1

M

Sakit sa Puso at Diabetes

“Ikaw, ano ang bp mo?”
arami ang hindi nakakaintindi kung ano ang ibig sabihin ng “presyon ng dugo” o “blood pressure”? Ang presyon ng dugo ay tumutukoy sa lakas at bilis ng pagdaloy ng dugo sa mga ugat. Mahalaga ang presyon ng dugo para sa sapat na pagdala ng dugo ng sustansya sa iba’t ibang bahagi ng ating katawan. Ito ay sinusukat sa dalawang numero: ang systolic at ang diastolic na presyon. Halimbawa, kapag sinabi ng duktor na 120 over 80. Ang unang numero (120) ang systolic na presyon, at ang pangalawang numero (80) ang tinatawag na diastolic na presyon. Konting paliwanag lang: Ang systolic na presyon ay ang pinakamataas na presyon sa ugat habang nagbobomba ng dugo ang puso. Ang normal na systolic na presyon ay hanggang 140 mm Hg. Ang diastolic na presyon ay ang pinakamababang presyon sa ugat habang ang puso ay nagpapahinga. Ang normal na diastolic na presyon ay hanggang 90 mm Hg. Maaaring mag-iba ang presyon ng dugo dahil sa mga sumusunod: 1. May ginagawa o napagod. 2. Pag-iba o pagpalit ng posisyon, gaya ng paghiga, pag-upo at pagtayo. 3. Pagkain, sakit na nararamdaman, pag-iisip at matinding pagkabalisa. Kailan sasabihing may altapresyon ang isang tao? Kapag ang presyon ng dugo ay mataas kaysa sa normal, at ito ay nananatiling mataas, ito ay tinatawag na altapresyon. Ang blood pressure na 140 over 90 (140/90) pataas ay nangangahulugan ng altapresyon! Alam niyo ba na sa isang 1

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain pangkaraniwang barangay, tinatayang mayroong isa sa apat na katao ang may altapresyon. Heto ang pinakabagong klasipikasyon ng Blood Pressure sa taong edad 18 pataas: Pinakamainam Mataas sa normal Altapresyon: Baitang 1 Baitang 2 Systolic < 120 120-139 140-159 > 160 at o o o Diastolic < 80 80-89 90-99 > 100

Ang mga pangkaraniwang sintomas ng altapresyon ay ang (1) sakit ng ulo sa bandang batok, (2) pagkahilo, (3) mabilis na tibok ng puso na halos kumakabog ang dibdib, at (4) paninikip ng dibdib. Hindi lahat ng taong may-high blood ay may sintomas. Karamihan nga ay walang nararamdaman. Ngunit delikado pa rin ito. Kung mataas ang inyong presyon, kumonsulta agad sa inyong duktor o health center.

Iwas sa maaalat kung may altapresyon
Isa sa bawat 4 na Pilipino ay may altapresyon. Kapag umaabot na sa edad 60, 1 sa 2 Pilipino ay may altapresyon na. Kung mataas sa 140 over 90 ang iyong presyon, may altapresyon o high blood pressure ka na. 1. Umiwas sa maaalat na pagkain. Ang pinakabawal sa may altapresyon ay ang pagkaing maaalat tulad ng hamon, mga sarsa, naka-delatang pagkain, at iba pa. Ang mga instant noodles ay napakataas din sa asin. Ang ginagawa ko ay kinakalahati ko lang ang seasoning ng noodles, pagkatapos ay kalahati din lang ang dami ng sabaw. Sa ganitong paraan, kalahati lang ang alat na makakain ko. Sa bawat pagbabawas ng asin sa pagkain, bababa ang inyong presyon. Ito ay dahil ang asin ay nag-iipon ng tubig sa katawan, na nagdudulot ng altapresyon. 2

Sakit Sa Puso, Maiiwasan Na 2. Kung ano ang timpla ng pagkain, huwag nang dagdagan pa ng sawsawan. Alam kong masarap ang toyo, patis o bagoong, pero maaalat po ito. Kung okay lang sa iyo, mas maigi pa ang suka o calamansi bilang kapalit. 3. Iwas alat, iwas kanser pa. Ayon kay Dr. Antonio Villalon, isang tanyag na espesyalista sa kanser, ang paggamit ng maraming toyo, patis at bagoong ay puwedeng magdulot ng kanser. Nakakatakot hindi ba? Ang sabi ni Dr. Villalon, maaaring may lahi ka na ng kanser. At kapag “nagising” ang selula mo ng mga masasamang pagkain, ay puwede maging kanser ito. Bukod sa maaalat, umiwas na rin sa mga pagkaing sunog (smoked foods), inihaw, matataba at hilaw (tulad ng kilawin). 4. Hindi mabisa ang pineapple juice sa altapresyon. Ang pineapple juice ay may vitamin C na masustansya, ngunit hindi po ito lunas sa altapresyon. Marami ang may ganitong maling akala. Ang pinakamabisa sa lahat sa pagbaba ng presyon ay ang pag-iwas sa maaalat at pag-inom ng gamot sa altapresyon. Kumonsulta sa inyong doktor.

Sakit Sa Puso Maiiwasan Na
Ayon sa American Heart Association, may 9 na sanhi ang altapresyon at sakit sa puso. 1. Nagkakaedad. Dumarami ang nagkakaroon ng altapresyon habang tayo ay tumatanda. 2. Mga lalaki. Mas mataas ang posibilidad na magkaroon ng altapresyon ang mga lalaki, kaya mas dapat silang mag-ingat at magpa-check up ng maaga. 3. Lahi ng pamilya. Ang altapresyon ay maaaring mamana mula sa mga magulang. Kung may kamag-anak kayo na maagang namatay sa sakit sa puso (wala pang 50 anyos). Magpa-konsulta din kayo sa inyong duktor. 4. Pagkaing maaalat at matataba. Ang maalat na pagkain ay nagpapataas ng presyon ng dugo at nagbibigay ng manas sa paa. Ang matatabang pagkain naman ay nagdudulot ng pagbabara sa ugat ng ating puso at utak. 5. Sobrang katabaan. Dahil dito, ang puso ay mas puwersadong bumomba 3

Hindi ko po sinasabi na hindi mabisa ang mga Statins. atay. Ang mga kilalang Statins ay ang Simvastatin. sikmura at utak. Paninigarilyo. Stress o tensyon. Gumamit ng hagdanan. Hindi Dapat Agad Inumin Napakaraming pasyenteng mahihirap ang nareresetahan ng mamahaling gamot sa cholesterol. 9. Atorvastatin. Maging magalaw at maliksi. Don’t worry. Hindi aktibong pamumuhay.Sakit sa Puso. maaaring makaiwas sa maraming sakit. Ito ay nakapagpapakipot sa mga ugat at nagiging sanhi ng hindi magandang pagdaloy ng ating dugo. Kapag kinargahan mo ng 2 tonelada ang kotse. Ang tawag dito ay Statins at nagkakahalaga ito ng P20 – P80 bawat tableta. 6. Sa katunayan ay napakabisa nito sa paglinis ng ating ugat. paano mo pa mabibili ang gamot na iyan. masisira ang makina at gulong nito. Tandaan: Kung ang mga nabanggit na dahilan ay mababawasan o mababago. Ang stress ay nakapagpapataas ng presyon dulot ng sobrang pagkapagod ng katawang pisikal. kapag kinargahan mo ng taba at 30 pounds. Kung ang suweldo mo ay P250 lang sa isang araw. 8. Kung kulang ka sa ehersisyo. Ang puso natin ay maihahalintulad sa makina ng kotse. Diabetes at Tamang Pagkain ng dugo. Sobrang alak. be happy. Ngunit kadalasan ay nareresetahan agad ang pasyente ng Statins kahit hindi pa ito kailangan. lalung-lalo na ng isip at emosyon. binibigay ang 4 . mas mataas ang posibilidad na ika’y tumaba. Kailan puwedeng hindi muna uminom ng Statins? Ayon sa National Cholesterol Education Program ng America. Good luck po! Gamot sa Cholesterol. 7. at Rosuvastatin. Ganoon din ang katawan natin. Ang malakas na pag-inom ng alak ay may masamang epekto rin sa ating puso. Masisira agad ang iyong puso at tuhod. para ka na ring nagbitbit ng 30 pounds.

may tinatawag na “poor man’s statin.Gamot sa Cholesterol. Hindi Dapat Agad Inumin Statins kapag ang cholesterol ay lampas 240 mg/dl at wala namang diabetes o sakit sa puso ang pasyente. Pagkaraan ng 2 buwan. kailangan mo nang uminom ng Statins. Makatutulong iyan sa sakit sa puso at mataas na cholesterol. Ang mura at epektibong statin ay ang Simvastatin. Paano kapag kulang sa pera? Kapag kapos pa rin sa pera. istrok. Ngunit may isa pang importanteng detalye: Ang mga babae na hindi pa menopause ay hindi gaanong matutulungan ng Statins. Kapag ang cholesterol test mo ay hindi pa umaabot sa 240. Sana po ay nakatulong ang artikulong ito para malinawagan ng ating mambabasa kung kailangan ba talaga uminom ng Statins. karne. may tulong din ang Statins.50 lang ang halaga. at napakataas ang iyong cholesterol (lampas 240 mg/dl). May mga generic na P10 hanggang P20 bawat tableta. Tandaan ang numerong 240. Kailan dapat uminom ng Statins? Kung ika’y nagkaroon na ng atake sa puso. Okay lang sana kung mayaman ang pasyente. Kung may diabetes ka.” Ito ay ang Aspirin 80 mg tablet na P1. puwedeng i-diyeta muna natin iyan. 5 . doon tayo magsisimula ng Statins. ipasuri muli ang cholesterol. Ito’y dahil may estrogen pa sila sa katawan na nagproprotekta sa kanilang puso. Iwas taba. Paano naman kapag lampas sa 240 ang cholesterol? Sa ganitong pagkakataon puwedeng mag-diyeta muna ng 2 buwan. Ang problema kasi. Kapag lampas pa sa 240 mg/dl. may ibang doktor na kahit 210 lamang ang cholesterol ay nagrereseta na ng Statins. Dahil dito. Pero unahin mo muna bilhin ang gamot sa diabetes dahil mas mahalaga ito. cakes at mantika muna. puwede munang hindi uminom ng Statins ang mga babaeng hindi pa menopause.

Ace-inhibitors tulad ng Enalapril 10 mg o Captopril 25 mg tablet – Mabisa ang gamot na ito para mapaliit ng bahagya ang lumalaking puso. Sukatin ang iniinom at iniihi bawat araw. at matutubig na prutas.500 hanggang P4. Limitahan ang pag-inom ng tubig at likido sa 4 hanggang 5 baso lang sa isang araw. juice. Paano matatanggal ang sobrang manas ng heart failure? 1. Ang sintomas ng heart failure ay ang pamamanas ng paa. Furosemide 40 mg tablet – Ito ay gamot na pampaihi. 2. nahihirapan ang puso na magbomba ng dugo sa buong katawan. nag-iipon tuloy ang tubig sa buong katawan. Ano ang gamutan? Kailangan magpa-check up agad sa isang cardiologist. May mga batang pasyente na may rheumatic heart disease ang nagkakaroon din ng heart failure.Sakit sa Puso. Nagkakahalaga ito ng P1. Gumamit ng 6 . Bakit nanghihina ang puso? Ang karaniwang sanhi ng heart failure ay ang pagbabara ng ugat sa puso dulot ng altapresyon. diabetes. Dahil mahina ang puso. kung saan lalabas sa telebisyon ang hugis ng puso. 2. Kapag uminom ka ng isang tasang sabaw. paninigarilyo at pagkain ng matataba. Paano malalaman kung may heart failure? Ang pinakamagandang test para malaman ang kondisyon ng puso ay ang 2DEcho. paghingal lalo na kapag nakahiga. 4 na baso na lang ng tubig ang puwede mong inumin. malalaman kung may heart failure ang pasyente. May mga gamot na ibinibigay tulad ng: 1. Base sa 2D-Echo. Dahil dito. Kabilang na dito ang sopas. Diabetes at Tamang Pagkain Solusyon sa Mahina ang Puso (o Heart Failure) May sakit na kung tawagin ay “heart failure” kung saan ay humihina ang masel ng puso. Parang nalulunod ang pakiramdam at kailangan nilang gumamit ng maraming unan. Ilista ito sa papel.000 depende kung saan gagawin.

Kapag ang blood sugar ay higit sa 125 mg/dl pagkatapos ng 10 oras na hindi pagkain (fasting blood sugar). Bawasan ang pagkain ng matataba at matatamis. dapat ay suriin ang iyong asukal sa dugo. Kung 1 litro ang nainom. kailangan ay mas madami ang iniihi kaysa sa iniinom. nangangahulugang may diabetes ka na. Pangalawa. Una. mag-diyeta at mag-ehersisyo. laging nauuhaw. kailangan ay 1 o 2 litro ang iihiin sa isang araw. 4. kung mas mataas pa sa 140 mg/dl ang iyong fasting blood sugar ay puwede nang magsimula ng gamot. Sa ganitong paraan. Umiwas sa soft drinks. magpa-check up para sa diabetes. Kumain ng 2 saging bawat araw. Ang ibig sabihin nito ay 20-50% ng iyong mga selula sa pancreas (o pale sa Tagalog) ay nasira na ng diabetes. Mag-tubig ka na lang. Simple lang ang gamutan sa diabetes. Huwag mangamba. o namamayat. May mga mura. madalas umiihi. Ito ay ang (1) Met7 . Pero napakaraming pasyente na ang napagaling sa ganitong paraan. Ito’y para mapalitan ang potassium na nawawala sa katawan sa pag-ihi. Sa mga pasyenteng may heart failure at pamamanas. pero maaari pa nating maisalba ang mga gumaganang parte ng pancreas.Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay plastic na litro ng soft drinks para masukat ang lahat ng iniihi sa isang araw. Marahil ay hindi na makukuha sa diyeta iyan. 3. Mag-ehersisyo ng mas regular. Timplahin ang pag-inom ng Furosemide para maabot ang layunin na 1 o 2 litro ng ihi sa isang araw. Alam kong mukhang mahirap ang paggamot ng heart failure. mabisa at epektibong gamot sa diabetes. Sorry po. iced tea at mga juices. Kumonsulta sa inyong doktor. Lalo na kung may lahi ka ng diabetes. May pag-asa pa kahit mahina ang inyong puso. Gagaling pa ba ito? Hindi ito mapapangako ng doktor. mababawasan ang manas at paghingal ng pasyente. Diabetes Huwag Pabayaan Dahil Nakamamatay Kung ika’y may nararamdamang pamamanhid.

Dahil dito.Sakit sa Puso. Diabetes at Tamang Pagkain formin 500 mg na tableta. Augusto Litonjua. Bawasan lang ang matatamis at mamantika na pagkain. Diyeta sa diabetes Alam n’yo ba na ang diabetes ay napakasama at nakamamatay? Kaya kung kayo ay may diabetes. mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. Magagawa natin ito sa pamamagitan ng wastong pagkain at wastong kaalaman. piliting makontrol ito. Kumonsulta sa inyong doktor. Ang pag-inom ng gamot ay depende sa taas ng blood sugar. tumataas ang iyong asukal sa dugo ng lampas sa normal na 105 mg/dl. tinaguriang Ama ng Diabetes Medicine sa Pilipinas. Hindi biro ang sakit na diabetes. ibig sabihin ay 50% ng iyong mga selula sa pancreas ay nasira na. Mamamanhid ang mga paa at kamay. Mga 5 piso lang ang bawat isang tablet na mabibili sa Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. Kung hindi mo tututukan ang iyong blood sugar. Tumanggi sa Ice Tea. Ang layunin natin ay mas bumaba pa sa 105 mg/dl ang iyong fasting blood sugar. Sigurado pong hahaba ang buhay ninyo sa mga gamot na ito. Hindi na kayang makipag-sex. Ayon kay Dr. Puwedeng umabot ito sa dialysis at pagkamatay. Soft Drinks at Capuccino. dapat ay mapababa na natin sa normal na lebel ang iyong blood sugar. Alam n’yo ba na ang pag-inom ng isang basong Ice Tea bawat araw ay nakapag8 . At sa huli. Masisira ang ugat ng puso. Umiwas sa matatamis at matataba. Ang dalawang binanggit kong mga gamot ang pinakamabisa at pinakasubok na gamot sa diabetes. (2) Gliclazide 80 mg na tableta. mapuputol ang paa at masisira ang mga bato. 1. ay mapapabilis ang pagdating ng komplikasyon nito. 2. hindi naman lahat ng pagkain ay pinagbabawal sa diabetes. Lalabo ang mga mata. Kung ikaw ay may diabetes. 3. Walang “mild” sa diabetes. Mag-tubig na lang. Sa pamamamagitan nitong 2 gamot. Heto ang mga tips na dapat tandaan.

pineapple. abokado at lychees. Isang platitong ulam o gulay. na may 1 tasang kanin ay sapat na. Kailangan din ng katawan natin ang carbohydrates para sa balanseng diyeta. taba ng baboy at French fries.Murang Gamot sa Diabetes daragdag sa inyong timbang ng 1 libra bawat linggo? Ang 1 basong soft drinks naman ay may 7 kutsaritang asukal. Sa katagalan ay manghihina kayo at mawawalan ng sigla. At napakarami pa ang magkakaroon nito sa darating na panahon. Puwede ang isang kanin. tubig lang talaga ang tunay na walang calories. Kung gusto mo ng mangga. May mga taong hindi na kumakain ng kanin para pumayat. marami ang nangangailangan ng gamutan. 5. Murang Gamot sa Diabetes May 4 na milyong Pilipino ang may diabetes. 4. isang gulay at konting karne. Grabe ang tamis! Kaibigan. May pagsusuri na nagpapatunay na ang soft drinks ay puwedeng magdulot ng diabetes. Akala ng marami ay “all you can eat” ang mga prutas. ubas. Hindi po ito maganda. sitsirya. Ang mga hindi nag-e-ehersisyo at may katabaan ay maari ding magka-diabetes. Ang solusyon ay ang paglimita sa dami ng pagkain. hindi ba? Mag-diyeta para ma-kontrol ang inyong diabetes. Ang pinakamainam na gamot sa diabetes ay ang mga nirereseta ng ating mga doktor. 9 . isang pisngi lang ay sapat na sa isang kainan. Mali! Matamis at nakatataba din ang mga prutas tulad ng mangga. Paano ginagamot ang diabetes? Sa umpisa ay kinukuha sa diyeta at exercise ang diabetes. Dahil dito. Soft drinks. Mansanas at peras ang pang-diyeta na prutas. Pagdating sa ubas ay sampung piraso lang ang puwede. Ngunit madalas ay hindi pa rin napapa-normal ang asukal sa dugo. junk food. Bakit ko nasabi ito? Ito’y dahil sa klase ng ating kinakain. Hinay-hinay lang.

Metformin 500 mg tablet – Ang Metformin ay binibigay sa pasyenteng may katabaan. Magpatingin sa inyong doktor. Huwag Pasaway. At kapag hindi pa rin bumaba sa normal ang blood sugar. At Gliclazide 80 mg tablet. Diabetes at Tamang Pagkain 1.Sakit sa Puso. Depende sa antas ng inyong blood sugar. Ito ang 4 na bagay na dapat nilang tandaan. kaya lumalala tuloy ang sakit nila. Sa katunayan. may murang mga generic na gamot na mabibili sa mga tindahan tulad ng Botika ng Bayan at Generics Pharmacy. Mas mura pa ang mga ito. Gliclazide 80 mg tablet – Ang Gliclazide ay mas malakas magpababa ng asukal kaysa sa Metformin. Ang pinakamataas na dosis na aking binibigay ay ganito: Example: Metformin 500 mg tablet. kailangan na magumpisa ng Insulin injections. Huwag pong matakot sa Insulin. tulad ng Metformin at Gliclazide. 2. Iniinom ito ng 1 hanggang 3 tableta sa maghapon. tinitimpla ng mga doktor ang dosis ng gamot na ibibigay sa iyo. Nakababawas ito ng gana sa pagkain. Kapag umiigi na ang pakiramdam ay itinitigil na ang gamot. 3 beses din sa isang araw. Ang Metformin ay binibigay mula 1 hanggang 3 tableta sa maghapon depende sa taas ng iyong blood sugar. malaki ang naitutulong ng Insulin para hindi mahirapan ang ating pale (pancreas). Paano naman ang food supplements? Sa aking pananaw. Inumin Ang Gamot Niyo Mayroong mga pasyenteng pasaway. 3 beses sa isang araw. kaysa sa mga food supplements. Ang isang murang brand name ay ang Glubitor na 6 na piso lamang. mas epektibo ang mga regular na gamot. Pinakamurang gamot sa diabetes Kung gipit kayo sa budget. 10 . Minsan ay pinagsasabay ang Gliclazide sa Metformin. Nagkakahalaga lang ng 2 o 5 piso ang bawat tableta ng Metformin o Gliclazide. Matigas ang ulo at ayaw makinig sa doktor.

tandaan ang 2 bagay: (1) Ano ang pangalan ng gamot na iniinom? (2) Paano at kailan ito iniinom? Ilista sa papel para hindi makalimutan. Puwede bang ihinto ang gamot kung maayos na ang pakiramdam? Hindi puwede! Tandaan. iyong hugis tatsulok. Ano ang dapat tandaan ng isang pasyente tungkol sa gamot niya? Naiinis ang doktor sa pasyenteng hindi alam ang kanilang gamot. muling tataas ang presyon ng dugo. mahalaga ang pag-unawa ng pamilya. Importante iyan! 2. Paano masisiguro na regular ang pag-inom ng gamot ng pasyente? Sa mga madalas makalimot.” Ano ba iyan? Ano ba ang tingin mo sa mga doktor.” Ibig sabihin ay i-maintain o ituloy mo ang pag-inom. panghabang-buhay po ang pag-inom ng mga gamot na ito. iyong bilog at iyong kulay pink na gamot. Puwede ring bantayan kung iniinom ng inyong asawa o magulang ang kanilang mga gamot. diabetes at sakit sa puso. Kaya nasa tamang antas ang inyong blood pressure ay dahil may epekto pa ang gamot. Subukang maggenerics dahil mura ang generic na gamot. kumuha ng Senior Citizen card sa City Hall at ipakita ito sa botika upang mabigyan ng diskuwentong 20%. Kaya kung puwede lang ay huwag maging pasaway. “Dok. Kumonsulta muna sa inyong doktor bago ihinto o baguhin ang mga gamot. Ibalik si itay o inay sa doktor kada-tatlo o kada-anim na buwan. Kaya payo ko sa mga kamag-anak o nag-aalaga sa pasyente. May mga magulang na hindi iniinom ang kanilang gamot dahil napakamahal daw nito at ayaw nilang pagastusin ang kanilang mga anak. 4. Kapag inihinto mo ang pag-inom nito. Paano makakamura sa pagbili ng gamot? Kung kayo ay lampas 60 ang edad. Kadalasan. manghuhula. 11 . Dapat inumin ng tuloy-tuloy ang mga gamot sa altapresyon. Sabihin din sa inyong doktor kung puwedeng palitan ng mas murang brand ang mga iniinom na gamot. mayroong nabibiling espesyal na lalagyan ng gamot na may markang Lunes hanggang Linggo sa labas. 3.Inumin Ang Gamot Niyo 1. Inumin ang maintenance na gamot para humaba ang inyong buhay. maraming gamot ang tinatawag na “maintenance medicine. Dahil dito.

spinach at iba pang mga talbos ay napakahalaga sa katawan. Ang ketchup at tomato sauce na galing sa kamatis ay mainam din. hika. Carrots – May pagsusuri ang nagsasabi na ang carrots ay panlaban sa kanser. broccoli. pechay. 12 . 5. colon cancer at iba pang kanser. at nagpapababa ng kolesterol sa katawan. tilapia. Ayon sa pagsusuri. at arthritis. minerals at iba pang healthy na kemikal. 4. Kapag mahilig ka sa gulay. Ang kamatis ay makatutulong din sa pag-iwas sa mga kanser. 3. ang Omega-3 supplements ay punong-puno ng healthy na Omega-3. Pang-alis ito ng dumi sa ating mga selula. tumutulong sa pag-iwas sa atake sa puso at istrok. Citrus fruits tulad ng calamansi. diabetes. Matatabang isda – Ang mga oily na isda tulad ng sardinas. Ang problema lang ay mahal ang mga isda na ito. sakit sa tiyan. Sagana ito sa bitamina. suha at dalandan – Masustansya ang mga prutas na ito dahil may Vitamin C. 1. Ang gulay ay mabuti rin sa maraming sakit tulad ng sakit sa puso. Ma-berdeng mga gulay – Ang gulay tulad ng repolyo. heto ang aking listahan. Ang Vitamin C ay panlaban sa mga sakit tulad ng sipon. Kamatis – Ang kamatis ay mataas sa lycopene na tinatawag na anti-oxidants. Ang Omega-3 ay nag-aalaga ng puso.2 2 Tamang Pagkain Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy A lam mo ba ang mga pinakamasustansyang pagkain para sa ating kalusugan? Ano ba ang pinaka-healthy na pagkaing ginawa ng Diyos para sa tao? Hindi ko na kayo papasabikin. 2. kangkong. sa tingin ko ay puwede ka nang hindi mag-vitamins. tuna at mackerel ay may Omega-3.

Lalu na ngayong tag-init. Bawang – Ang bawang ay makatutulong sa pagpapababa ng kolesterol. May calcium pa para sa kababaihan.” Ito’y dahil ang gatas ay may protina. (13) luya tulad ng salabat para sa boses at pagsusuka. 6. panlinis ng katawan. Nakita niyo na ba si Roger Federer. pagbawas ng acid sa tiyan at pampaganda rin ng ating kutis. Kaya turuan natin ang ating mga anak na kumain ng carrots.Ang Pinakamasustansyang Pagkaing Pinoy Ito ay may Vitamin A na mabuti sa ating mga mata. Mag-ingat lang sa pagkain nito dahil puwedeng humapdi ang iyong tiyan. may carbohydrates at may taba din. 7. low-fat milk ang inumin. keeps the doctor away. 8. Nakita niyo ba ang laki at lakas ng mga Americano? Ginagawa kasi nilang tubig ang pag-inom ng gatas. Saging – Ang saging ang pinakamasustansyang prutas para sa akin. ang tanyag na tennis player? Kumakain siya ng saging sa gitna ng kanyang laban. Siguraduhin lang na malinis ang tubig na iniinom para hindi magka-typhoid o cholera. (14) oat meal para bumaba ang kolesterol. (12) monggo na mataas sa protina at mura pa. Mansanas – “An apple a day. Isa pa. Nakakabusog pa ito at puwede sa mga nag-di-diyeta. (15) kamote 13 . Ang saging ay lunas din sa mga nanghihina at may cramps dahil mayaman ito sa potassium. Mayroon pang 10 pagkain sa aking listahan: (11) Ampalaya para sa diabetes. Sa mga gustong magpapayat. at saging ang sagot. Gatas. kailangang uminom ng 8-12 basong tubig. Kailangan ni Federer ng lakas at sigla. May taglay na pectin ang apple na nag-aalis ng dumi sa katawan. nakakapayat ang carrots dahil 35 calories lang ang kalahating tasa nito. Bumili ng purified water o pakuluan ng 5 minuto ang tubig. 10. mag-saging ka. keso at yoghurt – Ang mga produkto ng gatas tulad ng mga nabanggit ay matatawag nating “complete foods.” Tunay po iyang kasabihan. 9. Ito’y dahil natatapalan ng saging ang mga sugat sa tiyan. Kung lagi kayong pawisin at gusto niyong lumakas. Tubig – Kasali ang tubig sa ating listahan dahil marami sa ating Pinoy ang kulang sa pag-inom ng tubig. Puwede ito gawing lunas laban sa ulcer at pangangasim ng sikmura. Makatutulong ito sa pag-iwas sa impeksiyon sa ihi.

calamansi o hot sauce bilang sawsawan. Siguraduhin lutongluto ang inyong kinakain. Kaibigan. Tadtad iyan ng calories. 10. tulad ng kilawin na isda o karneng may dugo pa. “Doc. Wala po itong silbi sa katawan kaya turuan natin ang ating mga anak na iwasan ito. 6. Ito ang sinisisi ng maraming eksperto kung bakit dumarami ang taong matataba. ugat at utak. (18) tsa-a tulad ng green tea. Hindi sapat ang pagsawsaw sa suka o calamansi para 14 . Matatabang sarsa tulad ng gravy. 8. French fries – Mataba at mamantika ang French fries. Ang phosphorous ay nagtatanggal ng calcium sa ating katawan at puwedeng maging dahilan ng osteoporosis. ang pinakamasama sa lahat. at (20) mani para tumalino.Sakit sa Puso. (17) taho at tofu. Masisira ang ating atay. Ito’y dahil may halong vetsin at asin. may sakit sa puso at mataas ang kolesterol. Junk food – Nakaka-addict ang mga sitsirya at chips. guilty ka diyan. 5. Mag-ingat din sa diet soft drinks. mag-tubig ka na lang! 9. dahil may halo itong phosphorous. Ano ba ang mga ito? Mag-umpisa tayo sa numero 10 papunta sa numero 1. Alak – May mga pasyente ang nagsasabi na ang red wine ay mabuti sa puso. Kaya grabe ang tamis.” Masama po ang alak sa ating kalusugan. ‘di ba? Ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal. Sana po ay matago niyo ang listahang ito at maipamahagi sa iyong mga kaibigan. 7. Nakatataba at masama ito sa mga may diabetes. Mas mainam pa ang suka. (19) buko at buko juice para sa kidneys. (16) wheat bread dahil mataas ito sa fiber. hilig natin ang mga pagkaing hindi healthy sa ating katawan. minsan. nauubos ko ang isang bote. Soft drinks – Naku. Diabetes at Tamang Pagkain dahil sa taglay na Vitamin A. Mga “Not-so-healthy” Foods Na Hilig Ng Pinoy Alam mo naman tayong mga Pinoy. Nakapagdudulot din ito ng maraming kanser. Medyo hilaw na karne – Sari-saring bulate ang nakatago sa mga hilaw na laman. ang sagot ay. mayonnaise at butter. Kapag tinanong ko kung gaano karami ang iniinom.

Sorry po kung nasaktan ko ang inyong damdamin. Kaibigan.” hirit pa niya. Lechon – Ang paborito ng lahat kainin ay ang lechon.” ang sagot ko. May mga eksperto ang nagsasabi na puwedeng magdulot din iyan ng kanser.“Overweight ka ba?” mapatay ang mga bulate at mikrobyo. May taong mabilog ang mukha. taas at kasarian. Laman loob – Ewan ko ba kung bakit nahiligan ng mga Pinoy ang pagkain ng utak. 3. pero ang taba ay nasa bilbil. 70% ng mga Pinoy ay may bulate sa tiyan. Sobrang taas iyan sa uric acid at kolesterol. “Sinawsaw ko naman sa suka. 15 . 4. Kapag ang mga street vendors ay hindi naghuhugas ng kamay. puso. bato at bituka.” “Eh saan ba nagtatago ang taba. Street food – Ayon sa pagsusuri. “Balat lang naman ang gusto ko at hindi naman taba. Gulay at isda lang talaga ang masustansya para sa inyo. Ang taba ng baboy ang sadyang nakapagpapabara ng ugat sa puso at utak. Huwag makipagsapalaran. Kaibigan. taba pa rin iyan. patikim-tikim na lang. queck-queck at iba pa. Mag-ingat! “Overweight ka ba?” Alam niyo ba ang inyong tamang timbang? May taong mukhang payat. Magpopcorn ka na lang. Mahirap masiguro ang kalinisan ng mga fish ball. crispy pata at pata tim. pero iyan po ang buong katotohanan. Chicharon at chicharon bulaklak – Sabi ng kaibigan ko. Ang resulta? Istrok at atake sa puso. 1. Kung gusto ninyo na malaman kung mataba kayo o hindi. puwedeng mailipat ang bulate sa ating pagkain. pero payat naman. 2. heto ang lista ng tamang timbang batay sa edad.

tatlo hanggang limang beses kada linggo.8 59. Ang mga pildoras na pampapayat (diet pills) ay pansamantala lamang ang epekto. 4. ang tamang pagbabawas ng timbang ay 1-2 kilo lamang bawat buwan at hindi hihigit pa rito. Kumain nang dahan-dahan para maramdaman agad ang pagkabusog at paunti-unti ring bawasan ang dami ng kinakain.Sakit sa Puso.1 61. kung kayo ay lalaki na may taas na 5 feet at 5 inches.4 59.6 67. ang tamang timbang mo ay 136 pounds lamang.7 50. 2. I-rekord at bantayan ang iyong timbang habang patuloy na minamanmanan ang iyong kinakain.6 56. Kapag sobra sa timbang.0 52.3 54.4 Halimbawa. 5. soft drinks at juices.4 47.6 56.9 53. may ilang tips dito para magpapayat: 1. Kung sobra ka sa timbang. Ang ibig sabihin ay puwede kang magkasakit ng diabetes. 3.3 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ Taas Babae Timbang Pounds 90 95 100 105 110 115 120 125 130 135 Kilo 40.8 64.1 61. Iwasan ang mga sitsirya (junk foods). Kapag lumampas ka ng 10 pounds sa timbang na iyan ay tatawagin ka ng “overweight” ng iyong doktor.2 45. Diabetes at Tamang Pagkain Lalake Taas Timbang Pounds Kilo 4’ 10’’ 4’ 11’’ 5’ 0’’ 5’ 1’’ 5’ 2’’ 5’ 3’’ 5’ 4’’ 5’ 5’’ 5’ 6’’ 5’ 7’’ 106 112 118 124 130 136 142 148 48. Pumili ng ehersisyong kinasisiyahang gawin at isagawa ito ng mga 30 minuto. arthritis at sa puso. 16 .2 50.9 43.

Kapag uminom kayo ng soft drinks. isang pisngi lang ang puwedeng kainin. pineapple juice at kung anu-ano pang juices. Puwede kang magka-osteoporosis. Puro asukal din iyan kaya grabe ang tamis! Ayon sa siyentipikong pagsusuri. Lalo na kung may halo pang whipped cream. Hindi ko alam saan nanggaling ang paniniwala na maganda sa altapresyon ang pag-inom ng pineapple juice. Hindi po ito tunay. ang pag-inom ng soft drinks ay puwedeng maging sanhi ng diabetes. Kapag uminom kayo ng maraming juices. Anong prutas ang puwede sa mga nagpapapayat? Mansanas. may altapresyon o gusto lang maging malusog. diyeta at exercise lang ang magpapababa ng blood pressure. Mabilis din itong makataba at magpalaki ng tiyan. Mataas ito sa calories at asukal kahit sabihin mong “unsweetened” pa. Bawal na bawal ang mangga at ubas dahil sobra itong matamis. Malaki ang maibababa sa timbang ninyo. baka kayo tumaba. Orange juice. at full cream milk ang kape mo. Umiwas sa Coffee at Energy drinks Walang gaanong benepisyo ang makukuha sa mga coffee drinks. sundin ninyo ang payo ko: Magbawas tayo sa Iced Tea. may diabetes. peras at konting saging lang ang puwede. Kahit “No-sugar” o “Lite” pa ang inyong inumin ay may peligro pa rin. Gamot. ang payo ko ay umiwas din sa mga fruit juices. Alam niyo ba na ang katumbas ng isang cappuccino with whipped cream ay 3 pla17 . para ka na rin kumain ng 7 kutsaritang asukal! Ganoon din ang iced tea. Sa ubas ay 10 piraso lang ang pinakamadami. Alam ba ninyo na ang isang basong soft drinks ay may 7 kutsaritang asukal.Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Magbawas sa Pag-inom ng Iced Tea at Soft Drinks Kung kayo po ay sobra sa timbang. soft drinks at kung anu-ano pang matatamis na inumin. chocolate. Ang payo ko ay mag-tubig na lang! Nakatataba ang Pineapple Juice at iba pa Kung kayo’y may katabaan. Kung gusto ng mangga. Dahil ang diet soft drinks ay may halong phosphorous na nagtatanggal ng calcium sa ating katawan.

Eat eggs in moderation. Nakaka-addict ang caffeine at nakabibilis pa ng tibok ng puso. Kung ika’y malusog. Ngunit sa kabilang banda ay may 213 milligrams ng kolesterol ang isang pula ng itlog.Sakit sa Puso. Sari-sari ang opinyon tungkol sa itlog. Mag-ingat lang sa mga kasamang pagkain ng itlog tulad ng hotdog. Papayat ka pa at makaiiwas ka pa sa maraming sakit! One Egg A Day Lang Po! Marami ang nagtatanong kung ilang itlog ang puwede nilang kainin? May magandang balita at hindi magandang balita tungkol sa itlog. Kaya kaibigan. Nasa egg yolk kasi ang kolesterol. Piliin ang nilagang itlog kaysa sa pritong itlog. puwede itong makasama sa iyo. Diabetes at Tamang Pagkain tong kanin na? Masama din sa kalusugan ang mga energy drinks dahil mataas ito sa caffeine. vitamin D. Sa kahit anong bagay ay dapat hinay-hinay lang ang pagkain. bacon at tocino. mas maigi ang puti ng itlog na lang ang kainin at huwag na lang ang pula o egg yolk. diabetis o mataas ang kolesterol. Mabuti ito sa katawan at masustansya. diabetes o problema sa kolesterol. Ngunit ang sasabihin ko ngayon ay ang deklarasyon ng mga doktor ng American Heart Association at Philippine Heart Association. vitamin B12. 18 . kailangan limitahan mo ang pagkain ng itlog sa 3 itlog lang sa isang linggo. Heto ang payo namin: 1. Ang itlog ay may protina. 3. 2. Kung ika’y may sakit sa puso. Kapag sinobrahan mo ang isang bagay. Kung ika’y may altapresyon. riboflavin at folate. tubig lang ang dapat inumin. Mataas ito sa kolesterol dahil ang rekomendasyon ng American Heart Association ay huwag kumain ng lampas sa 300 milligrams ng kolesterol sa isang araw. puwede kang kumain ng 1 itlog sa isang araw. walang sakit sa puso. Kung gusto mo kumain ng itlog. bawal ang energy drinks dahil puwedeng tumaas ang blood pressure mo.

tilapia at bangus belly. Ang ensaymada ay maraming mantika at asukal. at taba ng karne. tinapa. limitahan ang pagkain nito sa tatlong beses sa isang linggo. Kumain ng gulay. Mainam na magpakulo. 1. lechon. mantikilya. manok.“Dok. tuyo. Sa prutas. Kailangan ay balanse ang ating diyeta. Sa mga misis. Good luck po! “Dok. at mga pagkaing de-lata. ano ang bawal kainin?” Para sa akin. Heto ang listahan ng puwedeng ipalit sa mga pagkaing mataas sa kolesterol at asukal. magbeyk (maghurno) o mag-ihaw na lamang kaysa sa magprito. suha at mansanas. talaba at alimasag. at skim milk. patis. asin. 19 . Itapon ang mantikang lumabas sa karne habang niluluto ito. vetsin. sausage. Masustansya ang gulay tulad ng kangkong. prutas at isda. sagana sa bitamina ang saging. Bawal po ang asin sa mga may high blood. hamon. 2. Mabuti lahat iyan sa katawan. bagoong. bawasan ang maaalat na pagkain tulad ng tocino. karne norte.” wika ko. palitan ng skim milk. pagkaing prito. carrots at kalabasa. Limitahan din sa isang beses kada linggo ang mga pagkain ng pato. malunggay. mabuti sa katawan ang sardinas. Kumain na lang ng taba ng isda na mas-healthy. isda. bakit lahat ng katakam-takam kainin ay masama daw sa katawan?”“Tama ka diyan. Hiwain at tanggalin ang taba sa mga karne. Mag-dahan-dahan tayo sa pagkaing mataas sa taba at kolesterol gaya ng chicharon. Ang full cream milk ay nakatataba. “Dok. pan-de-sal na lang. 3. hindi ko mapapayo ang pagkain ng lampas sa 1 itlog sa isang araw. Kung mahilig kayo sa itlog. Ang taba ng baboy at baka ay masama. Kung kayo ay may altapresyon. hamon. ano ang bawal kainin?” May pasyente ako na nagsabing. may payo tayo sa tamang paraan ng pagluluto ng mga pagkain. “Ewan ko nga ba kung bakit ang masasarap ay bawal?” Ano ang mga dapat natin kainin at iwasan? Kumain ng mga pagkaing wala o mababa sa taba at kolesterol gaya ng gulay. Sa isda naman. gata. toyo.

Calcium. Potassium: 260 mg. Calcium: 8 mg. Huwag piliin ang sinangag. B. matutunang gumamit ng suka. Kapag kumain ka ng 2 saging bawat araw.Sakit sa Puso. May flavonoid din ang saging na parang tinatapalan ang mga sugat sa ating tiyan. Iron: 6 mg.. Ang saging ay may sariling antacid na tinatawag na phospholid. puwede bang ice candy at gulaman na lang? Alagaan natin ang ating kalusugan. Sa mga naglilihi sa ice cream at cake na may icing. sinaing na kanin na lang.. 5. Magbawas sa mayonnaise sa ensalada. at Protein: 1.” Mali na po iyan. Iron. Vitamin B: Thiamine . dagdagan mo na rin ng 2 saging bawat araw. parang multivitamin na ang saging dahil may vitamin A. Tiyak na papayat ka diyan. Phosphorus: 28 mg. Imbis na uminom ng softdrinks o iced tea. Marami ang benepisyo ng saging: 1.U. Lalo na kung umiinom ka ng mga gamot sa puso at altapresyon. at Potassium ito. Vitamin A: 430 I. Saging: Ang Pinakamasustansyang Prutas sa Buong Mundo May kasabihan na “An apple a day keeps the doctor away. C. Ang bago ngayon ay “Two bananas a day will keep the doctor away. 6.. 7..” Marami nang pagsusuri ang nagpapatunay na ang saging ay napakabuti sa katawan.2 mg. kumain na lang ng popcorn o butong pakwan. Kung hilig mo ay magpulutan tulad ng chicharon bulaklak.Kung susuriin mo. Kumain ng tama. Parang Multivitamin . Heto ang mga nilalaman ng isang saging na 100 grams: Calories: 88 calories. you can Have It All like Edu Manzano and Feel Complete like 20 . 3. 2..04 mg. Para sa puso – Mabuti ang saging sa puso dahil mataas ito sa potassium at bitamina.. Diabetes at Tamang Pagkain 4. 8. Vitamin C: 10 mg. Carbohydrates: 23 grams.. Para sa tiyan – Napakaganda ng saging para sa mga may ulcer at nangangasim na sikmura. magtubig na lang.

Posibleng makabawas sa leukemia at hika sa bata – May pagsusuri na nagsasabi na kapag ang bata ay lagi mong papakainin ng saging. marami din ngayong nagbebenta ng malunggay bread. Talagang ginawa ng Diyos ang saging para kainin. 8. kaya mo bang magbaon ng abokado o mangga sa bag? Mahirap kainin.Dahil mataas sa fiber ang saging. Madaming Bitamina Ang dahon ng malunggay ay sagana sa calcium at iron. mas hindi sila hihikain. Kung ikaw naman ay ane21 . Tipid pa! 4. kumain ka ng saging para lumakas at lumusog. hindi ba? Pero ang saging ay napakadali ibaon. Mabuti sa colon . Kaya kung nalulungkot ka dahil iniwan ka ng iyong girlfriend. 7.Kumain ng Malunggay Piolo Pascual. Magbaon ng 2 saging sa iyong bag. Pang-baon talaga – Kaibigan. Hindi pa ito tiyak. malunggay noodles at iba pang pagkain na may sangkap na malunggay. Kaya kahit ano pa ang nararamdaman mo. Kumain ng saging. Para sa nag-e-ehersisyo – Sa mga mahilig mag-ehersisyo. puwede itong panlaban sa colon cancer at iba pang sakit sa bituka natin. at hindi rin magkakaroon ng leukemia. Para sa stress at pang-relax – Alam ba niyo na ang saging ay may tryptophan? Ito’y isang kemikal na nagpapasaya sa atin. 5. 6. huwag nang lumuha. Ang calcium ay nagpapatigas ng ating buto at panlaban sa osteoporosis. Kumain ng Malunggay Alam ba ninyo na napakasustansya ng malunggay? Bukod sa pagkain ng malunggay. kailangan mo ng saging para hindi bumaba ang iyong potassium. Alamin natin ang galing ng malunggay. pero marami ang naniniwala nito.

Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga Maraming doktor ang nagulat sa galing na ipinakita ng pakwan.Kapag kulang ang gatas ng ina. potassium. may iron ang malunggay na nagpapadami ng ating dugo.Kapag ika’y may sugat. Mga benepisyo ng malunggay: 1. Hugasan muna ang dahon at durugin ito. ang malunggay ngayon ang pinapakain sa mga payat na bata. kumain din ng 1 tasang dahon araw-araw. Mura at masustansya ang malunggay. Sino ang magaakala na pagkatapos ng maraming dekada. Ang problema lang ay dapat masanay ang mga bata na kumain nito. 4. Ang prutas ng malunggay ay masustansya din at mataas sa carbohydrates. calcium. Lagyan ng konting tubig at initin. vitamin A at vitamin C ang malunggay. Itapal sa sugat . Ito ang lumalaban sa stress at nagpapabagal sa ating pag-edad. Para sa constipated . 3. Puwede din pakuluan ang dahon at gawing tsaa at inumin. Diabetes at Tamang Pagkain mic o kulang sa dugo. Super-gulay talaga ang malunggay. ang malunggay ay may mas maraming bitamina. iron at phosphorus. Pampadami ng gatas ng ina . Pagkatapos ay ilapat ang malunggay “paste” sa sugat. Mataas din sa protina. Ang mga bitaminang A at C ay tinatawag na anti-oxidants. Marami pang galing ang itinatago ng malunggay.Kumain ng 1 tasang dahon ng malunggay arawaraw para mapunuan ang bitaminang kailangan ng katawan. Kumpara sa ibang prutas at gulay. Puwedeng-puwede sa mga feeding program ng gobyerno.Sakit sa Puso. Pampalakas ng katawan . 2.Kapag ika’y tinitibi. ngayon lang nadiskubre ang mga 22 . Kaya magtanim na ng malunggay sa inyong bakuran. Makatutulong ito sa pag-ayos ng iyong pagdumi. puwedeng ilagay ang dinurog na dahong malunggay sa sugat. At dahil sa bitamina nito. kumain din ng 1 tasang dahon sa gabi.

Makatutulong sa sikmura at pagdumi – Dahil may fiber at tubig ang pakwan. makatutulong ang pakwan sa pag-iwas sa istrok at atake sa puso. Ang lycopene ay tinatayang panlaban sa kanser. Kung ika’y laging tinitibi (constipat23 . Dahil dito. Bukod sa pakwan. Tulong sa pag-iwas sa kanser – Ang pulang klase na pakwan ay napakasustansya dahil may taglay itong lycopene. 2. Kung ang pulang pakwan ay panlaban sa kanser. ang pakwan ay nagpapataas ng arginine (isang amino acid) sa ating katawan. At kapag mas maraming pakwan ang iyong kakainin. Gamot sa singaw at bad breath – Ayon sa mga eksperto. Ang arginine ay ginagamit sa paggawa ng nitrous oxide. Mabuti sa mata – Ang pakwan ay mayroong vitamin C at vitamin A na kailangan ng ating mata. May katas na alkaline water – Ang pakwan ay sadyang matubig at gawa sa 92% alkaline water. 7. Maigi sa puso at ugat – Ayon sa US Department of Agriculture. 5. mas mabuti pa ito sa katawan. May nagsasabi na mabuti ang alkaline water sa ating sikmura at safe ito kahit sa may ulcer. 8. 4. Ito’y dahil sa arginine na nagpapabuka ng ugat sa ari ng lalaki. Pampalakas ng sex drive – Ayon sa mga eksperto.Pakwan: Ang Prutas na Mahiwaga sikreto ng pakwan? Alamin natin ang bisa nito: 1. 6. Dahil dito. napapabilis nito ang ating pagdumi. ang kamatis ay mayaman din sa lycopene. may tulong ang pakwan sa paggamot ng singaw at pag-bawas sa bad breath. Ito’y dahil sa sangkap na lutein ng dilaw na pakwan. Kung ika’y sinisikmura o may ulcer. 3. para na ring Viagra ang epekto ng pakwan. Nagpapababa ng presyon – Dahil pinapaluwag ng arginine ang ating ugat. Ang potassium at magnesium ng pakwan ay may tulong din sa blood pressure. Ngunit hindi lang nga kasing bisa ang pakwan kumpara sa mga gamot. posibleng may tulong ang pakwan sa pagpapagana sa sex. ang dilaw na pakwan naman ay makatutulong sa pag-iwas sa katarata sa mata (macular degeneration). nakapagpapababa din ito ng blood pressure. umiwas sa katas ng orange at pinya dahil maasim at acidic ito. na nagpaparelaks ng ating mga ugat sa puso at utak.

Para sa sakit ng ulo – Sa South Africa. Paalala: Huwag kainin ang buto ng pakwan. Mabisang energy drink – Ang pakwan ay sagana sa vitamin B. Ang glutathione ay maaaring makaputi ng balat at nagpapalakas pa ito ng ating immune system. Magiginhawahan kayo at mababawasan ang rashes. Puwede din lagyan ng laman ng pakwan ang parteng napaso. First-aid sa sunburn at pagkapaso .Kapag napaso ang iyong balat. 10. First-aid sa bungang araw – Kumuha ng balat ng pakwan at palamigin sa refrigerator. tinatapal ang balat ng pakwan sa ulo at bandang sentido para matanggal ang sakit ng ulo. Dahil dito. puwede tayong mahilo at manghina. kumain ng pakwan. Para makaiwas sa heat stroke – Kapag napakainit ang panahon. ang glutathione ng pakwan ay mas marami pa kaysa sa ibang mga prutas at gulay. Napakahaba ang listahan ng benepisyo ng pakwan. Sa mga may arthritis dahil sa uric acid (gout). 12. maganda itong lagyan ng yelo. makatutulong din ang pakwan sa iyo. May natural na asukal din ang pakwan na nagpapasigla sa atin. Bilang pampaputi – Alam niyo ba na may glutathione din ang pakwan? Oo. Kaya ano pa ang hinihintay niyo? Kain na! 24 . Mainam sa kidneys at pantog – Katulad ng buko juice. kumain ng pakwan at uminom ng tubig para mabawasan ang mikrobyo sa pantog. nagbibigay ito ng lakas sa katawan. Kung ika’y may impeksyon sa ihi. 11. 16. nililinis ng pakwan ang ating kidneys at pantog. 15. May tulong sa gout at mataas na uric acid – Ang katas ng pakwan ay makapagpapababa ng uric acid sa ating katawan. Ipahid ang loob ng pakwan (pulp area) sa parte na may bungang araw. 14. 13. potassium at iron. Diabetes at Tamang Pagkain ed). 9. kumain ng maraming pakwan. Ang pakwan ay nagbibigay ng masustansyang katas na nagpapalamig sa ating katawan.Sakit sa Puso. At kung ika’y may bato sa bato (kidney stones).

Damihan mo na lang ang gulay mo tulad ng repolyo. Ang mga bad carbohydrates naman ay ang white rice. Para sa mga may diabetes. “Paano naman iyan. Ang mahilig sa rice ay lumalaki ang bilbil.” Ang good carbohydrates ay hindi gaanong nagpapataas ng asukal sa ating dugo. Para sa may katabaan naman. Basta may laman lang ang tiyan ay puwede na. mas papayat sila. May nadiskubre ngayon ang mga eksperto na kung tawagin ay “good carbohydrates” at “bad carbohydrates. Ang sikreto nila: Huwag daw magpakabusog. Sa umaga. ampalaya at kangkong. patatas at white bread. matutuklasan niyo na biglang tataas ang iyong blood sugar 15 minutos pagkatapos kumain ng rice. maigi din na bawasan ang kanin. prutas. Sa katagalan. Kapag ang diabetiko ay kumain ng 2 platong kanin. kaya nga tayo tumataba? Sino bang nagsabi na puwede mong ubusin ang isang bandehadong kanin. Bakit? Dahil ang kanin ay nakatataba at nakatataas ng antas ng ating blood sugar. biglang tataas ang asukal niya sa dugo. 25 . imbes na magkanin at tap-si-log ay mag-pandesal na lang at sardinas. Huwag lang ubusin ang isang supot. Kaya magbawas sa kanin para pumayat at makontrol ang diabetes. Ito ang mga gulay. Bawasan ang Kanin Ang payo ko sa mga may diabetes o sa mga matataba: Bawasan ang kanin. hindi ako mabubusog kung walang kanin?” Eh. Ngunit kung tinapay ang hilig. Good luck po. Alam kong may mag-rereklamo. At may sikreto pa ang mga Hapon na umabot sa edad 100. Nakita niyo na ba ang 1 supot ng kanin sa fastfood.Bawasan ang Kanin Sa May Diabetes at Matataba. Mabilis kasi madurog at ma-absorb ang kanin sa ating katawan. Ganoong karami lang ay sapat na. masisira ang kanyang mga organo. Madali silang tumigil sa pagkain. Hindi tulad ng gulay kung saan dahandahan ang pagpasok ng sustansya sa ating katawan. pansit at wheat bread. Kahit 3 pandesal ay puwede naman.

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain

Paano Iiwas sa Pagkaing Nakalalason
Nakakaawa po ang ibang balita sa diyaryo, “27 bata nalason sa pagkain.” Dahil dito, naghanda ako ng mga epektibong tips para maka-iwas sa pagkalason. 1. Piliin ang mainit na pagkain. Mas safe ang mga bagong lutong pagkain tulad ng kumukulong sabaw. Mainam din ang hot tea bilang inumin. 2. Piliin ang tuyo na pagkain. Mabilis masira ang mga ulam na may sarsa, lalo na yung may gata. Para ligtas, kumain na lang ng pritong karne o inihaw na isda. 3. Amuyin, tingnan at tikman muna ang pagkain. Kung amoy panis ang pagkain, huwag isubo. Kung lasang ipis, iluwa ito. Kung may itim-itim na mukhang dumi ng ipis, ipaalam sa waiter. 4. Limitahan ang pagkaing may gatas. Madaling mapanis ang cheese whiz, cheese pimiento, buko salad at mga may mayonesa. Kung hindi mapigilan ang sarili, konti lang ang kainin para kung may mikrobiyo man, ay malalabanan mo pa rin. 5. Huwag kumain ng hilaw. May mga nagpapa-sosyal sa half-cooked na laman, yung may dugo pa. Mag-ingat at maraming bulate ang puwedeng mamuhay sa karne tulad ng mga beef and pork tapeworms. Lutuin maigi bago kainin. 6. Piliin lang ang kakainin. Alam ko kapag handaan, gusto natin tikman lahat ng pagkain. Kaya lang, kung may panis na isang putahe ay siguradong damay ka sa pagtatae. Para ligtas, pumili lang ng iilang klase ng pagkain. 7. Malinis na tubig ang inumin. Huwag magbakasakali sa tubig sa gripo. Hindi po ito malinis at posibleng magdulot ng typhoid, amebiasis at cholera. Delikado po ito at kapag napuruhan kayo, puwedeng makamatay. 8. Mag-ingat sa mga tinda sa kalye. Alam kong masarap ang fish ball, queckqueck at Pinoy sorbetes. Kaya lang alam mo ba kung kani-kaninong laway na ang nakasawsaw sa sarsa ng fishball? At malinis ba ang sangkap ng pagkain? Kaya mabuti pa na kumain na lang sa bahay. Maghugas tayo ng kamay bago at pagkatapos kumain. Gumamit ng sabon at kuskusin maigi ang mga kamay 26

Mga Pagkaing Pampasaya at kuko ng isang minuto. Turuan din ang ating mga anak ng kalinisan. Hugas kamay lang, iwas sakit na!

Malungkot ka ba? May Pagkaing Pampasaya!
Totoo po, kaibigan. May mga pagkaing nagpapasaya sa atin. Ang tawag ng mga eksperto dito ay “mood-lifting foods.” Kaya kapag kayo’y nalulungkot sa buhay, subukan itong mga pagkain: 1. Kanin, wheat bread at spaghetti – Ang mga carbohydrates tulad ng kanin, pansit at spaghetti ay nagpapasaya sa atin. Ang carbohydrates ay nagpapataas ng ating serotonin levels, na nagpapakalma ng ating emosyon. Hindi ba parang kalmado ka kapag nakakain ka ng isang platong mainit na kanin? Mas mainam na piliin yung mga good carbohydrates tulad ng wheat bread, brown rice at mga gulay din. Huwag maniwala sa high-protein diet tulad ng Atkin’s at Southbeach diet dahil ito’y magpapalungkot lang sa inyo. Kaibigan, ingatan lang ang dami ng ating kinakain para hindi tumaba. 2. Gatas –Ang gatas ay may mga bitamina at amino acids para gumanda ang ating pananaw. Dahil sa gatas, tataas ang serotonin sa ating katawan. Ang serotonin ay parang anti-depressant tulad ng Prozac. At para hindi tumaba, uminom ng skim milk na mababa sa calories. Masustansya na, pampasaya pa! 3. Matatabang isda tulad ng mackerel, tuna at sardines – Ang mga matatabang isda (oily fish) tulad ng mga nabanggit ay mataas sa Omega-3 fish oil. Ang Omega 3 ay mabuti sa ating puso, pampababa pa ng kolesterol at makatutulong din na pasayahin tayo. Pinapataas ng Omega 3 ang serotonin levels ng ating utak. At kapag maraming serotonin, mas masaya tayo. May tulong din ang Omega 3 supplements para sa ating kalusugan. 4. Tsokolate – Naku, nakakataba yata iyan? Oo nga, aaminin kong nakakataba ang tsokolate pero marami naman itong kemikal na nagpapasaya sa atin. Sabi ng mga experto, ang pagkain ng tsokolate ay nagpapadami ng endorphins sa ating katawan. Ang endorphins ay mga natural na hormones na nagpapasaya sa atin. 27

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain 5. Kahit anong pagkaing masarap – Basta masarap ang kinakain, hindi ba sumasaya ka na? Kaya lang, karamihan ng masarap na pagkain ay nakakataba at baka tumaas pa ang ating kolesterol. Para sa akin, masarap ang gulay tulad ng ampalaya at upo. Masaya ako diyan. Sa iba naman, masarap ang chicharon, lechon at taba ng baboy. Ang payo ko ay hinay-hinay lang sa pagkain ng inyong mga paborito. Sanayin ang panlasa natin na kumain ng masarap na at masustansya pa. Ang gulay, prutas at isda ay sadyang mabuti sa inyong kalusugan. Piliin ang mga ito.

28

Ano ba ang benepisyong makakamit kung ihihinto ang paninigarilyo? Marami po. Ang isang humihithit ng sigarilyo ay nakadadama ng kakaibang “high” – parang tumatalas ang isip at nakokondisyong magtrabaho. Dahil dito. at atake sa puso. Makakaiwas ka sa mga komplikasyon sa katawan tulad ng mga sakit sa baga (emphysema at kanser). baga. Gawin natin ang lahat para maitigil ito. 3. Makakatipid ka rin sa pambili ng sigarilyo at mailalaan ito para sa ibang mga gastusin. Tiyak na hahaba ang iyong buhay dahil gaganda ang lagay ng iyong kalusugan. Ang usok ng sigarilyo ay sumisira sa dingding ng mga ugat at napagalaman rin na ito ay nakapagpapakipot ng mga ugat. Ano ang kinalaman ng paninigarilyo sa altapresyon? Malaki. Bakit mahirap ihinto ang paninigarilyo? Ang sigarilyo ay may taglay na nikotina at ito ang sanhi kung bakit nawiwiling gumamit ang maraming tao nito. Ang buong katotohanan ay ang paninigarilyo ang pinakamasamang bisyo. tumataas ang ating presyon. Ang mga ugat na naaapektuhan ay matatagpuan sa iba’t-ibang bahagi o organo ng katawan tulad ng utak. Maihahalintulad nga ang sigarilyo sa isang pinagbabawal na gamot. 29 . bato (kidney) at pati ang puso mismo ay nadadamay. Marami ang mga nagtatanong sa akin: 1. Ang nikotina ay isang kemikal na may nakakaengganyong epekto sa ating utak. napupuwersa ang puso na bumomba nang mas malakas kaysa dati upang dumaloy ang dugo sa mga ugat. stroke. 2. Dahil sa bara o pagkakipot.3 O Tamang Pamumuhay Kailangan Bang Itigil Ang Paninigarilyo? o.

Lalakas ang iyong puso. • Kunin nang paisa-isang araw ang pagtigil sa paninigarilyo hanggang sa unti-unting makasanayan na hindi ka na gumagamit nito. Maaaring mangailangan ng ilang ulit na pagsubok sa paghinto bago maging matagumpay sa balak. Itabi ang lahat ng sigarilyo at ashtray sa bahay at opisina. magsisimula na itong kusang maghilom. Magkaroon ng mga dagdag na libangan tulad ng sports at pagsasayaw. Paano Ititigil Ang Pag-Yosi Alam kong mahirap itigil and paninigarilyo lalo na kung nakasanayan mo na ito. Alamin ang mga dahilan kung bakit nais tumigil. • Maging abala sa mga iba’t ibang gawain. Diabetes at Tamang Pagkain 4. Huwag maglalagay ng sigarilyo sa bulsa. kabiyak at kaibigan. Ngunit ang prosesong ito ay mabagal kaya mas mainam kung maititigil nang maaga ang paninigarilyo upang hindi na umabot pa sa lubusang pagkasira ng mga ugat. 30 . Pero may pag-asa pa.” Ano ito? Ito ay isang kondisyon kung saan ang buong katawan ay nakararanas ng masamang pakiramdam at pagkabalisa dala ng biglang pagtigil sa bisyong nakasanayan na. • Magtakda ng petsa kung kailan talaga titigil. Kaya mong maihinto ito bagama’t may kahirapan. • Pagpasyahan at planuhin nang mabuti.Sakit sa Puso. Ang pagtigil ba sa paninigarilyo ay makapagpapalakas ng katawan? Oo. Pati sex-life niyo ay titindi rin. Pansamantalang lumayo muna sa mga kaibigang naninigarilyo rin o kaya ay ipaalam sa kanila ang plano mong huminto na. • Asahan ang pagdating ng tinatawag na “withdrawal symptoms. • Umiwas sa tukso. utak at bato dahil gaganda ang daloy ng dugo. Kung wala na ang nakasisirang epekto ng sigarilyo sa mga ugat. Ang mga sumusunod ay ilang mga hakbang upang maihinto ang bisyong ito: • Ihanda ang sarili. • Humingi ng suporta mula sa mga kamag-anak. Ang withdrawal symptoms ay mararanasan sa umpisa ngunit ito ay isang senyales na ang katawan ay naguumpisa nang humilom.

Kapag nangyari ito. karamihan ng mga bata ay sira o nabubulok ang ngipin. 31 . Hindi nila naturuan ang kanilang anak na mag-sipilyo. Mag-umpisa mula sa pagitan ng ngipin at gilagid. Sa ganitong paraan. kapag laging sira ang iyong ngipin. Mag-pursige. at mapanumbalik ang kalusugan ng katawan. • Tandaan: Ang paghinto sa paninigarilyo ay di biro. Imbis na sigarilyo ang ilagay sa bibig. bago sa itaas. Paano naman ang kinabukasan ng bata? Ang may kasalanan talaga nito ay ang mga magulang. ang unang iisipin ng magulang ay ipabunot ang ngipin. mag-nicotine gum ka na lang. Ayon sa pagsusuri. Magtanong sa duktor o sa botika tungkol sa tamang paggamit ng Nicotine gum. Unahin muna ang mga ngipin sa ibaba.Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw • Huwag agad masiraan ng loob kung sa simula ay hindi magtagumpay. Mag-brush ng higitkumulang sa 3 minuto. Ang bawat ngipin ay dapat ma-brush ng 10 beses bawat pagsisipilyo. Paano ang tamang pagsisipilyo? Ang tamang paggamit ng toothbrush ay ang pagtagilid sa ngipin ng 45 degrees ang angulo. matatanggal ang mga dumi na sumisiksik sa ngipin. Abutin din ang likod ng mga ngipin. mababawasan ng 3 taon ang iyong buhay. Dahan-dahan lang ang pag-brush. at pataas ang dapat na pagkilos. Kailangan ng tiyaga at determinasyon upang mapanaig ang kagustuhang maitigil ang paninigarilyo. Pumunta sa anumang barangay o eskuwelahan. sa gitna at sa kanan. Kaya mo iyan! Magsipilyo Ng 3 Beses Bawat Araw Isa sa laganap na problema ng pinoy ay ang pagkasira ng ngipin. Mag-brush sa kaliwa. Kailangan ang matinding determinasyon para subukan muling huminto.

ate.Sakit sa Puso. Kung hindi kayang mag-brush pagkatapos kumain. 4. Kawawa naman sila kapag lumaki silang bungi. Baka wala nang magkagusto sa kanila. Huwag uminom ng makukulay na inumin tulad ng soft drinks o iced tea. Magpakonsulta sa inyong dentista kada anim na buwan. Painumin siya ng tubig pagka-dede para hindi masira ang ngipin. kuya at magulang. Diabetes at Tamang Pagkain Mga dagdag na payo para sa ngipin 1. 5. Huwag hayaan si beybi na makatulog na may bote ng gatas sa bibig. Gumamit ng dental floss (yung sinulid na pinapasok sa pagitan ng ngipin) araw-araw. may isang pintas si Linda: madumi ang kanyang mga kuko. turuan natin ang ating anak na magsipilyo araw-araw. Maligo Araw-Araw May masigasig na manliligaw si Linda. Kung tutuusin. 6. Iwas impeksyon. 3. Alam n’yo ba na maraming sakit ang maiiwasan kung tayo ay maliligo maigi araw-araw? Kaya mga bata. 8. Hindi naman siya pangit at marunong pang magtrabaho. Kaya po ang pakiusap ko sa mga magulang. tama si Linda dahil napakahalaga ang kalinisan ng katawan. magmumog na lang maigi ng tubig. Mag-floss kahit isang beses sa isang araw. isang dalagang 28 anyos. iwas bad breath at iwas gastos din. maligo araw-araw at umiwas sa mga sakit na ito. Mabait naman ang lalaki. 7. Binasted ni Linda iyung lalaki dahil hindi siya malinis sa katawan. butong pakwan at iba pa. Napatunayan na makatatanggal ito ng bacteria at mabahong hininga. Kaya lang. 32 . Umiwas din sa paninigarilyo. Bumili ng panlinis ng dila o Tongue Cleaner. baka. 2. Dahan-dahan lang sa pagkagat ng baboy. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng candy at tsokolate. Nakadidilaw ang mga ito ng ating ngipin. Magmumog o uminom ng tubig pagkakain nito. Huwag kumain ng matitigas na bagay at baka mabali ang inyong ngipin. Nakasisira ito ng ngipin.

Huwag kaligtaan ang mga daliri sa kamay at paa. Gumamit ng tuwalya o bimpo at kuskusin ang buong katawan. 4.Maligo Araw-Araw 1. Huwag magmadali at gumamit ng sapat na tubig. Sobra itong nakahahawa lalo na kung nakipagkamay ka sa isang taong may sore eyes. Pahanginan ang paa at mag-tsinelas muna. Nagtatago sa ilalim ng kuko ang mga itlog ng bulate. Kapag laging basa ang ating paa at hindi tayo araw-araw naliligo. Maligo at mag-alcohol palagi para makaiwas sa pigsa. Alipunga – Ito ay isang fungal infection sa mga daliri ng paa. lalo na sa mga bata. Sore eyes – Bacteria sa mata ang sanhi niyan. puwede silang magkabulate. 6. papasok na ang bulate sa tiyan. Bukod sa mga sakit na ito. Maligo mula ulo hanggang paa. Pigsa – Ang mga taong pinipigsa ay kadalasan kulang sa kalinisan. Ang mga bacteria sa ating balat (ang tawag ay staphylococcus) ang nagdudulot ng pigsa. 5. At kapag isinubo ng bata ang kamay sa bibig. mababawasan din ang mga sugat sa katawan kapag maliligo tayo. Tandaan: maligo araw-araw para makaiwas sa sakit. puwedeng magka-alipunga. Maligo ng 15 hanggang 20 minutos para malinis ang buong katawan. Hindi puwede ito ipagpalit dahil ang shampoo ay angkop sa buhok at ang sabon ay angkop sa balat. Madumi kasi ang kanilang mga kamay at punong-puno ng bacteria at virus. Bulate sa tiyan – Kapag ang mga bata ay naglalaro sa lupa. Sipon at ubo – Ang sipon at ubo ay madaling makahawa. 2. Ang solusyong: maghugas ng kamay. 3. Panatilihin ding malinis ang ating paligid at silid tulugan para hindi dapuan nito. Galis (o scabies) – Sabon at tubig ang magandang panlaban sa galis. Gumamit ng shampoo sa buhok at sabon para sa katawan. Hugasan maigi ang buhok. 33 .

Matulog – Ang tulog ay sadyang nagpapalakas ng ating katawan. 2. Sasaya at gagaan ang iyong pakiramdam. Mag-shopping – Nakalilibang ang pag-shopping. 6. Para mabawasan ang iyong stress. Diabetes at Tamang Pagkain Bawasan Ang Stress: 10 Paraan Lahat ng tao ay may stress sa buhay. baka gusto mong mag-alaga ng aso. 34 . heto ang 10 paraan: 1. Tumingin na lang ng magagandang bagay sa mall at mababaling na ang iyong isipan. Tumawa. Nailalabas at naihihinga mo ang iyong problema. Makipag-tsismis – Ayon sa pagsusuri. trabaho. 7. 5. tulad ng comedy at entertainment shows.Sakit sa Puso. Sa ganitong paraan. subukang manood ng mga masasayang palabas sa TV o sa sine. Magsulat sa diary – May tulong ang pagsusulat ng iyong sinasaloob sa isang notebook. ang pakikipagkuwentuhan sa kaibigan ay katumbas na ng pag-inom ng isang tabletang pain reliever. Ngunit puwede namang magagandang balita ang pag-usapan at hindi iyong nakasisira ng kapwa. Magkaroon ng mabait na kaibigan – Alam mo ba na ang pagkausap sa isang matalik na kaibigan ay puwedeng makatanggal ng 90% ng iyong problema? Ayon sa pagsusuri. Ang pagtulog ang panahon na naghihilom ang katawan at nanunumbalik ang ating lakas at sigla. tataas ang lebel ng mabubuting kemikal (endorphins) sa iyong katawan. nakatatanggal ng stress ang tsismis. Matatanggal ang sakit ng ulo niyo. Kahit window-shopping lang ay puwede na. Mag-alaga ng halaman o house plants – Ang pag-alaga ng halaman sa loob ng bahay ay nagbibigay ng malinis na hangin (oxygen) at nakatatanggal ng polusyon sa ating paligid. 8. Kahit malungkot ka. Ito’y dahil marunong magbigay ng pagmamahal ang aso sa kanilang amo. Kung ika’y nag-iisa. pamilya at pagmamahal. May problema sa pera. 3. 4. Hindi ka naman dapat bumili kung ayaw mo. Ang hilig ko ay ang “fortune plant” na madaling alagaan. Mag-alaga ng aso – Malaki ang naitutulong ng alagang aso sa paggaan ng ating kalooban.

10. “Cast all your burdens upon Him and He shall give you rest. Tumulong sa kapwa – Nakagagaan ng pakiramdam ang pagtulong sa kapwa. Sabi sa Bibliya. lalo na sa mas mahihirap sa atin. Good luck! 35 . at bawasan ang iyong stress.Bawasan Ang Stress: 10 Paraan 9. Natutuklasan natin na maliit lang pala ang ating problema kumpara sa ibang tao.” Gamitin ang 10 paraan na ito. Magdasal – Alam natin na ang Diyos lang talaga ang kayang makaintindi at makatanggal ng ating mga suliranin.

Habang ika’y naglalakad. Sa ganitong paraan. iyung 9 inches lang ang sukat. Dahil nakabubusog din ang 36 .4 A Para Pumayat. Magagawa mo ito kapag iiwas ka sa soft drinks o iced tea. 15% lang ng kalalakihan ang matataba. Puwede mo din bawasan ang iyong panghimagas. At laging nasa bahay ang mga babae kaya hindi gaanong nag-e-ehersisyo. i-martsa mo ang iyong mga paa. Kailangan nang magpapayat dahil baka magdulot ito ng diabetes. Sundin ang mga tips para pumayat: • Magbawas ng 100-200 calories bawat araw. • Gumamit ng maliit na plato. Ayon sa isang pagsusuri sa Asia. Bakit kaya? Ito’y dahil ang mga nanay ay kinakain ang tira ng mga anak. iyun lang ang kakainin. arthritis at sakit sa puso. wala nang pa-dukot-dukot pa. Kung ano ang nasa plato mo. 40% ng mga kababaihan ay overweight o sobra sa timbang. • Maging magalaw o malikot. • Uminom ng 1 basong tubig bago kumain. Magtubig ka na lang. Kapag maliit ang plato. Gumanda At Para Sa Kababaihan Magpapayat Tips (Part 1) yon sa isang local survey. ay medyo masama na ito. at 31 inches sa babae. Zero calories ang tubig. makababawas ka ng 200 calories bawat araw. Isa pa. Habang may ka-text. Samantala. Paano malalaman kung mataba ka o hindi? Isang simpleng paraan ay ang pagsukat ng tiyan. mako-kondisyon ang iyong isipan na konti lang ang kakainin. ang dapat na sukat ng tiyan (sa pusod ang sukat at hindi sa baywang) ay 36 inches o mas mababa pa sa lalaki. igalaw mo ang iyong mga braso. Kapag lumampas ka dito. Gawin mo ito at siguradong papayat ka.

sitaw. Ayon sa pagsusuri. mansanas. Kung dati ay 2 tasa ka magkanin. Ang sopas at ensalada ay magaan din sa tiyan. pero pagkatapos ay babawi na ang iyong katawan. • • Magpapayat Tips (Part 2) Sundin natin ang mga dagdag payong ito para pumayat: • Kumain ng madalas pero pakonti-konti. ampalaya. • Dalawa lang ang bawal: Matatamis at matataba. Magbawas ng kanin. Ito lang talaga ang bawal.Magpapayat Tips (Part 2) tubig. • Masama ang “Crash Diet” o iyung gustong biglang ginugutom ang sarili. peras at saging. Magbawas lang ng 1-2 pounds bawat linggo. Sa susunod. Mas mabubusog ka sa mga matubig na pagkain. Umiwas sa matatamis na pagkain tulad ng icing ng cake. okra. huwag chicken and rice. Umorder ng arroz caldo. gulay at isang ulam lang. magbibigay pa ako ng maraming tips para tuluyan na kayong pumayat. Huwag kakalimutan ang agahan. carrots. Huwag mag-stock ng sitsirya sa bahay. puwedeng 1 cup rice. mas konti lang ang makakain mo. Mabilis makabusog ang mga pagkaing mataas sa fiber. kangkong. ang crash diet ay nagpapaigsi ng buhay ng 5 years. Piliin ang masasabaw na pagkain. Mas maigi pa ang spaghetti o noodles. Sa meryenda. puwedeng 1 saging o mansanas lang. Babalik din ang dati mong timbang. Kumain ng pakwan. Magbawas din sa mga baboy at baka na maraming taba. Kung 1 cup rice dati. Nakatataba kasi ang kanin. Hindi pa ito nakatataba. halo-halo at mga juice na nasa lata. huwag ang mangga. Huwag hintayin ang gutom bago kumain. Kaya mo itong gawin ng 3 araw. • Kumain ng mga gulay at prutas na maraming fiber tulad ng pechay. Ang sikreto dito ay konti lang ang iyong kakainin. gawin mo na lang half-cup rice. gawin na lang 1 tasa. Sa tanghalian at hapunan. • Umiwas sa junk foods. Turuan 37 .

Tandaan.Sakit sa Puso. Good luck.000 bawat bote. Maraming beauty procedures tulad ng Obagi na nagkakahalaga ng P21. Maraming vitamins na iyan. Kapag walang pera. at Subway Sandwiches. ang araw ay nakatatanda. Healthy din ang vegemeat at gulay sa Bodhi. Mataas sa asin at walang sustansya ang chichirya. Uminom ng Multivitamin kapag nagdi-diyeta. Alam kong marami sa ating kabataan ang mahilig magbeach. Para sa mga gipit sa budget. Diabetes at Tamang Pagkain ang mga bata na kumain ng saging o mansanas kapag nagugutom. Kapag tumataas ang iyong timbang. Mura lang ang timbangan. Gumamit ng sunblock – Payo ng dermatologists ang paggamit ng sunblock araw-araw. Hanapin ang may nakasulat na SPF 15 o mas mataas pa. Bumili ng timbangan. Bodhi Vegetarian Food. Nakakabusog at mababa sa calories.000-P4. Alamin ang timbang bawat 2 araw. Ang roasted chicken ng Kenny Roger’s ay natanggalan na ng mantika. Umiwas sa araw – Alam n’yo ba ang beauty secret ni Nicole Kidman? Si Nicole ay hindi nagpapaaraw. ituloy lang ang ginagawa para mapanatiling mababa ang timbang. kumain ka ng 2 saging bawat araw. subukan ang Kenny Roger’s Roast Chicken. may hinanda akong matipid na beauty tips. Magtago sa matinding sikat ng araw mula 9 ng umaga hanggang 5 ng hapon. Kailangan mo ng lakas ng loob para pumayat. piliting mag-diyeta na. Umiwas din sa mga sports na laging bilad ka sa araw tulad ng golf at swimming. Ang mga brand name na creams naman ay umaabot sa P3.000 bawat buwan. Sa fast-foods. Kapag bumababa na ang timbang. Ang araw ay nagpapakulubot ng balat. 2. nagdudulot ng freckles at posibleng magka-skin cancer pa dahil sa UV light. Ang ibig 38 . mga P300 lang. • • • Beauty Tips Para Sa Nagtitipid Napakamahal po ang magpaganda. Paborito ko iyan. 1. pero masisira ang kutis niyo diyan. Kalahating tableta lang ng multivitamin ay puwede na.

Maipapayo ko rin ang paggamit ng face mask para hindi malanghap masyado ang masasamang usok. Gumamit ng sabon at maraming tubig para laging malinis ang katawan. Ang resulta ay tigyawat sa umaga. Hihina ang iyong resistensiya at babagsak ang inyong katawan. Nakakita ka na ba ng nakulangan sa tubig o na-dehydrate? Biglang lumalalim ang kanilang mata at kumukulubot ang kanilang mukha. Hanapin din yung may proteksyon sa UV-A at UV-B. tulad ng usok. Maglaro 39 . “Huwag kang magalit. Gumamit ng sabon at tubig – Ayon kay Dra. Sa ganitong paraan. Bilang dagdag proteksyon. simple lang ang sikreto ng pagpapaganda. Matulog ng 7 o 8 oras – Kailangan mo ang beauty sleep para hindi magka-eye bags. puwedeng mag-payong. Kung may budget. 3. mag-aircon bus ka na lang o magtakip ng mukha. ay nakatatanda sa ating mukha. Titigas din ang buhok niyo sa alikabok. 5. Maganda ang mild soap tulad ng Dove. subukan mag-relax bago matulog. Francisca Roa. 7. Ang alak naman ay nakapagpapakulubot din ng balat dahil madi-dehydrate ka.Beauty Tips Para Sa Nagtitipid sabihin nito ay kapag 15 minutos ka nakabilad sa araw. at tatanda ka agad. Sira na ang beauty ni Mader. 4. Maligo araw-araw. Naku. parang umitim ka sa usok. Mainam din maligo bago matulog. Iwas sa sigarilyo at alak – Ang paninigarilyo.” Ang madaling magalit ay mabilis pumangit di ba? Nagsasalubong ang kilay at nakangiwi ang mga labi.polusyon.. Tender Care o Johnson’s baby soap. 8. Magbawas ng stress – Sabi nga. 6. dating presidente ng Philippine Dermatological Society. Kapag nag-commute ka mula Pasay hanggang Fairview. Uminom ng maraming tubig – Uminom ng 8 basong tubig araw-araw para manatiling malambot ang ating balat. mag-sombrero o magtakip ng bandana sa mukha. Umiwas sa usok at alikabok – Ito ang malaking problema natin . Tumawa ka at ika’y gaganda. parang 1 minuto lang ang exposure mo ng walang sunblock. Sa mga problemado. hindi kakalat ang dumi mula sa buhok papunta sa mukha.

Huwag matulog ng nakadapa – May nagsasabi na kapag naipit n’yo ang inyong mukha habang natutulog. Maglibang. Basta maganda ang saloobin mo. kailangan umiwas talaga sa araw. Gumamit ng sunblock 40 . Sa ganitong paraan. Huwag lumabas mula 10 AM hanggang 4 PM. 11. madali itong magkakalinya. Maging abala sa magandang gawain. tapos maglagay ng lotion. Magkaroon ng libangan. dadami ang inyong melanin. 11. Matulog ng nakatihaya. Maghugas muna ng mukha. Ang ibigsabihin ay medyo marami ang Melanin pigment sa ating balat. 9. 10. Ang melanin ay nagpo-protekta ng balat laban sa masamang ultraviolet radiation (UV-light) ng araw. Healthy living – Mag-exercise. Pero ano ba talaga ang tunay at napatunayan na ng siyensiya? Ito ang aking mapapayo: 1. parang beautiful ka na rin. makakapahinga pa din ang katawan natin. Magdasal at tumulong sa kapwa – Hindi ba ang tunay na kagandahan ay wala sa labas kundi nasa loob ng isang tao? Ang “inner beauty” ay mas tumatagal at nangingibabaw kaysa sa “outer beauty.” Naalala niyo ba si Mother Teresa? Madami siyang wrinkles pero parang may ilaw ang kanyang mukha. Umiwas sa pagkaing matataba. Usong-uso ngayon ang mga paraan na pampaputi. Gumamit ng Sunblock – Kung gusto ninyong pumuti. Mag-lotion sa gabi – May tulong sa pagpapakinis ng mukha ang mga lotion. Pampaputi Ng Balat: Ano Ang Tunay? Ang mga Pilipino ay moreno kaya medyo maitim ang ating balat. Diabetes at Tamang Pagkain muna. Kapag lagi kang nasa araw.Sakit sa Puso. 12. mamantika at sitsirya. At kung hindi ka makatulog ay humiga na lang kahit gising. Healthy eating – Kumain ng tama at masustansya tulad ng prutas at gulay na sagana sa vitamins and minerals. Ang importante ay masaya kayo para sumigla ang katawan. Hindi naman kailangan bumili ng mamahaling brands.

Ipahid sa mukha. lalo na yung may dry skin. Subukan ninyo ito sa bahay. Puwede ito pahiran ng kalamansi o lemon juice araw-araw. tiisin lang. 5. Huwag ding kukuskusin ang maiitim na balat. huwag na huwag kakamutin dahil magsusugat iyan. Magdala ng payong. 4. magsuot ng sombrero. mag-suot ng mahabang manggas at magpantalon. leeg at kamay. Puwede ang Whitening Cream – Ang mga subok na sangkap na pampaputi ay ang Hydroquinone 2% at Tretinoin 0. magsunglasses. kailangan siguraduhin ng publiko (1) na tama ang dosis ng glutathione. Mag-ingat lang na huwag sosobra at baka masira ang ating balat (acidic kasi ito). dahil lalo lang ito iitim. Huwag mag-beach. Tandaan: Bawal ang 3 K – Bawal ang kamot. 41 . 3. Kumonsulta muna sa dermatologist bago sumubok nito. Francisca Roa ng Philippine Dermatological Society. Kahit anong mantsa o pamumula sa balat. Kahit gaano kakati. Kalamansi o lemon para sa Age Spots – May mga tinatawag na age spots (parang pantal na maitim sa balat) na lumalabas kapag tayo’y nagkakaedad. may eczema. Kailangan maghintay ng 2 buwan bago makita ang epekto nito. kalkal at kuskus. Puwede ito gamitin ng lahat. Magtago sa araw – Nagtataka ba kayo kung bakit maputi at makinis ang ating puwit? Lagi kasing nakatago sa araw at polusyon.Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! na may SPF 30 pataas at may proteksyon sa UV-A at UV-B. Hanapin ito. mag-motorsiklo o mag-bike. o may tigyawat. at (2) walang diprensiya ang inyong atay.1%. Pero ayon kay Dr. Pinapahid ang oatmeal sa mukha at parte ng katawan na magaspang. 6. Ito ay ang Oatmeal Face Mask. Posibleng nagpapaputi rin ito. Puwede sumubok ng Glutathione – Ang glutathione ay isang gamot na pinag-aaralan pa kung epektibo sa kanser o hindi. Mayroong mga pasyente na naninilaw (jaundice) sa pag-inom nito. 2. Good luck! Oatmeal Sa Mukha: Siguradong Gaganda Ka! Mayroon akong nadiskubreng epektibo at murang paraan para magpaganda.

(3) Lagyan ng konting tubig para maihalo ng maigi. Ang oatmeal ay may 3 sangkap: (1) may polysaccharides para i-repair ang balat. Dahan-dahan lang. at (3) may saponin na nagtatanggal ng dumi at mga dead skin cells sa mukha (tinatawag na exfoliation). Hindi ba kuminis. Puwede itong ilagay bago maligo para isahan na ang paglilinis. lumambot at gumanda ang iyong kutis? Ang galing talaga. Puwede rin subukan ito. (2) Gumamit ng kutsara. Maglagay din ng sunblock araw-araw. cheeks at baba. ilong. (3) Hayaan ito ng 10 to 20 minutes. (5) Tuyuin ang mukha.Sakit sa Puso. Dagdag tips: Iwas sa araw. Iwas din sa sigarilyo. May mga iba na naghahalo din ng Plain Yoghurt sa face mask na ito. tingnan ang mukha sa salamin.000 B. tulad ni Cleopatra. Ihanda ang oatmeal face mask: (1) Durugin muna ang oatmeal sa isang tadtaran o sa osterizer. (4) Kung gusto n’yo. alikabok at usok. Malamig at medyo titigas ang mask. Kailangan ay walang make-up o dumi sa iyong mukha. Ano ba ang sikreto ng oatmeal-honey mask? Ang oatmeal ay ginagamit pa noong 2. Para ka nang nagpa-facial. (2) 3 kutsara ng honey. Ang honey naman ay nakatutulong sa may pimples dahil may sangkap ito na panlaban sa bacteria at pamamaga (anti-inflammatory).S. Ang oatmeal ay aprubado din ng U. ilalim ng mata. Ito ang mga mabilis magpakulubot ng kutis. (2) may oat protein para mag-moisturize ng kutis. (3) 2 kutsara ng tubig. brush o kamay para ilagay ang oatmeal mask sa buong mukha. (4) Pagkatapos ay dahan-dahang maghilamos ng maligamgam na tubig. Puwede itong gawin sa umaga at sa gabi. 42 . FDA para sa paglunas ng dry skin at eczema (yung mga may pantal-pantal). Pagpahid sa mukha: (1) Maghilamos muna ng mukha. subukan ang oatmeal-honey face mask. (2) Ilagay ang honey sa oatmeal at haluin ito. Kaya kung wala kayong pera magpa-derma. puwedeng initin ito ng bahagya sa microwave ng 10 segundo o sa kalan.C sa Egypt. Diabetes at Tamang Pagkain Ang mga sangkap ay (1) ¼ cup ng instant oatmeal. o kung kailangan mong magpa-beauty. Good luck po. Kailangan magmukhang pandikit ito. Ngayon. Isali ang noo.

Pagkatapos ay itaas naman ang kaliwang braso at ang kaliwang suso naman ang suriin. Mag-umpisa sa utong at unti-unting bumilog ng palaki ng palaki. Kung may kanser sa suso. Dapat alamin ng bawat babae ang tamang pagsusuri ng kanilang suso. Ang pagsusuri ng suso ay dapat gawin bawat buwan. Masdan ang bandang utong at paligid nito (ang nipple at areola). Gamitin ang dulo ng mga daliri ng kaliwang kamay para kapain ang iyong kanang suso. Tumayo sa harap ng salamin at ilagay ang braso sa gilid ng katawan. kalimitan ay may bukol din na makakapa sa kili-kili. Pagmasdan maigi ang bawat suso kung pareho ang laki at hugis nito. Sa kababaihan. kung puwede ay bago magregla at pagkatapos ng regla. Kung may makapa na kaduda-dudang bukol. Itaas ang kanang braso at ilagay ang kamay sa ibabaw ng ulo. Ang hinahanap natin ay ang mga cyst or mabibilog na parang holen sa ilalim ng suso. Ngayon naman ay humiga sa isang patag na kama. pangungulubot o dili kaya’y tumutulo na likido dito. Ang pagsuri ng suso ay nag-uumpisa sa edad 20 pataas. Minsan kasi ay may mga parang bukol na nakakapa bago mag-regla (dahil sa hormones natin) at nawawala naman pagkaregla. Mula sa gilid ng suso ay gamitin ang mga daliri para diinan ng paikot-ikot ang suso. 3.Ang Tamang Pagsusuri Ng Suso Ang tamang pagsusuri ng suso Ang kanser sa suso ang pangunahing sanhi ng pagkamatay sa kababaihan. Huwag kalimutan: kapain ang kili-kili. itaas ang kanang braso. Ito’y mga kulani (lymph nodes). Pagkatapos ay itaas at ipuwesto naman ang dalawang kamay sa likod ng iyong ulo. Pagkatapos ay gawin naman sa kabilang suso. kumonsulta sa doktor. Magpasuri ng suso sa iyong obstetrician (OB) at sabayan mo na rin ng Pap’s smear. Habang naliligo. 2. Suriin kung may pamumula. Ulitin ang pagmamasid sa iyong suso. Minsan ay kasing-liit lang ng isang monggo ang makakapa. at ang Pap’s smear ay kapag 43 . Ang mga ito’y maaaring masamang senyales. 1. Gamitin ang kaliwang kamay para salatin ang kanang suso. Nakasalalay po ang buhay n’yo dito. huwag makalimot sa iyong check-up bawat taon.

(3) Isang babaeng hindi nagkaanak. (2) May pagbabago sa laki at hugis ng suso. Ang tumor o bukol ay maaring cancerous. Una sa lahat. Bantayan natin ito. Ngunit may mga dahilan na magpapataas sa tsansa na magkaroon ng ganitong uri ng kanser. puwede itong mabuo at maging isang tumor. na tinatawag na malignant. Pagdating sa kanser sa suso. (1) May bukol na makakapa na kalimitan ay matigas at di pantay ang hugis. (4) Apektado ang balat sa suso.Sakit sa Puso. Kadalasan ay kinakailangan ng operasyon ang bukol sa suso. (3) Minsan ay nagdurugo ang utong. (4) Paggamit ng kontraseptibong pildoras. Heto naman po ang mga palatandaan ng kanser sa suso. Ang mga benign na tumor ay hindi kumakalat at sumisira sa katawan. kailangang magpamammogram o magpa-breast ultrasound para masuri maigi ang bukol sa suso. May mga kaso na nagmumukhang balat ng dalandan ang suso. Ang ibang tumor naman ay hindi masama o benign. Nagbubukol-bukol ito. Mag-ingat sa kanser sa suso Paano nagsisimula ang kanser? Ang kanser ay isang kondisyon kung saan ang selula ng ating katawan ay nawawalan ng kontrol sa pagtubo. (5) Ang pagsugat at pagdurugo ng balat ay malalang sintomas na. basahin mabuti ang dapat niyong gawin. (1) May lahi ng kanser sa suso sa pamilya. Diabetes at Tamang Pagkain nakikipagtalik na ang babae o edad 30 pataas. (2) Maagang pagkakaroon ng regla. Pangalawa. hindi pa tiyak ang sanhi nito. Kung kayo o ang kaibigan ninyo ay may bukol sa suso. Ito ay masamang senyales at dapat ipatingin agad. (5) Paggamit ng “hormonal” therapy. Minsan ay may dimple o paglubog sa balat ng suso. Sila ang makapagsasabi kung may tumor ka o wala. Kapag abnormal ang pagdami ng selula. Mas maaga 44 . kumonsulta agad sa isang surgeon.

Magpatingin agad sa doktor kung may duda kayo sa iyong suso. 45 . Huwag nang magdalawang isip pa.Mag-ingat Sa Kanser Sa Suso nating papaoperahan. mas malaki ang tsansang mapapagaling ang pasyente. Bawat araw po na tumatakbo ay mahalaga sa isang may kanser sa suso.

triglycerides. Simple lang po. mayroon akong matipid na paraan para malaman ninyo ang lagay ng inyong kalusugan. Una. Complete blood count o CBC – Makikita rito kung ikaw ay anemic o kulang sa dugo. Heto ang mga dapat ipasuri sa inyong dugo. ang ibig sabihin ay may diabetes kayo. good cholesterol (HDL) at bad cholesterol (LDL). 1. beans. taho. Mag-ehersisyo din.5 A Murang Check-up at Tamang Gamutan Murang Check-Up (Part 1): Blood test at Urinalysis lam kong marami ang ayaw magpa-check up sa doktor. Kaya uminom ng 8 hanggang 10 basong tubig araw-araw para malinis ang ating katawan. laman loob at lahat 46 . Pangalawa. Uric Acid – Kapag mataas ang inyong uric acid. 2. Umiwas sa matatamis at matataba para bumaba ang inyong blood sugar. Kapag mahilig kayo sa matatabang pagkain. mahal magpa-konsulta sa doktor. Makikita rin kung may impeksiyon ka sa katawan. masaya ang mga kidneys natin. puwede kayong magkaroon ng isang klaseng arthritis na kung tawagin ay Gout. Creatinine – Tumataas ang creatinine kapag may sakit na sa bato. Kapag malakas tayong uminom ng tubig. 5. puwedeng tumaas ang cholesterol ninyo. 4. Mag-iingat po. Sa mga takot magpa-check up. takot sila malaman ang sakit. akala nila ay mahal ang magpa-executive check-up. Ikatlo. 3. Fasting blood sugar o FBS – Kung lalampas sa 105 mg/dl ang inyong blood sugar. kare-kare. Lipid profile – Kasama sa test na ito ang cholesterol. Umiwas sa mga pagkaing mataas sa uric acid tulad ng monggo. Magpa-blood test at urinalysis.

Ano pa ang hinihintay n’yo? Magpa-check up na! Check-Up (Part 2): Chest X-ray. SGPT – Itong test ang nagpapakita kung may sira na ang inyong atay. Kung ikaw ay madalas ubuhin o may plema. makikita sa Chest X-ray kung ika’y may impeksi47 . dapat na kayong magpa-konsulta sa doktor. Tandaan din na may 10 hours fasting ang pagkuha ng dugo. Makikita rito kung ikaw ay may impeksiyon sa baga. kailangan mong magpa-X-ray. Ang mga sakit na hepatitis. Kung ang blood pressure ninyo ay lampas sa 140 over 90. puwedeng magpa-blood test ng 6 ng umaga. mayroon ding ibang mga tests na mahalaga: 1. Kung ikaw ay wala pang 40. 7. Urinalysis – Maliban sa blood test. Mas hahaba pa ang inyong buhay. makikita kung kayo ay may impeksyon sa ihi. maigi din na magpakonsulta sa doktor. Bukod sa eksamen sa dugo at ihi. ECG at Ultrasound ng klaseng mani. Pumunta sa isang kilala at murang laboratoryo. may diabetes o may diprensiya sa bato (kidneys). mas mura ang gamutan kapag maaga itong matutuklasan. Kung 8 ng gabi ang huling kain ninyo. Heto ang mga tests na dapat gawin kada 1 o 2 taon. mainam din na ipasuri ang ihi. magpakonsulta sa doktor at baka may altapresyon. binanggit ko na mura lang ang mag-pa-Executive checkup. bago pa mag-almusal. Ang halaga ng mga nabanggit na blood test at urinalysis ay humigit-kumulang P700 lamang. 6. Tandaan.Check Up (Part 2): X-ray. pero mayroon kayong nararamdaman sa katawan. Hindi ito dapat katakutan o ipagpaliban. Kung ikaw ay naninigarilyo. may bukol sa baga o lumalaki ang puso. Sa urinalysis. Kapag lampas sa 100 ang inyong SGPT. cirrhosis at ang pag-inom ng alak ay nakasisira sa ating atay. Ang lahat ng tao edad 40 pataas ay magandang magpa-check up. ECG at Ultrasound Sa naunang artikulo. Chest X-ray – Ang Chest X-ray ay nagkakahalaga lang ng mga P250. Magpakuha din ng blood pressure.

Makikita rito kung may diprensiya ang inyong atay (liver). nararapat magpa-Ultrasound ng buong tiyan. Kung normal ang inyong ECG ay wala naman dapat ikabahala. May ibang naniniwala na kahit uminom ka ng alak o kumain ng maraming taba. Ultrasound of the whole abdomen – Kung ikaw ay may nararamdaman sa parte ng tiyan. 2D-Echocardiogram – Ang 2D-Echo ay ginagawa lamang kung may natuklasang problema ang inyong cardiologist.000 sa malalaking ospital. Mas-tumpak ito kaysa sa simpleng ECG. Dahil dito. Hindi po ganito ang paggamit nito. Sa dami ay nakakalito na. Ngunit kung may nakita. Ang 2D-Echo ay parang ultrasound ng puso kung saan lalabas ang hugis ng inyong puso sa isang telebisyon. matres (uterus). 5 Food Supplements: Para Saan Ito? Napakaraming food supplements ang mabibili sa botika.Sakit sa Puso.000 sa murang laboratoryo. maganda po ang mga tests na ito. obaryo (ovaries) at pantog (bladder). Minsan may libreng ECG sa mga medical mission. ECG – Ang ECG ay isang test para makita kung ikaw ay may sakit sa puso. lapay (spleen). Ang silymarine ay binibigay lamang 48 . Diabetes at Tamang Pagkain yon. 2. pale (pancreas). mga P150 lamang. Mainam din ipa-X-ray ang ating mga kasambahay o kamag-anak na madalas inuubo. Ang galing hindi ba? Nagkakahalaga ito ng mga P1. Kapag may duda kayo sa kalagayan ng inyong puso o mga organo sa tiyan.000 sa murang laboratory.000 na Pinoy ang may sakit nito. 1. Laganap sa atin ang sakit na tuberculosis. Nakakahawa ang sakit na tuberculosis kapag hindi ito ginamot. Mura lang ang ECG. ngunit aabot ng P4. Huwag mangamba. Humanap ng laboratory na mura at subok na. ay makatutulong ang silymarine. magpasuri sa isang cardiologist (espesyalista sa puso). 3. Nagkakahalaga ito ng P2. apdo (gallbladder). 4. susuriin natin ang 5 kilalang mga food supplements. Alamin ang sakit para malunasan ito ng maaga. Silymarine – Ang silymarine ay para sa atay. Hindi po ito masakit pero may kamahalan lang. bato (kidneys). na umaabot sa 400.

Para saan ito: Pagbabara sa ugat. Ito’y dahil napatunayan itong mabisa para sa pag-protekta sa puso. Dapat ingatan ang pag-inom ng ginkgo biloba kasabay ng Aspirin. May nagsasabi na panlaban din ito sa kanser. puwedeng hindi na uminom ng silymarine. Grado: A 49 . Makatutulong din ito sa pagpapahimbing ng ating pagtulog. Para saan ito: Sakit sa puso. puwede itong makatulong sa pagiwas sa istrok at heart attack. Ayon sa pagsusuri. Melatonin – Ang melatonin ay isang kemikal na gawa ng ating pineal gland sa utak. Grado: B 4. Omega 3 Fish Oil – Ang Omega 3 fish oil ay tinatayang pinakamabisang food supplement sa lahat.Food Supplements: Para Saan Ito? (Part 1) kung ang pasyente ay may hepatitis o cirrhosis. Grado: B2. Nakatutulong ito sa pag-ayos ng ating pagtulog lalo na kung may jet lag. cirrhosis. Coenzyme Q-10 – Ang coenzyme Q-10 ay isang anti-oxidant. Ito ay nakapagpapalabnaw ng dugo tulad ng aspirin. Para saan ito: Hepatitis. May mga pagsusuri na nagpapakita na mabisa ang coenzyme Q-10 sa mga pasyenteng mahina ang puso o may heart failure. Hinihinalang baka makatulong din ito sa Parkinson’s disease at kanser. Kagaya ng aspirin. Para saan ito: Pampatulog Grado: B+ 5. Kung malusog naman ang atay. at pag-iwas sa istrok at heart attack. Ngunit hindi pa ito subok ng siyensiya. Ginkgo biloba – Ang ginkgo biloba ay nagmula sa dahon ng puno ng ginkgo. Para saan ito: Heart failure Grado: B 3. nakita ng mga doktor na ang mga umiinom ng Omega 3 ay mas malusog kumpara sa hindi umiinom nito. mataas ang cholesterol. dahil baka masyadong lumabnaw ang dugo at magdulot ng pagdurugo. pagbaba ng cholesterol.

Bukod dito. Para saan ito: Mataas ang cholesterol Grado: B2. Mag-ingat lang po ang mga may altapresyon at sakit sa puso dahil puwedeng lumala ang kanilang sakit. Para saan ito: Arthritis sa tuhod Grado: B 50 . Mas epektibo ang bawang kapag ito’y hilaw ngunit nakakairita naman sa sikmura. Bawang – Ang bawang ay puwedeng kaining hilaw o gawing tableta. Ang problema lang sa bawang ay ang amoy nito. 1. Ginseng –May paniniwala na ang ginseng ay nagpapalakas sa sexual performance ng mga kalalakihan.Sakit sa Puso. Good luck po! Mga Iba Pang Food Supplements: Para Saan Ito? Noong nakaraan ay nagsulat ako tungkol sa mga food supplements. Makatutulong din ito sa sakit ng tiyan. Diabetes at Tamang Pagkain Huwag po basta iinom ng food supplements. Heto pa ang 5 na popular na produkto. dapat pa rin kumonsulta sa doktor. Para saan ito: Nahihilo at nasusuka Grado: A 3. May nagsasabi na ang bawang ay bahagyang nagpapababa ng cholesterol at ng presyon ng dugo. Glucosamine Sulfate – Ang glucosamine ay nagmula sa shells ng alimango. Ang luya na ginawang salabat ay epektibo para sa nagsusuka at nahihilo. Napag-alaman sa mga pag-aaral na makatutulong ito sa paggamot ng arthritis sa tuhod. talaba at hipon. Ngunit kapag malala na ang arthritis. May nagsasabi din na nagbibigay ito ng dagdag lakas at resistensiya. Para saan ito: Pampalakas ng katawan Grado: B 4. Aralin at alamin kung babagay ito sa inyo. Makababawas din ito sa kirot ng ating kasu-kasuan. Luya – Ang gingerols sa luya ang sanhi ng lakas nito bilang gamot. ang luya ay may panlaban din sa mga mikrobyo.

kumuha ng second opinion at kumonsulta sa ibang doktor. at madalas ba itong mangyari? d. Magkano ang dapat kong ihanda na pambayad sa ospital at sa doktor? e. 1. 4. Heto ang payo ko. Buhay mo ang nakasalalay dito. May mga murang alternatibo ba para sa akin? Huwag mahiyang humingi ng pangalawang opinyon sa ibang doktor. Magdesisyon ng kalmante ang isip. katulad ng: (a) pagtanggal sa matinding sakit. Kung ang operasyon ay bago pa lamang (tinatawag na experimen51 3. Para saan ito: Panlaban sa kanser Grado: APumili lang ng supplements na babagay sa inyo. itanong kung bakit kailangan operahan agad. Paano ito ginagawa? c. Ilista ang mga tanong na ito para sa pagharap mo sa iyong doktor: a. Kailangan Ba Ng Operasyon? May mga bagay na dapat tandaan bago magpa-opera. 5. . Green Tea – Ang green tea na nagmula sa Asia ay pinapaniwalaang panlaban sa kanser at pampababa ng cholesterol. Kung hindi sapat ang paliwanag ng doktor.Kailangan Ba Ng Operasyon? 5. Alamin ang mga kondisyon na nangangailangan ng operasyon. At kung may tanong. Ano ang tawag sa operasyon? b. at (c) pagpapahaba ng buhay. (b) pagsasaayos ng deformity. Mag-ingat lang sa pag-inom dahil may halo itong caffeine na maaaring magpabilis ng tibok ng puso. Kung emergency. Nilista ko ang mga sitwasyon na kailangan maghinay-hinay sa iyong desisyon: a. Huwag magpapadala sa emosyon. kumonsulta sa inyong doktor. 2. Itanong kung ang operasyon ay emergency o puwede pang maghintay. Ano ang risks o peligro sa gagawin sa iyo.

Magtanong maigi bago umayon sa ganitong operasyon. operasyon sa buto. Ito ay ang pagtanggal sa tonsils. heart bypass. Diabetes at Tamang Pagkain tal). may mga doktor na ‘mabilis’ mag-opera at mayroon namang konserbatibo. Ingat po! 52 . b. 6. angioplasty. Sa madaling salita. Caesarian section (CS). pagtanggal ng matris. operasyon sa apdo at mga plastic surgery. Kung hindi sigurado ang kahihinatnan ng operasyon. Magdasal na makita ninyo ang tamang doktor na magpapagaling sa inyo. Linawin ito sa doktor.Sakit sa Puso. May mga kontrobersyal na operasyon na paiba-iba ang opinyon ng maraming doktor.

mas mabisa iyung gamot na iniinom araw-araw. Walang epekto ang pa-isa-isang tableta lang. Mabisa Ang Generics na Gamot Oo. wala nang Patent (open na sa publiko) ang mga gamot na generics kaya ang mga kompanya ay puwedeng gumawa at magbenta nito. Halimbawa. Alam kong may nagsasabi na mahina ang mga generics. diabetes at iba pa ay mabibili sa Botika ng Bayan. Ang mga nag-rereklamo ay ang mga dayuhang kompanya na nagbebenta ng napakamahal na gamot. Mababa din ang presyo ng mga gamot para sa lagnat. umaabot sa P20 hanggang P50 ang mga gamot dito. Sana ay huwag manira sa generics 53 . ubo. altapresyon. trangkaso at antibiotic. Isa pa. Kaunti din ang sinusuwelduhang empleyado.6 D Murang Gamutan Bumili Ng Generics Na Gamot ahil mahal ang presyo ng gamot. Sa mga kompanya ng gamot. ang payo ko ay mag-generics na lang tayo. kung tunay na gusto niyong tumulong sa mga Pilipino. mabisa ang generics. ibaba natin ang presyo ng gamot. Ang mga gamot para sa impeksiyon. Bakit mura ang generics? Mas mura ang generics na gamot dahil hindi sila gaano gumagastos sa advertisements at promotion. Ang halaga nito ay mula P2 hanggang P8 lamang ang isang tableta. kaya mas mura ang benta nila. mas mabisa kaya ang pag-inom ng antibiotic na nagkakahalaga ng P200 bawat tableta o ang pag-inom ng murang antibiotic na P7 lang pero araw-araw mo namang iinumin ng 10 araw? Sa aking palagay. Kung ikukumpara natin ito sa mga gamot sa malaking drugstore.

Bumili ng sapat na gamot at inumin ng tamang dosis para tuluyan kayong gumaling. Pero kung gipit kayo sa budget. Mas maigi kung makunan ng 2 beses para makasiguro na mataas talaga ang presyon. Suportahan natin ang Botika ng Bayan at Generics Pharmacy para lumawak pa ang kanilang matutulungan. Magtiwala po kayo. Kung 54 . Ang isang tao ay may high blood kapag ang blood pressure niya ay lampas sa 140 over 90 ang bilang. Hydrochlorothiazide: Mura at Mabisa Ang pinakamurang gamot sa altapresyon ay ang Hydrochlorothiazide na mabibili sa drug store sa halagang P5. Napakamura.90 lang ang gastos sa bawat araw. maraming pasyente ang may altapresyon o high blood pressure. At pagdating sa edad 60 pataas. Hindi naman ito mali. halos 50% ang may high blood na. Hydrochlorothiazide sa High Blood: Mura at Mabisa Sa iba’t-ibang medical mission na pinupuntahan namin. Kaya lalabas na P2. Diabetes at Tamang Pagkain na gamot. hindi ba? Metoprolol: Mura pero mahinang gamot Maraming doktor ang nagrereseta ng metoprolol para sa altapresyon. puwede kayo bumili ng mamahaling gamot sa drugstore. Karamihan ng ating kababayan ay hindi kaya bilhin ito. Alam niyo ba na 1 sa bawat 5 Pinoy ay may high blood. Ang problema ay napakamahal ng mga gamot para sa altapresyon. Ang pag-inom ng kalahating tableta bawat araw ay kadalasang sapat na para bumaba ang presyon. ngunit mahina ang gamot na metoprolol para sa high blood. ang payo ko ay mag-generics tayo. Mag-Generics Tayo Kung kayo ay mayaman.85 lamang.Sakit sa Puso.

Ano ang maiging paraan ng gamutan? Tandaan mabuti ang pangalan ng gamot. May sakit ba siya sa puso. Nakalulungkot pero marami sa ating mga pasyente ay nireresetahan ng napakamahal na gamot. itanong ang hinihinalang sakit o “working diagnosis. 3. Hindi po ito makasasama sa iyong kalusugan. Kung hindi pa alam ng doktor kung ano ang sakit. Bilang isang cardiologist. Ilista ito sa isang papel. 55 . Kaya lagi kong tinatanong sa pasyente kung magkano ang budget niya.Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin ang presyon mo ay lampas 160 over 100. Puwede bang generic na lang? Magsabi ng tapat na kulang ang pera. laboratory test o gamot lamang? Ilinaw maigi sa doktor. Kapag kulang sa pera. dapat malinaw ang diagnosis o sakit ng pasyente. madalas ay napapagastos sila ng malaki para lang gumaling. Magtanong kung may matipid na gamutan – Huwag mahiyang magtanong sa doktor kung may mas murang gamot. 2. Hindi na ito tatalab. Paano ba tayo makatitipid sa gamutan? 1. Alamin ang gamutan – Kailangan ba ng pasyente ang operasyon. hindi na puwede ang metoprolol lang. Hindi na nila alam kung ano ang gagawin. Alamin ang sakit – Una sa lahat. pinapayo ko sa mga nakababatang doktor na gumamit na lang ng hydrochlorothiazide 25 mg para sa mga pasyenteng napakataas na blood pressure. Sa katunayan ay hahaba pa ang iyong buhay! Paano Makatitipid sa Medikal na Gastusin Maraming tao ang natataranta kapag sakit na ang pinagusapan. Ano ang dosis at ilang beses iniinom ang gamot bawat araw? Mahalaga po ito para maintindihan natin ang kalagayan niyo. sa atay o sa bato? Ano ang tawag sa sakit niya? Isulat ito sa papel para hindi makalimutan. Kawawa naman ang pobreng pasyente na wala na ngang pambili ng pagkain. nabigyan pa ng mahal na gamot. Hindi naman kasalanan ang maging mahirap. mag-hydrochlorothiazide ka na lang. Ang gamot sa altapresyon ay iniinom ng maraming taon. At dahil dito.” Puwede na rin iyan.

Walang short-cut sa pagpapagaling. Anong Gagawin? Heto ang aking mga payo kung paano makalilikom ng pera. pumila sa mga charity services ng gobyernong ospital tulad ng PGH. diabetes at sakit sa utak ay kailangan ng matagalang gamutan. altapresyon. Sa katunayan. Hindi ko pinapayo na pumunta sa albularyo o herbal na gamutan. I-xerox ang lahat ng inyong rekord – Huwag iwawala ang mga resulta ng inyong laboratoryo. Hiramin ang resulta ng test at i-xerox ito. Kasi daw. 56 . Maging masipag sa follow-up – Maraming pasyente ang tamad magpacheck up. Kung kulang sa budget. mas makatitipid kayo kung madalas kayong magpapa-check up. 1. Subukan muna sa tunay na doktor at tunay na gamutan bago magbakasali sa iba. Ikaw ang pasyente at kailangan hawak mo ang buhay mo. Ilagay sa isang folder at laging dalhin sa inyong pagpapa-check up. Alam n’yo ba na karamihan ng sakit ay kailangan ng maintenance na gamot? Ang mga sakit sa puso. at Philippine Children’s Medical Center. Marami din ang inihihinto ang kanilang gamot dahil naubos na daw ang reseta. Jose Reyes. pumila na lang sa government hospitals at health centers. 4. Kailangan ang matagalang pagmamasid at pag-iingat sa sarili. puwedeng kayong malagay ng Social Services sa “Class D.Sakit sa Puso. Libre na ang mga serbisyo ng doktor. mabuti naman ang pakiramdam nila. Kung walang trabaho.” Ang ibig sabihin ay pinakamababa ang presyo ng gastos. Huwag itong i-asa sa laboratory center o sa doktor. 5. Heart Center. Kulang ang Pera. Pumunta sa gobyernong ospital – Para makatipid. Magtanong sa ibang doktor. Kapag nawala ito. Pumunta sa mga government hospitals kung saan mas alam nila ang mga murang gamutan. Phil. parang tinapon ninyo na rin ang pera. Diabetes at Tamang Pagkain hindi ba? Kung hindi kayo kuntento sa paliwanag ng inyong doktor ay humanap ng pangalawang opinyon.

Kahit ang pagkakasakit ay puwedeng maging daan sa pagkaayos ng pamilya. prutas o card sa inyong balak lapitan na sponsor. Tumulong sa mga charity foundations. corporations at sponsors – Kung mapapansin niyo. Malaki ang maitutulong ng dasal. Ngunit kung nakita naman nila na puspusan ang pagsisikap mo.Kulang ang Pera. 5. Ang madalas hingiin ay ang medical abstract (humingi sa doktor o ospital).000 ang naitutulong ng PCSO. Sumulat sa PCSO – Sa Pilipinas parang PCSO na lang ang takbuhan ng lahat. Kung wala naman ay magtiyaga na lang at pumila. Labanan natin ang sakit. Magsikap at magdasal araw-araw – Dalawa ang sikreto ng taong matagumpay. Alam natin na napakahirap humingi ng pera. nilibre ang lahat ng gamot niya ng Foundation. pag-iingat sa sarili at pagtulong sa kapwa. ID picture at letrato ng bahay. Kailangan ipakita sa ibang tao na masipag ka. Kaya iyan! 57 . kung tayo ay tutulong muna. walang gana ang sponsor na tulungan ang maysakit. Magbigay ng kahit kaunting regalo. Ang ibang budget ay sariling sikap na natin. posibleng matulungan din tayo sa ibang araw. Mas maigi sana kung may kakilala ka dito. Ayusin ang lahat ng papeles o requirements – Karamihan ng gobyernong ospital at institution ay kailangan ng mga papeles. Ipakitang na marunong kayo tumanaw ng utang na loob para lumaki ang tsansang mapakinggan kayo. Trabaho at dasal. 4. 3. Kung tatamad-tamad ang humihingi. Ihanda ito ng maaga para makapasa sa charity services. May dahilan ang lahat. Huwag iwawala ang kahit anumang papeles. May isang pasyente akong nag-janitor sa isang charity foundation. Anong Gagawin? 2. Ngunit ayon sa Biblia. derecho na ang donation ng PCSO sa iyong ospital.000 to P15. Kadalasan ay P10. Hindi naman tayo bibigyan ng Diyos ng problema na hindi natin kayang lutasin. Kung kailangan mo ng operasyon. maaawa ang donor at puwede kayong tulungan. Noong nagkasakit siya. barangay clearance. hindi ko sinulat na “humingi ng tulong” kundi “tumulong sa” charity foundations.

Kung humahapdi ang sikmura mo sa 80 mg na aspirin. pinapayuhan ang pasyente na kumain muna bago uminom ng aspirin. Kung madalas humapdi ang iyong sikmura. Dahil dito. ang aspirin ay nababagay sa mga sumusunod na sakit: 1. may puwedeng ipalit ang iyong doktor. Ngunit may dapat muna tayong alamin bago uminom nito. palitan ng 30 mg na aspirin. Ang brand name na Aspririn 30 mg ay Cor 30. kung bagay sa iyo ang aspirin. Mabisa din ang aspirin sa mga taong may diabetes. Ngayong alam mo na kung para saan ang aspirin at posibleng side effect nito. Napatunayang mapipigil ng aspirin ang istrok at atake sa puso. Dalawa kasi ang klase ng istrok. Diabetes at Tamang Pagkain Sa Pisong Aspirin. magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. (Iyung istrok na may bara sa utak. Ito ay mabisa pero mas mahal na gamot – ang Clopidogrel (brand name Plogrel) na nagkakahalaga ng P30 bawat tableta. Side Effect ng Aspirin Ngunit dapat ding mag-ingat sa pag-inom ng aspirin dahil maaaring mangasim ang sikmura at magka-ulcer. hahaba ba ang buhay mo? Napakagandang gamot ang aspirin.) 2. may sakit sa puso at may mataas na kolesterol. Makatutulong ang aspirin kung kayo ay nagkaroon na ng atake sa puso o istrok. 58 . Ayon sa maraming pagsusuri. Ano ang dosis ng Aspirin? Ang tamang dosis ng aspirin ay 80 mg bawat araw. makakapag-desisyon ka na. sa tulong ng iyong doktor.Sakit sa Puso. Abot kaya ito. Ano ang puwedeng ipalit sa aspirin? Kung hindi ka makainom ng aspirin dahil sa ulcer o allergy.

000 hanggang 70. 3. lalo na ang gagastusin para dito.000 o minsan libre Pribadong hospital: P 25.000 Pribadong hospital: P 60. Gallbladder surgery o pagtanggal ng apdo: Charity hospital: P 10.000 Thyroid surgery o pagtanggal ng goiter sa leeg: Charity hospital: P 10. ililista ko ang mga pangkaraniwang operasyon. Ganito po ngayon ang kalakaran sa operasyon sa Pilipinas.000 hanggang 20.000 Pribadong hospital: P 60. Wala nang mas mura pa.000 Hernia surgery o pag-ayos ng luslos sa singit: Charity hospital: P 10.000 Heart bypass surgery o pag-opera sa puso: Charity hospital: P 150. 7. 1.000 hanggang 40. Magkano Ba Ang Operasyon? Ang isa sa kinakatakutan ng lahat ay ang pagdating ng operasyon.000 hanggang 70.000 hanggang 80. Magtiwala at kumonsulta sa ating mga charity hospitals tulad ng PGH.000 Angiogram o pagsilip ng mga ugat sa puso: Charity hospital tulad ng PGH o Heart Center: P 5. 6.Dok. 4.000 hanggang 20.000 hanggang 20. Saan may murang operasyon? Paano makatitipid? Sa artikulong ito. 5.000 hanggang 80.000 hanggang 60.000 Myoma surgery o pagtanggal ng myoma sa bahay bata: Charity hospital: P 10.000 Pribadong hospital: P 60. Magkano Ba Ang Operasyon? Dok. at humigitkumulang ang magiging gastos ninyo sa pribadong ospital kumpara sa pangpublikong ospital.000 Pribadong hospital: P 60. 59 .000 hanggang P 1 milyon Cataract surgery o pagpalit ng lente sa mata: Charity hospital o medical mission: P 5.000 Pribadong hospital: P 40.000 2.000 hanggang 10.000 hanggang 200.000 Pribadong hospital: P 500.000 hanggang 25.

mabibigyan kayo ng pinakamurang diskuwento para sa operasyon. Huwag nang hintayin pa na umabot sa operasyon. at kumain ng matatabang pagkain? Gusto pa ba nating abusuhin ang ating katawan sa pag-inom ng alak at iba pang bisyo? Kung wala kayong ganitong pera para magpa-opera. 60 . Ang operasyon sa puso sa char- 2. Magpa-interview sa Social Service ng PHC. Lalo na kung medyo malala ang kondisyon at kailangan operahan na. Alamin ang sakit ng maaga para malunasan ito. Ang layunin natin dito ay ang makakuha ng mababang kategorya. Diabetes at Tamang Pagkain East Avenue Medical Center. Pumunta sa Philippine Heart Center (PHC) o Philippine General Hospital (PGH). Ano ang sabi ng doktor? Ano ang pangalan ng sakit? Bakit kailangan operahan? Itago ang lahat ng laboratory tests ninyo. Matagal ang proseso at marami ang maysakit. 4. Grabe ang gagastusin! Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera: Paano Na? Marami ang nagtatanong sa akin kung ano ang gagawin ng mga mahihirap na pasyenteng may sakit sa puso. Sa ganitong paraan. O papaano na iyan? Nahilo ba kayo sa dami ng “000”? May balak pa ba kayong manigarilyo. National Orthopedics Center. 5. Dito po kayo pipila para malaman ang inyong sakit. I-xerox ng maraming kopya. Kapag nadesisyonan na ng doktor na kailangan mo ng operasyon. Saan sila lalapit na ospital o doktor? Ganito po ang dapat niyong gawin: 1. at marami pang iba. Alamin maigi ang sakit. Philippine Children’s Medical Center. kailangan niyong magtiis sa haba ng pila. Pumila sa Charity Out-Patient Department ng PHC o PGH.Sakit sa Puso. 3. Magpatingin sa doktor. alamin kung magkano ang gagastusin. Ang Philippine Heart Center ang pinakamalaking ospital para sa mga mahihirap na may sakit sa puso. ay maigi nang mamuhay ng malinis at kumain ng tama. Dalubhasa ang mga doktor dito. Kaya lang po.

Kompletuhin ang lahat ng papeles. Minsan ay bumababa naman ang presyong ito. kaibigan. at iba pa. Subuking humingi ng tulong sa kamag-anak. social service certification. DSWD at Pagcor ay nagbibigay din minsan ng dagdag pondo para sa operasyon. 7. Isiping darating din ang tutulong. barangay report. Pumila lang ng maigi. Good luck po! 6. Magpursige para makalikom ng pera para sa operasyon. 8. Habang may buhay. kompanya.000 hanggang P200. Kailangan ay kompleto ang inyong medical abstract. Bumalik sa takdang petsa at huwag mag-absent.000. pulitiko. Huwag agad matakot sa presyo.Kailangan Operahan Sa Puso At Walang Pera ity ward ay nagmumula sa P20. litrato. at charity foundations. 61 . may pag-asa. Huwag mawawalan ng pag-asa. Ang PCSO.

Ayaw ko mang isulat. (2) Hayaang magtrabaho sa ibabaw ang nakababatang kapareha. nahulaan kong wala kang balak makipag-sex sa iyong misis. Ngunit kung makikipag-sex ka sa nakababatang partner. alta-presyon at iba pa. titigil ba ang puso ko kapag nakipag-sex ako? Kaibigan.7 7 Tanong Sa Sex at Family Planning Baka Tumigil Ang Puso Kapag Nag-sex A ko’y 71 years old at may sakit sa puso. o dili kaya ay magpabantay sa duktor! Bakit mabilis ang tibok ng puso ko kapag ako’y ninenerbiyos? Ano ang first aid sa ganitong kalagayan? Sa oras ng maramdaming sitwasyon. sa tono ng iyong tanong. Ayon sa pagsusuri. ang katawan natin ay naglalabas ng isang kemikal na tinatawag na epinephrine. at (5) Humingi ng medical clearance sa iyong doktor. Ito’y ginagamit ng ating katawan kung may peligro. maghintay muna ng dalawang oras. pero ito ang mga safety tips sa ganitong sitwasyon: (1) Inumin muna ang regular na gamot bago makipag-sex tulad ng gamot sa puso. mas walang panganib makipagtalik kay misis (o sa iyong usual partner) dahil mas kaunti ang lakas na iyong gagamitin. (4) Itakda ang pakikipag-sex sa umaga. Dahil mas excited ka. magkakaroon ng dobleng stress sa iyong puso. Nakarinig ka na siguro ng taong binuhat ang muebles nila 62 . Ang tanong ko ay kung paano ako makikipag-sex nang walang peligro? Dok. (3) Huwag makipag-talik ng bagong kain. bago ang inyong tagpuan at may balak kang patunayan sa iyong pagkalalaki. Mag-isip muna dahil marami ang ina-atake sa puso sa ganitong pagkakataon. para may lakas pa.

Huminga ng malalim at mabagal ng walong beses. ay naglalabas ng epinephrine ang katawan. tungkol sa family planning. Heto ang mga paraan: 1. may 12. Para sa mga may nerbiyos. relax ka lang.000 kababaihan ang namamatay dahil sa paglalaglag ng bata (abortion). 2. Bawat taon.” Dito ay ikinuwento niya ang lahat ng katuwa-tuwa at nakakatawang istoriya tungkol sa family planning. hindi puwedeng gamitin ang rhythm. Kung bibilangin natin ay 14 na safe days at 14 na hindi safe days. Mabisa at walang delikado ito.000 sanggol ang na-a-abort bawat taon. ang safe na araw para magtalik ay 7 araw mula sa unang araw ng pag-regla. Umupo sa isang tabi. Pero may natural ding paraan para labanan ang kaba. Dahil dito. Family Planning at Senator Juan Flavier Si Senator Juan Flavier ay sumulat ng librong “Family Planning Made Easy. Bakit ba dapat mag-plano ng pamilya? Ayon sa Senador. Grabe! Ang layunin lang ni Senador Flavier ay bigyan ng impormasyon ang ating mga kababayan. bumibilis ang tibok ng iyong puso. kung may matinding problema. Ok lang iyan kaibigan. lalo na ang mahihirap.Family Planning ni Senator Juan Flavier sa oras ng sunog. nagbibigay ako ng isang pangpakalmang gamot tulad ng Bromazepam (brand name Lexotan) na makakahingi ng reseta sa doktor. maraming mga nanay at sanggol ang namamatay dahil sa hindi pagpa-plano ng pamilya. Withdrawal Method – Ang withdrawal ay kung saan tinatanggal ng lalaki 63 . At alam n’yo ba na may 300. Ngunit kung ang babae ay hindi regular ang menses. Sa pagkakataon na kayo ay nagalit. Rhythm Method – Ang rhythm ay magagamit ng babaeng regular ang pagregla. Iyan ang taglay ng epinephrine. Ligtas din ang 7 araw bago dumating ang susunod na regla. Gamitin ang imahinasyon para makalikha ng isang matahimik na lugar sa iyong isipan. Kung ang menses ng babae ay bawat 28 araw. kung magtatalumpati.

lahat may tuberculosis. 3. tulad ng IUD (intra-uterine device) at diaphragm na hindi ko na tatalakayin. Epektibo din ang condom pang-family planning. Kaya lang. Medyo safe naman po ito. Ang 2 permanenteng paraan ng family planning ay ang vasectomy at ligation. heto ang mga paraan ng family planning na ginagamit ng Pinoy: Pag-inom ng pills (32%). may mga lalaki na ayaw gumamit ng condom dahil hindi sila lubusang nasisiyahan sa kanilang pagtatalik. Mesa. Papaano pa kaya sila aahon sa buhay? Ayon sa pagsusuri. Hayan. 64 . May iba naman ang nagsasabi na “pigilan si Mister sa pang-gigigil.2%). may pamilya kaming binisita sa tabi ng riles ng tren sa Sta. Pumili ng angkop sa inyo at sa inyong paniniwala. Pills – May mga pildoras na iniinom araw-araw ng kababaihan para hindi magbuntis. Ito’y dahil may konting semilya nang lumalabas kahit hindi pa nag-oorgasm ang lalaki. Alamin natin itong mga paraan ng family planning. hindi ba? Napakamahal po ngayon magpa-aral at magpalaki ng anak. naospital ang nanay dahil nabuntis na naman at dinugo ng malakas. 4. May 7 silang anak. Ang tatay at nanay. Napatunayan na ito’y makapagpipigil sa pag-laganap ng AIDS at sakit sa babae. Diabetes at Tamang Pagkain ang kanyang ari bago mag-orgasm o maglabas ng semilya. Puwede din magpa-vasectomy ang lalake o magpatali ang babae. Mababawasan nito ang tsansang magbuntis ang babae. Magtanong sa inyong obstetrician-gynecologist (doktor sa babae) o sa inyong health center tungkol dito.” Hindi naman ito puwede. may TB din. Condom – Ang condom ay isang plastic na isinusuot sa ari ng lalaki. Good luck po! Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? Sa aming medical mission. Withdrawal (14%). Ligation sa babae (19%). May iba pang mga paraan ng family planning. Tinulungan namin sila at binalikan pagkaraan ng 5 buwan. ngunit hindi po ito 100%. Rhythm method (14%). Condom (4%) at Vasectomy (0.Sakit sa Puso.

Duduguin pa kapag nanganak. Ayon kay Doc Jondie. Puwede itong pag-usapan ng mag-asawa kung ano ang pipiliin nila. Kung ikukumpara natin ang vasectomy sa ligation. Ginagawa ito sa mga ospital ng gobyerno. ngunit wala nga lang itong semilya (sperms) na nakabubuntis. Ang fallopian tubes ay pinagdadaanan ng itlog ng babae mula sa obaryo papunta sa bahay bata (uterus). 2. Karapatan ito ng bawat isa. Ligation sa kababaihan Ang ligation ay isang operation kung saan tinatali ang fallopian tubes ng babae. Mabuti sana kung sapat ang pera ng pamilya para magpalaki ng maraming supling. hindi na magbubuntis ang babae. May semen pa rin na lalabas sa lalaki. Kadalasan ay hindi kakayanin ng puso ang stress ng pagbubuntis. Vasectomy sa kalalakihan Ayon kay Dr. napakadali lang magpa-ligate. Jondie Flavier ay nag-pro-promote din ng vasectomy. Eduardo Gatchalian.Bakit Kailangan Mag-plano ng Pamilya? 1. Kapag tinali ito. Lalo na kung Caesarian Section o CS ang ginawa. mas madaling gawin ang vasectomy sa lalake. makagagawa sila ng tamang desisyon para sa 65 . Masama ba ang epekto ng vasectomy sa sex life? Hindi. Magagawa ito sa loob ng 30 minutos at ginagamitan lang ng local anesthesia. Alam naman natin kawawa ang babae sa laging pagbubuntis. Si Dr. Bilang isang doktor. marami na akong nakitang pasyente na matutulungan ng family planning. Ngayon. dating presidente ng Philippine College of Surgeons. Ligtas ang ligation at bihira lang magka-komplikasyon. Ang vasectomy ay isang simpleng operasyon kung saan pinuputol ang tubo ng semilya ng lalaki (tinatawag na vas deferens). Tulad ng mga babaeng may rheumatic heart disease at mahina ang puso. walang itong epekto sa pagtatalik. ligtas at epektibo ang vasectomy. Maghihirap sila ng 9 na buwan. Madalas ay sinasabay ang ligation sa panganganak ng babae. kailangan natin ibahagi ang tamang impormasyon tungkol sa family planning. Ayon kay Dr. Flavier. depende sa kanilang paniniwala at pananaw sa buhay. ito’y para hindi rin mahirapan ang mga babae.

Naninirahan ito sa vagina. Diabetes at Tamang Pagkain kanilang sarili. Pinagsisisihan ko na ang aking mga ginawa. Nagka-tulo po yata ako. lalamunan. Puwedeng uminom ng 3 araw. makalipas ng 5 araw. Ako nga po pala’y may asawa at 2 anak. madilaw o maberdeng likido na tumutulo sa ari o vagina. minsan ay hindi na ito epektibo. Salamat sa liham mo. at medyo sumakit ang aking pag-ihi na parang lagi akong may balisawsaw. at puwede rin kumalat sa dugo at kasukasuan (joints).) 1. Nakagamit po ako ng bayarang babae. Tama lahat ang mga sintomas na ikinuwento mo tungkol sa tulo. cervix (kuwelyo ng matres). Uminom po ako nito. Ngayon dumami ulit ang tulo ko. Bawal ito inumin ng edad 18 pababa. May namamatay dito. mata at puwit ng tao! Grabe ang kamandag ng sakit na ito. Sana po’y matulungan nyo ako. Sa kuwento mo ay mukhang nagkaroon ka ng Gonorrhea o tulo. Ang Gonorrhea ay dahil sa bacteria na Neisseria gonorrhea. (Magpakonsulta muna sa isang Urologist o OB-gynecologist para matiyak ang sakit. Ciprofloxacin 500 mg tablet. Masakit ang pag-ihi na parang binabalisawsaw. puwede ito magdulot ng pagkabaog (sterility). may nagpayo sa akin na uminom ng “ciprofloxacin”. Nasa daanan ng ihi (urethra) naman ito ng kalalakihan. kumonti ang mga spots ko pero hindi nawala.Sakit sa Puso. Sexually-Transmitted Disease Magandang araw po Doc Willie! Ako po’y may idudulog sa inyong problema. (Dahil matitindi na ang mga klase ng Gonorrhea ngayon. Good luck po. God Bless! – Anonymous Dear Anonymous. matres at fallopian tubes ng babae.) 66 . Doc Willie. isang Sexually-transmitted disease. Puwedeng lumipat ang gonorrhea sa bibig. Heto ang mga gamot na ibinibigay ng doktor. Kapag hindi ito ginamot. may napansin po ako na mga “greenspots” sa aking brief. Makukuha and Gonorrhea sa pagtatalik. May maputi. 2 beses sa isang araw.

God bless din! Nasira ang Sex Life ni Mang Bert Dear Doc Willie. May kahalo pa itong Chlamydia. 3. Inumin ng 7 araw. isa pang Sexually-transmitted disease. 56 years old. Sa mga seryosong kaso. Gumamit ng condom para mabawasan ang tsansang mahawa. “Gusto pa ng isipan pero mahina ang 67 . Ang importanteng tanong ko po ay ano po ba ang magagawa ninyo para manumbalik ang kasiglahan ko sa sex. Ang pagsisisi ay laging nasa huli. 2 beses sa isang araw. Sa dami ng mga sumusulat sa akin ay pinili ko ang liham mo dahil alam kong malaki ang problema mo. Iyon bagang. Tawagin ninyo na lamang akong Mang Bert. 2. God bless! Hi Bert.Nasira ang Sex Life ni Mang Bert 2. Ayaw na pong tumigas ni manoy. Umaasa. At sana naman ay matuto na ng leksyon at maging matapat kay Misis. Mahirap ang masira ang sex life lalo na sa ating kalalakihan. may asawa. bakit po kaya? Sana matulungan ninyo ako sa aking problema. sumulat ako sa inyo dahil nabasa ko kayo sa Pilipino Star Ngayon ang paborito kong diyaryo. tinuturukan ng Ceftriaxone 125 o 250 mg injections sa loob ng masel (intramuscular). Paano makaiiwas sa sexually-transmitted disease? 1. Salamat sa sulat mo. May pagkakataon na hindi lang Gonorrhea ang sakit ng pasyente. Ang gamot sa Chlamydia ay Doxycycline 100 mg tablet. Kawawa naman si Misis at baka mahawa pa siya sa Sexually-transmitted disease. Ong. Natuklasan kong may diabetes ako 2 taon na ang nakakaraan. ang tamod ko ay kaunti lang kung lumabas hindi tulad noong mga nakaraang taon na tumitilamsik at marami. Huwag makipagtalik sa ibang babae (o lalake) na hindi mo asawa o permanenteng partner. ano po ba ang mainam? Isa pa Dr. Natuwa ako sa issue mo tungkol sa ‘dyeta sa diabetes’.

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain katawan.” Ang tanong mo ay bakit nagkaganoon si manoy at ayaw nang tumigas? Ang masisisi natin dito ay ang diabetes mo. Alam n’yo ba na kapag ang diabetes ay pinabayaan ng 5 taon ay magiging impotent ka na? Ito’y dahil sinisira ng diabetes ang mga UGAT natin, mula sa puso (atake sa puso), mata (pagkabulag), paa (pagkamanhid at puwedeng maputulan ng paa) at ari ng lalaki (paglambot ng ari). Nagbabara at kumikipot ang daanan ng dugo sa ari. Dahil dito, hindi na titigas ang ari kahit ano pang gawin o basahin. Ang solusyon dito ay dapat IBABA natin and asukal sa dugo. Heto ang mga numerong kailangan itaga sa isipan ng lahat ng diabetico. 1. Fasting blood sugar na hindi lalampas sa 105 mg/dl 2. Two-hour blood sugar na hindi lalampas sa 140 mg/dl 3. Hemoglobin A1C na hindi lalampas sa 6 mmol/L Kung kayo’y may diabetes, i-check ang unang 2 test ng 2 beses kada linggo. Kung kaya ng budget, bumili ng sariling blood sugar monitor para maibaba ng husto ang blood sugar. (P3,000 ito sa Bambang, Rizal Avenue.) Yung Hemoglobin A1C naman ay puwedeng i-check sa laboratoryo kada 2 buwan. Tandaan, kapag 5 taong lampas sa normal ang iyong mga numero sa diabetes, puwedeng maglaho ang iyong sex life. Magpakonsulta tayo sa isang endocrinologist o diabetes specialist para sa tamang gamot na iinumin. Karamihan ng diabetico ay kailangang uminom ng gamot. Makatutulong din ang tamang diyeta at ehersisyo. Kaya Bert, kapag normal na ang iyong blood sugar, mapipigilan na natin ang panghihina ni manoy at baka manumbalik pa ulit ang sigla, lakas at dami na iyong inaasam. Good luck po.

“Dok, masama ba ang Oral Sex?”
Dok, masama ba ang oral sex? Hindi masama ang oral sex kung ikaw at ang iyong partner ay parehong malusog. Siguraduhin walang vaginal discharge ang babae at walang im68

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?” peksyon din ang lalake. Maligo maigi at maging malinis sa katawan. Pagkatapos mag-sex, magmumog ng bibig at lalamunan ng isang mouthwash. Uminom din ng kalahating basong tubig para mahugasan ang lalamunan. May isang pagsusuri sa America na nagsasabi na 50% ng mga edad 60 pataas ay nakikipag-oral sex pa sa kanilang partner. Dok, masama ba ang anal sex o gay sex? Oo, masama. Ayon kay Dr. Eduardo Gatchalian, dating presidente ng Philippine College of Surgeons, masama ang anal sex o iyung pagpasok ng ari ng lalake sa puwit ng kapwa lalake o babae. Sabi ni Dr. Gatchalian, madumi ang looban ng puwit (ang rectum) at marami itong bacteria. Napatunayan sa pagsusuri na ang anal sex ay nagdudulot ng sexually-transmitted diseases tulad ng AIDS, genital warts, anal warts at HPV virus. Sa anal sex, napupunit ang balat ng puwit kaya nakakapasok tuloy ang mga impeksyon dito. Ang puwit ay hindi ginawa para sa sex. Ngunit kung hindi niyo ito maiwasan, puwedeng gumamit ng condom para may proteksyon laban sa AIDS. May sexual position ba na dapat iwasan kapag nagse-sex? Oo, mayroon. Huwag maging ma-eksperimento o acrobatic sa kama at baka mapilay ang iyong likod at balakang. Para sa may sakit sa likod, ang pinapayong posisyon ay ang paghiga ng nakatihaya para hindi mapilay ang likod. Hayaan na lang ang mas malakas na partner ang magtrabaho sa ibabaw. Para maging masigla sa sex, mag-ehersisyo araw-araw para lumakas ang katawan. Sa ganitong paraan, gaganda din ang sex life niyo. Good luck.

“Dok, masama ba mag-sex araw-araw?”
Dok, gaano kadalas ako dapat mag-sex? Kasi po gusto ko ng maraming beses sa isang araw. Ako’y 24 years old. (Arnel) Arnel, hindi masama mag-sex araw-araw. Ang sex drive ng lalake ay depende sa lebel ng testosterone ng kanilang katawan. Ang mga teenager hanggang edad 30 ay may napakataas na lebel ng testosterone sa katawan. Pag lampas 40 69

Sakit sa Puso, Diabetes at Tamang Pagkain ay dahan-dahan na itong bababa. Ito ang pahayag ni Dr. Eduardo Gatchalian, isang tanyag na urologist, “Sa edad 20, gusto mong makipag-sex 3 times a day. Sa edad 30, gusto mong magsex 3 times a night. Sa edad 40, nakikipag-sex ka ng 3 times a week. Sa edad 60 ay 3 times na lang ang sex sa isang buwan. Sa edad 70, try ka na lang ng try. At sa edad 80, you try to remember na lang kung paano nga makipag-sex.” Gaano katagal dapat titigas ang ari ng lalake para masabing normal siya? Kadalasan, tumatagal ng mula 45 minuto hanggang 1 oras ang erection ng lalake. Pangkaraniwan, dapat manatiling matigas ang ari hanggang mayroon pang nag-stimulate nito. At kailangan ay makatapos ang lalake ng sex at makalabas ng semilya. Bakit mas open sa sex ang mga dayuhan kumpara sa mga Pinay? (John) Siguro, John, mga mahiyain at Maria Clara ang kaibigan mo. Mabuti ka pa. Pero alam mo, marami nang agresibong mga Pinay ngayon. Sabi nga ni Dr. Gatchalian, “Ang pagiging mahiyain ng Pinay ay dahil lamang sa mga tinuturo ng kanilang magulang. Napipigilan lang sila. Ngunit ang sexual drive ng Pilipino ay nandoon at nakatago lamang.”

“Dok, paano magiging malakas sa sex?”
Dok, paano ako lalakas sa sex? Ayon kay Dr. Rafael Castillo, presidente ng Philippine Society of Hypertension, ang alak at paninigarilyo ay puwedeng magdulot ng impotence o ang paglambot ng ari ng lalake. Para sa inyong kaalaman, ang sigarilyo ay nagpapakipot ng ugat sa ari at binabawasan ang daloy ng dugo. Dahil dito, hindi na titigas si manoy. Masama din ang sobrang alak. May maling akala na nagpapalakas sa sex ang alak. Mali po ito. Masisira ang performance mo sa kama dahil sa alak. Isa pa, kailangan din ma-kontrol ang presyon ng dugo (blood pressure) at asukal sa dugo (blood sugar). Kapag ika’y may altapresyon o diabetes, puwe70

masama ba ang masturbation?” deng masira ang sex life mo sa loob ng 5 taon. Hanggang isang tableta lang ang puwedeng inumin sa isang araw.000. Ang pagiging nerbiyoso at kulang sa pagtitiwala sa sarili ay nakakaapekto din sa sex. Mag-ingat at magpagamot na agad. Lakasan ang loob. Para sa mga paraan na ito. para makaya mo nga. (2) ang paggamit ng vacuum (humihigop) na bote. pero hindi ko alam kung kaya ng konsiyensiya ko na resetahan ka. (3) ang pag-injection ng gamot sa ari. Andros ang brand name at Sildenafil ang generic name ng gamot sa impotence. “Dok. Ano ang puwede kong inumin para lumakas sa sex? Sa mga may problema sa sex.“Dok. magtanong sa inyong Urologist. espesyal na plastic tube na pinapasok sa loob ng ari. masama ba ito sa aking kalusugan? 71 . simple lang ang sagot sa problema mo – ang Andros. magpa-check muna sa doktor at baka hindi kayanin ng puso mo ang sobrang pagiging excited. Naaawa kasi ako sa Misis mo! Bukod sa Andros. puwede ba ako makipagtalik sa 18 years old?” Ang sabi ko ay sa tingin ko ay kakayanin ng puso mo. Isipin mong kaya mo. araw-araw akong nagbabati (masturbation). masama ba ang masturbation?” Dok. at (4) ang paglagay ng penile implants. isang oras bago makipag-sex. ano pa ang ibang gamutan ng impotence? May iba pang paraan ang mga doktor para magamot ang impotence: (1) may tableta na inilalagay sa loob na ari. Ang operasyon ng penile implant ay nagkakahalaga ng P150. Uminom ng Andros 50 mg tablet. Gusto daw niya kasi makipag-sex sa isang 18 years old na dalagita. “Dok. Ngunit kung ika’y may sakit sa puso. May kuwento nga akong isang 72 years old na lalakeng pasyente na pinipilit akong resetahan siya ng Andros. Hirit pa niya. Ang Andros ay pinakamurang brand na nasa merkado (P200 bawat tableta).

ang mga tubo sa bayag na nagdadala ng semilya. Ang masyadong malakas na pagbabati ay puwedeng makasugat sa mga ugat ng ari. 3 ml ng semilya o kalahating kutsarita ang normal na dami bawat paglabas (orgasm). Maglaro ng sports. Ang payo ko ay huwag munang magbati ng ilang araw para maghilom ito. Kung may kakaunti sa 1. gaano karaming semilya (semen )ang normal sa isang lalake? Ayon kay Dr. Diabetes at Tamang Pagkain Ayon kay Dr. Halos 2 basong semen! O. Oo. Dok. (Josh) 72 .Sakit sa Puso. hindi po ito normal at maaaring senyales ito ng pagkabaog. Magpatingin sa iyong urologist. Wala namang peligro ito sa katawan at hindi rin ito matuturing na sexual perversion. Dok. Isang paghahambing: ang boar (baboy damo) ay kayang maglabas ng 500 ml na semilya. Gatchalian. Ngunit huwag mag-alala at gagaling din ito ng kusa. isang urologist. Malamang ay nasugatan ang iyong seminal vesicles. ano ba ang normal na haba ng ari ng lalake? Niloloko ako ng kaibigan ko dahil maliit daw yung akin.5 ml ang lumalabas na semilya. dumugo ang ari ko pagkatapos ko magbati. Ngunit kailangan natin alalahanin na puwede magkaroon ng psychological na problema ang taong mahilig magbati. walang masama sa pagbabati. pinapayo ng doktor na ibaling na lang ang atensyon sa ibang bagay. hindi ba walang sinabi ang mga tao kumpara sa mga hayop? Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Dok. baka puro pansarili na lang ang kanyang iniisip at hindi na makaunawa ng tunay na pagmamahal. o maging masaya sa iyong trabaho. Ano pong nangyari? Tulungan niyo ako. Eduardo Gatchalian. puwedeng mangyari iyan. magkaroon ng libangan. Gatchalian. Lumayo din sa tukso tulad ng mga babasahin at palabas na malaswa. Para sa mahilig magbati. Sabi ni Dr. may isang beses.

5 inches lang ang haba ng ari pero kaya niyang magpaligaya ng babae. mas mahalaga ang emosyon at pagkarinyo. Kasal na kami ng 4 taon. Siguradong patok iyan at magiging masaya sila. paano ko mapasasaya ang aking nobya? (Ronnie) Ayon sa mga psychologists. Dok. Gulatin mo si Mister sa pagsuot ng mga maiikling damit o nighties. Bantayan maigi si Mister at huwag papatalo sa ibang babae. Kapag nalimutan mo ito ay siguradong lagot ka! Paano naman ang mga lalake? Ano ang nagpapasaya sa kalalakihan? Ayon sa mga eksperto. Ang tunay na sukat ng haba ng ari ay kapag tumigas na ito. ang pagmamahalan ay hindi lang tungkol sa sex. ang haba na 3 pulgada (inches) ay sapat na para sa sex. Noong una. walang kaugnayan ang haba ng ari sa galing mo sa pagtatalik. Bakit po kaya? Normal ba ang walang sex? (Gloria) Gloria. ang naka-relax na ari ay sadyang maikli at malambot. simple lang ang hilig ng lalake. Ayon nga kay Dr. Huwag din natin kakaligtaan ang mga birthday at anniversary. Bakit ayaw na niyang makipagtalik sa iyo? Baka naman lagi mo siyang sinesermonan at kinokontra sa usapan. Sa mga babae. “Hindi iyung haba ng lapis mo ang importante. Good luck! 73 . madalas kaming magtalik. Gusto nila lagi ng may sorpresang regalo tulad ng bulaklak.Tinukso dahil maliit ang pagkalalake Josh. tsokolate. Ang mahalaga ay kung paano mo ito sinusulat. hindi normal sa mag-asawa ang walang sex. Ang asawa ko po ay 26 ang edad. Mayroon isang pasyente na 1. iba ang hinahanap ng babae kumpara sa lalake. Ngunit ngayon ay may 4 na buwan na kaming walang sex. Philip Cruz. Isa pang dapat tandaan Josh.” Ayon sa mga doktor. Kailangan ninyong dalawa na mag-usap ng masinsinan kung ano ba ang problema ni Mister. at mga text na “I love you”. O baka naman may bago na siyang kinahihiligan. Para sa mga kababaihan.

isang kemikal ng plastic. Nagbabago ang cells (selula) sa dugo ng pasyente at nagiging kanser ito. matutuklasan kung may leukemia ang pasyente. Kapag ika’y madalas magkaroon ng pagdurugo o pagpapasa. 3. Itigil iyan. ipasuri ang iyong dugo: CBC with peripheral smear. MRI at iba pang radiation. Smoking – Masama ang paninigarilyo. 2. sa sakit na Acute Leukemia. Ang trabaho ng platelets ay ang pagbuo ng dugo kapag tayo’y nasusugatan. Sa ganitong blood test. gilagid at balat. tulad ng red blood cell (pulang dugo) at platelets. natatabunan ang mga normal cells natin.8 N Artista at Kalusugan Sakit na Leukemia. CT Scan. Radiation – Masama ang laging exposed sa mga X-rays. At dahil dumadami ang cancer cells. Alamin! agulat ang lahat sa pagkasakit ni Francis M. Ang sintomas ng leukemia ay dala ng pagkasira nitong 2 klaseng selula: (1) Kumokonti ang red blood cells. 74 . ay puwede ding magdulot ng leukemia. (2) Kumokonti ang platelets. Kapag nagkulang ng platelets. Ano ba itong sakit? Paano ba ito nakukuha at maiiwasan? Ang leukemia ay isang kanser sa dugo. Nagiging anemic ang pasyente at kailangan salinan ng dugo. Chemicals – Masama ang mga ginagamit nating pesticides para sa halaman. 4. Genetics . Ganito ang nangyari kay Francis M. puwede tayong duguin sa ilong. Ang benzene. Gumamit ng mask at guwantes.Namamana ito sa ating magulang. Ano ang sanhi ng leukemia? Apat ang posibleng pinanggagalingan ng leukemia: 1.

makaiiwas ang mga bata sa leukemia. longanisa at hamon. Ang ibig sabihin ng “organic” ay hindi gumagamit ng kemikal sa pagpapalaki ng manok at iba pang pagkain. bone marrow transplant at makabagong stem cell treatment. tocino. halos 8 basong pancreatic juice ang ginagawa ng pancreas. • Umiwas sa hotdog. ito ang hinihinalaang sanhi ng pagkamatay nina Marky Cielo at Rico Yan. Dalawa ang sanhi ng acute pancreatitis: (1) sobrang pagkain ng marami at (2) sobrang pag-inom ng alak. Ang bangungot ay iyong nananaginip ka ng masama. iba po ang bangungot sa Bangungot syndrome. Siguraduhing walang kemikal (tulad ng fertilizer) na nakadikit dito. Kailangan ipasuri ang leukemia sa mga ekspertong doktor. Kapag napadami ang ating kinain. ang mga preserved meats ay puwedeng magdulot ng leukemia. Paano tayo iiwas sa leukemia? Sundin po ang mga payong ito: • Ang mga bata (edad 2 pababa) ay dapat pakainin ng saging at orange 4 hanggang 5 beses bawat linggo. Una sa lahat. Mahal ang mga pamamaraan na ito at hindi pa tiyak na gagaling ang pasyente. Ang trabaho ng pancreas ay ang maglabas ng “juices” para tunawin ang ating kinain. • Piliin ang mga organic na manok at itlog. Sa isang araw. • Hugasan maigi ang gulay at prutas bago kainin. kangkong at ampalaya. 75 . Bangungot Syndrome: Paano Iiwas? Ano ba ang bangungot? Bakit maraming Pilipino ang namamatay dito? Kung matatandaan ninyo. • Turuan din ang mga bata na kumain ng gulay.Bangungot Syndrome at Marky Cielo Ang leukemia ay ginagamot sa pamamagitan ng chemotherapy. Ayon sa pagsusuri. Sa ganitong paraan. mahihirapan ang ating pancreas. Mabuhay ng malinis at umiwas tayo sa sakit. tulad ng pechay. Ang Acute pancreatitis ay ang pamamaga ng ating pancreas o pale. Ang Bangungot syndrome naman ay isang sakit na kung tawagin ay Acute Pancreatitis. na kung tawagin ay Hematologists.

Sakit sa Puso. Para sa mga diabetico. Ang sintomas ng Acute pancreatitis ay ang matinding pagsakit ng sikmura. lagyan muna ng pagkain ang iyong tiyan. Kapag hapunan. mas maigi po na umiwas na rin sa alak. Kris Aquino ang tungkol sa First Aid tips para sa mga mommies. Siguro mas malakas din uminom ng alak ang mga lalake. Diabetes at Tamang Pagkain Ayon sa eksperto. Kung iinom ng alak. Masama ang alak kapag walang laman ang tiyan.” hirit ni Kris bago sumenyas 76 . Kumain ng 5-6 na beses sa isang araw pero pakonti-konti lang. na tumutugon sa ating likod. 2. sabaw. “You know you’re very lucky because your wife is pretty. Makatutulong ang ganitong schedule sa pagtunaw ng ating kinakain. Kapag ganito ang iyong nararamdaman. Kung tutuusin. Sabi ni Kris sa akin. at isang ulam lang. tapos hindi mo ako tutulungan sa pagtunaw ng pagkain. Kasama din namin ang nakakatuwang si Pokwang at ang 11 taong anak niyang si May. eh baka magalit ang iyong pancreas.” Baka bangungot syndrome ang aabutin mo niyan. Paano iiwas sa Acute pancreatitis? 1. “Kain ka lang ng kain. pumunta agad sa ospital. 3. Pinag-usapan namin ni Ms. True. Bawal matulog agad! Kapag napadami ang kinain mo at biglang matutulog. baka raw namamana ang Bangungot syndrome dahil mas natatagpuan ito sa mga kalalakihan ng taga-Asia. puwedeng kalahating tasang kanin. Masisira ang ating atay at pancreas. Tubig ang pinakamagandang inumin para sa ating kalusugan. Usapang First Aid With Kris Aquino Mapalad kaming nag-guest ng aking misis na si Dra. Maglakad ng 20 minutos pagkatapos kumain. puwedeng isang saging o mansanas lang. Sasabihin niya. Hindi ka tataba sa ganito dahil konti lang ang kinakain mo. Sa meriyenda. hindi rin gaano tataas ang iyong asukal sa dugo (blood sugar). Liza sa Boy & Kris ng ABSCBN. Good luck po. “Are you husband and wife?” Tumango ako.

Hugasan mabuti ng sabon at tubig ang kagat. Una. Ito’y para magbuo agad ang dugo at huwag nang lumaki. Heto ang pinag-usapan namin. nakagat siya ng lamok kamakailan at kinamot niya ng kinamot. Uso talaga ito kapag tag-init. 4. Pagdurugo ng ilong o balinguynguy. langgam at surot. Pagkatapos. 1. linisin ng povidoneiodine o alcohol. Sabi ni Kris. Puwedeng maglagay ng ice bag sa taas ng ilong para magbuo ng mabilis ang dugo. Subu king paduguin ang sugat para maalis ang mikrobyo. Maaring dalhin sa ospital ang pasyente para bigyan ng bakuna laban sa tetanus o rabies lalo na kung grabe ang kagat. Maraming alam si Kris tungkol sa medisina. Pagkatapos ay takpan ng gasa. 77 . bad. Kagat ng lamok. kung tayo ay mahilig magbasa ng tungkol sa kalusugan.” Anyway. Sabi ni Pokwang. Ang anak ni Kris na si Josh ay madalas daw magdugo ang ilong. Hayan may konting peklat pa sa braso.” patawang sabi niya. sa panahon ng emergency ay alam na natin ang ating gagawin. Maya-maya ay hihinto na rin. Obserbahan ang aso na kumagat ng 10 araw. Kris is Kris and nakakatuwa talaga siya. 3. Paupuin at itingala ang ulo ng pasyente. 2. Diinan ang dulo ng ilong para mapigilan ang pagdurugo. hugasan agad ng sabon at tubig para maalis ang laway ng hayop. dahil siya ang Celebrity Endorser nito. Tapalan ng gasa. Ihiga ang bata at lagyan ng ice bag ang tinamaang parte. puwede daw bang kalugin niya ang baba niya kapag nauntog? Siyempre mali itong paniniwala. buhusan ng malamig na tubig or yelo sa paligid para mawala ang pangangati. Sanay na daw ang pamilya Aquino sa ganitong pagkakataon. Nasabi pa niya na paborito ng mga Aquino ang Diphenhydramine (Benadryl) dahil madalas silang mag-allergy. Kung dumudugo. sabay pakita sa camera. “Bad Kris.Usapang First Aid With Kris Aquino yung cameraman ng “Rolling. Tulad ni Kris. Kaya ang gamit niya lagi ay Casino Rubbing Alcohol. pusa o daga. Dagdag naman ni Kris ay may allergy daw siya sa betadine. Nauntog. Kagat ng aso.

Tips sa mga buntis. Napakabait at very charming sina Ms. na si Dra. May gamot na rin sa swine flu. manok at karne. Sa ating kababayan. Kapag piyestahan. Umiwas sa mga pagkaing lampas na sa 3 oras na nakahain. Mag-ingat din sa pagkain na may sarsa. iron.” Si Ruffa ay matangkad. Wala siyang ere at masaya siya sa kaniyang buhay. Bawat biro at galaw niya ay siguradong tatawa ang studio audience. huwag masyadong matakot sa swine flu o Influenza A (H1N1) virus.Sakit sa Puso. Ipagdasal natin na mahanap na ni Ruffa ang kaniyang “soulmate” para sumaya pa ang kaniyang buhay. ang Tamiflu. 78 . tulad ng may gata. karne at atay para makakuha ng protina. may mayonesa at gatas. na maging medical experts ng naturang programa. spinach at talbos ng kamote. Uminom ng 4 na basong gatas (low-fat milk) bawat araw. (2) palakasin ang resistensiya. Kumain ng itlog. Ang fruit salad at cheese whiz ay madali din mapanis. Si Ai-Ai naman ay talagang sobrang lakas ang appeal sa masa. Pag-iwas sa food poisoning. Kumain din ng maberdeng gulay na mataas sa folic acid at iron tulad ng kangkong. Palagi kaming tinatanong kung maganda ba si Ruffa Gutierrez at Ai-Ai De Las Alas sa personal. Mas ligtas ang mga tuyong pagkain tulad ng prito at inihaw na isda. Ito ang ilan sa mga paksa na aming tinalakay sa Ruffa and Ai: 1. maganda at napakabait. Ruffa and Ms. Liza Ong. folic acid at protina. Pag-iwas sa swine flu. petsay. malunggay. 2. 3. Ilagay ang tirang pagkain sa refrigerator. Umiwas sa masyadong matatamis at baka kayo magka-diabetes. Kailangan ng buntis ang 4 na sustansiya: calcium. Diabetes at Tamang Pagkain Ruffa and Ai: Maraming Impormasyon Na Matututunan Nakakatuwa ang programang Ruffa and Ai ng ABS-CBN. at (3) umiwas sa mga taong inuubo. Napakasaya at palaging puno ng impormasyon at kasiyahan para sa manonood. Mapalad kami ng aking misis. Ai. magpa-check up sa inyong OB kada buwan. At siyempre. Ang payo namin ay (1) maghugas lagi ng kamay. Ang sagot ko ay siyempre “Oo. Humina na itong virus at halos hindi na nakamamatay sa mga nagkakasakit nito. dapat mag-ingat sa napanis na pagkain.

Sa mga nakakakilala kay Boy. Ayon sa payo ng mga psychologists. Iyan ang laman ng kakaibang CD ni Boy Abunda. Kulang ka sa credentials. Talagang mapalad kami na makilala si Kuya Boy. “Give and you shall receive.” Dahil malaki ang tiwala niya sa Diyos at sa sarili.” 5. No vacancy.Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Ano ang sikreto ni Boy Abunda? Nagpapasalamat kami sa 10 kopya ng Love Life CD Album na ibinigay ni Mr. pinagdaanan na niya ang lahat ng panlalait. may nakakalakas ng loob. Ani niya. No opening. simbulo ng paniniwala niya sa Itaas. may nakakaiyak. madalas niyang suot ang kanyang scapular. sinasagot ko ang mga tumatawag sa akin. Ano kaya ang sikreto ng tagumpay ni Boy Abunda? Heto ang nakikita ko. Sa mga shows ni Boy. mataas man o mababa. “Hindi ka bagay. Noong siya’y nag-uumpisa. 1. Sino ba 79 . umarte kang malakas ang loob mo. Maraming sikat na tao ang napakahirap nang abutin. Sinasagot ang mga tawag. ngunit talino ang kanyang naging puhunan. 4. at iba pang pagtanggi. Ngunit dahil nga nag-umpisa lang siya na walang pangalan. Probinsiyano lang dati si Kuya Boy. naaawa si Boy sa mga humihingi sa kanya ng payo. Noong lumiham kami sa kanya noong 2005. Kapag nahihiya ka. Iniisip na kaya niya. Tumutulong sa tao.” 3. kapag natatakot ka ay umasta ka na parang malakas ang loob mo. May nakakatuwa. Kahit anong sulat mo ay hindi ka papansinin. lahat ay saludo sa kabaitan niya. Hindi nahihiya. Lagi siyang humihingi ng tulong sa Diyos sa kahit anong pagsubok. ay nilalakasan na niya ang loob niya. Noong nag-uumpisa pa lang si Kuya Boy. 2. Boy Abunda sa amin kamakailan. at may dagdag pang 10 interview ng mga artista. ay babalik din ang biyaya sa iyo. Maka-Diyos. At kapag mapagbigay ka sa ibang tao. hindi siya sumuko hanggang nakuha niya ang break. Ang laman ng CD ay 10 awit ng buhay ni Kuya Boy. “Iyan ang sekreto ko. hindi ko akalain na bibigyan niya kami ng pansin.

Diabetes at Tamang Pagkain naman kami? Malaking pagtulong ang ibinigay niya sa amin. Naniwala ka sa aming kakayahan. taos puso kaming nagpapasalamat sa iyo dahil noong lungkot na lungkot kami. Dahil ang adhikain namin ay makatulong lang sa mga maysakit. Noong natanggap ko ang Love Life CD ni Kuya Boy ay agad kong binasa ang kanyang sinulat. ay binigyan mo kami ng pag-asa. todo ang suporta ni Kuya Boy sa amin. God bless and we love you always. Thanks for believing! – Boy” Kuya Boy. kahit kami mismo ay duda sa aming sarili.Sakit sa Puso. “Dearest Willie and Liza. – Willie and Liza 80 .

Magpatingin sa optometrist at magpagawa ng salamin. Ngunit huwag mangamba. maraming problema at kulang sa budget. kung labas pasok ka sa malamig at mainit na lugar. Una. posible na altapresyon ang dahilan ng pagsakit ng ulo. Ang migraine ay isa ding pangkaraniwang dahilan ng sakit ng ulo. ngunit mas mabisa naman ang ibuprofen. Kailan dapat kumonsulta sa doktor? Kapag matindi ang sakit ng ulo. karamihan ng sakit ng ulo ay hindi delikado. kung ang sakit ng ulo ay sumasabay sa pagbabasa ng diyaryo o pagtatrabaho sa harap ng computer. Ang iba ay natatakot na baka kung ano na ang masamang sanhi nito.9 A Mga Sakit Mula Ulo Hanggang Paa Sakit Ng Ulo: Kailangan Bang Ipa-check Sa Doktor? ng sakit sa ulo ang madalas ireklamo ng pasyente sa kanilang doktor. Uminom na lang ng paracetamol o ibuprofen. malamang may diprensya ang iyong mga mata. puwede ding sumakit ang ulo. o kung may kasamang lagnat. Pangatlo. Naninibago lang ang mga ugat sa ulo dahil sa pagbabago ng panahon. Pangalawa. Hindi po ito masama. pagsusuka o panghihina. Malalaman mo na migraine iyan dahil kalahati lang ng ulo ang sumasakit. mula sa mata. kaya sasakit talaga ang ulo. Ang mga nabanggit kong sanhi ng sakit ng ulo. Mas gentle sa sikmura ang paracetamol. sa pagbago ng panahon at sa stress ay puwede nang hindi ipa-check sa doktor. Ang ibig sabihin ay marami kang iniisip. kung ang sakit ng ulo ay gumiginhawa sa pagmamasahe ni Misis. isangguni na sa doktor. Mefenamic 81 . Naninikip kasi ang mga masel (muscles) ng ulo kapag naii-stress. Kunin din ang blood pressure. Kapag mataas sa 140/90. Kailangan lang itong inumin ng bagong kain para hindi sikmurain. malamang ay tensyon o stress lang iyan.

Presyon ng dugo – Kung ika’y may high blood. Problema sa tainga – Isa pang pangkaraniwang dahilan ng pagkahilo ay ang mga sakit sa tainga. Ang gamot sa vertigo ay ang meclizine tablet (Dizitab. Kadalasan ay hindi naman delikado ito. puwede kang mahilo habang nagbabasa o nagko-komputer. anemic at maputla. Bonamine) o cinnarizine tablet (Stugeron). Ang sintomas nito ay ang panghihina o pamamanhid ng katawan. Nasa tainga kasi ang ating vestibular system. Kailangan lang magpahinga at uminom ng pampa-relax na gamot tulad ng Lexotan 1. 3. Diabetes at Tamang Pagkain acid o aspirin ang gamot sa migraine. Nerbiyos – Ang mga nerbiyosong tao ay madalas mahilo din. makapagdedesisyon ka na ng tama kung kailangan magpacheck sa doktor.Sakit sa Puso. 2. Kung ikaw naman ay low blood. Bukod dito. natatakot o nakasaksi ng nakahihindik na bagay. 4. Dito nagmumula ang pakiramdam natin sa balanse at paggalaw. 82 . Pagusapan natin ang mga pangkaraniwang sanhi ng pagkahilo. Dapat ay ipahinga ang mata at tumingin sa malayo para ma-relaks ito. puwede ito magdulot ng matinding pagkahilo.5 mg tablet. Magpagawa ng salamin o baguhin na ang grado ng salamin. puwede ka rin mahilo. Ang ganitong hilo ay tumatagal ng mga isang buwan bago humupa. Kung may dumi o impeksiyon sa tainga. Kapag kinakabahan. Problema sa mata – Kung malabo ang iyong mata. 1. puwede silang mahilo. ang mga sakit na binabantayan ng doktor ay ang istrok at bukol sa ulo (brain tumor). Sa doktor lang makahihingi ng reseta nito. Dapat ang blood pressure ay nasa pagitan ng 140/90 ang pinakamataas at 90/60 ang pinakamababa. Ngayong alam mo na ang mga dahilan ng sakit ng ulo. ang tinatawag na vertigo. Good luck po! Nahihilo: Mga Posibleng Dahilan Maraming dahilan ang pagkahilo. Ang tawag dito ay nerbiyos o panic attack. puwede kang mahilo at manakit ang iyong batok.

Madalas makita sa kababaihan ang goiter. Mabilis ang tibok ng puso. Hyperthyroid: Mabilis Ang Galaw Kapag hyperthyroid ang pasyente. Binibigyan ng gamot na Methima83 . Free T4 at TSH. Para malaman kung ika’y hyperthyroid. iyung nakaumbok na buto sa gitna ng ating leeg. nine-nerbiyos. Madali lang gamutin ang hyperthyroid. Sakit Sa Thyroid O Goiter Ang thyroid gland ay matatagpuan sa harap ng ating leeg. laging naiinitan. magpahangin at mawawala rin ang pagkahilo. Ang istrok ay may kasamang panghihina ng isang parte ng katawan. laging pinapawisan. Kailangan lang magpahinga. Ito ay ang istrok at tumor sa utak. tinatawag itong goiter o bosyo. Kapag mataas ang lebel ng T3 at T4. Katabi ito ng Adam’s apple. Ang thyroid gland ay hugis paru-paro at karaniwan ay hindi nakikita o nakakapa. Ang thyroid gland ang namamahala ng galaw ng mga organo ng ating katawan. Sa panghuli. Dala ito ng matinding init at dami ng tao. mayroon ding mga pinangagalingan ang hilo na mas seryoso. ipa-check ang Free T3. Kapag lumalaki ang thyroid gland. at nagtatae. Nagkakahalaga ito ng P800 sa murang laboratoryo. Delikado ito kapag hindi naagapan.Sakit Sa Thyroid o Goiter 5. ibig sabihin ay hyperthyroid ang pasyente. Kulang sa oxygen – Minsan naman ay may nahihilo o hinihimatay sa mga mataong lugar tulad ng simbahan o rally. Dalawa ang puwede maging sakit ng thyroid gland: ang hyperthyroid (sobra sa thyroid hormones) at ang hypothyroid (kulang sa thyroid hormones). Subalit huwag matakot dahil bihira lang naman ito. bumibilis ang kanyang metabolism. kumonsulta sa inyong doktor. Sa katunayan ay 12.5% ng kababaihan ay magkakasakit sa thyroid. Kapag lumala ay puwedeng lumuwa din ang kanilang mga mata. Ang tumor naman sa utak ay may kasamang matinding sakit ng ulo. Kung may karagdagan kang katanungan.

Magpa-konsulta sa inyong doktor. Ngunit kung mayroon pang ibang nakakapa o nakikita sa inyong leeg. Simple lang ang gamutan ng hypothyroid. mula 2 hanggang 4 na tableta sa maghapon. May nakakapa ba kayong bukol sa harap ng inyong leeg? Pagkatapos ay humarap sa salamin at pagmasdan ang inyong leeg. Iniinom ang gamot ng lampas 1 taon. Hypothyroid: Mabagal Ang Galaw Sa kabilang dako. o (c) normal lang ang thyroid. Kakaiba kasi ang sintomas at napagkakamalang ibang sakit. May mga bukol kasi na tumutubo sa ating thyroid gland. Ipa-check ang inyong Free T3. Sa mga pasyenteng hypothyroid. Free T4 at TSH. Malalaman natin kung ang thyroid ninyo ay (a) hyperthyroid o sobra sa thyroid hormones. (b) hypothyroid o kulang sa thyroid hormones. Paano Sinusuri Ang Thyroid Gland? Ang bukol sa thyroid gland ay madalas natatagpuan sa mga kababaihan. ito ang mga pinagagawa ng doktor: 1. Bukol Sa Leeg O sige. 84 . ang problema ay napakahirap itong matuklasan ng doktor. Alamin kung may sakit sa thyroid. habang binabasa ito. kapain ninyo ang inyong leeg. ikonsulta sa doktor.Sakit sa Puso. Pinaiinom sila ng Levothyroxine (Brand name Eltroxin) na nagpupuno ng kakulangan ng thyroid gland. Mabagal ang tibok ng puso at lagi silang nalalamigan. Normal po ito. Mayroon ba kayong nakikitang bukol? Sa lalaki. Kung kayo ay may bukol sa thyroid. Kaya ang payo ko: ipa-check ang inyong Free T3. may mga pasyente na hypothyroid. may tinatawag na Adam’s apple na nakaumbok. mababa ang lebel ng kanilang T3 at T4. Kabaligtaran naman ang nararamdaman nila. Diabetes at Tamang Pagkain zole (brand name Tapdin) 5 mg. Kahit madali ang gamutan sa hyperthyroid at hypothyroid. Free T4 at TSH. Kadalasan ay iniinom ang Levothyroxine pang-habang buhay. Mabagal din silang kumilos at mag-isip dahil kulang nga sa thyroid hormones. May mga gamot para sa hyperthyroid at hypothyroid.

Uminom ng 8-12 basong tubig – Ayon sa mga doktor. heto ang aming maipapayo: 1. dapat na natin ito gamutin. wala talagang gamot na pampaliit nito. o may abnormal na resulta sa T3. Ang. Masusukat din ang laki at hugis ng thyroid gland.000 sa pribadong ospital at P5. sigarilyo (smoker’s cough). Magpagawa ng Thryoid Scan bawat taon para mabantayan ito. Kapag maliit pa ang bukol (mas maliit pa sa butones). ang pulmonya at tonsillitis lang ang nangangailangan inuman ng antibiotics. Ngunit kung ika’y may nararamdaman na. sipon at ubo (common colds). huwag muna mangamba. puwede pa natin ito obserbahan at pagmasdan kung lalaki pa. Magtanong sa iba’t ibang doktor para mahanap ninyo ang tamang gamutan. Mas mabuti na matanggal ito ng maaga para hindi na kumalat pa. Kapag malaki na.000 hanggang 20. “Minsan ay kanser pala itong bukol. T4 at TSH. sipon at allergy. Sa mga sakit na ito. Kadalasan ang mga bukol sa thyroid ay inooperahan. Anthony Ang ng Manila Doctors Hospital. allergy. tulad ng hirap sa paglunok. pulmonya (pneumonia). tulad ng Amoxicillin. Ano Ang Ginagawa Sa Bukol Sa Thyroid? Ayon kay Dr.000 sa ospital ng gobyerno. Ang gastos sa operasyon ay mga P60. makabog ang puso. Magpagawa ng Thyroid Scan o Ultrasound.Nakakaistorbong Ubo: Ano ba Ang Solusyon? 2. Makikita natin kung may bukol sa thyroid o wala. namamagang tonsils (tonsillitis) at tuberculosis (TB). tulad ng trangkaso. God bless po! Nakakaistorbong Ubo: Ano Ba Ang Solusyon? Inuubo ka ba? Alam mo ba ang pinanggagalingan ng ubo? Ang ubo ay puwedeng dulot ng trangkaso (flu). Bakit kailangan operahan ang bukol? Dagdag ni Dr.” Kaibigan. Ang tuberculosis naman ay ginagamot ng 6 na buwan ng TB medicines. kailangan bantayan ang lahat ng bukol sa thyroid. tubig lang talaga ang 85 . At para sa pangkaraniwang sanhi ng ubo.

Pasensya na po pero walang gamot para sa emphysema at smoker’s cough. Diabetes at Tamang Pagkain pinakamabisang gamot sa ubo. Puwedeng magka-allergy sa usok. kailangan ng ating katawan ang pahinga. yung tipong hindi ka patutulugin. puwedeng uminom ng mga gamot tulad ng carbocisteine. Pinapalabnaw ng tubig ang malapot at madikit na plema. Kapag kompleto ang iyong tulog ay dahan-dahang lalakas ang iyong katawan. 2. Itigil ang paninigarilyo – Ang sigarilyo ay nagdudulot ng emphysema. 6. Ang pag-inom naman ng mainit na sabaw ng manok ay nagpapaluwag din ng ating paghinga. Kapag lumabnaw na ang plema. Uminom ng mainit na sabaw o salabat – Malaki ang tulong ng salabat at luya para maginhawahan ang lalamunan natin. sa balahibo ng pusa at aso. 7. Mabisa ito. Gamot para sa tuyong ubo (dry cough) – Para sa nakaiistorbong ubo. at sa pollen ng mga halaman. Mababawasan ang iyong ubo. Magpahinga at umiwas sa bisyo – Huli sa lahat. 5. mas madali na itong mailalabas. Gamot para sa ubo at plema – Kung gugustuhin. siguradong may tama na ang iyong baga. Kapag humihithit ka ng 10 stick ng sigarilyo bawat araw. Itigil ang yosi. May panlaban din ito sa bacteria at nakaaalis ng kati ng lalamunan. Puwede rin uminom ng Loratadine 10 mg tablet isang beses sa gabi para sa allergy. uminom ng butamirate citrate (brand name Sinecod). 3. 8. 4. Uminom ng Vitamin C – May mga pagsusuri na nagsasabi na ang pag-inom ng Vitamin C 500 mg ay nagpapalakas ng ating immune system. ambroxol at bromhexine para lumabnaw ang plema.Sakit sa Puso. 86 . sa matatapang na pabango. Umiwas sa nakaka-allergy na bagay – Maraming ubo ang nanggagaling sa allergy. Umiwas sa mga bagay na ito. isang klaseng sakit kung saan nabubutas at nasisira ang ating baga.

87 . Kadalasan ay nagmumula sa masel ng dibdib ang pagkirot. Ang solusyon dito ay pahinga lamang. Paano ko nalalaman na hindi sa puso ang problema? Nahuhulaan ito ng doktor sa pagkukuwento ng pasyente sa kanyang nararamdaman. kaya mo bang ituro ng isang daliri ang pananakit sa dibdib? Kapag naituro ito ng pasyente. may diabetes. siguradong hindi rin iyan sa puso. magpatingin sa doktor. Sa ganitong sitwasyon. Ang sakit ay tumatagal ng 5 hanggang 15 minuto. Puwedeng uminom ng mefenamic acid kapag makirot talaga. naglakad ng malayo o umakyat ng hagdan. Sino ang madalas magkaroon ng sakit sa puso? Ito ay ang mga kalalakihan. hindi iyan sa puso. sari-saring sakit sa dibdib ang kinokonsulta sa akin. mula 50 edad pataas. Pero kung wala ka pang edad 30. Baka nadaganan ni Mister. Baka natulog ka sa matigas na higaan. hindi rin iyan sa puso. o may lahi ng sakit sa puso. hindi na iyan sa puso. 80% ng mga sakit sa dibdib ay walang kinalaman sa puso. Huwag mangamba. Baka nagbuhat ka ng mabigat at napilay ang laman. malaki ang tsansa na baka puso din ang diprensiya. Kung ang sakit mo sa dibdib ay parang may tumutusok. Ang tunay na sakit sa puso ay mula 5 minuto hanggang 15 minuto lamang.Sakit sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Sakit Sa Dibdib: Atake Sa Puso Na Ba Ito? Bilang isang espesyalista sa puso. Una. Sa aking palagay. May iba pang paraan para masuri kung galing sa puso ang pananakit. Magpa-check sa isang espesyalista sa puso kung kinakilangan. Pangalawa. Ang sakit sa puso ay hindi maituro ng isang daliri. lalo na kung kababaihan. halos sigurado ako na hindi sa puso ang iyong problema. Dumarating ang sakit kapag napagod. Paano ba talaga ang sakit na nagmumula sa puso? Ang tunay na sakit ng puso ay sinasabing mabigat at parang may nakadagan sa dibdib. Kung ang sakit ay nasa kanang bahagi ng dibdib. gaano ba katagal sumasakit ang iyong dibdib? Kapag wala pang isang minuto ang sakit o kaya ay lampas sa isang oras ang kirot. Kung ika’y may katabaan.

Kahit abala ka sa trabaho. mahalaga ang pagkain ng wasto: 1. Napaka-healthy ng saging. Kapag nalipasan tayo ng pagkain o na-stress sa trabaho. Hindi lang gamot ang solusyon sa paghapdi ng sikmura. ang saging ay parang gamot na rin sa ulcer dahil natatapalan nito ang ating sikmura. 3. Ang sili. Ang tawag dito ay gastritis at kapag lumala ay puwedeng maging ulcer. Umiwas sa pagkaing maasim at maanghang (spicy). Ang tamang pag-inom ay ang paglagok ng kaunting tubig bawat 20 minutos. Uminom ng tubig. suka. Sa ganitong paraan. Malaki ang naitutulong ng pag-inom ng tubig sa pagbawas ng asido sa tiyan. Diabetes at Tamang Pagkain Mahapdi Ang Sikmura? Saging At Tinapay Ang Lunas Lahat tayo ay nakakaramdam ng paghapdi ng sikmura. Ang sobrang lamig na inumin ay nakakairita din ng tiyan. saging at pandesal ang baon ko para hindi humapdi ang sikmura. mahuhugasan at malilinis ang asido sa tiyan. kalamansi. kanin. at pineapple juice ay puwedeng magdulot ng paghapdi ng sikmura. 4. Gumagawa ng sobrang asido (acid) ang ating sikmura kaya sumasakit ito. At mag-relaks din kaibigan habang kumakain para hindi ma-stress ang ating tiyan! 88 . Arawaraw. Kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. kumain ng alas 7 ng umaga. May mga pagkaing sadyang nakahahapdi ng tiyan. Sa aking pananaw.Sakit sa Puso. Umiwas sa pagkaing nakahahapdi ng tiyan. parang makulo ang ating tiyan. frequent meals). hindi mo kailangan ng gamot sa pangkaraniwang paghapdi ng sikmura. tinapay. At mag-dinner ng alas 8 ng gabi. Saging at tinapay ang lunas. Kumain sa tamang oras (small. Mag-tanghalian ng kaunti lang. tulad ng saging. 2. lugaw at gulay. Sa aking palagay. huwag kalimutang kumain sa tamang oras. Magmerienda ng tinapay ng alas 4 ng hapon. Mag-saging ng alas 10. Halimbawa. Kumain na lang ng mga pagkaing nakaka-relaks ng ating tiyan. Bukod sa madaling baunin at kainin.

(3) uminom ng kaunting tubig bawat 20 minuto. 89 . Mag-ingat sa pag-inom ng gatas. Ang mga payo ko ay (1) kumain ng pakonti-konti pero madalas sa isang araw. Ang sigarilyo naman ay nakapagdudulot din ng ulcer. 3. Ang mga gamot sa kirot tulad ng Mefenamic acid ay dapat lang inumin pagkatapos kumain. (2) kumain ng saging at tinapay. Ayon sa mga espesyalista. Kapag humapdi ang tiyan. 4. Heto pa ang mga karagdagang payo para sa ulcer: 1. puwedeng bawasan ang dosis ng aspirin sa 30 mg lamang (brand name Cor 30). Kapag sinisikmura pa rin. Baka mahirapan tuloy ang pagbaba ng kinain natin. at (4) umiwas sa maasim at maanghang na pagkain. Ang Aspirin ay puwedeng magdulot ng ulcer.Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Mahapdi Ang Sikmura: Dagdag Payo Noong nakaraan. Pagkatapos kumain. ihinto ang aspirin at kumonsulta sa doktor. Ang alcohol ay nakagagasgas ng sikmura lalo na kung iinom nang walang laman ang tiyan. Limitahan ang pag-inom ng gamot para sa kirot (pain relievers). 5. ang gatas ay puwedeng magpadami ng asido sa sikmura. Magluwag ng sinturon. 6. 2. Inumin ang aspirin pagkatapos kumain. huwag agad umupo o humiga. Ang masikip na pantalon ay maaaring umipit sa ating tiyan. Mas maigi pa ang yoghurt para sa tiyan. Umiwas sa alak at sigarilyo. Ito ang tinatawag na gastritis o ulcer kung saan nagagasgas ang laman ng sikmura. naisulat ko ang natural na panglunas sa pagsakit ng sikmura. May tao naman ang nagtatae sa gatas. Maglakad-lakad muna para matunawan. At huwag ito araw-arawin dahil nakasisira din ito ng sikmura at bato.

kailangan magpapayat. mas maaga mo itong mararamdaman. magpatulong sa isang kasama para kalahati lang ang bigat. Kung mayroon kang bubuhatin. (3) maling pagbubuhat (nakayuko kung mag-buhat). Mag-ehersisyo kapag pawala na ang sakit sa likod. Mag-ehersisyo ng katamtaman lang. 5. Kung ika’y sobra sa timbang. Diabetes at Tamang Pagkain Kailan dapat pumunta sa doktor? Kapag nangitim ang iyong dumi o matindi talaga ang sakit ng tiyan. 4. Panatilihing 90 . o hindi nag-e-ehersisyo. Sundin ang mga payong ito at alagaan ang ating tiyan. Mag-swimming o mag-gym. Magandang pampalakas ng likod ang swimming. Hindi kaya ng likod ang bigat ng tiyan. Huwag magbuhat ng mabibigat. may problema sa likod (tulad ng Scoliosis). hindi na sasakit ang ating likod. 2. Anong Dahilan? Ang sakit sa likod at balakang ay nararamdaman ng halos lahat ng tao. (5) sobra sa timbang. (4) pagbubuhat ng sobrang bigat. o iyung sakit ng kalamnan. Naguumpisa ito ng edad 40 pataas. Ano Ang Dapat Gawin? 1. kumonsulta sa doktor.Sakit sa Puso. Masakit Ang Likod. Ang sanhi nito ay ang pagkapuwersa ng masel sa likod dahil sa (1) maling posisyon sa pag-tulog. at (6) pagka-edad o arthritis. Napakahalaga ng ehersisyo. Dahan-dahan din ang pag-ehersisyo sa gym. Para bang napilay ang likod. Palakasin ang masel sa ating likod. Kung ika’y sobra sa timbang. Puwedeng gumamit ng kaunting pabigat (weights). 3. (2) maling pag-upo (naka-kuba). Mag-squat at gamitin ang lakas ng hita para mai-angat ang dinadala. Kapag lumakas ang masel ng katawan. Bakit Sumasakit Ang Likod? Ang kadalasang dahilan ng pananakit ng likod ay ang muscle strain.

Hanggang ngayon ay positibo pa rin ako sa Hepatitis B. Ang pinakamaganda sa likod ay ang paghiga sa kama. Sa tingin ko. 8. Noong 1998. Pumili ng katamtamang kutson na tulugan. May Hepatitis B Ako” deretso ang likod. 11. Sa mga may hepatitis B. Tandaan: Kapag hindi nawala ang sakit ng likod sa loob ng 2 linggo. 12. May Hepatitis B Ako” Dear Dr. Kung nakatagilid kang matulog. Ong. maglagay ng unan sa pagitan ng iyong hita. Huwag maglakad ng matagal. Baka lalo lang mapilay ito.“Doc. Gagaling pa ba ako? Umaasa. Huwag hilutin o padaganan ang likod. puwedeng lagyan ng warm compress o mainit na bagay sa ating likod. puwedeng bumaluktot ang hita at mapuwersa ang ating likod. Mali iyan! Umupo ng deretso ang likod. At huwag din matulog sa papag dahil sobrang tigas ito. Mapapagod ang ating likod kapag nakapirme sa isang puwesto. Kapag masakit. Huwag gumamit ng sobrang lambot na lumulundo ang iyong likod. at huwag din umupo ng matagal. huwag kayo gaanong mangamba. kumonsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist. Maglagay ng suporta (maliit na unan) sa sandalan ng upuan para laging nakatuwid ang ating likod. Balak ko na mag-trabaho sa abroad. “Doc. Ganitong puwesto ang komportable sa likod. Kapag wala kasing anday. Humiga ng patihaya. 9. galing ito sa aking trabaho bilang tagabigay ng first aid. 7. Maglagay pa ng isang unan sa ilalim ng tuhod para nakataas ng bahagya ito. nalaman ko na may Hepatitis B ako. Matulog ng naka-“s” ang katawan. 10. Mag-unan para may suporta ang ulo. Sinisisi ako ng Misis ko dahil nakuha ko daw ito sa pagtatalik sa ibang babae. Huwag yumuko para mag-buhat. Jaime. Kaya natin la91 . 6.

Makikita ang virus sa dugo. healthy at clean living ang kailangan. Paano lalabanan ang hepatitis B? Una. May mga gamot na puwedeng makasira ng atay. Relax lang at palakasin ang katawan. Huwag gumamit ng pang-ahit. Puwedeng mag-ehersisyo ng 3-5 beses bawat linggo. tulad ng Interferon at Lamivudine. Kung hindi sigurado. May mga bakuna na tinuturok sa bagong panganak na sanggol para hindi ito mahawa sa hepatitis B. Ipaalam muna sa doktor. Nakukuha ang hepatitis B sa 3 paraan: (1) napasa ito ng nanay natin noong tayo’y pinanganak. Depende sa examination ng dugo. laway. Alam n’yo ba na 11% ng mga Pilipino ay may hepatitis B? Karamihan sa kanila ay walang nararamdaman. Huwag abusuhin ang katawan sa sigarilyo at puyat. Kumain ng masustansya. huwag basta iinom ng mga gamot o herbal supplements. may mga mamahaling gamot para sa hepatitis B. gumamit ng condom sa pagtatalik. Kadalasan.Sakit sa Puso. ang hepatitis B ay panghabang-buhay (tinatawag na hepatitis B carrier). Huwag din masyadong magpagod. toothbrush. Diabetes at Tamang Pagkain banan ito sa pamamagitan ng tamang kaalaman. semilya at regla ng isang taong may hepatitis B. Sa mga mag-asawa. Ang mga buntis na may hepatitis B ay dapat magsabi agad sa kanilang doktor. umiwas sa pag-inom ng alak. Ang ibig sabihin ay positibo na siya sa hepatitis B antibody (proteksyon ang antibody laban sa hepatitis B virus). nail clippers at kutsara ng taong may hepatitis B. (2) nakipagtalik o nahawa sa isang taong may hepatitis B. Matulog ng 7-8 oras. Pangatlo. siguraduhing protektado na ang iyong partner sa hepatitis B. Nakasisira ito ng atay. Pangalawa. May gamot ba ang hepatitis B? Oo. o (3) nasalinan ng dugo na may hepatitis B. 92 . Umaabot sa ilang libong piso ito. Paano mag-iingat ang mga taong malapit sa pasyenteng may hepatitis B? Ang dugo ng isang hepatitis B carrier ay nakahahawa. Ang hepatitis B ay dulot ng isang virus na tinatamaan ang ating atay.

puwede na lagyan ng hot compress. Mabisa din ito at mura pa. Katamtaman lang. Makababawas din ito sa kirot ng katawan. Ngunit kung gipit kayo sa budget ay puwede naman daanin na lang sa healthy at clean living tulad ng mga ipinayo ko. Inumin ang tableta pagkatapos kumain.Para sa sakit ng katawan at pananakit ng laman. 4. 3. Minsan pinagpapalit-palit ang mainit sa malamig. Aspirin – Katulad ng mefenamic acid. Kumonsulta sa isang gastroenterologist. Good luck po. depende kung ano ang komportable sa pasyente. Mali po. Dito nanggaling ang kasabihan ng doktor na “Take 2 aspirins and call me 93 . 2. Ano ba ang solusyon dito? 1. ang aspirin 325 mg ay mabisang lunas para sa migraine o sakit ng ulo. Mefenamic Acid . Para sa nabugbog na parte. Murang Gamutan Para Sa Sakit Ng Katawan Ito ang pangkaraniwang problema ng karamihan: kirot ng katawan. Subukan ito. sakit ng ulo at kalamnan.Murang Gamot Para Sa Sakit Ng Katawan may mga pasyente na makikinabang dito. lagyan ito ng malamig na bag sa loob ng 1-2 araw para hindi lumaki ang pamamaga. Mainit o malamig na bag (hot or cold compress) – Para sa kirot ng kasu-kasuan. puwedeng gumamit ng mainit na bag at itapal ito sa masakit na parte ng katawan. Halos pareho ang epekto nito sa mefenamic acid. Kahit sa mga kagat ng langgam o lamok. sakit ng ulo at kasu-kasuan. para hindi humapdi ang tiyan. buto at likod. Mura lang ito at mabibili sa botika. Subalit mas mahina lang ang epekto nito kumpara sa mefenamic acid. Kapag nakalipas na ang 3 araw. Huwag naman sobrang init at baka mapaso ka. Puwedeng uminom ng paracetamol kahit walang laman ang tiyan. Paracetamol – Akala ng iba ay para lang sa lagnat ang paracetamol. puwede rin ang malamig na bag (ice bag). puwedeng uminom ng mefenamic acid 500 mg hanggang 3 beses sa isang araw. tulad ng ankle sprain o black eye.

Kung ika’y sobra sa timbang. Ang pangunahing dahilan ng pagsakit sa tuhod ay ang arthritis. mas maagang sasakit ang tuhod mo. Alam kong mas sexy ang babae kapag nakahigh heels. Para makatipid. Kung mayroon kang bubuhatin. Malaki ang stress sa tuhod ng paghagdanan. Tramadol – Para sa matitinding sakit kung saan halos mapaiyak na ang pasyente. lalo na ang edad 40 pataas. mas maiging kumonsulta na sa inyong doktor. tulad ng mga runner. puwede kayong bumili sa Botika ng Bayan. Kapag hindi nawala ang sakit ng inyong katawan. Diabetes at Tamang Pagkain in the morning. Mas relaks ang tuhod kapag tayo’y nakaupo. Mabisa din ang mga generics. • Huwag mag-squat (talungko). gamitin ang malambot na kutson para sa iyong tuhod. isang sakit ng pag-edad. Kung sobra ka rin sa ehersisyo. Malakas at mabisa ito. • Huwag palaging umakyat at bumaba sa hagdanan. Ano Ang Dapat Iwasan? • Huwag mag-buhat ng mabibigat. Nakasisira ito ng tuhod. magpatulong sa isang kasama. Masakit Ang Tuhod? Basahin Ito. Umupo at magpahinga. • Huwag mag-high heels.Sakit sa Puso. • Huwag tumayo o mag-lakad ng matagal. puwedeng mapudpud din ang iyong tuhod. pero malaki din ang stress nito sa tuhod. • Huwag lumuhod sa sahig. Ang sakit sa tuhod ay nararamdaman ng maraming tao. Mas komportable ang tuhod kapag hindi iniipit at pinupuwersa. 94 . binibigyan namin sila ng Tramadol 50 mg.” 5. atleta at basketball player. Kapag ika’y nasa simbahan.

• Kapag hindi nawala ang sakit sa tuhod. uminom ng calcium supplements. Para sa kababaihan. Masama ang sobrang pagbaluktot ng tuhod lampas sa 90 degrees. • Subukan ang Glucosamine at chondroitin tablets. magpa-konsulta sa isang orthopedic surgeon o rheumatologist. Ayon sa pagsusuri. • Kapag umiinit ang tuhod sa matagalang paglalakad. nag-iipon dito ang dugo at namamaga ang ugat. Puwede ang stationary bike o magbending exercise ng bahagya lang (Half squat lang at hindi full squat. Itaas ang kamay o paa – Ang sanhi ng varicose veins ay ang pagluwag ng ating mga ugat. posibleng makatulong ang glucosamine sa ating kasu-kasuan (joints).). Kapag laging nakababa ang ating paa. Ang supplement na ito ay maaaring makabawas sa sakit ng ating tuhod.Solusyon Sa Varicose Veins Ano Ang Dapat Gawin? • Kung ika’y sobra sa timbang. kailangan magpapayat. Huwag ma-guilty – May 17% ng lahat ng tao ang may varicose veins. Kaya umupo at ipatong ang paa sa isang silya o kutson. Ipatong din ang kamay sa isang unan at itaas ng ilang beses sa isang araw. 2. Ano ba ang solusyon dito? 1. 95 . puwedeng lagyan ng malamig na bag o cold compress. Makatutulong ang pampalambot nito (cushion) para hindi matagtag ang tuhod. Solusyon Sa Varicose Veins Napakarami ang may problema sa lumalaking ugat sa binti at kamay. Hindi kaya ng tuhod ang bigat ng iyong tiyan! • Bumili ng rubber shoes o malambot na sapatos. Tandaan: Alagaan ang tuhod habang bata pa. • Palakasin ang masel sa hita. Ingatan ang tuhod para humaba pa ang gamit natin nito. Huwag puwersahin sa trabaho. Uminom ng gatas o skim milk na may maraming calcium. Hindi ito maganda tingnan at minsan ay sumasakit pa. Namamana ito sa ating mga magulang. • Patigasin ang buto.

Huwag basta maniwala sa mga mamahaling gamot o pamahid para sa varicose veins. Huwag tumayo ng matagal – Kung ang trabaho mo ay bilang security guard. Gumamit ng stockings o medyas ng masikip. 6. Kapag mataas ang uric acid. Para malaman kung gouty arthritis nga ang sakit. gout ang dahilan ng iyong arthritis. Ang prutas tulad ng papaya at pinya ay may fiber din. Gout At Mataas Ang Uric Acid Ang gout ay isang pangkaraniwang sakit. puwedeng maipit ang ugat at mapigilan ang pagdaloy ng dugo sa ating mga paa. ang support stockings ang pinakamabisang lunas sa varicose veins. Gamitin ito palagi. Itaas ang paa habang natutulog – Ipatong ang paa sa isang unan para mabawasan ang pag-iipon ng dugo dito. Katty Go-Estrada. Sa tulong nito. 4. Galaw-galawin ang iyong paa habang nakatayo para umakyat ang dugo mula sa paa pabalik sa puso. Diabetes at Tamang Pagkain 3. pechay.Sakit sa Puso. Kumain ng mga pagkaing mataas sa fiber tulad ng patola. Mayroon ding operasyon na ginagawa ang mga surgeons. kailangan suriin ang Uric Acid levels sa pamamagitan ng blood test. Grabe ang sakit ng gout. Kung malaki na ang iyong varicose veins. Kung puwede kang umupo ay mas mainam sana. Mag-ingat at baka mapeke lang kayo. Iba kasi ang gamutan ng gout kumpara sa ordi96 . okra. Magsuot ng support stockings (masikip na medyas) – Mabibili ito sa mga SM department store at tindahan ng mga medical supplies. 5. magiging regular ang iyong pagdumi at makaiiwas kayo sa varicose veins at sa almoranas. ng kamay at ng tuhod. Sundin muna ang mga payong ito. mainam na magpakonsulta na sa isang dermatologist. Ayon kay Dr. Huwag magsuot ng masikip na pantalon – Kapag masikip ang ating pants o maong. at kangkong. puwede kang magka-varicose veins. Ang sintomas ng gout ay ang matinding pamamaga at pananakit ng hinlalaki ng paa. pulis o saleslady. 7.

wine at hard drinks kung ayaw mong atakihin ng gout. umiwas sa mga lamang loob (bituka. OK lang ang kanin. Mataas ito sa uric acid. sisig.Gout At Mataas Ang Uric Acid naryong arthritis lamang. 4 na beses sa maghapon. patis. Inumin lang ang maintenance na Allopurinol kapag humupay na ang sakit at pamamaga pagkalipas ng 2 araw. Kailangan inumin ito araw-araw para hindi umatake ang gout. Pagdating naman sa ulam. utak. Ang gravy. Nagrereseta kami ng Allopurinol 100 mg o 300 mg tablet bawat araw depende sa taas ng iyong uric acid. tamban. bagoong. pero dapat bawasan ang oatmeal at whole grain cereals. Sa oras ng pagsumpong ng gout. hindi ba? 97 . Ganito lang po ang gamutan ng mga doktor sa gout. dilis. Nakukuha ang gout sa 2 bagay: (1) lahi o namana sa magulang. (2) pagkain o mahilig kumain ng mga pagkaing mataas sa uric acid. Puwedeng uminom ng Mefenamic Acid 500 mg tablet din para sa kirot. Umiwas din sa pag-inom ng beer. nagbibigay din kami ng Colchicine tablets. sardinas. Isang mahalagang tip: Bawal ang Allopurinol tablets habang matindi ang atake ng gout. gelatin at lahat ng klaseng prutas ay hindi bawal sa gout. Ang coffee. tea. keso at karne ay puwede rin. hindi na sapat ang pagdi-dyeta sa pagkain lamang. Ano ang mga gamot sa gout? Kapag inatake ka ng gout. at lechon liver sauce ay mataas din sa uric acid. puso at kidneys). beans. Ano ang pagkaing dapat iwasan sa gout? Sa mga gulay. Kailangan ng maintenance na gamot para bumaba ang iyong uric acid level sa dugo. tunsoy. Ang gatas. atay. Ano na lang ba ang puwede kainin? Puwede naman ang lahat ng gulay bukod sa mga nabanggit ko na. Simple lang. tahong at lahat ng klaseng mani. mushroom at spinach. iwasan ang pagkain ng asparagus. cauliflower.

puwedeng lagyan ng alcohol o povidone iodine. Mga kati-kati sa katawan. 1. at sari-saring sugat. Diabetes at Tamang Pagkain Impeksiyon: Povidone iodine At Alcohol Ang Lunas Kung ikaw ay may impeksiyon sa balat. Pigsa – Impeksyon ito sa balat na may nana. May simpleng lunas akong ituturo sa inyo. Ang gusto nating mangyari ay manuot ang katas ng Povidone iodine sa loob mismo ng balat. Tigyawat sa mukha at katawan. Paggamit ng Povidone iodine sa Impeksyon: Mabisa ang Povidone iodine laban sa mga nabanggit na impeksyon sa balat. maraming sakit sa balat ang mapapagaling nito tulad ng: 1. 2. may pagkakataon na mahirap itong gumaling. eczema na ang tawag dito. Dulot ito ng laging pagpapawis ng paa. gamitin ito sa mga matitinding impeksyon. 6. 5. Pahiran ang naturang impeksiyon ng Povidone iodine 3 beses sa isang araw. Kahit anong kagat ng hayop.Sakit sa Puso. 3. tsinelas o gloves. Patakan ng Povidone iodine ang bulak o cotton buds para mabasa ito. Dermatitis – Ito’y isang pamumula sa balat na galing sa allergy sa sabon. 7. Eczema – Kapag ang sugat ay ma-basa-basa na. Alipunga – Isang fungal infection ito ng mga daliri sa paa. Dahil mas mabisa ang povidone iodine kumpara sa alcohol. 3. Mahapdi ang pakiramdam nito kapag puma98 . 4. Sobrang kati nito at nagbabalat. Ito ay ang paggamit ng Povidone iodine (brand name Betadine) at alcohol. 2. Ano ang mga sakit na kayang gamutin? Dahil ang Povidone iodine at alcohol ay nakapapatay ng mikrobyo.

dahil sa katagalan ay babalik din sa normal na kulay ang balat. Kumonsulta sa doktor kapag hindi gumaling ang sugat. Gawin ito ng 7-10 araw hanggang tuluyang mawala na ang impeksyon. basain ng alcohol ang bulak o cotton buds at ipahid ito ng 3 beses sa maghapon. Tandaan: Kalinisan lang talaga ang panlaban natin sa mga sakit. puwede muna lagyan ng alcohol. 4. Katulad ng ginawa natin sa Povidone iodine. Ang isang side effect lang ng Povidone iodine ay ang pangingitim ng balat. Alcohol sa Impeksyon: Kung hindi naman malala ang impeksyon. Okay lang iyan. 5.Impeksyon: Povidone Iodine at Alcohol Ang Lunas pasok ang Povidone iodine. Maligo maigi araw-araw. alcohol din ang solusyon diyan. Sa mga madalas magkaroon ng pigsa at tigyawat. 99 . Mag-tiis lang dahil siguradong masusugpo ang impeksiyon kapag naabot ito ng Povidone iodine.

Maging masaya at hahaba ang buhay mo. Sa katagalan. Ayon sa pagsusuri. at iba pa. Sana nga ay ganoon kadali iyon. • • • 100 . aaminin kong may kaunting katotohanan ito.” Oo. pero sa katunayan ay mas malaking pinsala ang maidudulot ng alak. Pinakinggan siya ng Diyos at binigyan pa siya ng 15 taon. Magpabakuna – Malaki ang tulong ng bakuna para makaiwas sa sakit. trangkaso. Ito’y napatunayang nagpapahaba ng buhay dahil pinapaluwag nito ang ating mga ugat. Magdasal – Ayon sa Bibliya (2 Kings 20:6). pulmonya. ang mga taong madasalin ay masiyahin ay mas mahaba ang buhay kumpara sa mga hindi naniniwala sa Diyos. May mga bakuna laban sa hepatitis B. Magpakonsulta sa doktor. kaysa sa benepisyo. pampagana kumain at pampasarap ng tulog. Alamin kung kailangan mo nito. Umiwas sa alak – May mga nagsasabi na “Wine is good for the heart. si Haring Hezekiah ay nagdasal sa Diyos para bigyan pa siya ng mahabang mabuhay. Suriin ang iyong vitamins at supplements – Ang pinakamagandang supplement ay ang Omega-3 fish oil. Epektibo rin ang vitamin B complex. Heto ang ilang epektibong mga paraan: Mag-relax – Magbawas ng stress sa buhay. Kapag lagi kang galit at mainitin ang ulo. tataas ang iyong stress hormones (cortisol) sa katawan.10 G • • Pahabain ang Buhay Pahabain Ang Buhay (Part 1) usto mo bang humaba ang iyong buhay? Siyempre lahat tayo ay gusto niyan. puwede kang atakihin sa puso at ma-istrok. Ang iniinom ko ngayon ay isang multivitamin kada 2 araw.

Bakit kaya? Dahil kung may asawa ka. iba pa rin ang may kausap at karamay sa iyong mga problema. Magpa-blood test. utak at atay. • Magpatingin sa magaling na doktor – Ang trabaho ng isang doktor ay ituro sa iyo ang dapat mong ipa-test sa iyong katawan. Mag-isip ng positibo (Positive thinking) – Magbasa ng mga libro na nagbibigay ng inspirasyon tulad ng mga gawa ni Norman Vincent Peale. Mag-lakad. umakyat ng hagdan.Pahabain Ang Buhay Part 2 May mga manginginom diyan na kayang umubos ng isang boteng red wine o isang lapad. Kung nasa second o third floor ang iyong pupuntahan. at maglinis sa bahay. Kaibigan. Laging mag-isip ng maganda tungkol sa ating sitwasyon at sa ating kapwa. Mag-asawa o magkaroon ng kasama sa buhay – Tunay po iyan. X-ray at ECG bawat 1-2 taon. urinalysis. Mayroon ding hihingi ng saklolo kung may sakuna. Uminom ng gamot kung kinakailangan. Magbati at magmahalan na lang. may magbabantay sa iyo kapag ika’y nagkasakit. Ito’y napatunayan na ng mga doktor at ibabahagi ko ito sa inyo: • Mag-ehersisyo – Ayon sa mga eksperto. Maaaring magtanong sa ibang doktor (second opinion) kung hindi kayo komportable sa una ninyong doktor. Huwag na lang uminom. Ang pagiging malikot at magalaw sa pagkilos ay parang nag-e-ehersisyo na rin. Mas mahaba ang buhay ng mga may asawa kumpara sa mga nag-iisa. Magbasa o manood ng mga “good news” lamang sa 101 • • . At siyempre. subukang gumamit ng hagdanan. Good luck po! Pahabain Ang Buhay (Part 2) Mayroong mga paraan para humaba ang ating buhay. kahit konting ehersisyo lang ay makatutulong na sa katawan. Kaya huwag nang awayin si Misis o si Mister. Iwas ka pa sa gulo at sakit ng ulo. masama po ang alak kapag sobra sa kalahating basong wine o isang shot ng hard drinks. Nakasisira ito sa ating ugat.

kamatis. • • Pahabain Ang Buhay (Part 3) Malaki ang impluwensiya ng ating kinakain sa ating kalusugan. isiping malulutas mo rin ito. Umiwas sa bisyo at peligro – Gamitin lagi ang utak. Diabetes at Tamang Pagkain peryodiko at telebisyon. ang mga taong matulungin ay nagiging mas masaya at mas healthy kumpara sa iba. Kumain ng tama. • Tumulong sa kapwa – Ayon sa isang pagsusuri ni Professor Peggy Thoits ng Vanderbilt University. Mag-isip muna bago mag-desisyon. Tama ba ang gagawin ko o mali? Mag-ipon ng pera – Kailangan natin ng pera para makabili ng gamot. makapa-check up at makapagpa-laboratoryo. Kailangan din maghulog sa PhilHealth o kumuha ng health card. Sundin ang mga payong ito: • Kumain ng prutas – Ang pinaka-healthy na prutas ay ang saging. Ang kamatis. Umiwas din sa mga delikadong gawain tulad ng paglabas sa hatinggabi. ketsup at tomato sauce ay may lycopene na panlaban din sa kanser. para ka na ring uminom ng isang multivitamin. Ang endorphins ay isang kemikal sa utak na nagpapasaya sa atin. Mas masustansya ang lakatan kaysa sa latundan o saba. mansanas at dalandan. hindi ka agad magkakasakit. Iwas sigarilyo. Matutong mag-ipon para sa iyong kalusugan. at pagsama sa masamang barkada. Huwag mawawalan ng pag-asa. Ang dalandan. 102 . Kapag masustansya at malinis ang pagkain mo. Huwag sumabak sa mga bisyo na makasasama sa iyo.Sakit sa Puso. Ang saging ay punung-puno ng mga sangkap na mabuti sa ating tiyan. Tumataas kasi ang lebel ng endorphins sa katawan ng mababait na tao. Mabuti ito para sa sipon at sa mga may sugat. iwas alak at iwas drugs. pagsakay ng motorsiklo. calmansi at suha ay mayaman naman sa Vitamin C. puso at katawan. Kapag kumain ka ng 2 saging sa maghapon. Maging maingat sa katawan para hindi na umabot sa sakit. Kung may suliranin ka.

Mapapaayos din ng gulay ang ating pagdumi. Ito ay matatagpuan sa sardinas. tunsoy at hasa-hasa. Medyo mababa ang Omega-3 ng bangus pero puwede na rin ang bangus belly. talbos ng kamote. Overweight. at repolyo ay punungpuno ng vitamins at minerals na mabuti sa ating katawan. Sa katunayan ay makatutulong ito sa ating puso. makatutulong ang gulay sa ating sikmura at bituka. tulad ng pechay. Magpapayat – Alamin ang iyong tamang timbang at piliting maabot ito. Hindi po masama ang taba ng isda. Dahil mataas din ito sa fiber. Malaki din ang tulong ng gulay para makapagbawas tayo ng timbang. matataba at matatamis na pagkain na masama naman sa iyo. mackerel. Kapag nagbawas ka sa karne at nagdagdag ng berdeng gulay. Hinay-hinay lang po! 103 . Mababa lang kasi ang calories ng gulay. (3) mag-tubig ka na lang. tilapia. (6) diyetahin ang pagkain ng prutas at fruit juices dahil nakatataba din ito. tamban. ampalaya. Nakakabusog pero hindi nakakataba. (4) kumain ng mas maraming gulay. kaya dapat magpapayat. • • Heto ang mga tips para pumayat: (1) kumain ng isang tasang kanin lang (1 cup rice). at (7) mag-ehersisyo. Kung ang sukat ng iyong tiyan (sukatin sa tapat ng pusod) ay lampas sa 36 pulgada sa lalaki or 31 pulgada sa babae. kangkong. (5) magbawas sa panghimagas tulad ng mga cake at ice cream. salmon. (2) umiwas sa soft drinks at iced tea. utak at ugat.Pahabain Ang Buhay Part 3 • Kumain ng matatabang isda – Ang pinakamasustansyang isda ay iyung mataas sa Omega-3 fish oil. ang ibig sabihin ay mataba ka na. Kumain ng maberdeng gulay – Ang mga berdeng gulay. Huwag lang kainin ang mga masasarap. Magiging matalino ka pa. siguradong hahaba ang iyong buhay. Tandaan: Piliin ang pagkain base sa kabutihan na maidudulot sa ating katawan.

magtanong muna sa doktor bago uminom ng aspirin. Diabetes at Tamang Pagkain Pahabain Ang Buhay (Part 4) May mga karagdagang payo ako para humaba ang iyong buhay. ay hahaba ang iyong buhay ng 9 na taon. Ito po ang pinaka-epektibong paraan ayon sa mga doktor: • Uminom ng Aspirin – Ang aspirin ay isang pambihirang gamot na nadiskubre noong 1899. Kadalasan ay panghabang-buhay ang mga gamot na ito. pagkaputol ng paa at pagkamatay. Kailangan ang aspirin sa mga pasyenteng may diabetes. isang beses sa maghapon at inumin ito ng busog ang tiyan. Huwag balewalain ito. Kumonsulta sa doktor. mataas ang kolesterol at sa mga naistrok.000 artikulo na ang nagpapatunay na masama ang paninigarilyo. At bukod sa mabisa ito. Kaya paki-usap ko lang po. piso lang ang halaga nito. mas maaga nating malulunasan ang iyong problema. Uminom ng gamot sa diabetes – Kung ika’y may diabetes naman. inumin ang iyong gamot sa altapresyon araw-araw. Alam n’yo ba na kapag napababa natin ang iyong blood pressure sa normal. Nakakatakot ang komplikasyon ng diabetes at puwede itong umabot sa pagkabulag. Alamin ang sakit – Magbasa at aralin ang tungkol sa sakit na iyong nararamdaman. Kung lampas sa 160 over 100 ang iyong blood pressure. Itigil ang sigarilyo – Ang sigarilyo ang pinakamasamang bisyo sa lahat. Kung ika’y may pananakit ng tiyan. Kanser at maagang pagkamatay ang magiging resulta. may sakit sa puso. Totoo po iyan. Baka bigla ka na lang ma-istrok. Kung mas maaga kang magpapa-check-up. Ang dapat lang ingatan sa aspirin ay ang pagkakaroon ng ulcer. Uminom ng gamot para sa diabetes. ang ibig sabihin ay may altapresyon ka. Uminom ng gamot sa altapresyon – Kung ang presyon mo ay lampas sa 140 over 90. May 70. Ang tamang dosis ng aspirin ay 80-100 mg na tableta.Sakit sa Puso. sobra na pong taas nito at kailangan mo ng gamot. At alam niyo • • • • 104 . kailangan mong mapababa ang iyong fasting blood sugar sa 100 mg/dl o mas mababa pa.

105 .Pahabain Ang Buhay Part 4 ba na masama din ang usok na nalalanghap ng mga hindi naninigarilyo (passive smoking)? Tinatayang 6 na taon ang mababawas sa iyong buhay kung ika’y patuloy na maninigarilyo. Lungkot at sakit ng katawan lang ang aabutin mo diyan. Kawawa naman ang mga mahal natin sa buhay. At sa mga nakalalanghap ng usok. 2 taon naman ang matatanggal sa buhay nila. Itigil na po ang bisyong ito at siguradong hahaba ang iyong buhay.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful