TIMAWA (Kabanata 1)ni Agustin Fabian Sabado noon at mag-iika-pito ng gabi.

Si Andres Talon, na isang mahirapna estudyante, ay kasakuyang naghuhugas ng mga pinggang kinanan sa Ladies dormitory, sa isang unibersidad sa Amerika. Ito lamang ang paraan upangmakapagpatuloy siya ng pag-aaral sa kolehiyo ng medisina. N a k a t a t l i s a kanyang baywang ang isang tapi at nakalilis ang mga manggas ng kanyangkamisadentro. Nangingintab sa pawis ang kaniyang kayumangging mukha. Angbula ng sabong nakababalot sa kanyang mga matipunong bisig ay umabot sasiko.

Mabilis ang kaniyang paggawa at wala siyang aksayang kilos. Mahihinuhana lubhang sanay si Andres sa gawaing ito. “Mukhang tapos ka na, Andy? Ngayon lamang ako nakakita ng ganyankabilis magtrabaho,” basag ni Alice na siyang tagapangasiwa sa mga gawain sakusina ng dormitory. “Lalo na kung napupuri lalo akong bumibilis,” nakatawang sagot n i Andres. “Wala na naman yata si Bill?” tanong ni Alice na lumapit sa Pilipino atnagsimulang tumulong dito. Si Bill ay katulong ni Andres sa paglilinis ng mga kasangkapan sa kusina.Maluwat nang magkaibigan sina Bill at Andres. “Maaantala raw siya. Dala sa sine ang bata niya, e. Hindi na b a l e , matatapos ko na naman ito.” Dumating na humahangos si Bill. Lagi nang humahangos ito. Inihagis angsombrero sa sabitan at naghubad ng amerikana. “Giliw,” birong bati niya kay Alice, “isabit ma na lamang a n g a k i n g amerikana. Inaabala mo si Andy.” Nakatawang isinabit ni Alice ang damit ni Bill. Kumuha ng isang tapi atibinigay sa binatang Amerikano. “Isuot mo iyan. Iyan lang yata ang pantalon mong mahusay.” Nagsimulang maglampaso ng baldosa si Bill at binalikan naman ni Aliceang pagtulong kay Andres. “Saan ka ba naging dalubhasa sa mga gawain sa kusina?” tanong ni Alicekay Andres. “Sabihin mo nga, Andy”, udyok ni Bill. “Ang simula ay sa amin. Ako ang tagahugas ng pinggan. Hindi mahirapiyon. Iilan lamang naman ang aming pinggan”, nakatawang simula ni Andres. “Atmadalas na itinataob ko na lamang ang mga pinggan nang di hugas.” “Nagkakahawig pala ng kalokohan, maging ang mga batang Amerikano oPilipino,” ani ni Alice. At isinalaysay ni Andres na, wika nga, ay palagay ang loob niya sa kusina.Labing-anim na taon siya nang mamatay ang kaniyang ama at lubusang maulila.Katatapos lamang niya ng intermedya. May kamag-anak naman siyang isangkusinero sa isang bapor na nagyayao’t dito sa Amerika at sa Pilipinas. Sumamasiya.

kambing. Nagsisipagsaing.at pinagmumura ang mga nagsisikain.” sa wakas ay sinabi ni Andres. ani ni Andres na nagpapahid na ng kamay. Bumatak siya ngisang silya at nakiumpok sa dalawa. “bakit mo naisipan ang mag-aral? Bakit moiniwan ang paglalagalag?” “Hindi nangyari sa Amerika ang karanasang bumago sa takbo ng akingbuhay. baboy. nagsisibak ng panggatong. at baka. “Doon sa amin sa Pilipinas nangyari ito. “Alin sa mga karanasan mo ang bumago sa takbo ng iyong b u h a y ? ” tanong ng dalagang Amerikana. N a g p a t a g n g b a t o s a d a a n g . “Halimbawa”.” “Sige nga. Naging utusan. N a g i n g m a n g g a g a w a s a i b a ’ t i b a n g b a y a n n g California. Nang nagkakainanna ang mga nanunulungan ay dumating ang donyang asawa ng aming kasama. ati b a p a n g m g a g u l a y . Sa San Francisco bumaba si Andres at ang paghuhugas ng pinggan angu n a n g n a g i n g h a n a p b u h a y . Hindi pa raw natatapos kumain ang mgapanauhin sa itaas ay inuuna na raw namin ang aming mga bituka. ang lahat ng magsasaka ay pumaparoon sam a l a k i n g b a h a y n g m a y . Alice”. ang lahat ng tumulong ay doonkakain. Sabihin pa. simulan mo na”. noon ko lamang lubos na naunawaan ang kahulugan ng salitangtimawa.Hindi baleng tayo’y mapuyat. teka”.” sang-ayon kapagdaka ni Alice. Ang totoo ay nag-aalangan si Andres na sariwainpa ang malungkot na bahagi ng kaniyang buhay. Lalo na raw siyang umitim sa taniman ng kamatis.“At anim na buwang singkad akong tagapagmasahe ng mga pinggan. letsugas. tapos ni Andres. ang biro naman ni Bill. “Saan ninyo ako gustong magsimula?” “Nang dumating ka dito sa Amerika”. . Tila tinitimbang niya sa marami niyangkaranasan ang pinakatampok. repolyo. “Ngayon. “At isang pista nga ay isinama ako ng aking ama upang tumulong sa may-ari ng lupang aming sinasaka.” “Teka. itanongmo kay Andres kung anuano ang naging karanasan niya dito sa Amerika. “Magsasaka ang aking ama. “Hindi ko kaagad naunawaan ang aking narinig. Nagpapatay ngmanok. “ako ay maypagkahampaslupa. patuloy niAndres.” patuloy ni A n d r e s . tugon ni Alice.a r i n g l u p a a t t u m u t u l o n g s a k a r a n i w a n g m a l a k i n g handaan doon. “ang mabuti. sabi ni Bill na humilig mabuti sa k a n i y a n g upuan. Dalanghita saflorida. Ibig kongmarinig uli iyan.” “Paano?” sabad ni Bill. Kaya hindi kayo dapat magtaka na ako’yeksperto sa mga gawaing iya”. May isang kaugalian sa amin”. “Usisera ka rin lamang. “Noong papauwi na lamang kami at sabihin sa akin ni Amang ang kaniyangpagdaramdam. May labintatlong gulang ako. N a g i n g s e r b i d o r s a mga restawran.kubyertos. hadlang ni Bill. Hindi kaagad tumugon si Andres. Namitas ng mansanas sa Oregon at Washington.” “Alam ninyo”. at mga lutuan sa bapor. “Kung pista ng bayan.” Nang bumalik si Bill ay nakaupo na si Alice at Andres.t r e n s a Nevada. “ Linggo rin lamang bukas. untag ni Alice.Nagilingkod sa salmunan sa Alaska. Lubha rawkaming mga timawa. “Ilalabas ko muna itong basura.

” tugon ni Alice. sa harapng bangkay ng aking ama. “At nang ako ay nakatapos sa intermedya ay gayon na lamang ang galakniya.a r a w a y n a k a k a b u n g g u a n g . Tila may lihim kang lakad at ang lahat ng nasa paligid mo y makaaabala saiyo. sabi ni Andres. “ na maluwat mo nangsinusubaybayan si Andy. at ako ay magigingmanggagamot. “Oo.“May anyo si Andy na nag-uudyok sa nagmamalas na mataho kung ano siya.” aniya. “Nauunawaan na kita. ay higit na pangit kaysa gutom. Nakatingin siya samalayo na waring nakikiyang muli ang kaniyang ama. . Nguni’t tila ayaw m o n g makihalubilo sa iba. Tila ayaw mong ikaw ay maabala. Lumapit kay Andres at pinisil ang balikat ng kaibigang Pilipino.” Huminto muna si Andres sa kaniyang pagsasalaysay. at muling nagsimila si Andres.” . . Magalang. Ang adhika niya ay maging isang manggagamot ako. At .” “Napapansin ko nga. at . Wari ay malayo siya. Ngunit ang humalili sa kagalakang iyan ay malagim na kalungkutan. Tumindigsi Bill.pinipigil ang nagmamalas na iyan naman ng isang hindi maunawaang kilos niA n d y . . isang hiwaga ka sa akin. “Hindi pa ako natatapos. Ang timawa raway kahalintulad ng isang aso. Aalimurainng mayaman. Subalit isinumpa ko sa aking sarili. Matalino. Masipag ka. na ako ay pilit na mag-aaral. Ibinubukod mo ang iyongsarili.” tudyo na naman ni Bill. Ang isang timawa. “Ibigniyang makaipon.” “Kay buti ng iyong ama”. Nagkasakit siya. Sagpang nang sagpang. “Lalong nauunawaan kita ngayon. ani ni Alice.Sinabi sa akin ni Ama na pagbutihin ko ang aking pag-aaral upang huwagkong sapitin ang kaapihang ganoon. Ulila na akonglubos ay wala pa ni isang sentimo. “Bakit? Ako ba ay naging isang hiwaga sa inyo? Tanong ni Andres at walana sa kaniyang tinig ang pagdaramdam at kalungkutan. At pagkatapos ng ilangsandali ay napatuloy na naman sa pagsasalita. Mayroon ba namangg a y u n g a r a w .b a l i k a t a y d i m o m a t a w a g n a kapalagayang-loob?” “Lumalabas pa yatang malaking tao ako?” tanong ng Pilipino.” paliwanag ni Alice.“O kaya’y dungo naman. Pulmonya.” Dinampi ni Alice ang kaniyang mata ng hawak niyang panyolito.Nadama ni Bill at ni Alice ang malaking kalungkutan ni Andres.” aniya. namatay.” pakli ni Bill. Huwag daw akong mag-aksaya ng panahon. “Naubos na lahat. Kung ako raw ay lalaking magsasaka athindi akin ang sasakahing lupa. “ang kaunting naiipon ni Ama.” dugtong pa ni Andres. “Halos ang gabi ay ginagawa niyang araw.” Maluwat ring walang umimik matapos ang pagsasalaysay ni Andres.” “Ano ang masama riyan?” tanong ng dalaga. Hahanapin kong pilit ang tagumpay na siyang adhika niyangmaging akin.” sundot ni Bill. Si A m a ’ y i n a b u t a n n g u l a n i s a n g t a n g h a l i n g s i y a a y n a g b u b u n g k a l n g l u p a . “Hindi malaking tao o dungo ang ibig kong sabihin. . Sa wakas aynagsalita si Alice. “Alam kong ikaw ay isangm a b u t i n g tao. “Maluwat na nating kasamasi Andy. Gayung kay lapit ay kay layo. Bill”. T i l a h i n d i m a h a l a g a k a y A n d y a n g m a g k a r o o n n g m a r a m i n g kapalagayang-loob. ay ganoon din ang aking kapalaran. “Maupo ka.” Naupong muli si Bill. Gagawain niyang lahat ang kaniyang makakaya upang akomatuto.

“ay saka pa tatalilis. “Hindi pangkaraniwang gabi ito sa akin. “Hayan ang sinasabi ko. Inihatid siya ni Alice hanggang sa pintuang may kadilimannoon dahil sa bahagya nang abutin ng liwanag ng ilaw . Tumindig na bigla si Andres. “Angtotoo. At maraming salamat sa iyong kagandahang-loob. Nagsuot si Andres ng kaniyang amerikana atsumunod sa kaibigan. Bill”. “Walang maitatago saakin iyan.” “Ang karanasan ang nagturo sa akin niyan.” “Naku. “Mapupuyat na lubha si Alice.‘yang gandang ‘yan . .” hadlang ni Bill. Iyan ang tinatawag na nauuhaw at ayaw makiinom. “At huwag mo naman akongi p a g u k u l a n .” “Bakit ba si Alice ang binubuwisit mo?” hadlang ni Andres. Andy.”paalam ni Andres. Tayo na. “Kahit na sabiruan ay may hangganan.” Naunang lumabas si Bill. Alice. A n o a n g m a l a y m o k u n g s i A n d y m a y r o o n n a n g i t i n a t a g o . Maaari ba namang angisang malusog na gaya mo ay hindi maaakit ng mga dalaga? Hayan si Alice . paano malalaman k u n g tatanggihan ka o kung hindi?” nakatawang tanong ni Alice.” “At kung tanggihan ng nakikiinom?” tanong ni Andres. . “May itinatagi si Andy?” pamanghang sabi ni Bill.” pakli ng dalaga. Mag-iibayo ang sigla mo kung sanda-sandaliman lamang ay ilalayo mo ang iyong ilong sa iyong libro. . Naramdaman na lamang ni Andres ang halik ni Alice sa kanyang pisngi. Ngayon pa lamang sumasarap ang usapan. aniya.Ngunit mag-aliw-aliw ka naman. . “Natatakot kang tanggihan kung ganoon. ” a t tumawa si Alice. Walang mangyayari sa akin kung angmanok ko ay takbuhin. Ang madalas na mauntog aynatututong yumuko.” dampot ni Andres.” pakutyang pakli ni Bill. Alice. .“Aalis na kami.”tudyo niya.“Pinalalaki mo ang loob ko. “ang magaling n a kaibigan kong Pilipino ay takbuhin. lumalalim ang salitaan at hindi bumababaw. “Hatinggabi na. . “diyata’t ako angpinagaaksayahan mo ng kuru-kuro?” “Hindi biro. Lagi kong naitatanong sa aking sarili kung bakit ibinubukod moang iyong sarili sa karamihan. ay ito: walang alinlangang mararating mo ang iyong patutunguhan. E.” “Tigilan mo na si Andy. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful