Halimbawa ng Dulang Komedya (Dobu Kacchiri) Mga Tauhan: KOTO KIKUICHI ISANG NAGDARAAN KOTO : Isa akong Koto

na nakatira sa pook na ito. Ngayon tatawagin ko si Kikuichi para konsultahin siya. Nariyan ba si Kikuichi? KIKUICHI : Nariyan na! KOTO : Nasaan ka? KIKUICHI : Heto na ‘ko. KOTO : May mahalaga akong kailangan sa iyo. Dahil matagal na rin naman akong hindi nakalalabas ng bahay, ang daming oras na nakabitin sa kamay ko. Gusto kong magbiyahe at nang makapagmasid naman ng mga tanawin. Ano sa tingin mo? KIKUICHI : Sa totoo lang, imumungkahi ko nga sana sa iyo, Ekselenteng ideya. KOTO : Ano pang hinihintay natin kung ganoon. Maghanda ka ng sake. KIKUICHI : Ngayon din. Nakahanda na ang bote ng sake. KOTO : Umalis na tayo agad. Halika na! KIKUICHI : Nakahanda na ako. KOTO : Ano sa palagay mo? Nagtatawanan na siguro ang mga taong makita ang dalawang paris natin na namamasyal at nagmamasid sa mga tanawin. Pero ang pagbibiyahe sa bagong lugar ang nakapagpapagaan ng pakiramdam bukod pa sa kasayahang nalalasap mo. KIKUICHI : Wala naman sa palagay kong mag-iisip na para tayong gago. Kaya, kapag nararamdamang mong gusto mong magbiyahe, dapat lang na ilang ulit tayong magbiyahe. Nakabubuti iyon sa inyo, Amo. KOTO : Nasa labas na tayo ng nayon. Marahil nasa gitna tayo ng bukirin. Ang lungkot dito. KIKUICHI : Nasa gitna nga tayo ng bukirin. KOTO : Kapag nasa kapatagan ako, parang lumalawak ang aking puso at gumagaan ang pakiramdam ko. KIKUICHI : Gaya ng sabi mo, kasiya-siya ang magbiyahe. KOTO : Makinig ka! Noon ko pa gustong sabihin sa iyo na hindi sa habambuhay ka na lamang umaawit ng mga maiikling awit o bumibigkas ng mga kuwento. Bakit di mo ensayuhin ang Labanan sa Heike, ang pamosong epiko? KIKUICHI : Gusto ko nga sanang hingin ang tulong mo tungkol diyan. Masuwerte na lang at ikaw mismo ang nagbukas tungkol diyan. Kung maituturo mo sa akin ‘yan, tatanawin kong malaking utang-na-loob. KOTO : Ituturo ko kung ganoon. Wala rin lang tao sa paligid, bibigkasin ko sa iyo ang isang berso. KIKUICHI : Sadyang kay buti mo. Sige, makikinig ako. KOTO : “Umabot sa krisis ang labanan sa Ichi no Tani, at nauwi sa isang malaking giyera. Natalo ang mga dakilang Hieke, at nagsisugod ang mga mandirigma ng Genji—silang sabik sa kabantugan. Parang mga trigong nagbagsakan sa harap ng mga armaspandigma. Kalunus-lunos na pagdanak ng dug! Walang katapusang kaguluhan! Putol ang baba ng ilan, at ang iba nama’y talampakan. Sa gitna ng nakakukuliling mga daing at pananangis, pilit pinaglalapat ang kanilang mga sugatang talampakan sa duguang baba,ang sugatang baba sa duguang talampakan. Ay, kahabag-habag na tanawin! Tatlo o apat na raang mga mandirigma ang nagkalat sa kapatagan!…” KIKUICHI : Kagila-gilalas palang talaga ang epikong ‘yan. Nagagalak akong marinig. KOTO : Halika’t pumunta tayo doon sa malayu-layo pa. Sumunod ka sa ‘kin! KIKUICHI : Sige lang, sumusunod ako. KOTO : Maraming bumibigkas ng Heike, pero wala akong alam na nakabibigkas ito nang mainam. Kaya kailangang pag-aralan mo itong mabuti. KIKUICHI : Iinsayuhin kong mabuti, at inaasahan kong tuturuan mo akong muli. KOTO Sakali’t maitalaga ako sa posisyon ng “Kengyo,” gagawin kitang isang “Koto”. KIKUICHI : Napakabuti mo ngang talaga. KOTO : Ano ‘yon? Nakakarinig ako ng alon ng tubig. Siguro’y malapit tayo sa dagat. KIKUICHI : Oo nga, pakiramdam ko;y dagat nga ‘yon. KOTO : Kailangan nating tawirin ito. Anong dapat nating gawin? KIKUICHI : Ano nga bang dapat nating gawin? NAGDARAAN: (Sa mga manonood) Dito lang ako nakatira. Dahil may lalakarin ako sa kabila ng bundok, kailangan kong magmadali. Ano itong nakikita ko? Dalawang bulag ang nagbabalak lumusong sa dagat. Paano kaya nila magagawa ‘yon? TitigiI muna ako rito at panoorin sila pansumandali. KOTO : Halika! Maghagis ka ng bato para matantiya natin ang lalim ng dagat. KIKUICHI : Sige. Ayan, naghagis na ako. PLOP! KOTO : Malalim doon. KIKUICHI : Malalim na malalim doon. KOTO : Subukan mo sa ibang direksiyon. KIKUICHI : Sige. Ayan, naghagis ulit ako. CLICK! KOTO : Mababaw doon. KIKUICHI : Mukha ngang mababaw doon. KOTO : Kung gayon, lumakad na tayo nang painut-inot. Halika na!

Glug. Bakit ko naman sosolohin ito nang hindi inuuna ang amo ko? Mali ang akusasyon ninyo sa akin. Sinusubukan nila ang lalim ng dagat sa pamamagitan ng paghahagis ng bato. pero natalisod ako. ipagpaumanhin ninyo! Wala na pong natira. Madali ka’t buhatin mo na ako agad. Ang sarap nito! KOTO : Ano na. Magtatagay uli ako Heto. nakahanda na ako. hindi na kailangan. Kaya nga ba tumanggi na akong pabuhat sa iyo noong una pa. Matapos mo akong agawan ng inumin. KOTO : Nauunawaan kong aksidente ang nangyari. baka maaksidente pa tayo. Kikuichi? Bakit di mo ako tinatagayan? KIKUICHI : Pero katatagay ko lang po’t binigay ko sa inyo. KOTO : Iyon din ang akala ko. Amo. at natutuwa ako’t wala ring disgrasya. hindi ganyang magsalita ang amo ko. May nangyari ba sa sake? KIKUICHI : Anong sabi n’yo? Ah.aray ko! Aba’t sobra na ito. Kailangang mabuhat ko kayo sa aking likuran. Ihanda mo na rin ang sarili mo. Hindi mo pa ako nabubuhat. Tuwang-tuwa ako. Hayaan niyo ng buhatin ko kayo. Ni isang patak di mo man lang ako pinatikim. Kamuhi-muhi kang tarantado ka. Nagawa ko ito nang walang kahirap-hirap. wala pa rin ang baso ko. bakit hindi mo pa ako tinatagayan? KIKUICHI : Pero katatagay ko lamang po ng isang punung baso para sa inyo. Akong iinom noon. Tagayan mo ako ulit. KIKUICHI : Opo. teka muna sandali. KOTO : O sige. KIKUICHI : Ano’ng sabi ninyo? Bugbugin? . KOTO : Kabubuhat lang sa akin? Pero naghahanda pa lang ako. Talaga namang nag-iingat ako. Dahil mapilit ka. Ngayon sisimulan ko nang magpainut-inot sa dagat. KOTO : Hindi. Heto. NAGDARAAN: Mautak ang mga bulag na ‘yon. KOTO : Bakit? KIKUICHI : Bubuhatin ko na kayo sa likod ko. huwag na. KIKUICHI : Talagang hindi ko maintindihan ito. kasi sinosolo mo’ng pag-inom. Masuwerte talaga akong aso. Glug. KOTO : Naku. tulungan ninyo ako. KIKUICHI : Nagtatagay na po ako. Nakadalawa na po kayong tagay. sige. KIKUICHI : Salamat. glug! NAGDARAAN: (Sa mga manonood). Basta sumunod ka sa akin. Dahil hindi ka rin nakakakita. Talagang nakakaaliw ito. KIKUICHI : Eto na. pero wala ni isang patak ang baso ko. KOTO : Sige. NAGDARAAN: (Sa mga manonood). Ki-ku-i-chi! Na-sa-an ka? KIKUICHI : Na-ri-to a-ko! KOTO : Bakit di mo pa ako buhatin patawid? KIKUICHI : Pero kabubuhat ko lang sa inyo. KIKUICHI : Pero kaya nga ako naririto para pagsilbihan kayo. pupunuin ko na ang baso. KIKUICHI : Lalakad na ako nang painut-inot. Hindi ko inaasahan ang suwerteng ito. Ang hayop na ‘yon mag-isa palang tumawid. dinadaya mo ‘ko at pinalalabas na iniinom ko’ng tinatagay mo nang di mo alam. ngayon naman may gana ka pang bugbugin ako. KOTO : Huwag kang magalaw. KIKUICHI : (Magmamadaling tumawid sa pinaggalingan) Kailan kayo tumawidna muli rito Amo? KOTO : Kailan? Aba’t walanghiya ‘tong taong ito. Maghawakan na lang tayo sa isa’t isa saka lumakad nang painut-inot. KIKUICHI : Humawak kayong mabuti. KOTO : Ano Kikuichi? Nakahanda ka na ba? Walang sumasagot? Hindi ko ito maintindihan. Basang-basa na ako. pero ni isang patak. KIKUICHI : Gusto ko po sana. Patawarin ninyo ako. KOTO : Ano? Ni isang patak wala nang natira? NAGDARAAN: (Sa mga manonood). hindi nadisgrasya. KIKUICHI : Naku. KOTO : Akala ko nga. Napakasarap ng sake. bilisan mo. Ako ang magpapabuhat patawid sa dagat. di po ba? KOTO : O. saklolo! NAGDARAAN: Nakakaaliw pagmasdan ang kawawang mga bulag! KOTO : Nakakapanggalit itong nangyayari sa atin. KIKUICHI : Sigurado. opo. KOTO : Aba’t talaga bang ginagalit mo ‘ko? Hindi ka lang gago. KIKUICHI : Ipagpaumanhin ninyo. Sana naman hindi masyadong malalim. Uminom ka rin nang kaunti. (Papatong siya sa likod ni KIKUICHI). KOTO : Basta mag-iingat ka at huwag kang masyadong magalaw.KIKUICHI : Pero amo. KIKUICHI : Sige po. Bang! Bangg! KOTO : Aray. Pag-aawayin ko sila. Mawawala rin ang ginaw ko pag nainom ko na ito. KOTO : Giniginaw na ‘ko. Patutuyin ko kayo. Ayan nakarating na ako sa kabila. papayag akong buhatin mo ako. KIKUICHI : Pero ito ang pagkakataon ko para makatulong sa inyo. Pero kailangang maghanda na muna tayo. ang bote ng sake. Umaayaw na yata. Ang lalim naman nito! Naku. at wala tayong magagawa roon. NAGDARAAN: Aba’t may isa pa pala akong suwerte. Tagayan mo ako. Para na rin sa kabutihan ng aking kaluluwa. glug! KOTO : Tama na ‘yan. Di bale. Kumapit na kayo sa likod ko. Mukhang napakalalim dito. KIKUICHI : Puwede po ba? Salamat sa kabaitan ninyo. Aba’t may kasunod pa! Walang kasinsarap ang sakeng ito! KOTO : Tama na ‘yan. NAGDARAAN: (Sa mga manonood). Pero. KIKUICHI : Hindi ko maintindihan ito. tatawid na lang uli ako.

yari sa mahuhusay na materyales.Delikado pa ang manatili pa rito. . KIKUICHI : Ikinahihiya ko kayo Amo. Pero. mga itinatanging kasangkapan na ang paggamit ay karaniwan nang inilalaan ng mga maybahay sa mga espesyal na okasyon… Nandito rin ang ilang de-latang pagkain at mga boteng gamot. malayo sa daanan na pampasaherong sasakyan.sino pa? KOTO : Aray. kanan. mapuno at mahalamang hindi katulad ng ibang subdibisyon. malaki-laki rin ang apartment na ito. 46. isang maestra Tony. malapit sa nakukurtinahang bintanang salamin. ay may isang repriheradora. likuran. hulihin n’yo! Huwag n’yo siyang patatakasin! Halimbawa ng Dulang Trahedya MOSES.KOTO : Sinaktan mo na ako. sandali lang! Matapos mo akong bugbugin. estudyante Ben. nakasabit ang isang pares ng nairolyong pinturang Hapones: mga lumilipad na tagak sa ibabaw ng maiitim at payat na tangkay at mga dahon ng kawayan. 18. nakatayo sa mga loteng nabili sa murang presyo noong unang bahagi ng 1950 at ngayo’y nagkakahalaga na nang malaki sa pamilihan ng lupa. tama na! Huwag ninyong abusuhin ang inosenteng tulad ko. Isa sa apat na pinto. Amo. sa likod nito. Nagpapanggap lang pala kayong mabait. ulol! KIKUICHI : Itinatabi ko lang po ang bote ng sake. KIKUICHI : Hindi nakatutok? Sinong nanakit sa akin? Magsalita kayo. aray ko! Kikuichi. Wala bang ibang tao rito? Hulihin n’yo siya. Hawak ko na kayo ngayon. sa ding-ding. 16. Sa sala ay may isang set ng upuan na nakatuntong sa isang alpombrang bumabagay sa pulang sahig. May telebisyon sa sulok. at sa unang malas pa lamang ay mahihinuha nang inilalaan sa mga makapagbabayad ng mataas. malapit sa lababo. sabi? KIKUICHI : Aray. Sa kabuuan. matandang dalaga. KOTO : Ano? Abusuhin? KIKUICHI : Ano pa nga bang ginagawa ninyo? KOTO : Ni hindi nga dumadapo ang mga kamay ko sa iyo. ano ba? Bakit mo ba ako sinasaktan? KIKUICHI : Nasa binti ko ang mga kamay ko. Paiikutin ko sila sa iba’t ibang pakana. ano ka ba? KIKUICHI : Aray ko po. hindi pala? At sino pang mananakit sa akin. Sikat) Mga Tauhan: Regina Calderon. 48. maayos at masinop ang apartment. Tahimik dito. Sa silid-tulugan. aray ko po! Inaakusahan n’yo na nga ako ng kung anu-anong hindi ko naman ginagawa. Aspaltado ang malilinis na kalsada at may ilaw na mercury ang mga poste. Nakapatong sa kabinet ang isang bentilador. ng mga salitang GOD BLESS OUR HOME. kapatid ni Regina Ang Alkalde Ang Konsehal Mga Pulis Panahon: Kasalukuyan Tagpo: “Apartment” sa lungsod sa Rizal. Santo-santito! KOTO : Huwag. putiang pinta. estudyante Aida. kabinet ng mga libro na kinapapatungan ng isang flower vase. teka! Aba’t tinutuluyan na nilang magsuntukan. Luma na ngunit maayos pa ang mga kasangkapan parang inilipat mula sa isang lumang bahay. at sa kaliwa. panganay niyang anak. kubyertos. may hagdanang paakyat sa mga silid-tulugan. anak niyang babae. sa may kusina. Sa gitna. sa isang komunidad na masasabing “middle class”. balo. May pinto sa may sala. Hindi kita patatakasin lintik ka! KIKUICHI : Bakit ako sinasaktan? SILANG DALAWA: A-a-ray…. tatakbuhan mo ako. Sa sala at sa komedor ng apartment na ari ni Mrs. Bakit binubugbog ninyo ang isang walang kasalanang katulad ko? KOTO : Aba’t ni hindi nga nakatutok sa iyo ang mga kamay ko. Karaniwan nang ang naninirahan dito ay mga empleado ng gobyerno. KOTO : Nauubos nang pasensiya ko. estudyante Ana. Maraming bagong bahay dito. KOTO : Nasa binti mo? Kaninong mga kamay ang sumuntok sa akin? KIKUICHI : Aray. Ni hindi nakaturo sa direksiyon ninyo ang mga kamay ko. ay nakasabit ang isang pandekorasyong seramiko na kinatitikan. May kabinet sa likod ng mesa-lalagyan ng mga plato. isang nakakwadrong retrato ng isang nakangiting dalaga na napaliligiran ng maliit at animo’y naglalarong mga piguring duwende at isang lampshade. MOSES (Ni Rogelio R. Sa dingding na binarnidang plywood. KIKUICHI : Di dumadapo? Kung gayo’y sinong nanununtok sa akin? KOTO : Aray. Di kalayuan sa mesa. KOTO : A. Kailangang makaalis na ako habang may araw pa. kaharap ng gate. puti ang mga barandilya nito at sa itaas palapag. aber? Sino. bunso. kaliwa ay may isang mesang paayon ang ayos at napapaligiran ng anim na silyang may matataas na sandalan. Calderon mangyayari ang dula. ngayon naman sinasaktan n’yo pa ako. tama na! NAGDARAAN: Nakakatuwa talaga ito. na mga letrang Gotiko.

Ana? ANA : (nagpupunas-punas sa may lababo): Maikli ang kordon ng ilaw niyang inililipat sa kuwarto namin. Regina? REGINA: (ibig magmalaki. malabo ang kanyang mata. ANA : Ibang-iba iyang si Tony kesa do’n sa isa. Hindi na baleng siya ang wala mayroon lang si Aida at Ben. lalakad sa repriheradora upang kumuha ng inumin) Oo. Noong dalaga ka pa. Pero maganda. Kilala siguro nila. hindi ba? Pwede ka nang magretiro. bitay din siguro ang ibibigay sa lalaking iyan. at siya’y ngumingiti. Pupuwede akong hindi pumasok kahit ilang buwan pa suguro. Ang sarap ‘ka mo. Bakit nga’y di. prenteng-prenteng nagbabasa. Nakakorto siya at iskiper na puti. Kailangan niya iyon sa pag-aaral. Natatandaan mo pa. ANA : (Pagkaraan ng ilang saglit. “mayor” itong kalaban ko. Regina. REGINA: (sasandal) Sayang naman kung hindi ko matatapos ang aking serbisyo. kinikilatis na mabuti. Marami akong naiipong bakasyon. kumikita na. (Magbababa ng tingin na parang mali ang nasabi. ANA “Spoiled”. sobra naman daw talaga ang ginawa kay Aida. Hindi na nagbalik iyong preskong kaklase yata ni Aida.) Bakit ba naghahanap ng kordon si Tony. dala ang baso ng inumin) ang dipirensiya nga lang daw. pagkuwa’y babalik sa komedor. (Ipapatong ang kanang kamay na may hawak na basahan sa sandalan ng isang silya. Bakit hindi ko itutuloy? Kahit ano pa nga ang kanilang sabihin. ANA : Dapat naman. REGINA: (habang pabalik sa kabisera. (Tatayo si Regina. noong ganyang edad. Magkahawig sila. (Ngunguso sa sala. REGINA: Hindi si Ben ang “spoiled” Ana. nang madala. mabuti pa iyong “ assistant principal” namin. at nangyayabang. hanggang siko ang maluwang na manggas at hanggang sakong ang laylayan.” sabi sa akin ni Tony. Maganda. minumutyang talaga si Aida.” ANA : (galit) Ituloy mo nga. Baka ‘ka mo si Aida. ANA : Si Tony. pero hindi kamukha ng kuya niya. Nakapusod siya. Hindi man lang tulungan iyong kapatid. malungkot) Disiotso na siya sa Setyembreng ito. Iba raw ang malakas ang nasa poder. taas ang pinagsaklit na paa at tila yogang nagbabasa ng isang magasin. ililigpit sa isang lalagyan ang mga kutsara. Ano sa akin kung “mayor”? ngayon ba’t “mayor” siya’y libre na ang kanyang anak? Wala raw mangyayari. REGINA: Pabibilhin ko na lang siya ng isa pa bukas. saka ngayon. Regina. Ben? BEN : (pagak ang boses. ANA : Biro mo namang mahigit na dalawampung taon ka na yatang nagtuturo. ano? Iyong de-kotse? “Ano ba sa akin kung dekotse siya. Sobra nang talaga ang anak ng “mayor” na iyan! Ang kailangan talaga riyan ay bitay. ANA : Kung sabagay.May mga alas-otso na ng gabi. namatay ang “generator” ng karosa! Di pinasinagan siya ng “flashlight”. may pagkamasayahin ang mukha. nagtitinda na ng diyaryo. ANA : (mapapansin ang pagbabago ng mukha ni Regina. Mapapansin niya si Ben na ngayo’y nakadapa at nagkukuyakoy ang paa sa hanging nagbabasa). pahablot na dadampot ng isang basahan. REGINA: May pagkaseryoso rin itong si Ben. Calderon. REGINA: (susulyap sa itaas ng hagdan. Nakatingin kay Aida ang lahat. Sa tingin ko ba noo’y para siyang nakaangat sa karosa(Makikitang ibig maiyak si Regina) Sino nga ba naman ang makapag-aakalangREGINA: (tutuwid ng upo. pero… ANA : Nakapag-aral si Aida doon. Bukas din ang daylight sa silid-tulugan. Ang maipipintas mo nga kay Tony ay walang kibo. bagama’t maraming salit na puting buhok si Regina. (Tatayo.si Aida ang (parang mawawala sa sinasabi. Sa buong pagtuturo mo’y ngayon ka pa lang magbabakasyon. nguni’t ngayo’y tila nag-aalala. Palaisip. ano? REGINA: Ikalawa na ito.) ANA : Kung sabagay. Mahaba ang kanyang buhok.) Si Tony. REGINA: Napakain mo na’ng aso. ANA : Seryoso. Pero ano ba ang maaasahan mo sa mga walang prinsipyong tao? ANA : Sinabi mong tuloy rin ang demanda? REGINA: (tatayo. noong nakaraang Pasko? Noong dalhin tayo ni Tony? Hindi ako makapaniwalang anak mo iyon at pamangkin ko iyon. Baka raw lalo pa tayong perwisyuhin. pati nanliligaw kay Aida. Dapat nga raw magdemanda. REGINA: Limang taon na tayo rito. nguni’t walang sigla) Binigyan ako. Mrs. Nakaupo si Regina sa kabisera ng mesa at umiinom ng kape. Si Aida. Bukas ang ilaw sa sala. larawan ng isang babaing pinatigas ng mga hirap na pinagdaanan. tila nag-iisip na maglalakad-lakad sa sala.) Tingnan mo. Nakaupo si Ben sa sopa. Kaparehung-kapareho ng ama. Inosente. At naisip ko na ang gagawin kong tahi sa damit niya. Sino nga ba iyon? REGINA: (parang hindi siya pinapansin) Mababait silang lahat. nguni’t itutuloy pa rin)Masasabi mong isip-bata si Aida. ha. ANA : At napapanaginip ko pa noon ang kanyang “debut”. matapang. Noong mamatay ang ama nina Aida.) Tutal. tulad ng uso sa mga tin-edyer ngayon. di iaalis ang tingin sa binabasa) Opo. Mahahaba ang kanyang biyas at sa katabaa’y may pagkabalingkinitan pa. laylay ang ilalim ng mga mata. kaya ko naman siyang alagaan. at may kakisigan siya. ‘you should really teach those people a lesson. Pero hindi ako papasok hangga’t hindi gumagaling si Aida. (Aayusin ang salansan ng kutsara). Regina. puwede ba nila akong hindi bigyan.“jeans-jeans” at “pony-tail pony-tail” lang dito. Ano nga pala ang sabi-sabihan sa eskwela? Siguro’y alam nila ang nangyayari? REGINA: (pauyam) Alam. Sa kabilang dulo.kababata pa’y wala nang prinsipyo! Mga bagong tapos pa ng kolehiyo. ANA : (habang nagpupunas) Kumusta ang hiningi mong bakasyon. mababasag ang boses)-pinakamasaya. Nakabulaklaking pambahay si Ana. kahit isang taon. noong sumakay siya sa karosa ng “lantern parade” sa UP. at nang-iinggit naman ang kanyang mga kaklase. Akalain ko bang gaganda ng ganyan ang anak mo. sa dingding nakatingin) Nangyari na iyan Ana. REGINA: Bata pa lang kasi si Ben. Ang sabi’y “Ituloy mo. Nakaputi siyang damit-pambahay. Natatandaan mo? Dito nag-“birthday” si Aida nang lumipat tayo. . Si Tony. tila isang roba na itinali sa harap. REGINA: Mapagbigay pa ‘ka mo sa mga kapatid. nagpupunas ng kutsara ang kapatid niyang si Ana.

Siguro. May apat na pinto tayo dito. Lumang pantalon at maluwang ang manggas na polo sert ang suot. dinasusuklay ang buhok.) REGINA: Bumili ka ng gamot. ANA : Naaalala ko kasi iyong kapitbahay natin sa Gagalangin.) Nauuhaw si Aida. Namumuti raw talaga at umiikot ang tau-tauhan ng mata. Regina! May kasama. Kaya lang. REGINA: (magugulat) Ano kayang kailangan? . Kaya hahabaan ko ang aking bakasyon. Medyo nawawala na ang mga marka ng dagok sa kanyang mga pigi. magaling daw ang “psychiatrist” na tumitingin sa kanya. Tig-I-tig-isa ‘ka ko sila ng pinto. Talaga raw isa sa pinakamahusay dito sa Pilipinas. Bumubula ang bibig. Regina. masANA : Oo nga. nag-aalala ako. ang pagkahol ng aso). Sa may “gate” maririnig ang boses-matandang tanong na “ Nariyan ba si Mrs. REGINA: Hindi naman sa tayo’y sinusundan. ANA : Aywan ko. malumanay na) Naubos na nga pala ang gamot ni Aida. Regina. REGINA: Sa Linggo ang punta dito uli ng doktor.patay na rin lang ang ating mga magulang. Tiyak at tila laging pinagiisipang lagi ang kilos. Pero gabing-gabi na kung umuwi kung minsan. o dahil sa mga kondisyon ngayon.ang humupa ang kanyang nerbiyos. pupunta sa repriheradora at kukuha ng inumin. Pero iba naman siguro iyon. ANA : (nakaupo sa kabilang dulo ng mesa. sinubok kong ipakain kay Sultan noong isang araw. Pinaupahan na lang natin ang bahay doon. hindi rin tayo magkakalayu-layo.may naloloka sa ganyan? REGINA: Hindi naman siguro. ( Ililigpit sa may ilalim ng hagdan ang plais at pandikit. Magkaasawa man ang mga bata. Di mo ba napapansin? REGINA: Hindi. nakasalamin at mukhang matanda kaysa tunay gulang. Pero – REGINA: Dahil sa pagtanda nati’y wala naman tayong makakasama. pero kung minsan nga’y naiisip kong kahit yata saan tayo pumunta. isa kay Ben.REGINA: Ang buhay nga naman. Malapit na sigurong mag-alas. isa sa ating dalawa. Ana. Si Ben ang tanungin mo. Regina. sabi ng doctor. Mabuti pang sabihin mong dahil sa mga pagkakataon. ANA : Ibinigay ni Tony kay Aida nag maliit niyang ponograpo. Alam mo na ngayon. Mahusay ang gamot na ibinibigay sa kanya ng doktor. naghihinala): Ilang beses ko nang napapansing lumalabas ng gabi ang Toning iyan. Ana. REGINA: Iyon naman daw ang kailangan. ANA : Iyong lagay na iyon siguro’y palakad na.isa kay Aida. Iyong “ tranquilizer”. Ibang-iba na talaga ngayon. Ana. ANA : (Maliwa-liwanag ang mukha): Mahusay siguro iyong likidong “tranquilizer” na inihahalo ko sa pagkain niya. Malalaman natin sa kanya kung kailangan pang ipasok sa ospital si Aida o hindi. ANA : (Makikilala ang dumating) Si “mayor”. Aywan ko. Nasa tokador iyong pera. Susi ang ginagamit. Aywan ko rin. Ana. REGINA: Ugali lang talaga niyan ang maglakad. lampas sa karaniwan ang taas. Ang ikinatatakot ko’y ang kanyang nerbiyos. Biro mo. Di nga ba sabi mo kangina’y palaisip? ANA : Oo nga. magkaanak man sila. Totoo raw nasindak si Aida. (tatawag) Tony! Di ibinigay ba ang kanyang “turntable”? (mananaog si Tony. Hindi tayo magkakawalay-walay. Regina.naisip kong maaari na tayo dito. Ana. habaan ang mukha. payat. magaling na. iyong gamot. May dalang plais at “tape” sa kordon. ‘ka ko. (Isang sasakyan ang hihinto sa tapat ng “apartment”. REGINA: Gabi na pala. ANA : Akala ko ba’y napapagod ka ? REGINA: (tatawag) Tony! TONY : (sa itaas): Sandali po! Ikinakabit ko lang itong “daylight”.(Lalabas si Ben. Nakatayo sina Regina at Ana sa tabi ng mesa. Naisip kong umutang nga tayo at ipatayo natin ang “apartment” na ito. tamang-tama. Lagi kaya niyang naaalala ang nangyari sa kanya? Ganoon ba iyon? Hindi ba. (kukunot ang noo). iyong tira niyang pagkain.nuwebe. REGINA: Tiyaga. sinusundan tayo ng trahedya. Iyon bang anak ng kapitan na dinadala sa V. Calderon?” at ang mababa at pagak na “Opo. tiyaga ang kailangan natin. sino po sila?” ni Ben. REGINA: Magpabili tayo. nakatingin sa labas). baka makatuwaan iyan.di ba? At nang malapit pati sila ‘ka mo ng eskuwela. Tony. (Maalala) Si Tony nga pala. Ganyan ang naisip ko noon. Lalo siyang nagiging nerbiyusin yata. ANA : Kung sabagay. hindi siksikan. REGINA: (kay Ana): Sa atin ba iyon? (May babatinting sa pintuang bakal).unang-una’y dahil diyan ang malayo nga sila doon. REGINA: Baka naman nagpupunta lang sa kaklase niya riyan sa kabilang kanto? ANA : (kukumpas): Aywan ko. sabi sabi rin Tony. TONY : Opo. Iyon namang sugat at galus-galos. ANA : (nagpapahid ng matang isasauli ang basahan sa lababo. ANA : (pagkapanhik ni Tony. Maririnig ang pagkalapak na pagsasara ng pinto nito. REGINA: (nagpapaliwanag): Hindi ba dahil sa mga bata kung kaya tayo umalis sa Gagalangin? Gusto mo rin namang tayo’y umalis doon nang lumalaki na ang mga bata. Nakatulog ang pobreng aso. may binibilut-bilot na sinulid ng basahan ang daliri): Ano ba ang napapansin mo kay Aida? REGINA: Ano’ng napapansin? ANA : May pagbabago ka bang nakikita ? Hindi ba parang lumalala? REGINA: (bubuntung-hininga) Ang sabi naman ng doktor ay may “shock” pa siya hanggang ngayon. ANA : Tingnan mo nga Benjamin. Talaga sigurong hindi ka makakabangon kapag dinagukan ka roon. Sila’ng magkakuwarto. At sabi sa ospital. ANA : (Pagkaraan ng ilang saglit.Luna at ipina-e-“electric shock”. kung hindi tayo lumipat ditoREGINA: Sino ang makaaalam na dito siya magkakaganyan? ANA : Bakante ngayon ang itaas ng bahay doon. Hindi ba’t mas nagustuhan naman dito ng mga bata? Mas tahimik dito.) Mabuti pa sigurong hindi tayo umalis sa Gagalangin. Sino ba’ng ating pagbibilhin? Si Tony? ANA : Pabilhin mo na’t gabi na.

“Mayor”? REGINA: Mahusay pala kayong magpalaman sa mga salita. Inay.Nueva Ecija. REGINA : (pagkaraan ng pagbabantulot) Papasukin mo. ALKALDE: Ito ang sasabihin ng “comadre” mo na “Cozy”. Samantalang nakatingin sina Ana at Ben sa nag-uusap. buweno. KONSEHAL: “Must have gotten a loan from the GSIS”. ALKALDE: (bago maupo) Misis. Atty. (Papasok ang alkalde. Misis. Mananatiling nakatayo si Regina. Manaka-naka lamang siyang lilingon sa sala). Marunong ang anak ni Misis. ALKALDE: (magugulat) Paano ho naman ang nangyari’t dito kayoREGINA: Narito ang aming “apartment”.para tayo’y magkausap. REGINA: (titingnan siya ng tuwid): Para ipaurong sa akin ang demanda.a – “Calderon”? REGINA: Oho. Misis? REGINA: Lehitimo ho akong taga-Maynila. KONSEHAL: Siyanga naman. sa UP. (Nakatawang iiling) “Wise” din naman ang mga lider niyon ngayo’t alam na eleksiyon sa Nobyembre ay saka magrerepresentasyon sa akin. Ang Mister ko ho’y taga. may umiiyak na diyan. Di ba ganyan ang nakuhamo sa Tokyo? KONSEHAL: Masinop ang “ apartment” nila.(Tatapikin sa balikat ang konsehal) Walang kuwentang eskwelahan. magugulat pagkakita sa Alkalde. doon nagtapos si Carlos P.widow?” (tatango si Regina). Paano ka pa makakatanggi niyon? REGINA: Marami ring botante roon. konsehal? (Magtatawanan sila). Listong bata. “An honest mistake”. Hindi basta nagpapasol. Misis. Kami ho naman ni Konsehal ay ngayon lamang napadalaw dito sa inyo. May nakikiusap na riyan . Tingnan mo ang “Japanese Painting” nila. Misis. konsehal. Collas. may kaputian maliit. Alam kong mabigat itong aming inilalapit sa inyo. Misis? REGINA: (kangina pa nagtitimpi) A. “Law” siguro ang kinukuha. na kung ako ang tatanungin. ALKALDE: Napasyal kami. “Scholarly type. ALKALDE: (humahangang nakatingin kay Ben) Guwapo. (Kay Regina) Malaki siguro ang upa ninyo.. sa kanila pala ito.may mahigit nang 50 taon. kasama si Ana.ANA : (kinakabahan) Baka-aayusin ka. mananatili siya sa komedor. ay siyang pinakamabuti ninyong gawin. REGINA: Sa amin ho ito. May bahay kami sa Gagalangin pero pinauupahan namin. kaya ginabi kami sa pagsasadya sa inyo. pagkaraa’y parang walang nakitang tutungo sa komedor upang kunin ang sapatos. ALKALDE: (nakatingin kay Ben): Anak ho ninyo? REGINA: Oho. kami’y naparito. a. Mapapansin ng Alkalde na nakatayo si Regina). ipapatong niya ang mga kamay sa mesa. “Grocery” ang silong. naka salamin. inaakupa lang namin ang unang pinto. ALKALDE: Buweno. Misis. unang-ana’y para magdiskargo. Misis? REGINA: Siya ho ang panganay. si “Judge” Joaquin ang nagmungkahing magkausap kayo. ALKALDE: (maagap): Misis. Kasama niyang papasok ang isang naka-“polo-barong” na lalaki. Saan kayong probinsiya. REGINA: (bantulot na ituturo ang upuan) Maupo kayo.upang wika nga’y ihingi ng tawad ang ginawa ng aking anak. “Mayor?” ALKALDE: (magkikibit-balikat): Para . REGINA: Magandang gabi ho naman. ALKALDE: (nakatingin kay Tony) Anak din ninyo. BEN : (papasok) Gusto raw kayong makausap. nakakunot-noong kakatuk-katukin ang daliri ang salamin niyon. Misis. (Mauupo si Regina). REGINA: (susukatin siya ng tingin): Akala ba ninyo’y makukuha sa paghingi-hingi ng tawad ang ginawa ng inyong anak? . KONSEHAL: (magsisindi ng sigarilyo): Ang totoo niyan.B. (Mananaog si Tony. Misis sa “apartment” na ito. ALKALDE: (itataas ang kaliwang kamay. Ako ho. huwag ko raw silang ipatapon. KONSEHAL: “ You are now a . nakahilig sa barandilya ng hagdan si Ben). ALKALDE: (tatawa) Dispensa. at ako naman (kukumpas) mahabagin nga siguro ako ay wala nang magawa. naka-polosert na guhitang pula. parang nakaismid. ALKALDE: Marunong na tipo.ay sa Francisco Law College lamang ang gradwado. Mauupo sila. KONSEHAL:Mukhang “familiar” sa akin ang “Calderon”. ALKALDE: Saan naman kayo nagtuturo? REGINA: Sa Torres High School. konsehal. Misis! Dispensa. bukas ang butones sa itaas. maitim. bahagyang yuyukod) “Good Evening”.” wika nga. (Mahihiyang pupunta si Ben sa silidkainan at doon mauupo. Misis. Iyan naman ang sinabi ng inyong “compadre”. KONSEHAL: Maestra kayo. Kung sabagay. konsehal. Misis. hagod sa batok ang tintina at walang partidang buhok. “Mayor”? ALKALDE: Ha-ha-ha! Hindi naman. kaya naman ako’y makumbabang naparito sa inyo upang. at ang mata’y nag-uusisa agad sa pinasok na “apartment”). (Lalabas si Ben). ang kasama ko nga ho pala’y si Konsehal Collas. Pareho kayo. At listo. ALKALDE: (lilinga-linga) Magandang “apartment” ito. ha. ANA : (Kay Ana) Anong ayos-ayos. Tingnan mo nga naman. Buweno. sa Maynila. Misis. di ba. kami ho’y medyo ginabi. ALKALDE: (magugulat) UP! Taga-UP rin pala konsehal.bakit ho ba nasasabi ito’y hindi naman naitatanong?.Garcia. ANA : Bakit daw? BEN : Aywan ko po. hindi naman! Ang lagay naparaan nga kami roon. Maupo naman kayo. ang ibig kong sabihi’y isa sa mga hindi natupad na ambisyon ko iyang makapag-aral sa UP.. may katabaan. “Mayor”. dahi sa nanggaling pa kami sa “squatter area” diyan sa may “highway”. katamtaman ang taas. (Bahagyang tatango ang konsehal. mataas ang gupit. Nasa silid-kainan si Ana. konsehal. ho.

tatawag si Aida. umabot na rin lang sa ganito. pinakaingat-ingatan mo. siguro’y tayo na rin mismo ang maiinip – ano naman ang inyong makukuha? REGINA: Hustisya. REGINA: Magandang dahilan ninyong mga abugado! KONSEHAL: Hindi ba kayo naaawa sa kanya? Hindi ba ninyo inaalala ang kanyang kinabukasan? Sa kasalukuya’y hindi pa masyadong bulgar ang nangyari per--REGINA: Mababando rin na ang anak ng “mayor” ang gumahasa sa kanya! KONSEHAL: (ngingiti-ngiti): Hindi kayo praktikal. (Bahagyang tatawa) Ganyang talaga. dadalhin sa motel. sasaktan doon. malamang pang maging labing-anim --REGINA: (napapaiyak) Kayo nga ang hari dito. KONSEHAL: Hindi siya ganoong napakahina para hindi maalis ang sinumang kalaban niyang huwes. Ngayo. maiiling ang konsehal). na aywan ko kung kailan. REGINA: Paano kung ang pinakamamahal ninyo sa tatlong anak na iyan ay ginahasa ng aking anak? ALKALDE: Natural namang mararamdaman ko ang katulad ng nararamdaman ninyo ngayo. nag-aabang lamang ng bus na pauwi galing sa eskwelahan ay bigla na lamang aagawin ng anak ninyo. at pagkatapos.” REGINA: (sasampalin ang alkalde) Akala ba ninyo’y mabibili ninyo’y mabibili ninyo ako? Layas! Layas! ( Nababaghang tatayo ang alkalde at konsehal. Tatlo. kung maaari’y ipakatagu-tago mo. diyan.ALKALDE: (iiling. Misis. Paano kung isa sa kanila ginawa iyon? ( Nakangiting. Malinaw kong nakikita ang inyong punto. REGINA: Ganoon pala’y bakit hindi natin ipaubaya sa husgado? ALKALDE: Si Misis. “Inay. REGINA: Legalismo ninyong mga abugado! KONSEHAL: Wala tayong magagawa.para huwag na ngang umabot diyan. Misis. kayo magaling! KONSEHAL: Sa ilalim ng batas. Misis. (Malakas) Ano ang gagawin ninyo? (Kukumpas sa kawalang-maisagot ang alkalde. Misis. Makakaalis na kayo. nasa Palawan.halimbawa nang napatunayang nagkasala siya. Mayroon. . Hindi mo maiaalis sa abugado ng kabila na hingin iyan. REGINA: Tusuhan. Di ba ninyo inaalala ang inyong anak? Kung itutuloy ninyong talaga ang demanda. sino nga ba naman ang matapang na mangangahas na – “mayor” kayo. Pay to cash. REGINA: Anong hindi praktikal? KONSEHAL: Halimbawa nang napatunayang nagkasala ang anak ni “Mayor”-halimbawa lamang iyan. ipaeksamen siya.“mayor”? REGINA: (nagpupuyos) Tama. halos hindi makagulapay. nakangiti): Alam ko. May nakita na ba kayong anak ng kongresista na kanilang nagalaw? Anak ng Senador? Anak ng Gobernador? Anak ng. Misis. pagkatapos. (Iiling) Ang tingnan ninyo’y ang panig ng inyong anak. Misis. Ngayon. Iyan ang isipin ninyo. diyan. At pagkaraan niyan. KONSEHAL: Hustisya. REGINA: (nagpupuyos): Halos labingwalong taon mong pinalaki. inalagaan. Sa itaas.” ALKALDE: (dudukot sa bulsa ng polosert at may ilalabas na sobre) Alam kong malaking perwisyo ang nagawa ng aking anak sa inyo – ibig kong ( ilalagay sa mesita ang sobre) tanggapin ninyo ang kahit kaunting tulong na ito – KONSEHAL: “ That check is for ten thousand. “Mayor?” ALKALDE: (nakangiti pa rin) Alam ko ang itatanong ninyo. Dudulog kayo sa itaas? Sino ang nasa itaas? Pulitiko? Ilang boto ang maaring ibigay – sa kanya ni “Mayor”? Makikisama rin sila! REGINA: Kayong masasamang pulitiko! KONSEHAL: (nakatawa) Masasamang pulitiko. Kung sa inyo ang sinasabi ninyong huwes. pagkaraan niyan paparito kayo sa aki’t sasabihin ninyong ako’y maging praktikal! KONSEHAL: (namamayapa) Nariyan na tayo. pag-aaliwan! Isasakay sa taksi. Misis. alam ko. Dadamputin ng konsehal ang sobre. Misis. Be practical. “Be practical.y kauumpisa pa lamang nang kaso. patalinuhan. sasabihin ko sa aming abugadong hilinging malipat sa ibang huwes.. Saan at kanino ililipat? Dito rin. REGINA: Hindi ko itinatanong kung ano ang mararamdaman ninyo.Misis. pasinungalingan. Ayaw ko sanang sabihin ito pero alam ninyong pulitiko rin ang nakapaglalagay sa huwes? Sino ngayon ang nakapaghuhuwes nang hindi lumalapit sa pulitiko? Nasaan naman ang mga naging huwes dito na hindi naging kaalyado ni “Mayor”? Iyong isa. pauuwiin. REGINA: Kung hindi kayo kumbinsidong ginahasa nga ang aking anak ay bakit narito kayo? ALKALDE: Para . ALKALDE: (sasang-ayon) Kawawa rin ang inyong anak. nasa Mindoro. ang kauna-unahang gagawin para mapatunayang ginahasa siya ay ang ipaeksamen siya. Ang ibig kong sabihi’y— REGINA: (sa konsehal): Para patunayan kung siya’y ginahasa o hindi? KONSEHAL: (iduduldol sa “ash tray” ang sigarilyo) Para patunayan kung siya’y ginahasa o hindi. Misis. Lalapit sina Tony). Inay!)” Tatahimik ba kayo? Magdedemanda ba kayo? Ano ang gagawin ninyo? Kung sabagay.REGINA: Kayo ba’y may anak na babae. pumatay man kayo’y hindi kayo nagagalaw! KONSEHAL: Ay. Hindi ko iuurong ang demanda. iyong isa. Pero halimbawang kayo ang nasa katayuan ko? KONSEHAL: (sasaluhin ang alkalde) Sa ganitong anggulo natin tingnan. nariyan na tayo. REGINA: Hindi babaing damputin ang anak ko. walang kasalanan ang isang tao hangga’t hindi siya napapatunayang nagkasala. KONSEHAL: (banayad) Hindi rin ganyan lamang iyan. sino sa mga huwes dito ang kaalyado ni “Mayor”? Kung nakapagme-“mayor” siya ng labingdalawang taon. Ganyan ang buhay ngayon. paglalaruan.

ito ang mga kahatulang nararapat nating sundin: “mata sa mata. REGINA: Hindi ako titigil hangga’t hindi siya nabibilanggo! TONY: (kinukuyom ang palad) Tatlo lamang ang nagkakaroon ng hustisya dito sa atin. REGINA: Susulat ako sa magasin. Isusulat ko ang lahat at natitiyak kong tulungan nila ako. magtiis ka. Tony. susulat ako sa lahat ng diyaryo. Pero hindi bale. “ Kapag buhay ang inutang. Wala naman tayong misteryong dapat tuklasi’y kung bakit nananalig at naniniwala pa tayo! . Ito ang aking gagawin: gaganti ako: ako ang gaganti sa kanya. sugat sa sugat. REGINA: (tutop ang mukha) Walang kuwenta sa akin magkaubus-ubos man ang ating kabuhayan! TONY: (patuya) Sasayangin ninyo ang minana ninyo’t pinaghirap-hirapang ipundar. Paano ang ibig mong mangyari? Huwag nang lumaban. REGINA: (humihingal) Akala ng mga taong iya’y sila ang batas. At sa lahat ng libro’y sa Bibliya ko pa nakita ang sagot.Sabi nila’y itigil daw ninyo ang kaso. Naisip ko. ang ginagawa mong pagtuklas sa misteryong iyan ay kasing-hirap ng pagsalok mo ng tubig sa buong dagat sa iyong palad. hindi magkakapantay ang lahat! Ang demanda ninyo. “Jeep” iyon ng mga pulis. Pakikinggan nila ako. Tony. Konsehal. Bakit pa kayo magdedemanda? REGINA: Sasabihin ko sa kanila ang lahat. pero ang totoo’y pinatay siyasinimulan ko nang isipin kung ano ang batas na nararapat dito sa atin. Inay. TONY: (galit ngunit matimpi) Sa kasalukuya’y sila nga. mayroon daw narinig si San Agustin na parang hanging nagbulong sa kanya: “Agustin. buhay din ang magiging kabayaran. Lulunukin na nila ang kanilang dignidad at siguro'y kanila pang tatanggapin ang pera. Lalaban ako. kung sa anak-mayaman naman niya ginawa iyon.. pasensiya ka. REGINA: Gaganting paano? TONY: Papatayin ko siya. Sapagka’t hindi ba sinabi sa Exodus na “buhay sa buhay”. nasa gitna nila ako. yaman. Kung simple kang tao. hindi isang kasabihan. Naglalakad ako minsan – pagkaraan ng nangyari kay Aida. Mapapaupo si Regina. ang alkalde’y nagmumura. maririnig ang mga pagtawag ni Aida at ang pag-aalo ni Ana. Pero ang kinatatakutan ko’y ang kalalabasan ng inyong demanda – ng inyong paniniwala sa hustisya. Nakatayo sa harap niya si Tony. Ngayon. Regina: Kung hindi pa ako maniniwala’y ano pa ang aking mahihintay? TONY: May kuwento tungkol kay San Agustin tungkol sa paniniwala.nang maalala ko ang sinabi ng ama ni Itay. Nagpaikut-ikot kami.hindi lamang sila ang gumagawa niyan. nagkamali sila. nang ako’y papuntang eskwela. Ituloy ninyo! (Lalabas ang dalawa. ito na ang pagkakataon natin sa hustisya! TONY: Hustisya! REGINA: (nabuhayan ng loob) Tingnan mo. pero pipiliti’t pipilitin din ninyong tumalon. nakaupo at nakamasid si Ben). Inay. Makinig ka: kung sa anak ng mahirap na iskwater niya ginawa iyon. o --REGINA: Mga banta! banta! TONY: Isa iyan sa pinakakaraniwan nilang ginagawa. latay sa latay”. Iyong malalakas. Hindi nila iibiging masira ang kanilang reputasyon! Tatahimik din sila. Kung mahirap ka. Tatalon kahit alam na alam ninyong kayo’y mahuhulog. (Sa itaas. Pananalig. (kay Regina) Dinadaan ko kayo sa pakiusapan pero gusto ninyong magkademonyuhan. at alam natin kung bakit ito hindi ganito.o para sa atin. ng usok at ingay ng pakakak. maririnig ang pagsibad ng kanilang sasakyan. isang kautusan o kahatulang inihabilin ng Diyos kay Moses sa itaas ng bundok sa gitna ng kulog.Tony. ito’y hindi isang pamahiin. at ang nagsakay sa akin ay parehong pulis. Habang nag-iisip at naglalakad. Papanhik si Ben). nakangiti ngunit ngani-nganing sampalin si Regina) Sa buong buhay ko. Palagay ko nga’y ako at si Aida ay sadyang pinili ng Diyos para rito. Sa labas. Sa paningin ng ating batas. mahihiya silang mabulgar ang nangyari.ito’y isang simpleng batas. lolokohin ka. kapangyarihan. TONY: Kay gandang sabihin! “Justicia” o justicia poetica”? Hustisyang talaga o hustisyang Diyos-ko-bahala ka na? REGINA: Kailangang maputol ang ganito! TONY: (malakas) Paano? REGINA: (parang giniginaw) Nanginginig ako. na para bangmay sisingil para sa kanya. tatakutin ka. ngayon pa lang ako nasampal. ay mananatiling demanda lamang. paniniwala.ALKALDE: (hindi makapaniwala. para siguro mabawas-bawasan ang lagim. iurong na ang demanda? TONY: Mula nang mapatay ang si Itay-sinasabi nating nabaril. Kadalasang nagkakasama-sama pa iyan: lakas. ngipin sa ngipin… apoy sa apoy . lalaban ako! TONY: Ang ipanlaban ninyo sa napakalaking bato’y ang inyong mga kuko! REGINA: Kay laki ng ipinagbago mo. mahina ka.Nagkamali sila. REGINA: (nanginginig) Lalabas din ang katotohanan at mananaig ang katarungan! TONY: Iyan ang itinuturo ninyo sa “Government”. kung sino ang dapat magpatupad niyon kung ano ang hakbang na nararapat nating gawin. Pasensiyahan tayo. Ang hustisya ba rito sa ati’y isang misteryo? Alam nating lahat na ito’y hindi hustisya. Alam ninyong sa pagtalon ay hindi ninyo maaabot ang kabilang pampang.Naglalakad daw si San Agustin sa tabing-dagat at tinutuklas ang misteryo ng Divina Trinidad. Tony. tatahimik na lamang sila. REGINA: (manghihilakbot) Tony! TONY: May isa pa kayong hindi nalalaman. ng kidlat. iyong mayayaman. magdadalawang-isip ang magulang. pakikinggan nila ako! TONY: (parang hindi siya pinapakinggan) Ang demanda ninyo’y kamukha lamang ng kung kayo’y nasusukol sa binggit ng bangin at malaki pa ang agwat ng kabilang pampang na kailangan ninyong talunin.ang inutang na buhay ni Itay.. REGINA: Mananaig din ang katarungan. Kapag nalaman nila ang lahat. sapagka’t ang idinemanda ninyo’y malakas. isinakay ako sa “jeep” ng dalawang bataan ni “Mayor”. noong araw na iyon ng libing. Diyan sa abangan ng sasakyan minsan. iyan ang kailangan mo”. Tony. Ito bang nangyari kay Aida’y masahol pa ang pagkamatay? Ngayon. iyong makapangyarihan.

ANA: (nagpapaubaya): Nasa iyo iyan. nababaghan. Duguan ang retratong kuha ni Itay. REGINA: Nakaraan na iyon. Pero si Aida. ANA: (sa hagdan pa lamang): Ninenerbiyos na naman si Aida. parang gaping-gapi) Kinakabahan ako. Hanggang ngayo. May tumawag kay Itay. Pagkuwa’y kikilos siya.REGINA: Lawakan mo ang iyong pagtingin. Mayroon namang botika riyang hindi nagsasara. Nakabili na ba ng gamot? REGINA: (maaalala): Ang gamot nga pala. “Ben. Kailangan ni Aida iyan. Nasa mukha niya ang kawalang malamang gawin). daang libong piso ang halaga ng mga ipinupuslit. Ang ikinagagalit mo’y dahil lamang sa mga personal na karaingan. Hindi siya mapapahinga kapag hindi nakainom. Ana. (Mananatiling nakaupo sa sala si Regina. maririnig ang bilin niya.hanggang sa pumasok ang isang pulitiko. bagsak si Itay. ANA: Sa pagkakapunta rito ni “Mayor”? intindihin mo iyon? REGINA: Kay Tony. Regina. At maghihintay ako. Sa itaas. Regina. Regina. TONY: Lawakan! Ang kay Itay ay isa lamang sa matagal at laganap nang kawalang. ikaw nga ang pagod. maglakad-lakad. Tony. Ano paang nangyari pagkaraan niyon? Unti-unti na silang nawalan ng interes sa kaso. Pero matapang si Itay. TONY: (patungo sa pinto) Lalakad na ako. Ano ang nangyari sa kaso niya? (Mapapayuko si Regina). At nang gabi. Papanhik na ako. Nadiyaryo tayo. Iwan mo nang bukas iyang ilaw. Maaring makasama pa sa kanya. tila nagsisisi sa sinabi. (Aakyat ng ilang baitang) Halina. REGINA: Baril? BEN: Huwag ko raw sasabihin sa inyo. Ana. BEN: Umalis na ang kuya? REGINA: Oo.y nasa akin pa ang “clippings” ng mga diyaryo noon. Sundan mo kaya. Tony. nasa Gagalangin tayo. lalo pa nga’t pagkaraang marinig ang pinagsanib ng alkalde at ng konsehal. Naniniwala ako. ano kaya ang kanyang gagawin? (Tatayo nguni’t tutop ang ulong mapapaupo). Matulog ka na. Sundan mo kaya.Umasa tayong mahuhuli at makukulong ang mga nagsibaril kay Itay . Ituturo mo sa kanila ang katarungan ngunit ikaw na mismo ang hindi naniniwala rito. REGINA: Hindi ba puwedeng ipagpabukas na ang pagbili? Ano’ng oras na ba? ANA: Mag-aalas-onse na siguro. Ana. kung ilang araw tayong nasa peryodiko. hindi siya napatakot. tatayo. Regina.Natatandaan ko pa. Sino ang bibili? ANA: Akala ko ba’y si Tony? (Iiling-iling na papanhik si Tony). (Lalabas si Ben). kung madali itong naibibigay at naibibigay nang pantay-pantay. disisais anyos ako. REGINA: Anong ginagawa? BEN: Hinahanap ang anak ng”mayor”. ANA: Umuwi ka kaagad. (Sa hagdan) Pumanhik ka na rin. bababa si Ana. Bubuo ka ng mahuhusay na mamamayan nguni’t ikaw mismo ay hindi modelong mamamayan. Kailangan ni Aida. Tony. “Third year high school” ako noon.Nanlalamig mula pa kanina. REGINA: Gabi na. Ang hustisya’y hustisya lamang. TONY: Mahuhulog kayo sa pampang! (Mula sa itaas. At narinig natin ang mga putok. REGINA: (galit) Nalalaman mo pala’y hindi mo sinasabi? BEN: Kung isasama ako ng kuya’y sasama ako. ANA: (papalapit kay Regina) Hindi mo sila masisisi. REGINA: (hindi makapaniwala) Saan kukuha ng baril iyon? BEN: Baril. Parang takot na takot.katarungan! REGINA: Darating ang hustisya. Nag-usap sila sa labas at nang nagkakainitan na’y napalabas tayo. Papatayin ni Ana ang ilaw sa komedor). Bakit? BEN: (parang takot) May dala siyang baril. Regina. ANA: Siguro naglalalabas ng gabi iyan. Hindi ko na siya nakikitang nag-aaral kung gabi. REGINA: (sasapuhin ang mukha) Diyos ko. Pagkaraa’y malungkot siyang papanhik.Ben.Naghahapunan tayo. ngang iyo’y lumabas siya kumpiyansa. hindi makapaniwala. hindi ba naging pursigido ang nagiimbestigang pulis. TONY: Hindi pa ba kayo nadadala? Hanggang ngayon ba’y naniniwala pa kayo? REGINA: Ano ang silbi ng aking itinuturo kung hindi ako maniniwala? Kaya kong magretiro anumang araw ngayon pero nagtuturo pa rin ako – siguro’y sa nais kong makatulong sa paglikha ng mabubuting mamamayan. Alam natin na mula nang madiskubre niya ang di paglilista ng trak-trak na tabakong inilalabas sa bodega ay pinagbantaan na siya. Sa malaking kahon sa ilalim ng kama niya kinuha. Eto na si Tony. Sa linggo kamo’y pupunta rito ang doktor. Mananaog si Ben). . abangan mong pagdating ng kuya mo”). Tony. (Tutuloy nang umakyat si Ana. at sa kauna-unahang pagkakataon. Baka hindi na siya maging “scholar” sa susunod na semestre. ReGINA: Ang aking mga anak! Ang aking mga anak! (Sandaling mananatili si Ben sa harap ng Ina.(Mananaog si Tony). TONY: Kailan? Gaano katagal? Sa anong paraan? Ang paghihintay nati’y makakatulad lamang ng ginawa nating paghihintay sa kaso ni Itay. takbo sa nakaparada nilang “jeep”ang tatlo. Ang mga pinagsasabi niya! (Mapapakumpas lamang si Ana. Inay? Kitang-kita ko. Ana. itinatago ko. naisip kong ang hustisya pala’y ganito. matapang –ni hindi isinukbit ang saliri niyang baril. Ibang-iba na siya ngayon. REGINA: (pagkalabas ni Tony. ANA: Alam mo ang pupuntahan mong botika? REGINA: Magtaksi ka na. naaawang nakatingin dito. Nakuha ko ang numero ng “jeep” at natunton ang mga nagsigamit niyon.

Inay. Anong oras na ba? AIDA: Pasado alas-dos na po siguro. ang isa’y nasa kanyang kandungan. pagkaraan si Itay siya na ang para kong naging ama. sa reprihedora. Magigising si Regina). wala namang sinasabi. kukuha ng gatas). nanlalambot na nakatingin sa lumapit na ina) May dugo kayo. ang isang kamay ay nasa katangan ng upuan at nakasapo sa noo. AIDA: (ibaba ang baso) Kay bait pa naman ni Kuya kung sa kanya gagawin iyon. Inumin mo! At ininom ni Kuya ang lason. Papatayin ko siya. Pinaupo nila sa mesa si Kuya. Inay. Inay. sabi niya. sabi ko. Hindi ba’t parang siya naman talaga. REGINA: Hindi nila gagawin iyon. Inumin mo sabi sabi niya kay Kuya. REGINA: (parang naalimpungatan): Sino iyan? (Lalabas. REGINA: (titingnan ang damit. Nakakatakot. nakalugay ang buhok at nakatapak. REGINA: (ikakaskas ang kanang palad sa damit) Wala. AIDA: Hindi ako makatulog.nakayuko at magkadaop ang palad. AIDA: (malumanay na): Noon. AIDA: Akala ko’y mayroon. Inumin mo! At binunot niya ang baril at itinutok kay Kuya. Matatabing niya ang isang bote ng gamot at ito’y mababasag. AIDA: (nakadukdok pa rin sa mesa. Buti pa ako. Pasensiya na kayo. nagsumbong ka pa rin. Nasa eskuwela kayo.o si Kuya.iniaandot niya ang bote ng lason. Kung anu-ano ang naiisip ko. Aida. nakapaligid sila at siya’y may inaabot na bote ng lason kay Kuya. nakapikit. (Mag-aangat ng mukha si Regina). Nakikita niya ng naiidlip na Ina nguni’t hindi ito gigisingin. Sa labas din. REGINA: (nakatingin sa palad) Bakit ka naman matatakot dito? AIDA: Sabi niya’y huwag raw tayong magsusumbong. lagi kong naiisip ‘ka ko. noon naisip ko. Sa labas. Sa kanyang harap. REGINA: (inililigpit ang dinampot) Gusto mo ng --. REGINA: (naguguluhan) Ano ba ang gagawin ko? A.kung pipili ako ng mapapangasawa. Inay. REGINA: (kinabahan) Umaga na. REGINA: (dala ang gatas) Ano ‘ka mo? AIDA: Ang ating lumang bahay. ang pipiliin ko’y kamukha niya. Naparito raw siya at ang kanyang mga kasama. Tutuloy siya sa komedor. nakatingin sa dingding) Lagi kong naiisip ang luma nating bahay. REGINA: Mahal na mahal ka nga niya. Gaganti ako. (Mula sa itaas ay bababa si Aida. Inay. Gatas nga pala. REGINA: Bakit? AIDA: (nakasandal na ngayon. ano. pasensiya na kayo sa kapaatid ko. maririnig ang pahagok na ingay ng trak na nangongolekta ng basura at ang pagkala-kalantog ng mga inihahagis na lalagyan ng sukal). Anong pase-pasensiya. Patingkayad siyang mauupo at pupulutin ang ilang bubog). REGINA: (aaluin ang anak) Iyang gatas. Mabait siya at mapag-alala. hindi nila sasaktan. nakaputing damit-pantulog. Hindi ako natatakot kung ako. sabi niya niya kay Kuya. Huwag mong isipin iyan. ha Inay? REGINA: (balisa) Oo. gatas. REGINA: (Nagugulumihan) Tony! TABING (Sa pagbubukas ng tabing. AIDA: (nagpapahid ng labi) Ang bait-bait pa naman ni Kuya. pagkaraan ng ilang saglit makikita niya si Tony). At kasa-kasama ng aking napapanaginip. bubuksan ang ilaw at may hahanapin sa kabinet. Sinabi ko na sa iyong huwag magsusumbong. Aywan ko. Inay? REGINA: Oo. Inay.inumin mo! At-atnagmamakaawa ako sa kanya. makikitang nakaupo si Regina. Parang natatakot ako dito. kukuha ng termos. Basta lagi ko lang naiisip. Kaya inumin mo ito. (Mapapatingin sa may pinto. makikita si Aida na nakadukdok sa mesa) Aida! AIDA: (mahina) Ang gamot. Saan kaya nagsuot ang Antoniong ito? (Mauupo. akala ko’y may dugo sa inyong palad. kung . (Walang kibong kukunin ni Regina ang walis na tambo at “dustpan” at dadakutin ang basag na bote. Inay? REGINA: (maaalala) Si Tony? Wala pa? AIDA: Bakit pa? REGINA: Bumili ng gamot. Mauupo siyang muli pagkaraan. Parang gusto ko pang naroon tayo. ang mga kamay) Saan? AIDA: O. gulo ang mukha) Sinabi namang agahan at kailangan – AIDA: May nabasag po akong bote. Kami lang dalawa ni Kuya ang naiwan. mahina) Saan kaya nagputa itong Toning ito? AIDA: Anong sinasabi ni Kuya tungkol sa nangyari? REGINA: (parang mabibigla) Wala. may pinuntahan si Tiya Ana at pumasok si Ben. Pero baka kayo o si Ben. AIDA: Huwag naman sana nilang sasaktan. Marami silang mga dalang baril. Inay.gatas? AIDA: (tatango. Hindi nila aanuhin ang kuya mo. REGINA: (pagulat) Saan? AIDA: Hayan. naiidlip. TINIG NI TONY: Walang mangyayari sa demanda niyo. maririnig ang manaka-nakang pagdaraan ng taksi. (Pupunta sa may kabinet. . nagsumbong siya. Alam ko na ang aking gagawin. bahagyang tatango) Aywan.

(Bunot ang mga baril. Sa Tarlac. siya panhik ka na. may dadagok. Sa dingding tatama ang bala). Ben. REGINA: Siya. (Pagtutulung-tulongan ng mga pulis si Tony. TONY: Inay! REGINA: (kakapkapin kay Tony ang baril) Bigay mo sa akin ang baril. REGINA: (aagawin ang baril at ipapaloob ang baywang ng damit niyang pambahay) Susuko ka. Nakatayo siya. Lalabas si Regina. (Isang taksi ang pasagadsad na hihinto sa kanilang tapat. halos yakap ni Regina si Tony na sapo ang duguang kaliwang balikat.) REGINA: (kay Ben) Buksan mo ang pinto. nariyan ang aking anak. AIDA: (Makakaramdam sa itaas): Kuya? REGINA: Ano’ng nangyari sa iyo? (Sesenyasan siya ni Tony na huwag maging maingay). hahanap at makapagtatamo ng katarungan? Sino ang magbibigay? Inay. Mapapaluhod si Tony. Susuko ka. magpapalinga-linga). pero sa tingin ko. (Papasok ang alkalde. ang kidlat ng Diyos ay ihahagis ng kamay ng naaapi at ang tabak ng hustisya ay itataga sa lipunan ng mga pinagkakaitan ng katarungan. Maiiwan sa komedor si Regina. karamiha’y nakauniporme. ang panawagan nila’y tiyak kong diringgin. (ituturo si Tony na nakatayo sa may komedor).” Naglalatang ang poot ng Diyos sa masasamang kamay na umagaw at humahawak ngayon ng kanyang tabak! Sasabihin ninyong ako’y kriminal? Saan paano kanino ako hihingi.”Mayor”. hawak ni Regina). TONY: Nariyan na sila!( Tatayo. bunot ang baril. TONY: (pipigilin ang kamay ng ina) Kailangan ko ito. at makalawang makapagpapaputok si Regina bago maagaw ng isang pulis ang kanyang baril. Tony. Tiyak nila akong papatayin. Dali! Gigisingin ninyo sina Ben. sa bundok.Pagkabaliti kay Tony. sa mga kamag-anak na magsasaka ni Itay. at kayo’y papatayin ko sa tabak.”habilin ng Diyos kay Moses. wala na ang antok. Halikayo. (Maliban sa panginginig at abut-abot na paghingal ni Aida ay matahimik silang lahat. Sa labas. ang ila’y nakasibilyan at may mga taling panyo sa ulo). sa Pampanga. napapaligiran ka na namin. Sumuko ka”. Babagsak si Tony). papasok ang mga pulis. may papalo. Kakalapag ang pinto ng taksi. REGINA: Maayos siyang susuko. Mapapasugod si Regina sa pinto. Tony. Inay. Hayan siya. (May sisigaw sa labas ng “Calderon. Mapapaupo si Tony sa sala. Tony. Ang lalim niyang tumingin! Sabi lang ni Tiya Ana’y pangit ang nakakunot-noo. Medyo nalalaglag pa ang salamin sa kanyang ilong. (Bubuksan ni Ben ang pinto) Maayos siyang susuko. may kakadyot dito. parang namamalik-matang nakatingin sa pinto. di ba ibinubuhos natin ang parusa sa ating anak? Ang sabi ninyo’y aarestuhin ninyo ang aking anak ano ang inyong ginagawa? PULIS1: Inaaresto! REGINA: Inaaresto! PULIS II: Dadalhin namin sa presinto! REGINA: Dito pa lamang ay pinapatay na ninyo! PULIS III: Kalokohan! PULIS I: Paano’y nanlalaban! REGINA: Nanlalaban! PULIS II: “Resisting arrest!” Ha-ha-ha! PULIS: Nagtatangkang tumakas! . TONY: “Huwag ninyong sasaktan ang sinumang balo o ulila sa amang bata. TONY: (tumututol) Inay. Ano na kayang oras? AIDA: Umaga na. pakalabog na babangon at manggigising) Tiya Ana! Ben! Ben! TONY: Sa Nueva’y ‘cija. nahuhuli kong tinitingnan niya akong mabuti. Hindi tayo aalis. Inay. REGINA: Umaga na? (Papanhik si Aida. may nakalaylay ngayong mga hibla ng buhok sa noo. bagay pa nga kay Kuya. Itututok nito ang baril kay Tony nguni’t matatabig ni Regina. AIDA: (sa itaas. Malakas na mapapatili si Aida. AIDA: (kikilos) Kayo? REGINA: Hihintayin ko siya. Madali silang makagagawa ng dahilan. Iingit ang pintong bakal. REGINA: (matatag) Hindi. At ang poot ko’ymaglalatang. TONY: Aalis tayo rito.) REGINA: (sa labas) Tony! Ano’ng nangyari sa iyo? (papasok sila. “ Kapag sila’y inyong sinaktan sa anupamang paraan at silang lahat ay tumawag sa akin. Inay--REGINA: Ibang krimen kaysa nangyari kay Aida. may sisipa. maririnig na ang mga sirenang papalapit). arestuhin ninyo. narito siya. TONY: (magugulat) At ako’y kriminal? REGINA: Pinatay mo siya. Hayan. REGINA: (nakasunod) Susuko ka.AIDA: (mangingiti) Kung pumapasok siya sa kuwarto at kinakausap ako. ALKALDE: Bakit mo binaril? REGINA: (hawak nang dalawang pulis): Kapag sinaktan ng ibang bata ang ating anak. at tayo’y walang magawa sa nanakit sa kanya. (Uubusin ang laman ng baso).

Ben. sa husgado. Hindi ninyo nalalaman. ALKALDE: Dalhin ninyo! REGINA: (napoposasang ilalabas): O. anong husgado? PULIS II: Bakit ba marunong ka pa sa husgado? PULIS III: Sa hustisya! REGINA: Hustisya! Hustisya! Alam ba ninyo ang kahulugan ng hustisya? Kayo. PULIS II: Masyadong makatuwiran! REGINA: (umiiling) Hindi ninyo nalalaman. Ako ang pumatay sa aking anak! (Papalakas) Pinatay ko ang aking anak! Sasabihin ko sa lahat na pinatay ko ang sarili kong anak. sinusundan ng tingin ang mga nagsilabas. Mapapayakap sa kanya si Ben). at Aida. dalhin ninyo ako kahit saan. Pananagutan ko ang pagkamatay ng aking anak. sa korte. Nakalupasay sa isang tabi si Aida at umiiyak. lahat kayo. . hindi ninyo nalalaman ang kahulugan niyan! PULIS III: Binaril mo ang sarili mong anak! PULIS I: “Parricide!” ALKALDE: Pananagutan mo ito. Sa presinto. “Mayor”. ang kahulugan niyan. Pinatay ko ang aking anak! (Lalabas sila. Nasa kanyang kinabagsakan si Tony). PULIS II: (hihiklatin si Ben kay Regina): Halina! Halina! Sa presinto! PULIS III: Sa presinto! PULIS I: Doon ka makipagdebate. REGINA: Pananagutan mo ito. kahit saan! Dalhin ninyo ako kahit saan. Kapuwa nakatingin sa bukas na pinto sina Ben at Ana. “Mayor” alam ba ninyo ang kahulugan niyan? (Ubus-lakas siyang sasampalin ng alkalde at siya’y babagsak.REGINA: O! O! ALKALDE: Pinatay niya ang aking anak! REGINA: Kayo ang batas kapag inyong anak! PULIS I: Dadalhin namin sa husgado! REGINA: Husgado. (Malakas) Kayo. Maiiwan sina Ana. PULIS I: Posasan iyan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful