P. 1
Tahanan Ng Isang Sugarol

Tahanan Ng Isang Sugarol

|Views: 9,435|Likes:
Published by Jeahna Lei Urgelles

More info:

Published by: Jeahna Lei Urgelles on Jan 17, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/10/2013

pdf

text

original

TAHANAN NG ISANG SUGAROL Akdang: Malay Teorya: Imahismo Genre: Maikling kwento Salin ni Rustica Carpio Ang maputing

ulap sa maaliwalas na langit ay matingkad na nakukulayan, parang bahaghari. Mabilis na papunta sa kanluran ang lumulubog na araw. Dahil tapos nang magalaba, mabagal na tumayo si Lian-chiao sa tabi ng balon. Sandali siyang napapikit nang maramdamang tila may mga bituing lumilipad sa harap niya, gustong mawala ang mga bituing nakahihilo. Si Siao-lan, ang anak niyang babae na tatlong taong gulang ay hubad na nakaupo sa tabi ng palanggana at naglalaro ng tubig. “Inay, tapos na po ba kayong maglaba? Ako na ang magsasampay.” Si Ah Yue iyon na mas matanda kay Siao-lan ng mga tatlo o apat na taon. Nagdidilig siya ng mga gulay na Chaisim sa kabilang gilid. Nang makitang tapos nang maglaba ang ina, mabilis siyang tumakbo para kunin ang mga labada at isampay sa alambreng nakatali sa dalawang poste sa loob ng kubong walang dingding. Hindi sinagot ni Lian-chiao si Ah Yue. Tumango lamang siya, nakatayo pa rin at nakapikit—nagpipilit na mabawi ang lakas. Payat siya at maliit, mga biente-singko anyos, at nakasuot ng kupas na asul na sam-fu. Medyo nakangiwi ang kanyang mga labi. May pangit at nangingitim na bukol sa kanyang noo. Halatang napalo siya ng isang matigas na bagay kamakailan lamang. Malaki ang kanyang tiyan. Madaling mapansing nagdadalantao siya at malapit nang manganak. Nang dumilat si Lian-chiao, nakatayo na si Ah Yue sa isang bangkito at isa-isang isinampay ang mga damit sa alambre. Dahil mataas ang alambre, kailangang tumingkayad siya at tumingala. Habang minamasdan ang maliit na katawan niyon at ang alanganing paraan ng pagsasmpay ng mga damit sa alambre, biglang nahabag si Lian-chiao. Mahina niyang sinabi, “Ah Yue, mag-ingat ka. Baka ka mahulog!” “Opo!”, sagot ni Ah Yue. Bigla iyong pumihit, nangangambang tumingin at nagtanong, “Inay, luto nab a ang hapunan? Kung hindi, kagagalitan at bubugbugin na naman tayo ni itay!” Nakapukaw kay Lian-chiao ang huling sinabi niyon. Bigla siyang kinabahan. Kahit mayroon pang kaning lamig na natira sa pananghalian, lulutuin pa ang mga gulay. Kapag walang nakain, pag-uwi ang asawa niyang sugarol, tiyak na may mangyayari. Hindi sinasadya’y nahipo niya ang namamagang bahagi ng noo. Tuamahip ang kanyang puso. Nagmamadali siyang naligo sa tabi ng balon at pagkatapos ay tinulungansi Siao-lan sa paglilinis ng katawan nito. Pinuno niya ang dalawang bald eng tubig at kinarga ang mga ito sa pingga pauwi. Ang nakahilis na sinag ng lumulubog na araw ay tumama sa kanyang katawan, sa malaki at bilog na tiyan, sa dalawang umuugang balde ng tubig sa pingga, sa umiika niyang paa, at sa hubad na si Siao-lan na naglalakad sa kanyang likuran, palinga-linga. Pagod na si Lian-chiao sa walang tigil na pagtatrabaho, ngunit hindi siya puwedeng magbagal ng kilos. Mabilis niyang sinindihan ang apoy sa pugon, hiniwa ang mga gulay, pinakulo ang tubig, nilinis ang mga kawali at iba pang kasangkapan sa kusina. Ang pugon ay yari sa luwad at may mga gatla na sa iba’t ibang bahagi. Sa tabi ng pugon ay may maliit na lalagyan ng panggatong. Wala na iyong laman. Kinakailangang isantabi muna ni Lian-chiao ang sipit ng kalan para manguha ng panggatong. Tumulong si Siao-lan at may dalang isa o dalawang piraso tuwing papasok, ikinakalat sa lahat ng lugar.

Kung hindi ay bubugbugin siya ng kangyang asawa kapag nagging masama ang ani. may maiitim na ngipin at namumulang mga mata. Si Li Hua.Abala sa gawain si Lian-chiao. ha? Gusto mo nab a dalawin ang hari ng kadiliman?” “Itay… Nagsasampay lang ako…”. at noong hapon ay nagsibak siya ng kahoy na panggatong at namitas ng ta-feng-ho isang damong panggamot nagagamitin niyang pampaligo pagkapanganak. Masakit pa nga ang kanyang noo dahil sa suntok nito dalawang araw na ang nakararaan dahil nagkamali siyang sagutin iyon. kiming sagot ni Ah Yue. Hindi mo ba naaamoy? Napakabagal mong kumilos. Kung hindi niya aasikasuhin ang mga bagay-bagay ngayon. Pagkatapos… pagkatapos ay puwede na tayong… maghapunan. baka natalo na naman sa sugal si Li Hua. sino ang tutulong sa kanya? Bukod sa gawain sa bahay. ang asawa ni Lian-chiao. “Sssst…” Inilagay niya sa kawali ang mga dahon ng kamote. Hindi siya naglakas-loob na tumutol sa ingay ng kanyang asawa. anong mangyayari sa bahay kung bigla na lang siya ipasok sa ospital? Walang alam ang sugarol niyang asawa kundi humilata sa kama sa kuta ng opyo at magmadyong araw-araw sa Hsiang Chi Coffee Shop. nagsimula siyang maghubad. nanginginig sa takot. Kabisado na nila ang nangyayari. “Ah Yue! Hindi ka ba natatakot mahulog diyan? Ang taas ng naaakyat mo. Noong umaga’y nanguha siya ng mga punla ng palay at itinanim sa bukid. at nakangiwi ang maputlang mukha. dinidilaan ang mga labi at tinitignan ang nakatatandang kapatid na nakatyao pa rin sa kuwadradong bangko sa labas. isang parang-kawayang lalaki ang pumasok sa bahay at sandaling tumayo. Nagtago sa isang sulok ng bahay ang dalawang bata. Nakaupo si Siao-lan sa loobg ng bahay. Mula alas-sais ng umaga. Pagkatapos ay binuhat iyon nang dalawang kamay sa luma at sira-sirang banyo. “Masusunog na ang inasinang isda. hindi na siya natigil sa paggawa hanggang ngayon maliban sa sandaling pahinga noong tanghalian.Tinanglawan ng liwanag na namumula sa apoy ang mga guhit ng pagod at puyat sa kanyang mukha. nang bumangon siya para maghanda ng almusal. Matapos nakapamaywang na sinigawan ang bawat isa. Kung hindi niya ihahanda agad ang mga kailanga. “Lintik! Gabi na’y hindi pa luto ang hapunan. Wala kanga lam kundi kumain!” Walang tigil sa pagmumura sa asawa si Li Hua habang ang babae’y papunta sa banyo. ibinuhos ang isang kaldero ng kumukulong tubig sa isang balde na kauuwi lamang niya. Inilagay niya sa isang plato ang pinipritong talbos ng kamote at naglagay pa ng ilang patak ng langis sa kawali. Halos kasimbilis ng kidlat. at bunutin ang ligaw na damo. Malapit nang isilang ang sanggol at hindi maaaring hindi siya handa. Yukung-yuko siya dahil sa bigat ng tubig. ay larawan ng isang tunay na manghihithit ng opyo:payat at matangkad. Umaalog ang malaki niyang tiyan. galit. Bahagyang nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinuhugasan ang inasinang isda. . Hindi sila nagkalakas-loob na magsalita.” Walang lakas ng loob si Lian-chiao na tumingala man lamang. Di kaginsa-ginsa’y isang tinig na tila tunog ng basag na kampana na nagbuhat sa labas ng pinto. kailangan niyang lagyan ng pataba ang mga gulay at pipino na nakatanim sa gilid ng kanyang bahay. “Handan a ba ang tubig na pampaligo?” “Ihahanda ko na ang tubig. at marahas na nagtanong.ihahanda ko na…” Mabilis niyang itinabi ang siyansi. Umalis ka ba para hanapin ang kalaguyo mo?” “Sandali na lang…maluluto na… Ipiprito ko na lang ang inasinang isda. Walang makasisisi sa kanya. Sumagitsit sa kawali ang inasinang isda dahil sa init ng mantika. nagpapakita ng hirap at marahil ay kawangpag-sa. Ang buong bahay ay napuno ng bango ng nilulutong gulay.

ang walang silbi at tila kawayang siLi Hua. Paano niya malalaman na dahil sa ipinagkasundong kasal. Nang marinig na kailangan niya ng pera. mabilis na ibinaba ni Lian-chiao. Kung nagkaroon siya ng lakas ng loob na magmaktol at mangatwiran. natitigilan at hindi makakilos. . At ang masama pa. Ang mga lumipas na pangyayari ay parang ulap sa bundok na mabagal na pumapailanglang sa lambak. Isang taon pagkaraang makasal si Lian-chiao at lumipat ng bahay. ang larawan ng kanyang ina ang namumukod na lumalantad. Humakbang ang mahahaba niyang binti at lumabas ang tila-kawayan niyang katawan. Nanlabo ang kanyang mga mata dahil sa luhang napigil ang pagpatak. Naglalakbay ang kanyang isip. Lalong pumula ang mga mata niyang dati nang namumula. Niligis ng kanan niyang paa ang malapot na laway sa sahig. biglang nagtaas ng kilay si Li Hua. naaanod. ang mangkok at chopsticks. Dahil dito. paglalasing. Winaldas niyang lahat ang manang iniwan ng ama niya. Kahit pago na pagod siya at mabigat na ang mga mata pagkatapos ng maghapong pagtatrabaho. at laban sa payo ng mga kamag-anak at kaibigan nila. Inaakalang aalis na naman ang lalaki. “Pwe!”. paghithit ng opyo. at luluraan sa mukha mismo. Naniniwala ito sa manghuhulang nagsabi na pulos babae ang isisilang ni Lian-chiao at hindi ito kailanman maghahatid sa kanya ng yaman o suwerte. Lahat ng kanyang pag-asa ay nabigo. mandidilat agad iyon. ang ina’y namatay sa kanser sa dibdib. pinag-asawa nito ang tila bulaklak na anak niya—si LianChiao na kinse anyos pa lamang noon. kinuha ni Li Hua ang lalagyan ng tsa. ipinakikita ang dalawang hanay ng bungi-bungi at maiitim na ngipin. aalis ka na naman? Ako’y…” “Ano? Hindi ako aalis!” Napakalakas ng boses ni Li hua. Humigop siya ng kaunting tsa at pagkatapos ay.” Minasdan ni Lian-chiao ang malaki niyang tiyan. Walang magawa si Lian-chiao kundi tahimik na pagtiisan ang hindi makatwiran at kung minsan ay malupit na pakikitungo nito sa kanya. mawawala sa kanyang anak ang katahimikan at kaligayahan sa buong buhay nito? Nagbuntung-hininga nang malalim si Lian-chiao. nakabuka ang medyo laylay na bibig. Sa madaling sabi. “Hindi! Hindi! Sinong may sabi sa iyong bumili ka ng masarap ba pagkain kung wala kang pera? Kung kaya mong mag-order. “Natalo ako ng biente dolyar ngayong hapon sa Hsiang Chi Coffee Shop. gising na gising pa rin ang kanyang isip. Ang pinakamalakas na dagok kay Lian-chiao ay ang pagkamapamahiin ni Li Hua. si Lian-chiao ang pinanggagalingan ng kasawiang-palad. hindi makatulog si Lian-chiao. humihiyaw.Pagkatapos kumain at habang pinupunasan ang nagmamantikang nguso. at nagkakandautal na. Nakatayo sa gitna ng bahay si Lian-chiao. Habang nakahigang walang tinag sa matigas na higaang kahoy. lumura sa lupa. Bakit hindi ako babalik para makabawi ang natalo sa akin? Pag hindi ako nanalo ngayong gabi hindi ko na tatawagin ang sarili kong eksperto sa madyong!” “Puwede bigyan mo ako ng ilang dolyar? Nag-order ako ng dalawampung itlog kay Ying… Malapit na akong manganak. Kailangang bumili ako ng ilang itlog para lutuin sa luya at alak. naaanod—kasinggaan ng usok. napakasama ng pakikitungo niya kay Lian-chiao. “Ama ni Ah Yue. na anak ng noo’y isang mayamang negosyante. Ngayon. na kumakain pa. Sa kagustuhang magkaapo kaagad. Mahangin at maginaw nang gabing iyon. pinili niya para maging manugang si Li Hua. Sa lahat ng mga taong patay na o buhay pa. pagpunta sa bahay-aliwan…eksperto siya sa lahat ng ito. Ibinuka niya ang bibig. bakit hindi mo kayang magbayad?” Lumura na naman sa sahig ang lalaki at dinilaan and nguso. sa kasabikang magkaroon ng mainam na buhay pagtanda niya. Marami siyang bisyo: pagsusugal. ang taong lumilitaw sa isip niya ay ang kanyang asawa. Masyadong mahina at mababa ang kanyang boses.

at dodoblehin sa gabi. Habang sinasamsam at inaayos ang mga chips. Habang pinapahiran ang luha a ilong. nilapitan ang maliliit na batang babae. Bahagyang kumislap ang munting ilaw. Alis! Alis! Sinong pumipigil sa iyo?. magkayakap. Mga ilang araw pa lang ang nakararaan ay bumagsak siya habang nagsisibak ng kahoy na panggatong. kaya dinala ko siya dito…” Nang malaman ni Ah Yuen a papunta sa ospital ang kanyang ina. Ah Yue! Bakit dinala mo rito ang kapatid mo? Sisipunin kayo!” Lumabas sa kotse si Lian-chiao. “Ha. ngumiti siya sa taong nakaupo sa harap niya. Si Lian-chiao at ang lahat ng bagay sa kanyang paligid ay dagling nakulong sa kadiliman. Lumpong Chun! Napakagaling nitong siyamnapung libong galing sa iyo! Napakagaling! Ha.” Tumulo sa pisngi ang luha ni Lian-chiao. at mamatay siya. Binasag ng malungkot nilang pagkokak ang katahimikan ng gabi. “Ang tiyan ko…masakit…dalhin agad… dalhin ninyo ako sa ospital…” “Ano? Ngayon na? Mananalo ako sa larong ito. Sa kabila ng kanyang pagbubuntis. kailangan niyang magbuhat ng mabibigat na bagay—kasimbigat ng animnapu o pitumpung katies araw-araw. ha.balisa si Lian-chiao.. kumbot ng kaunti ang ilong nya at ang bibig niya ay lumaylay sa mga sulok. Humagulgol ng iyak si Siao-lan… Kaagad siyang inaliw ni Lian-chiao.kokak…”Umiiyak ang mga palaka sa mga pilapil sa gawing kaliwa ng maliit na kalsada. Sino ang gagarantiyang hindi naapektuhan ang bata sa loob ng kanyang tiyan? Halimbawang malaglag ang bata. Pumikit siya ngunit hindi pa rin makatulog. Ito talaga ang kailangan ko. Sandali. Nag-aalala siya. “Ah Yue. Hindi ko Makita si nanay sa bahay. Muling bumugso ang hangin. na umuungol pa ay nagpunta sa kasilyas sa likod ng kapihan. Ha. may humimok kay Li Hua. Makukunan kaya siya? Mahirap sabihin. Kinuha ni Lian-chiao ang kumot at itinakip sa kanila. sino ang humahalinghing. Nasipa na nina Ah Yue at Siao-lan ang kumot. Pumayag ang maybahay ng towkay na ipaarkila sa kanya and Morris Minor nito sa dalawang dolyar bawat oras. pangalawang apt…isang libo dalawang daan at walumpu at dalawang libo limang daan at animnapu!” Malaki and panalong iyon. Habang papalapit iyon ay nakita niya si Ah Yueng pangku-pangko ang nakababatang kapatid. Luhaan ang mga mata niya. Tuwang tuwa si Li Hua at hindi niya mapigil ang kakatawa.“Ikaw ang sumpa ng pamilya! Sinong may sabi sa iyong magpakasal ka sa akin? Luka-luka! Kung gusto mong lumayaw. walang tinag at hindi . Nagsimula siya sa ilang chips lamang ngunit ngayon ay isang bunton na ang nasa harap niya. dahil marahil sa hangin. Kapwa sila umiiyak at namumula na ang kanilang mga mata. Tuluyan nang namatay ang ilaw sa gasera. Pung! Ang galing! Ang gandang pitsa ito. Hindi siya makasulong at hindi din siya makaurong ilang sandal siya tumayo roon. Dahan dahan siyang bumaling. Bagamat hindi na gaanong humihilab ang tiyan niya. Walang magawa si Li Hua kundi hilingin sa isang miron na maglaro para sa kanya. Bigla siyang nakakita ng ilaw ma mabilis na papalapit sa dako nila. “Nagising ako sa iyak ni Siao-lan. Mahimbing na natutulog ang dalawa. ha…” “Ai-yo…yo…” “Hoy lumakad ka na. Tinulungan ng maybahay si Lian-chiao na makasakay sa kotse. maluwang na maluwang ang nangingitim na bibig. Hinahanap niya ang nanay. Manganganak na ang misis mo!. marahang nagssaita si Ah Yue. hindi malaman kung ano ang gagawin. Si Li Hua. “Kokak.. Galit na tinignan niya si Lian-chiao at nag-aatubiling tumayo. Malapit na siyang manganak. puwede ka nang lumayaw ngayon din. ha! Quadruple! Unang apat. Naisip kong baka narito kayo.

uuwi ang tatay ninyo…” Habang inaaliw si Ah Yue. Hindi na maisip ni Lian-chiao kung ano ang nangyayari. Sasabihin ko kay Itay na isama kami roon. Pagkalipas ng ilang sandali. Tatayo siya. umuungol o tumatawa… Nanghihinang itinaas ni Lian-chiao ang kaliwang kamay at kumatok sa pinto. mabagal. Hindi niyang makayang isipin na aalis siya ng mga ilang araw. Noon una ay nagulat ang matabang babae sa pagpasok niya. ”Kras. binuhay ang makina at pinatakbo. Isang matabang babae ang nagbukas ng pinto. Hindi siya makapagsalita dahil sa pag-aalala. teka! Red Center ba ‘yon? Ha! Maganda!” Magaganda ang pitsa niya at medyo ninenerbyos siya. Madalas siyang huminto dahil sa sumusumpong na sakit. Narating din sa wakas ni Lian-chiao ang Hsiang Chi Coffee Shop. Si Ah Yue. iiwan ang dalawang munting bata sa bahay na walang mag-aalaga sa kanila. Napakaliwanag s loob at maingay: ang kalantog ng mga pitsa ng madyong sa mesa. yuyuko ng mababa hanggang ang sakit ay humupa… ngunit ilang sandal lamang. Si Lian-chiao na nakasandal ng mabuti sa pinto ay bumagsak sa loob. Mabait ka di ba? Alagaan mong mabuti and kapatid mo. Natutuliro siya at nahihilo. maliksi niya itong tinulungan at inakay papasok. nagpupumilit na manatili siyang nakatayo. Ngunit nang matanto niya kung sino ang babae. Kung ilang beses na halos madapa siya dahil sa madulas na kalsada. Lumabas si Li Hua. pangko sa likod ang umiiyak at inaantok na kapatid. Malakas ang ihip ng hangin. kasama ang kapatid ko. hindi matatag. Si Li Hua. Dadalhin ko iyon para magamit mo muna…” Magiliw na hinawakan ni Lian-chiao ang munting ulo ng anak. Lumakad siyang muli. Pagkahatid sa akin sa ospital. dadalawin ko kayo bukas. Walang lumapit para buksan ang pinto. ang maingay na boses ng mga sugarol.” Nalaglag ang gasera mula sa nanginginig niyang mga daliri. “Ah Yue.malaman ang gagawin. o baka naman napakahina ng katok niya. Tinulungan ng maybahay ng towkay si Lian-chiao na maupo sa silyang rattan. May isa pang dolyar sa aking lata ng sigarilyo. Patuloy ang madyong sa Hsiang Chi. Marahil ay buhos na buhos ang mga isip ng tao sa pagsusugal. matamang nakatingin sa mesa. at kumatok uli siya ng buong lakas. Sinapo niya ng dalawang kamay ang kanyang ulo. “Inay. Sapo ng dalawang kamay ni Lian-chiao ang kanyang tiyan. Kinagalitan ang dalawang bata gaya ng dati. Parang hinihiwa ng isang matalim na kutsilyo ang tiyan niya. Ngunit nakapagpigil siya at mabagsik na nagtanong. Hindi na matiis ni Lianchiao ang sakit. Pagkatapos ay pumasok sa kotse.nagkapira-piraso. napaiyak na rin si Lian-chiao. “Anong nangyari? Bakit gabing-gabi na ay narito ka pa? Pung! Teka. Ibinaba ni Ah Yue ang nakababatang kapatid at sa pagitan ng mga hikbi. Iyon ang maybahay ng may-ari ng kapihan. Uuwi ang nanay pagkaraan ng dalawa o tatlong araw. mabagal at atubiling naglalakad patungo sa kanilang luma at hungkag na bahay… . “Kheta… khe-ta…” at paminsan minsan ng malakas na pung! Malamig na kumislap ang mga bituin sa langit. Isang munting ilaw ang mabagal na kumikilos sa daan. Ang gabi ay ginulo ng mga tunog ng pitsa. na dadampot na lamang ng pitsa ay namangha rin s pagdating ni Lian-chiao. medyo nanumbalik ang lakas ni Lian-chiao at unti-unting nasanay ang mga mata niya sa dilim. huwag kang umiyak.

at masaya nilang pinagsaluhan ang pagkain na hirap nilang ubusin. kung saan ito nanatiling walang kagalaw-galaw. ang lalaki ay napaiyak at kinailangang muling libangin. isang matigas ang loob pero mabait na tao. Ang dahila’y si Mui Mui. kaya’t mahihiya itong lumabas upang maglaba sa malalaking bahay na katabi nila. Natatandaan ng mga bata ang isa o dalawang okasyon na sinorpresa sila ng ama ng kaluwagang-palad nito – sadyang nag-uwi ito para sa kanila ng dalawang supot na puno ng pansit guisado. Dala ng kagandahang-loob. Avena Magkahalo lagi ang takot at pananabik kapag hinihintay ng mga bata ang kanilang ama. at kung gising pa sila pag-uwi sa gabi ng ama. upang tiyaking may parte rin ang maliliit. napapaligiran ng bote ng beer na nakaupo sa mesa. ang kamao ng ama ay bumagsak sa nakangusong mukha ng bata na tumalsik sa kabila ng kuwarto. Ang dalawang pinakamatanda ay isang lalaki. naninipat ang mga matang titingnan nila kung may brown na supot na nakabitin sa tali sa mga daliri nito. isang maliit na babae. habang siya ay nakaupo sa bangko sa isang sulok ng bahay. Walang anu-ano. lamang ay napakarami nito upang maubos niya nang mag-isa. matatapang ang mga ito kahit na payat. kalakip ang munting abuloy (na minabuti nitong iabot sa asawa ng lalaki imbes sa lalaki mismo). hindi paghikbi ang maririnig ng mga bata mula sa kanilang ina. at ni katiting ay walang maiiwan sa maliliit. si Mui Mui ay namatay. ay nagsimulang humagulgol. . at nagagawang sila lang lagi ang maghati sa lahat ng bagay kung wala ang ina. Sa ama na buong araw na nakaupong nagmumukmok ay doble ang kanilang pakikiramay dahil alam nilang nawalan ito ng trabaho. Nangolekta ng abuloy ang isang babae at pilit niya itong inilagay sa mga palad ng ama na di-kawasa. Sa kabila niyo’y umaasa pa rin sila. at ngayo’y hindi nag-uuwi ng pagkain ang ama. at ang ina lamang ang umiyak habang ang bangkay ay inihahandang ilibing sa sementeryo ng nayon may isang kilometro ang layo doon sa tabi ng gulod. madalas iyong marinig ng mga bata na humihikbi sa mga gabing tulad nito. onse. Mahaba at matinis. Sa ibang mga gabi. si Mui Mui ay nasa gitna ng isang mahaabang halinghing at di mapatahan ng dalawang pinakamatandang bata gayung binalaan nilang papaluin ito. lalapit sa bata at hahampasin iyon ng buong lakas. para sa sarili lang niya ang iniuuwing pagkain ng ama. ito’y tatayo. may pagkakataong ilalayo ng mga bata si Mui Mui. Anim lahat ang mga bata. at kinabukasan ang mga pisngi at mata niyon ay mamamaga. May dalawang lalaki. Pero hindi na naulit ang masayang okasyong ito. at isang babae. Ilan sa taga-nayon na nakakatanda sa sakiting bata ay dumating upang makiramay. Madalas na masapok ang mukha ng kanilang ina. dose anyos. Kung umuuwi itong pasigaw-sigaw at padabug-dabog. pangiwi-ngiwi. Alam nila na ang halinghing niyon ay parang kudkuran na nagpapangilo sa nerbiyos ng ama at ito’y nakakabulahaw na sisigaw. Pagkatapos ay haharapin nito at papaluin din ang ibang bata na sa tingin nito. Noong gabing umuwi ang ama na masamang-masama ang timpla dahil nasisante sa kanyang trabaho sa lagarian. na di-makatulog. na noon di’y nagdesisyong kunin siya uli. pagkatapos ay naroong magkagulo sa tira ang mga bata na kangina pa aali-aligid sa mesa. at ang mga bata’y magsisiksikan. namamaluktot ng pahiga sa banig kasama ang ibang mga bata. ito ay nagbigay ng sariling pakikiramay. otso anyos at isang dos anyos na paslit pa. kambal. iniingatan nilang mabuti na hindi humalinghing si Mui Mui. Kapag umuuwi ang ama ng mas gabi kaysa dati at mas lasing kaysa dati. takot na anumang ingay na gawa nila ay makainis sa ama at umakit sa malaking kamay nito upang pasuntok na dumapo sa kanilang mukha. na malakas siyang irereklamo sa ina na pagagalitan naman siya sa pagod na boses. Kahit na ang ina nila’y masayang nakiupo sa kanila’t kumain ng kaunti. sa mga pinakamatanda at malakas na bata lamang mapupunta ang lahat. Ang pananabik ay sa pagkain na paminsan-minsa’y inuuwi ng ama – malaking supot ng mainit na pansit na iginisa sa itlog at gulay. Ang totoo. kundi isang uri ng nagmamakaawa at ninenerbiyos na pagtawa at malakas na bulalas na pag-ungol mula sa kanilang ama at sila’y magtatanong kung ano ang ginagawa nito. na nag-iiwan ng mapula-pulang mga paste. ay madalas kainisan ng ama.ANG AMA Salin ni Mauro R. tiyak na walang pagkain. otso anyos at sakitin at palahalinghing na parang kuting. iyon ay tunatagal ng ilang oras. gayong pauli-ulit siyang pinagbabawalan ng ina. at kung hindi pa iyon huminto. ang katunaya’y ipinapalagay ng mga batang mapalad sila kung hindi ito umuuwing lasing at nanggugulpi ng kanilang ina. na nuwebe anyos. Ang balita tungkol sa malungkot niyang kinahinatnan ay madaling nakarating sa kanyang amo. Nahimasmasan ng ina ang bata sa pamamagitan ng malamig na tubig. Pero ang nakakainis talaga ay ang kanyang halinghing. para sa kapakanan ng kanyang asawa at mga anak. Kundi sa pakikialam ng ina na mabigyan ng kaniya-kaniyang parte ang lahat – kahit ito’y sansubo lang ng masarap na pagkain . ay maingay na naghahangad ng marapat niyang parte sa mga pinag-aagawan. Walang pasensiya sa kanya ang pinakamatandang lalaki at babae. pero sa gabing naroon ang ama. ito ay mahilig magtuklap ng langib sa galis na nagkalat sa kanyang mga binti. katulad ng iba. Mabilis na naglabasan ng bahay ang ibang mga bata sa inaasahang gulo. ay ang sanhi ng kanyang kabuwisitan. Uhugin. Ang takot ay sa alaala ng isang lasing na suntok sa bibig na nagpapatulo ng dugo at nagpapamaga ng ilang araw sa labi. puno ng awa sa sarili. sa kabuuan. Nang makita niya ang dati niyang amo at marinig ang magaganda nitong sinabi bilang pakikiramay sa pagkamatay ng kanyang anak. Pero pagkaraan ng dalawang araw.

Dumating ito sa libingan sa tabing-gulod. ang kanina pang inip na inip na mga bata ay dumagsa sa yaman. Hindi matiis na mawala sa mata ang yaman na wari’y kanila na sana. bumalik ang ama. Nalungkot sila. tanong nila. kaya’t madalamhati siyang nagtatawag.” Nagpatuloy itong nakipag-usap sa anak. Kinuha nito ang malaking supot at muling lumabas ng bahay. “Kaawa-awa kong Mui Mui! Kaawa-awa kong anak!” Nakita niya ito sa libingan sa tabi ng gulod – payat. Hindi makapaniwala ang mga bata sa kanilang nakita. masaya na sila ano man ang laman niyon. at dumiretso sa mesa. ‘yong katulad ng minsa’y ibinigay nila ni Lau Soh. Saan kayo pupunta. habang nagmamasid sa pinagkukublihang mga halaman ang mga bata. Sinira ng ulan ang malaking bahagi niyon. walang maiaalay sa iyo ang iyong ama kundi ang mga ito. Sa karaniwang pagkakataon. Inip silang lumabas ito ng kanyang kwarto. Sabi ng pinakamatandang lalaki’y biskwit. Pinilit siyang aluin ng mga kapitbahay. Binilang niya ang papel-de-bangko. May bitbit itong malaking supot na may mas maliit na supot sa loob. “Maaring lasenggo nga siya at iresponsable. nakakita na siyang maraming kahon tulad niyon sa tindahan ni Ho Chek sa bayan. Matibay ang pasiya na lumabas siya ng bahay. maputla. Mayroong siyang naisip. Ang kambal ay nagkasiya sa pangdidilat at pagngisi sa pananabik. Sinundan nila ito ng tingin. nakapagpalit na ng damit. Sa isang iglap. habang pahikbing nagsalita. Pagkalipas ng isang oras. Nagtaka ang mga bata kung ano nga ang laman niyon. Naiwan sa katawan ang basang kamisadentro. tiyak na makikita sila nito at sisigawang bumalik sa baha. Kaya’t nagtalo at nanghula ang mga bata. pero iyon ba’y kahon ng mga tsokolate? Tumingin silang mabuti. Ang giit naman ng pinakamatandang babae ay kendi.. Hindi na kailanman. Takot na hipuin ang yaman na walang senyas sa ama. “Tingnan natin kung saan siya pupunta. pero patuloy sa pagdarasal at pag-iyak ang ama. Kahuhukay pa lamang ng puntod na kaniyang hinintuan.” Nagpumilit na sumama ang kambal at ang apat ay sumunod nang malayu-layo sa ama. Lumuhod at dinukot ang mga laman ng supot na dahan-dahang inilapag sa puntod. Papunta ito sa bayan. nagbulingan ang dalawang pinakamatanda nang matiyak na hindi sila maririnig ng ama. pero ngayo’y nasa isang bagay lamang ang isip nito at hindi man lang sila napuna. tulad ng nararapat). at napakaliit – at ang mga alon ng lungkot at awa na nagpayanig sa matipuno niyang mga balikat at brasong kayumanggi ay nakakatakot tingnan. Mayroong supot ng ubas at isang kahon yata ng biskwit. magiging mabuti na siyang ama. Tinuyo ng nagdadalamhating ama ang kanyang mga luha at saka tumayo. Mula sa kanyang awa sa sarili ay bumulwak ang wagas na pagmamahal sa patay na bata. Madilim na ang langit at ang maitim na ulap ay nagbabantang mapunit anumang saglit. pero sa natira sa kanilang nailigtas nagsalu-salo sila tulad sa isang piging na alam nilang di nila mararanasang muli. na ang iba’y lumayo na may luha sa mga mata at bubulong-bulong. Isa man dito ay hindi niya gagastahin sa alak. Pinagmasdan siya ng mga bata. “Pinakamamahal kong anak. Dinukot niya sa bulsa ang perang ibinigay ng kanyang amo sa asawa (na kiming iniabot naman ito agad sa kanya. Sana’y tanggapin mo. na nakatira doon sa malaking bahay na pinaglalabhan ng nanay. pero tunay na mahal niya ang bata”. Hindi dumating ang senyas na nagpapahintulot sa mga batang ilapat ang mga kamay sa pinag-iinteresang yaman. Mula ngayon.Ngayo’y naging napakalawak ang kanyang awa sa sarili bilang isang malupit na inulilang ama na ipinaglalamay ang wala-sa-panahong pagkamatay ng kanyang dugo at laman. . Di nagtagal ay lumabas ito. dahil tiyak nila na uuwi itong dalang muli ang mga bote ng beer. Inilapag nito ang dala sa mesa.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->