Panahon Bago Dumating Ang Kastila

A. Kapaligirang Pangkasaysayan 1. Ang mga negrito o Ita Ang kauna-unahang mga nanirahan sa Pilipinas ay ang Negrito o Ita. Walang sariling kulturang masasabi ang mga Ita. Wala silang nalalaman sa agham, sa paghahanap buhay, sa pamahalaan, sa sining, sa pagsusulat at sa pamumuhay. Sa panitikan ay wala silang nalalaman kundi ilang awitin at pamahiin.

2. Ang Pagdating ng mga Indonesyo Ang unang sapit ng mga Indonesyo ay may lahing Mongol at Kaukao kaya¶t sila¶y mapuputi at manilaw-nilaw ang mga balat. Walang masasabi gaanong kultura ang kanilang dinala rito liban sila¶y marunong nang mamahay ng sarili, marunong magtanim ng mga halaman at marunong nang magisda. Pagkaraan ng 4000 taon ay dumating naman ang ikalawang sapit. Iba ang mga hitsura nito kaysa mga unang Indonesyong nandarayuhan sa atin. Ang mga Indonesyong ito¶y nakahihigit ng kalinangan kaysa doon sa una. Sila¶y may sarili nang sistema ng pamahalaan, may mga hanapbuhay, marunong magluto ng pagkain at may dalang panitikang gaya ng epiko, kuwentong bayan, mga alamat, mga pamahiin at pananampalatayang pagano. Sila ang mga ninuno ng mga Ipugaw.

3. Ang Pagdating ng mga Malay Tatlong pangkat ng mga Malay ang nakarating sa Pilipinas. Ang unang pangkat ay nakarating dito noong kumulang humigit sa 200 taon bago namatay si Kristo at 100 taon pagkamatay ni Kristo. Ang mga Malay na ito¶y nagdala ng kanilang pananampalatayang pagano at mga awiting pangrelihiyon. Sila¶y nangagtira sa kabundukan ng Luzon at sila ang mga ninuno ng mga Igorot, Bontok at Tinguianes. Ang ikalawang pangkat ay dumating dito mula noong 100 hanggang 1300 taon pagkamatay ni Kristo. Sila ang mga ninuno ng mga Tagalog, Bisaya, Ilokano at mga iba pa. Sila¶y may dalang wika, alpabeto, awiting bayan, kuwentong bayan, mga alamat at mga karunungang bayan. Sila ang nagdala ng Baranggay.

Ang ikatlong pangkat ay ang mga Malay na Moslem. Nagdala sila dito ng epiko, alamat, kuwentong bayan at ng pananampalatayang Moslem.

4. Ang mga Intsik Ang mga Intsik ay nagdala ng kanilang wika- kaya¶t mahigit sa 600 salitang Intsik ay bahagi na ng wikang Pilipino. Ang mga salitang gusi, susi, mangkok, talyasi, kawali, kawa, bakya, tingi, Ingkong, Impo, bayaw, inso, kuya, diko, sangko at mga iba pa ay nanggaling sa Intsik.

5. Impluwensiya ng mga Bumbay Nagdala sila ng pananampalatayang Bramanistiko at panitikang epiko, awiting bayan at liriko. Marami ding mga salitang Bumbay o Hindu na bahagi na ng wikang Pilipino. Ang mga ito¶y, guro, bansa, mukha, likha, hukom, dukha at iba pa.

6. Mga Arabe at Persiyano Nagdala sila ng mga epiko, kuwentong bayan, dula at alamat.

7. Impluwensiya ng Imperyo ng Madjapahit Ang Imperyo ng Madjapahit na ang pinaka sentro ay Java sa Indonesya ay naging napakamakapangyarihan at maraming mga kalapit bansa ang nasakop. Kabilang dito ay Indo Tsina, Cambodia, Siam, Anam, Tonkin at Pilipinas. Kaya¶t ang Pilipinas ay nagkaroon ng impluwensiya ng mga bansang nabanggit lalo na sa panitikan. Ang mga kuwentong bayan ng Cebu, Panay, Negros at Palawan ay katulad ng mga kuwentong bayan ng mga nabanggit na mga bansa.

8. Ang Imperyo ng Malacca Nagtatag sila ng pamahalaang pinamumunuan ng mga Sultan o Rajah. Sinasabing ang karaniwang pahayag na ³Alla-eh´ sa Batangas ay impluwensiya ng Imperyo ng Malacca.

B. Mga Bahagi ng Panitikang Pilipino Bago Dumating ang mga Kastila

1. Panahon ng mga Alamat at Mga Katangian Nito Ang panahon ng mga alamat ay sumasakop mula sa panahon ng pagdating ng ikalawang pangkat ng mga Malay. Ang kanilang panitikan ay pasalita lamang na binubuo ng mga mitolohiya, alamat, kuwentong bayan, mahiya, seremonya sa pananampalataya¶y sumasamba sila sa punongkahoy, sa araw at sa iba pang mga anito. Naniniwala rin sila sa pamahiin.

a. Bulong Ang bulong ay isang uri ng tradisyonal na dula at ito¶y labis na pinaniniwalaan ng mga unang Pilipino. Isa pang pagbulong ay paghingi ng pahintulot sa pinaniniwalaan nilang nuno sa punso.

b. Kasaysayan ng Alamat Bago pa dumating ang mga Kastila ay mayaman na ang mga Pilipino sa alamat. Ang alamat ay isang uri ng panitikang tuluyang kinasasalaminan ng mga matatandang kaugaliang Pilipino at nagsasalaysay ng pinagbuhatan ng isang bagay, pook o pangyayari. Ang pangyayari¶y hindi makatotohanan at hindi kapanipaniwala.

2. Ang Mga Kuwentong Bayan Bago pa lumaganap ang panitikang paulat ay laganap na sa Pilipinas ang kuwentong bayan. Ito¶y isang tuluyang kuwentong nagsasalaysay ng mga tradisyong Pilipino. Karamihan ng mga kuwentong baying Pilipino ay tungkol sa kanilang mga Diyos, at mga ispiritu na siyang nagtatakda ng kapalaran ng tao. Ang mga kuwentong bayang ito¶y naglalarawan ng mga kaugalian, pananampalataya at mga suliraning panlipunan ng panahong yaon. Kahit na ang mga kuwentong ito¶y may mga kababalaghan at di kapanipaniwalang mga pangyayari, marami ang nagbibigay ng aral.

3. Panahon Ng Mga Epiko a. Mga Katangian ng Panahong Ito Sa panahong ito dumating ang mga Malay na may sarili nang alpabeto na tinatawag na Alibata. Sila ang mga Malay na Muslim na maalam nang magsulat. Ito ang alpabetong Arabe na

hanggan ngayon ay ginagamit pa ng mga Muslim sa Mindanaw at Sulu. May mga pangyayari ditong hindi kapani-paniwala at maraming kababalaghan. Indonesya. Ang mga unang salawikain at sawikain ay may pagkakatulad sa ma tula ng Indiya. katapangan at kabayanihan ng mga tao noong unang panahon. May mga awit tungkol sa pagdakila sa kanilang Bathala. Maraming mga epikong isinalin ng mga misyonerong Kastila. May mga awit namang malaswa ang sinasabi at may kagaspangan ang mga pananalita. sawikain. Ito¶y nagpapatunay lamang na noong unang panahon ay nagdala ang mga bansang nabanggit ng impluwensiya ng kanilang panitikan sa Pilipinas. 5. kaugalian. pag-awit upang sumagana ang mga ani. salawikain. Ang mga Tagalog ang pinakamayaman sa bugtong. Ang mga Awiting Bayan Ang awiting bayan ay isang tulang inaawit na nagpapahayag ng damdamin. Karamihan ang mga ito¶y nanggaling sa mga Tagalog at hinugot sa mga mahahabang tula. Kaya¶t ang marami sa epikong Pilipino ay nakikilala lamang sa pamagat. gayon din ng mga pokloristang Amerikano nguni¶t marami pa rin ang hindi naisalin sa kakulangan ng mga mag-aaral sa lingguwistika. 4. Ang mga Karunungang Bayan Ang mga karunungang bayan ay binubuo ng mga bugtong. pag-awit sa pagpapatulog ng bata. pananampalataya. pag-awit sa kasal. Hinalinhan ng Kastila ang tawag sa alpabetong ito at tinawag na Baybayin at ngayon ay siyang tinatawag na Abakada. pag-awit bilang pagpuri sa kanilang mga ninuno. gawain o hanapbuhay ng mga taong naninirahan sa isang pook. pag-awit sa pakikidigma. a. Ang epiko¶y isang tulang pasalaysay na ang karaniwang paksa¶y tungkol sa pakikipagsapalaran. Maraming mga uri ng mga awitin. Burma at Siyam. pag-awit sa tagumpay. . pagawit sa pagsisisi sa kasalanan. karanasan. Ito¶y binibigkas ng patula at may lima hanggang labindalawang pantig. Ang Bugtong Ang mga bugtong ay pahulaan sa pamamagitan ng paglalarawan. pag-awit tungkol sa katapatan ng pag-ibig. kasabihan at palaisipan.

Ito¶y gumigising sa isipan ng tao upang bumuo ng isang kalutasan sa isang suliranin. Ang mga ito¶y ginaganap na kaugnay ng mga seremonya sa pananampalataya at pagpaparangal sa kani-kanilang mga pinuno at bayani. k. Ang Palaisipan Ang palaisipan ay nasa anyong tuluyan. Ang Mga Sawikain Ang sawikain. Ito ang nagsilbing batas ng magandang kaugalian at pagkilos noong panahon ng ating mga ninuno. g. e. Ang Mga Kasabihan Ang mga kasabihan ay karaniwang ginagamit sa panunukso o pagpuna sa isang gawi o kilos ng ibang tao. Kahit na sa paaralan ngayon ay ginagamit na ang palaisipan sapagka¶t ito¶y isang paraan upang tumalas ang isipan ng mga mag-aaral.b. Ito¶y patula rin. Ito¶y patulang binibigkas na may sukat at tugma. bagaman patula rin at may sukat at tugma ay iba kaysa salawikain sapagkat¶t ito¶y nagpapahayag ng katotohanan at nagpapakilala ng gawi o ugali ng isang tao. Nang dumating ang mga Kastila ay may nadatnan na silang mga dulang ginaganap sa iba¶t-ibang pagkakataon. Ang Mga Unang Dulang Pilipino Ang unang dulang Pilipino ay patula rin ang usapan. d. . Ang Salawikain Ang salawikain ay isang patalinhagang pahayag na ginagamit ng mga matatanda noong unang panahon upang mangaral at akayin ang mga kabataan sa mabuting asal.

Sinumulan ito ng mga misyonaryo sapagkat ang pangunahing layunin ng mga kastila ay mapalaganap ng pananampalatayang katolisismo ang edukasyong ibinigay sa mga Pilipino ay balot ng mga araling panrelihiyon. 3. duplo 4.corridor at moro-moro. gaya ng awit. 5. Ang wikaing kastila na siyang wika ng panitikan nang panahong yaon at marami sa mga salitang ito ang nagging bahagi na rin ng wikang Pilipino. 4. Uri ng Panitikang Lumaganap 1. cebuano at hiligaynon. cenakuloi 8. 6. moro-moro 7. corridor 3. Ang pagsisinop at pagkakasalin ng mga makalumang panitikan sa tagalong at sa ibang wikain. Ang mga Imlpuwensiya ng Kastila sa Panitikang Pilipino 1. karagatan 5. Ang Barlaan at Josaphat isinalin ni padre Antonio de borja . awit 2. Ang pagkakaturo ng doctrina cristina. saruwela Mga Unang Aklat 1. Doctrina Cristiana by: Padre juan de plasencia at padre domingo de nicua 2.Panitikan ng Panahon ng Kastila Maagang nagtatag ng mga paaralan ang simbahan. comedia 6. Ang pagkakadala sa pilipinas ng mga alamat sa Europa at ng tradisyong Europeo na nagging bahagi ng panitikang Pilipino sa ngayon. 7. Ang pagkakasulat ng aklat pambalarila sa iba¶t-ibang wikaing Pilipino gaya ng tagalong. Ang pagkakapalit ng alibata sa alpabetong Pilipino 2. Ang malaking ginawang pagtulong sa simbahan sa pagsulat ng iba¶t-ibang uri ng panitikan. ilukano. Nuestra Señora del Rosario by: padre blancas de san jose at juan de vera 3.

Mga Barirala sa mga ibang Wikain Mga Kantahing Bayan Bago pa dumating nag mga kastila mayroon nang mga awiting bayan ang mga Pilipino at ang mga ito¶y isinalin nila sa mga sumusunod na salin lahi. Colado. Kundiman. Panunuligsa. Panunukso. Pag-aaral ng Barirala sa Tagalong 2. Talasalitaan sa Tagalog 3. padre aniceto de la merced at padre mariano pilapil 5. Ang Urbana at Felisa by: padre modesto de castro ay tinawag na ³ ama ng klasikong tuluyang tagalong´ Iba pang isinulat niya: -coleccion de sermons tagalog -exposicion de las siete palabra en tagalog -novena de san isidro en tagalog 6.awit sa pagpapatulog sa bata 4. Pananapatan. Mga Aklat Pangwika Upang ang mga pilipino¶y maturuan ng dasal. Ang mga kantahing bayan ay bunga ng kulturang silangan at kanluran narito ang ilang halimbawa : 2.awit ng mga binata sa dalagang pinipintuho.awit sa paghaharana 5.awit sa mga bata kung nagtutuksuhan 9.4. Ang Pasyon by: gaspar aquino de belen. Paninitsit7.awit sa araw ng mga patay 10. Paghehele ng bata.awit ng pag-ibig 3. ang mga misyonaryo ay nagsulat ng mga aklat na pangwika gaya ng : .awit ng mga taong hindi inaanyayahan sa kainan 8.awit laban sa mga babaeng masasagwa 11. Pangangaluluwa. don luis guian.flores de mayo by: padre mariano sevilla Mga Akdang Pangwika 1. Nang dumating ang mga kastila¶y lalo pang nadagdagan ang mga kantahing bayan ng mga Pilipino. Ang Dalit kay Maria. Paghahanapbuhay. Balitaw.awit sa pagtatrabaho 6.

Ang mga corridor ay: y y y y y y y y Awit Ang corridor at awit ay magkatulad ng paksa. talambuhay ng mga santo 6. misteryo Ang mga Awit at Corrido Corrido Ang mga paksa ng corrido ay galing sa Europe na dinala sa Filipinas ng mga kastila. ananias zorilla at Francisco balagtas. Ang corridor ay may 8 panting bawat taludtod. balirala 3. Ang mga manunulat ng corridor ay sina: jose de la cruz. Karamihan sa mga corridor ay walang nakasulat ng may akda.1. Ang mga sumusunod ay mga popular na awit: y y y y y y Florante at laura Doce pares sa kaharian ng pransiya Salita at buhay ni segismundo Bernando carpio Principe florino by: ananias zorilla Se don juan tenorio Ang ibong adarna by: Francisco balagtas Don juan tiñoso doce pares de francia Rodrigo de villa by: jose dela cruz Bernando del carpio by: jose dela cruz Doña ines by: ananias zorilla Ang haring patay Principe orentis . bokabularyo 2. ang pagkakaiba lamang ay ang awit ay binubuo ng 12 panting at ang corridor ay may 8 panting bawat taludtod. nobela 4. dasal 5.

Ang Tibag Pagsasadula ng paghahanap ng krus na pinagpakuan kay kristo nina reyna Elena at principe constantino. Dalawang uri ng seremonya: Karagatan Ang karagatan ay nanggaling sa isang alamat tungkol sa isang dalagang nawalan ng singsing. Mga sinulat ni balagtas: y y y y y y y y y y La India elegante y el negrito amante Oarsman at zafira Don nuno at zelinda Clara balmori Nudo gordeano Almonzar at rosemando Auredato at astrono Abdol at miserena Mahomet at constanza Bayaceto at dorlisca Ang mga dulang patula Hindi totoong ang pagpasok ng relihiyong katoliko sa pilipinas ay napawi dahil ang mga ritwal at seremonya sa pagkamatay ay isang tao ay nagpatuloy padin. Ang Panunuluyan . Ang mga binatang maghahanap ng singsing dapat sasagot ng patula kapag nahanap ang singsing matutuloy ang kasalkasalan kapag hindi malulunod ang binata. Duplo Isang madulang pagtatalong patula karaniwang ginaganap sa maluluwang ang bakuran. Ito ay ginaganap sa buwan ng mayo.y Principe igminio Francisco Balagtas Wala pang makakapantay ng kalagayanginabot ni balagtas sa Panitikang Pilipino.

Isang prosisyong ginaganap kung bisperas ng pasko. Ang mga banyagang pamagat ng mga moro-moro: y y y y y y y y y Amedato at antone Adbal at miserena Rosalona.hindi inaawit kung hindi patula Cantada ± ito ang inaawit katulad ng pasyon. Ang Panubong Ay isang mahabang tulang paawit bilang handog at pagpaparangal sa isang dalagang mag kaarawan. Ang Moro-Moro Dula-dulaang ang usapan sa moro-moro ay patula at karaniwang matataas ang tono ng nagsasalita. Ito ay nag mula sa Europa. Ang mga unang teatrong natatag ay: -teatro cornico -tondo teatro . Isinasadula dito ang paghahanap ng habay na matutuluyan ni maria para sa nalalapit niyang panganganak. Dalawang uri ng cenaculo: y y Hablada. Ang Cenaculo Isang dulang naglalarawan ng buong buhay sa muling pagkabuhay n gating panginoon. Ang Karilyo Isang dulang ang mga nagsisiganap ay mga tautauhang karton. mohamet at constanza Doña ines cuello de garpa at principe nicanor Doña beatriz at haring ladislaw Cleodovas at felipe Arasnan at zafira Rodolfo at rosamunda Clavela at segismundo Lumaganap ang moro-moro kaya ang mga negosyante naman ay sinamantala ang pagkahilig na ito at nagpatayo ng mga teatro. Ito rin ang pasyon.

. Ito¶y naglalarawan din ng pang araw-araw na buhay ng mga pilipino. panibugho at paghihiganti.-primitivo teatro Ang manunulat ng moro-moro ay sina at ang kanilang mga naisulat: Jose dela cruz o huseng sisiw y y y y La Guerra civil de Granada Hernandez at galisandra Reyna encantada Rodrigo de vivar Honorato de Vera y Doña ines cuello de garga y el principe nicanor Juan crisostomo o crisot na taga pampangga y y y Ang sultana Parla Zafiro at rubi Padre Jorge fajardo kilala sa panitikang pampangga y Vida de gonzalo de cordova Nicolas Serrano na taga bicol y y Pantinople at aduana Orentis orantias Eriberto gumban ama ng panitikang bisaya taga ilo-ilo y y y Carmelina Felipe Cladones Zarzuela Isang dulang musical o isang melo dramang may tatlong yugto na ang mga paksa ay tungkol sa pag-ibig. Upang lalong magustuhan ng mga manonood ang zarzuela ay may kasamang katatawanan na lagging ginagampanan ng mga katulong sa dula. Sa makatuwid ang zarzuela ay iba sa moro-moro sapagkat buhay Pilipino na ang tinatalakay. Nagmula sa Europa .

mga asosasyon laban sa pamamalakad ng prayle. y Sa Mga Kababaihang Taga-Malolos. 4. gawing lalawigan ng espanya ang pilipinas. y y Mi Ultimo Adios. y Hingil sa Katamaran ng mga Pilipino. Ang kilusang propaganda ay naglalayon ng pagbabago. At La Independencia. y Awit ni Maria Clara.isang sulat na bumabati sa mga kababaihang tagamalolos dahil sa kanilang paninindigan at pagnanais matuto.sanaysay na napalathala sa La Solidaridad ang pahayagan ng kilusang propaganda.kahulihulihang tula ni rizal. 3. Ang tula ay pagsisiwalat ng kaniyang damdamin tungkol sa sariling bayan. ay gumawa sila ng mga hakbang gaya ng pagsanib sa masonaria.isang talumpati at tagayang alay sa dalawang nanalong pintor na Pilipino sa Madrid. 2. Nagkaroon ng bagong kilusan sa pulitika at sa panitikan. depekto sa edukasyon sa kapuluan.buhat sa isang kabanata ng noli. Ang dating diwang makarelihiyon ay naging makabayan.ang dalawang nobelang ito ay tuwirang naglalahad ng sakit ng lipunan.tulang nilathala sa Sol. paniniil ng mga mapagsamantala at pagnanasang pakinggan ng mga maykapangyarihan ang hinaing ng bayan. kalayaan ng mga mamamayang Pilipino sa pamamahayag.isa pa ring sanaysay na nailathala sa Sol. inulit sa republica Filipina at sa iba pang mga pahayagan sa pilipinas. panumbalikin ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa kortes ng Espanya. pagkakapantaypantay ng mga Pilipino at kastila sa ilalim ng batas. 1. Jose Rizal y Noli me tangere at El Filibusterismo. y Pilipinas sa loob ng Sandaang Taon.pananalita at pagtitipon. Upang lumaganap ang kanilang simulain at maipaabot ang kanilang mithiin para sa bayan. maling pamamalakad ng pamahalaan at simbahan. Pinatula ako. . 5. Ito¶y isang pagpapauna sa haharapin ng pilipinas y Brindis. Sekularisasyon ng mga parokya sa kapuluan.Panahon ng Propaganda Sa biglang tingin ay tahimik at takot ang bayan sa ibayong higpit at pagbabanta ng mga kastilangunit sa katotohanan ay ditto nagsimula ang pagpapahayag ng kanilang mapanlabang damdamin.

Itinatag niya at pinamatnugutan ang diarong tagalog. Dasalan at Tuksohan. kamangmangan at pagmamalabis ng mga prayle. mananalambuhay at mananaliksik ng kilusang propaganda ay nagkubli sa mga sagisag na tikbalang.uuyam sa mahalay na Gawain ng mga prayle. y y La Hija Del Fraile. y Fray Botod-isang paglalarawang tumutuligsa sa kabalayan. Mariano Ponce Ang tagapamahalang patnugot. Mga Kahirapan sa Pilipinas.katipunan ng mga alamat at kwentong bayan ng kaniyang lalawigang sinilangan.librong ikinalat ni Del pilar na nagtatanggol sa noli ni Rizal.siya ang nagging unang patnugot ng La Solidaridad. ngunit din a niya natapos pagkat binawiin na siya ng buhay. . Naglalarawan ng kalagayan ng bayan.nobelang nang.Marcelo H.talumpating naglalayong mapabuti ang kalagayan ng kaniyang mga kababayan.sanaysay na tumutuligsa sa mga prayle at nagpapalayas sa mga ito upang mawala ang mga hadlang sa kaunlaran at kaligayahan ng pilipinas. kalipulako at naming.isang parodying gumagagad sa nilalaman ng aklat-dasalan.tumutuligsa sa maling pamamalakad at edukasyon sa kaniyang bayan. y Mga Alamat ng Bulkan. Dupluhan.mga sinulat na patula. y y y y Caiigat Cayo-. Del pilar Isang mananangol at mamayahag ay napatanyag sa bansag na plaridel. y Ang Kalayaan-bahagi ng kabanata ng aklat na nais niyang sulatin upang maging hiling habilin. y Sagot ng Espanya sa Hibik nang Pilipinas-ito¶y naglalayong humingi ng pagbabago ngunit ipinahayag na di makapagkakaloob ng anumang tulong ang espanya. y Sa mga Pilipino. Graciano Lopez Jaena Isa sa pangunahing repormista. La Soberania Monacal En Filipinas. hinangad niya ang pagbabago sa pamamalakad ng pamahalaan at simbahan sa ating bayan.

at nobelista ng pangkat ay sumapi rin sa kapatiran ng mga mason at sa Asociacion hispano. bulakan. y Sampaguitas y Poesias Varias-katipunan ng kaniyang mga tula. Kilala sa pagkakaroon ng ³ memoria Fotografica´ang kaniyang mga sinulat na tula ay: y ANnuestro Obispo . y y Noche Buena-isang akdang naglalarawan ng aktual na buhay pilipino. Todo Por el Estomago. Ninay. mananaliksik dramaturgo. La Cristiano y la Antigua Civilization Tagala. isang parmasyotikong dinakip at ipinatapon sa espanya ay sumanib sa kilusang propaganda at nag-ambag ng kaniyang mga sinulat sa Sol. sa ilalim ng sagisag na jomapa.isang dulang tagalong na itinanghal sa liwasan ng malolos.y Pagpugot kay Longino.Pilipino upang itaguyod ang layunin ng mga repormista.nagpapahayag ng kalungkutan kung wala ang ina. Impresiones. y y y A Mi Madre. y y y Sobre Filipinas Ang mga Filipino sa Indo Tsina Ang Panitikan ng Kilusang Propaganda Antonio Luna Sa ilalim ng sagisag na taga-ilog . Pedro Peterno Isang iskolar.tumutuligsa sa mga patakaran sa pagbubuwis.nagsasaad ng kahigtan at kabutihan ng kaugaliang Pilipino kaysa kastila. La Tertulia Pilipina. y La Civilization Tagala ³El Alma Filipino at Los Itas.pumipintas sa sistema ng edukasyon para sa mga kababaihan. y y y La Maestro de Mi Pueblo.nagsasaad ng impluwesya ng kristiyanismo sa kabihasnan at kalinangan ng mga tagalog.mga pananaliksik na nagpapaliwanag na tayong mga Pilipino ay may katutubong kultura.paglalarawan sa ibayong kahirapang dinanas ng isang mag-anakang naulila sa amang kawal.kaunaunahang nobelang panlipunan sa wikang kastila na sinulat ng isang Pilipino. Jose Maria Panganiban Tagapag-ambag ng mga sanaysay at lathalain sa pahayagan ng mga proppgandista.

manunulat at lider ng mga manggagawa. .y y y Noche de Mambulao Ang Lupang Tinubuan Sa Aking Buhay Ang kaniya namang mga sanaysay: y y y El Pensamiento La Universidad de Manila Su Plan de Estudio Isabelo Delos Reyes Isang manananggol. Nagtatag ng ³ Iglesia Filipina Independente´. mamahayag. Ang kanyang mga sinulat: y y y y El Folklore Pilipino Las Islas Bisayas en la Ecopa de la Conquista Historia de Ilocos La Sensacional Memoria sobre la Revolucion Filipina.

isang tula ng pag-ibig sa bayan. y Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog.isang manipestong humihikayat sa kaniyang mga kababayan upang ipaglaban ang kalayaan at humiwalay sa Espanya.Panahon ng Himagsikan Andres Bonifacio Ang nagtatag ng katipuna.isang tulang nagpapahayag ng poot at pagbabanta sa mga sumasakop sa ating bansa. y Tapunan ng Lingap. Katipunan ng mga sanaysay na may ibatibang paksa gaya ng ³ang ningning at liwanag. ang bayan at ang mga pinuno. y Mga Aral ng Katipunan ng mga A.B. ang pag-ibig ang gumawa. y Katungkulang Gagawin ng mga Z. y Liwanag at Dilim.isang panawagang sa kaniyang mga kababayan upang buksan ang isip at hanapin ang katwiran.isang tulang nagpapahayag ng pag-alaala sa mga kababayan. y Katipunan Marahas ng mga Anak ng Bayan.humihingi siya ng lingap sa maykapal upang mapagtagunpayan ang pakikitunggali sa manlulupig at matamo ang katahimikan at kalayaan ipinaglalaban. . Bagumbayan at may pag-asa y Katapusang Hibik ng Pilipinas. nag kubli sa sagisag na Dimasilaw y Sa may Nasang Makisanib sa Katipunan Ito.ito¶y ang kartilyang naglalaman ng mga kautusan sa mga kaanib ng Katipunan. ang tao magkakapantay. Emilio Jacinto Ang utak na katipunan ay siya ring patnugot ng Kalayaan. ang maling pananampalata y y Sa Anak ng Bayan.isang panawagan sa mga kababayan upang ihanda ang loob sa pakikihimok. Pahayag. y Pag-ibig sa Tinubuang Lupa. Walang kailangang mamatay kung ang dahilan ay pagtatanggol sa kalayaan.LL.N.sinulat upang maging pamantayan ng mga dapat ugaliin ng mga sasapi sa Katipunan. isang karaniwan ngunit magiting at dakilang mamamayan ng bansang Pilipino ay nagkubli sa sagisag na Agapito.inihanda niya ito upang maging kautusan ng mga kaanib sa katipunan ngunit dahil sa pagbibigay at paggalang kay Jacinto ay ang kartilang ginawa ng huli ang isinaalang-alang.kalayaan.B(anak ng bayan).akoy umaasa .and kodigo ng rebulusyon.

Jose Palma Kasama sa paghihimagsik laban sa mga amerikano tagalibang sa mga kasamahang kawal sa pamamagitan ng kaniyang mga kundiman. y Sa Baying Filipino.isang tulang nagpapahiwatig ng pangungulila sa minamahal.salin niya buhat sa kaniyang akdang sinulat sa kastila ³ El Pueblo Filipino. De Mi Jardin.ang mga titik nito ang pinakadakila niyang ambag sa ating panitikan.ito¶y palatuntunang pansaligang-batas ng republican ng pilipinas. y Ang Tunay na Sampung Utos ng Diyos.Apolinario Mabini Ang dating kasapi sa la liga na palihim na gumagawa upang magkaroon ng pagbabago sa pamahalaan. Iba pang mga manunulat ng Awit y y y y y Julian Felipe ± Sa Biak na Bato Lucino Buenaventura ± Liwayway Pedro Paterno ± Himno de la Revolucion Domingo Enrile ± El Anilli de la Dalaga de Marmol Joaquin choco ± Pepita at Jocelynang Baliw.pamagat ng aklat na pinagtipunan niya ng kaniyang mga tula. Na nilapatan ng musika ni Jualin Felipe. Himno Nacional Filipina.salin sa tagalong ng kanyang ³El Verdadero Decalogo. y y y Melencholias. y Programa Constitucional de la Republica Filipina.nalathala sa pahayagang ³ El Liberal´ ito¶y tumutuligsa sa pamahalaang Amerikano at nagbigay diin sa karapatan ng tao.ito¶y naglalaman ng paliwanag tungkol sa pagtaas at pagbagsak ng republika ng Pilipino. Ang mga pahayan sa panahon ng himagsikan y y Heraldo de la Revolucion Indice Official . y El Simil de Alejandro. y El Desarollo y Caida de la Republica Filipina. siya ang nagging utak ng himagsikan.

y y y y y y y y Gaceta de Filipinas La Independencia La Republica Filipina La Libertad Ang Kaibigan ng Bayan La Oportunidad La Revolucion Kalayaan .

Lumitaw din ang mga satiriko at mga katatawanang tula sa mga pahayagan. aklatang florante. Ang mga samahang ito¶y may kani kanyuang saliganbatas at siyang nag pasimuno sa ibat ibang palatuntunan. Ang pagdami ng mga samahan sa wika ay nakatulonh nang malakai sa paglinang sa panitikan. ang totooy maraming naniwalang higit na maraming nalimbag mula sa pagdating ng mga amerikano kaysa sa mahigit na tatlong daang taong pagkasskop ng mga kastila. Ang mga sumusunod ay kinilala sa larangan ng pag tula. sa relihiyon. ang pagdami ng mga samahan sa panitikan. sa paniniwala at sa mga samahan ng ipinag utos sa panahon ng amerikano. kapulungan balagtas. aklatang bayan. Panitikan sa kastila SA larangan ng panitikang Pilipino sa kastila naipakita ng mga manunulat natin ang likas na kakayahang sumulat sa banyagang wika. kalikasaan at mga sanaysay na personal na ginamitasn ng kani kanilang istilo. ng bagong panginoon ay malaking bagay sa kalingngan n gating panitikan. akademya ng wikang tagalong. sa salita.ang pagkaakroon ng kalayaan sa pag sasalita. Ang pagkakaroon ng ganitong kalayaan. Ikalawa. Sa paglaya nila sa mga paraan ng pagsulat. atbp.mga tula. at sa mga samahan. sa p[ahayagan.PANAHON NG AMERIKANO Isang mahalagang pangyayari sa panahong ito¶y ang mabilis na pagdami ng mga babasahim. Ang panitikang nagpapakita ng tunay na mga pangyayari sa mga tao ay nag mualt sa siglong ito. Mga katangian ng panitikan saq panahong ito: Una.ang mga pinakilalay ang samahan ng mga Mananagalog. sa panahong ito dumami ang limbag na panitikan. Ito ang µbunga ng kalayaan sa pamamahayag.Ang mga moro moro at senakulo noong panahon ng kastila ay unting unting pinalitan ng mga makabagong dula at saesuwela. at sa mga paksa ng relihiyon ang mga manunulat ay nagpasok ng mmga bagong panananaw at pakasa tulad ng sa pamahalaan. Nagging kilala rin ang mga aklat tungkol sa pulitika¶t lipunan at relihiyon. ilaw at panitik. paligsahang pampanitikan tungkol sa mga sanaysay. lumitaw din ang makatotohanang panitikan. nobela. Ang mga nobela kahit na maromansa ay di nakaligtaang gawing makatotohanan. bukod sa mga bilang ng musikal. dula at balagtasan. . Ikatlo.

³El Debate´ at ³La Voz de Manila´. Sa paligsahang itinaguyod ng ³Club International´noong 1902. Si Guerrero¶y binawian ng buhay noong ika-12 ng hunyo. Noong 1908 ang kanyang ³Gloria!´ ay nanalo sa paligsahang inilunsad ng ³El Renacimiento´. ³Buenaventuranza´. ³En el circo´. Emilio jacinto. At sa lahat ng mga bayaning Pilipino. Siya ay sumulat ng tulang handog kina Gat.Cecilio Apostol(1877-1936) Naging mamahayag siya sa la union noong 1902. ³Canto a Espania´. Sa tudling na ito¶y gumanit siya ng sagisag-panulat na ³BATIKULING´. Noonga1902. at nang bandang huli bapabilang siyang manunulat ng el Renacimiento. at iba pa. siya ang nanalo ng unang gantingpala sa tula niyang ³mi Raza´. Ang pinalagay na malaking tula ni Fernando Ma. Ilan sa pinakamasining niyang mga tula ang ³La Venganza de las Flores´. ang dalawang tulang´A Nuestro Senior Don Quijote de la Mancha´ at ³Triptico Real´ ay kapawa nanalo sa paligsahang pinamamahalaan ng ³Caza Espania´. y y y ³A RIZAL´ ³A Emilio Jacinto´ ³SOBRE EL PLINTO´ Fernando Maria Guerrero (1873-1899) Siya ay nnaging kinatawan sa kapulungan pambansa at patnugot ng ³La Opinion´ nagging kasama din siya ni Antonio Luna sa pahayagang ³La Independencia´ . Sa larangan ng pagtula siya ay higit na nakilala. Nag lingcod siya sa ibat ibang pahayagang kastila tulad ng ³La Vanguardia´. . Guerrero ay tinipon sa isang aklat na pinamagatang ³Crisalidas´ . Apolinario mabini. Ang sumusunod ay halimbawa ng tulang panghandog ni Apostol. ³El Volcan de Taal´. Sa ³la Vanguardia´ siya nag karoon ng tudling na pang araw-araw na may pamagat na ³Vida Manilenia´ na pawing tulang mapanudyo at mapagpatawa. 1929.Jose rizal. Nag wagi siya sa maraming paligsahan. Jesus Balmori (1886-1948) Ang unang aklat ng tula niyang pinamagatang ³Rimas Malaya´ ay lumabas noong 1904 nang siya¶y labing pitong taong gulang lamang.

Ayon sa ugong ng palakpakan pagkatapos ng balagtasan na si Bernabe ang nakaakit sa madla. Ang tulang ito na pinamagatang ³A Cristo´ ay lumabas na ³Voz de Manila´ sa araw ng kanayang kamatayan. Mga tulang nagwagi sa timpalak-panitik ng ³El Renacimiento´. Isa pang aklat na may pamagat na ³Perfil de cresta´ ay naglalaman ng salin niya sa ³Rubaiyat´ ni Omar Khayyam at prologo ng yumaong Claro M. 1. Ang panig ng ³Gunita´ ay ipinagtanggol ni Balmori at ang ³Limot´ ay kay Bernabe. ³Balagtasan´(1937) 4. ³Himno a rizal´(Awit kay Rizal) Mga Nobela. ³Mi Casa de Nipa´(ang bahay kong pawid. ³Vidas Manilenias´(buhay maynila. sa pamamagitan ng isang huling tulang hinabi niya sa banig ng karamdaman. ³Specs´ (Mga pananaw) unang gantimpala 2. 1928) 3. Ang mga sumusunod ay talaan ng kanyang mga sinulat: 1. 1908: 1. ³Bancarrote de Almas´ 2. 1948. . ³Se Deshojo la Illor´ 3. ³Vae Victis´ (Pala ng natalo) 3. Recto.Si Balmori¶y nahirang maging kagawad ng Philippine Historical committee at katulong tekniko sa tanggapan ng pangulo hanggang siya¶y namatay noong ika-23 ng mayo. Ang kanyang mga tula ay tinipon at ipinaaklat at pinamagatang ³Cantos del Tropico³. 1938)nag tamo ng unang gantimpala sa timpalak ng komonwelt. ³ Rimas Malayas´(mga tugmang Malaya. 1904) 2. ³La Suerte de la Fea´ Manuel Bernabe Sa labanan nina Balmori at Bernabe sa isang balagtasan noong 1920 sa paksang ³El Recuerdo y el Olvido´ ay walang nahayag na nanalo sapagkat kapwa magaling ang dalawa.

Ang mga sumusunod ay ilan sa kanyang mga dula: ³La Mejor Ofreda´. ³El Debate´. Nagging patnugot-tagapagmathala si Hukom Hilario ng ³New Day´. ³Los Reina del Carnaval´. Higit siyang kilala sa wikang kastila. !Canta Poete!´ ³Soldado-Poerta´. Ang hulinh aklat na ipinalimbag niya ay ang ³Bayung Sunis´ Rosa Sevilla Alvero (1879-1954) Sa larangan na panitikan. ³Prisonera de amor´ at ³La . isang taong nagging patnugot ng ³Buhay Pilipino´. quezon na noo¶y puno ng partidong nasyonalista at pangulo ng mataas na kapulunga(senado) ng pilipinas. Mga sinulat ni Recto. Recto(1890-1960) Ang itinatag niyang partido Demokrata ay nagging subyang pamumuno ni Manuel L. ³Espania en Filipinas´.Ang mahuhusay at kilalalang mga tula niya ay ang mga sumusunod. Nagging patnugot siya sa ³Vida Filipina´. ³No Mas Armor Que El Tuyo´ at sa kanyang natagpuan ni de la Camara ang isang karangalan ng pinakamagaling na makata sa kastila. Claro M. ³El Sueno fel Poeta´. ³Castidad´. ³Excelsitudes´. patnugot ng ³Pangina de la Mujer´ na ³La Vanguar dila´. ³La Opinion´ at iba pang mga pahayagan at magasin. ³El Imposible´. y y ³ANG DAMPA KUNG PAWID´ ³ANINO AT PAG-ASA´ Zoilo J. nakilala siya sa pagiging manunulat at mambibigkas sa kastila at tagalog. naputungan siya ng karangalan´makatang Laureado´ sa lalawigan ng pampanga noong 1917 sa kanyang tulang ³Almas Espaniola´ at ng sumunod na taoon pamuling pinarangalan siyang ³Makatang Laureado´ sa tulang ³Jardin de Epicureo´. ³Blason´. ³Mi Adios a Iloilo´. Hilario (1891-1963) Ang unang aklat ng tula na inalathala ni Hilario noong 1911 ay may pamagat na ³Adelfas´ sinundan ito ng ³Patria Y Redencion´ noong 1914. manunullat din sa taliba.

1937. at ³Mi Copa Bohelia´.1933 at ³El Dolor de Amor´. ³Dolor de Soledad´. 1921: ³Cantame un Canto en Espaniol´. PANITIKAN SA INGLES Noong una ang mga sulatin sa wikang ingles ay pormal na mapanggaya. at ³Prevario de Amor´ 4. 1934.Loca de Hinulugang Taktak´ dalawang aklat sa ³Gramatica Kastellano´ ang isinulat niya at ng anak niyang si Aurelio. Adelina Currea: kauna unahang pilipina na sumulat ng tula sa wikang Josekastila. ³at ³Homenaje´. Nagsulat din siya sa pahayaganng ³ El Renacimiento Pilipino´. 2. Ang tulang-awit niyang ³El Nido´ ay nagkamit ng ³Gantimpalang Zobel´ 3. Alejo Pica Valdez: Ang napbantug na tula ni Valdez ay ang ³Oracion´.nag salin din si Gavira ng ³Ultimo Adios´ ni Rizal sa tagalong at Hiligaynon. Mapapansin pa rin ang paggamit ng mga salitang kastila paminsan minsan. Jose Teotico: Ilan sa mga tula sa kastila na nagdala kay Jose Teotico sa tagumpay ang mga sumusunod: ³Sal Modias Nocturnas´: ³La Dalaga de Mi Tierra´. ³Intimas´: Dalawa sa mga akda niya ang naitanghal ang ³Sinceridades´. Jose Hernandez Gavira. tatlong aklat ng mga tula sa kastila naipalimbag ni Gavira ang ³Del MI Jardin Sinfinico´. at sa mga samahan na may ³The Philippine writer¶s . Malaki ang naitulong ng mga pahayagan at mga samahang nagbibigay ng pabuya sa magagaling na manunulat katulad ng ³The philippine Herald´ ³Philippine Education Magazine¶ ³The Manila Tribune´ ³Graphic´ ³the women¶s Outlook´ ³The woman¶s home journal´ ³the free Press´ ³. Isidro Marfori: napabantog siya sa apat na aklat ng tula na kanyang naisulat ³Aromas de Ensueno´1915: ³Cardencias´ 1917 ³Bajo El Yugo fel Dolar´. ³El Amor de los amores´. 5. Nahirapan sila sa paggamit ng mga pang-ukol at mga panghalip. ³Electa´. Ang mga sumusunod ay talaan ng ilan pang mga makatang Pilipino na sumulat ng tulang kastila: 1.

sila ay sumunod din sa kanyang hilig. Siya ang nagtatag ng ³Compania Ilagan´. sanaysay subalit ang higit na pinag ukulan niya ay dula. Ang unang tatlumpung taon ng panitikang Pilipino sa ingles ay di gaanong nagkaroon ng dula at nobela sa ingles. Nakasulat siya ng may 25 dula at ilan sa pinakamahalaga ay ³mga kamag anak´. Jose Garcia Villa. ³mga pagkakataon´. Sol H. Clemencia Joven. Natuto siyang sumulat ng dula sa sariling pag sisikap.H. Rotor. Casiano T. Lumabas na ang pinakamaganda ay ang ³mga kamag anajk´. Paz Latoreba.. pagtuturo. at ³lucha electoral´. pulitika at mga suliraning panlipunan. ³biyaya ng pag ibig´. Loreto Paras Sulit. . Jorge Bocobo. samantalang ang iba nama¶y nag-ukol sa mga paksang pormal katulad ng edukasyon. Hermogenes Ilagan²Si Hermogenes lalagan ay nakilala sa tawag na Ka Moheng.M. Ang ilan sa mga sanaysay sa wikang ingles ay sina F. Mercedes grau. Catanghal. Mula noong 1900 hanggang 1930 ay maraming naisulat na mahahalagang sanaysay. ´dalagang bukid´. Aurelio S Alvero. kasaysayan. ³panibugho´. Calalang. maiikling kwento. gwekoh. Jose Pangniban. Ang pag sulat at pagpapalabas ng dula at sarsuwela. Ang ilan sa mag sanaysay ay maagang unawain at mga katatawanan. Africa. D. Soriano. ³dalawang hangal´. AmadorDaguio. maiikling kuwento at mga tula. Nakilala sa panahonh ito sina Paz Marques Benitez. Jose Maria Rivera²si jose maria rivera ay nag sulat ng mga tula.association´ ³The Writer¶s Club´ sa U. Francisco Benitez. at ³sinemategrafo´. at Amador Daguio. noong 1924 at ³Nadia´ noong 1929 na pawing kay Galang. ANG NOBELANG TAGALOG Ang nobela ay kuwentong pinahaba na maaring hindi makakatotohanang kasaysayan subalit maaari rin namang mangyari. Augusto C.P at iba pa. Arturo B. Sa laki ng paniwala ng kanyang mga anak at apo sa kanyang kakayahan. Ito ang madalas gamiting behikulo sa pag uyam. Ilan sa mga dulang naisulat ni Hermogenes Ilagan ang ³despues de dios el dinero´. Halos hindi napagukulan ang dula sapagka¶t ang mga dula sa sariling wika aty mga sarsuwela ang kinagiliwang panoorin. ³mga bingi´. REmidios Mijares. Ang kauna-unahang nobelang pilipinong nasulat sa ingles ay ang ³A Child of Sorrow´. Jose Dayrit.

Ang pagiging pangulo niya sa ³Union ng mga Manggagawa´. Ang pinakamagandang halimbawa ng nobelang panlipunan na naisulat ni Mang upeng ay ang ³Banaag at Sikat´. Kulodyo at Gulite. Anak Bayan. Lope K. Verdugo. Poetang Peperahin.kuwentista. Nobelang panlipunan²ang ganitong ui ng salaysayin ay naiiba sa maromansa sapagkat ang mga kilos ditoy hindi personal. Faustino Aguilar. Doktor Lukas.Ang kanyang ³Nangalunodsa Katihan´ ay isang nobelang pang ibig. Panginorin. Roman Reyes at Fausto Galauran. Santos²Si Lope K. nobelista. Ang ganitong uri ng sulatin ay lumaganap sa pilipinas pagkasakop ng amerika sa ating pulo at ang nobela ay nahahati sa dalawa ang nobelang pang lipunan at naobela ng pag ibig. Pangarap. Ang ³Lihim ng isang pulo´ ay tungkol sa isang raha sa pagdating ng mga kastila. damdamin at pag kahumaling kaysa katalinuhan. Nobelabg pag ibig²ang uri ito ng nobela ay nagbibigay halaga s autos ng puso. Ang sa ³Ngalan ng Diyos´ ay isang nobelang laban sa relihiyon. Ang pangunahing layunin nito¶y ang manlibang sa pamamagitan ng sunod sunod na pang yayari ay inilalarawan ng kalikasan at mga hibla ng madamdaming pag uulat..Inigo Ed Regolado. gurro at at pulitiko ay isa ring batikang mamahayag.. Kundi kumakatawn sa lipunan o ekonomiya na nagpapaligsahan upang mapabuti ang baway panig. makata. Lakan Dalita. . Ilan sa maaring banggitin magagaling na mga nobelista sa uring ito sina Valeriano Hernandez Penia .pag papaliwanag sa pulitika at relihiyon o pag bibigay ng mga impormasyong teknikal. Lukan Diwa. Katulad ng ³Banaag at Sikat´ ang ³Pinaghaluan´ ay nag lalarawan din sa mga kaawa awang kalagayan ng mga mahihirap at naglayong iangat sila kahit kaunti. Taga Pasig. Hugo Verde. Remigio Mat Castro. Talinghaga. Faustino Aguilar²ang mga pangyayari sa kanyang panahon ang nag udyok sa kanyang isulat ang ³Pinaglahuan´. Ang ganitong sunod sunod at masalimuot na mga pangyayari ang ikinaiiba sa maikling kuwento. Perfecto Makaaraw. Lukas. Sa buong pagsusulat niya ay ibat ibang sagisag panulat ang kanyang ginamit katulad ng Sekretong Gala. Santos ang ³Ama ng balarila´.

may pag kakaisa. ³Pagkakaisa´. silo. Ayon kay Dr. at may orihinalidad. ³Kinti Kulirat´ sa pitak niyang buhay maynila sa Muling Pagsilang´. pakikipag talo. at taunan ang pagbbibigay nila ng gantimpala sa pinakamagandang katha na napili.Aguinaldo at . Halos lingguhan. at wika. Katangian ng maikling katha: 1. Si Nena at si Neneng²ang nobelang ito ay tungkol sa pagkikipag kaibigan. may pagkilos. at ³Alitaptap´ ay sumigla na naman ang mga kuwentista. ³Liwayway´. Sa pagdating ng ibang mga pahayagan at mga babasahing tulad ng ³Taliba´. napapanahon upang magkaroon ng interes ang mga mambabasa 4. Remigio Mat Castro. Ang kuwento ay dapat na magkaroron lamang ng isang pangyayari. Maiikling katha Naging maunlad ang pagsusulat ng maiikling katha sa panahon ng Amerikano sapagkat malaki ang naitulong ang mga pahayagang tagalong.ibi nilang ang mga sumusunod ng mkga manunulat ng maikling kuwento: Jovita Martinez. Ang mga kabataang manunulat ay higit na nag ukol sa mga suliranin ng puso kaysa sa udyok ng isipan. buwanan. 5. maikli 2. Deogracias del Rosario. Ang nobelang itoy pilipinung Pilipino sa mga tauhan. Rosalia de Leon. tuloy tuloy hanggang marating ang kasukdulan. Simula nang isulat ang maiikling kuwento ni Patricio Mariano na pamamagatang ³Sumpa kita ³ at ³Dalawang puso sa liwang ng buwan´ noong mga unang taon pagsakop ng Amerika ay marami na ang nagisusunod na mga babae at lalaking manunulat. ³Ang bansa´. Dumatibng ang panahon na biglang nanghina ang pagsulat ng maikling kuwento. Engracio Valmonte. ingles at kastila na may kaalinsabay na mga magasin na naglalaman ng maakling katha. may orihinalidad 3.Valeriano Hernandez Penia²Si Valeriano Hernandez Penia ay isang manunulat at nobelista.Victoriano Yanzon.

³Kaaliwan at palakuwentuhan (1970) na ipinalimbag ni Inigo Ed Regalado. 2. 1886-1948´ay pinamutnugutan ni Teodoro agoncillo (1949). Antonio Rosales. ³Ang maikling Kuwento ng tagalong. ³Mga kuwentong ginto (1936) may 25 magagandang kuwento sa panahong 1925 hanggang 1935 na pinamatnugutan nina Abadilla at del Mundo. ³Nagbibihis ang Nayon´ ni Brigido C. Panganiban ang kinikilalang kuwentista ng taon dahil sa kanyang ³Bunga ng kasalanan´. Si clodualdo del Mundo ay Lumikha naman ng ³Parolang ginto´ noong 1930 na naglalaman ng pinaka mabuting kuwento noong 1927 hanggang 1929 at nilikha ni Alejandro Abadila ang ³Talaang Bughaw´ noong 1932. Hernando Ocampo. ³Walong Taong gulang´ ni Genoveva D.Nieves Baens del Rosario. Ilan sa mga naipalimbag na aklat ng maiikling kuwento ang mga sumusunod: 1. 3. ³50 kuwentong ginto´(1936) na pinamutnugutan ni Pedrito Reyes. ³bakya´ ni Hernando Ocampo (1939) 6. ang mga sumusunod ang mga nagtagumpay 1. Brigido Batungbakal. Babtung Bakal (1937) 3. . Edrosa (1938) 5.´Akoy mayroong Ibon´ ni Deogracias del Rosario (1932) 2. ³Bahay na bato´ ni Antonio Posales (1937) 4. Dumating ang panahon nang lingguhang liwayway ay nagkaloob ng unajng gantimpala sa pinakamabuting kuwento noong 1920²sai Cirio J.Hernandez. Narciso reyes at iba pa. Arce (1939) 4. ³Ang pusa sa aking Hapag´ ni Jesus A.´Wala Nang Lunas´ni Amado V. Kasama sa aklat na ito ang ilang tunay naming magandang kuwento katulad ng mga sumusunod: 1. Upang mapasigla ang mga kuwentista. Nag kakaloob ng mbedalyang ginto ang ³Katipunan ng Kuwentista ³mula 1932 hanggang 1935. Itoy nag lalaman na tatlumpung maiikling kuwento.

. Ang paksa ng tulang ito ang mga katangian ni Laura. Isa pang makata sa pangkat na ito ay si Inigo Ed Regalado. Si Lope K. kagandahan. Si Patricio Mariano ang nagsimula noong ikadalawampung siglo sa kanyang tulang ³Hindi Sayang´. Ang tulang liriko ay nagging popular at nagging libangan ng mga makata. Mga Tulang Liriko. ³AY! AY!´ ni Rosalia Aguinaldo (1935) Mga tula Kahit na ang panulaan ay sintada ng kasaysayan at gamiting gamitin ng . Santos ang pinakakilalang nojbelista ng lipunang pampulitika at ³Ama ng Balarila´ ay maituturing na isa pinakamagaling sa tulang liriko. rosario (1933) 3. Ang ganitong uri ng tula ay ililalaan sa mga uring inaawit. at ³Bagting´. Karamihan ng mga tulang nasulat nang dumating ang mga amerikano ay nabibilang sapagkat na ito. Ang istilo ay madaling maunawaan. nakawiwili at nakabibighani. ³Sinulid´. May napapabilang sa mga makatang liriko. ang musa ni Balagtas sa kanyang ³Florante at Laure´.´Aloha´ ni deogracias A. Ang tula niyang nagbigay ng di kakaunting karangalan ay ang ³laura´ tumanggap siya ditto ng unang gantimpala na kaloob ng ³Samahang Mananagalog´. ³Aso´.. reporter at editor at alitaptap. Ilan sa mga mahahalagang tula niya ang ³Kalansay´. ³Butil´.´Sugat ng alaala´ ni fausto Galauran (1834) 4. at kalamyusan. ³Abo´. Si Pedro Gatmaitan na kinilalang pinakamabuting makata sa liriko ay maraming naisulat na tula. Si Gatmaitan ay nagging mamahayag. sa tuwing lilitaw ay nagpapakita ito ng katamisan. makatang mapanudyo at mga makatang pambalagtasan.Sinasabi ng mananalam buhay ni Regalado na bukod sa pagiging nobelista ay makata at magaling na manunulat din siya.2.bilang makata sa liriko punong puno siya ng pilosopiya madaling basahin at unawain at nakawiwili.

isang biglaan at maikling kasiglahan kaya¶t maliwanag at malarawan. Santos naman sumulat ng ³Ang Pangginggera´. Ang ³Sa Bayan ni Plari del´ ay isang pag sasalaysay ng pagliliwaliw ng ginawa ng ³Samahan ng Mananagalog sa bulakan sa pook nin del Pilar.Si Juan Cruz Balmaceda ay isa ring makatang liriko. Ang kanyang dalawang mahahalagang tulang liriko ay ang ³Bukas´ at ³Ulila´. nagging pangulo siya ng ³Samahang Bulakan´ sa loob ng tatlung taon sa ³Pintik´ ng isang taon .pasyon ay may paksang relihiyon ang mga sumunod na mga tula ay walang tiyak na paksa. siya ang n aging ³Hari´. pantahanan o mga pangyayari sa lipunan. Maria.´ Si Lope K. . Ang pagkakaiba lamang sa ganitong uri ng tula at samantalang ang mga kurido. Naging artista rin siya sa pelikula sa ³Oriental school´ at sa dulaan ay makalawa. Ang unay isinulat na pambalagtas na kalaban niya sina Benigno ramos at Inigo Ed.madalas siyang nanalo sa balagtas at noong taong 1932.awit. Regalado. Sa lahat ng panahon ay magkakatulad antg mga tulang pasalaysay. Maaring ang paksa¶y tungkol sa mga tungkol sa mga tunay na pangyayari.600na taludtod na may labing walung pantig ang bawat taludtod. Jose Corazon de jesus²Isinilang sa Sta. Si Balmaceda ang nanalo sa labanan. Ang ³Naku! Ang Maynila!´ ay isang katatawanang nangyari sa isang probinsiyano na nagtungo sa maynila.1896. Bulakan noong ika 26 ng disyembre. sa ³Alamat sa Nayon´ at sa ³Maria Luisa´ Tulang pasalaysay²Ang layon ng mga tulang pasalaysay ay mag-ulat ng mga pangyayari sa pamamagitan ng berso.Ang ³Ulila ay maikling tula. Ang ganitung uri ng tula ay unang ipinakilala ni Pedro Gatmaitan sa kanyang ³Ang Kasal´. sa ³apolo´ isang taon at pangalawang pangulo sa ³kapulungang balagtas´ ng isang taon din. Ang nakahihigit sa lahat ay ang ³Ang Anak ni Eva´ na may 6. Sumunod si Patricio Mariano sa kanyang ³Ang mga anak dalita. Si Julian Cruz Balmaceda ay malaki din ang naitulong sa paglinang sa ganitong uri ng tula.

isang tulang bibubuo ng labimpitong pantig na nahahati sa tatlong taludtod ay binibuo ng limang pantig . Sa Ingles at Tagalog ay nakilalal si Juan C. ikatlong gantimpala. Ang dulang Tagalog ay nagkaroon ng pagkilos. Nabalam ang pagunlad ng panitikang Pilipino nang sakupin ng hapon ang Pilipinas noong 1941-1945. ³Uhaw ang Tigang na Lupa´ ni Liwayway Arceo. Sunod na binagsakan ang Malaysia. Karamihan sa mga dulang pinalabas ay salin sa Tagalog mula sa Ingles. Sila rin ang nagtatag ng ³ Dramatic Philippines´.V. Ang tanaga ay may sukat at tugma. Ang mga dating sumulat sa ingles ay bumaling sa pagsulat sa Tagalog. ³Lusod. Biyetnam at Pilipinas. at sa 25 namang mahuhusay ay pinili ang tatlong binigyan ng gantimpala.Panahon ng Hapon Ang Bansang Hapon ay malaki ang pagnanais na siyang maghari sa buong Asya.M. Sa kabilang dako ay umunlad and panitikang Pilipino. Nayon at Dagat-dagatan´ ni N. ikalawang taludtod ay pitong pantig at ikatlo ay may limang pantig tulad ng sa una. Ang mga pahayagan at lingguhang magasin Ingles ay halos ipinatigil na lahat liban sa Tribune at Philipppine Review. Gonzales. ang hukbong dagat. . Natigil ang panitikan sa Ingles. Malaysia. Francisco B. Francisco S. Mangahas. China at Pilipinas. Ang namalasak na tula ng panahong yaon ay ang ³Haikku´. mailki ang Haikku ng Hapon ay may dalawa pang uri ng tulang lumaganap. Ang nagkamit ay ang mga sumusunod: ³Lupang Tinubuan´ ni Narciso Reyes. katihan at panghimpapawid. Sa panahong ito pinili ang nga pinakamahusay na 25 kwento ng 1943. May ilang sumulat na sina Federico. Laya. Lihim niyang pinalakas ang kanyang sandatahang panlakas. ang Tanaga at karaniwang anyo. Pagkatapos ay sinakop ito. unang gantimpala. ang mga malalaking sinihan ay ginawang tanghalan ng mga dula.. And mga nagasalin ay sina Narciso Pimentel. Layunin nitong itaboy ang mga bansang Kanlurang sumasakop sa ibang bansa sa Asya gaya ng Indonesya. Sapagkat napanid nito ang mga sinihan gawa nang ipinagbawal na ang pagpasok ng pelikulang Amerikano ditto. isang samahan ng mga mandudulang Pilipino. Ang bawat taludtod ay may pitong pantig. Rodrigo at Alberto Cacnio. Incasiano. Salvador Lopez at Manuel Aguilla. Indonesia. ikalawang gantimpala. Noong ika-8 ng disyembre ng taong 1941 ay bigla na lamang binagsakan ng bomba ang Pearl Habor sa Hawaii na kinabibilangan ng Hukbong Dagat na Amerikano.

³Panday Pira´ ni Jose Ma.Kabilang ang mga sumusunod: ³sino ba kayo´ ³Dahil sa Anak´ ³Ang palabas ni Suwan´ ³Higanti ng patay´ ³Libingan ng Bayani´ Ang lahat ng ito¶y sinulat ni Julian C. Ilan lamang ang nakasulat sapagkat silay takot na mapagbintangang maka-Amerikano. kabilang sina Federico Mangahas. Icasiano. si Carlos Bulosan ay ng Chorus for America and Letter from America at maikling kuwentong ³The Laughter of my Father´ si Carlos P. . Francisco B. Hernandez ³Bulaga´ ni Clodualdo del Mundo ³Sangkuwaltang Abaka´ ni Alfredo Pacifico Lopez ³Sa Pula sa Puti´ ni Francisco Soc Rodrigo Sa Nobela ay lima ang natanyag at ang mga ito¶y isinapelikula ang mga sumusunod: ³Tatlong Maria´ ni Jose Esperanza Cruz ³Sa Lundo ng Pangarap´ ni Gervacio Santiago ³Pamela´ ni Adriano Q. Sa America noong 1942 ay nagsusulat sina Jose Garcia Villa ng tula. Mangulimlim ang panitikang Ingles noong panahon ng Hapon. Romulo naman ay sumulat ng mga aklat na may pamagat na I saw The Fail of the Philippines.Have Come Am Here. Balmaceda. Mother America. Salvador Lopez at Manuel Anguilla. Santiago ³Lumubog ang Bituin´ ni Isidro Samapa Castillio.

This government is known as the Second Philippine Republic. On October 20. Quezon died of tuberculosis while in exile and Osmeña took over as president. y The Commonwealth era was interrupted when the Japanese occupied the Philippines in January 2. y In September 1945 the counter intelligence corps presented the people who were accused of having collaborated with. 1946. y y Japan formally surrendered in September 2. y The first law of this congress. y The Commonwealth government. Roxas won thus becoming the last president of the Philippine Commonwealth.S. while Prospero Sanidad became speaker pro Tempore. lead by Manuel L. the third commonwealth elections were held on April 23. 1945. 1941. Congress convened in its first regular session on July 9. y Manuel Roxas was elected Senate President. enacted as commonwealth act 672. or given aid to. the Commonwealth government was restored. y Amidst this sad state of affairs. and Elpidio Quirino was chosen President Pro Tempore. Jose Zulueta was speaker of the house. the Japanese. Douglas MacArthur landed on the island of Leyte to liberate the Philippines from the Japanese. the Allied forces led by Gen. . y The Japanese forces installed a puppet government in Manila headed by Jose P. 1942..The Philippine Commonwealth y The Commonwealth is the 10 year transitional period in Philippine history from 1935 to 1945 in preparation for independence from the United States as provided for under the Philippine Independence Act or more popularly known as the Tydings-McDuffie Law. Sergio Osmeña and Manuel Roxas vied for the Presidency. ´A Peoples Court" was created to investigate and decide on the issue. Included were prominent Filipinos who had been active in the puppet government that the Japanese had been established. Osmeña went into exile in the U. organized the central bank of the Philippines. y It was the first time the people¶s representatives have assembled since their election on November 11. 1945. After liberation. Laurel as president. Quezon and Sergio S. 1944.

1946.Cooper Act  United States Congressman Henry Allen Cooper sponsored the Philippine Bill of 1902.y The Commonwealth era formally ended when the United States granted independence to the Philippines.  President Theodore Roosevelt signed it into law in July 2. also known as the Cooper Act. the office of the civil governor and the Supreme court Extension of the American Bill of Rights to the Filipinos except the right of trial by jury Creation of bicameral legislative body. who was also president of the Philippine Commission Designation of the Philippine Commission as the legislating authority for non-Christian tribes Retention of the Judicial powers of the Supreme court and other lower courts Appointment of two Filipino resident commissioners who would represent the Philippines in the US Congress but would not enjoy voting rights Conservation of Philippine natural resources The bill contained 3 provisions that had to be fulfilled first before the Philippine Assembly could be establishing these were the: . with the Philippine Commission as the upper house and a still-to-be-elected Philippine Assembly as the Lower House Retention of the executive powers of the civil governor.S. Here are some of the more important provisions of the Cooper Act: Ratification of all changes introduced in the Philippine government by the president of the U.. such as the establishment of the Philippine Commission. Important legislations and events during the American period that made the Philippines a commonwealth of the United States: The Philippine Bill of 1902 . 1902. as scheduled on July 4. The bill proposed the creation and administration of a civil government in the Philippines.

Resident Commissioners  Benito Legarda and Pablo Ocampo were the first commissioners. the U. Isaro Gabaldon. Quezon and Sergio Osmeña. Teodoro Yangco. Jaime de Veyra. 1981.  The Jones Law or the Philippine Autonomy act. The Jones Law  To further train the Filipinos in the art of government. . creating the first Council of State in the Philippines. Creation of the Council of State  Upon the recommendation of Manuel L.. while the Philippine Commission served as the upper house.S. Governor General Francis Burton Harrison issued an executive order on October 16. with US secretary of War William Howard Taft as guest of honor.Complete restoration of peace and order in the Philippines Accomplishment of a Nationwide census Two years of peace and order after the publication of the census. as soon as a stable government was established.  Other Filipinos who occupied this position included Manuel Quezon. The Recognition of the Philippine Assembly paved the way for the establishment of the bicameral Philippine Legislature. The Philippine Assembly  The assembly was inaugurated on October 16. Congress enacted the Jones Law on August 29. 1907 at the Manila Grand Opera House. and Camilo Osias. It was the first official document that clearly promised the Philippine independence. The Assembly functioned as the lower House. as stated in its preamble. Replace the Philippine bill of 1902 as the framework of the Philippine government. 1916.

Public Law 73-127) or more popularly known as the The Tydings-McDuffie Law provided for the establishment of the Commonwealth government for a period of ten years preparatory to the granting of Independence.The Os-Rox Mission  One delegation. Manuel L. so called because it was headed by Sergio Osmeña and Manuel Roxas. but both Houses of Congress ratified it. See the full text of the Tydings-McDuffie Law. the new U. When the Os-Rox Mission presented the Hare-Hawes-Cutting Law to the Philippine Legislature. however.S. Quezon returned to the Philippines from the United States with a slightly amended version of the Hare-Hawes-Cutting bill authored by Senator Milliard Tydings and representative McDuffie. Senator Henry Hawes.  The Hare-Hawes-Cutting Law provided for a 10-year transition period before the United States would recognize Philippine independence. it was rejected by a the American High Commissioner representing the US president in the country and the Philippine Senate. that met with partial success was the Os-Rox Mission. The Tydings-McDuffie Act (officially the Philippine Independence Act of the United States Congress. Congress to pass a proindependence bill by Representative Butter Hare. specifically the provision that gave the U.S. president. 1934. president the right to maintain land and other properties reserved for military use. U. The Tydings-McDuffie Law  In December 1933.  President Franklin Delano Roosevelt. The Os-Rox group went to the United States in 1931 and was able to influence the U. .S. signed it into law on March 24.S. and Senator Bronso Cutting.  President Herbert Hoover did not sign the bill.

Internet: y y http://www. Metro. M. Quezon City: Katha Publishing.etal (1989)Panitikang Filipino:Kasaysayan at pag-unlad.htm http://en. R. etal. Ramos.P.(1979)Ang Panitikan Pilipino sa Kaunlarang Bansa.org/wiki/Commonwealth_of_the_Philippines.Manila: National Bookstore.Reference Books: Pineda. .philippine-history.wikipedia. P.etal(1984)Panitikang Pilipino.org/philippine-commonwealth. E. Santiago. Metro Manila: National Bookstore.B. M.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful