Panahon Bago Dumating Ang Kastila

A. Kapaligirang Pangkasaysayan 1. Ang mga negrito o Ita Ang kauna-unahang mga nanirahan sa Pilipinas ay ang Negrito o Ita. Walang sariling kulturang masasabi ang mga Ita. Wala silang nalalaman sa agham, sa paghahanap buhay, sa pamahalaan, sa sining, sa pagsusulat at sa pamumuhay. Sa panitikan ay wala silang nalalaman kundi ilang awitin at pamahiin.

2. Ang Pagdating ng mga Indonesyo Ang unang sapit ng mga Indonesyo ay may lahing Mongol at Kaukao kaya¶t sila¶y mapuputi at manilaw-nilaw ang mga balat. Walang masasabi gaanong kultura ang kanilang dinala rito liban sila¶y marunong nang mamahay ng sarili, marunong magtanim ng mga halaman at marunong nang magisda. Pagkaraan ng 4000 taon ay dumating naman ang ikalawang sapit. Iba ang mga hitsura nito kaysa mga unang Indonesyong nandarayuhan sa atin. Ang mga Indonesyong ito¶y nakahihigit ng kalinangan kaysa doon sa una. Sila¶y may sarili nang sistema ng pamahalaan, may mga hanapbuhay, marunong magluto ng pagkain at may dalang panitikang gaya ng epiko, kuwentong bayan, mga alamat, mga pamahiin at pananampalatayang pagano. Sila ang mga ninuno ng mga Ipugaw.

3. Ang Pagdating ng mga Malay Tatlong pangkat ng mga Malay ang nakarating sa Pilipinas. Ang unang pangkat ay nakarating dito noong kumulang humigit sa 200 taon bago namatay si Kristo at 100 taon pagkamatay ni Kristo. Ang mga Malay na ito¶y nagdala ng kanilang pananampalatayang pagano at mga awiting pangrelihiyon. Sila¶y nangagtira sa kabundukan ng Luzon at sila ang mga ninuno ng mga Igorot, Bontok at Tinguianes. Ang ikalawang pangkat ay dumating dito mula noong 100 hanggang 1300 taon pagkamatay ni Kristo. Sila ang mga ninuno ng mga Tagalog, Bisaya, Ilokano at mga iba pa. Sila¶y may dalang wika, alpabeto, awiting bayan, kuwentong bayan, mga alamat at mga karunungang bayan. Sila ang nagdala ng Baranggay.

Ang ikatlong pangkat ay ang mga Malay na Moslem. Nagdala sila dito ng epiko, alamat, kuwentong bayan at ng pananampalatayang Moslem.

4. Ang mga Intsik Ang mga Intsik ay nagdala ng kanilang wika- kaya¶t mahigit sa 600 salitang Intsik ay bahagi na ng wikang Pilipino. Ang mga salitang gusi, susi, mangkok, talyasi, kawali, kawa, bakya, tingi, Ingkong, Impo, bayaw, inso, kuya, diko, sangko at mga iba pa ay nanggaling sa Intsik.

5. Impluwensiya ng mga Bumbay Nagdala sila ng pananampalatayang Bramanistiko at panitikang epiko, awiting bayan at liriko. Marami ding mga salitang Bumbay o Hindu na bahagi na ng wikang Pilipino. Ang mga ito¶y, guro, bansa, mukha, likha, hukom, dukha at iba pa.

6. Mga Arabe at Persiyano Nagdala sila ng mga epiko, kuwentong bayan, dula at alamat.

7. Impluwensiya ng Imperyo ng Madjapahit Ang Imperyo ng Madjapahit na ang pinaka sentro ay Java sa Indonesya ay naging napakamakapangyarihan at maraming mga kalapit bansa ang nasakop. Kabilang dito ay Indo Tsina, Cambodia, Siam, Anam, Tonkin at Pilipinas. Kaya¶t ang Pilipinas ay nagkaroon ng impluwensiya ng mga bansang nabanggit lalo na sa panitikan. Ang mga kuwentong bayan ng Cebu, Panay, Negros at Palawan ay katulad ng mga kuwentong bayan ng mga nabanggit na mga bansa.

8. Ang Imperyo ng Malacca Nagtatag sila ng pamahalaang pinamumunuan ng mga Sultan o Rajah. Sinasabing ang karaniwang pahayag na ³Alla-eh´ sa Batangas ay impluwensiya ng Imperyo ng Malacca.

B. Mga Bahagi ng Panitikang Pilipino Bago Dumating ang mga Kastila

1. Panahon ng mga Alamat at Mga Katangian Nito Ang panahon ng mga alamat ay sumasakop mula sa panahon ng pagdating ng ikalawang pangkat ng mga Malay. Ang kanilang panitikan ay pasalita lamang na binubuo ng mga mitolohiya, alamat, kuwentong bayan, mahiya, seremonya sa pananampalataya¶y sumasamba sila sa punongkahoy, sa araw at sa iba pang mga anito. Naniniwala rin sila sa pamahiin.

a. Bulong Ang bulong ay isang uri ng tradisyonal na dula at ito¶y labis na pinaniniwalaan ng mga unang Pilipino. Isa pang pagbulong ay paghingi ng pahintulot sa pinaniniwalaan nilang nuno sa punso.

b. Kasaysayan ng Alamat Bago pa dumating ang mga Kastila ay mayaman na ang mga Pilipino sa alamat. Ang alamat ay isang uri ng panitikang tuluyang kinasasalaminan ng mga matatandang kaugaliang Pilipino at nagsasalaysay ng pinagbuhatan ng isang bagay, pook o pangyayari. Ang pangyayari¶y hindi makatotohanan at hindi kapanipaniwala.

2. Ang Mga Kuwentong Bayan Bago pa lumaganap ang panitikang paulat ay laganap na sa Pilipinas ang kuwentong bayan. Ito¶y isang tuluyang kuwentong nagsasalaysay ng mga tradisyong Pilipino. Karamihan ng mga kuwentong baying Pilipino ay tungkol sa kanilang mga Diyos, at mga ispiritu na siyang nagtatakda ng kapalaran ng tao. Ang mga kuwentong bayang ito¶y naglalarawan ng mga kaugalian, pananampalataya at mga suliraning panlipunan ng panahong yaon. Kahit na ang mga kuwentong ito¶y may mga kababalaghan at di kapanipaniwalang mga pangyayari, marami ang nagbibigay ng aral.

3. Panahon Ng Mga Epiko a. Mga Katangian ng Panahong Ito Sa panahong ito dumating ang mga Malay na may sarili nang alpabeto na tinatawag na Alibata. Sila ang mga Malay na Muslim na maalam nang magsulat. Ito ang alpabetong Arabe na

pananampalataya.hanggan ngayon ay ginagamit pa ng mga Muslim sa Mindanaw at Sulu. pag-awit sa pagpapatulog ng bata. Ang mga unang salawikain at sawikain ay may pagkakatulad sa ma tula ng Indiya. Ang mga Karunungang Bayan Ang mga karunungang bayan ay binubuo ng mga bugtong. pag-awit bilang pagpuri sa kanilang mga ninuno. Ang mga Tagalog ang pinakamayaman sa bugtong. May mga awit namang malaswa ang sinasabi at may kagaspangan ang mga pananalita. Indonesya. pag-awit sa kasal. May mga awit tungkol sa pagdakila sa kanilang Bathala. gayon din ng mga pokloristang Amerikano nguni¶t marami pa rin ang hindi naisalin sa kakulangan ng mga mag-aaral sa lingguwistika. pag-awit sa pakikidigma. Hinalinhan ng Kastila ang tawag sa alpabetong ito at tinawag na Baybayin at ngayon ay siyang tinatawag na Abakada. karanasan. kaugalian. Maraming mga uri ng mga awitin. Ang epiko¶y isang tulang pasalaysay na ang karaniwang paksa¶y tungkol sa pakikipagsapalaran. salawikain. Ito¶y nagpapatunay lamang na noong unang panahon ay nagdala ang mga bansang nabanggit ng impluwensiya ng kanilang panitikan sa Pilipinas. gawain o hanapbuhay ng mga taong naninirahan sa isang pook. Maraming mga epikong isinalin ng mga misyonerong Kastila. pagawit sa pagsisisi sa kasalanan. 5. a. Burma at Siyam. pag-awit sa tagumpay. May mga pangyayari ditong hindi kapani-paniwala at maraming kababalaghan. kasabihan at palaisipan. Kaya¶t ang marami sa epikong Pilipino ay nakikilala lamang sa pamagat. pag-awit upang sumagana ang mga ani. Ang Bugtong Ang mga bugtong ay pahulaan sa pamamagitan ng paglalarawan. 4. Ito¶y binibigkas ng patula at may lima hanggang labindalawang pantig. sawikain. Ang mga Awiting Bayan Ang awiting bayan ay isang tulang inaawit na nagpapahayag ng damdamin. katapangan at kabayanihan ng mga tao noong unang panahon. . Karamihan ang mga ito¶y nanggaling sa mga Tagalog at hinugot sa mga mahahabang tula. pag-awit tungkol sa katapatan ng pag-ibig.

k. d. e. bagaman patula rin at may sukat at tugma ay iba kaysa salawikain sapagkat¶t ito¶y nagpapahayag ng katotohanan at nagpapakilala ng gawi o ugali ng isang tao. Ang Salawikain Ang salawikain ay isang patalinhagang pahayag na ginagamit ng mga matatanda noong unang panahon upang mangaral at akayin ang mga kabataan sa mabuting asal. Ito¶y patula rin. Kahit na sa paaralan ngayon ay ginagamit na ang palaisipan sapagka¶t ito¶y isang paraan upang tumalas ang isipan ng mga mag-aaral. g. Ang Palaisipan Ang palaisipan ay nasa anyong tuluyan. Ang mga ito¶y ginaganap na kaugnay ng mga seremonya sa pananampalataya at pagpaparangal sa kani-kanilang mga pinuno at bayani.b. Ang Mga Sawikain Ang sawikain. Ang Mga Kasabihan Ang mga kasabihan ay karaniwang ginagamit sa panunukso o pagpuna sa isang gawi o kilos ng ibang tao. Ito ang nagsilbing batas ng magandang kaugalian at pagkilos noong panahon ng ating mga ninuno. Ito¶y patulang binibigkas na may sukat at tugma. Ito¶y gumigising sa isipan ng tao upang bumuo ng isang kalutasan sa isang suliranin. . Ang Mga Unang Dulang Pilipino Ang unang dulang Pilipino ay patula rin ang usapan. Nang dumating ang mga Kastila ay may nadatnan na silang mga dulang ginaganap sa iba¶t-ibang pagkakataon.

Ang pagkakapalit ng alibata sa alpabetong Pilipino 2. cenakuloi 8. Ang mga Imlpuwensiya ng Kastila sa Panitikang Pilipino 1. Ang pagsisinop at pagkakasalin ng mga makalumang panitikan sa tagalong at sa ibang wikain. saruwela Mga Unang Aklat 1. duplo 4. gaya ng awit. 3. 6. Sinumulan ito ng mga misyonaryo sapagkat ang pangunahing layunin ng mga kastila ay mapalaganap ng pananampalatayang katolisismo ang edukasyong ibinigay sa mga Pilipino ay balot ng mga araling panrelihiyon. moro-moro 7.corridor at moro-moro. awit 2. Ang pagkakasulat ng aklat pambalarila sa iba¶t-ibang wikaing Pilipino gaya ng tagalong.Panitikan ng Panahon ng Kastila Maagang nagtatag ng mga paaralan ang simbahan. ilukano. Ang malaking ginawang pagtulong sa simbahan sa pagsulat ng iba¶t-ibang uri ng panitikan. 5. Doctrina Cristiana by: Padre juan de plasencia at padre domingo de nicua 2. karagatan 5. comedia 6. Ang wikaing kastila na siyang wika ng panitikan nang panahong yaon at marami sa mga salitang ito ang nagging bahagi na rin ng wikang Pilipino. Nuestra Señora del Rosario by: padre blancas de san jose at juan de vera 3. corridor 3. 7. cebuano at hiligaynon. Ang pagkakadala sa pilipinas ng mga alamat sa Europa at ng tradisyong Europeo na nagging bahagi ng panitikang Pilipino sa ngayon. Ang pagkakaturo ng doctrina cristina. Ang Barlaan at Josaphat isinalin ni padre Antonio de borja . Uri ng Panitikang Lumaganap 1. 4.

Talasalitaan sa Tagalog 3. Ang Dalit kay Maria.awit ng pag-ibig 3. Nang dumating ang mga kastila¶y lalo pang nadagdagan ang mga kantahing bayan ng mga Pilipino.awit ng mga taong hindi inaanyayahan sa kainan 8. Pag-aaral ng Barirala sa Tagalong 2. don luis guian. padre aniceto de la merced at padre mariano pilapil 5. Colado. Pangangaluluwa. Panunukso. Panunuligsa.awit ng mga binata sa dalagang pinipintuho.awit laban sa mga babaeng masasagwa 11. Ang Urbana at Felisa by: padre modesto de castro ay tinawag na ³ ama ng klasikong tuluyang tagalong´ Iba pang isinulat niya: -coleccion de sermons tagalog -exposicion de las siete palabra en tagalog -novena de san isidro en tagalog 6. Mga Aklat Pangwika Upang ang mga pilipino¶y maturuan ng dasal. Paghahanapbuhay.flores de mayo by: padre mariano sevilla Mga Akdang Pangwika 1. Ang mga kantahing bayan ay bunga ng kulturang silangan at kanluran narito ang ilang halimbawa : 2. Ang Pasyon by: gaspar aquino de belen. Balitaw. Paninitsit7. ang mga misyonaryo ay nagsulat ng mga aklat na pangwika gaya ng : .awit sa pagtatrabaho 6.awit sa pagpapatulog sa bata 4. Pananapatan.4.awit sa paghaharana 5. Kundiman.awit sa mga bata kung nagtutuksuhan 9.awit sa araw ng mga patay 10. Mga Barirala sa mga ibang Wikain Mga Kantahing Bayan Bago pa dumating nag mga kastila mayroon nang mga awiting bayan ang mga Pilipino at ang mga ito¶y isinalin nila sa mga sumusunod na salin lahi. Paghehele ng bata.

bokabularyo 2. nobela 4.1. Ang corridor ay may 8 panting bawat taludtod. Ang mga manunulat ng corridor ay sina: jose de la cruz. balirala 3. ang pagkakaiba lamang ay ang awit ay binubuo ng 12 panting at ang corridor ay may 8 panting bawat taludtod. Ang mga corridor ay: y y y y y y y y Awit Ang corridor at awit ay magkatulad ng paksa. Karamihan sa mga corridor ay walang nakasulat ng may akda. talambuhay ng mga santo 6. misteryo Ang mga Awit at Corrido Corrido Ang mga paksa ng corrido ay galing sa Europe na dinala sa Filipinas ng mga kastila. dasal 5. ananias zorilla at Francisco balagtas. Ang mga sumusunod ay mga popular na awit: y y y y y y Florante at laura Doce pares sa kaharian ng pransiya Salita at buhay ni segismundo Bernando carpio Principe florino by: ananias zorilla Se don juan tenorio Ang ibong adarna by: Francisco balagtas Don juan tiñoso doce pares de francia Rodrigo de villa by: jose dela cruz Bernando del carpio by: jose dela cruz Doña ines by: ananias zorilla Ang haring patay Principe orentis .

Ang Tibag Pagsasadula ng paghahanap ng krus na pinagpakuan kay kristo nina reyna Elena at principe constantino. Ang Panunuluyan . Ito ay ginaganap sa buwan ng mayo. Dalawang uri ng seremonya: Karagatan Ang karagatan ay nanggaling sa isang alamat tungkol sa isang dalagang nawalan ng singsing. Ang mga binatang maghahanap ng singsing dapat sasagot ng patula kapag nahanap ang singsing matutuloy ang kasalkasalan kapag hindi malulunod ang binata. Mga sinulat ni balagtas: y y y y y y y y y y La India elegante y el negrito amante Oarsman at zafira Don nuno at zelinda Clara balmori Nudo gordeano Almonzar at rosemando Auredato at astrono Abdol at miserena Mahomet at constanza Bayaceto at dorlisca Ang mga dulang patula Hindi totoong ang pagpasok ng relihiyong katoliko sa pilipinas ay napawi dahil ang mga ritwal at seremonya sa pagkamatay ay isang tao ay nagpatuloy padin.y Principe igminio Francisco Balagtas Wala pang makakapantay ng kalagayanginabot ni balagtas sa Panitikang Pilipino. Duplo Isang madulang pagtatalong patula karaniwang ginaganap sa maluluwang ang bakuran.

Ito ay nag mula sa Europa. Ang Panubong Ay isang mahabang tulang paawit bilang handog at pagpaparangal sa isang dalagang mag kaarawan. Ang Cenaculo Isang dulang naglalarawan ng buong buhay sa muling pagkabuhay n gating panginoon. Ang Karilyo Isang dulang ang mga nagsisiganap ay mga tautauhang karton. Ito rin ang pasyon.hindi inaawit kung hindi patula Cantada ± ito ang inaawit katulad ng pasyon. Isinasadula dito ang paghahanap ng habay na matutuluyan ni maria para sa nalalapit niyang panganganak. Ang Moro-Moro Dula-dulaang ang usapan sa moro-moro ay patula at karaniwang matataas ang tono ng nagsasalita. Ang mga unang teatrong natatag ay: -teatro cornico -tondo teatro .Isang prosisyong ginaganap kung bisperas ng pasko. Dalawang uri ng cenaculo: y y Hablada. mohamet at constanza Doña ines cuello de garpa at principe nicanor Doña beatriz at haring ladislaw Cleodovas at felipe Arasnan at zafira Rodolfo at rosamunda Clavela at segismundo Lumaganap ang moro-moro kaya ang mga negosyante naman ay sinamantala ang pagkahilig na ito at nagpatayo ng mga teatro. Ang mga banyagang pamagat ng mga moro-moro: y y y y y y y y y Amedato at antone Adbal at miserena Rosalona.

-primitivo teatro Ang manunulat ng moro-moro ay sina at ang kanilang mga naisulat: Jose dela cruz o huseng sisiw y y y y La Guerra civil de Granada Hernandez at galisandra Reyna encantada Rodrigo de vivar Honorato de Vera y Doña ines cuello de garga y el principe nicanor Juan crisostomo o crisot na taga pampangga y y y Ang sultana Parla Zafiro at rubi Padre Jorge fajardo kilala sa panitikang pampangga y Vida de gonzalo de cordova Nicolas Serrano na taga bicol y y Pantinople at aduana Orentis orantias Eriberto gumban ama ng panitikang bisaya taga ilo-ilo y y y Carmelina Felipe Cladones Zarzuela Isang dulang musical o isang melo dramang may tatlong yugto na ang mga paksa ay tungkol sa pag-ibig. . Sa makatuwid ang zarzuela ay iba sa moro-moro sapagkat buhay Pilipino na ang tinatalakay. panibugho at paghihiganti. Ito¶y naglalarawan din ng pang araw-araw na buhay ng mga pilipino. Upang lalong magustuhan ng mga manonood ang zarzuela ay may kasamang katatawanan na lagging ginagampanan ng mga katulong sa dula. Nagmula sa Europa .

1.tulang nilathala sa Sol.buhat sa isang kabanata ng noli. inulit sa republica Filipina at sa iba pang mga pahayagan sa pilipinas.isang sulat na bumabati sa mga kababaihang tagamalolos dahil sa kanilang paninindigan at pagnanais matuto. At La Independencia. 3. Ito¶y isang pagpapauna sa haharapin ng pilipinas y Brindis. Sekularisasyon ng mga parokya sa kapuluan.Panahon ng Propaganda Sa biglang tingin ay tahimik at takot ang bayan sa ibayong higpit at pagbabanta ng mga kastilangunit sa katotohanan ay ditto nagsimula ang pagpapahayag ng kanilang mapanlabang damdamin. y Hingil sa Katamaran ng mga Pilipino. Upang lumaganap ang kanilang simulain at maipaabot ang kanilang mithiin para sa bayan. pagkakapantaypantay ng mga Pilipino at kastila sa ilalim ng batas. 4. Ang kilusang propaganda ay naglalayon ng pagbabago. Jose Rizal y Noli me tangere at El Filibusterismo.ang dalawang nobelang ito ay tuwirang naglalahad ng sakit ng lipunan. mga asosasyon laban sa pamamalakad ng prayle. depekto sa edukasyon sa kapuluan. Pinatula ako. kalayaan ng mga mamamayang Pilipino sa pamamahayag. Nagkaroon ng bagong kilusan sa pulitika at sa panitikan. paniniil ng mga mapagsamantala at pagnanasang pakinggan ng mga maykapangyarihan ang hinaing ng bayan.sanaysay na napalathala sa La Solidaridad ang pahayagan ng kilusang propaganda. ay gumawa sila ng mga hakbang gaya ng pagsanib sa masonaria.isa pa ring sanaysay na nailathala sa Sol. . Ang tula ay pagsisiwalat ng kaniyang damdamin tungkol sa sariling bayan. y Awit ni Maria Clara. y Pilipinas sa loob ng Sandaang Taon.isang talumpati at tagayang alay sa dalawang nanalong pintor na Pilipino sa Madrid.pananalita at pagtitipon. Ang dating diwang makarelihiyon ay naging makabayan. 5. gawing lalawigan ng espanya ang pilipinas.kahulihulihang tula ni rizal. panumbalikin ang pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa kortes ng Espanya. maling pamamalakad ng pamahalaan at simbahan. y Sa Mga Kababaihang Taga-Malolos. y y Mi Ultimo Adios. 2.

Mga Kahirapan sa Pilipinas. Graciano Lopez Jaena Isa sa pangunahing repormista. hinangad niya ang pagbabago sa pamamalakad ng pamahalaan at simbahan sa ating bayan. ngunit din a niya natapos pagkat binawiin na siya ng buhay.siya ang nagging unang patnugot ng La Solidaridad.librong ikinalat ni Del pilar na nagtatanggol sa noli ni Rizal. Naglalarawan ng kalagayan ng bayan.isang parodying gumagagad sa nilalaman ng aklat-dasalan. Dupluhan.talumpating naglalayong mapabuti ang kalagayan ng kaniyang mga kababayan. mananalambuhay at mananaliksik ng kilusang propaganda ay nagkubli sa mga sagisag na tikbalang. y Mga Alamat ng Bulkan. Mariano Ponce Ang tagapamahalang patnugot. kamangmangan at pagmamalabis ng mga prayle. y Sa mga Pilipino. Itinatag niya at pinamatnugutan ang diarong tagalog.nobelang nang.sanaysay na tumutuligsa sa mga prayle at nagpapalayas sa mga ito upang mawala ang mga hadlang sa kaunlaran at kaligayahan ng pilipinas.uuyam sa mahalay na Gawain ng mga prayle. kalipulako at naming.katipunan ng mga alamat at kwentong bayan ng kaniyang lalawigang sinilangan.Marcelo H.tumutuligsa sa maling pamamalakad at edukasyon sa kaniyang bayan. Del pilar Isang mananangol at mamayahag ay napatanyag sa bansag na plaridel. Dasalan at Tuksohan. y Fray Botod-isang paglalarawang tumutuligsa sa kabalayan. y y La Hija Del Fraile.mga sinulat na patula. y y y y Caiigat Cayo-. . y Sagot ng Espanya sa Hibik nang Pilipinas-ito¶y naglalayong humingi ng pagbabago ngunit ipinahayag na di makapagkakaloob ng anumang tulong ang espanya. y Ang Kalayaan-bahagi ng kabanata ng aklat na nais niyang sulatin upang maging hiling habilin. La Soberania Monacal En Filipinas.

isang parmasyotikong dinakip at ipinatapon sa espanya ay sumanib sa kilusang propaganda at nag-ambag ng kaniyang mga sinulat sa Sol. sa ilalim ng sagisag na jomapa.nagpapahayag ng kalungkutan kung wala ang ina. y La Civilization Tagala ³El Alma Filipino at Los Itas. Impresiones. y Sampaguitas y Poesias Varias-katipunan ng kaniyang mga tula. at nobelista ng pangkat ay sumapi rin sa kapatiran ng mga mason at sa Asociacion hispano.tumutuligsa sa mga patakaran sa pagbubuwis.Pilipino upang itaguyod ang layunin ng mga repormista.mga pananaliksik na nagpapaliwanag na tayong mga Pilipino ay may katutubong kultura.kaunaunahang nobelang panlipunan sa wikang kastila na sinulat ng isang Pilipino.nagsasaad ng impluwesya ng kristiyanismo sa kabihasnan at kalinangan ng mga tagalog. La Tertulia Pilipina. La Cristiano y la Antigua Civilization Tagala.paglalarawan sa ibayong kahirapang dinanas ng isang mag-anakang naulila sa amang kawal.isang dulang tagalong na itinanghal sa liwasan ng malolos. Kilala sa pagkakaroon ng ³ memoria Fotografica´ang kaniyang mga sinulat na tula ay: y ANnuestro Obispo . Todo Por el Estomago.nagsasaad ng kahigtan at kabutihan ng kaugaliang Pilipino kaysa kastila. Jose Maria Panganiban Tagapag-ambag ng mga sanaysay at lathalain sa pahayagan ng mga proppgandista.pumipintas sa sistema ng edukasyon para sa mga kababaihan. y y y A Mi Madre. bulakan. Pedro Peterno Isang iskolar. y y y Sobre Filipinas Ang mga Filipino sa Indo Tsina Ang Panitikan ng Kilusang Propaganda Antonio Luna Sa ilalim ng sagisag na taga-ilog . Ninay. y y Noche Buena-isang akdang naglalarawan ng aktual na buhay pilipino. mananaliksik dramaturgo.y Pagpugot kay Longino. y y y La Maestro de Mi Pueblo.

y y y Noche de Mambulao Ang Lupang Tinubuan Sa Aking Buhay Ang kaniya namang mga sanaysay: y y y El Pensamiento La Universidad de Manila Su Plan de Estudio Isabelo Delos Reyes Isang manananggol. . manunulat at lider ng mga manggagawa. Ang kanyang mga sinulat: y y y y El Folklore Pilipino Las Islas Bisayas en la Ecopa de la Conquista Historia de Ilocos La Sensacional Memoria sobre la Revolucion Filipina. Nagtatag ng ³ Iglesia Filipina Independente´. mamahayag.

isang manipestong humihikayat sa kaniyang mga kababayan upang ipaglaban ang kalayaan at humiwalay sa Espanya. isang karaniwan ngunit magiting at dakilang mamamayan ng bansang Pilipino ay nagkubli sa sagisag na Agapito. Katipunan ng mga sanaysay na may ibatibang paksa gaya ng ³ang ningning at liwanag. ang pag-ibig ang gumawa. ang bayan at ang mga pinuno.sinulat upang maging pamantayan ng mga dapat ugaliin ng mga sasapi sa Katipunan.isang tulang nagpapahayag ng poot at pagbabanta sa mga sumasakop sa ating bansa. y Tapunan ng Lingap.N.ito¶y ang kartilyang naglalaman ng mga kautusan sa mga kaanib ng Katipunan. ang tao magkakapantay. y Mga Aral ng Katipunan ng mga A.inihanda niya ito upang maging kautusan ng mga kaanib sa katipunan ngunit dahil sa pagbibigay at paggalang kay Jacinto ay ang kartilang ginawa ng huli ang isinaalang-alang. y Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog.akoy umaasa .isang tulang nagpapahayag ng pag-alaala sa mga kababayan.isang panawagan sa mga kababayan upang ihanda ang loob sa pakikihimok.isang tula ng pag-ibig sa bayan. y Liwanag at Dilim. . y Katipunan Marahas ng mga Anak ng Bayan.kalayaan.and kodigo ng rebulusyon.LL. Bagumbayan at may pag-asa y Katapusang Hibik ng Pilipinas. nag kubli sa sagisag na Dimasilaw y Sa may Nasang Makisanib sa Katipunan Ito. y Katungkulang Gagawin ng mga Z. ang maling pananampalata y y Sa Anak ng Bayan.B(anak ng bayan).Panahon ng Himagsikan Andres Bonifacio Ang nagtatag ng katipuna.B.isang panawagang sa kaniyang mga kababayan upang buksan ang isip at hanapin ang katwiran. Pahayag. y Pag-ibig sa Tinubuang Lupa.humihingi siya ng lingap sa maykapal upang mapagtagunpayan ang pakikitunggali sa manlulupig at matamo ang katahimikan at kalayaan ipinaglalaban. Emilio Jacinto Ang utak na katipunan ay siya ring patnugot ng Kalayaan. Walang kailangang mamatay kung ang dahilan ay pagtatanggol sa kalayaan.

Iba pang mga manunulat ng Awit y y y y y Julian Felipe ± Sa Biak na Bato Lucino Buenaventura ± Liwayway Pedro Paterno ± Himno de la Revolucion Domingo Enrile ± El Anilli de la Dalaga de Marmol Joaquin choco ± Pepita at Jocelynang Baliw.isang tulang nagpapahiwatig ng pangungulila sa minamahal.ang mga titik nito ang pinakadakila niyang ambag sa ating panitikan.Apolinario Mabini Ang dating kasapi sa la liga na palihim na gumagawa upang magkaroon ng pagbabago sa pamahalaan. y El Desarollo y Caida de la Republica Filipina.nalathala sa pahayagang ³ El Liberal´ ito¶y tumutuligsa sa pamahalaang Amerikano at nagbigay diin sa karapatan ng tao. y Ang Tunay na Sampung Utos ng Diyos.salin sa tagalong ng kanyang ³El Verdadero Decalogo. Na nilapatan ng musika ni Jualin Felipe.ito¶y naglalaman ng paliwanag tungkol sa pagtaas at pagbagsak ng republika ng Pilipino. y Programa Constitucional de la Republica Filipina. Jose Palma Kasama sa paghihimagsik laban sa mga amerikano tagalibang sa mga kasamahang kawal sa pamamagitan ng kaniyang mga kundiman.salin niya buhat sa kaniyang akdang sinulat sa kastila ³ El Pueblo Filipino. siya ang nagging utak ng himagsikan. y Sa Baying Filipino. De Mi Jardin. Ang mga pahayan sa panahon ng himagsikan y y Heraldo de la Revolucion Indice Official . y y y Melencholias.pamagat ng aklat na pinagtipunan niya ng kaniyang mga tula.ito¶y palatuntunang pansaligang-batas ng republican ng pilipinas. Himno Nacional Filipina. y El Simil de Alejandro.

y y y y y y y y Gaceta de Filipinas La Independencia La Republica Filipina La Libertad Ang Kaibigan ng Bayan La Oportunidad La Revolucion Kalayaan .

kapulungan balagtas.ang mga pinakilalay ang samahan ng mga Mananagalog. at sa mga paksa ng relihiyon ang mga manunulat ay nagpasok ng mmga bagong panananaw at pakasa tulad ng sa pamahalaan. Ikalawa. akademya ng wikang tagalong. aklatang bayan. Ito ang µbunga ng kalayaan sa pamamahayag.ang pagkaakroon ng kalayaan sa pag sasalita. ng bagong panginoon ay malaking bagay sa kalingngan n gating panitikan. Nagging kilala rin ang mga aklat tungkol sa pulitika¶t lipunan at relihiyon. at sa mga samahan. Panitikan sa kastila SA larangan ng panitikang Pilipino sa kastila naipakita ng mga manunulat natin ang likas na kakayahang sumulat sa banyagang wika. Ang mga nobela kahit na maromansa ay di nakaligtaang gawing makatotohanan. bukod sa mga bilang ng musikal.mga tula. Mga katangian ng panitikan saq panahong ito: Una. Lumitaw din ang mga satiriko at mga katatawanang tula sa mga pahayagan. kalikasaan at mga sanaysay na personal na ginamitasn ng kani kanilang istilo. Ang panitikang nagpapakita ng tunay na mga pangyayari sa mga tao ay nag mualt sa siglong ito. Ang pagdami ng mga samahan sa wika ay nakatulonh nang malakai sa paglinang sa panitikan. sa relihiyon. nobela. paligsahang pampanitikan tungkol sa mga sanaysay. Ikatlo.PANAHON NG AMERIKANO Isang mahalagang pangyayari sa panahong ito¶y ang mabilis na pagdami ng mga babasahim. dula at balagtasan. ang totooy maraming naniwalang higit na maraming nalimbag mula sa pagdating ng mga amerikano kaysa sa mahigit na tatlong daang taong pagkasskop ng mga kastila. sa salita. sa p[ahayagan. Sa paglaya nila sa mga paraan ng pagsulat. ilaw at panitik. ang pagdami ng mga samahan sa panitikan. lumitaw din ang makatotohanang panitikan. Ang mga sumusunod ay kinilala sa larangan ng pag tula. Ang mga samahang ito¶y may kani kanyuang saliganbatas at siyang nag pasimuno sa ibat ibang palatuntunan. sa paniniwala at sa mga samahan ng ipinag utos sa panahon ng amerikano.Ang mga moro moro at senakulo noong panahon ng kastila ay unting unting pinalitan ng mga makabagong dula at saesuwela. aklatang florante. Ang pagkakaroon ng ganitong kalayaan. . sa panahong ito dumami ang limbag na panitikan. atbp.

Si Guerrero¶y binawian ng buhay noong ika-12 ng hunyo. Ilan sa pinakamasining niyang mga tula ang ³La Venganza de las Flores´. y y y ³A RIZAL´ ³A Emilio Jacinto´ ³SOBRE EL PLINTO´ Fernando Maria Guerrero (1873-1899) Siya ay nnaging kinatawan sa kapulungan pambansa at patnugot ng ³La Opinion´ nagging kasama din siya ni Antonio Luna sa pahayagang ³La Independencia´ . Sa tudling na ito¶y gumanit siya ng sagisag-panulat na ³BATIKULING´. Noonga1902. Sa ³la Vanguardia´ siya nag karoon ng tudling na pang araw-araw na may pamagat na ³Vida Manilenia´ na pawing tulang mapanudyo at mapagpatawa. ³Buenaventuranza´. ³Canto a Espania´. at nang bandang huli bapabilang siyang manunulat ng el Renacimiento. Sa larangan ng pagtula siya ay higit na nakilala. Noong 1908 ang kanyang ³Gloria!´ ay nanalo sa paligsahang inilunsad ng ³El Renacimiento´. Siya ay sumulat ng tulang handog kina Gat. Jesus Balmori (1886-1948) Ang unang aklat ng tula niyang pinamagatang ³Rimas Malaya´ ay lumabas noong 1904 nang siya¶y labing pitong taong gulang lamang. ang dalawang tulang´A Nuestro Senior Don Quijote de la Mancha´ at ³Triptico Real´ ay kapawa nanalo sa paligsahang pinamamahalaan ng ³Caza Espania´. siya ang nanalo ng unang gantingpala sa tula niyang ³mi Raza´. Ang pinalagay na malaking tula ni Fernando Ma. Ang sumusunod ay halimbawa ng tulang panghandog ni Apostol. Emilio jacinto. Nag lingcod siya sa ibat ibang pahayagang kastila tulad ng ³La Vanguardia´. At sa lahat ng mga bayaning Pilipino.Jose rizal. ³El Debate´ at ³La Voz de Manila´.Cecilio Apostol(1877-1936) Naging mamahayag siya sa la union noong 1902. Sa paligsahang itinaguyod ng ³Club International´noong 1902. ³El Volcan de Taal´. Nag wagi siya sa maraming paligsahan. Apolinario mabini. 1929. ³En el circo´. . Guerrero ay tinipon sa isang aklat na pinamagatang ³Crisalidas´ . at iba pa.

³Vae Victis´ (Pala ng natalo) 3. ³Specs´ (Mga pananaw) unang gantimpala 2. ³Mi Casa de Nipa´(ang bahay kong pawid. sa pamamagitan ng isang huling tulang hinabi niya sa banig ng karamdaman. ³Se Deshojo la Illor´ 3. Ayon sa ugong ng palakpakan pagkatapos ng balagtasan na si Bernabe ang nakaakit sa madla. 1904) 2. 1938)nag tamo ng unang gantimpala sa timpalak ng komonwelt. 1908: 1. Mga tulang nagwagi sa timpalak-panitik ng ³El Renacimiento´. ³Balagtasan´(1937) 4. ³ Rimas Malayas´(mga tugmang Malaya. 1948. Ang kanyang mga tula ay tinipon at ipinaaklat at pinamagatang ³Cantos del Tropico³. 1. ³Himno a rizal´(Awit kay Rizal) Mga Nobela. Isa pang aklat na may pamagat na ³Perfil de cresta´ ay naglalaman ng salin niya sa ³Rubaiyat´ ni Omar Khayyam at prologo ng yumaong Claro M. Ang panig ng ³Gunita´ ay ipinagtanggol ni Balmori at ang ³Limot´ ay kay Bernabe. ³Vidas Manilenias´(buhay maynila. ³Bancarrote de Almas´ 2. Ang mga sumusunod ay talaan ng kanyang mga sinulat: 1.Si Balmori¶y nahirang maging kagawad ng Philippine Historical committee at katulong tekniko sa tanggapan ng pangulo hanggang siya¶y namatay noong ika-23 ng mayo. . 1928) 3. Ang tulang ito na pinamagatang ³A Cristo´ ay lumabas na ³Voz de Manila´ sa araw ng kanayang kamatayan. Recto. ³La Suerte de la Fea´ Manuel Bernabe Sa labanan nina Balmori at Bernabe sa isang balagtasan noong 1920 sa paksang ³El Recuerdo y el Olvido´ ay walang nahayag na nanalo sapagkat kapwa magaling ang dalawa.

!Canta Poete!´ ³Soldado-Poerta´. nakilala siya sa pagiging manunulat at mambibigkas sa kastila at tagalog. y y ³ANG DAMPA KUNG PAWID´ ³ANINO AT PAG-ASA´ Zoilo J. quezon na noo¶y puno ng partidong nasyonalista at pangulo ng mataas na kapulunga(senado) ng pilipinas. manunullat din sa taliba. Mga sinulat ni Recto. Higit siyang kilala sa wikang kastila. ³Mi Adios a Iloilo´. ³El Imposible´. ³La Opinion´ at iba pang mga pahayagan at magasin.Ang mahuhusay at kilalalang mga tula niya ay ang mga sumusunod. ³No Mas Armor Que El Tuyo´ at sa kanyang natagpuan ni de la Camara ang isang karangalan ng pinakamagaling na makata sa kastila. ³Los Reina del Carnaval´. Nagging patnugot-tagapagmathala si Hukom Hilario ng ³New Day´. ³Excelsitudes´. isang taong nagging patnugot ng ³Buhay Pilipino´. naputungan siya ng karangalan´makatang Laureado´ sa lalawigan ng pampanga noong 1917 sa kanyang tulang ³Almas Espaniola´ at ng sumunod na taoon pamuling pinarangalan siyang ³Makatang Laureado´ sa tulang ³Jardin de Epicureo´. ³El Debate´. Claro M. Ang mga sumusunod ay ilan sa kanyang mga dula: ³La Mejor Ofreda´. patnugot ng ³Pangina de la Mujer´ na ³La Vanguar dila´. ³Prisonera de amor´ at ³La . ³Castidad´. Nagging patnugot siya sa ³Vida Filipina´. Ang hulinh aklat na ipinalimbag niya ay ang ³Bayung Sunis´ Rosa Sevilla Alvero (1879-1954) Sa larangan na panitikan. ³Espania en Filipinas´. ³El Sueno fel Poeta´. Recto(1890-1960) Ang itinatag niyang partido Demokrata ay nagging subyang pamumuno ni Manuel L. ³Blason´. Hilario (1891-1963) Ang unang aklat ng tula na inalathala ni Hilario noong 1911 ay may pamagat na ³Adelfas´ sinundan ito ng ³Patria Y Redencion´ noong 1914.

Alejo Pica Valdez: Ang napbantug na tula ni Valdez ay ang ³Oracion´. Jose Hernandez Gavira.nag salin din si Gavira ng ³Ultimo Adios´ ni Rizal sa tagalong at Hiligaynon. PANITIKAN SA INGLES Noong una ang mga sulatin sa wikang ingles ay pormal na mapanggaya.1933 at ³El Dolor de Amor´. at ³Mi Copa Bohelia´. 1937. 1934. ³at ³Homenaje´. Adelina Currea: kauna unahang pilipina na sumulat ng tula sa wikang Josekastila. Mapapansin pa rin ang paggamit ng mga salitang kastila paminsan minsan. 1921: ³Cantame un Canto en Espaniol´. Ang tulang-awit niyang ³El Nido´ ay nagkamit ng ³Gantimpalang Zobel´ 3. tatlong aklat ng mga tula sa kastila naipalimbag ni Gavira ang ³Del MI Jardin Sinfinico´. ³El Amor de los amores´. Ang mga sumusunod ay talaan ng ilan pang mga makatang Pilipino na sumulat ng tulang kastila: 1. Nagsulat din siya sa pahayaganng ³ El Renacimiento Pilipino´. at ³Prevario de Amor´ 4.Loca de Hinulugang Taktak´ dalawang aklat sa ³Gramatica Kastellano´ ang isinulat niya at ng anak niyang si Aurelio. 5. ³Dolor de Soledad´. at sa mga samahan na may ³The Philippine writer¶s . Malaki ang naitulong ng mga pahayagan at mga samahang nagbibigay ng pabuya sa magagaling na manunulat katulad ng ³The philippine Herald´ ³Philippine Education Magazine¶ ³The Manila Tribune´ ³Graphic´ ³the women¶s Outlook´ ³The woman¶s home journal´ ³the free Press´ ³. Isidro Marfori: napabantog siya sa apat na aklat ng tula na kanyang naisulat ³Aromas de Ensueno´1915: ³Cardencias´ 1917 ³Bajo El Yugo fel Dolar´. 2. Jose Teotico: Ilan sa mga tula sa kastila na nagdala kay Jose Teotico sa tagumpay ang mga sumusunod: ³Sal Modias Nocturnas´: ³La Dalaga de Mi Tierra´. ³Electa´. ³Intimas´: Dalawa sa mga akda niya ang naitanghal ang ³Sinceridades´. Nahirapan sila sa paggamit ng mga pang-ukol at mga panghalip.

Lumabas na ang pinakamaganda ay ang ³mga kamag anajk´. ³mga pagkakataon´. Nakasulat siya ng may 25 dula at ilan sa pinakamahalaga ay ³mga kamag anak´. ANG NOBELANG TAGALOG Ang nobela ay kuwentong pinahaba na maaring hindi makakatotohanang kasaysayan subalit maaari rin namang mangyari. Jose Pangniban.M. Casiano T. ³panibugho´. Ang ilan sa mga sanaysay sa wikang ingles ay sina F. maiikling kwento. Ang kauna-unahang nobelang pilipinong nasulat sa ingles ay ang ³A Child of Sorrow´. Ang unang tatlumpung taon ng panitikang Pilipino sa ingles ay di gaanong nagkaroon ng dula at nobela sa ingles. Jose Maria Rivera²si jose maria rivera ay nag sulat ng mga tula. Jose Garcia Villa. Arturo B. Mula noong 1900 hanggang 1930 ay maraming naisulat na mahahalagang sanaysay. pulitika at mga suliraning panlipunan. Catanghal.P at iba pa. Sol H. Ito ang madalas gamiting behikulo sa pag uyam. D. ³dalawang hangal´. maiikling kuwento at mga tula. at ³lucha electoral´. Loreto Paras Sulit. Clemencia Joven. Francisco Benitez. Aurelio S Alvero. at Amador Daguio. Nakilala sa panahonh ito sina Paz Marques Benitez. Siya ang nagtatag ng ³Compania Ilagan´. AmadorDaguio. Calalang. noong 1924 at ³Nadia´ noong 1929 na pawing kay Galang. Natuto siyang sumulat ng dula sa sariling pag sisikap. Rotor..H. Sa laki ng paniwala ng kanyang mga anak at apo sa kanyang kakayahan. Jose Dayrit. ³biyaya ng pag ibig´. Paz Latoreba. ³mga bingi´. samantalang ang iba nama¶y nag-ukol sa mga paksang pormal katulad ng edukasyon. Ilan sa mga dulang naisulat ni Hermogenes Ilagan ang ³despues de dios el dinero´. pagtuturo. Hermogenes Ilagan²Si Hermogenes lalagan ay nakilala sa tawag na Ka Moheng.association´ ³The Writer¶s Club´ sa U. . gwekoh. sila ay sumunod din sa kanyang hilig. Mercedes grau. Halos hindi napagukulan ang dula sapagka¶t ang mga dula sa sariling wika aty mga sarsuwela ang kinagiliwang panoorin. Ang ilan sa mag sanaysay ay maagang unawain at mga katatawanan. Jorge Bocobo. sanaysay subalit ang higit na pinag ukulan niya ay dula. kasaysayan. Soriano. Ang pag sulat at pagpapalabas ng dula at sarsuwela. Africa. at ³sinemategrafo´. REmidios Mijares. Augusto C. ´dalagang bukid´.

Faustino Aguilar. . Kundi kumakatawn sa lipunan o ekonomiya na nagpapaligsahan upang mapabuti ang baway panig. Roman Reyes at Fausto Galauran. Ang ganitong uri ng sulatin ay lumaganap sa pilipinas pagkasakop ng amerika sa ating pulo at ang nobela ay nahahati sa dalawa ang nobelang pang lipunan at naobela ng pag ibig. Faustino Aguilar²ang mga pangyayari sa kanyang panahon ang nag udyok sa kanyang isulat ang ³Pinaglahuan´. Hugo Verde..Ang kanyang ³Nangalunodsa Katihan´ ay isang nobelang pang ibig.Inigo Ed Regolado. Santos ang ³Ama ng balarila´.. Pangarap. Lope K. Lukas. Katulad ng ³Banaag at Sikat´ ang ³Pinaghaluan´ ay nag lalarawan din sa mga kaawa awang kalagayan ng mga mahihirap at naglayong iangat sila kahit kaunti. Talinghaga. damdamin at pag kahumaling kaysa katalinuhan. Ang pagiging pangulo niya sa ³Union ng mga Manggagawa´. Doktor Lukas. Sa buong pagsusulat niya ay ibat ibang sagisag panulat ang kanyang ginamit katulad ng Sekretong Gala.pag papaliwanag sa pulitika at relihiyon o pag bibigay ng mga impormasyong teknikal. Santos²Si Lope K. Ang pangunahing layunin nito¶y ang manlibang sa pamamagitan ng sunod sunod na pang yayari ay inilalarawan ng kalikasan at mga hibla ng madamdaming pag uulat. Lakan Dalita. Anak Bayan. nobelista. Ang sa ³Ngalan ng Diyos´ ay isang nobelang laban sa relihiyon. Panginorin. Perfecto Makaaraw.kuwentista. Ang pinakamagandang halimbawa ng nobelang panlipunan na naisulat ni Mang upeng ay ang ³Banaag at Sikat´. Ang ³Lihim ng isang pulo´ ay tungkol sa isang raha sa pagdating ng mga kastila. Verdugo. Nobelabg pag ibig²ang uri ito ng nobela ay nagbibigay halaga s autos ng puso. Nobelang panlipunan²ang ganitong ui ng salaysayin ay naiiba sa maromansa sapagkat ang mga kilos ditoy hindi personal. Poetang Peperahin. makata. Remigio Mat Castro. Kulodyo at Gulite. Ilan sa maaring banggitin magagaling na mga nobelista sa uring ito sina Valeriano Hernandez Penia . Ang ganitong sunod sunod at masalimuot na mga pangyayari ang ikinaiiba sa maikling kuwento. Lukan Diwa. Taga Pasig. gurro at at pulitiko ay isa ring batikang mamahayag.

³Pagkakaisa´. at wika. Katangian ng maikling katha: 1. Engracio Valmonte. pakikipag talo. napapanahon upang magkaroon ng interes ang mga mambabasa 4. may pagkilos. Ang nobelang itoy pilipinung Pilipino sa mga tauhan.Valeriano Hernandez Penia²Si Valeriano Hernandez Penia ay isang manunulat at nobelista. Sa pagdating ng ibang mga pahayagan at mga babasahing tulad ng ³Taliba´. Halos lingguhan. Ang kuwento ay dapat na magkaroron lamang ng isang pangyayari. silo. buwanan. at may orihinalidad. Ayon kay Dr. tuloy tuloy hanggang marating ang kasukdulan. Si Nena at si Neneng²ang nobelang ito ay tungkol sa pagkikipag kaibigan. ³Kinti Kulirat´ sa pitak niyang buhay maynila sa Muling Pagsilang´.ibi nilang ang mga sumusunod ng mkga manunulat ng maikling kuwento: Jovita Martinez. maikli 2. Maiikling katha Naging maunlad ang pagsusulat ng maiikling katha sa panahon ng Amerikano sapagkat malaki ang naitulong ang mga pahayagang tagalong. Remigio Mat Castro. at taunan ang pagbbibigay nila ng gantimpala sa pinakamagandang katha na napili. ³Ang bansa´. Deogracias del Rosario.Victoriano Yanzon. 5. may orihinalidad 3. Ang mga kabataang manunulat ay higit na nag ukol sa mga suliranin ng puso kaysa sa udyok ng isipan. ingles at kastila na may kaalinsabay na mga magasin na naglalaman ng maakling katha. may pag kakaisa. ³Liwayway´.Aguinaldo at . Rosalia de Leon. Simula nang isulat ang maiikling kuwento ni Patricio Mariano na pamamagatang ³Sumpa kita ³ at ³Dalawang puso sa liwang ng buwan´ noong mga unang taon pagsakop ng Amerika ay marami na ang nagisusunod na mga babae at lalaking manunulat. Dumatibng ang panahon na biglang nanghina ang pagsulat ng maikling kuwento. at ³Alitaptap´ ay sumigla na naman ang mga kuwentista.

³Ang pusa sa aking Hapag´ ni Jesus A. ³50 kuwentong ginto´(1936) na pinamutnugutan ni Pedrito Reyes. ³Kaaliwan at palakuwentuhan (1970) na ipinalimbag ni Inigo Ed Regalado. ³Nagbibihis ang Nayon´ ni Brigido C. ³bakya´ ni Hernando Ocampo (1939) 6. Ilan sa mga naipalimbag na aklat ng maiikling kuwento ang mga sumusunod: 1. ³Bahay na bato´ ni Antonio Posales (1937) 4. Hernando Ocampo. Nag kakaloob ng mbedalyang ginto ang ³Katipunan ng Kuwentista ³mula 1932 hanggang 1935. Dumating ang panahon nang lingguhang liwayway ay nagkaloob ng unajng gantimpala sa pinakamabuting kuwento noong 1920²sai Cirio J. Si clodualdo del Mundo ay Lumikha naman ng ³Parolang ginto´ noong 1930 na naglalaman ng pinaka mabuting kuwento noong 1927 hanggang 1929 at nilikha ni Alejandro Abadila ang ³Talaang Bughaw´ noong 1932.´Akoy mayroong Ibon´ ni Deogracias del Rosario (1932) 2. Antonio Rosales.Nieves Baens del Rosario. Upang mapasigla ang mga kuwentista. Itoy nag lalaman na tatlumpung maiikling kuwento. Arce (1939) 4. ³Mga kuwentong ginto (1936) may 25 magagandang kuwento sa panahong 1925 hanggang 1935 na pinamatnugutan nina Abadilla at del Mundo.Hernandez. Kasama sa aklat na ito ang ilang tunay naming magandang kuwento katulad ng mga sumusunod: 1. Brigido Batungbakal. . Edrosa (1938) 5.´Wala Nang Lunas´ni Amado V. ang mga sumusunod ang mga nagtagumpay 1. 3. Panganiban ang kinikilalang kuwentista ng taon dahil sa kanyang ³Bunga ng kasalanan´. Narciso reyes at iba pa. ³Walong Taong gulang´ ni Genoveva D. 2. 1886-1948´ay pinamutnugutan ni Teodoro agoncillo (1949). ³Ang maikling Kuwento ng tagalong. Babtung Bakal (1937) 3.

. ang musa ni Balagtas sa kanyang ³Florante at Laure´.2. nakawiwili at nakabibighani. May napapabilang sa mga makatang liriko. Karamihan ng mga tulang nasulat nang dumating ang mga amerikano ay nabibilang sapagkat na ito. at kalamyusan. Mga Tulang Liriko. Isa pang makata sa pangkat na ito ay si Inigo Ed Regalado.´Sugat ng alaala´ ni fausto Galauran (1834) 4. Si Pedro Gatmaitan na kinilalang pinakamabuting makata sa liriko ay maraming naisulat na tula. sa tuwing lilitaw ay nagpapakita ito ng katamisan. Ang tulang liriko ay nagging popular at nagging libangan ng mga makata. rosario (1933) 3. ³AY! AY!´ ni Rosalia Aguinaldo (1935) Mga tula Kahit na ang panulaan ay sintada ng kasaysayan at gamiting gamitin ng . Ilan sa mga mahahalagang tula niya ang ³Kalansay´. . Ang istilo ay madaling maunawaan. ³Butil´. Si Gatmaitan ay nagging mamahayag. Ang tula niyang nagbigay ng di kakaunting karangalan ay ang ³laura´ tumanggap siya ditto ng unang gantimpala na kaloob ng ³Samahang Mananagalog´. Ang ganitong uri ng tula ay ililalaan sa mga uring inaawit. ³Abo´. kagandahan. reporter at editor at alitaptap. Si Patricio Mariano ang nagsimula noong ikadalawampung siglo sa kanyang tulang ³Hindi Sayang´.´Aloha´ ni deogracias A.Sinasabi ng mananalam buhay ni Regalado na bukod sa pagiging nobelista ay makata at magaling na manunulat din siya. makatang mapanudyo at mga makatang pambalagtasan.bilang makata sa liriko punong puno siya ng pilosopiya madaling basahin at unawain at nakawiwili. Si Lope K. Ang paksa ng tulang ito ang mga katangian ni Laura. ³Sinulid´. Santos ang pinakakilalang nojbelista ng lipunang pampulitika at ³Ama ng Balarila´ ay maituturing na isa pinakamagaling sa tulang liriko. at ³Bagting´. ³Aso´.

Naging artista rin siya sa pelikula sa ³Oriental school´ at sa dulaan ay makalawa. nagging pangulo siya ng ³Samahang Bulakan´ sa loob ng tatlung taon sa ³Pintik´ ng isang taon . . Si Balmaceda ang nanalo sa labanan. Jose Corazon de jesus²Isinilang sa Sta. Santos naman sumulat ng ³Ang Pangginggera´. Maria. Regalado. Ang nakahihigit sa lahat ay ang ³Ang Anak ni Eva´ na may 6. pantahanan o mga pangyayari sa lipunan.awit. sa ³apolo´ isang taon at pangalawang pangulo sa ³kapulungang balagtas´ ng isang taon din. Ang ³Naku! Ang Maynila!´ ay isang katatawanang nangyari sa isang probinsiyano na nagtungo sa maynila. Sa lahat ng panahon ay magkakatulad antg mga tulang pasalaysay. Ang kanyang dalawang mahahalagang tulang liriko ay ang ³Bukas´ at ³Ulila´.Ang ³Ulila ay maikling tula.pasyon ay may paksang relihiyon ang mga sumunod na mga tula ay walang tiyak na paksa. Ang unay isinulat na pambalagtas na kalaban niya sina Benigno ramos at Inigo Ed. Si Julian Cruz Balmaceda ay malaki din ang naitulong sa paglinang sa ganitong uri ng tula. sa ³Alamat sa Nayon´ at sa ³Maria Luisa´ Tulang pasalaysay²Ang layon ng mga tulang pasalaysay ay mag-ulat ng mga pangyayari sa pamamagitan ng berso.1896.Si Juan Cruz Balmaceda ay isa ring makatang liriko. Ang ³Sa Bayan ni Plari del´ ay isang pag sasalaysay ng pagliliwaliw ng ginawa ng ³Samahan ng Mananagalog sa bulakan sa pook nin del Pilar.madalas siyang nanalo sa balagtas at noong taong 1932. Sumunod si Patricio Mariano sa kanyang ³Ang mga anak dalita.600na taludtod na may labing walung pantig ang bawat taludtod. isang biglaan at maikling kasiglahan kaya¶t maliwanag at malarawan. Maaring ang paksa¶y tungkol sa mga tungkol sa mga tunay na pangyayari. Ang ganitung uri ng tula ay unang ipinakilala ni Pedro Gatmaitan sa kanyang ³Ang Kasal´.´ Si Lope K. Ang pagkakaiba lamang sa ganitong uri ng tula at samantalang ang mga kurido. siya ang n aging ³Hari´. Bulakan noong ika 26 ng disyembre.

Ang namalasak na tula ng panahong yaon ay ang ³Haikku´. Ang mga pahayagan at lingguhang magasin Ingles ay halos ipinatigil na lahat liban sa Tribune at Philipppine Review. ³Lusod. China at Pilipinas. Malaysia. ang mga malalaking sinihan ay ginawang tanghalan ng mga dula. Sunod na binagsakan ang Malaysia. ang Tanaga at karaniwang anyo. Natigil ang panitikan sa Ingles. . Francisco B. Nabalam ang pagunlad ng panitikang Pilipino nang sakupin ng hapon ang Pilipinas noong 1941-1945. Ang tanaga ay may sukat at tugma. Noong ika-8 ng disyembre ng taong 1941 ay bigla na lamang binagsakan ng bomba ang Pearl Habor sa Hawaii na kinabibilangan ng Hukbong Dagat na Amerikano. Layunin nitong itaboy ang mga bansang Kanlurang sumasakop sa ibang bansa sa Asya gaya ng Indonesya. Rodrigo at Alberto Cacnio. Karamihan sa mga dulang pinalabas ay salin sa Tagalog mula sa Ingles. isang tulang bibubuo ng labimpitong pantig na nahahati sa tatlong taludtod ay binibuo ng limang pantig . Nayon at Dagat-dagatan´ ni N. Biyetnam at Pilipinas. Pagkatapos ay sinakop ito. ³Uhaw ang Tigang na Lupa´ ni Liwayway Arceo.. Ang bawat taludtod ay may pitong pantig. Francisco S. Sa Ingles at Tagalog ay nakilalal si Juan C. Sa kabilang dako ay umunlad and panitikang Pilipino. Mangahas. Incasiano. Ang nagkamit ay ang mga sumusunod: ³Lupang Tinubuan´ ni Narciso Reyes. mailki ang Haikku ng Hapon ay may dalawa pang uri ng tulang lumaganap. unang gantimpala. Ang dulang Tagalog ay nagkaroon ng pagkilos.V.M. at sa 25 namang mahuhusay ay pinili ang tatlong binigyan ng gantimpala. ikalawang gantimpala. May ilang sumulat na sina Federico. Laya.Panahon ng Hapon Ang Bansang Hapon ay malaki ang pagnanais na siyang maghari sa buong Asya. ang hukbong dagat. Sapagkat napanid nito ang mga sinihan gawa nang ipinagbawal na ang pagpasok ng pelikulang Amerikano ditto. Sa panahong ito pinili ang nga pinakamahusay na 25 kwento ng 1943. ikatlong gantimpala. And mga nagasalin ay sina Narciso Pimentel. isang samahan ng mga mandudulang Pilipino. Ang mga dating sumulat sa ingles ay bumaling sa pagsulat sa Tagalog. Indonesia. Lihim niyang pinalakas ang kanyang sandatahang panlakas. Sila rin ang nagtatag ng ³ Dramatic Philippines´. Salvador Lopez at Manuel Aguilla. katihan at panghimpapawid. Gonzales. ikalawang taludtod ay pitong pantig at ikatlo ay may limang pantig tulad ng sa una.

Kabilang ang mga sumusunod: ³sino ba kayo´ ³Dahil sa Anak´ ³Ang palabas ni Suwan´ ³Higanti ng patay´ ³Libingan ng Bayani´ Ang lahat ng ito¶y sinulat ni Julian C. Mother America. Francisco B. Sa America noong 1942 ay nagsusulat sina Jose Garcia Villa ng tula. si Carlos Bulosan ay ng Chorus for America and Letter from America at maikling kuwentong ³The Laughter of my Father´ si Carlos P. Salvador Lopez at Manuel Anguilla. Santiago ³Lumubog ang Bituin´ ni Isidro Samapa Castillio. Balmaceda. ³Panday Pira´ ni Jose Ma. Romulo naman ay sumulat ng mga aklat na may pamagat na I saw The Fail of the Philippines. . kabilang sina Federico Mangahas. Mangulimlim ang panitikang Ingles noong panahon ng Hapon. Icasiano. Hernandez ³Bulaga´ ni Clodualdo del Mundo ³Sangkuwaltang Abaka´ ni Alfredo Pacifico Lopez ³Sa Pula sa Puti´ ni Francisco Soc Rodrigo Sa Nobela ay lima ang natanyag at ang mga ito¶y isinapelikula ang mga sumusunod: ³Tatlong Maria´ ni Jose Esperanza Cruz ³Sa Lundo ng Pangarap´ ni Gervacio Santiago ³Pamela´ ni Adriano Q.Have Come Am Here. Ilan lamang ang nakasulat sapagkat silay takot na mapagbintangang maka-Amerikano.

1945. y The Japanese forces installed a puppet government in Manila headed by Jose P. Laurel as president. Included were prominent Filipinos who had been active in the puppet government that the Japanese had been established. the third commonwealth elections were held on April 23. ´A Peoples Court" was created to investigate and decide on the issue. On October 20. Quezon died of tuberculosis while in exile and Osmeña took over as president. Congress convened in its first regular session on July 9. lead by Manuel L. y y Japan formally surrendered in September 2. y The first law of this congress. This government is known as the Second Philippine Republic.. 1941. y Manuel Roxas was elected Senate President. Roxas won thus becoming the last president of the Philippine Commonwealth. while Prospero Sanidad became speaker pro Tempore. 1944. enacted as commonwealth act 672. 1946. y Amidst this sad state of affairs. and Elpidio Quirino was chosen President Pro Tempore. organized the central bank of the Philippines. the Japanese. 1945. y In September 1945 the counter intelligence corps presented the people who were accused of having collaborated with. Osmeña went into exile in the U.The Philippine Commonwealth y The Commonwealth is the 10 year transitional period in Philippine history from 1935 to 1945 in preparation for independence from the United States as provided for under the Philippine Independence Act or more popularly known as the Tydings-McDuffie Law. or given aid to. y The Commonwealth era was interrupted when the Japanese occupied the Philippines in January 2.S. the Allied forces led by Gen. the Commonwealth government was restored. Douglas MacArthur landed on the island of Leyte to liberate the Philippines from the Japanese. y It was the first time the people¶s representatives have assembled since their election on November 11. After liberation. 1942. Jose Zulueta was speaker of the house. Quezon and Sergio S. . y The Commonwealth government. Sergio Osmeña and Manuel Roxas vied for the Presidency.

1902. also known as the Cooper Act.y The Commonwealth era formally ended when the United States granted independence to the Philippines. with the Philippine Commission as the upper house and a still-to-be-elected Philippine Assembly as the Lower House Retention of the executive powers of the civil governor. Here are some of the more important provisions of the Cooper Act: Ratification of all changes introduced in the Philippine government by the president of the U.. The bill proposed the creation and administration of a civil government in the Philippines.Cooper Act  United States Congressman Henry Allen Cooper sponsored the Philippine Bill of 1902. the office of the civil governor and the Supreme court Extension of the American Bill of Rights to the Filipinos except the right of trial by jury Creation of bicameral legislative body. such as the establishment of the Philippine Commission.S. Important legislations and events during the American period that made the Philippines a commonwealth of the United States: The Philippine Bill of 1902 . who was also president of the Philippine Commission Designation of the Philippine Commission as the legislating authority for non-Christian tribes Retention of the Judicial powers of the Supreme court and other lower courts Appointment of two Filipino resident commissioners who would represent the Philippines in the US Congress but would not enjoy voting rights Conservation of Philippine natural resources The bill contained 3 provisions that had to be fulfilled first before the Philippine Assembly could be establishing these were the: . 1946. as scheduled on July 4.  President Theodore Roosevelt signed it into law in July 2.

. 1981. Replace the Philippine bill of 1902 as the framework of the Philippine government.  The Jones Law or the Philippine Autonomy act.  Other Filipinos who occupied this position included Manuel Quezon. and Camilo Osias. The Recognition of the Philippine Assembly paved the way for the establishment of the bicameral Philippine Legislature. The Philippine Assembly  The assembly was inaugurated on October 16. Isaro Gabaldon. Jaime de Veyra. the U. as stated in its preamble. while the Philippine Commission served as the upper house. Teodoro Yangco. The Jones Law  To further train the Filipinos in the art of government. The Assembly functioned as the lower House. It was the first official document that clearly promised the Philippine independence. 1907 at the Manila Grand Opera House.S. 1916. Creation of the Council of State  Upon the recommendation of Manuel L. Quezon and Sergio Osmeña. Resident Commissioners  Benito Legarda and Pablo Ocampo were the first commissioners. with US secretary of War William Howard Taft as guest of honor.. Congress enacted the Jones Law on August 29.Complete restoration of peace and order in the Philippines Accomplishment of a Nationwide census Two years of peace and order after the publication of the census. Governor General Francis Burton Harrison issued an executive order on October 16. creating the first Council of State in the Philippines. as soon as a stable government was established.

the new U.S. The Tydings-McDuffie Law  In December 1933. 1934.S.The Os-Rox Mission  One delegation.  President Herbert Hoover did not sign the bill. and Senator Bronso Cutting. that met with partial success was the Os-Rox Mission.S. specifically the provision that gave the U.  President Franklin Delano Roosevelt.S. however. Quezon returned to the Philippines from the United States with a slightly amended version of the Hare-Hawes-Cutting bill authored by Senator Milliard Tydings and representative McDuffie. The Os-Rox group went to the United States in 1931 and was able to influence the U. signed it into law on March 24. but both Houses of Congress ratified it. Public Law 73-127) or more popularly known as the The Tydings-McDuffie Law provided for the establishment of the Commonwealth government for a period of ten years preparatory to the granting of Independence. . president the right to maintain land and other properties reserved for military use. U. Manuel L. Congress to pass a proindependence bill by Representative Butter Hare. it was rejected by a the American High Commissioner representing the US president in the country and the Philippine Senate.  The Hare-Hawes-Cutting Law provided for a 10-year transition period before the United States would recognize Philippine independence. so called because it was headed by Sergio Osmeña and Manuel Roxas. When the Os-Rox Mission presented the Hare-Hawes-Cutting Law to the Philippine Legislature. The Tydings-McDuffie Act (officially the Philippine Independence Act of the United States Congress. Senator Henry Hawes. president. See the full text of the Tydings-McDuffie Law.

. Ramos. Santiago.philippine-history. R.etal (1989)Panitikang Filipino:Kasaysayan at pag-unlad. Internet: y y http://www. M.org/wiki/Commonwealth_of_the_Philippines.Reference Books: Pineda.P. etal.htm http://en. M. Quezon City: Katha Publishing.B. P.wikipedia. Metro Manila: National Bookstore. Metro.(1979)Ang Panitikan Pilipino sa Kaunlarang Bansa. E.etal(1984)Panitikang Pilipino.org/philippine-commonwealth.Manila: National Bookstore.