TIMAWA (Kabanata 1)ni Agustin Fabian Sabado noon at mag-iika-pito ng gabi.

Si Andres Talon, na isang mahirapna estudyante, ay kasakuyang naghuhugas ng mga pinggang kinanan sa Ladies dormitory, sa isang unibersidad sa Amerika. Ito lamang ang paraan upangmakapagpatuloy siya ng pag-aaral sa kolehiyo ng medisina. N a k a t a t l i s a kanyang baywang ang isang tapi at nakalilis ang mga manggas ng kanyangkamisadentro. Nangingintab sa pawis ang kaniyang kayumangging mukha. Angbula ng sabong nakababalot sa kanyang mga matipunong bisig ay umabot sasiko.

Mabilis ang kaniyang paggawa at wala siyang aksayang kilos. Mahihinuhana lubhang sanay si Andres sa gawaing ito. “Mukhang tapos ka na, Andy? Ngayon lamang ako nakakita ng ganyankabilis magtrabaho,” basag ni Alice na siyang tagapangasiwa sa mga gawain sakusina ng dormitory. “Lalo na kung napupuri lalo akong bumibilis,” nakatawang sagot n i Andres. “Wala na naman yata si Bill?” tanong ni Alice na lumapit sa Pilipino atnagsimulang tumulong dito. Si Bill ay katulong ni Andres sa paglilinis ng mga kasangkapan sa kusina.Maluwat nang magkaibigan sina Bill at Andres. “Maaantala raw siya. Dala sa sine ang bata niya, e. Hindi na b a l e , matatapos ko na naman ito.” Dumating na humahangos si Bill. Lagi nang humahangos ito. Inihagis angsombrero sa sabitan at naghubad ng amerikana. “Giliw,” birong bati niya kay Alice, “isabit ma na lamang a n g a k i n g amerikana. Inaabala mo si Andy.” Nakatawang isinabit ni Alice ang damit ni Bill. Kumuha ng isang tapi atibinigay sa binatang Amerikano. “Isuot mo iyan. Iyan lang yata ang pantalon mong mahusay.” Nagsimulang maglampaso ng baldosa si Bill at binalikan naman ni Aliceang pagtulong kay Andres. “Saan ka ba naging dalubhasa sa mga gawain sa kusina?” tanong ni Alicekay Andres. “Sabihin mo nga, Andy”, udyok ni Bill. “Ang simula ay sa amin. Ako ang tagahugas ng pinggan. Hindi mahirapiyon. Iilan lamang naman ang aming pinggan”, nakatawang simula ni Andres. “Atmadalas na itinataob ko na lamang ang mga pinggan nang di hugas.” “Nagkakahawig pala ng kalokohan, maging ang mga batang Amerikano oPilipino,” ani ni Alice. At isinalaysay ni Andres na, wika nga, ay palagay ang loob niya sa kusina.Labing-anim na taon siya nang mamatay ang kaniyang ama at lubusang maulila.Katatapos lamang niya ng intermedya. May kamag-anak naman siyang isangkusinero sa isang bapor na nagyayao’t dito sa Amerika at sa Pilipinas. Sumamasiya.

Alice”. sabi ni Bill na humilig mabuti sa k a n i y a n g upuan.” Nang bumalik si Bill ay nakaupo na si Alice at Andres. kambing. hadlang ni Bill.t r e n s a Nevada. Namitas ng mansanas sa Oregon at Washington. ang lahat ng magsasaka ay pumaparoon sam a l a k i n g b a h a y n g m a y . Hindi kaagad tumugon si Andres. “Ilalabas ko muna itong basura. May isang kaugalian sa amin”. “Hindi ko kaagad naunawaan ang aking narinig.” sa wakas ay sinabi ni Andres.“At anim na buwang singkad akong tagapagmasahe ng mga pinggan. ang lahat ng tumulong ay doonkakain. “Doon sa amin sa Pilipinas nangyari ito. untag ni Alice.Nagilingkod sa salmunan sa Alaska. Bumatak siya ngisang silya at nakiumpok sa dalawa. tapos ni Andres. “Halimbawa”.” “Alam ninyo”. ati b a p a n g m g a g u l a y . Dalanghita saflorida. N a g p a t a g n g b a t o s a d a a n g .Hindi baleng tayo’y mapuyat. Nagpapatay ngmanok. N a g i n g m a n g g a g a w a s a i b a ’ t i b a n g b a y a n n g California. N a g i n g s e r b i d o r s a mga restawran. Nang nagkakainanna ang mga nanunulungan ay dumating ang donyang asawa ng aming kasama. ang biro naman ni Bill. “bakit mo naisipan ang mag-aral? Bakit moiniwan ang paglalagalag?” “Hindi nangyari sa Amerika ang karanasang bumago sa takbo ng akingbuhay.kubyertos. repolyo. Naging utusan.at pinagmumura ang mga nagsisikain. Kaya hindi kayo dapat magtaka na ako’yeksperto sa mga gawaing iya”. noon ko lamang lubos na naunawaan ang kahulugan ng salitangtimawa.” “Teka. “Kung pista ng bayan. “At isang pista nga ay isinama ako ng aking ama upang tumulong sa may-ari ng lupang aming sinasaka. teka”. “ako ay maypagkahampaslupa. “Ngayon. tugon ni Alice. patuloy niAndres. at mga lutuan sa bapor. Sabihin pa. Nagsisipagsaing. at baka. “Alin sa mga karanasan mo ang bumago sa takbo ng iyong b u h a y ? ” tanong ng dalagang Amerikana. “Magsasaka ang aking ama. letsugas.” sang-ayon kapagdaka ni Alice. baboy. Hindi pa raw natatapos kumain ang mgapanauhin sa itaas ay inuuna na raw namin ang aming mga bituka. . “ Linggo rin lamang bukas. May labintatlong gulang ako. ani ni Andres na nagpapahid na ng kamay. “ang mabuti. nagsisibak ng panggatong. Sa San Francisco bumaba si Andres at ang paghuhugas ng pinggan angu n a n g n a g i n g h a n a p b u h a y . simulan mo na”. Lalo na raw siyang umitim sa taniman ng kamatis. “Saan ninyo ako gustong magsimula?” “Nang dumating ka dito sa Amerika”. itanongmo kay Andres kung anuano ang naging karanasan niya dito sa Amerika. “Noong papauwi na lamang kami at sabihin sa akin ni Amang ang kaniyangpagdaramdam.a r i n g l u p a a t t u m u t u l o n g s a k a r a n i w a n g m a l a k i n g handaan doon. “Usisera ka rin lamang.” “Sige nga. Ibig kongmarinig uli iyan. Ang totoo ay nag-aalangan si Andres na sariwainpa ang malungkot na bahagi ng kaniyang buhay. Lubha rawkaming mga timawa.” “Paano?” sabad ni Bill. Tila tinitimbang niya sa marami niyangkaranasan ang pinakatampok.” patuloy ni A n d r e s .

At . “Bakit? Ako ba ay naging isang hiwaga sa inyo? Tanong ni Andres at walana sa kaniyang tinig ang pagdaramdam at kalungkutan. “Nauunawaan na kita. Gayung kay lapit ay kay layo. Bill”. .” Dinampi ni Alice ang kaniyang mata ng hawak niyang panyolito. Ang timawa raway kahalintulad ng isang aso. “Naubos na lahat. “Hindi pa ako natatapos. Subalit isinumpa ko sa aking sarili. . “Lalong nauunawaan kita ngayon. ay ganoon din ang aking kapalaran. “ang kaunting naiipon ni Ama.” paliwanag ni Alice. Hahanapin kong pilit ang tagumpay na siyang adhika niyangmaging akin. Tila ayaw mong ikaw ay maabala. namatay. Ang adhika niya ay maging isang manggagamot ako.“O kaya’y dungo naman.” tugon ni Alice. na ako ay pilit na mag-aaral. Aalimurainng mayaman. Gagawain niyang lahat ang kaniyang makakaya upang akomatuto. Tumindigsi Bill. Huwag daw akong mag-aksaya ng panahon. . ay higit na pangit kaysa gutom.” dugtong pa ni Andres.” “Napapansin ko nga. Wari ay malayo siya.” Naupong muli si Bill. Ulila na akonglubos ay wala pa ni isang sentimo. . “Hindi malaking tao o dungo ang ibig kong sabihin. Nagkasakit siya. at muling nagsimila si Andres.” “Kay buti ng iyong ama”. ani ni Alice.” Huminto muna si Andres sa kaniyang pagsasalaysay. Magalang.Sinabi sa akin ni Ama na pagbutihin ko ang aking pag-aaral upang huwagkong sapitin ang kaapihang ganoon.” . Matalino. Pulmonya. “Alam kong ikaw ay isangm a b u t i n g tao.” aniya. at . at ako ay magigingmanggagamot. isang hiwaga ka sa akin.” tudyo na naman ni Bill.“May anyo si Andy na nag-uudyok sa nagmamalas na mataho kung ano siya. “ na maluwat mo nangsinusubaybayan si Andy. Si A m a ’ y i n a b u t a n n g u l a n i s a n g t a n g h a l i n g s i y a a y n a g b u b u n g k a l n g l u p a . Ngunit ang humalili sa kagalakang iyan ay malagim na kalungkutan.” “Ano ang masama riyan?” tanong ng dalaga. Tila may lihim kang lakad at ang lahat ng nasa paligid mo y makaaabala saiyo. “Ibigniyang makaipon. Mayroon ba namangg a y u n g a r a w . Sagpang nang sagpang. Nguni’t tila ayaw m o n g makihalubilo sa iba. Ang isang timawa. sabi ni Andres.b a l i k a t a y d i m o m a t a w a g n a kapalagayang-loob?” “Lumalabas pa yatang malaking tao ako?” tanong ng Pilipino. “At nang ako ay nakatapos sa intermedya ay gayon na lamang ang galakniya.a r a w a y n a k a k a b u n g g u a n g . Lumapit kay Andres at pinisil ang balikat ng kaibigang Pilipino. Kung ako raw ay lalaking magsasaka athindi akin ang sasakahing lupa.” aniya. Ibinubukod mo ang iyongsarili. Sa wakas aynagsalita si Alice. “Oo.Nadama ni Bill at ni Alice ang malaking kalungkutan ni Andres. “Maluwat na nating kasamasi Andy. “Maupo ka.” sundot ni Bill.” pakli ni Bill. T i l a h i n d i m a h a l a g a k a y A n d y a n g m a g k a r o o n n g m a r a m i n g kapalagayang-loob.” Maluwat ring walang umimik matapos ang pagsasalaysay ni Andres. sa harapng bangkay ng aking ama. Nakatingin siya samalayo na waring nakikiyang muli ang kaniyang ama.pinipigil ang nagmamalas na iyan naman ng isang hindi maunawaang kilos niA n d y . Masipag ka. At pagkatapos ng ilangsandali ay napatuloy na naman sa pagsasalita. “Halos ang gabi ay ginagawa niyang araw.

” hadlang ni Bill. Walang mangyayari sa akin kung angmanok ko ay takbuhin. . . E.” pakutyang pakli ni Bill. Tumindig na bigla si Andres. paano malalaman k u n g tatanggihan ka o kung hindi?” nakatawang tanong ni Alice.” dampot ni Andres. “Kahit na sabiruan ay may hangganan. Alice. Alice. Mag-iibayo ang sigla mo kung sanda-sandaliman lamang ay ilalayo mo ang iyong ilong sa iyong libro.” “Tigilan mo na si Andy. Bill”. “At huwag mo naman akongi p a g u k u l a n .”paalam ni Andres. “ang magaling n a kaibigan kong Pilipino ay takbuhin. “Hayan ang sinasabi ko. “Walang maitatago saakin iyan.” Naunang lumabas si Bill. Inihatid siya ni Alice hanggang sa pintuang may kadilimannoon dahil sa bahagya nang abutin ng liwanag ng ilaw . Andy. “ay saka pa tatalilis.”tudyo niya. . . Nagsuot si Andres ng kaniyang amerikana atsumunod sa kaibigan. “Hatinggabi na. Iyan ang tinatawag na nauuhaw at ayaw makiinom. Tayo na. “Mapupuyat na lubha si Alice.” “Ang karanasan ang nagturo sa akin niyan. “Angtotoo. aniya. ay ito: walang alinlangang mararating mo ang iyong patutunguhan.“Pinalalaki mo ang loob ko. At maraming salamat sa iyong kagandahang-loob. .‘yang gandang ‘yan . . .” “Bakit ba si Alice ang binubuwisit mo?” hadlang ni Andres.“Aalis na kami.” pakli ng dalaga. Ngayon pa lamang sumasarap ang usapan. Naramdaman na lamang ni Andres ang halik ni Alice sa kanyang pisngi. “diyata’t ako angpinagaaksayahan mo ng kuru-kuro?” “Hindi biro. Ang madalas na mauntog aynatututong yumuko. ” a t tumawa si Alice. “May itinatagi si Andy?” pamanghang sabi ni Bill. “Hindi pangkaraniwang gabi ito sa akin. Lagi kong naitatanong sa aking sarili kung bakit ibinubukod moang iyong sarili sa karamihan. “Natatakot kang tanggihan kung ganoon. Maaari ba namang angisang malusog na gaya mo ay hindi maaakit ng mga dalaga? Hayan si Alice . lumalalim ang salitaan at hindi bumababaw. A n o a n g m a l a y m o k u n g s i A n d y m a y r o o n n a n g i t i n a t a g o .” “Naku.Ngunit mag-aliw-aliw ka naman.” “At kung tanggihan ng nakikiinom?” tanong ni Andres.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful