TIMAWA (Kabanata 1)ni Agustin Fabian Sabado noon at mag-iika-pito ng gabi.

Si Andres Talon, na isang mahirapna estudyante, ay kasakuyang naghuhugas ng mga pinggang kinanan sa Ladies dormitory, sa isang unibersidad sa Amerika. Ito lamang ang paraan upangmakapagpatuloy siya ng pag-aaral sa kolehiyo ng medisina. N a k a t a t l i s a kanyang baywang ang isang tapi at nakalilis ang mga manggas ng kanyangkamisadentro. Nangingintab sa pawis ang kaniyang kayumangging mukha. Angbula ng sabong nakababalot sa kanyang mga matipunong bisig ay umabot sasiko.

Mabilis ang kaniyang paggawa at wala siyang aksayang kilos. Mahihinuhana lubhang sanay si Andres sa gawaing ito. “Mukhang tapos ka na, Andy? Ngayon lamang ako nakakita ng ganyankabilis magtrabaho,” basag ni Alice na siyang tagapangasiwa sa mga gawain sakusina ng dormitory. “Lalo na kung napupuri lalo akong bumibilis,” nakatawang sagot n i Andres. “Wala na naman yata si Bill?” tanong ni Alice na lumapit sa Pilipino atnagsimulang tumulong dito. Si Bill ay katulong ni Andres sa paglilinis ng mga kasangkapan sa kusina.Maluwat nang magkaibigan sina Bill at Andres. “Maaantala raw siya. Dala sa sine ang bata niya, e. Hindi na b a l e , matatapos ko na naman ito.” Dumating na humahangos si Bill. Lagi nang humahangos ito. Inihagis angsombrero sa sabitan at naghubad ng amerikana. “Giliw,” birong bati niya kay Alice, “isabit ma na lamang a n g a k i n g amerikana. Inaabala mo si Andy.” Nakatawang isinabit ni Alice ang damit ni Bill. Kumuha ng isang tapi atibinigay sa binatang Amerikano. “Isuot mo iyan. Iyan lang yata ang pantalon mong mahusay.” Nagsimulang maglampaso ng baldosa si Bill at binalikan naman ni Aliceang pagtulong kay Andres. “Saan ka ba naging dalubhasa sa mga gawain sa kusina?” tanong ni Alicekay Andres. “Sabihin mo nga, Andy”, udyok ni Bill. “Ang simula ay sa amin. Ako ang tagahugas ng pinggan. Hindi mahirapiyon. Iilan lamang naman ang aming pinggan”, nakatawang simula ni Andres. “Atmadalas na itinataob ko na lamang ang mga pinggan nang di hugas.” “Nagkakahawig pala ng kalokohan, maging ang mga batang Amerikano oPilipino,” ani ni Alice. At isinalaysay ni Andres na, wika nga, ay palagay ang loob niya sa kusina.Labing-anim na taon siya nang mamatay ang kaniyang ama at lubusang maulila.Katatapos lamang niya ng intermedya. May kamag-anak naman siyang isangkusinero sa isang bapor na nagyayao’t dito sa Amerika at sa Pilipinas. Sumamasiya.

May labintatlong gulang ako. Nagpapatay ngmanok. ani ni Andres na nagpapahid na ng kamay. nagsisibak ng panggatong.” “Paano?” sabad ni Bill.Hindi baleng tayo’y mapuyat. tugon ni Alice. “Noong papauwi na lamang kami at sabihin sa akin ni Amang ang kaniyangpagdaramdam. baboy.kubyertos. simulan mo na”. N a g i n g s e r b i d o r s a mga restawran. Kaya hindi kayo dapat magtaka na ako’yeksperto sa mga gawaing iya”. Lubha rawkaming mga timawa. Naging utusan.at pinagmumura ang mga nagsisikain. sabi ni Bill na humilig mabuti sa k a n i y a n g upuan. “Magsasaka ang aking ama. “ Linggo rin lamang bukas. “bakit mo naisipan ang mag-aral? Bakit moiniwan ang paglalagalag?” “Hindi nangyari sa Amerika ang karanasang bumago sa takbo ng akingbuhay.” patuloy ni A n d r e s . Hindi kaagad tumugon si Andres. Tila tinitimbang niya sa marami niyangkaranasan ang pinakatampok.” Nang bumalik si Bill ay nakaupo na si Alice at Andres.” sang-ayon kapagdaka ni Alice. “Usisera ka rin lamang. Sa San Francisco bumaba si Andres at ang paghuhugas ng pinggan angu n a n g n a g i n g h a n a p b u h a y . kambing.” “Sige nga. “Kung pista ng bayan. ang lahat ng magsasaka ay pumaparoon sam a l a k i n g b a h a y n g m a y . Alice”. ang lahat ng tumulong ay doonkakain.” sa wakas ay sinabi ni Andres. Ibig kongmarinig uli iyan. teka”. itanongmo kay Andres kung anuano ang naging karanasan niya dito sa Amerika. Dalanghita saflorida. Namitas ng mansanas sa Oregon at Washington. N a g i n g m a n g g a g a w a s a i b a ’ t i b a n g b a y a n n g California. tapos ni Andres. repolyo. patuloy niAndres. at baka.a r i n g l u p a a t t u m u t u l o n g s a k a r a n i w a n g m a l a k i n g handaan doon.” “Teka. “Saan ninyo ako gustong magsimula?” “Nang dumating ka dito sa Amerika”. Lalo na raw siyang umitim sa taniman ng kamatis. Bumatak siya ngisang silya at nakiumpok sa dalawa. N a g p a t a g n g b a t o s a d a a n g .t r e n s a Nevada. “ang mabuti. “Hindi ko kaagad naunawaan ang aking narinig. . “Alin sa mga karanasan mo ang bumago sa takbo ng iyong b u h a y ? ” tanong ng dalagang Amerikana. Nagsisipagsaing. untag ni Alice.” “Alam ninyo”. May isang kaugalian sa amin”. “Halimbawa”. hadlang ni Bill. ati b a p a n g m g a g u l a y . “At isang pista nga ay isinama ako ng aking ama upang tumulong sa may-ari ng lupang aming sinasaka. “ako ay maypagkahampaslupa. at mga lutuan sa bapor. noon ko lamang lubos na naunawaan ang kahulugan ng salitangtimawa. “Ilalabas ko muna itong basura. letsugas.Nagilingkod sa salmunan sa Alaska. ang biro naman ni Bill.“At anim na buwang singkad akong tagapagmasahe ng mga pinggan. “Ngayon. Hindi pa raw natatapos kumain ang mgapanauhin sa itaas ay inuuna na raw namin ang aming mga bituka. Sabihin pa. Nang nagkakainanna ang mga nanunulungan ay dumating ang donyang asawa ng aming kasama. Ang totoo ay nag-aalangan si Andres na sariwainpa ang malungkot na bahagi ng kaniyang buhay. “Doon sa amin sa Pilipinas nangyari ito.

“Ibigniyang makaipon. “Bakit? Ako ba ay naging isang hiwaga sa inyo? Tanong ni Andres at walana sa kaniyang tinig ang pagdaramdam at kalungkutan. “Nauunawaan na kita. “Naubos na lahat. Kung ako raw ay lalaking magsasaka athindi akin ang sasakahing lupa. Mayroon ba namangg a y u n g a r a w . “ na maluwat mo nangsinusubaybayan si Andy.a r a w a y n a k a k a b u n g g u a n g .” .Sinabi sa akin ni Ama na pagbutihin ko ang aking pag-aaral upang huwagkong sapitin ang kaapihang ganoon. Gagawain niyang lahat ang kaniyang makakaya upang akomatuto. Bill”. Aalimurainng mayaman.” aniya.” Naupong muli si Bill. “Alam kong ikaw ay isangm a b u t i n g tao. Lumapit kay Andres at pinisil ang balikat ng kaibigang Pilipino.” Huminto muna si Andres sa kaniyang pagsasalaysay.“May anyo si Andy na nag-uudyok sa nagmamalas na mataho kung ano siya. at muling nagsimila si Andres. . Gayung kay lapit ay kay layo. Magalang.” “Ano ang masama riyan?” tanong ng dalaga.” tugon ni Alice. Masipag ka. Tila may lihim kang lakad at ang lahat ng nasa paligid mo y makaaabala saiyo. “Lalong nauunawaan kita ngayon. “ang kaunting naiipon ni Ama. Nakatingin siya samalayo na waring nakikiyang muli ang kaniyang ama. sa harapng bangkay ng aking ama.” “Napapansin ko nga.” Dinampi ni Alice ang kaniyang mata ng hawak niyang panyolito. Pulmonya. “Halos ang gabi ay ginagawa niyang araw. Hahanapin kong pilit ang tagumpay na siyang adhika niyangmaging akin. namatay. Ibinubukod mo ang iyongsarili. Sagpang nang sagpang.” tudyo na naman ni Bill.” aniya. Ang adhika niya ay maging isang manggagamot ako. Sa wakas aynagsalita si Alice. at . “Hindi malaking tao o dungo ang ibig kong sabihin. Tila ayaw mong ikaw ay maabala. Matalino. Nguni’t tila ayaw m o n g makihalubilo sa iba. Huwag daw akong mag-aksaya ng panahon. “Maupo ka.“O kaya’y dungo naman. At .” dugtong pa ni Andres.pinipigil ang nagmamalas na iyan naman ng isang hindi maunawaang kilos niA n d y .Nadama ni Bill at ni Alice ang malaking kalungkutan ni Andres. Si A m a ’ y i n a b u t a n n g u l a n i s a n g t a n g h a l i n g s i y a a y n a g b u b u n g k a l n g l u p a . na ako ay pilit na mag-aaral. T i l a h i n d i m a h a l a g a k a y A n d y a n g m a g k a r o o n n g m a r a m i n g kapalagayang-loob. Ang isang timawa. “At nang ako ay nakatapos sa intermedya ay gayon na lamang ang galakniya.” pakli ni Bill. isang hiwaga ka sa akin. “Maluwat na nating kasamasi Andy. ani ni Alice.” sundot ni Bill. sabi ni Andres. . Nagkasakit siya. . “Hindi pa ako natatapos. Ulila na akonglubos ay wala pa ni isang sentimo. “Oo.b a l i k a t a y d i m o m a t a w a g n a kapalagayang-loob?” “Lumalabas pa yatang malaking tao ako?” tanong ng Pilipino. at ako ay magigingmanggagamot.” Maluwat ring walang umimik matapos ang pagsasalaysay ni Andres. ay higit na pangit kaysa gutom. Subalit isinumpa ko sa aking sarili.” “Kay buti ng iyong ama”. Tumindigsi Bill. Wari ay malayo siya. Ngunit ang humalili sa kagalakang iyan ay malagim na kalungkutan. At pagkatapos ng ilangsandali ay napatuloy na naman sa pagsasalita. Ang timawa raway kahalintulad ng isang aso. . ay ganoon din ang aking kapalaran.” paliwanag ni Alice.

“Angtotoo. Ngayon pa lamang sumasarap ang usapan.“Pinalalaki mo ang loob ko. “Hindi pangkaraniwang gabi ito sa akin.” “Ang karanasan ang nagturo sa akin niyan.Ngunit mag-aliw-aliw ka naman. Walang mangyayari sa akin kung angmanok ko ay takbuhin. paano malalaman k u n g tatanggihan ka o kung hindi?” nakatawang tanong ni Alice.“Aalis na kami. Ang madalas na mauntog aynatututong yumuko.” dampot ni Andres. ay ito: walang alinlangang mararating mo ang iyong patutunguhan. . “Hatinggabi na. Andy. “Walang maitatago saakin iyan.” hadlang ni Bill. Mag-iibayo ang sigla mo kung sanda-sandaliman lamang ay ilalayo mo ang iyong ilong sa iyong libro.”tudyo niya. A n o a n g m a l a y m o k u n g s i A n d y m a y r o o n n a n g i t i n a t a g o . Lagi kong naitatanong sa aking sarili kung bakit ibinubukod moang iyong sarili sa karamihan. “At huwag mo naman akongi p a g u k u l a n . . Inihatid siya ni Alice hanggang sa pintuang may kadilimannoon dahil sa bahagya nang abutin ng liwanag ng ilaw . . E. At maraming salamat sa iyong kagandahang-loob. “ay saka pa tatalilis. “May itinatagi si Andy?” pamanghang sabi ni Bill. Tumindig na bigla si Andres. aniya. .” “At kung tanggihan ng nakikiinom?” tanong ni Andres. “Natatakot kang tanggihan kung ganoon. Maaari ba namang angisang malusog na gaya mo ay hindi maaakit ng mga dalaga? Hayan si Alice . Bill”. . “Hayan ang sinasabi ko. “ang magaling n a kaibigan kong Pilipino ay takbuhin.”paalam ni Andres. . Alice.” pakutyang pakli ni Bill.” “Tigilan mo na si Andy. “diyata’t ako angpinagaaksayahan mo ng kuru-kuro?” “Hindi biro. lumalalim ang salitaan at hindi bumababaw.‘yang gandang ‘yan . Alice. .” pakli ng dalaga.” Naunang lumabas si Bill. Nagsuot si Andres ng kaniyang amerikana atsumunod sa kaibigan. “Kahit na sabiruan ay may hangganan. Naramdaman na lamang ni Andres ang halik ni Alice sa kanyang pisngi. “Mapupuyat na lubha si Alice.” “Bakit ba si Alice ang binubuwisit mo?” hadlang ni Andres.” “Naku. Tayo na. ” a t tumawa si Alice. Iyan ang tinatawag na nauuhaw at ayaw makiinom.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful