ng Pap’s smear. Minsan kasi ay may mga parang bukol na nakakapa bago mag-regla (dahil sa hormones natin) at nawawala naman pagkaregla. kung puwede ay bago magregla at pagkatapos ng regla. Pagmasdan maigi ang bawat suso kung pareho ang laki at hugis nito. kalimitan ay may bukol din na makakapa sa kili-kili. Pagkatapos ay itaas at ipuwesto naman ang dalawang kamay sa likod ng iyong ulo. Itaas ang kanang braso at ilagay ang kamay sa ibabaw ng ulo. Pagkatapos ay itaas naman ang kaliwang braso at ang kaliwang suso naman ang suriin. kumonsulta sa doktor. itaas ang kanang braso. huwag makalimot sa iyong check-up bawat taon. Ang pagsusuri ng suso ay dapat gawin bawat buwan. Tumayo sa harap ng salamin at ilagay ang braso sa gilid ng katawan. Ang mga ito’y maaaring masamang senyales. Ulitin ang pagmamasid sa iyong suso. Sa kababaihan. 1. Pagkatapos ay gawin naman sa kabilang suso. pangungulubot o dili kaya’y tumutulo na likido dito. Masdan ang bandang utong at paligid nito (ang nipple at areola). at ang Pap’s smear ay kapag 43 . 2. Suriin kung may pamumula.

Kadalasan ay kinakailangan ng operasyon ang bukol sa suso. (5) Ang pagsugat at pagdurugo ng balat ay malalang sintomas na. hindi pa tiyak ang sanhi nito. Heto naman po ang mga palatandaan ng kanser sa suso. Bantayan natin ito. Ito ay masamang senyales at dapat ipatingin agad. (5) Paggamit ng “hormonal” therapy. (4) Apektado ang balat sa suso. Minsan ay may dimple o paglubog sa balat ng suso. (4) Paggamit ng kontraseptibong pildoras. Ang mga benign na tumor ay hindi kumakalat at sumisira sa katawan. puwede itong mabuo at maging isang tumor. kumonsulta agad sa isang surgeon. (3) Minsan ay nagdurugo ang utong. Mag-ingat sa kanser sa suso Paano nagsisimula ang kanser? Ang kanser ay isang kondisyon kung saan ang selula ng ating katawan ay nawawalan ng kontrol sa pagtubo. na tinatawag na malignant. Nagbubukol-bukol ito. Mas maaga 44 . Diabetes at Tamang Pagkain nakikipagtalik na ang babae o edad 30 pataas. (2) Maagang pagkakaroon ng regla.Sakit sa Puso. Ngunit may mga dahilan na magpapataas sa tsansa na magkaroon ng ganitong uri ng kanser. Ang tumor o bukol ay maaring cancerous. Ang ibang tumor naman ay hindi masama o benign. Pagdating sa kanser sa suso. (2) May pagbabago sa laki at hugis ng suso. Kapag abnormal ang pagdami ng selula. kailangang magpamammogram o magpa-breast ultrasound para masuri maigi ang bukol sa suso. (3) Isang babaeng hindi nagkaanak. (1) May bukol na makakapa na kalimitan ay matigas at di pantay ang hugis. Una sa lahat. Kung kayo o ang kaibigan ninyo ay may bukol sa suso. (1) May lahi ng kanser sa suso sa pamilya. Sila ang makapagsasabi kung may tumor ka o wala. Pangalawa. May mga kaso na nagmumukhang balat ng dalandan ang suso. basahin mabuti ang dapat niyong gawin.

45 . Huwag nang magdalawang isip pa.Mag-ingat Sa Kanser Sa Suso nating papaoperahan. mas malaki ang tsansang mapapagaling ang pasyente. Magpatingin agad sa doktor kung may duda kayo sa iyong suso. Bawat araw po na tumatakbo ay mahalaga sa isang may kanser sa suso.

Mag-ehersisyo din. Una. Mag-iingat po. Heto ang mga dapat ipasuri sa inyong dugo. 2. triglycerides. puwedeng tumaas ang cholesterol ninyo. Kaya uminom ng 8 hanggang 10 basong tubig araw-araw para malinis ang ating katawan. ang ibig sabihin ay may diabetes kayo. Kapag malakas tayong uminom ng tubig. Umiwas sa mga pagkaing mataas sa uric acid tulad ng monggo. takot sila malaman ang sakit. mayroon akong matipid na paraan para malaman ninyo ang lagay ng inyong kalusugan. 4. Lipid profile – Kasama sa test na ito ang cholesterol. Pangalawa. Makikita rin kung may impeksiyon ka sa katawan. Kapag mahilig kayo sa matatabang pagkain. Complete blood count o CBC – Makikita rito kung ikaw ay anemic o kulang sa dugo. 5. good cholesterol (HDL) at bad cholesterol (LDL). puwede kayong magkaroon ng isang klaseng arthritis na kung tawagin ay Gout. 1. Simple lang po. Fasting blood sugar o FBS – Kung lalampas sa 105 mg/dl ang inyong blood sugar. laman loob at lahat 46 . mahal magpa-konsulta sa doktor. Sa mga takot magpa-check up. Magpa-blood test at urinalysis. 3. Ikatlo. beans. taho. kare-kare.5 A Murang Check-up at Tamang Gamutan Murang Check-Up (Part 1): Blood test at Urinalysis lam kong marami ang ayaw magpa-check up sa doktor. akala nila ay mahal ang magpa-executive check-up. masaya ang mga kidneys natin. Creatinine – Tumataas ang creatinine kapag may sakit na sa bato. Uric Acid – Kapag mataas ang inyong uric acid. Umiwas sa matatamis at matataba para bumaba ang inyong blood sugar.

binanggit ko na mura lang ang mag-pa-Executive checkup. ECG at Ultrasound ng klaseng mani. cirrhosis at ang pag-inom ng alak ay nakasisira sa ating atay. Hindi ito dapat katakutan o ipagpaliban. 7. Kung ikaw ay madalas ubuhin o may plema. Pumunta sa isang kilala at murang laboratoryo. Heto ang mga tests na dapat gawin kada 1 o 2 taon. Kung ang blood pressure ninyo ay lampas sa 140 over 90. Makikita rito kung ikaw ay may impeksiyon sa baga. Chest X-ray – Ang Chest X-ray ay nagkakahalaga lang ng mga P250. Ang halaga ng mga nabanggit na blood test at urinalysis ay humigit-kumulang P700 lamang. kailangan mong magpa-X-ray. Kung ikaw ay wala pang 40. Kung 8 ng gabi ang huling kain ninyo. Tandaan din na may 10 hours fasting ang pagkuha ng dugo. 6. makikita kung kayo ay may impeksyon sa ihi. Kung ikaw ay naninigarilyo. Mas hahaba pa ang inyong buhay. Ano pa ang hinihintay n’yo? Magpa-check up na! Check-Up (Part 2): Chest X-ray. Magpakuha din ng blood pressure. mainam din na ipasuri ang ihi. mayroon ding ibang mga tests na mahalaga: 1. puwedeng magpa-blood test ng 6 ng umaga. Sa urinalysis. may diabetes o may diprensiya sa bato (kidneys). dapat na kayong magpa-konsulta sa doktor. SGPT – Itong test ang nagpapakita kung may sira na ang inyong atay. Ang lahat ng tao edad 40 pataas ay magandang magpa-check up. Urinalysis – Maliban sa blood test. Kapag lampas sa 100 ang inyong SGPT. magpakonsulta sa doktor at baka may altapresyon. pero mayroon kayong nararamdaman sa katawan. may bukol sa baga o lumalaki ang puso. Bukod sa eksamen sa dugo at ihi. ECG at Ultrasound Sa naunang artikulo. mas mura ang gamutan kapag maaga itong matutuklasan. maigi din na magpakonsulta sa doktor. Tandaan. Ang mga sakit na hepatitis. bago pa mag-almusal. makikita sa Chest X-ray kung ika’y may impeksi47 .Check Up (Part 2): X-ray.

obaryo (ovaries) at pantog (bladder). Nagkakahalaga ito ng P2. Kapag may duda kayo sa kalagayan ng inyong puso o mga organo sa tiyan. Nakakahawa ang sakit na tuberculosis kapag hindi ito ginamot. Mainam din ipa-X-ray ang ating mga kasambahay o kamag-anak na madalas inuubo. 5 Food Supplements: Para Saan Ito? Napakaraming food supplements ang mabibili sa botika. pale (pancreas). ECG – Ang ECG ay isang test para makita kung ikaw ay may sakit sa puso. Diabetes at Tamang Pagkain yon. 2. bato (kidneys). Hindi po ganito ang paggamit nito. nararapat magpa-Ultrasound ng buong tiyan. May ibang naniniwala na kahit uminom ka ng alak o kumain ng maraming taba. matres (uterus). 2D-Echocardiogram – Ang 2D-Echo ay ginagawa lamang kung may natuklasang problema ang inyong cardiologist. lapay (spleen). Ang silymarine ay binibigay lamang 48 . Silymarine – Ang silymarine ay para sa atay. Hindi po ito masakit pero may kamahalan lang. 3. 1. ay makatutulong ang silymarine. Sa dami ay nakakalito na. Mura lang ang ECG. Humanap ng laboratory na mura at subok na. Makikita rito kung may diprensiya ang inyong atay (liver).000 sa murang laboratoryo. na umaabot sa 400. Ngunit kung may nakita. maganda po ang mga tests na ito. Ang galing hindi ba? Nagkakahalaga ito ng mga P1. apdo (gallbladder). Mas-tumpak ito kaysa sa simpleng ECG. ngunit aabot ng P4. magpasuri sa isang cardiologist (espesyalista sa puso).000 sa malalaking ospital. Alamin ang sakit para malunasan ito ng maaga. 4. Kung normal ang inyong ECG ay wala naman dapat ikabahala. Minsan may libreng ECG sa mga medical mission.000 na Pinoy ang may sakit nito. Ultrasound of the whole abdomen – Kung ikaw ay may nararamdaman sa parte ng tiyan.000 sa murang laboratory. Laganap sa atin ang sakit na tuberculosis. Dahil dito. mga P150 lamang. susuriin natin ang 5 kilalang mga food supplements. Ang 2D-Echo ay parang ultrasound ng puso kung saan lalabas ang hugis ng inyong puso sa isang telebisyon. Huwag mangamba.Sakit sa Puso.

dahil baka masyadong lumabnaw ang dugo at magdulot ng pagdurugo. puwedeng hindi na uminom ng silymarine. Ito’y dahil napatunayan itong mabisa para sa pag-protekta sa puso. Ginkgo biloba – Ang ginkgo biloba ay nagmula sa dahon ng puno ng ginkgo. cirrhosis. at pag-iwas sa istrok at heart attack. puwede itong makatulong sa pagiwas sa istrok at heart attack. Para saan ito: Pagbabara sa ugat. Ito ay nakapagpapalabnaw ng dugo tulad ng aspirin. Para saan ito: Heart failure Grado: B 3. Kung malusog naman ang atay. May nagsasabi na panlaban din ito sa kanser. Dapat ingatan ang pag-inom ng ginkgo biloba kasabay ng Aspirin. Kagaya ng aspirin. Para saan ito: Sakit sa puso. pagbaba ng cholesterol. Nakatutulong ito sa pag-ayos ng ating pagtulog lalo na kung may jet lag. Grado: A 49 . Para saan ito: Pampatulog Grado: B+ 5.Food Supplements: Para Saan Ito? (Part 1) kung ang pasyente ay may hepatitis o cirrhosis. Grado: B2. May mga pagsusuri na nagpapakita na mabisa ang coenzyme Q-10 sa mga pasyenteng mahina ang puso o may heart failure. nakita ng mga doktor na ang mga umiinom ng Omega 3 ay mas malusog kumpara sa hindi umiinom nito. Hinihinalang baka makatulong din ito sa Parkinson’s disease at kanser. Melatonin – Ang melatonin ay isang kemikal na gawa ng ating pineal gland sa utak. Makatutulong din ito sa pagpapahimbing ng ating pagtulog. Ngunit hindi pa ito subok ng siyensiya. Coenzyme Q-10 – Ang coenzyme Q-10 ay isang anti-oxidant. mataas ang cholesterol. Grado: B 4. Omega 3 Fish Oil – Ang Omega 3 fish oil ay tinatayang pinakamabisang food supplement sa lahat. Para saan ito: Hepatitis. Ayon sa pagsusuri.

Para saan ito: Nahihilo at nasusuka Grado: A 3. Diabetes at Tamang Pagkain Huwag po basta iinom ng food supplements. Ang problema lang sa bawang ay ang amoy nito. Napag-alaman sa mga pag-aaral na makatutulong ito sa paggamot ng arthritis sa tuhod. Ang luya na ginawang salabat ay epektibo para sa nagsusuka at nahihilo.Sakit sa Puso. Ngunit kapag malala na ang arthritis. Good luck po! Mga Iba Pang Food Supplements: Para Saan Ito? Noong nakaraan ay nagsulat ako tungkol sa mga food supplements. ang luya ay may panlaban din sa mga mikrobyo. Glucosamine Sulfate – Ang glucosamine ay nagmula sa shells ng alimango. Makababawas din ito sa kirot ng ating kasu-kasuan. Makatutulong din ito sa sakit ng tiyan. Aralin at alamin kung babagay ito sa inyo. Bawang – Ang bawang ay puwedeng kaining hilaw o gawing tableta. May nagsasabi din na nagbibigay ito ng dagdag lakas at resistensiya. May nagsasabi na ang bawang ay bahagyang nagpapababa ng cholesterol at ng presyon ng dugo. Mag-ingat lang po ang mga may altapresyon at sakit sa puso dahil puwedeng lumala ang kanilang sakit. Luya – Ang gingerols sa luya ang sanhi ng lakas nito bilang gamot. Bukod dito. Para saan ito: Arthritis sa tuhod Grado: B 50 . Para saan ito: Pampalakas ng katawan Grado: B 4. Para saan ito: Mataas ang cholesterol Grado: B2. dapat pa rin kumonsulta sa doktor. Ginseng –May paniniwala na ang ginseng ay nagpapalakas sa sexual performance ng mga kalalakihan. 1. talaba at hipon. Heto pa ang 5 na popular na produkto. Mas epektibo ang bawang kapag ito’y hilaw ngunit nakakairita naman sa sikmura.

4. Magdesisyon ng kalmante ang isip. katulad ng: (a) pagtanggal sa matinding sakit. Para saan ito: Panlaban sa kanser Grado: APumili lang ng supplements na babagay sa inyo. 2. At kung may tanong. Kung emergency. Ilista ang mga tanong na ito para sa pagharap mo sa iyong doktor: a. Kung ang operasyon ay bago pa lamang (tinatawag na experimen51 3. 5. Nilista ko ang mga sitwasyon na kailangan maghinay-hinay sa iyong desisyon: a. Magkano ang dapat kong ihanda na pambayad sa ospital at sa doktor? e. Alamin ang mga kondisyon na nangangailangan ng operasyon. Itanong kung ang operasyon ay emergency o puwede pang maghintay. kumonsulta sa inyong doktor. Mag-ingat lang sa pag-inom dahil may halo itong caffeine na maaaring magpabilis ng tibok ng puso. (b) pagsasaayos ng deformity.Kailangan Ba Ng Operasyon? 5. 1. itanong kung bakit kailangan operahan agad. May mga murang alternatibo ba para sa akin? Huwag mahiyang humingi ng pangalawang opinyon sa ibang doktor. at (c) pagpapahaba ng buhay. Kung hindi sapat ang paliwanag ng doktor. Ano ang tawag sa operasyon? b. Huwag magpapadala sa emosyon. Green Tea – Ang green tea na nagmula sa Asia ay pinapaniwalaang panlaban sa kanser at pampababa ng cholesterol. at madalas ba itong mangyari? d. Ano ang risks o peligro sa gagawin sa iyo. Paano ito ginagawa? c. Kailangan Ba Ng Operasyon? May mga bagay na dapat tandaan bago magpa-opera. kumuha ng second opinion at kumonsulta sa ibang doktor. Heto ang payo ko. Buhay mo ang nakasalalay dito. .

Diabetes at Tamang Pagkain tal). 6. Ingat po! 52 . may mga doktor na ‘mabilis’ mag-opera at mayroon namang konserbatibo. heart bypass. May mga kontrobersyal na operasyon na paiba-iba ang opinyon ng maraming doktor. Magtanong maigi bago umayon sa ganitong operasyon. b. Ito ay ang pagtanggal sa tonsils. Magdasal na makita ninyo ang tamang doktor na magpapagaling sa inyo. Kung hindi sigurado ang kahihinatnan ng operasyon. operasyon sa buto. Linawin ito sa doktor. Caesarian section (CS). pagtanggal ng matris. Sa madaling salita. operasyon sa apdo at mga plastic surgery.Sakit sa Puso. angioplasty.

Kung ikukumpara natin ito sa mga gamot sa malaking drugstore. Mabisa Ang Generics na Gamot Oo. kaya mas mura ang benta nila. ang payo ko ay mag-generics na lang tayo. Ang halaga nito ay mula P2 hanggang P8 lamang ang isang tableta. umaabot sa P20 hanggang P50 ang mga gamot dito. diabetes at iba pa ay mabibili sa Botika ng Bayan. Alam kong may nagsasabi na mahina ang mga generics. Ang mga nag-rereklamo ay ang mga dayuhang kompanya na nagbebenta ng napakamahal na gamot. Ang mga gamot para sa impeksiyon. Bakit mura ang generics? Mas mura ang generics na gamot dahil hindi sila gaano gumagastos sa advertisements at promotion. mabisa ang generics. Walang epekto ang pa-isa-isang tableta lang. wala nang Patent (open na sa publiko) ang mga gamot na generics kaya ang mga kompanya ay puwedeng gumawa at magbenta nito. kung tunay na gusto niyong tumulong sa mga Pilipino.6 D Murang Gamutan Bumili Ng Generics Na Gamot ahil mahal ang presyo ng gamot. mas mabisa kaya ang pag-inom ng antibiotic na nagkakahalaga ng P200 bawat tableta o ang pag-inom ng murang antibiotic na P7 lang pero araw-araw mo namang iinumin ng 10 araw? Sa aking palagay. altapresyon. Halimbawa. ibaba natin ang presyo ng gamot. Mababa din ang presyo ng mga gamot para sa lagnat. Isa pa. Sana ay huwag manira sa generics 53 . trangkaso at antibiotic. Sa mga kompanya ng gamot. ubo. mas mabisa iyung gamot na iniinom araw-araw. Kaunti din ang sinusuwelduhang empleyado.

hindi ba? Metoprolol: Mura pero mahinang gamot Maraming doktor ang nagrereseta ng metoprolol para sa altapresyon. ngunit mahina ang gamot na metoprolol para sa high blood. Magtiwala po kayo. Suportahan natin ang Botika ng Bayan at Generics Pharmacy para lumawak pa ang kanilang matutulungan. Kaya lalabas na P2. puwede kayo bumili ng mamahaling gamot sa drugstore. Ang problema ay napakamahal ng mga gamot para sa altapresyon. Ang pag-inom ng kalahating tableta bawat araw ay kadalasang sapat na para bumaba ang presyon. Bumili ng sapat na gamot at inumin ng tamang dosis para tuluyan kayong gumaling. Mag-Generics Tayo Kung kayo ay mayaman. Hindi naman ito mali. Karamihan ng ating kababayan ay hindi kaya bilhin ito. Pero kung gipit kayo sa budget. Alam niyo ba na 1 sa bawat 5 Pinoy ay may high blood. Diabetes at Tamang Pagkain na gamot. Hydrochlorothiazide sa High Blood: Mura at Mabisa Sa iba’t-ibang medical mission na pinupuntahan namin. At pagdating sa edad 60 pataas. halos 50% ang may high blood na. Hydrochlorothiazide: Mura at Mabisa Ang pinakamurang gamot sa altapresyon ay ang Hydrochlorothiazide na mabibili sa drug store sa halagang P5.85 lamang. maraming pasyente ang may altapresyon o high blood pressure. ang payo ko ay mag-generics tayo. Mas maigi kung makunan ng 2 beses para makasiguro na mataas talaga ang presyon. Napakamura. Kung 54 . Ang isang tao ay may high blood kapag ang blood pressure niya ay lampas sa 140 over 90 ang bilang.Sakit sa Puso.90 lang ang gastos sa bawat araw.

2. 3. Hindi na ito tatalab. May sakit ba siya sa puso. Nakalulungkot pero marami sa ating mga pasyente ay nireresetahan ng napakamahal na gamot. mag-hydrochlorothiazide ka na lang. Puwede bang generic na lang? Magsabi ng tapat na kulang ang pera. itanong ang hinihinalang sakit o “working diagnosis. Hindi na nila alam kung ano ang gagawin. Ilista ito sa isang papel.” Puwede na rin iyan. Kapag kulang sa pera. Kaya lagi kong tinatanong sa pasyente kung magkano ang budget niya. Kung hindi pa alam ng doktor kung ano ang sakit. Ano ang dosis at ilang beses iniinom ang gamot bawat araw? Mahalaga po ito para maintindihan natin ang kalagayan niyo. Ano ang maiging paraan ng gamutan? Tandaan mabuti ang pangalan ng gamot. 55 . Sa katunayan ay hahaba pa ang iyong buhay! Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin Maraming tao ang natataranta kapag sakit na ang pinagusapan. Hindi po ito makasasama sa iyong kalusugan. Bilang isang cardiologist. hindi na puwede ang metoprolol lang. Magtanong kung may matipid na gamutan – Huwag mahiyang magtanong sa doktor kung may mas murang gamot. Paano ba tayo makatitipid sa gamutan? 1. laboratory test o gamot lamang? Ilinaw maigi sa doktor. Ang gamot sa altapresyon ay iniinom ng maraming taon. At dahil dito. pinapayo ko sa mga nakababatang doktor na gumamit na lang ng hydrochlorothiazide 25 mg para sa mga pasyenteng napakataas na blood pressure. Hindi naman kasalanan ang maging mahirap. Alamin ang gamutan – Kailangan ba ng pasyente ang operasyon. dapat malinaw ang diagnosis o sakit ng pasyente. Alamin ang sakit – Una sa lahat. madalas ay napapagastos sila ng malaki para lang gumaling. Kawawa naman ang pobreng pasyente na wala na ngang pambili ng pagkain. sa atay o sa bato? Ano ang tawag sa sakit niya? Isulat ito sa papel para hindi makalimutan.Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin ang presyon mo ay lampas 160 over 100. nabigyan pa ng mahal na gamot.

Jose Reyes. Diabetes at Tamang Pagkain hindi ba? Kung hindi kayo kuntento sa paliwanag ng inyong doktor ay humanap ng pangalawang opinyon. Pumunta sa gobyernong ospital – Para makatipid. Marami din ang inihihinto ang kanilang gamot dahil naubos na daw ang reseta. Heart Center. Hiramin ang resulta ng test at i-xerox ito. Kung walang trabaho. Phil. 4. Kailangan ang matagalang pagmamasid at pag-iingat sa sarili. Kapag nawala ito. Kung kulang sa budget. Ikaw ang pasyente at kailangan hawak mo ang buhay mo.” Ang ibig sabihin ay pinakamababa ang presyo ng gastos. altapresyon. mabuti naman ang pakiramdam nila. Magtanong sa ibang doktor. mas makatitipid kayo kung madalas kayong magpapa-check up. at Philippine Children’s Medical Center. Kasi daw. I-xerox ang lahat ng inyong rekord – Huwag iwawala ang mga resulta ng inyong laboratoryo. Kulang ang Pera. puwedeng kayong malagay ng Social Services sa “Class D. 5. Walang short-cut sa pagpapagaling. diabetes at sakit sa utak ay kailangan ng matagalang gamutan. Pumunta sa mga government hospitals kung saan mas alam nila ang mga murang gamutan.Sakit sa Puso. Sa katunayan. pumila sa mga charity services ng gobyernong ospital tulad ng PGH. Maging masipag sa follow-up – Maraming pasyente ang tamad magpacheck up. Ilagay sa isang folder at laging dalhin sa inyong pagpapa-check up. Huwag itong i-asa sa laboratory center o sa doktor. Subukan muna sa tunay na doktor at tunay na gamutan bago magbakasali sa iba. Libre na ang mga serbisyo ng doktor. Alam n’yo ba na karamihan ng sakit ay kailangan ng maintenance na gamot? Ang mga sakit sa puso. pumila na lang sa government hospitals at health centers. 1. 56 . parang tinapon ninyo na rin ang pera. Anong Gagawin? Heto ang aking mga payo kung paano makalilikom ng pera. Hindi ko pinapayo na pumunta sa albularyo o herbal na gamutan.

Trabaho at dasal.000 to P15. Labanan natin ang sakit. kung tayo ay tutulong muna. Kung kailangan mo ng operasyon. Ipakitang na marunong kayo tumanaw ng utang na loob para lumaki ang tsansang mapakinggan kayo. Malaki ang maitutulong ng dasal. 4. Ngunit ayon sa Biblia. Ihanda ito ng maaga para makapasa sa charity services. Noong nagkasakit siya. Sumulat sa PCSO – Sa Pilipinas parang PCSO na lang ang takbuhan ng lahat. Mas maigi sana kung may kakilala ka dito. walang gana ang sponsor na tulungan ang maysakit. Kaya iyan! 57 . maaawa ang donor at puwede kayong tulungan. Kailangan ipakita sa ibang tao na masipag ka. Anong Gagawin? 2. pag-iingat sa sarili at pagtulong sa kapwa. ID picture at letrato ng bahay. Kadalasan ay P10. Kung tatamad-tamad ang humihingi. prutas o card sa inyong balak lapitan na sponsor. derecho na ang donation ng PCSO sa iyong ospital. Ayusin ang lahat ng papeles o requirements – Karamihan ng gobyernong ospital at institution ay kailangan ng mga papeles. May dahilan ang lahat. Kung wala naman ay magtiyaga na lang at pumila. hindi ko sinulat na “humingi ng tulong” kundi “tumulong sa” charity foundations. corporations at sponsors – Kung mapapansin niyo. Ang madalas hingiin ay ang medical abstract (humingi sa doktor o ospital). Huwag iwawala ang kahit anumang papeles. Hindi naman tayo bibigyan ng Diyos ng problema na hindi natin kayang lutasin. 3. Ang ibang budget ay sariling sikap na natin. Alam natin na napakahirap humingi ng pera. Tumulong sa mga charity foundations. Kahit ang pagkakasakit ay puwedeng maging daan sa pagkaayos ng pamilya.000 ang naitutulong ng PCSO. posibleng matulungan din tayo sa ibang araw. nilibre ang lahat ng gamot niya ng Foundation. Magsikap at magdasal araw-araw – Dalawa ang sikreto ng taong matagumpay. Magbigay ng kahit kaunting regalo. barangay clearance. 5. Ngunit kung nakita naman nila na puspusan ang pagsisikap mo.Kulang ang Pera. May isang pasyente akong nag-janitor sa isang charity foundation.

Dahil dito. (Iyung istrok na may bara sa utak. Mabisa din ang aspirin sa mga taong may diabetes. hahaba ba ang buhay mo? Napakagandang gamot ang aspirin.) 2. Diabetes at Tamang Pagkain Sa Pisong Aspirin. Side Effect ng Aspirin Ngunit dapat ding mag-ingat sa pag-inom ng aspirin dahil maaaring mangasim ang sikmura at magka-ulcer. Ito ay mabisa pero mas mahal na gamot – ang Clopidogrel (brand name Plogrel) na nagkakahalaga ng P30 bawat tableta. makakapag-desisyon ka na. Kung humahapdi ang sikmura mo sa 80 mg na aspirin. sa tulong ng iyong doktor. Ngunit may dapat muna tayong alamin bago uminom nito. Ayon sa maraming pagsusuri. kung bagay sa iyo ang aspirin. may sakit sa puso at may mataas na kolesterol.Sakit sa Puso. Napatunayang mapipigil ng aspirin ang istrok at atake sa puso. magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. Makatutulong ang aspirin kung kayo ay nagkaroon na ng atake sa puso o istrok. 58 . Ano ang puwedeng ipalit sa aspirin? Kung hindi ka makainom ng aspirin dahil sa ulcer o allergy. may puwedeng ipalit ang iyong doktor. Dalawa kasi ang klase ng istrok. palitan ng 30 mg na aspirin. Ang brand name na Aspririn 30 mg ay Cor 30. Abot kaya ito. pinapayuhan ang pasyente na kumain muna bago uminom ng aspirin. Ngayong alam mo na kung para saan ang aspirin at posibleng side effect nito. ang aspirin ay nababagay sa mga sumusunod na sakit: 1. Ano ang dosis ng Aspirin? Ang tamang dosis ng aspirin ay 80 mg bawat araw. Kung madalas humapdi ang iyong sikmura.

000 Pribadong hospital: P 60.000 hanggang 20.000 o minsan libre Pribadong hospital: P 25.000 2.000 Pribadong hospital: P 60. Magkano Ba Ang Operasyon? Ang isa sa kinakatakutan ng lahat ay ang pagdating ng operasyon. Gallbladder surgery o pagtanggal ng apdo: Charity hospital: P 10.000 hanggang 60.000 Pribadong hospital: P 500. Saan may murang operasyon? Paano makatitipid? Sa artikulong ito.000 hanggang 200.000 hanggang P 1 milyon Cataract surgery o pagpalit ng lente sa mata: Charity hospital o medical mission: P 5.000 Myoma surgery o pagtanggal ng myoma sa bahay bata: Charity hospital: P 10.000 Heart bypass surgery o pag-opera sa puso: Charity hospital: P 150.000 Angiogram o pagsilip ng mga ugat sa puso: Charity hospital tulad ng PGH o Heart Center: P 5. Ganito po ngayon ang kalakaran sa operasyon sa Pilipinas. 3.000 hanggang 80. 59 .000 hanggang 20.000 Pribadong hospital: P 60.000 Pribadong hospital: P 40.000 Thyroid surgery o pagtanggal ng goiter sa leeg: Charity hospital: P 10. 4.000 hanggang 70. 7.Dok.000 hanggang 70.000 hanggang 25.000 Pribadong hospital: P 60.000 Hernia surgery o pag-ayos ng luslos sa singit: Charity hospital: P 10. at humigitkumulang ang magiging gastos ninyo sa pribadong ospital kumpara sa pangpublikong ospital.000 hanggang 20. 1. 5. Magkano Ba Ang Operasyon? Dok.000 hanggang 10. Wala nang mas mura pa. ililista ko ang mga pangkaraniwang operasyon. 6.000 hanggang 40.000 hanggang 80. lalo na ang gagastusin para dito. Magtiwala at kumonsulta sa ating mga charity hospitals tulad ng PGH.

Lalo na kung medyo malala ang kondisyon at kailangan operahan na. kailangan niyong magtiis sa haba ng pila. Pumila sa Charity Out-Patient Department ng PHC o PGH. Grabe ang gagastusin! Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera: Paano Na? Marami ang nagtatanong sa akin kung ano ang gagawin ng mga mahihirap na pasyenteng may sakit sa puso. Ano ang sabi ng doktor? Ano ang pangalan ng sakit? Bakit kailangan operahan? Itago ang lahat ng laboratory tests ninyo. 5. Sa ganitong paraan. National Orthopedics Center. 3. Diabetes at Tamang Pagkain East Avenue Medical Center. mabibigyan kayo ng pinakamurang diskuwento para sa operasyon. Huwag nang hintayin pa na umabot sa operasyon. Saan sila lalapit na ospital o doktor? Ganito po ang dapat niyong gawin: 1. Pumunta sa Philippine Heart Center (PHC) o Philippine General Hospital (PGH). Matagal ang proseso at marami ang maysakit. Dalubhasa ang mga doktor dito. Kaya lang po. 4. Magpa-interview sa Social Service ng PHC. at kumain ng matatabang pagkain? Gusto pa ba nating abusuhin ang ating katawan sa pag-inom ng alak at iba pang bisyo? Kung wala kayong ganitong pera para magpa-opera. 60 . Ang operasyon sa puso sa char- 2. Magpatingin sa doktor. Ang layunin natin dito ay ang makakuha ng mababang kategorya. Alamin maigi ang sakit.Sakit sa Puso. Dito po kayo pipila para malaman ang inyong sakit. Alamin ang sakit ng maaga para malunasan ito. ay maigi nang mamuhay ng malinis at kumain ng tama. alamin kung magkano ang gagastusin. I-xerox ng maraming kopya. Ang Philippine Heart Center ang pinakamalaking ospital para sa mga mahihirap na may sakit sa puso. O papaano na iyan? Nahilo ba kayo sa dami ng “000”? May balak pa ba kayong manigarilyo. Kapag nadesisyonan na ng doktor na kailangan mo ng operasyon. Philippine Children’s Medical Center. at marami pang iba.

Kailangan ay kompleto ang inyong medical abstract. Habang may buhay. 8. Good luck po! 6. DSWD at Pagcor ay nagbibigay din minsan ng dagdag pondo para sa operasyon. social service certification. Huwag mawawalan ng pag-asa. Isiping darating din ang tutulong. at charity foundations. kompanya. Subuking humingi ng tulong sa kamag-anak. Pumila lang ng maigi.000 hanggang P200. Magpursige para makalikom ng pera para sa operasyon. barangay report. at iba pa. kaibigan. 61 . pulitiko.000. 7.Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera ity ward ay nagmumula sa P20. may pag-asa. Kompletuhin ang lahat ng papeles. litrato. Huwag agad matakot sa presyo. Ang PCSO. Minsan ay bumababa naman ang presyong ito. Bumalik sa takdang petsa at huwag mag-absent.

sa tono ng iyong tanong. Ito’y ginagamit ng ating katawan kung may peligro. magkakaroon ng dobleng stress sa iyong puso. pero ito ang mga safety tips sa ganitong sitwasyon: (1) Inumin muna ang regular na gamot bago makipag-sex tulad ng gamot sa puso. alta-presyon at iba pa. Ayaw ko mang isulat. nahulaan kong wala kang balak makipag-sex sa iyong misis. maghintay muna ng dalawang oras. (2) Hayaang magtrabaho sa ibabaw ang nakababatang kapareha. Nakarinig ka na siguro ng taong binuhat ang muebles nila 62 . ang katawan natin ay naglalabas ng isang kemikal na tinatawag na epinephrine. Ayon sa pagsusuri. (3) Huwag makipag-talik ng bagong kain. Ang tanong ko ay kung paano ako makikipag-sex nang walang peligro? Dok. Mag-isip muna dahil marami ang ina-atake sa puso sa ganitong pagkakataon. mas walang panganib makipagtalik kay misis (o sa iyong usual partner) dahil mas kaunti ang lakas na iyong gagamitin. para may lakas pa. (4) Itakda ang pakikipag-sex sa umaga. bago ang inyong tagpuan at may balak kang patunayan sa iyong pagkalalaki. Ngunit kung makikipag-sex ka sa nakababatang partner. Dahil mas excited ka. o dili kaya ay magpabantay sa duktor! Bakit mabilis ang tibok ng puso ko kapag ako’y ninenerbiyos? Ano ang first aid sa ganitong kalagayan? Sa oras ng maramdaming sitwasyon.7 7 Tanong Sa Sex at Family Planning Baka Tumigil Ang Puso Kapag Nag-sex A ko’y 71 years old at may sakit sa puso. titigil ba ang puso ko kapag nakipag-sex ako? Kaibigan. at (5) Humingi ng medical clearance sa iyong doktor.

Gamitin ang imahinasyon para makalikha ng isang matahimik na lugar sa iyong isipan. Grabe! Ang layunin lang ni Senador Flavier ay bigyan ng impormasyon ang ating mga kababayan. Mabisa at walang delikado ito. bumibilis ang tibok ng iyong puso. nagbibigay ako ng isang pangpakalmang gamot tulad ng Bromazepam (brand name Lexotan) na makakahingi ng reseta sa doktor. Para sa mga may nerbiyos. Pero may natural ding paraan para labanan ang kaba. ang safe na araw para magtalik ay 7 araw mula sa unang araw ng pag-regla. 2. Bakit ba dapat mag-plano ng pamilya? Ayon sa Senador. Bawat taon. Dahil dito.000 sanggol ang na-a-abort bawat taon. Kung ang menses ng babae ay bawat 28 araw. may 12. Iyan ang taglay ng epinephrine. Umupo sa isang tabi.000 kababaihan ang namamatay dahil sa paglalaglag ng bata (abortion). Heto ang mga paraan: 1. Family Planning at Senator Juan Flavier Si Senator Juan Flavier ay sumulat ng librong “Family Planning Made Easy. Ngunit kung ang babae ay hindi regular ang menses. Sa pagkakataon na kayo ay nagalit. kung magtatalumpati. Kung bibilangin natin ay 14 na safe days at 14 na hindi safe days.” Dito ay ikinuwento niya ang lahat ng katuwa-tuwa at nakakatawang istoriya tungkol sa family planning.Family Planning ni Senator Juan Flavier sa oras ng sunog. Withdrawal Method – Ang withdrawal ay kung saan tinatanggal ng lalaki 63 . Ok lang iyan kaibigan. relax ka lang. kung may matinding problema. hindi puwedeng gamitin ang rhythm. tungkol sa family planning. Rhythm Method – Ang rhythm ay magagamit ng babaeng regular ang pagregla. maraming mga nanay at sanggol ang namamatay dahil sa hindi pagpa-plano ng pamilya. At alam n’yo ba na may 300. Ligtas din ang 7 araw bago dumating ang susunod na regla. ay naglalabas ng epinephrine ang katawan. lalo na ang mahihirap. Huminga ng malalim at mabagal ng walong beses.

Tinulungan namin sila at binalikan pagkaraan ng 5 buwan. Magtanong sa inyong obstetrician-gynecologist (doktor sa babae) o sa inyong health center tungkol dito. ngunit hindi po ito 100%. May iba naman ang nagsasabi na “pigilan si Mister sa pang-gigigil. Ligation sa babae (19%). Mesa. Pills – May mga pildoras na iniinom araw-araw ng kababaihan para hindi magbuntis. Papaano pa kaya sila aahon sa buhay? Ayon sa pagsusuri. 4. Ito’y dahil may konting semilya nang lumalabas kahit hindi pa nag-oorgasm ang lalaki.2%). hindi ba? Napakamahal po ngayon magpa-aral at magpalaki ng anak. tulad ng IUD (intra-uterine device) at diaphragm na hindi ko na tatalakayin. Condom (4%) at Vasectomy (0. Ang 2 permanenteng paraan ng family planning ay ang vasectomy at ligation. Withdrawal (14%). Hayan. Medyo safe naman po ito.Sakit sa Puso. Napatunayan na ito’y makapagpipigil sa pag-laganap ng AIDS at sakit sa babae. Rhythm method (14%). may mga lalaki na ayaw gumamit ng condom dahil hindi sila lubusang nasisiyahan sa kanilang pagtatalik. may pamilya kaming binisita sa tabi ng riles ng tren sa Sta. 3. naospital ang nanay dahil nabuntis na naman at dinugo ng malakas. Puwede din magpa-vasectomy ang lalake o magpatali ang babae. may TB din. Kaya lang.” Hindi naman ito puwede. Pumili ng angkop sa inyo at sa inyong paniniwala. lahat may tuberculosis. Condom – Ang condom ay isang plastic na isinusuot sa ari ng lalaki. heto ang mga paraan ng family planning na ginagamit ng Pinoy: Pag-inom ng pills (32%). May 7 silang anak. Alamin natin itong mga paraan ng family planning. Ang tatay at nanay. Good luck po! Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? Sa aming medical mission. Epektibo din ang condom pang-family planning. May iba pang mga paraan ng family planning. Diabetes at Tamang Pagkain ang kanyang ari bago mag-orgasm o maglabas ng semilya. 64 . Mababawasan nito ang tsansang magbuntis ang babae.

Puwede itong pag-usapan ng mag-asawa kung ano ang pipiliin nila. mas madaling gawin ang vasectomy sa lalake. hindi na magbubuntis ang babae. Masama ba ang epekto ng vasectomy sa sex life? Hindi. Ang vasectomy ay isang simpleng operasyon kung saan pinuputol ang tubo ng semilya ng lalaki (tinatawag na vas deferens). Lalo na kung Caesarian Section o CS ang ginawa. Jondie Flavier ay nag-pro-promote din ng vasectomy. Mabuti sana kung sapat ang pera ng pamilya para magpalaki ng maraming supling. Maghihirap sila ng 9 na buwan. Ayon kay Dr. Ligtas ang ligation at bihira lang magka-komplikasyon. Vasectomy sa kalalakihan Ayon kay Dr. depende sa kanilang paniniwala at pananaw sa buhay. Kadalasan ay hindi kakayanin ng puso ang stress ng pagbubuntis. Magagawa ito sa loob ng 30 minutos at ginagamitan lang ng local anesthesia. Duduguin pa kapag nanganak. napakadali lang magpa-ligate.Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? 1. Si Dr. Alam naman natin kawawa ang babae sa laging pagbubuntis. Ayon kay Doc Jondie. Ginagawa ito sa mga ospital ng gobyerno. walang itong epekto sa pagtatalik. ligtas at epektibo ang vasectomy. Flavier. Ligation sa kababaihan Ang ligation ay isang operation kung saan tinatali ang fallopian tubes ng babae. Bilang isang doktor. Madalas ay sinasabay ang ligation sa panganganak ng babae. Kapag tinali ito. marami na akong nakitang pasyente na matutulungan ng family planning. Karapatan ito ng bawat isa. Kung ikukumpara natin ang vasectomy sa ligation. ngunit wala nga lang itong semilya (sperms) na nakabubuntis. Eduardo Gatchalian. dating presidente ng Philippine College of Surgeons. Tulad ng mga babaeng may rheumatic heart disease at mahina ang puso. Ang fallopian tubes ay pinagdadaanan ng itlog ng babae mula sa obaryo papunta sa bahay bata (uterus). Ngayon. makagagawa sila ng tamang desisyon para sa 65 . kailangan natin ibahagi ang tamang impormasyon tungkol sa family planning. May semen pa rin na lalabas sa lalaki. 2. ito’y para hindi rin mahirapan ang mga babae.

Tama lahat ang mga sintomas na ikinuwento mo tungkol sa tulo. Ngayon dumami ulit ang tulo ko. Ako nga po pala’y may asawa at 2 anak. Nasa daanan ng ihi (urethra) naman ito ng kalalakihan. Puwedeng lumipat ang gonorrhea sa bibig. at medyo sumakit ang aking pag-ihi na parang lagi akong may balisawsaw. Ciprofloxacin 500 mg tablet. God Bless! – Anonymous Dear Anonymous. Masakit ang pag-ihi na parang binabalisawsaw. matres at fallopian tubes ng babae. Sexually-Transmitted Disease Magandang araw po Doc Willie! Ako po’y may idudulog sa inyong problema. at puwede rin kumalat sa dugo at kasukasuan (joints). (Magpakonsulta muna sa isang Urologist o OB-gynecologist para matiyak ang sakit. isang Sexually-transmitted disease. Salamat sa liham mo. madilaw o maberdeng likido na tumutulo sa ari o vagina.) 66 . May namamatay dito. Makukuha and Gonorrhea sa pagtatalik. Pinagsisisihan ko na ang aking mga ginawa. Heto ang mga gamot na ibinibigay ng doktor. Bawal ito inumin ng edad 18 pababa.) 1. Ang Gonorrhea ay dahil sa bacteria na Neisseria gonorrhea. Diabetes at Tamang Pagkain kanilang sarili. minsan ay hindi na ito epektibo. Nagka-tulo po yata ako. may nagpayo sa akin na uminom ng “ciprofloxacin”. mata at puwit ng tao! Grabe ang kamandag ng sakit na ito. lalamunan. makalipas ng 5 araw. Puwedeng uminom ng 3 araw. 2 beses sa isang araw. cervix (kuwelyo ng matres). May maputi. kumonti ang mga spots ko pero hindi nawala. (Dahil matitindi na ang mga klase ng Gonorrhea ngayon. may napansin po ako na mga “greenspots” sa aking brief. Uminom po ako nito. Sa kuwento mo ay mukhang nagkaroon ka ng Gonorrhea o tulo. puwede ito magdulot ng pagkabaog (sterility). Doc Willie. Kapag hindi ito ginamot. Good luck po. Nakagamit po ako ng bayarang babae. Naninirahan ito sa vagina.Sakit sa Puso. Sana po’y matulungan nyo ako.

Gumamit ng condom para mabawasan ang tsansang mahawa. Mahirap ang masira ang sex life lalo na sa ating kalalakihan. Kawawa naman si Misis at baka mahawa pa siya sa Sexually-transmitted disease. Sa dami ng mga sumusulat sa akin ay pinili ko ang liham mo dahil alam kong malaki ang problema mo. God bless! Hi Bert. 2. sumulat ako sa inyo dahil nabasa ko kayo sa Pilipino Star Ngayon ang paborito kong diyaryo. At sana naman ay matuto na ng leksyon at maging matapat kay Misis. Natuwa ako sa issue mo tungkol sa ‘dyeta sa diabetes’. Ang pagsisisi ay laging nasa huli. Sa mga seryosong kaso. Natuklasan kong may diabetes ako 2 taon na ang nakakaraan. May pagkakataon na hindi lang Gonorrhea ang sakit ng pasyente. Paano makaiiwas sa sexually-transmitted disease? 1. Ang importanteng tanong ko po ay ano po ba ang magagawa ninyo para manumbalik ang kasiglahan ko sa sex. Inumin ng 7 araw. Tawagin ninyo na lamang akong Mang Bert. Salamat sa sulat mo. 2 beses sa isang araw. Iyon bagang. may asawa. Umaasa. Ang gamot sa Chlamydia ay Doxycycline 100 mg tablet.Nasira ang Sex Life ni Mang Bert 2. Huwag makipagtalik sa ibang babae (o lalake) na hindi mo asawa o permanenteng partner. ano po ba ang mainam? Isa pa Dr. tinuturukan ng Ceftriaxone 125 o 250 mg injections sa loob ng masel (intramuscular). “Gusto pa ng isipan pero mahina ang 67 . ang tamod ko ay kaunti lang kung lumabas hindi tulad noong mga nakaraang taon na tumitilamsik at marami. isa pang Sexually-transmitted disease. God bless din! Nasira ang Sex Life ni Mang Bert Dear Doc Willie. 3. bakit po kaya? Sana matulungan ninyo ako sa aking problema. Ayaw na pong tumigas ni manoy. 56 years old. May kahalo pa itong Chlamydia. Ong.

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain katawan.” Ang tanong mo ay bakit nagkaganoon si manoy at ayaw nang tumigas? Ang masisisi natin dito ay ang diabetes mo. Alam n’yo ba na kapag ang diabetes ay pinabayaan ng 5 taon ay magiging impotent ka na? Ito’y dahil sinisira ng diabetes ang mga UGAT natin, mula sa puso (atake sa puso), mata (pagkabulag), paa (pagkamanhid at puwedeng maputulan ng paa) at ari ng lalaki (paglambot ng ari). Nagbabara at kumikipot ang daanan ng dugo sa ari. Dahil dito, hindi na titigas ang ari kahit ano pang gawin o basahin. Ang solusyon dito ay dapat IBABA natin and asukal sa dugo. Heto ang mga numerong kailangan itaga sa isipan ng lahat ng diabetico. 1. Fasting blood sugar na hindi lalampas sa 105 mg/dl 2. Two-hour blood sugar na hindi lalampas sa 140 mg/dl 3. Hemoglobin A1C na hindi lalampas sa 6 mmol/L Kung kayo’y may diabetes, i-check ang unang 2 test ng 2 beses kada linggo. Kung kaya ng budget, bumili ng sariling blood sugar monitor para maibaba ng husto ang blood sugar. (P3,000 ito sa Bambang, Rizal Avenue.) Yung Hemoglobin A1C naman ay puwedeng i-check sa laboratoryo kada 2 buwan. Tandaan, kapag 5 taong lampas sa normal ang iyong mga numero sa diabetes, puwedeng maglaho ang iyong sex life. Magpakonsulta tayo sa isang endocrinologist o diabetes specialist para sa tamang gamot na iinumin. Karamihan ng diabetico ay kailangang uminom ng gamot. Makatutulong din ang tamang diyeta at ehersisyo. Kaya Bert, kapag normal na ang iyong blood sugar, mapipigilan na natin ang panghihina ni manoy at baka manumbalik pa ulit ang sigla, lakas at dami na iyong inaasam. Good luck po.

“Dok, masama ba ang Oral Sex?”
Dok, masama ba ang oral sex? Hindi masama ang oral sex kung ikaw at ang iyong partner ay parehong malusog. Siguraduhin walang vaginal discharge ang babae at walang im68

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?” peksyon din ang lalake. Maligo maigi at maging malinis sa katawan. Pagkatapos mag-sex, magmumog ng bibig at lalamunan ng isang mouthwash. Uminom din ng kalahating basong tubig para mahugasan ang lalamunan. May isang pagsusuri sa America na nagsasabi na 50% ng mga edad 60 pataas ay nakikipag-oral sex pa sa kanilang partner. Dok, masama ba ang anal sex o gay sex? Oo, masama. Ayon kay Dr. Eduardo Gatchalian, dating presidente ng Philippine College of Surgeons, masama ang anal sex o iyung pagpasok ng ari ng lalake sa puwit ng kapwa lalake o babae. Sabi ni Dr. Gatchalian, madumi ang looban ng puwit (ang rectum) at marami itong bacteria. Napatunayan sa pagsusuri na ang anal sex ay nagdudulot ng sexually-transmitted diseases tulad ng AIDS, genital warts, anal warts at HPV virus. Sa anal sex, napupunit ang balat ng puwit kaya nakakapasok tuloy ang mga impeksyon dito. Ang puwit ay hindi ginawa para sa sex. Ngunit kung hindi niyo ito maiwasan, puwedeng gumamit ng condom para may proteksyon laban sa AIDS. May sexual position ba na dapat iwasan kapag nagse-sex? Oo, mayroon. Huwag maging ma-eksperimento o acrobatic sa kama at baka mapilay ang iyong likod at balakang. Para sa may sakit sa likod, ang pinapayong posisyon ay ang paghiga ng nakatihaya para hindi mapilay ang likod. Hayaan na lang ang mas malakas na partner ang magtrabaho sa ibabaw. Para maging masigla sa sex, mag-ehersisyo araw-araw para lumakas ang katawan. Sa ganitong paraan, gaganda din ang sex life niyo. Good luck.

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?”
Dok, gaano kadalas ako dapat mag-sex? Kasi po gusto ko ng maraming beses sa isang araw. Ako’y 24 years old. (Arnel) Arnel, hindi masama mag-sex araw-araw. Ang sex drive ng lalake ay depende sa lebel ng testosterone ng kanilang katawan. Ang mga teenager hanggang edad 30 ay may napakataas na lebel ng testosterone sa katawan. Pag lampas 40 69

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain ay dahan-dahan na itong bababa. Ito ang pahayag ni Dr. Eduardo Gatchalian, isang tanyag na urologist, “Sa edad 20, gusto mong makipag-sex 3 times a day. Sa edad 30, gusto mong magsex 3 times a night. Sa edad 40, nakikipag-sex ka ng 3 times a week. Sa edad 60 ay 3 times na lang ang sex sa isang buwan. Sa edad 70, try ka na lang ng try. At sa edad 80, you try to remember na lang kung paano nga makipag-sex.” Gaano katagal dapat titigas ang ari ng lalake para masabing normal siya? Kadalasan, tumatagal ng mula 45 minuto hanggang 1 oras ang erection ng lalake. Pangkaraniwan, dapat manatiling matigas ang ari hanggang mayroon pang nag-stimulate nito. At kailangan ay makatapos ang lalake ng sex at makalabas ng semilya. Bakit mas open sa sex ang mga dayuhan kumpara sa mga Pinay? (John) Siguro, John, mga mahiyain at Maria Clara ang kaibigan mo. Mabuti ka pa. Pero alam mo, marami nang agresibong mga Pinay ngayon. Sabi nga ni Dr. Gatchalian, “Ang pagiging mahiyain ng Pinay ay dahil lamang sa mga tinuturo ng kanilang magulang. Napipigilan lang sila. Ngunit ang sexual drive ng Pilipino ay nandoon at nakatago lamang.”

“Dok, paano magiging malakas sa sex?”
Dok, paano ako lalakas sa sex? Ayon kay Dr. Rafael Castillo, presidente ng Philippine Society of Hypertension, ang alak at paninigarilyo ay puwedeng magdulot ng impotence o ang paglambot ng ari ng lalake. Para sa inyong kaalaman, ang sigarilyo ay nagpapakipot ng ugat sa ari at binabawasan ang daloy ng dugo. Dahil dito, hindi na titigas si manoy. Masama din ang sobrang alak. May maling akala na nagpapalakas sa sex ang alak. Mali po ito. Masisira ang performance mo sa kama dahil sa alak. Isa pa, kailangan din ma-kontrol ang presyon ng dugo (blood pressure) at asukal sa dugo (blood sugar). Kapag ika’y may altapresyon o diabetes, puwe70

Andros ang brand name at Sildenafil ang generic name ng gamot sa impotence. masama ba ito sa aking kalusugan? 71 . isang oras bago makipag-sex. Para sa mga paraan na ito. Ngunit kung ika’y may sakit sa puso. Hanggang isang tableta lang ang puwedeng inumin sa isang araw. magpa-check muna sa doktor at baka hindi kayanin ng puso mo ang sobrang pagiging excited. Gusto daw niya kasi makipag-sex sa isang 18 years old na dalagita.“Dok. masama ba ang masturbation?” deng masira ang sex life mo sa loob ng 5 taon. araw-araw akong nagbabati (masturbation). masama ba ang masturbation?” Dok. pero hindi ko alam kung kaya ng konsiyensiya ko na resetahan ka. “Dok. (2) ang paggamit ng vacuum (humihigop) na bote. puwede ba ako makipagtalik sa 18 years old?” Ang sabi ko ay sa tingin ko ay kakayanin ng puso mo. Ang operasyon ng penile implant ay nagkakahalaga ng P150. Uminom ng Andros 50 mg tablet. at (4) ang paglagay ng penile implants. simple lang ang sagot sa problema mo – ang Andros. ano pa ang ibang gamutan ng impotence? May iba pang paraan ang mga doktor para magamot ang impotence: (1) may tableta na inilalagay sa loob na ari.000. espesyal na plastic tube na pinapasok sa loob ng ari. (3) ang pag-injection ng gamot sa ari. May kuwento nga akong isang 72 years old na lalakeng pasyente na pinipilit akong resetahan siya ng Andros. para makaya mo nga. Naaawa kasi ako sa Misis mo! Bukod sa Andros. Lakasan ang loob. Ano ang puwede kong inumin para lumakas sa sex? Sa mga may problema sa sex. Ang pagiging nerbiyoso at kulang sa pagtitiwala sa sarili ay nakakaapekto din sa sex. Hirit pa niya. “Dok. magtanong sa inyong Urologist. Mag-ingat at magpagamot na agad. Ang Andros ay pinakamurang brand na nasa merkado (P200 bawat tableta). Isipin mong kaya mo.

Wala namang peligro ito sa katawan at hindi rin ito matuturing na sexual perversion. o maging masaya sa iyong trabaho. Ang masyadong malakas na pagbabati ay puwedeng makasugat sa mga ugat ng ari. Sabi ni Dr.5 ml ang lumalabas na semilya. puwedeng mangyari iyan. pinapayo ng doktor na ibaling na lang ang atensyon sa ibang bagay. 3 ml ng semilya o kalahating kutsarita ang normal na dami bawat paglabas (orgasm). Halos 2 basong semen! O. Para sa mahilig magbati. Diabetes at Tamang Pagkain Ayon kay Dr. Dok. hindi ba walang sinabi ang mga tao kumpara sa mga hayop? Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Dok. may isang beses. ano ba ang normal na haba ng ari ng lalake? Niloloko ako ng kaibigan ko dahil maliit daw yung akin. magkaroon ng libangan. Eduardo Gatchalian. dumugo ang ari ko pagkatapos ko magbati. Lumayo din sa tukso tulad ng mga babasahin at palabas na malaswa. Malamang ay nasugatan ang iyong seminal vesicles. isang urologist. Ngunit kailangan natin alalahanin na puwede magkaroon ng psychological na problema ang taong mahilig magbati. Magpatingin sa iyong urologist.Sakit sa Puso. Kung may kakaunti sa 1. Gatchalian. (Josh) 72 . Ano pong nangyari? Tulungan niyo ako. hindi po ito normal at maaaring senyales ito ng pagkabaog. Ang payo ko ay huwag munang magbati ng ilang araw para maghilom ito. Oo. Dok. Maglaro ng sports. gaano karaming semilya (semen )ang normal sa isang lalake? Ayon kay Dr. Ngunit huwag mag-alala at gagaling din ito ng kusa. Gatchalian. baka puro pansarili na lang ang kanyang iniisip at hindi na makaunawa ng tunay na pagmamahal. ang mga tubo sa bayag na nagdadala ng semilya. walang masama sa pagbabati. Isang paghahambing: ang boar (baboy damo) ay kayang maglabas ng 500 ml na semilya.

Huwag din natin kakaligtaan ang mga birthday at anniversary. “Hindi iyung haba ng lapis mo ang importante. Siguradong patok iyan at magiging masaya sila. Kasal na kami ng 4 taon. Kailangan ninyong dalawa na mag-usap ng masinsinan kung ano ba ang problema ni Mister. Gulatin mo si Mister sa pagsuot ng mga maiikling damit o nighties. Philip Cruz. Ayon nga kay Dr.” Ayon sa mga doktor. Mayroon isang pasyente na 1. tsokolate.5 inches lang ang haba ng ari pero kaya niyang magpaligaya ng babae. Gusto nila lagi ng may sorpresang regalo tulad ng bulaklak. madalas kaming magtalik. Para sa mga kababaihan. Kapag nalimutan mo ito ay siguradong lagot ka! Paano naman ang mga lalake? Ano ang nagpapasaya sa kalalakihan? Ayon sa mga eksperto. Ang mahalaga ay kung paano mo ito sinusulat. mas mahalaga ang emosyon at pagkarinyo. Ngunit ngayon ay may 4 na buwan na kaming walang sex. walang kaugnayan ang haba ng ari sa galing mo sa pagtatalik. iba ang hinahanap ng babae kumpara sa lalake. at mga text na “I love you”. Dok. ang pagmamahalan ay hindi lang tungkol sa sex. O baka naman may bago na siyang kinahihiligan. ang haba na 3 pulgada (inches) ay sapat na para sa sex. Bakit po kaya? Normal ba ang walang sex? (Gloria) Gloria. ang naka-relax na ari ay sadyang maikli at malambot. simple lang ang hilig ng lalake. hindi normal sa mag-asawa ang walang sex. Good luck! 73 . Bantayan maigi si Mister at huwag papatalo sa ibang babae.Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Josh. Ang asawa ko po ay 26 ang edad. Noong una. Bakit ayaw na niyang makipagtalik sa iyo? Baka naman lagi mo siyang sinesermonan at kinokontra sa usapan. Ang tunay na sukat ng haba ng ari ay kapag tumigas na ito. paano ko mapasasaya ang aking nobya? (Ronnie) Ayon sa mga psychologists. Isa pang dapat tandaan Josh. Sa mga babae.

Ganito ang nangyari kay Francis M.Namamana ito sa ating magulang. Sa ganitong blood test. Smoking – Masama ang paninigarilyo. puwede tayong duguin sa ilong.8 N Artista at Kalusugan Sakit na Leukemia. MRI at iba pang radiation. 3. gilagid at balat. Ano ba itong sakit? Paano ba ito nakukuha at maiiwasan? Ang leukemia ay isang kanser sa dugo. Radiation – Masama ang laging exposed sa mga X-rays. CT Scan. (2) Kumokonti ang platelets. Ano ang sanhi ng leukemia? Apat ang posibleng pinanggagalingan ng leukemia: 1. Itigil iyan. Gumamit ng mask at guwantes. Kapag ika’y madalas magkaroon ng pagdurugo o pagpapasa. Ang sintomas ng leukemia ay dala ng pagkasira nitong 2 klaseng selula: (1) Kumokonti ang red blood cells. Ang benzene. matutuklasan kung may leukemia ang pasyente. 2. 4. 74 . Nagbabago ang cells (selula) sa dugo ng pasyente at nagiging kanser ito. ipasuri ang iyong dugo: CBC with peripheral smear. Genetics . sa sakit na Acute Leukemia. ay puwede ding magdulot ng leukemia. At dahil dumadami ang cancer cells. Chemicals – Masama ang mga ginagamit nating pesticides para sa halaman. Ang trabaho ng platelets ay ang pagbuo ng dugo kapag tayo’y nasusugatan. natatabunan ang mga normal cells natin. Nagiging anemic ang pasyente at kailangan salinan ng dugo. Kapag nagkulang ng platelets. isang kemikal ng plastic. tulad ng red blood cell (pulang dugo) at platelets. Alamin! agulat ang lahat sa pagkasakit ni Francis M.

Ang Acute pancreatitis ay ang pamamaga ng ating pancreas o pale. • Turuan din ang mga bata na kumain ng gulay. • Hugasan maigi ang gulay at prutas bago kainin.Bangungot Syndrome at Marky Cielo Ang leukemia ay ginagamot sa pamamagitan ng chemotherapy. 75 . Mabuhay ng malinis at umiwas tayo sa sakit. Bangungot Syndrome: Paano Iiwas? Ano ba ang bangungot? Bakit maraming Pilipino ang namamatay dito? Kung matatandaan ninyo. Ayon sa pagsusuri. tulad ng pechay. iba po ang bangungot sa Bangungot syndrome. ang mga preserved meats ay puwedeng magdulot ng leukemia. Ang Bangungot syndrome naman ay isang sakit na kung tawagin ay Acute Pancreatitis. Mahal ang mga pamamaraan na ito at hindi pa tiyak na gagaling ang pasyente. • Umiwas sa hotdog. Paano tayo iiwas sa leukemia? Sundin po ang mga payong ito: • Ang mga bata (edad 2 pababa) ay dapat pakainin ng saging at orange 4 hanggang 5 beses bawat linggo. bone marrow transplant at makabagong stem cell treatment. ito ang hinihinalaang sanhi ng pagkamatay nina Marky Cielo at Rico Yan. halos 8 basong pancreatic juice ang ginagawa ng pancreas. longanisa at hamon. mahihirapan ang ating pancreas. Ang bangungot ay iyong nananaginip ka ng masama. Sa isang araw. Siguraduhing walang kemikal (tulad ng fertilizer) na nakadikit dito. tocino. Kailangan ipasuri ang leukemia sa mga ekspertong doktor. Ang ibig sabihin ng “organic” ay hindi gumagamit ng kemikal sa pagpapalaki ng manok at iba pang pagkain. Kapag napadami ang ating kinain. na kung tawagin ay Hematologists. Una sa lahat. • Piliin ang mga organic na manok at itlog. Dalawa ang sanhi ng acute pancreatitis: (1) sobrang pagkain ng marami at (2) sobrang pag-inom ng alak. Sa ganitong paraan. Ang trabaho ng pancreas ay ang maglabas ng “juices” para tunawin ang ating kinain. kangkong at ampalaya. makaiiwas ang mga bata sa leukemia.

Para sa mga diabetico.” Baka bangungot syndrome ang aabutin mo niyan. “Are you husband and wife?” Tumango ako. hindi rin gaano tataas ang iyong asukal sa dugo (blood sugar). at isang ulam lang. tapos hindi mo ako tutulungan sa pagtunaw ng pagkain. Tubig ang pinakamagandang inumin para sa ating kalusugan. Hindi ka tataba sa ganito dahil konti lang ang kinakain mo. na tumutugon sa ating likod. Kung iinom ng alak. “Kain ka lang ng kain. Usapang First Aid With Kris Aquino Mapalad kaming nag-guest ng aking misis na si Dra. Kapag ganito ang iyong nararamdaman. mas maigi po na umiwas na rin sa alak. sabaw. Sa meriyenda. True. puwedeng kalahating tasang kanin. lagyan muna ng pagkain ang iyong tiyan. baka raw namamana ang Bangungot syndrome dahil mas natatagpuan ito sa mga kalalakihan ng taga-Asia. 3. puwedeng isang saging o mansanas lang. Paano iiwas sa Acute pancreatitis? 1. Liza sa Boy & Kris ng ABSCBN. eh baka magalit ang iyong pancreas.” hirit ni Kris bago sumenyas 76 . Pinag-usapan namin ni Ms. Diabetes at Tamang Pagkain Ayon sa eksperto. Bawal matulog agad! Kapag napadami ang kinain mo at biglang matutulog. Masisira ang ating atay at pancreas. Maglakad ng 20 minutos pagkatapos kumain. Masama ang alak kapag walang laman ang tiyan. Kumain ng 5-6 na beses sa isang araw pero pakonti-konti lang. Sabi ni Kris sa akin. Siguro mas malakas din uminom ng alak ang mga lalake. Ang sintomas ng Acute pancreatitis ay ang matinding pagsakit ng sikmura. 2. Kasama din namin ang nakakatuwang si Pokwang at ang 11 taong anak niyang si May. Good luck po. Sasabihin niya. “You know you’re very lucky because your wife is pretty. Kapag hapunan.Sakit sa Puso. Makatutulong ang ganitong schedule sa pagtunaw ng ating kinakain. Kung tutuusin. Kris Aquino ang tungkol sa First Aid tips para sa mga mommies. pumunta agad sa ospital.

Pagkatapos ay takpan ng gasa. Uso talaga ito kapag tag-init. Dagdag naman ni Kris ay may allergy daw siya sa betadine. Hayan may konting peklat pa sa braso. Heto ang pinag-usapan namin. Tulad ni Kris. Nauntog. linisin ng povidoneiodine o alcohol. kung tayo ay mahilig magbasa ng tungkol sa kalusugan. Kung dumudugo. Kris is Kris and nakakatuwa talaga siya. Tapalan ng gasa. Puwedeng maglagay ng ice bag sa taas ng ilong para magbuo ng mabilis ang dugo. pusa o daga. buhusan ng malamig na tubig or yelo sa paligid para mawala ang pangangati.” Anyway. Maya-maya ay hihinto na rin.Usapang First Aid With Kris Aquino yung cameraman ng “Rolling. langgam at surot. Sabi ni Kris. puwede daw bang kalugin niya ang baba niya kapag nauntog? Siyempre mali itong paniniwala. sabay pakita sa camera. Maraming alam si Kris tungkol sa medisina. 2. Nasabi pa niya na paborito ng mga Aquino ang Diphenhydramine (Benadryl) dahil madalas silang mag-allergy. Kaya ang gamit niya lagi ay Casino Rubbing Alcohol. Sanay na daw ang pamilya Aquino sa ganitong pagkakataon. Una. “Bad Kris. 3. Sabi ni Pokwang. hugasan agad ng sabon at tubig para maalis ang laway ng hayop. Paupuin at itingala ang ulo ng pasyente. Kagat ng aso. nakagat siya ng lamok kamakailan at kinamot niya ng kinamot. Subu king paduguin ang sugat para maalis ang mikrobyo.” patawang sabi niya. sa panahon ng emergency ay alam na natin ang ating gagawin. Ito’y para magbuo agad ang dugo at huwag nang lumaki. bad. Maaring dalhin sa ospital ang pasyente para bigyan ng bakuna laban sa tetanus o rabies lalo na kung grabe ang kagat. Pagkatapos. dahil siya ang Celebrity Endorser nito. Ang anak ni Kris na si Josh ay madalas daw magdugo ang ilong. Kagat ng lamok. Obserbahan ang aso na kumagat ng 10 araw. 4. 1. Ihiga ang bata at lagyan ng ice bag ang tinamaang parte. Hugasan mabuti ng sabon at tubig ang kagat. Diinan ang dulo ng ilong para mapigilan ang pagdurugo. Pagdurugo ng ilong o balinguynguy. 77 .

Ito ang ilan sa mga paksa na aming tinalakay sa Ruffa and Ai: 1. Ruffa and Ms. Kumain din ng maberdeng gulay na mataas sa folic acid at iron tulad ng kangkong. Ilagay ang tirang pagkain sa refrigerator. Palagi kaming tinatanong kung maganda ba si Ruffa Gutierrez at Ai-Ai De Las Alas sa personal. Liza Ong. may mayonesa at gatas. Humina na itong virus at halos hindi na nakamamatay sa mga nagkakasakit nito. Ang fruit salad at cheese whiz ay madali din mapanis. Kumain ng itlog. At siyempre. Umiwas sa mga pagkaing lampas na sa 3 oras na nakahain. 78 . Pag-iwas sa food poisoning. Kailangan ng buntis ang 4 na sustansiya: calcium. Ai. Mag-ingat din sa pagkain na may sarsa. Sa ating kababayan. Ang sagot ko ay siyempre “Oo. na si Dra. Kapag piyestahan. Mas ligtas ang mga tuyong pagkain tulad ng prito at inihaw na isda. Tips sa mga buntis.Sakit sa Puso. Uminom ng 4 na basong gatas (low-fat milk) bawat araw. petsay. 2. (2) palakasin ang resistensiya. Ang payo namin ay (1) maghugas lagi ng kamay. dapat mag-ingat sa napanis na pagkain. Napakasaya at palaging puno ng impormasyon at kasiyahan para sa manonood. 3. na maging medical experts ng naturang programa. at (3) umiwas sa mga taong inuubo. magpa-check up sa inyong OB kada buwan. Si Ai-Ai naman ay talagang sobrang lakas ang appeal sa masa. Diabetes at Tamang Pagkain Ruffa and Ai: Maraming Impormasyon Na Matututunan Nakakatuwa ang programang Ruffa and Ai ng ABS-CBN. iron. Umiwas sa masyadong matatamis at baka kayo magka-diabetes. maganda at napakabait. Mapalad kami ng aking misis. Ipagdasal natin na mahanap na ni Ruffa ang kaniyang “soulmate” para sumaya pa ang kaniyang buhay. tulad ng may gata. ang Tamiflu. May gamot na rin sa swine flu. Pag-iwas sa swine flu.” Si Ruffa ay matangkad. malunggay. folic acid at protina. Wala siyang ere at masaya siya sa kaniyang buhay. spinach at talbos ng kamote. karne at atay para makakuha ng protina. huwag masyadong matakot sa swine flu o Influenza A (H1N1) virus. Bawat biro at galaw niya ay siguradong tatawa ang studio audience. Napakabait at very charming sina Ms. manok at karne.

kapag natatakot ka ay umasta ka na parang malakas ang loob mo. 2. ngunit talino ang kanyang naging puhunan. may nakakaiyak. Maka-Diyos. madalas niyang suot ang kanyang scapular. lahat ay saludo sa kabaitan niya. Ano kaya ang sikreto ng tagumpay ni Boy Abunda? Heto ang nakikita ko. pinagdaanan na niya ang lahat ng panlalait. Maraming sikat na tao ang napakahirap nang abutin. “Give and you shall receive. No opening. Sinasagot ang mga tawag. at may dagdag pang 10 interview ng mga artista. umarte kang malakas ang loob mo. Kapag nahihiya ka. Probinsiyano lang dati si Kuya Boy. Noong siya’y nag-uumpisa. At kapag mapagbigay ka sa ibang tao. No vacancy. may nakakalakas ng loob. Sa mga shows ni Boy. Sino ba 79 .” 3. hindi siya sumuko hanggang nakuha niya ang break. 4. Noong lumiham kami sa kanya noong 2005. at iba pang pagtanggi. simbulo ng paniniwala niya sa Itaas. 1. Hindi nahihiya. Sa mga nakakakilala kay Boy. May nakakatuwa. “Iyan ang sekreto ko. Boy Abunda sa amin kamakailan.” 5. mataas man o mababa. Ayon sa payo ng mga psychologists.” Dahil malaki ang tiwala niya sa Diyos at sa sarili. Noong nag-uumpisa pa lang si Kuya Boy. Iyan ang laman ng kakaibang CD ni Boy Abunda. naaawa si Boy sa mga humihingi sa kanya ng payo. Tumutulong sa tao. Kahit anong sulat mo ay hindi ka papansinin. Ngunit dahil nga nag-umpisa lang siya na walang pangalan. Ang laman ng CD ay 10 awit ng buhay ni Kuya Boy. hindi ko akalain na bibigyan niya kami ng pansin. ay babalik din ang biyaya sa iyo. sinasagot ko ang mga tumatawag sa akin. Lagi siyang humihingi ng tulong sa Diyos sa kahit anong pagsubok. Kulang ka sa credentials. ay nilalakasan na niya ang loob niya. Talagang mapalad kami na makilala si Kuya Boy. “Hindi ka bagay. Iniisip na kaya niya.Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Nagpapasalamat kami sa 10 kopya ng Love Life CD Album na ibinigay ni Mr. Ani niya.

Noong natanggap ko ang Love Life CD ni Kuya Boy ay agad kong binasa ang kanyang sinulat. Thanks for believing! – Boy” Kuya Boy. – Willie and Liza 80 . God bless and we love you always. taos puso kaming nagpapasalamat sa iyo dahil noong lungkot na lungkot kami. Naniwala ka sa aming kakayahan. Dahil ang adhikain namin ay makatulong lang sa mga maysakit. ay binigyan mo kami ng pag-asa. kahit kami mismo ay duda sa aming sarili.Sakit sa Puso. todo ang suporta ni Kuya Boy sa amin. Diabetes at Tamang Pagkain naman kami? Malaking pagtulong ang ibinigay niya sa amin. “Dearest Willie and Liza.

Naninikip kasi ang mga masel (muscles) ng ulo kapag naii-stress.9 A Mga Sakit Mula Ulo Hanggang Paa Sakit Ng Ulo: Kailangan Bang Ipa-check Sa Doktor? ng sakit sa ulo ang madalas ireklamo ng pasyente sa kanilang doktor. kung ang sakit ng ulo ay gumiginhawa sa pagmamasahe ni Misis. Mas gentle sa sikmura ang paracetamol. Ang migraine ay isa ding pangkaraniwang dahilan ng sakit ng ulo. malamang ay tensyon o stress lang iyan. sa pagbago ng panahon at sa stress ay puwede nang hindi ipa-check sa doktor. Ang ibig sabihin ay marami kang iniisip. malamang may diprensya ang iyong mga mata. Kailangan lang itong inumin ng bagong kain para hindi sikmurain. Uminom na lang ng paracetamol o ibuprofen. pagsusuka o panghihina. Kailan dapat kumonsulta sa doktor? Kapag matindi ang sakit ng ulo. posible na altapresyon ang dahilan ng pagsakit ng ulo. kung ang sakit ng ulo ay sumasabay sa pagbabasa ng diyaryo o pagtatrabaho sa harap ng computer. kaya sasakit talaga ang ulo. Malalaman mo na migraine iyan dahil kalahati lang ng ulo ang sumasakit. Mefenamic 81 . Ang iba ay natatakot na baka kung ano na ang masamang sanhi nito. Hindi po ito masama. Naninibago lang ang mga ugat sa ulo dahil sa pagbabago ng panahon. maraming problema at kulang sa budget. Kunin din ang blood pressure. kung labas pasok ka sa malamig at mainit na lugar. mula sa mata. Magpatingin sa optometrist at magpagawa ng salamin. Ang mga nabanggit kong sanhi ng sakit ng ulo. ngunit mas mabisa naman ang ibuprofen. isangguni na sa doktor. Kapag mataas sa 140/90. Ngunit huwag mangamba. Pangatlo. o kung may kasamang lagnat. Una. karamihan ng sakit ng ulo ay hindi delikado. Pangalawa. puwede ding sumakit ang ulo.

Sa doktor lang makahihingi ng reseta nito. Problema sa mata – Kung malabo ang iyong mata. Nerbiyos – Ang mga nerbiyosong tao ay madalas mahilo din. Dapat ang blood pressure ay nasa pagitan ng 140/90 ang pinakamataas at 90/60 ang pinakamababa. anemic at maputla. Kung ikaw naman ay low blood. Kadalasan ay hindi naman delikado ito. Ang ganitong hilo ay tumatagal ng mga isang buwan bago humupa. Bukod dito. ang mga sakit na binabantayan ng doktor ay ang istrok at bukol sa ulo (brain tumor). Problema sa tainga – Isa pang pangkaraniwang dahilan ng pagkahilo ay ang mga sakit sa tainga. puwede ito magdulot ng matinding pagkahilo. puwede silang mahilo. puwede kang mahilo at manakit ang iyong batok.Sakit sa Puso. 1. Presyon ng dugo – Kung ika’y may high blood. ang tinatawag na vertigo. Pagusapan natin ang mga pangkaraniwang sanhi ng pagkahilo. puwede kang mahilo habang nagbabasa o nagko-komputer. 2. natatakot o nakasaksi ng nakahihindik na bagay. makapagdedesisyon ka na ng tama kung kailangan magpacheck sa doktor. Kailangan lang magpahinga at uminom ng pampa-relax na gamot tulad ng Lexotan 1.5 mg tablet. Ang gamot sa vertigo ay ang meclizine tablet (Dizitab. Dito nagmumula ang pakiramdam natin sa balanse at paggalaw. 82 . Dapat ay ipahinga ang mata at tumingin sa malayo para ma-relaks ito. Kapag kinakabahan. Nasa tainga kasi ang ating vestibular system. Ang tawag dito ay nerbiyos o panic attack. 3. puwede ka rin mahilo. Kung may dumi o impeksiyon sa tainga. Bonamine) o cinnarizine tablet (Stugeron). Ngayong alam mo na ang mga dahilan ng sakit ng ulo. Good luck po! Nahihilo: Mga Posibleng Dahilan Maraming dahilan ang pagkahilo. Ang sintomas nito ay ang panghihina o pamamanhid ng katawan. 4. Diabetes at Tamang Pagkain acid o aspirin ang gamot sa migraine. Magpagawa ng salamin o baguhin na ang grado ng salamin.

Katabi ito ng Adam’s apple. Nagkakahalaga ito ng P800 sa murang laboratoryo. laging naiinitan. Dalawa ang puwede maging sakit ng thyroid gland: ang hyperthyroid (sobra sa thyroid hormones) at ang hypothyroid (kulang sa thyroid hormones). Kapag lumala ay puwedeng lumuwa din ang kanilang mga mata.Sakit Sa Thyroid o Goiter 5. bumibilis ang kanyang metabolism. nine-nerbiyos. laging pinapawisan. Ang tumor naman sa utak ay may kasamang matinding sakit ng ulo. iyung nakaumbok na buto sa gitna ng ating leeg. magpahangin at mawawala rin ang pagkahilo. Sakit Sa Thyroid O Goiter Ang thyroid gland ay matatagpuan sa harap ng ating leeg. Kulang sa oxygen – Minsan naman ay may nahihilo o hinihimatay sa mga mataong lugar tulad ng simbahan o rally. Subalit huwag matakot dahil bihira lang naman ito. at nagtatae. Ang thyroid gland ang namamahala ng galaw ng mga organo ng ating katawan. ipa-check ang Free T3.5% ng kababaihan ay magkakasakit sa thyroid. tinatawag itong goiter o bosyo. Sa katunayan ay 12. Kapag lumalaki ang thyroid gland. Madali lang gamutin ang hyperthyroid. Binibigyan ng gamot na Methima83 . Kapag mataas ang lebel ng T3 at T4. Ito ay ang istrok at tumor sa utak. kumonsulta sa inyong doktor. Ang thyroid gland ay hugis paru-paro at karaniwan ay hindi nakikita o nakakapa. Ang istrok ay may kasamang panghihina ng isang parte ng katawan. Kung may karagdagan kang katanungan. Dala ito ng matinding init at dami ng tao. Delikado ito kapag hindi naagapan. ibig sabihin ay hyperthyroid ang pasyente. Mabilis ang tibok ng puso. Hyperthyroid: Mabilis Ang Galaw Kapag hyperthyroid ang pasyente. Kailangan lang magpahinga. Free T4 at TSH. Madalas makita sa kababaihan ang goiter. Sa panghuli. mayroon ding mga pinangagalingan ang hilo na mas seryoso. Para malaman kung ika’y hyperthyroid.

May mga bukol kasi na tumutubo sa ating thyroid gland. Kaya ang payo ko: ipa-check ang inyong Free T3. ang problema ay napakahirap itong matuklasan ng doktor. Kahit madali ang gamutan sa hyperthyroid at hypothyroid. Ipa-check ang inyong Free T3. (b) hypothyroid o kulang sa thyroid hormones. Kung kayo ay may bukol sa thyroid.Sakit sa Puso. Malalaman natin kung ang thyroid ninyo ay (a) hyperthyroid o sobra sa thyroid hormones. Mabagal ang tibok ng puso at lagi silang nalalamigan. ito ang mga pinagagawa ng doktor: 1. 84 . Bukol Sa Leeg O sige. Kabaligtaran naman ang nararamdaman nila. o (c) normal lang ang thyroid. ikonsulta sa doktor. Free T4 at TSH. Iniinom ang gamot ng lampas 1 taon. Simple lang ang gamutan ng hypothyroid. Alamin kung may sakit sa thyroid. Ngunit kung mayroon pang ibang nakakapa o nakikita sa inyong leeg. Normal po ito. Pinaiinom sila ng Levothyroxine (Brand name Eltroxin) na nagpupuno ng kakulangan ng thyroid gland. Kadalasan ay iniinom ang Levothyroxine pang-habang buhay. May mga gamot para sa hyperthyroid at hypothyroid. mula 2 hanggang 4 na tableta sa maghapon. Paano Sinusuri Ang Thyroid Gland? Ang bukol sa thyroid gland ay madalas natatagpuan sa mga kababaihan. may mga pasyente na hypothyroid. may tinatawag na Adam’s apple na nakaumbok. Free T4 at TSH. kapain ninyo ang inyong leeg. Magpa-konsulta sa inyong doktor. Mabagal din silang kumilos at mag-isip dahil kulang nga sa thyroid hormones. Kakaiba kasi ang sintomas at napagkakamalang ibang sakit. habang binabasa ito. mababa ang lebel ng kanilang T3 at T4. Diabetes at Tamang Pagkain zole (brand name Tapdin) 5 mg. Hypothyroid: Mabagal Ang Galaw Sa kabilang dako. Sa mga pasyenteng hypothyroid. Mayroon ba kayong nakikitang bukol? Sa lalaki. May nakakapa ba kayong bukol sa harap ng inyong leeg? Pagkatapos ay humarap sa salamin at pagmasdan ang inyong leeg.

puwede pa natin ito obserbahan at pagmasdan kung lalaki pa. Sa mga sakit na ito. allergy. Makikita natin kung may bukol sa thyroid o wala. pulmonya (pneumonia). Ngunit kung ika’y may nararamdaman na. Kapag maliit pa ang bukol (mas maliit pa sa butones). dapat na natin ito gamutin. tulad ng Amoxicillin. tulad ng trangkaso. Ang tuberculosis naman ay ginagamot ng 6 na buwan ng TB medicines. Anthony Ang ng Manila Doctors Hospital.Nakakaistorbong Ubo: Ano ba Ang Solusyon? 2. ang pulmonya at tonsillitis lang ang nangangailangan inuman ng antibiotics. sigarilyo (smoker’s cough). kailangan bantayan ang lahat ng bukol sa thyroid. Uminom ng 8-12 basong tubig – Ayon sa mga doktor. sipon at allergy. Bakit kailangan operahan ang bukol? Dagdag ni Dr. tulad ng hirap sa paglunok. Ang gastos sa operasyon ay mga P60. Magpagawa ng Thyroid Scan o Ultrasound. T4 at TSH. At para sa pangkaraniwang sanhi ng ubo.000 sa ospital ng gobyerno. huwag muna mangamba. God bless po! Nakakaistorbong Ubo: Ano Ba Ang Solusyon? Inuubo ka ba? Alam mo ba ang pinanggagalingan ng ubo? Ang ubo ay puwedeng dulot ng trangkaso (flu). Masusukat din ang laki at hugis ng thyroid gland.000 sa pribadong ospital at P5. makabog ang puso. “Minsan ay kanser pala itong bukol.000 hanggang 20. wala talagang gamot na pampaliit nito. Magtanong sa iba’t ibang doktor para mahanap ninyo ang tamang gamutan. Ano Ang Ginagawa Sa Bukol Sa Thyroid? Ayon kay Dr. heto ang aming maipapayo: 1. Magpagawa ng Thryoid Scan bawat taon para mabantayan ito. namamagang tonsils (tonsillitis) at tuberculosis (TB). Kapag malaki na. Kadalasan ang mga bukol sa thyroid ay inooperahan.” Kaibigan. o may abnormal na resulta sa T3. Mas mabuti na matanggal ito ng maaga para hindi na kumalat pa. sipon at ubo (common colds). tubig lang talaga ang 85 . Ang.

Umiwas sa mga bagay na ito. uminom ng butamirate citrate (brand name Sinecod). Magpahinga at umiwas sa bisyo – Huli sa lahat. Gamot para sa tuyong ubo (dry cough) – Para sa nakaiistorbong ubo. 7. at sa pollen ng mga halaman. Umiwas sa nakaka-allergy na bagay – Maraming ubo ang nanggagaling sa allergy. 5. ambroxol at bromhexine para lumabnaw ang plema. Gamot para sa ubo at plema – Kung gugustuhin. puwedeng uminom ng mga gamot tulad ng carbocisteine. Mababawasan ang iyong ubo. 6. Itigil ang paninigarilyo – Ang sigarilyo ay nagdudulot ng emphysema. Ang pag-inom naman ng mainit na sabaw ng manok ay nagpapaluwag din ng ating paghinga. 3.Sakit sa Puso. mas madali na itong mailalabas. 86 . Kapag humihithit ka ng 10 stick ng sigarilyo bawat araw. Diabetes at Tamang Pagkain pinakamabisang gamot sa ubo. yung tipong hindi ka patutulugin. Pasensya na po pero walang gamot para sa emphysema at smoker’s cough. sa matatapang na pabango. Uminom ng mainit na sabaw o salabat – Malaki ang tulong ng salabat at luya para maginhawahan ang lalamunan natin. Mabisa ito. 8. 2. sa balahibo ng pusa at aso. Puwedeng magka-allergy sa usok. Itigil ang yosi. isang klaseng sakit kung saan nabubutas at nasisira ang ating baga. siguradong may tama na ang iyong baga. kailangan ng ating katawan ang pahinga. Pinapalabnaw ng tubig ang malapot at madikit na plema. 4. Puwede rin uminom ng Loratadine 10 mg tablet isang beses sa gabi para sa allergy. Kapag lumabnaw na ang plema. Uminom ng Vitamin C – May mga pagsusuri na nagsasabi na ang pag-inom ng Vitamin C 500 mg ay nagpapalakas ng ating immune system. Kapag kompleto ang iyong tulog ay dahan-dahang lalakas ang iyong katawan. May panlaban din ito sa bacteria at nakaaalis ng kati ng lalamunan.

Pero kung wala ka pang edad 30.Sakit sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Sakit Sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Bilang isang espesyalista sa puso. Kung ang sakit ay nasa kanang bahagi ng dibdib. hindi na iyan sa puso. Ang sakit ay tumatagal ng 5 hanggang 15 minuto. Baka nadaganan ni Mister. Sa ganitong sitwasyon. siguradong hindi rin iyan sa puso. Paano ba talaga ang sakit na nagmumula sa puso? Ang tunay na sakit ng puso ay sinasabing mabigat at parang may nakadagan sa dibdib. malaki ang tsansa na baka puso din ang diprensiya. naglakad ng malayo o umakyat ng hagdan. hindi rin iyan sa puso. gaano ba katagal sumasakit ang iyong dibdib? Kapag wala pang isang minuto ang sakit o kaya ay lampas sa isang oras ang kirot. magpatingin sa doktor. lalo na kung kababaihan. Baka natulog ka sa matigas na higaan. Magpa-check sa isang espesyalista sa puso kung kinakilangan. Una. Huwag mangamba. May iba pang paraan para masuri kung galing sa puso ang pananakit. Ang sakit sa puso ay hindi maituro ng isang daliri. kaya mo bang ituro ng isang daliri ang pananakit sa dibdib? Kapag naituro ito ng pasyente. Ang tunay na sakit sa puso ay mula 5 minuto hanggang 15 minuto lamang. sari-saring sakit sa dibdib ang kinokonsulta sa akin. Baka nagbuhat ka ng mabigat at napilay ang laman. Dumarating ang sakit kapag napagod. Sa aking palagay. Kadalasan ay nagmumula sa masel ng dibdib ang pagkirot. 80% ng mga sakit sa dibdib ay walang kinalaman sa puso. o may lahi ng sakit sa puso. Ang solusyon dito ay pahinga lamang. Paano ko nalalaman na hindi sa puso ang problema? Nahuhulaan ito ng doktor sa pagkukuwento ng pasyente sa kanyang nararamdaman. 87 . hindi iyan sa puso. halos sigurado ako na hindi sa puso ang iyong problema. Pangalawa. Sino ang madalas magkaroon ng sakit sa puso? Ito ay ang mga kalalakihan. Puwedeng uminom ng mefenamic acid kapag makirot talaga. may diabetes. Kung ang sakit mo sa dibdib ay parang may tumutusok. mula 50 edad pataas. Kung ika’y may katabaan.

kalamansi. Magmerienda ng tinapay ng alas 4 ng hapon. Halimbawa. ang saging ay parang gamot na rin sa ulcer dahil natatapalan nito ang ating sikmura. Ang sobrang lamig na inumin ay nakakairita din ng tiyan. Diabetes at Tamang Pagkain Mahapdi Ang Sikmura? Saging At Tinapay Ang Lunas Lahat tayo ay nakakaramdam ng paghapdi ng sikmura. huwag kalimutang kumain sa tamang oras. tinapay. May mga pagkaing sadyang nakahahapdi ng tiyan. Kumain sa tamang oras (small. 4. frequent meals). Mag-saging ng alas 10. Napaka-healthy ng saging. Umiwas sa pagkaing maasim at maanghang (spicy). hindi mo kailangan ng gamot sa pangkaraniwang paghapdi ng sikmura. Uminom ng tubig. 2. saging at pandesal ang baon ko para hindi humapdi ang sikmura. Mag-tanghalian ng kaunti lang. At mag-dinner ng alas 8 ng gabi. Kumain na lang ng mga pagkaing nakaka-relaks ng ating tiyan. Sa aking pananaw. 3. Ang tawag dito ay gastritis at kapag lumala ay puwedeng maging ulcer. Ang tamang pag-inom ay ang paglagok ng kaunting tubig bawat 20 minutos. Malaki ang naitutulong ng pag-inom ng tubig sa pagbawas ng asido sa tiyan. suka. Sa aking palagay. Kahit abala ka sa trabaho. kumain ng alas 7 ng umaga. Umiwas sa pagkaing nakahahapdi ng tiyan. kanin. At mag-relaks din kaibigan habang kumakain para hindi ma-stress ang ating tiyan! 88 . at pineapple juice ay puwedeng magdulot ng paghapdi ng sikmura. parang makulo ang ating tiyan. lugaw at gulay. Bukod sa madaling baunin at kainin. Kapag nalipasan tayo ng pagkain o na-stress sa trabaho. Hindi lang gamot ang solusyon sa paghapdi ng sikmura. Sa ganitong paraan. Gumagawa ng sobrang asido (acid) ang ating sikmura kaya sumasakit ito. Ang sili. Kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. mahalaga ang pagkain ng wasto: 1. tulad ng saging.Sakit sa Puso. Saging at tinapay ang lunas. mahuhugasan at malilinis ang asido sa tiyan. Arawaraw.

huwag agad umupo o humiga. Ang Aspirin ay puwedeng magdulot ng ulcer.Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Noong nakaraan. Ito ang tinatawag na gastritis o ulcer kung saan nagagasgas ang laman ng sikmura. Mas maigi pa ang yoghurt para sa tiyan. Kapag sinisikmura pa rin. 6. at (4) umiwas sa maasim at maanghang na pagkain. Ang mga payo ko ay (1) kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. 89 . Maglakad-lakad muna para matunawan. (3) uminom ng kaunting tubig bawat 20 minuto. Ang masikip na pantalon ay maaaring umipit sa ating tiyan. Baka mahirapan tuloy ang pagbaba ng kinain natin. Ayon sa mga espesyalista. Kapag humapdi ang tiyan. Limitahan ang pag-inom ng gamot para sa kirot (pain relievers). Inumin ang aspirin pagkatapos kumain. May tao naman ang nagtatae sa gatas. Umiwas sa alak at sigarilyo. (2) kumain ng saging at tinapay. 5. Ang alcohol ay nakagagasgas ng sikmura lalo na kung iinom nang walang laman ang tiyan. 3. At huwag ito araw-arawin dahil nakasisira din ito ng sikmura at bato. ihinto ang aspirin at kumonsulta sa doktor. naisulat ko ang natural na panglunas sa pagsakit ng sikmura. puwedeng bawasan ang dosis ng aspirin sa 30 mg lamang (brand name Cor 30). 4. 2. ang gatas ay puwedeng magpadami ng asido sa sikmura. Ang sigarilyo naman ay nakapagdudulot din ng ulcer. Magluwag ng sinturon. Ang mga gamot sa kirot tulad ng Mefenamic acid ay dapat lang inumin pagkatapos kumain. Heto pa ang mga karagdagang payo para sa ulcer: 1. Mag-ingat sa pag-inom ng gatas. Pagkatapos kumain.

Palakasin ang masel sa ating likod. Ano Ang Dapat Gawin? 1. Kapag lumakas ang masel ng katawan. Bakit Sumasakit Ang Likod? Ang kadalasang dahilan ng pananakit ng likod ay ang muscle strain. Diabetes at Tamang Pagkain Kailan dapat pumunta sa doktor? Kapag nangitim ang iyong dumi o matindi talaga ang sakit ng tiyan. Mag-ehersisyo kapag pawala na ang sakit sa likod. hindi na sasakit ang ating likod. Kung ika’y sobra sa timbang. o iyung sakit ng kalamnan. magpatulong sa isang kasama para kalahati lang ang bigat. (5) sobra sa timbang. (2) maling pag-upo (naka-kuba). 5. Anong Dahilan? Ang sakit sa likod at balakang ay nararamdaman ng halos lahat ng tao. Panatilihing 90 . kumonsulta sa doktor. Kung ika’y sobra sa timbang. o hindi nag-e-ehersisyo. (4) pagbubuhat ng sobrang bigat. Huwag magbuhat ng mabibigat. Mag-ehersisyo ng katamtaman lang. may problema sa likod (tulad ng Scoliosis). Kung mayroon kang bubuhatin. at (6) pagka-edad o arthritis. kailangan magpapayat.Sakit sa Puso. Para bang napilay ang likod. Ang sanhi nito ay ang pagkapuwersa ng masel sa likod dahil sa (1) maling posisyon sa pag-tulog. Sundin ang mga payong ito at alagaan ang ating tiyan. (3) maling pagbubuhat (nakayuko kung mag-buhat). Mag-squat at gamitin ang lakas ng hita para mai-angat ang dinadala. Napakahalaga ng ehersisyo. Hindi kaya ng likod ang bigat ng tiyan. Masakit Ang Likod. Naguumpisa ito ng edad 40 pataas. mas maaga mo itong mararamdaman. Mag-swimming o mag-gym. 4. Puwedeng gumamit ng kaunting pabigat (weights). Magandang pampalakas ng likod ang swimming. Dahan-dahan din ang pag-ehersisyo sa gym. 2. 3.

at huwag din umupo ng matagal. 7.“Doc. Kaya natin la91 . galing ito sa aking trabaho bilang tagabigay ng first aid. 11. Kapag masakit. At huwag din matulog sa papag dahil sobrang tigas ito. Ganitong puwesto ang komportable sa likod. Maglagay ng suporta (maliit na unan) sa sandalan ng upuan para laging nakatuwid ang ating likod. Mapapagod ang ating likod kapag nakapirme sa isang puwesto. puwedeng lagyan ng warm compress o mainit na bagay sa ating likod. Tandaan: Kapag hindi nawala ang sakit ng likod sa loob ng 2 linggo. May Hepatitis B Ako” Dear Dr. Sinisisi ako ng Misis ko dahil nakuha ko daw ito sa pagtatalik sa ibang babae. puwedeng bumaluktot ang hita at mapuwersa ang ating likod. Mag-unan para may suporta ang ulo. Huwag gumamit ng sobrang lambot na lumulundo ang iyong likod. Kapag wala kasing anday. Jaime. Huwag hilutin o padaganan ang likod. Sa tingin ko. 12. Mali iyan! Umupo ng deretso ang likod. kumonsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist. Gagaling pa ba ako? Umaasa. Huwag maglakad ng matagal. Matulog ng naka-“s” ang katawan. Maglagay pa ng isang unan sa ilalim ng tuhod para nakataas ng bahagya ito. maglagay ng unan sa pagitan ng iyong hita. May Hepatitis B Ako” deretso ang likod. Huwag yumuko para mag-buhat. Ang pinakamaganda sa likod ay ang paghiga sa kama. nalaman ko na may Hepatitis B ako. Kung nakatagilid kang matulog. Balak ko na mag-trabaho sa abroad. 9. Sa mga may hepatitis B. Noong 1998. Pumili ng katamtamang kutson na tulugan. Baka lalo lang mapilay ito. 6. Humiga ng patihaya. 10. Hanggang ngayon ay positibo pa rin ako sa Hepatitis B. “Doc. 8. Ong. huwag kayo gaanong mangamba.

Puwedeng mag-ehersisyo ng 3-5 beses bawat linggo. nail clippers at kutsara ng taong may hepatitis B. Kadalasan. gumamit ng condom sa pagtatalik. ang hepatitis B ay panghabang-buhay (tinatawag na hepatitis B carrier). Matulog ng 7-8 oras. May mga gamot na puwedeng makasira ng atay. tulad ng Interferon at Lamivudine. Relax lang at palakasin ang katawan. Diabetes at Tamang Pagkain banan ito sa pamamagitan ng tamang kaalaman. Paano mag-iingat ang mga taong malapit sa pasyenteng may hepatitis B? Ang dugo ng isang hepatitis B carrier ay nakahahawa. Depende sa examination ng dugo. o (3) nasalinan ng dugo na may hepatitis B. Paano lalabanan ang hepatitis B? Una. umiwas sa pag-inom ng alak. 92 . Pangalawa. Ang hepatitis B ay dulot ng isang virus na tinatamaan ang ating atay. Alam n’yo ba na 11% ng mga Pilipino ay may hepatitis B? Karamihan sa kanila ay walang nararamdaman. siguraduhing protektado na ang iyong partner sa hepatitis B. Kung hindi sigurado. Umaabot sa ilang libong piso ito.Sakit sa Puso. laway. Huwag abusuhin ang katawan sa sigarilyo at puyat. Kumain ng masustansya. May mga bakuna na tinuturok sa bagong panganak na sanggol para hindi ito mahawa sa hepatitis B. Sa mga mag-asawa. Pangatlo. semilya at regla ng isang taong may hepatitis B. Ang mga buntis na may hepatitis B ay dapat magsabi agad sa kanilang doktor. Nakukuha ang hepatitis B sa 3 paraan: (1) napasa ito ng nanay natin noong tayo’y pinanganak. huwag basta iinom ng mga gamot o herbal supplements. healthy at clean living ang kailangan. Huwag gumamit ng pang-ahit. Ipaalam muna sa doktor. (2) nakipagtalik o nahawa sa isang taong may hepatitis B. may mga mamahaling gamot para sa hepatitis B. Ang ibig sabihin ay positibo na siya sa hepatitis B antibody (proteksyon ang antibody laban sa hepatitis B virus). Makikita ang virus sa dugo. Nakasisira ito ng atay. May gamot ba ang hepatitis B? Oo. Huwag din masyadong magpagod. toothbrush.

Ngunit kung gipit kayo sa budget ay puwede naman daanin na lang sa healthy at clean living tulad ng mga ipinayo ko. sakit ng ulo at kalamnan. Good luck po. ang aspirin 325 mg ay mabisang lunas para sa migraine o sakit ng ulo. para hindi humapdi ang tiyan. 2. puwede na lagyan ng hot compress. Makababawas din ito sa kirot ng katawan. Kapag nakalipas na ang 3 araw. Subukan ito. Mefenamic Acid . Subalit mas mahina lang ang epekto nito kumpara sa mefenamic acid. Puwedeng uminom ng paracetamol kahit walang laman ang tiyan. 4. puwedeng gumamit ng mainit na bag at itapal ito sa masakit na parte ng katawan. Mainit o malamig na bag (hot or cold compress) – Para sa kirot ng kasu-kasuan. depende kung ano ang komportable sa pasyente. Aspirin – Katulad ng mefenamic acid. Huwag naman sobrang init at baka mapaso ka. Murang Gamutan Para Sa Sakit Ng Katawan Ito ang pangkaraniwang problema ng karamihan: kirot ng katawan. puwede rin ang malamig na bag (ice bag).Para sa sakit ng katawan at pananakit ng laman. puwedeng uminom ng mefenamic acid 500 mg hanggang 3 beses sa isang araw. sakit ng ulo at kasu-kasuan. Ano ba ang solusyon dito? 1. Halos pareho ang epekto nito sa mefenamic acid. Para sa nabugbog na parte. lagyan ito ng malamig na bag sa loob ng 1-2 araw para hindi lumaki ang pamamaga. Inumin ang tableta pagkatapos kumain. Kahit sa mga kagat ng langgam o lamok. Minsan pinagpapalit-palit ang mainit sa malamig. buto at likod.Murang Gamot Para Sa Sakit Ng Katawan may mga pasyente na makikinabang dito. Mali po. Paracetamol – Akala ng iba ay para lang sa lagnat ang paracetamol. Katamtaman lang. Dito nanggaling ang kasabihan ng doktor na “Take 2 aspirins and call me 93 . Mabisa din ito at mura pa. Kumonsulta sa isang gastroenterologist. Mura lang ito at mabibili sa botika. tulad ng ankle sprain o black eye. 3.

puwede kayong bumili sa Botika ng Bayan. pero malaki din ang stress nito sa tuhod. Ang sakit sa tuhod ay nararamdaman ng maraming tao. Mabisa din ang mga generics. Nakasisira ito ng tuhod. • Huwag mag-high heels. Malakas at mabisa ito. magpatulong sa isang kasama. Para makatipid. Mas relaks ang tuhod kapag tayo’y nakaupo. gamitin ang malambot na kutson para sa iyong tuhod. Ang pangunahing dahilan ng pagsakit sa tuhod ay ang arthritis. mas maagang sasakit ang tuhod mo. puwedeng mapudpud din ang iyong tuhod. • Huwag tumayo o mag-lakad ng matagal. isang sakit ng pag-edad. Masakit Ang Tuhod? Basahin Ito. Mas komportable ang tuhod kapag hindi iniipit at pinupuwersa. Umupo at magpahinga. • Huwag mag-squat (talungko). Malaki ang stress sa tuhod ng paghagdanan. • Huwag palaging umakyat at bumaba sa hagdanan. Kapag ika’y nasa simbahan. tulad ng mga runner. atleta at basketball player. 94 . Kung ika’y sobra sa timbang.Sakit sa Puso. lalo na ang edad 40 pataas.” 5. Diabetes at Tamang Pagkain in the morning. • Huwag lumuhod sa sahig. binibigyan namin sila ng Tramadol 50 mg. Alam kong mas sexy ang babae kapag nakahigh heels. Ano Ang Dapat Iwasan? • Huwag mag-buhat ng mabibigat. Tramadol – Para sa matitinding sakit kung saan halos mapaiyak na ang pasyente. Kapag hindi nawala ang sakit ng inyong katawan. Kung sobra ka rin sa ehersisyo. Kung mayroon kang bubuhatin. mas maiging kumonsulta na sa inyong doktor.

Ingatan ang tuhod para humaba pa ang gamit natin nito. Kapag laging nakababa ang ating paa. Huwag ma-guilty – May 17% ng lahat ng tao ang may varicose veins. Puwede ang stationary bike o magbending exercise ng bahagya lang (Half squat lang at hindi full squat. Ayon sa pagsusuri. Hindi kaya ng tuhod ang bigat ng iyong tiyan! • Bumili ng rubber shoes o malambot na sapatos. magpa-konsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist.Solusyon Sa Varicose Veins Ano Ang Dapat Gawin? • Kung ika’y sobra sa timbang. Namamana ito sa ating mga magulang. posibleng makatulong ang glucosamine sa ating kasu-kasuan (joints). nag-iipon dito ang dugo at namamaga ang ugat. uminom ng calcium supplements. 95 . • Subukan ang Glucosamine at chondroitin tablets. • Palakasin ang masel sa hita.). Makatutulong ang pampalambot nito (cushion) para hindi matagtag ang tuhod. Para sa kababaihan. Uminom ng gatas o skim milk na may maraming calcium. Ang supplement na ito ay maaaring makabawas sa sakit ng ating tuhod. • Kapag hindi nawala ang sakit sa tuhod. kailangan magpapayat. 2. puwedeng lagyan ng malamig na bag o cold compress. Tandaan: Alagaan ang tuhod habang bata pa. Hindi ito maganda tingnan at minsan ay sumasakit pa. • Kapag umiinit ang tuhod sa matagalang paglalakad. Huwag puwersahin sa trabaho. • Patigasin ang buto. Ano ba ang solusyon dito? 1. Kaya umupo at ipatong ang paa sa isang silya o kutson. Masama ang sobrang pagbaluktot ng tuhod lampas sa 90 degrees. Itaas ang kamay o paa – Ang sanhi ng varicose veins ay ang pagluwag ng ating mga ugat. Solusyon Sa Varicose Veins Napakarami ang may problema sa lumalaking ugat sa binti at kamay. Ipatong din ang kamay sa isang unan at itaas ng ilang beses sa isang araw.

Kung puwede kang umupo ay mas mainam sana. Grabe ang sakit ng gout. Sa tulong nito. Katty Go-Estrada. Gamitin ito palagi. magiging regular ang iyong pagdumi at makaiiwas kayo sa varicose veins at sa almoranas. Para malaman kung gouty arthritis nga ang sakit. mainam na magpakonsulta na sa isang dermatologist. Mag-ingat at baka mapeke lang kayo. gout ang dahilan ng iyong arthritis. ng kamay at ng tuhod. kailangan suriin ang Uric Acid levels sa pamamagitan ng blood test. pulis o saleslady. at kangkong. ang support stockings ang pinakamabisang lunas sa varicose veins. Huwag magsuot ng masikip na pantalon – Kapag masikip ang ating pants o maong. Gout At Mataas Ang Uric Acid Ang gout ay isang pangkaraniwang sakit. Ang prutas tulad ng papaya at pinya ay may fiber din. 4. Huwag basta maniwala sa mga mamahaling gamot o pamahid para sa varicose veins. Sundin muna ang mga payong ito. Diabetes at Tamang Pagkain 3. 7. Kapag mataas ang uric acid. Gumamit ng stockings o medyas ng masikip. okra. puwede kang magka-varicose veins. 6. 5. puwedeng maipit ang ugat at mapigilan ang pagdaloy ng dugo sa ating mga paa. Mayroon ding operasyon na ginagawa ang mga surgeons. Itaas ang paa habang natutulog – Ipatong ang paa sa isang unan para mabawasan ang pag-iipon ng dugo dito. Iba kasi ang gamutan ng gout kumpara sa ordi96 .Sakit sa Puso. Magsuot ng support stockings (masikip na medyas) – Mabibili ito sa mga SM department store at tindahan ng mga medical supplies. Kumain ng mga pagkaing mataas sa fiber tulad ng patola. pechay. Ang sintomas ng gout ay ang matinding pamamaga at pananakit ng hinlalaki ng paa. Kung malaki na ang iyong varicose veins. Ayon kay Dr. Huwag tumayo ng matagal – Kung ang trabaho mo ay bilang security guard. Galaw-galawin ang iyong paa habang nakatayo para umakyat ang dugo mula sa paa pabalik sa puso.

tamban. keso at karne ay puwede rin. dilis. Sa oras ng pagsumpong ng gout. Kailangan inumin ito araw-araw para hindi umatake ang gout. tea. Ano ang mga gamot sa gout? Kapag inatake ka ng gout. Pagdating naman sa ulam. tahong at lahat ng klaseng mani. Simple lang. sardinas. Isang mahalagang tip: Bawal ang Allopurinol tablets habang matindi ang atake ng gout. Ang gatas. umiwas sa mga lamang loob (bituka. nagbibigay din kami ng Colchicine tablets. Inumin lang ang maintenance na Allopurinol kapag humupay na ang sakit at pamamaga pagkalipas ng 2 araw. (2) pagkain o mahilig kumain ng mga pagkaing mataas sa uric acid. patis. bagoong. Umiwas din sa pag-inom ng beer. Kailangan ng maintenance na gamot para bumaba ang iyong uric acid level sa dugo. Mataas ito sa uric acid. beans. Nakukuha ang gout sa 2 bagay: (1) lahi o namana sa magulang. Ang gravy. pero dapat bawasan ang oatmeal at whole grain cereals. atay. Ganito lang po ang gamutan ng mga doktor sa gout. Ano ang pagkaing dapat iwasan sa gout? Sa mga gulay. Ano na lang ba ang puwede kainin? Puwede naman ang lahat ng gulay bukod sa mga nabanggit ko na. OK lang ang kanin. Nagrereseta kami ng Allopurinol 100 mg o 300 mg tablet bawat araw depende sa taas ng iyong uric acid. sisig. Ang coffee. utak. at lechon liver sauce ay mataas din sa uric acid. Puwedeng uminom ng Mefenamic Acid 500 mg tablet din para sa kirot. 4 na beses sa maghapon. mushroom at spinach. cauliflower. tunsoy. puso at kidneys). wine at hard drinks kung ayaw mong atakihin ng gout. iwasan ang pagkain ng asparagus.Gout At Mataas Ang Uric Acid naryong arthritis lamang. gelatin at lahat ng klaseng prutas ay hindi bawal sa gout. hindi ba? 97 . hindi na sapat ang pagdi-dyeta sa pagkain lamang.

Dulot ito ng laging pagpapawis ng paa. Kahit anong kagat ng hayop.Sakit sa Puso. 5. Patakan ng Povidone iodine ang bulak o cotton buds para mabasa ito. 2. 6. maraming sakit sa balat ang mapapagaling nito tulad ng: 1. 1. Dahil mas mabisa ang povidone iodine kumpara sa alcohol. 4. Ano ang mga sakit na kayang gamutin? Dahil ang Povidone iodine at alcohol ay nakapapatay ng mikrobyo. at sari-saring sugat. Pigsa – Impeksyon ito sa balat na may nana. Dermatitis – Ito’y isang pamumula sa balat na galing sa allergy sa sabon. Eczema – Kapag ang sugat ay ma-basa-basa na. 3. Paggamit ng Povidone iodine sa Impeksyon: Mabisa ang Povidone iodine laban sa mga nabanggit na impeksyon sa balat. gamitin ito sa mga matitinding impeksyon. Mahapdi ang pakiramdam nito kapag puma98 . puwedeng lagyan ng alcohol o povidone iodine. Ang gusto nating mangyari ay manuot ang katas ng Povidone iodine sa loob mismo ng balat. tsinelas o gloves. 3. May simpleng lunas akong ituturo sa inyo. Ito ay ang paggamit ng Povidone iodine (brand name Betadine) at alcohol. 7. Mga kati-kati sa katawan. Sobrang kati nito at nagbabalat. may pagkakataon na mahirap itong gumaling. Diabetes at Tamang Pagkain Impeksiyon: Povidone iodine At Alcohol Ang Lunas Kung ikaw ay may impeksiyon sa balat. Tigyawat sa mukha at katawan. Pahiran ang naturang impeksiyon ng Povidone iodine 3 beses sa isang araw. eczema na ang tawag dito. Alipunga – Isang fungal infection ito ng mga daliri sa paa. 2.

5. 4.Impeksyon: Povidone Iodine at Alcohol Ang Lunas pasok ang Povidone iodine. Kumonsulta sa doktor kapag hindi gumaling ang sugat. Alcohol sa Impeksyon: Kung hindi naman malala ang impeksyon. alcohol din ang solusyon diyan. Sa mga madalas magkaroon ng pigsa at tigyawat. dahil sa katagalan ay babalik din sa normal na kulay ang balat. Gawin ito ng 7-10 araw hanggang tuluyang mawala na ang impeksyon. Ang isang side effect lang ng Povidone iodine ay ang pangingitim ng balat. Tandaan: Kalinisan lang talaga ang panlaban natin sa mga sakit. Katulad ng ginawa natin sa Povidone iodine. 99 . Okay lang iyan. puwede muna lagyan ng alcohol. Mag-tiis lang dahil siguradong masusugpo ang impeksiyon kapag naabot ito ng Povidone iodine. Maligo maigi araw-araw. basain ng alcohol ang bulak o cotton buds at ipahid ito ng 3 beses sa maghapon.

kaysa sa benepisyo. Ayon sa pagsusuri. aaminin kong may kaunting katotohanan ito. • • • 100 . Umiwas sa alak – May mga nagsasabi na “Wine is good for the heart. pulmonya. Magdasal – Ayon sa Bibliya (2 Kings 20:6). Kapag lagi kang galit at mainitin ang ulo. May mga bakuna laban sa hepatitis B. Maging masaya at hahaba ang buhay mo.10 G • • Pahabain ang Buhay Pahabain Ang Buhay (Part 1) usto mo bang humaba ang iyong buhay? Siyempre lahat tayo ay gusto niyan. pero sa katunayan ay mas malaking pinsala ang maidudulot ng alak. Sa katagalan. tataas ang iyong stress hormones (cortisol) sa katawan. Magpakonsulta sa doktor. ang mga taong madasalin ay masiyahin ay mas mahaba ang buhay kumpara sa mga hindi naniniwala sa Diyos. Suriin ang iyong vitamins at supplements – Ang pinakamagandang supplement ay ang Omega-3 fish oil. Epektibo rin ang vitamin B complex. Alamin kung kailangan mo nito.” Oo. at iba pa. Ang iniinom ko ngayon ay isang multivitamin kada 2 araw. trangkaso. Ito’y napatunayang nagpapahaba ng buhay dahil pinapaluwag nito ang ating mga ugat. puwede kang atakihin sa puso at ma-istrok. si Haring Hezekiah ay nagdasal sa Diyos para bigyan pa siya ng mahabang mabuhay. Sana nga ay ganoon kadali iyon. Pinakinggan siya ng Diyos at binigyan pa siya ng 15 taon. pampagana kumain at pampasarap ng tulog. Heto ang ilang epektibong mga paraan: Mag-relax – Magbawas ng stress sa buhay. Magpabakuna – Malaki ang tulong ng bakuna para makaiwas sa sakit.

Ang pagiging malikot at magalaw sa pagkilos ay parang nag-e-ehersisyo na rin. umakyat ng hagdan. Uminom ng gamot kung kinakailangan. X-ray at ECG bawat 1-2 taon. Mag-lakad. iba pa rin ang may kausap at karamay sa iyong mga problema. masama po ang alak kapag sobra sa kalahating basong wine o isang shot ng hard drinks. Bakit kaya? Dahil kung may asawa ka. Laging mag-isip ng maganda tungkol sa ating sitwasyon at sa ating kapwa. Huwag na lang uminom. Mayroon ding hihingi ng saklolo kung may sakuna.Pahabain Ang Buhay Part 2 May mga manginginom diyan na kayang umubos ng isang boteng red wine o isang lapad. Ito’y napatunayan na ng mga doktor at ibabahagi ko ito sa inyo: • Mag-ehersisyo – Ayon sa mga eksperto. Kaya huwag nang awayin si Misis o si Mister. subukang gumamit ng hagdanan. Kung nasa second o third floor ang iyong pupuntahan. Magbasa o manood ng mga “good news” lamang sa 101 • • . Maaaring magtanong sa ibang doktor (second opinion) kung hindi kayo komportable sa una ninyong doktor. may magbabantay sa iyo kapag ika’y nagkasakit. Magbati at magmahalan na lang. At siyempre. urinalysis. Kaibigan. at maglinis sa bahay. utak at atay. Nakasisira ito sa ating ugat. Iwas ka pa sa gulo at sakit ng ulo. Mag-isip ng positibo (Positive thinking) – Magbasa ng mga libro na nagbibigay ng inspirasyon tulad ng mga gawa ni Norman Vincent Peale. kahit konting ehersisyo lang ay makatutulong na sa katawan. Good luck po! Pahabain Ang Buhay (Part 2) Mayroong mga paraan para humaba ang ating buhay. • Magpatingin sa magaling na doktor – Ang trabaho ng isang doktor ay ituro sa iyo ang dapat mong ipa-test sa iyong katawan. Magpa-blood test. Mas mahaba ang buhay ng mga may asawa kumpara sa mga nag-iisa. Mag-asawa o magkaroon ng kasama sa buhay – Tunay po iyan.

102 . Ang kamatis. Tama ba ang gagawin ko o mali? Mag-ipon ng pera – Kailangan natin ng pera para makabili ng gamot. ang mga taong matulungin ay nagiging mas masaya at mas healthy kumpara sa iba. • • Pahabain Ang Buhay (Part 3) Malaki ang impluwensiya ng ating kinakain sa ating kalusugan. Mag-isip muna bago mag-desisyon. Maging maingat sa katawan para hindi na umabot sa sakit. para ka na ring uminom ng isang multivitamin. • Tumulong sa kapwa – Ayon sa isang pagsusuri ni Professor Peggy Thoits ng Vanderbilt University. Iwas sigarilyo. Kumain ng tama. Kailangan din maghulog sa PhilHealth o kumuha ng health card. Huwag mawawalan ng pag-asa. kamatis. isiping malulutas mo rin ito. Matutong mag-ipon para sa iyong kalusugan. puso at katawan. Kung may suliranin ka. Ang endorphins ay isang kemikal sa utak na nagpapasaya sa atin. Diabetes at Tamang Pagkain peryodiko at telebisyon. Kapag masustansya at malinis ang pagkain mo. Kapag kumain ka ng 2 saging sa maghapon. Umiwas din sa mga delikadong gawain tulad ng paglabas sa hatinggabi. Huwag sumabak sa mga bisyo na makasasama sa iyo. Tumataas kasi ang lebel ng endorphins sa katawan ng mababait na tao. Sundin ang mga payong ito: • Kumain ng prutas – Ang pinaka-healthy na prutas ay ang saging. Umiwas sa bisyo at peligro – Gamitin lagi ang utak.Sakit sa Puso. Mas masustansya ang lakatan kaysa sa latundan o saba. ketsup at tomato sauce ay may lycopene na panlaban din sa kanser. Ang saging ay punung-puno ng mga sangkap na mabuti sa ating tiyan. Ang dalandan. pagsakay ng motorsiklo. calmansi at suha ay mayaman naman sa Vitamin C. iwas alak at iwas drugs. at pagsama sa masamang barkada. Mabuti ito para sa sipon at sa mga may sugat. makapa-check up at makapagpa-laboratoryo. hindi ka agad magkakasakit. mansanas at dalandan.

Kung ang sukat ng iyong tiyan (sukatin sa tapat ng pusod) ay lampas sa 36 pulgada sa lalaki or 31 pulgada sa babae. tunsoy at hasa-hasa. Nakakabusog pero hindi nakakataba. Overweight. (3) mag-tubig ka na lang. ampalaya. (5) magbawas sa panghimagas tulad ng mga cake at ice cream. tulad ng pechay. (2) umiwas sa soft drinks at iced tea. at (7) mag-ehersisyo. • • Heto ang mga tips para pumayat: (1) kumain ng isang tasang kanin lang (1 cup rice). Hindi po masama ang taba ng isda. kangkong. Sa katunayan ay makatutulong ito sa ating puso. Ito ay matatagpuan sa sardinas. Magpapayat – Alamin ang iyong tamang timbang at piliting maabot ito. ang ibig sabihin ay mataba ka na. (4) kumain ng mas maraming gulay. salmon. Kumain ng maberdeng gulay – Ang mga berdeng gulay. makatutulong ang gulay sa ating sikmura at bituka. matataba at matatamis na pagkain na masama naman sa iyo. Medyo mababa ang Omega-3 ng bangus pero puwede na rin ang bangus belly. kaya dapat magpapayat. siguradong hahaba ang iyong buhay. (6) diyetahin ang pagkain ng prutas at fruit juices dahil nakatataba din ito. utak at ugat. Dahil mataas din ito sa fiber. Malaki din ang tulong ng gulay para makapagbawas tayo ng timbang. Magiging matalino ka pa. Mapapaayos din ng gulay ang ating pagdumi. Hinay-hinay lang po! 103 . Mababa lang kasi ang calories ng gulay. tilapia. Kapag nagbawas ka sa karne at nagdagdag ng berdeng gulay. at repolyo ay punungpuno ng vitamins at minerals na mabuti sa ating katawan.Pahabain Ang Buhay Part 3 • Kumain ng matatabang isda – Ang pinakamasustansyang isda ay iyung mataas sa Omega-3 fish oil. tamban. mackerel. Tandaan: Piliin ang pagkain base sa kabutihan na maidudulot sa ating katawan. Huwag lang kainin ang mga masasarap. talbos ng kamote.

Kadalasan ay panghabang-buhay ang mga gamot na ito. mas maaga nating malulunasan ang iyong problema. piso lang ang halaga nito. may sakit sa puso. Alamin ang sakit – Magbasa at aralin ang tungkol sa sakit na iyong nararamdaman. Alam n’yo ba na kapag napababa natin ang iyong blood pressure sa normal. Nakakatakot ang komplikasyon ng diabetes at puwede itong umabot sa pagkabulag. pagkaputol ng paa at pagkamatay. inumin ang iyong gamot sa altapresyon araw-araw. Ang dapat lang ingatan sa aspirin ay ang pagkakaroon ng ulcer. Uminom ng gamot para sa diabetes. At bukod sa mabisa ito. ay hahaba ang iyong buhay ng 9 na taon. mataas ang kolesterol at sa mga naistrok. Baka bigla ka na lang ma-istrok. Ang tamang dosis ng aspirin ay 80-100 mg na tableta. Uminom ng gamot sa altapresyon – Kung ang presyon mo ay lampas sa 140 over 90.Sakit sa Puso. Kaya paki-usap ko lang po. kailangan mong mapababa ang iyong fasting blood sugar sa 100 mg/dl o mas mababa pa. ang ibig sabihin ay may altapresyon ka. Kumonsulta sa doktor. Ito po ang pinaka-epektibong paraan ayon sa mga doktor: • Uminom ng Aspirin – Ang aspirin ay isang pambihirang gamot na nadiskubre noong 1899. isang beses sa maghapon at inumin ito ng busog ang tiyan. Uminom ng gamot sa diabetes – Kung ika’y may diabetes naman. At alam niyo • • • • 104 . Kung mas maaga kang magpapa-check-up. Diabetes at Tamang Pagkain Pahabain Ang Buhay (Part 4) May mga karagdagang payo ako para humaba ang iyong buhay. Kung lampas sa 160 over 100 ang iyong blood pressure. magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. Huwag balewalain ito. May 70. Kanser at maagang pagkamatay ang magiging resulta. Itigil ang sigarilyo – Ang sigarilyo ang pinakamasamang bisyo sa lahat. sobra na pong taas nito at kailangan mo ng gamot. Totoo po iyan. Kailangan ang aspirin sa mga pasyenteng may diabetes.000 artikulo na ang nagpapatunay na masama ang paninigarilyo. Kung ika’y may pananakit ng tiyan.

2 taon naman ang matatanggal sa buhay nila. Kawawa naman ang mga mahal natin sa buhay. 105 .Pahabain Ang Buhay Part 4 ba na masama din ang usok na nalalanghap ng mga hindi naninigarilyo (passive smoking)? Tinatayang 6 na taon ang mababawas sa iyong buhay kung ika’y patuloy na maninigarilyo. Lungkot at sakit ng katawan lang ang aabutin mo diyan. At sa mga nakalalanghap ng usok. Itigil na po ang bisyong ito at siguradong hahaba ang iyong buhay.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful