Halimbawa ng Dulang Komedya (Dobu Kacchiri) Mga Tauhan: KOTO KIKUICHI ISANG NAGDARAAN KOTO : Isa akong Koto

na nakatira sa pook na ito. Ngayon tatawagin ko si Kikuichi para konsultahin siya. Nariyan ba si Kikuichi? KIKUICHI : Nariyan na! KOTO : Nasaan ka? KIKUICHI : Heto na ‘ko. KOTO : May mahalaga akong kailangan sa iyo. Dahil matagal na rin naman akong hindi nakalalabas ng bahay, ang daming oras na nakabitin sa kamay ko. Gusto kong magbiyahe at nang makapagmasid naman ng mga tanawin. Ano sa tingin mo? KIKUICHI : Sa totoo lang, imumungkahi ko nga sana sa iyo, Ekselenteng ideya. KOTO : Ano pang hinihintay natin kung ganoon. Maghanda ka ng sake. KIKUICHI : Ngayon din. Nakahanda na ang bote ng sake. KOTO : Umalis na tayo agad. Halika na! KIKUICHI : Nakahanda na ako. KOTO : Ano sa palagay mo? Nagtatawanan na siguro ang mga taong makita ang dalawang paris natin na namamasyal at nagmamasid sa mga tanawin. Pero ang pagbibiyahe sa bagong lugar ang nakapagpapagaan ng pakiramdam bukod pa sa kasayahang nalalasap mo. KIKUICHI : Wala naman sa palagay kong mag-iisip na para tayong gago. Kaya, kapag nararamdamang mong gusto mong magbiyahe, dapat lang na ilang ulit tayong magbiyahe. Nakabubuti iyon sa inyo, Amo. KOTO : Nasa labas na tayo ng nayon. Marahil nasa gitna tayo ng bukirin. Ang lungkot dito. KIKUICHI : Nasa gitna nga tayo ng bukirin. KOTO : Kapag nasa kapatagan ako, parang lumalawak ang aking puso at gumagaan ang pakiramdam ko. KIKUICHI : Gaya ng sabi mo, kasiya-siya ang magbiyahe. KOTO : Makinig ka! Noon ko pa gustong sabihin sa iyo na hindi sa habambuhay ka na lamang umaawit ng mga maiikling awit o bumibigkas ng mga kuwento. Bakit di mo ensayuhin ang Labanan sa Heike, ang pamosong epiko? KIKUICHI : Gusto ko nga sanang hingin ang tulong mo tungkol diyan. Masuwerte na lang at ikaw mismo ang nagbukas tungkol diyan. Kung maituturo mo sa akin ‘yan, tatanawin kong malaking utang-na-loob. KOTO : Ituturo ko kung ganoon. Wala rin lang tao sa paligid, bibigkasin ko sa iyo ang isang berso. KIKUICHI : Sadyang kay buti mo. Sige, makikinig ako. KOTO : “Umabot sa krisis ang labanan sa Ichi no Tani, at nauwi sa isang malaking giyera. Natalo ang mga dakilang Hieke, at nagsisugod ang mga mandirigma ng Genji—silang sabik sa kabantugan. Parang mga trigong nagbagsakan sa harap ng mga armaspandigma. Kalunus-lunos na pagdanak ng dug! Walang katapusang kaguluhan! Putol ang baba ng ilan, at ang iba nama’y talampakan. Sa gitna ng nakakukuliling mga daing at pananangis, pilit pinaglalapat ang kanilang mga sugatang talampakan sa duguang baba,ang sugatang baba sa duguang talampakan. Ay, kahabag-habag na tanawin! Tatlo o apat na raang mga mandirigma ang nagkalat sa kapatagan!…” KIKUICHI : Kagila-gilalas palang talaga ang epikong ‘yan. Nagagalak akong marinig. KOTO : Halika’t pumunta tayo doon sa malayu-layo pa. Sumunod ka sa ‘kin! KIKUICHI : Sige lang, sumusunod ako. KOTO : Maraming bumibigkas ng Heike, pero wala akong alam na nakabibigkas ito nang mainam. Kaya kailangang pag-aralan mo itong mabuti. KIKUICHI : Iinsayuhin kong mabuti, at inaasahan kong tuturuan mo akong muli. KOTO Sakali’t maitalaga ako sa posisyon ng “Kengyo,” gagawin kitang isang “Koto”. KIKUICHI : Napakabuti mo ngang talaga. KOTO : Ano ‘yon? Nakakarinig ako ng alon ng tubig. Siguro’y malapit tayo sa dagat. KIKUICHI : Oo nga, pakiramdam ko;y dagat nga ‘yon. KOTO : Kailangan nating tawirin ito. Anong dapat nating gawin? KIKUICHI : Ano nga bang dapat nating gawin? NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Dito lang ako nakatira. Dahil may lalakarin ako sa kabila ng bundok, kailangan kong magmadali. Ano itong nakikita ko? Dalawang bulag ang nagbabalak lumusong sa dagat. Paano kaya nila magagawa ‘yon? TitigiI muna ako rito at panoorin sila pansumandali. KOTO : Halika! Maghagis ka ng bato para matantiya natin ang lalim ng dagat. KIKUICHI : Sige. Ayan, naghagis na ako. PLOP! KOTO : Malalim doon. KIKUICHI : Malalim na malalim doon. KOTO : Subukan mo sa ibang direksiyon. KIKUICHI : Sige. Ayan, naghagis ulit ako. CLICK! KOTO : Mababaw doon. KIKUICHI : Mukha ngang mababaw doon. KOTO : Kung gayon, lumakad na tayo nang painut-inot. Halika na!

Pero. bilisan mo. KOTO : Nauunawaan kong aksidente ang nangyari. hindi na kailangan. NAGDARAAN: Mautak ang mga bulag na ‘yon. hindi nadisgrasya. KOTO : Hindi. Bakit ko naman sosolohin ito nang hindi inuuna ang amo ko? Mali ang akusasyon ninyo sa akin. bakit hindi mo pa ako tinatagayan? KIKUICHI : Pero katatagay ko lamang po ng isang punung baso para sa inyo. KOTO : Ano Kikuichi? Nakahanda ka na ba? Walang sumasagot? Hindi ko ito maintindihan. Ni isang patak di mo man lang ako pinatikim. hindi ganyang magsalita ang amo ko. KOTO : Aba’t talaga bang ginagalit mo ‘ko? Hindi ka lang gago. KOTO : Ano? Ni isang patak wala nang natira? NAGDARAAN: (Sa mga manonood). Ang sarap nito! KOTO : Ano na. dinadaya mo ‘ko at pinalalabas na iniinom ko’ng tinatagay mo nang di mo alam. Dahil mapilit ka. Tagayan mo ako. Ki-ku-i-chi! Na-sa-an ka? KIKUICHI : Na-ri-to a-ko! KOTO : Bakit di mo pa ako buhatin patawid? KIKUICHI : Pero kabubuhat ko lang sa inyo. NAGDARAAN: (Sa mga manonood). KIKUICHI : Puwede po ba? Salamat sa kabaitan ninyo.aray ko! Aba’t sobra na ito. KIKUICHI : Naku. KOTO : Bakit? KIKUICHI : Bubuhatin ko na kayo sa likod ko. Bang! Bangg! KOTO : Aray. KIKUICHI : Pero ito ang pagkakataon ko para makatulong sa inyo. tatawid na lang uli ako. glug! KOTO : Tama na ‘yan. Patutuyin ko kayo. KIKUICHI : Humawak kayong mabuti. Kailangang mabuhat ko kayo sa aking likuran. Pero kailangang maghanda na muna tayo. huwag na. KIKUICHI : Sige po. nakahanda na ako. KOTO : Basta mag-iingat ka at huwag kang masyadong magalaw. Talagang nakakaaliw ito. Ang lalim naman nito! Naku. pero wala ni isang patak ang baso ko. saklolo! NAGDARAAN: Nakakaaliw pagmasdan ang kawawang mga bulag! KOTO : Nakakapanggalit itong nangyayari sa atin. KIKUICHI : Lalakad na ako nang painut-inot. KOTO : Akala ko nga. Di bale. KOTO : Kabubuhat lang sa akin? Pero naghahanda pa lang ako. Para na rin sa kabutihan ng aking kaluluwa. pupunuin ko na ang baso. Ang hayop na ‘yon mag-isa palang tumawid. KOTO : Iyon din ang akala ko. Kumapit na kayo sa likod ko. Madali ka’t buhatin mo na ako agad. May nangyari ba sa sake? KIKUICHI : Anong sabi n’yo? Ah. pero ni isang patak. Kamuhi-muhi kang tarantado ka. Kikuichi? Bakit di mo ako tinatagayan? KIKUICHI : Pero katatagay ko lang po’t binigay ko sa inyo. at natutuwa ako’t wala ring disgrasya. Patawarin ninyo ako. sige. Sinusubukan nila ang lalim ng dagat sa pamamagitan ng paghahagis ng bato. Talaga namang nag-iingat ako. KOTO : Huwag kang magalaw. Basta sumunod ka sa akin. Umaayaw na yata. Tuwang-tuwa ako. Hindi ko inaasahan ang suwerteng ito. ang bote ng sake. Ayan nakarating na ako sa kabila. KIKUICHI : (Magmamadaling tumawid sa pinaggalingan) Kailan kayo tumawidna muli rito Amo? KOTO : Kailan? Aba’t walanghiya ‘tong taong ito. Kaya nga ba tumanggi na akong pabuhat sa iyo noong una pa. Mukhang napakalalim dito. Magtatagay uli ako Heto. KIKUICHI : Hindi ko maintindihan ito. KIKUICHI : Ano’ng sabi ninyo? Bugbugin? . glug! NAGDARAAN: (Sa mga manonood). (Papatong siya sa likod ni KIKUICHI). KOTO : O sige. Heto. Dahil hindi ka rin nakakakita. ngayon naman may gana ka pang bugbugin ako. KOTO : Naku. di po ba? KOTO : O. Ako ang magpapabuhat patawid sa dagat. baka maaksidente pa tayo. NAGDARAAN: Aba’t may isa pa pala akong suwerte.KIKUICHI : Pero amo. Akong iinom noon. KOTO : Giniginaw na ‘ko. Tagayan mo ako ulit. pero natalisod ako. Maghawakan na lang tayo sa isa’t isa saka lumakad nang painut-inot. KOTO : Sige. Basang-basa na ako. Aba’t may kasunod pa! Walang kasinsarap ang sakeng ito! KOTO : Tama na ‘yan. KIKUICHI : Eto na. KIKUICHI : Salamat. tulungan ninyo ako. Ihanda mo na rin ang sarili mo. kasi sinosolo mo’ng pag-inom. Matapos mo akong agawan ng inumin. KIKUICHI : Pero kaya nga ako naririto para pagsilbihan kayo. Nakadalawa na po kayong tagay. KIKUICHI : Nagtatagay na po ako. at wala tayong magagawa roon. teka muna sandali. Nagawa ko ito nang walang kahirap-hirap. Mawawala rin ang ginaw ko pag nainom ko na ito. Napakasarap ng sake. KIKUICHI : Gusto ko po sana. wala pa rin ang baso ko. Hayaan niyo ng buhatin ko kayo. NAGDARAAN: (Sa mga manonood). Sana naman hindi masyadong malalim. opo. Uminom ka rin nang kaunti. KIKUICHI : Opo. Ngayon sisimulan ko nang magpainut-inot sa dagat. Hindi mo pa ako nabubuhat. KIKUICHI : Ipagpaumanhin ninyo. papayag akong buhatin mo ako. ipagpaumanhin ninyo! Wala na pong natira. Amo. KIKUICHI : Sigurado. KIKUICHI : Talagang hindi ko maintindihan ito. Pag-aawayin ko sila. Glug. Glug. Masuwerte talaga akong aso.

maayos at masinop ang apartment. 46. KOTO : Ano? Abusuhin? KIKUICHI : Ano pa nga bang ginagawa ninyo? KOTO : Ni hindi nga dumadapo ang mga kamay ko sa iyo. KOTO : A. Bakit binubugbog ninyo ang isang walang kasalanang katulad ko? KOTO : Aba’t ni hindi nga nakatutok sa iyo ang mga kamay ko. na mga letrang Gotiko. ng mga salitang GOD BLESS OUR HOME. kapatid ni Regina Ang Alkalde Ang Konsehal Mga Pulis Panahon: Kasalukuyan Tagpo: “Apartment” sa lungsod sa Rizal. sabi? KIKUICHI : Aray. isang nakakwadrong retrato ng isang nakangiting dalaga na napaliligiran ng maliit at animo’y naglalarong mga piguring duwende at isang lampshade. KIKUICHI : Ikinahihiya ko kayo Amo. estudyante Aida. teka! Aba’t tinutuluyan na nilang magsuntukan. balo. Kailangang makaalis na ako habang may araw pa. Hawak ko na kayo ngayon. ulol! KIKUICHI : Itinatabi ko lang po ang bote ng sake. sa ding-ding. nakatayo sa mga loteng nabili sa murang presyo noong unang bahagi ng 1950 at ngayo’y nagkakahalaga na nang malaki sa pamilihan ng lupa. estudyante Ben. isang maestra Tony. Hindi kita patatakasin lintik ka! KIKUICHI : Bakit ako sinasaktan? SILANG DALAWA: A-a-ray…. KOTO : Nauubos nang pasensiya ko. Karaniwan nang ang naninirahan dito ay mga empleado ng gobyerno. Sa gitna. matandang dalaga. may hagdanang paakyat sa mga silid-tulugan. bunso. Amo. Sa sala ay may isang set ng upuan na nakatuntong sa isang alpombrang bumabagay sa pulang sahig. malapit sa nakukurtinahang bintanang salamin. Ni hindi nakaturo sa direksiyon ninyo ang mga kamay ko. puti ang mga barandilya nito at sa itaas palapag. Sa dingding na binarnidang plywood. Aspaltado ang malilinis na kalsada at may ilaw na mercury ang mga poste. kanan. tama na! Huwag ninyong abusuhin ang inosenteng tulad ko. . ngayon naman sinasaktan n’yo pa ako. sa isang komunidad na masasabing “middle class”. panganay niyang anak. sa may kusina. Pero. kubyertos. mapuno at mahalamang hindi katulad ng ibang subdibisyon. Calderon mangyayari ang dula. anak niyang babae. KIKUICHI : Di dumadapo? Kung gayo’y sinong nanununtok sa akin? KOTO : Aray. Sa silid-tulugan. nakasabit ang isang pares ng nairolyong pinturang Hapones: mga lumilipad na tagak sa ibabaw ng maiitim at payat na tangkay at mga dahon ng kawayan. hulihin n’yo! Huwag n’yo siyang patatakasin! Halimbawa ng Dulang Trahedya MOSES. 16. likuran.Delikado pa ang manatili pa rito. 18. ano ka ba? KIKUICHI : Aray ko po. aray ko! Kikuichi. tama na! NAGDARAAN: Nakakatuwa talaga ito. malayo sa daanan na pampasaherong sasakyan. May pinto sa may sala. at sa unang malas pa lamang ay mahihinuha nang inilalaan sa mga makapagbabayad ng mataas. kaharap ng gate. Tahimik dito. putiang pinta. hindi pala? At sino pang mananakit sa akin. Nakapatong sa kabinet ang isang bentilador. 48. mga itinatanging kasangkapan na ang paggamit ay karaniwan nang inilalaan ng mga maybahay sa mga espesyal na okasyon… Nandito rin ang ilang de-latang pagkain at mga boteng gamot. sa likod nito. Di kalayuan sa mesa. sandali lang! Matapos mo akong bugbugin. Paiikutin ko sila sa iba’t ibang pakana. at sa kaliwa.sino pa? KOTO : Aray. ano ba? Bakit mo ba ako sinasaktan? KIKUICHI : Nasa binti ko ang mga kamay ko. KIKUICHI : Hindi nakatutok? Sinong nanakit sa akin? Magsalita kayo. Sikat) Mga Tauhan: Regina Calderon. KOTO : Nasa binti mo? Kaninong mga kamay ang sumuntok sa akin? KIKUICHI : Aray.KOTO : Sinaktan mo na ako. aber? Sino. Nagpapanggap lang pala kayong mabait. Maraming bagong bahay dito. ay nakasabit ang isang pandekorasyong seramiko na kinatitikan. malaki-laki rin ang apartment na ito. estudyante Ana. May kabinet sa likod ng mesa-lalagyan ng mga plato. Wala bang ibang tao rito? Hulihin n’yo siya. MOSES (Ni Rogelio R. Luma na ngunit maayos pa ang mga kasangkapan parang inilipat mula sa isang lumang bahay. kaliwa ay may isang mesang paayon ang ayos at napapaligiran ng anim na silyang may matataas na sandalan. ay may isang repriheradora. malapit sa lababo. tatakbuhan mo ako. aray ko po! Inaakusahan n’yo na nga ako ng kung anu-anong hindi ko naman ginagawa. yari sa mahuhusay na materyales. May telebisyon sa sulok. kabinet ng mga libro na kinapapatungan ng isang flower vase. Sa sala at sa komedor ng apartment na ari ni Mrs. Santo-santito! KOTO : Huwag. Isa sa apat na pinto. Sa kabuuan.

Natatandaan mo pa. (Magbababa ng tingin na parang mali ang nasabi. Ang sarap ‘ka mo. Nakabulaklaking pambahay si Ana. ANA : Dapat naman. sobra naman daw talaga ang ginawa kay Aida. tila nag-iisip na maglalakad-lakad sa sala. REGINA: (sasandal) Sayang naman kung hindi ko matatapos ang aking serbisyo. Mahaba ang kanyang buhok. Calderon. ANA : (Pagkaraan ng ilang saglit. nguni’t walang sigla) Binigyan ako.) Si Tony. pahablot na dadampot ng isang basahan. ililigpit sa isang lalagyan ang mga kutsara. hanggang siko ang maluwang na manggas at hanggang sakong ang laylayan. Ana? ANA : (nagpupunas-punas sa may lababo): Maikli ang kordon ng ilaw niyang inililipat sa kuwarto namin. malungkot) Disiotso na siya sa Setyembreng ito. Dapat nga raw magdemanda. ANA : Kung sabagay. Pero ano ba ang maaasahan mo sa mga walang prinsipyong tao? ANA : Sinabi mong tuloy rin ang demanda? REGINA: (tatayo. dala ang baso ng inumin) ang dipirensiya nga lang daw. tila isang roba na itinali sa harap.) Bakit ba naghahanap ng kordon si Tony. ANA : (mapapansin ang pagbabago ng mukha ni Regina. laylay ang ilalim ng mga mata. Regina. Pero hindi ako papasok hangga’t hindi gumagaling si Aida. at nangyayabang. Bakit hindi ko itutuloy? Kahit ano pa nga ang kanilang sabihin. hindi ba? Pwede ka nang magretiro. Maganda. Mahahaba ang kanyang biyas at sa katabaa’y may pagkabalingkinitan pa. Pero maganda. di iaalis ang tingin sa binabasa) Opo. nagtitinda na ng diyaryo. pagkuwa’y babalik sa komedor. Ang maipipintas mo nga kay Tony ay walang kibo. ANA “Spoiled”. kinikilatis na mabuti. larawan ng isang babaing pinatigas ng mga hirap na pinagdaanan. Sobra nang talaga ang anak ng “mayor” na iyan! Ang kailangan talaga riyan ay bitay. Bukas ang ilaw sa sala. kahit isang taon. Baka raw lalo pa tayong perwisyuhin. saka ngayon.” sabi sa akin ni Tony. Akalain ko bang gaganda ng ganyan ang anak mo. mabuti pa iyong “ assistant principal” namin. Nakatingin kay Aida ang lahat. pero… ANA : Nakapag-aral si Aida doon. noong nakaraang Pasko? Noong dalhin tayo ni Tony? Hindi ako makapaniwalang anak mo iyon at pamangkin ko iyon. Natatandaan mo? Dito nag-“birthday” si Aida nang lumipat tayo. Sa buong pagtuturo mo’y ngayon ka pa lang magbabakasyon.May mga alas-otso na ng gabi. ANA : At napapanaginip ko pa noon ang kanyang “debut”. Ano nga pala ang sabi-sabihan sa eskwela? Siguro’y alam nila ang nangyayari? REGINA: (pauyam) Alam. matapang. REGINA: Bata pa lang kasi si Ben. Marami akong naiipong bakasyon. mababasag ang boses)-pinakamasaya. Nakaupo si Regina sa kabisera ng mesa at umiinom ng kape. Kaparehung-kapareho ng ama. bagama’t maraming salit na puting buhok si Regina. Hindi na baleng siya ang wala mayroon lang si Aida at Ben.) Tutal. REGINA: Hindi si Ben ang “spoiled” Ana. pati nanliligaw kay Aida. (Tatayo. Hindi na nagbalik iyong preskong kaklase yata ni Aida. Sa tingin ko ba noo’y para siyang nakaangat sa karosa(Makikitang ibig maiyak si Regina) Sino nga ba naman ang makapag-aakalangREGINA: (tutuwid ng upo. at siya’y ngumingiti. sa dingding nakatingin) Nangyari na iyan Ana. .) ANA : Kung sabagay.kababata pa’y wala nang prinsipyo! Mga bagong tapos pa ng kolehiyo. Kilala siguro nila. taas ang pinagsaklit na paa at tila yogang nagbabasa ng isang magasin. Nakakorto siya at iskiper na puti. at nang-iinggit naman ang kanyang mga kaklase. Bukas din ang daylight sa silid-tulugan. Mapapansin niya si Ben na ngayo’y nakadapa at nagkukuyakoy ang paa sa hanging nagbabasa). REGINA: (susulyap sa itaas ng hagdan. nguni’t ngayo’y tila nag-aalala. Magkahawig sila. REGINA: Pabibilhin ko na lang siya ng isa pa bukas. Nakapusod siya. Baka ‘ka mo si Aida. Pupuwede akong hindi pumasok kahit ilang buwan pa suguro. Nakaupo si Ben sa sopa. ha. Kailangan niya iyon sa pag-aaral. REGINA: Mapagbigay pa ‘ka mo sa mga kapatid. Ano sa akin kung “mayor”? ngayon ba’t “mayor” siya’y libre na ang kanyang anak? Wala raw mangyayari. “mayor” itong kalaban ko. noong sumakay siya sa karosa ng “lantern parade” sa UP. Noong dalaga ka pa.) Tingnan mo. malabo ang kanyang mata. ANA : (habang nagpupunas) Kumusta ang hiningi mong bakasyon. Palaisip. nang madala. pero hindi kamukha ng kuya niya. noong ganyang edad. at may kakisigan siya.si Aida ang (parang mawawala sa sinasabi. lalakad sa repriheradora upang kumuha ng inumin) Oo. (Tatayo si Regina. ano? Iyong de-kotse? “Ano ba sa akin kung dekotse siya. nguni’t itutuloy pa rin)Masasabi mong isip-bata si Aida. namatay ang “generator” ng karosa! Di pinasinagan siya ng “flashlight”. ANA : Biro mo namang mahigit na dalawampung taon ka na yatang nagtuturo. Iba raw ang malakas ang nasa poder. At naisip ko na ang gagawin kong tahi sa damit niya. Bakit nga’y di. Regina. ANA : Si Tony. ano? REGINA: Ikalawa na ito. (Ngunguso sa sala. Regina. REGINA: (habang pabalik sa kabisera.“jeans-jeans” at “pony-tail pony-tail” lang dito. Si Aida. (Ipapatong ang kanang kamay na may hawak na basahan sa sandalan ng isang silya. Noong mamatay ang ama nina Aida. REGINA: Limang taon na tayo rito. ‘you should really teach those people a lesson. puwede ba nila akong hindi bigyan. may pagkamasayahin ang mukha. Mrs. ANA : Ibang-iba iyang si Tony kesa do’n sa isa. Hindi man lang tulungan iyong kapatid.” ANA : (galit) Ituloy mo nga. Nakaputi siyang damit-pambahay. Inosente. Si Tony. prenteng-prenteng nagbabasa. tulad ng uso sa mga tin-edyer ngayon. minumutyang talaga si Aida. Sa kabilang dulo. kumikita na. Ang sabi’y “Ituloy mo. Sino nga ba iyon? REGINA: (parang hindi siya pinapansin) Mababait silang lahat. Regina? REGINA: (ibig magmalaki. REGINA: Napakain mo na’ng aso. Ben? BEN : (pagak ang boses. REGINA: May pagkaseryoso rin itong si Ben. ANA : Seryoso. nagpupunas ng kutsara ang kapatid niyang si Ana. kaya ko naman siyang alagaan. (Aayusin ang salansan ng kutsara). bitay din siguro ang ibibigay sa lalaking iyan.

Calderon?” at ang mababa at pagak na “Opo.) Nauuhaw si Aida. Iyong “ tranquilizer”. Ana. REGINA: Magpabili tayo. Pinaupahan na lang natin ang bahay doon. (Isang sasakyan ang hihinto sa tapat ng “apartment”. malumanay na) Naubos na nga pala ang gamot ni Aida. Ana. Ana. nakatingin sa labas). payat.unang-una’y dahil diyan ang malayo nga sila doon. lampas sa karaniwan ang taas. REGINA: Iyon naman daw ang kailangan. ANA : Ibinigay ni Tony kay Aida nag maliit niyang ponograpo. Tony. (tatawag) Tony! Di ibinigay ba ang kanyang “turntable”? (mananaog si Tony. ‘ka ko. Talaga sigurong hindi ka makakabangon kapag dinagukan ka roon. masANA : Oo nga. kung hindi tayo lumipat ditoREGINA: Sino ang makaaalam na dito siya magkakaganyan? ANA : Bakante ngayon ang itaas ng bahay doon. Lagi kaya niyang naaalala ang nangyari sa kanya? Ganoon ba iyon? Hindi ba. ANA : (Makikilala ang dumating) Si “mayor”. Naisip kong umutang nga tayo at ipatayo natin ang “apartment” na ito. isa kay Ben. naghihinala): Ilang beses ko nang napapansing lumalabas ng gabi ang Toning iyan. Iyon bang anak ng kapitan na dinadala sa V. Ana. Alam mo na ngayon. Namumuti raw talaga at umiikot ang tau-tauhan ng mata. tiyaga ang kailangan natin. may binibilut-bilot na sinulid ng basahan ang daliri): Ano ba ang napapansin mo kay Aida? REGINA: Ano’ng napapansin? ANA : May pagbabago ka bang nakikita ? Hindi ba parang lumalala? REGINA: (bubuntung-hininga) Ang sabi naman ng doktor ay may “shock” pa siya hanggang ngayon. Kaya hahabaan ko ang aking bakasyon. Di mo ba napapansin? REGINA: Hindi. Pero gabing-gabi na kung umuwi kung minsan. hindi rin tayo magkakalayu-layo. ANA : Naaalala ko kasi iyong kapitbahay natin sa Gagalangin. ANA : (pagkapanhik ni Tony.ang humupa ang kanyang nerbiyos.naisip kong maaari na tayo dito.patay na rin lang ang ating mga magulang. Lumang pantalon at maluwang ang manggas na polo sert ang suot. Pero iba naman siguro iyon. Di nga ba sabi mo kangina’y palaisip? ANA : Oo nga. sabi sabi rin Tony. Sino ba’ng ating pagbibilhin? Si Tony? ANA : Pabilhin mo na’t gabi na. REGINA: Ugali lang talaga niyan ang maglakad.) REGINA: Bumili ka ng gamot. pupunta sa repriheradora at kukuha ng inumin. REGINA: (kay Ana): Sa atin ba iyon? (May babatinting sa pintuang bakal). ang pagkahol ng aso). Ibang-iba na talaga ngayon. Lalo siyang nagiging nerbiyusin yata. sabi ng doctor. Kaya lang.(Lalabas si Ben. Pero – REGINA: Dahil sa pagtanda nati’y wala naman tayong makakasama. Malapit na sigurong mag-alas. Nakatayo sina Regina at Ana sa tabi ng mesa.isa kay Aida. iyong tira niyang pagkain. Regina. REGINA: Baka naman nagpupunta lang sa kaklase niya riyan sa kabilang kanto? ANA : (kukumpas): Aywan ko. ANA : Akala ko ba’y napapagod ka ? REGINA: (tatawag) Tony! TONY : (sa itaas): Sandali po! Ikinakabit ko lang itong “daylight”. Nasa tokador iyong pera. sino po sila?” ni Ben. ANA : Aywan ko. Ana. REGINA: (nagpapaliwanag): Hindi ba dahil sa mga bata kung kaya tayo umalis sa Gagalangin? Gusto mo rin namang tayo’y umalis doon nang lumalaki na ang mga bata. magaling daw ang “psychiatrist” na tumitingin sa kanya. dinasusuklay ang buhok. Regina! May kasama. ANA : Tingnan mo nga Benjamin. Maririnig ang pagkalapak na pagsasara ng pinto nito. Mabuti pang sabihin mong dahil sa mga pagkakataon. tamang-tama. Nakatulog ang pobreng aso. Iyon namang sugat at galus-galos. Sila’ng magkakuwarto. ANA : (Maliwa-liwanag ang mukha): Mahusay siguro iyong likidong “tranquilizer” na inihahalo ko sa pagkain niya. Bumubula ang bibig. o dahil sa mga kondisyon ngayon. Si Ben ang tanungin mo. May dalang plais at “tape” sa kordon. nag-aalala ako. Biro mo. Sa may “gate” maririnig ang boses-matandang tanong na “ Nariyan ba si Mrs. Ang ikinatatakot ko’y ang kanyang nerbiyos. Magkaasawa man ang mga bata. Ganyan ang naisip ko noon. REGINA: Sa Linggo ang punta dito uli ng doktor. sinusundan tayo ng trahedya. nakasalamin at mukhang matanda kaysa tunay gulang. sinubok kong ipakain kay Sultan noong isang araw. Regina.may naloloka sa ganyan? REGINA: Hindi naman siguro. iyong gamot. ANA : Kung sabagay. Tig-I-tig-isa ‘ka ko sila ng pinto. REGINA: Tiyaga.Luna at ipina-e-“electric shock”. ANA : (nagpapahid ng matang isasauli ang basahan sa lababo. REGINA: Hindi naman sa tayo’y sinusundan. (kukunot ang noo). hindi siksikan. REGINA: Gabi na pala. Aywan ko. magaling na.REGINA: Ang buhay nga naman. Siguro. Aywan ko rin. Regina. habaan ang mukha. Malalaman natin sa kanya kung kailangan pang ipasok sa ospital si Aida o hindi. ANA : (Pagkaraan ng ilang saglit. Hindi tayo magkakawalay-walay. ( Ililigpit sa may ilalim ng hagdan ang plais at pandikit. Medyo nawawala na ang mga marka ng dagok sa kanyang mga pigi. Totoo raw nasindak si Aida. ANA : Iyong lagay na iyon siguro’y palakad na. TONY : Opo. REGINA: (magugulat) Ano kayang kailangan? . Talaga raw isa sa pinakamahusay dito sa Pilipinas. Mahusay ang gamot na ibinibigay sa kanya ng doktor. May apat na pinto tayo dito. At sabi sa ospital. magkaanak man sila. ANA : (nakaupo sa kabilang dulo ng mesa. pero kung minsan nga’y naiisip kong kahit yata saan tayo pumunta.di ba? At nang malapit pati sila ‘ka mo ng eskuwela. Hindi ba’t mas nagustuhan naman dito ng mga bata? Mas tahimik dito. baka makatuwaan iyan.nuwebe. isa sa ating dalawa. Tiyak at tila laging pinagiisipang lagi ang kilos. Susi ang ginagamit. (Maalala) Si Tony nga pala. Regina.) Mabuti pa sigurong hindi tayo umalis sa Gagalangin.

Garcia. Misis! Dispensa. si “Judge” Joaquin ang nagmungkahing magkausap kayo. BEN : (papasok) Gusto raw kayong makausap. ALKALDE: (maagap): Misis. Iyan naman ang sinabi ng inyong “compadre”. REGINA: Sa amin ho ito. kaya naman ako’y makumbabang naparito sa inyo upang. di ba..B. dahi sa nanggaling pa kami sa “squatter area” diyan sa may “highway”. mananatili siya sa komedor. nakakunot-noong kakatuk-katukin ang daliri ang salamin niyon. (Lalabas si Ben). ha. Collas. Saan kayong probinsiya. REGINA: (bantulot na ituturo ang upuan) Maupo kayo. “Mayor”? REGINA: Mahusay pala kayong magpalaman sa mga salita. kami ho’y medyo ginabi. ALKALDE: (magugulat) UP! Taga-UP rin pala konsehal. ho. parang nakaismid. “Law” siguro ang kinukuha. buweno. ALKALDE: (bago maupo) Misis. ALKALDE: (magugulat) Paano ho naman ang nangyari’t dito kayoREGINA: Narito ang aming “apartment”. Misis. mataas ang gupit. Misis? REGINA: Lehitimo ho akong taga-Maynila. Manaka-naka lamang siyang lilingon sa sala). (Kay Regina) Malaki siguro ang upa ninyo. “Grocery” ang silong. inaakupa lang namin ang unang pinto. KONSEHAL: “ You are now a . Mauupo sila. hagod sa batok ang tintina at walang partidang buhok. Tingnan mo ang “Japanese Painting” nila. magugulat pagkakita sa Alkalde. huwag ko raw silang ipatapon. Misis.para tayo’y magkausap. Buweno. Ang Mister ko ho’y taga. REGINA : (pagkaraan ng pagbabantulot) Papasukin mo. kasama si Ana. KONSEHAL: “Must have gotten a loan from the GSIS”. “Mayor?” ALKALDE: (magkikibit-balikat): Para . doon nagtapos si Carlos P. konsehal. naka salamin. KONSEHAL: Siyanga naman. “Mayor”. REGINA: Magandang gabi ho naman. Listong bata. “Scholarly type.bakit ho ba nasasabi ito’y hindi naman naitatanong?. ALKALDE: (humahangang nakatingin kay Ben) Guwapo. (Mananaog si Tony. Samantalang nakatingin sina Ana at Ben sa nag-uusap. maitim. at ang mata’y nag-uusisa agad sa pinasok na “apartment”). sa UP. Tingnan mo nga naman. kami’y naparito. ang kasama ko nga ho pala’y si Konsehal Collas. ALKALDE: Napasyal kami. May nakikiusap na riyan . Misis? REGINA: Siya ho ang panganay. Pareho kayo. Marunong ang anak ni Misis.Nueva Ecija. Alam kong mabigat itong aming inilalapit sa inyo. Di ba ganyan ang nakuhamo sa Tokyo? KONSEHAL: Masinop ang “ apartment” nila. (Papasok ang alkalde. ALKALDE: (lilinga-linga) Magandang “apartment” ito. ANA : (Kay Ana) Anong ayos-ayos. nakahilig sa barandilya ng hagdan si Ben). ALKALDE: Saan naman kayo nagtuturo? REGINA: Sa Torres High School. ALKALDE: (tatawa) Dispensa. (Nakatawang iiling) “Wise” din naman ang mga lider niyon ngayo’t alam na eleksiyon sa Nobyembre ay saka magrerepresentasyon sa akin. bukas ang butones sa itaas. Ako ho. katamtaman ang taas. naka-polosert na guhitang pula. kaya ginabi kami sa pagsasadya sa inyo. konsehal? (Magtatawanan sila). KONSEHAL: (magsisindi ng sigarilyo): Ang totoo niyan. Nasa silid-kainan si Ana. bahagyang yuyukod) “Good Evening”.(Tatapikin sa balikat ang konsehal) Walang kuwentang eskwelahan. Misis sa “apartment” na ito. may kaputian maliit. hindi naman! Ang lagay naparaan nga kami roon. “Mayor”? ALKALDE: Ha-ha-ha! Hindi naman. Misis. ALKALDE: (nakatingin kay Tony) Anak din ninyo. ALKALDE: (nakatingin kay Ben): Anak ho ninyo? REGINA: Oho.. (Mauupo si Regina). Inay. Misis. sa kanila pala ito. konsehal. Kami ho naman ni Konsehal ay ngayon lamang napadalaw dito sa inyo. may umiiyak na diyan. unang-ana’y para magdiskargo. konsehal. Mapapansin ng Alkalde na nakatayo si Regina).widow?” (tatango si Regina). Atty. Paano ka pa makakatanggi niyon? REGINA: Marami ring botante roon. ANA : Bakit daw? BEN : Aywan ko po. a. At listo. REGINA: (titingnan siya ng tuwid): Para ipaurong sa akin ang demanda. ang ibig kong sabihi’y isa sa mga hindi natupad na ambisyon ko iyang makapag-aral sa UP. sa Maynila. Kasama niyang papasok ang isang naka-“polo-barong” na lalaki.ANA : (kinakabahan) Baka-aayusin ka. ay siyang pinakamabuti ninyong gawin. ALKALDE: (itataas ang kaliwang kamay.a – “Calderon”? REGINA: Oho. Misis. konsehal. Hindi basta nagpapasol. “An honest mistake”. ALKALDE: Buweno. ALKALDE: Ito ang sasabihin ng “comadre” mo na “Cozy”. KONSEHAL: Maestra kayo. may katabaan.ay sa Francisco Law College lamang ang gradwado.may mahigit nang 50 taon. Misis. REGINA: (susukatin siya ng tingin): Akala ba ninyo’y makukuha sa paghingi-hingi ng tawad ang ginawa ng inyong anak? . pagkaraa’y parang walang nakitang tutungo sa komedor upang kunin ang sapatos. ALKALDE: Marunong na tipo. May bahay kami sa Gagalangin pero pinauupahan namin. na kung ako ang tatanungin. (Mahihiyang pupunta si Ben sa silidkainan at doon mauupo. ipapatong niya ang mga kamay sa mesa. Mananatiling nakatayo si Regina. Kung sabagay.” wika nga. Misis. Misis. Maupo naman kayo. Misis? REGINA: (kangina pa nagtitimpi) A.upang wika nga’y ihingi ng tawad ang ginawa ng aking anak. KONSEHAL:Mukhang “familiar” sa akin ang “Calderon”. at ako naman (kukumpas) mahabagin nga siguro ako ay wala nang magawa. (Bahagyang tatango ang konsehal.

siguro’y tayo na rin mismo ang maiinip – ano naman ang inyong makukuha? REGINA: Hustisya. REGINA: Hindi babaing damputin ang anak ko. Hindi mo maiaalis sa abugado ng kabila na hingin iyan. nariyan na tayo. REGINA: Anong hindi praktikal? KONSEHAL: Halimbawa nang napatunayang nagkasala ang anak ni “Mayor”-halimbawa lamang iyan. REGINA: Magandang dahilan ninyong mga abugado! KONSEHAL: Hindi ba kayo naaawa sa kanya? Hindi ba ninyo inaalala ang kanyang kinabukasan? Sa kasalukuya’y hindi pa masyadong bulgar ang nangyari per--REGINA: Mababando rin na ang anak ng “mayor” ang gumahasa sa kanya! KONSEHAL: (ngingiti-ngiti): Hindi kayo praktikal. umabot na rin lang sa ganito. Misis. (Bahagyang tatawa) Ganyang talaga. REGINA: Paano kung ang pinakamamahal ninyo sa tatlong anak na iyan ay ginahasa ng aking anak? ALKALDE: Natural namang mararamdaman ko ang katulad ng nararamdaman ninyo ngayo. Misis. Hindi ko iuurong ang demanda. Misis. patalinuhan. dadalhin sa motel. pagkatapos. ALKALDE: (sasang-ayon) Kawawa rin ang inyong anak. Paano kung isa sa kanila ginawa iyon? ( Nakangiting. REGINA: (nagpupuyos): Halos labingwalong taon mong pinalaki. na aywan ko kung kailan. Pay to cash. Lalapit sina Tony). “Inay. pasinungalingan. Misis. Sa itaas. pag-aaliwan! Isasakay sa taksi.Misis. paglalaruan.. kung maaari’y ipakatagu-tago mo. inalagaan. Di ba ninyo inaalala ang inyong anak? Kung itutuloy ninyong talaga ang demanda. Tatlo. Pero halimbawang kayo ang nasa katayuan ko? KONSEHAL: (sasaluhin ang alkalde) Sa ganitong anggulo natin tingnan. walang kasalanan ang isang tao hangga’t hindi siya napapatunayang nagkasala. nasa Palawan. nag-aabang lamang ng bus na pauwi galing sa eskwelahan ay bigla na lamang aagawin ng anak ninyo. nasa Mindoro. pagkaraan niyan paparito kayo sa aki’t sasabihin ninyong ako’y maging praktikal! KONSEHAL: (namamayapa) Nariyan na tayo. May nakita na ba kayong anak ng kongresista na kanilang nagalaw? Anak ng Senador? Anak ng Gobernador? Anak ng.REGINA: Kayo ba’y may anak na babae. sino sa mga huwes dito ang kaalyado ni “Mayor”? Kung nakapagme-“mayor” siya ng labingdalawang taon.ALKALDE: (iiling. sasaktan doon.“mayor”? REGINA: (nagpupuyos) Tama. sino nga ba naman ang matapang na mangangahas na – “mayor” kayo. At pagkaraan niyan. Misis. Be practical. (Malakas) Ano ang gagawin ninyo? (Kukumpas sa kawalang-maisagot ang alkalde. Saan at kanino ililipat? Dito rin. ipaeksamen siya. “Be practical. malamang pang maging labing-anim --REGINA: (napapaiyak) Kayo nga ang hari dito.halimbawa nang napatunayang nagkasala siya. maiiling ang konsehal). Misis. Ang ibig kong sabihi’y— REGINA: (sa konsehal): Para patunayan kung siya’y ginahasa o hindi? KONSEHAL: (iduduldol sa “ash tray” ang sigarilyo) Para patunayan kung siya’y ginahasa o hindi. halos hindi makagulapay. Ganyan ang buhay ngayon. REGINA: Kung hindi kayo kumbinsidong ginahasa nga ang aking anak ay bakit narito kayo? ALKALDE: Para . Misis.” ALKALDE: (dudukot sa bulsa ng polosert at may ilalabas na sobre) Alam kong malaking perwisyo ang nagawa ng aking anak sa inyo – ibig kong ( ilalagay sa mesita ang sobre) tanggapin ninyo ang kahit kaunting tulong na ito – KONSEHAL: “ That check is for ten thousand. pauuwiin. KONSEHAL: Hustisya. nakangiti): Alam ko. . Ngayon. iyong isa. Ayaw ko sanang sabihin ito pero alam ninyong pulitiko rin ang nakapaglalagay sa huwes? Sino ngayon ang nakapaghuhuwes nang hindi lumalapit sa pulitiko? Nasaan naman ang mga naging huwes dito na hindi naging kaalyado ni “Mayor”? Iyong isa. pinakaingat-ingatan mo. REGINA: Hindi ko itinatanong kung ano ang mararamdaman ninyo. Ngayo. (Iiling) Ang tingnan ninyo’y ang panig ng inyong anak.para huwag na ngang umabot diyan. “Mayor?” ALKALDE: (nakangiti pa rin) Alam ko ang itatanong ninyo. KONSEHAL: Hindi siya ganoong napakahina para hindi maalis ang sinumang kalaban niyang huwes. alam ko. diyan. Iyan ang isipin ninyo. ang kauna-unahang gagawin para mapatunayang ginahasa siya ay ang ipaeksamen siya. pumatay man kayo’y hindi kayo nagagalaw! KONSEHAL: Ay.” REGINA: (sasampalin ang alkalde) Akala ba ninyo’y mabibili ninyo’y mabibili ninyo ako? Layas! Layas! ( Nababaghang tatayo ang alkalde at konsehal. KONSEHAL: (banayad) Hindi rin ganyan lamang iyan. Malinaw kong nakikita ang inyong punto.y kauumpisa pa lamang nang kaso. Dudulog kayo sa itaas? Sino ang nasa itaas? Pulitiko? Ilang boto ang maaring ibigay – sa kanya ni “Mayor”? Makikisama rin sila! REGINA: Kayong masasamang pulitiko! KONSEHAL: (nakatawa) Masasamang pulitiko. diyan. kayo magaling! KONSEHAL: Sa ilalim ng batas. REGINA: Ganoon pala’y bakit hindi natin ipaubaya sa husgado? ALKALDE: Si Misis. REGINA: Legalismo ninyong mga abugado! KONSEHAL: Wala tayong magagawa. Dadamputin ng konsehal ang sobre. Inay!)” Tatahimik ba kayo? Magdedemanda ba kayo? Ano ang gagawin ninyo? Kung sabagay. Misis. Mayroon. Misis. Kung sa inyo ang sinasabi ninyong huwes. REGINA: Tusuhan. at pagkatapos. Makakaalis na kayo. sasabihin ko sa aming abugadong hilinging malipat sa ibang huwes. tatawag si Aida.

magdadalawang-isip ang magulang. Kapag nalaman nila ang lahat. “Jeep” iyon ng mga pulis. Nakatayo sa harap niya si Tony. sugat sa sugat. Nagpaikut-ikot kami. mahina ka. pero pipiliti’t pipilitin din ninyong tumalon.ALKALDE: (hindi makapaniwala.Sabi nila’y itigil daw ninyo ang kaso. Naisip ko.nang maalala ko ang sinabi ng ama ni Itay. Palagay ko nga’y ako at si Aida ay sadyang pinili ng Diyos para rito. Regina: Kung hindi pa ako maniniwala’y ano pa ang aking mahihintay? TONY: May kuwento tungkol kay San Agustin tungkol sa paniniwala. latay sa latay”. tatakutin ka. Bakit pa kayo magdedemanda? REGINA: Sasabihin ko sa kanila ang lahat. REGINA: (humihingal) Akala ng mga taong iya’y sila ang batas. (kay Regina) Dinadaan ko kayo sa pakiusapan pero gusto ninyong magkademonyuhan. ngipin sa ngipin… apoy sa apoy .Tony. ay mananatiling demanda lamang. REGINA: (tutop ang mukha) Walang kuwenta sa akin magkaubus-ubos man ang ating kabuhayan! TONY: (patuya) Sasayangin ninyo ang minana ninyo’t pinaghirap-hirapang ipundar. REGINA: (manghihilakbot) Tony! TONY: May isa pa kayong hindi nalalaman. lolokohin ka. yaman.ang inutang na buhay ni Itay. sapagka’t ang idinemanda ninyo’y malakas. isinakay ako sa “jeep” ng dalawang bataan ni “Mayor”. ito’y hindi isang pamahiin. pero ang totoo’y pinatay siyasinimulan ko nang isipin kung ano ang batas na nararapat dito sa atin. iyong mayayaman. paniniwala. (Sa itaas. lalaban ako! TONY: Ang ipanlaban ninyo sa napakalaking bato’y ang inyong mga kuko! REGINA: Kay laki ng ipinagbago mo.hindi lamang sila ang gumagawa niyan.o para sa atin. REGINA: Mananaig din ang katarungan. REGINA: Hindi ako titigil hangga’t hindi siya nabibilanggo! TONY: (kinukuyom ang palad) Tatlo lamang ang nagkakaroon ng hustisya dito sa atin. Ituloy ninyo! (Lalabas ang dalawa. At sa lahat ng libro’y sa Bibliya ko pa nakita ang sagot. isang kautusan o kahatulang inihabilin ng Diyos kay Moses sa itaas ng bundok sa gitna ng kulog. Tatalon kahit alam na alam ninyong kayo’y mahuhulog. Sa paningin ng ating batas. Kung simple kang tao. iyong makapangyarihan. Iyong malalakas.ito’y isang simpleng batas. Kadalasang nagkakasama-sama pa iyan: lakas. Wala naman tayong misteryong dapat tuklasi’y kung bakit nananalig at naniniwala pa tayo! . Kung mahirap ka. ang ginagawa mong pagtuklas sa misteryong iyan ay kasing-hirap ng pagsalok mo ng tubig sa buong dagat sa iyong palad. Lulunukin na nila ang kanilang dignidad at siguro'y kanila pang tatanggapin ang pera. nagkamali sila. buhay din ang magiging kabayaran. Naglalakad ako minsan – pagkaraan ng nangyari kay Aida. ng kidlat. Ito ang aking gagawin: gaganti ako: ako ang gaganti sa kanya. para siguro mabawas-bawasan ang lagim. Ngayon. noong araw na iyon ng libing. TONY: (galit ngunit matimpi) Sa kasalukuya’y sila nga.. nasa gitna nila ako. kung sino ang dapat magpatupad niyon kung ano ang hakbang na nararapat nating gawin. Mapapaupo si Regina. at ang nagsakay sa akin ay parehong pulis. kapangyarihan. Tony. Tony. maririnig ang pagsibad ng kanilang sasakyan. tatahimik na lamang sila. Alam ninyong sa pagtalon ay hindi ninyo maaabot ang kabilang pampang. TONY: Kay gandang sabihin! “Justicia” o justicia poetica”? Hustisyang talaga o hustisyang Diyos-ko-bahala ka na? REGINA: Kailangang maputol ang ganito! TONY: (malakas) Paano? REGINA: (parang giniginaw) Nanginginig ako. Pero ang kinatatakutan ko’y ang kalalabasan ng inyong demanda – ng inyong paniniwala sa hustisya. at alam natin kung bakit ito hindi ganito. Pasensiyahan tayo. Ang hustisya ba rito sa ati’y isang misteryo? Alam nating lahat na ito’y hindi hustisya. Tony. Lalaban ako. nang ako’y papuntang eskwela. mayroon daw narinig si San Agustin na parang hanging nagbulong sa kanya: “Agustin. mahihiya silang mabulgar ang nangyari. ito ang mga kahatulang nararapat nating sundin: “mata sa mata. hindi magkakapantay ang lahat! Ang demanda ninyo. Sa labas. Papanhik si Ben).Naglalakad daw si San Agustin sa tabing-dagat at tinutuklas ang misteryo ng Divina Trinidad. Inay. Pakikinggan nila ako.. magtiis ka. ang alkalde’y nagmumura. hindi isang kasabihan. Hindi nila iibiging masira ang kanilang reputasyon! Tatahimik din sila. REGINA: (nanginginig) Lalabas din ang katotohanan at mananaig ang katarungan! TONY: Iyan ang itinuturo ninyo sa “Government”. “ Kapag buhay ang inutang. kung sa anak-mayaman naman niya ginawa iyon. Pananalig. nakangiti ngunit ngani-nganing sampalin si Regina) Sa buong buhay ko. Diyan sa abangan ng sasakyan minsan. o --REGINA: Mga banta! banta! TONY: Isa iyan sa pinakakaraniwan nilang ginagawa. Inay. Pero hindi bale. susulat ako sa lahat ng diyaryo. maririnig ang mga pagtawag ni Aida at ang pag-aalo ni Ana. iurong na ang demanda? TONY: Mula nang mapatay ang si Itay-sinasabi nating nabaril. ito na ang pagkakataon natin sa hustisya! TONY: Hustisya! REGINA: (nabuhayan ng loob) Tingnan mo. Tony. ngayon pa lang ako nasampal. pakikinggan nila ako! TONY: (parang hindi siya pinapakinggan) Ang demanda ninyo’y kamukha lamang ng kung kayo’y nasusukol sa binggit ng bangin at malaki pa ang agwat ng kabilang pampang na kailangan ninyong talunin. Paano ang ibig mong mangyari? Huwag nang lumaban. nakaupo at nakamasid si Ben). Habang nag-iisip at naglalakad. na para bangmay sisingil para sa kanya. ng usok at ingay ng pakakak. REGINA: Susulat ako sa magasin. Isusulat ko ang lahat at natitiyak kong tulungan nila ako. iyan ang kailangan mo”. Sapagka’t hindi ba sinabi sa Exodus na “buhay sa buhay”. pasensiya ka. Makinig ka: kung sa anak ng mahirap na iskwater niya ginawa iyon. REGINA: Gaganting paano? TONY: Papatayin ko siya.Nagkamali sila. Konsehal. Ito bang nangyari kay Aida’y masahol pa ang pagkamatay? Ngayon.

TONY: Kailan? Gaano katagal? Sa anong paraan? Ang paghihintay nati’y makakatulad lamang ng ginawa nating paghihintay sa kaso ni Itay. TONY: Lawakan! Ang kay Itay ay isa lamang sa matagal at laganap nang kawalang. Inay? Kitang-kita ko. Nakuha ko ang numero ng “jeep” at natunton ang mga nagsigamit niyon. itinatago ko. Hindi ko na siya nakikitang nag-aaral kung gabi. Regina. Pagkuwa’y kikilos siya. Bubuo ka ng mahuhusay na mamamayan nguni’t ikaw mismo ay hindi modelong mamamayan. Ana. ANA: Sa pagkakapunta rito ni “Mayor”? intindihin mo iyon? REGINA: Kay Tony. REGINA: Hindi ba puwedeng ipagpabukas na ang pagbili? Ano’ng oras na ba? ANA: Mag-aalas-onse na siguro.Umasa tayong mahuhuli at makukulong ang mga nagsibaril kay Itay . takbo sa nakaparada nilang “jeep”ang tatlo.(Mananaog si Tony). ikaw nga ang pagod. May tumawag kay Itay. TONY: Hindi pa ba kayo nadadala? Hanggang ngayon ba’y naniniwala pa kayo? REGINA: Ano ang silbi ng aking itinuturo kung hindi ako maniniwala? Kaya kong magretiro anumang araw ngayon pero nagtuturo pa rin ako – siguro’y sa nais kong makatulong sa paglikha ng mabubuting mamamayan. Papatayin ni Ana ang ilaw sa komedor). Kailangan ni Aida. nababaghan. .Ben. at sa kauna-unahang pagkakataon. Sundan mo kaya. Ang ikinagagalit mo’y dahil lamang sa mga personal na karaingan.Naghahapunan tayo. (Lalabas si Ben).hanggang sa pumasok ang isang pulitiko. Kailangan ni Aida iyan. TONY: (patungo sa pinto) Lalakad na ako. maglakad-lakad. Regina. (Tutuloy nang umakyat si Ana. Papanhik na ako. ngang iyo’y lumabas siya kumpiyansa. At nang gabi. Nasa mukha niya ang kawalang malamang gawin). Alam natin na mula nang madiskubre niya ang di paglilista ng trak-trak na tabakong inilalabas sa bodega ay pinagbantaan na siya. “Ben. Duguan ang retratong kuha ni Itay. Tony. hindi siya napatakot. Regina. parang gaping-gapi) Kinakabahan ako. hindi ba naging pursigido ang nagiimbestigang pulis. (Mananatiling nakaupo sa sala si Regina. Nag-usap sila sa labas at nang nagkakainitan na’y napalabas tayo. REGINA: (galit) Nalalaman mo pala’y hindi mo sinasabi? BEN: Kung isasama ako ng kuya’y sasama ako. ANA: (nagpapaubaya): Nasa iyo iyan. hindi makapaniwala. nasa Gagalangin tayo.y nasa akin pa ang “clippings” ng mga diyaryo noon. ANA: Alam mo ang pupuntahan mong botika? REGINA: Magtaksi ka na. TONY: Mahuhulog kayo sa pampang! (Mula sa itaas. Tony. Mananaog si Ben). Pero matapang si Itay. Hanggang ngayo. ReGINA: Ang aking mga anak! Ang aking mga anak! (Sandaling mananatili si Ben sa harap ng Ina. Sino ang bibili? ANA: Akala ko ba’y si Tony? (Iiling-iling na papanhik si Tony). REGINA: Anong ginagawa? BEN: Hinahanap ang anak ng”mayor”. At maghihintay ako. Naniniwala ako. REGINA: Gabi na.katarungan! REGINA: Darating ang hustisya. Ano paang nangyari pagkaraan niyon? Unti-unti na silang nawalan ng interes sa kaso. naaawang nakatingin dito. kung madali itong naibibigay at naibibigay nang pantay-pantay. lalo pa nga’t pagkaraang marinig ang pinagsanib ng alkalde at ng konsehal. “Third year high school” ako noon. REGINA: Nakaraan na iyon. Ituturo mo sa kanila ang katarungan ngunit ikaw na mismo ang hindi naniniwala rito. Ana. disisais anyos ako. Baka hindi na siya maging “scholar” sa susunod na semestre. ano kaya ang kanyang gagawin? (Tatayo nguni’t tutop ang ulong mapapaupo). Parang takot na takot. Ano ang nangyari sa kaso niya? (Mapapayuko si Regina). (Sa hagdan) Pumanhik ka na rin. Ibang-iba na siya ngayon. Mayroon namang botika riyang hindi nagsasara. Pagkaraa’y malungkot siyang papanhik. daang libong piso ang halaga ng mga ipinupuslit. REGINA: (hindi makapaniwala) Saan kukuha ng baril iyon? BEN: Baril.REGINA: Lawakan mo ang iyong pagtingin. bababa si Ana. Ana. maririnig ang bilin niya. Nakabili na ba ng gamot? REGINA: (maaalala): Ang gamot nga pala. Tony. ANA: Umuwi ka kaagad. Hindi siya mapapahinga kapag hindi nakainom. Ang hustisya’y hustisya lamang. matapang –ni hindi isinukbit ang saliri niyang baril. naisip kong ang hustisya pala’y ganito. kung ilang araw tayong nasa peryodiko. Maaring makasama pa sa kanya. Regina. abangan mong pagdating ng kuya mo”). REGINA: (sasapuhin ang mukha) Diyos ko. (Aakyat ng ilang baitang) Halina. Pero si Aida. Sa linggo kamo’y pupunta rito ang doktor. ANA: (papalapit kay Regina) Hindi mo sila masisisi. ANA: Siguro naglalalabas ng gabi iyan. At narinig natin ang mga putok. REGINA: (pagkalabas ni Tony. Eto na si Tony. Ang mga pinagsasabi niya! (Mapapakumpas lamang si Ana.Natatandaan ko pa. Sa malaking kahon sa ilalim ng kama niya kinuha. tatayo. BEN: Umalis na ang kuya? REGINA: Oo.Nanlalamig mula pa kanina. Ana. tila nagsisisi sa sinabi. Sa itaas. REGINA: Baril? BEN: Huwag ko raw sasabihin sa inyo. Sundan mo kaya. ANA: (sa hagdan pa lamang): Ninenerbiyos na naman si Aida. Nadiyaryo tayo. Regina. Matulog ka na. Bakit? BEN: (parang takot) May dala siyang baril. Iwan mo nang bukas iyang ilaw. bagsak si Itay. Tony.

bahagyang tatango) Aywan. Alam ko na ang aking gagawin. (Walang kibong kukunin ni Regina ang walis na tambo at “dustpan” at dadakutin ang basag na bote. pagkaraan ng ilang saglit makikita niya si Tony). TINIG NI TONY: Walang mangyayari sa demanda niyo. Parang gusto ko pang naroon tayo. REGINA: Hindi nila gagawin iyon. Inumin mo! At binunot niya ang baril at itinutok kay Kuya. . ang pipiliin ko’y kamukha niya. REGINA: (ikakaskas ang kanang palad sa damit) Wala. maririnig ang manaka-nakang pagdaraan ng taksi. Sa kanyang harap. sabi ko.iniaandot niya ang bote ng lason. Kung anu-ano ang naiisip ko. REGINA: (inililigpit ang dinampot) Gusto mo ng --. kukuha ng termos. Naparito raw siya at ang kanyang mga kasama. AIDA: Akala ko’y mayroon. AIDA: (nagpapahid ng labi) Ang bait-bait pa naman ni Kuya. nakaputing damit-pantulog. Pasensiya na kayo. kukuha ng gatas). Inay.o si Kuya. Saan kaya nagsuot ang Antoniong ito? (Mauupo. Inay? REGINA: (maaalala) Si Tony? Wala pa? AIDA: Bakit pa? REGINA: Bumili ng gamot. (Pupunta sa may kabinet. (Mula sa itaas ay bababa si Aida. Inay. AIDA: Huwag naman sana nilang sasaktan. maririnig ang pahagok na ingay ng trak na nangongolekta ng basura at ang pagkala-kalantog ng mga inihahagis na lalagyan ng sukal). pasensiya na kayo sa kapaatid ko. AIDA: Hindi ako makatulog. (Mapapatingin sa may pinto. may pinuntahan si Tiya Ana at pumasok si Ben. Tutuloy siya sa komedor. Inay. nakatingin sa dingding) Lagi kong naiisip ang luma nating bahay. REGINA: Mahal na mahal ka nga niya. REGINA: (titingnan ang damit. sabi niya. Pinaupo nila sa mesa si Kuya. noon naisip ko. sabi niya niya kay Kuya. AIDA: (nakadukdok pa rin sa mesa. Anong oras na ba? AIDA: Pasado alas-dos na po siguro. makikitang nakaupo si Regina. Aida. pagkaraan si Itay siya na ang para kong naging ama. AIDA: (ibaba ang baso) Kay bait pa naman ni Kuya kung sa kanya gagawin iyon. Aywan ko.inumin mo! At-atnagmamakaawa ako sa kanya. ano.nakayuko at magkadaop ang palad. kung . Hindi ako natatakot kung ako. Inumin mo! At ininom ni Kuya ang lason. Sa labas. mahina) Saan kaya nagputa itong Toning ito? AIDA: Anong sinasabi ni Kuya tungkol sa nangyari? REGINA: (parang mabibigla) Wala. wala namang sinasabi. Magigising si Regina). Sinabi ko na sa iyong huwag magsusumbong. Kami lang dalawa ni Kuya ang naiwan. Papatayin ko siya. Inay? REGINA: Oo. REGINA: (dala ang gatas) Ano ‘ka mo? AIDA: Ang ating lumang bahay. Nakikita niya ng naiidlip na Ina nguni’t hindi ito gigisingin. sa reprihedora. Nasa eskuwela kayo. makikita si Aida na nakadukdok sa mesa) Aida! AIDA: (mahina) Ang gamot. hindi nila sasaktan. REGINA: (naguguluhan) Ano ba ang gagawin ko? A. Mauupo siyang muli pagkaraan. REGINA: (kinabahan) Umaga na. Nakakatakot. REGINA: (Nagugulumihan) Tony! TABING (Sa pagbubukas ng tabing. gulo ang mukha) Sinabi namang agahan at kailangan – AIDA: May nabasag po akong bote. REGINA: (aaluin ang anak) Iyang gatas. ang isang kamay ay nasa katangan ng upuan at nakasapo sa noo. (Mag-aangat ng mukha si Regina). Pero baka kayo o si Ben. Parang natatakot ako dito. gatas. nagsumbong siya. AIDA: (malumanay na): Noon. Patingkayad siyang mauupo at pupulutin ang ilang bubog). Mabait siya at mapag-alala. Buti pa ako. Gatas nga pala. REGINA: (pagulat) Saan? AIDA: Hayan. Inay. Sa labas din. nakapikit. Huwag mong isipin iyan. ang isa’y nasa kanyang kandungan. Basta lagi ko lang naiisip. akala ko’y may dugo sa inyong palad. ang mga kamay) Saan? AIDA: O. ha Inay? REGINA: (balisa) Oo. REGINA: (parang naalimpungatan): Sino iyan? (Lalabas. nakalugay ang buhok at nakatapak. Inumin mo sabi sabi niya kay Kuya. REGINA: Bakit? AIDA: (nakasandal na ngayon. naiidlip. nanlalambot na nakatingin sa lumapit na ina) May dugo kayo. Hindi nila aanuhin ang kuya mo. Inay. nakapaligid sila at siya’y may inaabot na bote ng lason kay Kuya. Anong pase-pasensiya. Kaya inumin mo ito. Inay. Inay.gatas? AIDA: (tatango. Matatabing niya ang isang bote ng gamot at ito’y mababasag. Marami silang mga dalang baril. Hindi ba’t parang siya naman talaga. Gaganti ako. REGINA: (nakatingin sa palad) Bakit ka naman matatakot dito? AIDA: Sabi niya’y huwag raw tayong magsusumbong. nagsumbong ka pa rin. lagi kong naiisip ‘ka ko. bubuksan ang ilaw at may hahanapin sa kabinet. At kasa-kasama ng aking napapanaginip.kung pipili ako ng mapapangasawa.

nariyan ang aking anak. “ Kapag sila’y inyong sinaktan sa anupamang paraan at silang lahat ay tumawag sa akin. TONY: Nariyan na sila!( Tatayo. magpapalinga-linga). Dali! Gigisingin ninyo sina Ben. (Uubusin ang laman ng baso). bagay pa nga kay Kuya. Ben. sa mga kamag-anak na magsasaka ni Itay. ang panawagan nila’y tiyak kong diringgin. AIDA: (Makakaramdam sa itaas): Kuya? REGINA: Ano’ng nangyari sa iyo? (Sesenyasan siya ni Tony na huwag maging maingay). Hayan siya. TONY: (pipigilin ang kamay ng ina) Kailangan ko ito. (Bunot ang mga baril. Inay. Ang lalim niyang tumingin! Sabi lang ni Tiya Ana’y pangit ang nakakunot-noo. Inay. Tony. Susuko ka. may nakalaylay ngayong mga hibla ng buhok sa noo. Itututok nito ang baril kay Tony nguni’t matatabig ni Regina. Hayan. REGINA: Maayos siyang susuko.”Mayor”. sa Pampanga. may dadagok.” Naglalatang ang poot ng Diyos sa masasamang kamay na umagaw at humahawak ngayon ng kanyang tabak! Sasabihin ninyong ako’y kriminal? Saan paano kanino ako hihingi. (Maliban sa panginginig at abut-abot na paghingal ni Aida ay matahimik silang lahat. Mapapasugod si Regina sa pinto. Sa Tarlac.”habilin ng Diyos kay Moses. bunot ang baril. TONY: Inay! REGINA: (kakapkapin kay Tony ang baril) Bigay mo sa akin ang baril. Sumuko ka”. At ang poot ko’ymaglalatang. REGINA: (aagawin ang baril at ipapaloob ang baywang ng damit niyang pambahay) Susuko ka. hawak ni Regina). Sa labas. halos yakap ni Regina si Tony na sapo ang duguang kaliwang balikat. (Bubuksan ni Ben ang pinto) Maayos siyang susuko. Babagsak si Tony). Inay--REGINA: Ibang krimen kaysa nangyari kay Aida. AIDA: (kikilos) Kayo? REGINA: Hihintayin ko siya. REGINA: Umaga na? (Papanhik si Aida. karamiha’y nakauniporme. at kayo’y papatayin ko sa tabak. papasok ang mga pulis. REGINA: (nakasunod) Susuko ka. maririnig na ang mga sirenang papalapit). Sa dingding tatama ang bala). Ano na kayang oras? AIDA: Umaga na. Maiiwan sa komedor si Regina. Hindi tayo aalis. Tony. TONY: “Huwag ninyong sasaktan ang sinumang balo o ulila sa amang bata. arestuhin ninyo. sa bundok. TONY: (magugulat) At ako’y kriminal? REGINA: Pinatay mo siya. REGINA: Siya. Lalabas si Regina. ang kidlat ng Diyos ay ihahagis ng kamay ng naaapi at ang tabak ng hustisya ay itataga sa lipunan ng mga pinagkakaitan ng katarungan. narito siya. napapaligiran ka na namin. Medyo nalalaglag pa ang salamin sa kanyang ilong. at tayo’y walang magawa sa nanakit sa kanya. (ituturo si Tony na nakatayo sa may komedor). AIDA: (sa itaas. at makalawang makapagpapaputok si Regina bago maagaw ng isang pulis ang kanyang baril. Malakas na mapapatili si Aida. hahanap at makapagtatamo ng katarungan? Sino ang magbibigay? Inay.) REGINA: (sa labas) Tony! Ano’ng nangyari sa iyo? (papasok sila. may kakadyot dito. ALKALDE: Bakit mo binaril? REGINA: (hawak nang dalawang pulis): Kapag sinaktan ng ibang bata ang ating anak. Kakalapag ang pinto ng taksi. Mapapaupo si Tony sa sala. TONY: Aalis tayo rito. Iingit ang pintong bakal. nahuhuli kong tinitingnan niya akong mabuti. Mapapaluhod si Tony. Madali silang makagagawa ng dahilan.AIDA: (mangingiti) Kung pumapasok siya sa kuwarto at kinakausap ako. pakalabog na babangon at manggigising) Tiya Ana! Ben! Ben! TONY: Sa Nueva’y ‘cija. Tiyak nila akong papatayin. ang ila’y nakasibilyan at may mga taling panyo sa ulo). TONY: (tumututol) Inay. Tony. (May sisigaw sa labas ng “Calderon.) REGINA: (kay Ben) Buksan mo ang pinto. (Papasok ang alkalde. may papalo. di ba ibinubuhos natin ang parusa sa ating anak? Ang sabi ninyo’y aarestuhin ninyo ang aking anak ano ang inyong ginagawa? PULIS1: Inaaresto! REGINA: Inaaresto! PULIS II: Dadalhin namin sa presinto! REGINA: Dito pa lamang ay pinapatay na ninyo! PULIS III: Kalokohan! PULIS I: Paano’y nanlalaban! REGINA: Nanlalaban! PULIS II: “Resisting arrest!” Ha-ha-ha! PULIS: Nagtatangkang tumakas! . parang namamalik-matang nakatingin sa pinto. Halikayo. REGINA: (matatag) Hindi. (Pagtutulung-tulongan ng mga pulis si Tony. Nakatayo siya. siya panhik ka na.Pagkabaliti kay Tony. pero sa tingin ko. wala na ang antok. may sisipa. (Isang taksi ang pasagadsad na hihinto sa kanilang tapat.

sa korte. Pananagutan ko ang pagkamatay ng aking anak. Ben. ang kahulugan niyan. Nasa kanyang kinabagsakan si Tony). hindi ninyo nalalaman ang kahulugan niyan! PULIS III: Binaril mo ang sarili mong anak! PULIS I: “Parricide!” ALKALDE: Pananagutan mo ito. Hindi ninyo nalalaman. at Aida. . Ako ang pumatay sa aking anak! (Papalakas) Pinatay ko ang aking anak! Sasabihin ko sa lahat na pinatay ko ang sarili kong anak.REGINA: O! O! ALKALDE: Pinatay niya ang aking anak! REGINA: Kayo ang batas kapag inyong anak! PULIS I: Dadalhin namin sa husgado! REGINA: Husgado. REGINA: Pananagutan mo ito. lahat kayo. Kapuwa nakatingin sa bukas na pinto sina Ben at Ana. Pinatay ko ang aking anak! (Lalabas sila. Mapapayakap sa kanya si Ben). PULIS II: Masyadong makatuwiran! REGINA: (umiiling) Hindi ninyo nalalaman. “Mayor” alam ba ninyo ang kahulugan niyan? (Ubus-lakas siyang sasampalin ng alkalde at siya’y babagsak. ALKALDE: Dalhin ninyo! REGINA: (napoposasang ilalabas): O. Nakalupasay sa isang tabi si Aida at umiiyak. Maiiwan sina Ana. dalhin ninyo ako kahit saan. (Malakas) Kayo. kahit saan! Dalhin ninyo ako kahit saan. “Mayor”. PULIS II: (hihiklatin si Ben kay Regina): Halina! Halina! Sa presinto! PULIS III: Sa presinto! PULIS I: Doon ka makipagdebate. PULIS I: Posasan iyan. sa husgado. Sa presinto. sinusundan ng tingin ang mga nagsilabas. anong husgado? PULIS II: Bakit ba marunong ka pa sa husgado? PULIS III: Sa hustisya! REGINA: Hustisya! Hustisya! Alam ba ninyo ang kahulugan ng hustisya? Kayo.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful