P. 1
Epiko Indarapatra at Sulayman

Epiko Indarapatra at Sulayman

|Views: 15,877|Likes:
Published by baysiclyndon

More info:

Published by: baysiclyndon on Jan 22, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/07/2013

pdf

text

original

1. Biag ni Lam-Ang 2. Ibalon 3.Ulalim 4. Hudhad at Alim 5. Labaw Danggon 6. Indarapatra at Sulayman 7. Prinsipe Bantugan 8.

Puring Sibil 9. Silungan 10. Hinilawom at Agyu 11. Kudaman 12. Tuwaang Wod 13. Sambila at Tuman

AGYU EPIKO NG ILIANON

AGYU (Epikong Manobo)
Ang pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro, sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay, asin at asukal. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. Upang maiwasan ang madugong labanan, si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian. Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Hinati nila ang baboy ramo at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo, at sa iyong asawa sa Ayuman, Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. Hindi pumayag si Banlak sa ideya. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng mga diyos. Nang bumalik si Lono sa Panamutan, sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Pumunta na si Mungan sa langit. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. At nang bumalik siya sa Pinamutan, iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. Nang' dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang batang anak na si Tanagyaw. Payagan mo akong 1umaban, ama, sabi niya. Ngunit napakabata mo pa, anak, sinabi niya rito. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino, ama, pilit ni Tanagyaw. Humayo ka at nawa ay tulungan. ka ng mga diyos. Ingatan mo ang sarili mo!

Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. ama sagot ni Tanagyaw. Upang kalabanin ang mga kaaway. Napanuto na si Agyu. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw. At natalo niya ang mga kalaban. Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. Sa sumunod na umaga. Umabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian. sina Tanagyaw at Paniguan kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw. . Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban. Sumang-ayon-si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu. Pinatay niya si Bagili. Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. Ginamit ni Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. nagtungo si Paniguan sa kanya. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang.At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. Sa kabilang dako. Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo.

Maligaya sila sapagkat sagana sa likas na yaman. walang makaligtas sa bagsik ng kanyang matalas na kuko pagkat maaaring kanyang natatanaw ang lahat ng tao. ako'y sumasamo ng inyong iligtas ang maraming taong nangangailangan ng tulong mo't habag" "O mahal na hari na aking kapatid. "Ikaw magbabayad. ngayon din lilipad at maghihiganti sa mga halimaw ang talim ng tabak. Ang kalagim-lagim na kinasapitan ng pulong Mindanaw ay nagdulot-lungkot sa maraming baya't mga kaharian. Sila ay nagbaka at hindi tumigil hanggang sa malagot ang tangang hiningi niyong si Kuritang sa lupa ay salot.Apat na halimaw ang doo'y nanalot. Pag ito'y lumipad ang bundok ng Bita ay napadilim niyong kanyang pakpak. Ang lahat ng tao'y sa kuweba tumatahan upang makaligtas. dakila't marangal ay agad na nag-utos sa kanyang kapatid na prinsipeng mahal. mabangis na hayop!" yaong kanyang wika. Subalit ang lagim ay biglang dumating sa kanila na dati'y payapa. .INDARAPATRA AT SULAYMAN (Epikong Mindanao) Nang unang panahon ayon sa alamat. nagimbal ang bundok at biglang lumabas itong si Kuritang sa puso'y may poot. si Indarapatra na haring mabait." Nang siya'y dumating sa tuktok ng bundok na pinaghaharian nitong si Kurita. Ang bundok Matutum ay tinirhan naman ng isang halimaw na may mukhang tao na nakakatakot kung ito'y mamasdan. siya ay nagmasid at kanyang natunghan ang maraming nayong walang kahit isang taong tumatahan. Ang bundok Kurayang pinanahanan ng maraming tao ay pinapaglagim ng isa pang ibong may pito ang ulo. "Prinsipe Sulayman. ang pulong Mindanaw ay wala ni kahit munting kapatagan. Ang ikatlo'y si Pah na ibong malaki. Kanyang isinasabit sa munting bintana ang isang halaman at saka nagsulit: "Ang halamang ito's siyang magsasabi ng iyong nasapit. Pawang kabundukan ang tinatahanan ng maraming taong doo'y namumuhay. ang sino mang tao na kanyang mahuli'y agad nilalapang at ang laman nito'y kanyang kinakain na walang anuman. Di pa nagtatagal ang kanyang sinabi. Sa salot na itong may matang malinaw at kukong matalas." Binigyan ng isang singsing at isang ispada ang kanyang kapatid upang sandatahin sa pakikibaka. Una'y si Kurita na maraming paa at ganid na hayop pagka't sa pagkain kahit limang tao'y kayang nauubos.

"Mabuhay ang hari!" ang sigaw ng madla." Noon di'y nahawi ang maraming puno sa gilid ng bundok at ilang saglit pa'y nagkaharap silang puso'y nagpupuyos. saka pinauwi itong si Sulayman sa sariling bayan. Siya'y nanlumo pagkat ang tahanan sa tao ay ulila. Sila ay nagyakap sa gitna ng galak at ng katuwaan. Dumating ang ibong kay laki ng ulo at ang kuko-matalas. Sa bundok ng Kurayan ang kanyang sinapit ay agad hinanap ang ibong sa tao'y nagbibigay lagim a nagpapahirap. biglang nagliwanag at ilang saglit pa ay nakita niya ang tubig na lunas. Ang kay Tarabusaw na sandata nama-sangang panghamablos." Nang siya'y dumating sa bundok ng Bita ay kanyang binuhat ang pakpak ng ibon. Subalit ang kalis ni Indarapatra'y nagwagi sa wakas. "Ang takdang oras mo ngayo'y dumating na. Ang katawang pipi ay kanyang namalas. "Ang kamatayan mo'y ipaghihiganti buhay ma'y masawi. kaming mga labi ng ibong gahaman ngayo'y mabubuhay. ang ganid na hayop sa malaking pagod ay napahandusay. Nabihag ang puso ng mahal na hari sa ganda ng mutya kaya't sa naroon ay kanyang hiniling na lakip ng sumpa na sila'y ikasal. . Sa kanyang tagumpay may isang diwatang bumating magalang: "Salamat sa iyo butihing bayani na upd ng tapang. sa bigat ng pakpak. Ang kanyang kapatid ay dagling nabuhay." sigaw ni Sulayman at saka sinaksak ng kanyang sandata ang pusong halimaw. Yaong si Sulayma'y may hawak na tabak na pinag-uulos. Noon di'y nilipad niyong si Sulayman ang bundok ng Bita.Tumatag ang puso nitong si Sulayman sa kanyang Tagumpay kaya't sa Matutum. ang hinanap naman ay si Tarabusaw. sa tuktok ng bundok ang kanyang namalas ang nakahahambal na mga tanawin: "Ngayon di'y lumabas nag ika"y mamatay. ilang sandali pa ay biglang nagdilim gayon maaga pa at kanyang natantong ang kalabang ibon ay dumarating na. ang katawan niya'y sa lupa bumaon kaya't si Sulayman noon ay nalibing na walang kabaong. At sa paghahamok ng dalawang iyong balita sa tapang. Siya ay lumundag at kanyang tianga ang pakpak ng ibon datapwa't siya ring ang sinmang-palad na bagsakan niyon." At kanyang namalas ng maraming taong noo'y nagdiriwang. Kanyang ibinuhos ang tubig na yaon sa lugaming bangkay at laking himala. Nahabag sa kanya ang kanyang bathala. Ang kasawiang ito ay agad nabatid ng mahal na hari pagkat ang halaman noon di'y nalanta't sanga ay nangabali: "Siya ay patay na!" ang sigaw ng kanyang namumutlang labi. Noon di'y binuklod ng adhika ang kanilang puso.

.Ang tubig ng dagat ay tila hinigop sa kailaliman at muling lumitaw ang lawak ng lupang pawang kapatagan. si Indarapatra'y hindi na bumalik sa sariling bayan at dito naghari sa mayamang lupa ng pulong Mindanaw.

Di sila nahihiyang lumakad na walang damit. pinamumunuan ni Datu Pulpolan. isang pulo sa Panay na ang nakatira ay ang mga Ita. na tumakas kasama ang kanilang mga asawa. May ibang paraan sila ng paglilibing. Datu Puti. Ang mga Ita sa Sinugbuhan ay nabubuhay sa pamamagitan ng pagtatanim at pangingisda. Datu Paduhinogan. natuto silang magtakip ng katawan. ito’y patayong nakabaon sa lupa nang may salakot bago ito tabunan ng lupa. 7. subalit sa maayos at makataong pakikipag-usap na ginawa ng mga dayuhan kay Datu Marikudo. Ang sampung datu ay sina: 1. 8. tulad ng dahon balat ng kahoy o hayop. Isang kaugalian nila nabago manungkulan ang isang datu. Datu Lubay. Sinasabi rin na ang lupang pinagbaunan ng isang patay ay isang mabisang lupang dapat pagtaniman. Ang pangalan ng bata ay pinangangalanan ng kahoy na malapit sa pinagsilangan. pusa. 6. 3. Datu Dumangsil. 10. Sila ay naniniwala na ang sinumang magkasakit sa kanila ay gawa ng masamang espiritu. Datu Balensuela Galit at pagkamuhi ang nadama ng mga Ita nang dumaong ang mga Datu sa Panay. . Datu Bangkaya. Datu Sumakwel. ang babae ay dinadala sa bundok at pinatatakbo lamang. Sa dami ng babae na naghahangad sa kanya ang mahirap na si Maniwantiwan ang kanyang pinakasalan. mga katulong at mga ari-arian upang iwasan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. Datu Domalogalog. Datu Domongsol. Ang kanilang paboritong pagkain ay usa. sa loob ng ilang araw. butiki. naghahandog sila ng pagkain sa masasamang espiritu. Ang mga Ita ay magagalang sa bawa’t isa. Datu Paiburong. 4. baboy-ramo. 5. Naiiba ang uri ng pag-aasawa ng mga Ita. isda at iba pang pagkain na matatagpuan sa gubat at ilog. nararapat na siya ay pakasal. kung siya ay aabutan ng lalaki saka lamang sila ikakasal. Ang sinumang magkasala ay pinarurusahan tulad ng pagtatapon sa dagat o pagpapabaon ng buhay. Walang inggitan at ang Datu ang siyang lumulutas ng lahat ng alitan o suliranin ng bawa’t isa. kaugalian ng mga Ita bago dumating ang Sampung Datu buhat sa Borneo. Ang mga nabanggit ang mga uri ng kalinangan. subalit nang may dumating sa kanila ang mga bagay na wala sa kanila. Kasamang ibinabaon sa Itang namatay ang isang bagay na mahalaga sa kanila sapagka’t lubha daw nag-aalala ang namatay kung ito ay maiiwan. kaya’t upang ang may karamdaman ay gumaling agad. Tinataglay ng kanyang anak ang mga katangian ng isang datu kaya’t ito naman ay sinangayunan ng lahat. sila’y nagkasundo at ang unang lupang natapakan ng dayuhan at napagkasunduan ay ibinigay sa pamamagitan ng pagpapalitan. 9. Sa katagalan ng panahon at dahil na rin sa kanyang katandaan upang pamahalaan ang isang pulo. 2.MARAGTAS (Epikong Bisayas) Sinugbuhan. Ang isang babae naman na malapit nang magsilang ay dinadala sa bundok na ang tanging nagbabantay ay ang lalaki at kung ito ay nataon sa tag-ulan ang lalaki ay nagtatayo ng kubong masisilungan upang sila ay malayo sa panganib. napagpasyahan niya na isalin ang kanyang kapangyarihan sa kanyang anak na si Datu Marikudo.

Pitong Datu ang naiwan sa Panay sa pamamahala ni Datu Sumakwel. Umalis siya na iniwan ang kanyang mga gamit sa pangingisda. hinandugan ng makukulay na kwintas. Pagkatapos ng anim na araw na pagbabantay. binigyan ni Datu Puti si Datu Marikudo ng isang gintong salakot at isang batyang ginto na may timbang na limampung bas-ing. Pinaiinom ng alak ng paring magkakasal ang dalawa sa gitna ng karamihan. sa halip ay inilalagay sa bangka na maraming pagkain at papaanurin sa dagat. ang patay ay inilalagay na sa kaban na may iba’t ibang uri ng pagkain at kung ang namatay ay isang mayaman. Ang sinumang nagkasala ay pinarurusahan. isang katulong ang sa kanya’y isasama upang magbantay daw sa kabilang buhay. naisipan ni Datu Sumakwel na magpunta sa bundok na kinalalagyan ng kanilang diyos na si Bulalakaw. matatapang. pinuputol ang kamay ng sinumang magnakaw at ang mga tamad ay pinagbibili na isang alipin o kaya’y pinagagawa sa ibang lupa. Ang kanilang pag-aasawa ay naiiba sa mga Ita. Ang mga Ita ay naghanda ng pagkain at dahil sa ipinakitang kagandahangloob ng mga Ita. bahay at asawa. magaganda at marurunong na anak. Bago mamatay ang isa sa kanila ay pinaliliguan ng katas ng mababangong bulaklak. Ang mga nabanggit ay ilan sa mga kaugalian at paniniwala ng mga dayuhan na dumating sa Panay. Masasabi ring ang mga dayuhan ay magagalang at mapagmahal. sila ay nagbabaon ng pana sa paligid ng bahay at ito ay tatanggalin kung may kapahintulutan na ang mga kalalakihan. . pinangangaralan at hinahangad ng magkaroon ng malulusog. Isinuot ni Datu Marikudo ang salakot sa kasayahan. Bulalakaw ang pangalan ng kanilang diyos na matatagpuan sa Bundok ng Madyas. Bumalik siya sa Borneo sapagka’t ayon sa kanya ay kaya na niyang tagalan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. Malandog ang pangalan ng napiling lugar ng mga dayuhan na ayon kay Datu puti.Nagkaroon ng malaking kasaysayan ang pangyayaring ito. at sa lugar na pinag-alisan ay ilalatag ang banig upang paglagyan ng mga pagkain. Si Datu Sumakwel ay isang matalino at mabagsik na Datu. Umalis si Datu Puti na batid na niyang mabuti ang kalagayan ng kanyang mga kasamahan. anglaki ay sapat na upang sila ay magtanim para sa kanilang ikabubuhay at malapit sa ilog upang doon kumuha ng ibang makakain. Ang mga mauulila naman ay nagsusuot ng puting damit bilang pagluluksa. Kung ang namatay ay nag-aari ng isang bangka. ang bangkay ay hindi ibinabaon. Bago tanggapin ng babae ang lalaki. Habang nag-uusap ang dalawang pangkat ang babae ay pansamantalang nakatago. at mga gamit sa pakikidigma ang mga Ita. subalit isang pangyayari sa buhay ni Datu Sumakwel ang nagdulot sa kanya ng kapighatian at kalungkutan. na ipinagbilin niya kay Gurung-gurung na kanyang pinagkakatiwalaan. sina Datu Dumangsil at Datu Balensuela ay nagpunta naman sa Luzon. binibihisan ng magagandang damit na may gintong pera sa bibig sapagka’t isang paraan daw ito upang ang patay ay di mabulok. Bilang kabayaran sa lugar na napagkasunduan. Di niya batid na si Kapinangan na kanyang asawa ay may gusto kay Gurung-gurung. Lumipas ang maraming taon na paninirahan sa Malandog.

at sa diinaasahang pangyayari ang narating niyang lugar ay ang kinalalagyan ni Kapinangan. Upang di-parisan ng mga kababaihan.Nakapansin ng pagbabago si Datu Sumakwel nang dumating siya sa kanilang lugar at tahanan. Lumipas ang maraming taon. Naging mahusay ang pagtanggap sa kanila sa nasabing lugar at sa loob ng ilang araw na pananatili doon. Nagsama at namuhay nang matiwasay ang dalawa hanggang sa kahulihulihang sandali ng kanilang buhay. Aalis siya sa lugar upang iwasan si Alayon. pinahanda ang lahat ng kanyang kailangan sa paglalakbay. ipinatapon niya ang kanyang asawa sa gitna ng dagat. pinatawag ni Kapinangan si Gurung-gurung upang utusan daw. parang ayaw na niyang makipagsapalaran. Pinagputul-putol niya ang kamay at paa at ibinalot ng kumot upang di-gaanong mapansin. na di batid ng kanyang asawa na iyon ay isa lamang pakana. subalit di nagkaroon ng pagkakataong umalis si Datu Sumakwel sapagka’t sila’y pinaglapit ng kanilang mga kasamahan at humantong sa kasalan. naisaloob niya na mabuti pa ang kanyang asawa ang namatay sa oras na iyon. Minsan siya ay naglalakbay upang maghanap ng mga pananim. . ay di nakilala ni Datu Sumakwel na ang kanyang muling pinakasalan ay si Kapinangan na dati niyang asawa. Pinagluto niya si Kapinangan. Si Alayon ay lumuluha dahil sa napipinto niyang pag-alis. Nagkataon naman kinabukasan. Di na niya nakilala si Kapinangan sa tagal ng panahong pagkakalayo. Dumating si Datu Sumakwel na nagbalatkayong bagong dating bago’y siya ang pumatay kay Gurung-gurung sa pamamagitan ng sibat habang siya ay nakatago sa kisame. Sa pangalang Alayon. At sinabing siya’y gutom na gutom. subalit ang nangyari kay Sumakwel ay di rin niya nalilimutan. Kaya’t upang mapatotohanan. subalit sa tuwing sasagi ang nangyari sa kanyang buhay. Nagtaka siya nang magreklamo si Kapinangan nang sabihin niyang putulputulin ang isda na dati rati’y kanyang ginagawa. Subalit ang kanyang balak ay di nagkaroon ng katuparan sapagkat patay na bumagsak si Gurung-gurung na may tama sa likod. at siya’y sinambang diyosa dahil sa taglay niyang kabaitan. subalit sa bahay siya ay nakahiga na at talagang hinihintay ang pagdating ni Gurung-gurung. si Alayon at Datu Sumakwel ay nagkagustuhan. kaya’t dinala na lamang niya si Kapinangan sa malayong pook at doon nila iniwan. nakikilala sa Kapinangan sa lugar na kanyang narating. Ganoon na lamang ang pagdadalamhati ni Kapinangan. nagbalak siyang umalis sa kanila. subalit ang kanyang inutusan ay nagdalang habag.

Ang Epiko ay nababahagi sa trilogia.IBALON (Epiko ng Bikol) Ang Ibalon ay matandang pangalan ng Bicol. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara. masama man si Rabut. Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Ito ay si Oriol. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. Itinala at isinalin ng pari sa Castila ang isinalaysay sa kanya ni Cadungdung. Ang mga tao ay umunlad. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka. Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. Naging payapa ang Ibalon. Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. Handiong. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. Siya si Rabut. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan. Noong 1895. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. Nasira ang mga bahay at pananim. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. ng araro. Kaniya itong pinatay habang natutulog. Diumano. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. Inilalarawan dito ang kabayanihan nina Baltog. Nalunod ang maraming tao. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. Si Ginantong ay gumawa ng kauna-unahang bangka. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. at Mantong. Si Baltog ay matanda na upang makilaban. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. si Prayle Jose Castaño ay may kinaibigang bulag na lagalag na mang-aawit na si Cadungdung. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya. Sa kanya narinig ng pari ang epikong Ibalon. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. Nang kumati ang . Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong.

Isinabit ni Baltog ang dalawang panga sa puno ng Talisay. Isang gabi. Labis na humanga ang mga mangangasong buhat sa ibang lugar nang kanilang makilala at Makita ang pangit at panga ng baboy-ramo gayundin ang panga nitong nakausli. Jose Castaño. Ang labanan ay umabot ng sampung buwan. Sa pagsisimula ng epiko. kalabaw na lumilipad at higanteng buwaya. May dalawang bahagi ang epiko. Hinikayat ni Baltog si Handyong na magkaroon ng isang pangkat ng mga mandirigma upang tumulong sa paglipol ng mababangis na dambuhala. Ang baboy-ramong ito ay buhat daw sa bundok ng Lingyon at tinatawag na Tandayag. Salitang pinaikli ang “ibal” ng Ibalyo na nangangahulugan na naging tawiran mula sa Visaya patungo sa kabilang ibayo sa dakong Timog Luzon. Binigyan niya ng katarungan ang lahat ng kanyang nasasakupan. Ang pating na may pakpak . Dahil sa ipinamalas ni Baltog na pambihirang lakas kaya’t kinilala siyang pinuno ng pook na Ibalon. Ito ay napatay ni Handyong. Kaya’t mula noon si Handyong naman ang humaliling bayani ng epiko.tubig. Matapos ang panahon ng kapayapaan at kasaganaan. Nakalaban din at napatay ni Handyong si Ponong nang bigla itong lumusob sa kanila. naakit si Baltog. Isa rin itong dambuhala na iisa ang mata at tatlo ang bibig. IBALON Kilala ang Bicol sa kanilang matandang epiko na Ibalon na isinalaysay ng isang makatang manlalakbay na si Cadugnung na isinalin Fr. Ang ikalawang bahagi naman ay ang awit ni Cadugnung na naglalaman ng mga pangyayaring naganap noong matagal na panahon. iba na ang anyo ng Ibalon. naghari naman sa buong Ibalon ang lagim at kapinsalaan dahil sa poot ng mga dambuhalang tulad ng mga pating na may pakpak. isang batang-batang mandirigma ang nagngangalang Handyong ang dumating sa Ibalon. Naglalaman ng kahilingan ni Iling (isang ibong laganap sa kabikulan at kung inaalagaan ay madaling turuang bumigkas ng ilang salita) kay Cadugnung na awitin ang mga pangyayaring magpakilala sa kabayanihan ni Handyong. Ibalon o Ibalnon ang naging tawag ng mga Español sa sinaunang lupain ng mga Bicolano. Naging matagumpay naman siya sa paglipol ng mga dambuhala. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. May sukat na lalabindalawahin. Hindi nagtagal. Nalungkot si Baltog dahil siya ay matanda na at hindi na niya kayang ipagtanggol ang kanyang mga nasasakupan. Sinaksak niya ang mabangis na hayop sa pamamagitan ng kanyang sibat. Naging mabuti siyang pinuno. si Baltog ang kauna-unahang lalaking nakarating sa Kabikulan buhat sa lupain ng Botavara. Binubuo ng sampung saknong na may tig-4 na linya o talutod. Nang marinig niya ang karaingan ng mga tao ay muli siyang naging tagapagligtas. tinambangan ni Baltog ang baboy-ramo. Ang nasabing epiko ay nalathala sa Madrid sa tulong ni Wenceslao Retana. Pagkatapos ay sinunggaban niya ang mga panga at binali ang buto. Dahil sa mayamang lupain ng Bicol at sa likas nitong kagandahan. Naging batayan nito ang mga “ibal” o “ibay” na kauna-unahang pangalan ng tangway ng Bicol.

ang katahimikan ng Ibalon ay muling binulabog ni Rabut. Ngunit isa pang dambuhala ang nakaligtas sa kamay ni Handyong. Namilipit sa sakit sa Rabut at umalingawngaw ang kanyang tinig sa buong bayan. Mula noon siya’y nagpatuloy sa pamamahala sa kanyang mga kababayan nang buong tapat at katalinuhan. Ang iba pang nagsigawa ng kasangkapan ay si Hablom na tumuklas ng habihan. Ang baha ay kagagawan ni Inos. Inilalarawan din sa epiko ang bahay nina Handyong na kung tawagin ay “moog” sapagkat ito’y nakasalalay sa punongkahoy. Isang nakasisisndak na bagyo na may kasamang malakas na ulan ang nasabing delubyo. Jose Castaño. pinatunayan ni Oryol na hindi niya mapapasuko si Handyong. Isang araw. suyod. Pagkatapos ng delubyo.at Simarong kalabaw na lumilipad ay nalipol lahat. Pagkatapos ng labanan. Ibinigay ni Handyong ang batas na makatarungan na magpapahintulot na manirahan nang sama-sama ang alipin at umaalipin nang may karangalan at katiwasayan sa pamilya. Ang mabangis na “Sarimaw” ay itinaboy sa bundok ng Kolasi. Dinala ni Bantong ang bangkay ni Rabut sa Libnaman. isang tangway ang lumitaw na ngayon ay tinatawag na Pasacao. Nang malipol ang mga dambuhala sa pook. palayok at iba pa. Ang mapanlinlang na serpyente ay nagtatangkang gayumahin si Handyong. kaya’t naghandog siya ng tulong upang mapuksa ang mga dambuhalang buwaya sa ilog Bicol. isang batang-batang kaibigan ni Handyong na lagi niyang kasa-kasama. Sa kabila ng pang-aakit na ginawa kay Handyong. kalan. isang dambuhalang kalahating tao at kalahating hayop ang katawan. Dito nagwakas ang salin ni Fr. ang unanong si Dinahon naman ang lumikha ng tapayan. Ang epiko ay nagwakas sa kasaysayan ni Bantong. Tinaga ni Bantong ang tulog na dambuhala. Lalo siyang napamahal sa kanyang mga sakop nang nahikayat niya nang buong lugod ang mga mamamayan upang gumawa ng mga kapaki-pakinabang na kasangkapan sa ikakabuti ng lipi. Ipinakita niya kay Handyong ang dambuhala at hindi siya makapaniwala sa kapangitan ni Rabut. nagtungo si Bantong kasama ang kanyang mga tauhan sa yungib at sinalakay si Rabut samantalang ito’y natutulog. asarol at salop. Nagtanim din siya ng isang uri ng palay na nagtataglay ng kanyang pangalan. Nasaksihan ng ilang orang-utang ang labanang ito at sila’y nasindak. Binanggit din sa epiko na si Handyong ang kauna-unahang gumawa ng bangkang naglayag sa ilog Bicol na si Cuinantong. gulok. Siya’y isang mangkukulam at nagagawa niyang bato ang sinuman. Lalong naging kahanga-hanga si Cuinantong nang magdagdag siya ng timon at layag sa bangkang gianwa niya. isang tusong ahas na nakukuhang maging isang anyo ng kaakit-akit na babae at ang tinig ay parang sirena. Alinsunod sa epiko sila’y tumatahan sa itaas ng punungkahoy upang maiwasan ang labis na init at maligtas ang mga sarili sa insekto’t hayop na naglipana sa pook. kasalukuyang bumabaha. Siya’y si Oryol. Sa panahong iyon. ang ilog Bicol ay namula sa dugo ng mga buwaya. Ginawa rin ni Cuinantong ang araro. Si Surat naman ang gumawa ng ABAKADA at inukit sa batong libon. Nagbago rin ang takbo ng agos ng ilog Inarihan. pagalong. Sa gitna ng kapayapaang naghahari sa lupain ay nagkaroon ng isang delubyo. Sa kanyang pagpapahinga siya’y nagtanim ng gabi ang laman ay kasinlaki ng pansol. namahinga si Handyong. singkaw. .

Nangako si Cadugnung na ipagpapatuloy niya ang kuwento sa ibang araw. . Subalit maaaring hindi na naisalin ang iba pang bahagi ng epiko o kaya hindi na natapos kung kaya’t nananatiling walang karugtong ang epiko.

Sumulong na ang ginintuang biday ni Humadapnon. Hanggang sa narating nila ito at kaniyang narinig ang paanyaya ng yuta-yutang binukot. Hindi naman natinag si Humadapnon. ayaw pagbigyan ni Humadapnon ang paanyaya ngunit nang lumitaw ang pinakabunso. Ang babae’y si Nagmalitong Yawa. may kapangyarihan. (2) tarangban o yungib. hindi lamang ito isang piyesang pampanitikan kundi ibahagi ng ritwal pangrelihiyon ng mga Sulod. dumaan muna si Buyong Dumalapdap sa pagsasanay. May puwersa itong bumubura sa konsepto ng pinagmulan. Kapansin-pansin sa pagbabasa ng teksto ang mga bahaging nagtataglay ng mga sagrado at bahagi ng kanilang ritwal sa panggagamot. naakit ang binata at umibis ng kaniyang sinasakyan. Si Dumalapdap ang makakasama ni Humadapnon sa kaniyang adbentura. Doo’y . Ang Tarangban ay isla ng mga binukot (well-kept maidens). pinagsama-sama nila ang kanilang mga dugo mula sa daliri at nakalikha sila ng isang datung kapamilya na si Buyong Dumalapdap. At nahalina ang binata. Napakaganda ng mga tinig. ang mga kaibigan niyang espirito. Dagdag pa ni Jocano. pinakabatang binukot na si Malubay Hanginon.HINILAWOD (Epiko ng Hiligaynon) “Pakikipagsapalaran ni Humadapnon" Ang Hinilawod ay literal na nangangahulugang “tales from the mouth of the Halawod River” (Jocano 2000: 3) ay nirekord 50 taon na ang nakalipas. na kapantay niya ng uri. Pinaalalahanan ang binata ng kaniyang magulang na mag-ingat sa engkantadong isla ng Tarangban. Ibig sabihin. Humiling si Humadapnon ng permiso sa magulang na maglakbay para hanapin ang kaniyang mapapangasawa. Sa tulong ng mag-anak. Anim ulit siyang sinibat ng kapatid at namatay. May ritwal muna bago ito isulong sa dagat: pinausukan ng kamanyang at dinasalan para sa maayos na paglalakbay. Tinanggap niya ang inaalok na nganga ng binukot. bulawan ang buhok. anak nina Buyong Labaw Donggon at Uwa Matan-ayon. “mga grupo ng tao sa kabundukan ng Gitnang Panay” (1). Binubuo ito ng 8340 na taludtod na may apat na episodyo o sugidanon: (1) pangayaw o paglalakbay. anak-maharlika rin. at (4) pagbawi o muling pagkabuhay. Sinabi ng dalawa na marapat nang hanapin ng datu ang kaniyang babaeng mapapangasawa. Pinigil naman siya ni Dumalapdap at laging pinapaalala na marapat nilang puntahan. Bilang preparasyon sa paglalakbay. Isang bahagi lamang ito sa narekord na epiko na sinasabing isa sa pinakamahabang epiko sa Sulod. Muli naman siyang binibuhay hanggang sa sumapit ang ikapitong pagsibat at nakayanan ni Dumalapdap ang iwasan ang rumaragasang patalim na kasimbilis ng kidlat. Sa una. may alam sa panggagamot. (3) bihag. Nakatutulog si Buyong Humadapnon sa kaniyang duyan nang nagpakita sa kaniyang panaginip sina Taghuy at Duwindi. sakay ng ginintuang biday o barangay na pamana pa ng magulang sa binata.

Mangyari. Inabot ng pitong taon ang pakikipagtalik niya ang mga binukot sa isla. at Hangin na pakiusapan ang binibining talaga naman nilang pakay sa paglalakbay. datu). at sibat. maging ang pinakapinunong si Lubay Hanginon ay kaniyang sinaksak. Tumambad naman si Humadapnon na naengkanto. at mga kaalamang-bayan tulad ng halamang-gamot at pamahiin ng kanilang pamayanan. May enumerasyon din sila ng mga diwata. Nangako sila ng pabuyang kayamanan (para sa lalaking tagapagligtas) at kasal (para sa babae). nagsa-mandirigma si Buyong Sunmasakay. Nagtataglay ito ng mga proseso sa panggagamot. Wala na ito sa kaniyang sarili. Sa paanyaya. Nanangis sa harap ng Tarangban si Dumalapdap hanggang sa makaisip ang kaniyang mga kaibigang espiritong sina Duwindi. Halimbawa. napapayag na rin si Nagmalitong Yawa. nasa naratibo ng pagkamalay o coming-of-age ang teksto. Pagdating nila sa Tarangban. Pinaslang niyang lahat ng mga binukot sa isla. kalasag. Nagluksa naman si Dumalapdap sa kapalaran ng nilang magkapatid. Una. Malinaw rin ang moral sa epiko: makinig sa payo ng . Katangian din ng epikong ito ang paglalarawan ng kasuotan ng mandirigma. Bumalik sa kanilang tahanan si Dumalapdap. Naging bihag ang binata. at pananakot ng mga espirito. ibinalik nila ang buhay (tubig buhat sa ikapitong antas ng langit) at katinuan ng nabihag na bayani. datu. Nangako naman ang magulang na gagawin ang makakaya. ang pagsasalaysay ng proseso ng ritwal-sayaw. Ipinaalam niya ito sa kaniyang magulang. baul. panguudyok. at ang kanilang mga dalong-dalong (spirit friends). dasal sa mga espirito. Ngunit ipinagtapat nilang iyon ang binatang ang diwata ang pakay. may iba’t ibang termino para sa katulong. Nagmimistula itong diksiyonaryo at nagpapakita ng yaman ng kanilang bokabularyo at imahinasyon.siya’y nakapagtalik sa yuta-yutang mga dalaga. at ang family tree ng mga pangunahing tauhan sa epiko. Taghuy. proteksiyon sa malas. Nang natauhan si Humadapnon at nagtangkang umalis. Tulad ng iba pang panitikang-bayan sa anyong prosa. na inuulit-ulit. muli kong napatunayan sa sarili na nagsisilbing panlipunang dokumento ito. Hindi nagtagumpay ang kalalakihan. May tiyak na ngalan ang mga kagamitan tulad ng agong. Hindi nagtagumpay ang mag-anak. naakit muli ang mga binukot. sinabi nilang kapatid ang nakulong. Ang hindi lamang siya maitago ay ang kaniyang matamis na amoy ng isang binukot. Bilang nagbabalat-kayong lalaki. siya lamang ang maaaring makapagligtas sa nakulong na binata dahil magkasinlakas sila. Hindi sila nagtagumpay sa paghahanap ng tamang binibini at sa pagpapatnubay sa isa’t isa sa tama. Nagbalatkayo si Nagmalitong Yawa bilang lalaki (buyong. Hindi naman nagpakilala si Nagmalitong Yawa bilang tagapagligtas ng lalaki. Sa pagbabasa ng epikong ito. Binuksan nila ang Tarangban sa galak na makakitang muli ng makisig na binata. gayundin ang mga dalagang babaylan. biday. Sisidlan din ang epiko ng kanilang mga salita. at ang mga paghahanda para sa paglalakbay at pakikidigma. Itinuring ng binata na kalaro at laruan lamang ang mga binukot. Ipinapakita rito ang pagkagulang ng isang bayani (Humadapnon) sa paghahanap ng mapapangasawa at ang adbentura sa bagong yugto ng buhay. nagsara ang yungib ng Tarangban. Sa tulong ni Buyong Sunmasakay at ng mga kaibigang espirito.

magulang. huwag lilihis ng landas. at huwag magpapaakit sa tukso dahil ito ang magiging sanhi ng kabiguan. .

ang isa ay nagkainteres na dumako sa gubat na pinananahanan ni Rihawani. Sinumbatan nito ang mangangaso. Minsan daw. isang liblib na pook. Isang araw ay may mga dayuhan na dumating doong na ang pakay ay mangaso o mamaril ng hayopa-gubat. ngunit walang natiyempuhan. nang maligaw ito sa pangunguha ng mga kahoy at prutas ay napadako ito sa pook ni Rihawani. Nang makasapit na ito sa dakong itaas ng bunok ay naglakad-lakad muna at nagsipat-sipat ng mababaril na hayop. may nakasumpong na kay Rihawani. Naisip nito ang maputing usa na sinasabi ng matatanda. kahittalam nilang ditto sila maraming makukuhang mga bagay-bagay na maari nilang magamit o mapagkakitaan. ang mga naninirahan doon ay may pinaniniwalaang isang diyosa o diwata ng mga putting usa. at iba pa. Napaghinuha na lamang ng . Sang-ayon sa kanila. Nang mapadako ito sa gawing ilang. Hinabol nito ang isa at tinangkang barilin. Kahit sa malayo ay kapansinpansin ang angking kagandahan nito. Hindi nito pinakinggan ang tagubilin ng nakatatanda sa lugar na iyon. Nakita raw at nasumpungan nito ang diyosa. Tinawag nan tinawag ang pangalan nito ngunit wawlang sumasagot. hinanap ito ng mga kasamahan. Ang Diyos raw na ito ay tinatawag na Rihawani. Paara sa ikasisiguro ng lakad ay ipinagsama ng mga ito ang isang tagapaggabay. Ngunit lingid sa kaalaman ng lahat. Ito ang kuwento ng kanilanga mga ninunp na unang nanirahan doon. Ang mga naninirahan sa liblib na pook na ito na takot na takot na magawi o maglagalag sa kagubatan pinananahanan ni Rihawani. Mula noon ay lalo nang nagging katatakutan ang kagubatang iyon. Nang maglakad ang mga ito sa dakong patungo sa kinaroroonan ng tao ay mabilis na humangos ito sa bahay ay hindi magkumahog sa pagbabalita sa kaniyang nasaksihan. agad inasinta at binaril. At lumisan ang mga ito patungo sa gubat na pupuntahan. habang nakikipag-usapsa ilang mga usang puti na nasa kaniyang paligid. Tinamaan ang putting usa sa binti at hindi na nakatakbo. umusal ng sumpa ang diwata at ang lalaki ay maging isang putting usa rin at mapabilang na sa mga alagad ni Rihawani. At nang lalapitan na ng mangangaso ang puting usa may biglang sumulpot sa likuran na isang putting-putting usa na malayo sa hitsura ng nabaril. mga hayop-gubat. Nang dakong hapon na. Hanggang sa may Makita ito sa dakong kadawagan ng gubat. Pagdating sa paanan ng isang bundok ay napagkasunduan ng mga itong maghiwa-hiwalay at magkita-kita na lamang sa isang lugar sa dakong hapon. Itinuro nila ang gubat ngunitisinalaysay rin ang kasaysayan nito na pinananahan ni Rihawani. mga halaman gubat. Isa sa mga taong nanirahan din doon. Nagtanonga daw ang mga ito kung sang gubat marami ang mga hayop o ibon na maaring puntahan.RIHAWANI (Epiko ng mga Kapampangan) Sa isang kagubatan maraming bundok sa isang lugar ng Marulu. nabulabog ang mga ito at nagtakbuhan papalayo. Sa ginawang iyon ng dayuhan. Nang maramdaman ng mga hayop na may tao. Kung minsan ay nagpapalit daw ito ng anyo bilang isa ring putting usa. napansin niya ang isang pangkat ng mapuputing usa. Lalo itong namangha nang ang usa ay mag-iba ng anyo at nagging isang napakagandang babae. Mga prutas. Itonagubilin ding huwag pagnasaang puntahan ang pook na iyon.

lahat lalo na ng kasamahan gabayna sinuway nito marahil ang tagubilin. ay pinangilagan na ng mga mangangaso ang dakong iyon ng kagubatan. tuloy nabilang sa sumpa ni Rihawani. . Mula noon. bundok sa nagging aral na sa mga nandoon ang pangyayaring iyon.

Ang nuno nating lahat. at Baing Talim. mga bukirin At ang mga anak natin: Tayo naman may patalim. Ibig nilang kuning tunay. Datu Balkasusa ng Quezon. Mandukit atDikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Mai at Luzon na bahagi noon ng Kaharian ng Lontok. Pati anak at asawa Mananaghoy. Sa kulog.EPIKO NG KUMINTANG (isang epiko ng mga Tagalog) Ang Kumintang ay kasaysayan ng mga pakikidigma ng mga kawal nina Datu Dumangsil ng Taal. Dugo't buhay puhunanin. Ito rin ay ukol sa kasaysayan ng pagsugo ng Haring Solodan sa kanyang tatalong anak na sina Bagtas. Maagaw sa ating kamay Tayo baga'y mag asal Gayong buhay tila patay? Halina nga at usigin Ang aliktiya. Aba tayo kung wala na Ang tirahang maligaya. . di nasindak Sa labanan. ay tayo na. Kaya ngayon. di naawat Pinuhunan ang buhay. Itong ating kabukiran Sampung bahay at tahanan. magdurusa. At ang buhay ay ipara. hirap Upang tayong mga anak Mabuhay ng mapanatag.

Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lalaki. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga-bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. nakatira sa magandang bundok Makiling sa pagitan ng provincias ng Laguna at Tayabas. Kung minsan daw. pati mga alahas. binyagan at fiesta. nilalapitan daw sila. pinahihiram niya ang mga mahirap ng damit. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. At lahat ng sira mula sa bagyo ay naglalaho sa bawat madaanan niya. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang sabi naman ng iba. mahaba at makapal ang buhok. na nagka-galos-galos sa mga tinik. Pagkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. Mabuti ang kaluoban ni Mariang Makiling.ANG HIWAGA NI MARIA MAKILING (Epikong Tagalog) Si Mariang Makiling ay isang dalaga. at pati alahas. at maliliit ang mga kamay at paa. Pati ang mga ilog ay bumabalik sa kanilang takdang landas at agos. Malaki at itim ang kanyang mga mata. Biglang-bigla. . Paminsan-minsan. Sabi ng iba. Paminsan-minsan. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. barya. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. kayumangging kaligatan. Ang kutis niya ay makinis. narating nila ang isang maliit na kubo. binabati nang tahimik bago lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumbang punong kahoy. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. subalit walang nakaka-alam kung saan talaga o kung paano siya namamahay. Dati-rati. kapag namumundok sila upang humuli ng usa. lalo na nang lumabas ang isang magandang dalaga. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. ayon sa cuento. Natigilan ang lalaki. sa bigkas ng mga Tagalog. Walang naglalakas-loob na kumausap. Takbo at nagtago ang baboy damo sa luob. para sa mga kasal. Minsan. hindi tumatanda. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. Tanging kapalit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gilid ng mataas na bangin. siya ay maniwaring isang diwata. Sa madling salita. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. nakatira siya sa isang magandang palacio na napapaligiran ng mga jardin. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo (Good Friday). pasulpotsulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. at mala-candela ang mga daliri. batang inahen na hindi pa nangingitlog. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo.

Nakababa na ang araw pagdating nila sa paanan ng bundok at. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang ‘luya’ na naging lantay na ginto ang mga ito. Halika sa luob. Habang pauwi. umungol at tumabi sa kanila. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Gagaling ka. “Ibigay mo ito sa iyong asawa. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang piraso at itinapon. Ilang minuto lamang. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling.” Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. tapos maaari ka nang umuwi. narinig nila ang sigaw mula sa malayo: “Nandoon sila!” Sinundan ito ng mas malayong sagot. Pagkaraan ng ilang saglit. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot (sombrero). sa dilim. kinain lahat ng lugaw na hinain.” sinabi niya sa lalaki na. Isang hapon. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. mas malapit. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. sa takot. 2 mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. itinaboy pa nila ang matanda na nagbanta. Hindi na binigyan. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Sa isang kisap-mata. walang imik. ay yumuko lamang bago umalis. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. dumating ang mga humahabol . mas matapang. “at hindi mo dapat hinabol. mula sa gilid ng bundok.” sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. “Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!” Humalakhak ang 2 lalaki bago nagpatuloy pauwi. Isa sa mga mangangahoy. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. narinig uli nila ang mga sigaw. Laking hinayang nila sa mga ‘luya’ na naitinapon pauwi. Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. utal pa rin. magpahinga ka at kumain. Umingit-ngit sa takot ang mga aso. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga sigaw. pinaparusahan niya ang mga ito.“Sa akin iyong baboy damo. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Tumakbo na rin ang 2 mangangahoy. Kinabukasan. at kumaripas ng takbo. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. binitawan ang dalang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. at sugatan. “Doon sila! Doon!” Hindi naunawaan ng 2 mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Minsan. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang 2 mangangahoy sa sapang Bakal at.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Pumasok siya sa kubo at. Ang mga nilalang na tulad niya .

Hindi siya nagbago ng anyo. Sabi ng iba. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na “Maria” dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. kasalanan daw ng mga tao sa kabayanan na ayaw magbayad ng puting dumalaga. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang ay hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Ang 5 o 6 na anak-anakan na nakakita sa kanya. at “ng Makiling” dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawin ng mga hacenderos ang lupain sa bundukin. Subalit sumbong ng iba. Ngayon. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makiling. laging sabi ay bata. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Subalit ngayon. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit.” Wala ring naka-alam ng tunay niyang pangalan. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. kahit na sa liwanag ng buwan. Naglaho na si Mariang Makiling. .ay maniwaring lumilitaw na lamang. marami nang taon na hindi siya nakikita. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na “mutya.

Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawaawang kalagayan. Sa malawak na dagat. Iginala ni Baltog ang mga mata. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. ama? tanong ni Baltog. Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. Natagpuan niya ang Ibalon. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Isarog at Lignion. Alam kong magagawa mo ito. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop. Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. Siya ay anak ni Handiong. Bata ka pa. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan. ang pinuno ng kanilang pamayanan. Isang araw. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. palay at mga gulay. Masaragam. Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom. Ngunit desidido si Baltog na . Para itong lupain ng gatas at pulot. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. mabait at matipuno. Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habangbuhay. sabi ng kanyang ama. Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. At hinawakan nito ang kanyang balikat. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Siya din ay nalungkot. Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. Ngunit nagsalita siya ng maaga. malakas at matapang. sabi ni Baltog sa sarili. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain.IBALON Epiko ng Bikol Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas.

makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. pinatay niya ito at pinagpira-piraso. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon. Ngunit. At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay. ang kanilang bagong tahanan. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. Dahil sa kanyang galing sa mano-manong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. Hindi na sila nagsayang ng oras. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan. .

Umuwi si Ambaynan at kanyang ibinalita ang pagkawala ni Tuwan Putli. Si Tuwan Putli ang naging pangunahing asawa (puqun) ni Kudaman. Ibinalik ito ng binata kay Mu-Muta ngunit bilang pagtupad sa pangako. Dito nabatid ng pinunong buwaya na si Tuwan Putli pala ang babaing kanyang kinain. binantaan ito ni Sultan ng Baybayin na pupugutan ng ulo sa Gunting ng Daigdig. Samantala. ipinauwi ito sa binata. may nakita si Tuwan Putli na isang ulang na ginto ang sipit at bigla na lamang siyang nawala. Nang hapong iyon. Samantala. Dahil dito. Samantala. walang kapali-paliwanag na isinauli ni Kudaman ang asawa sa biyenang si Sultan ng Baybayin. Kusang bumukas ang lalagyan ng nganga. Nang tanungin niya ang mga buwaya. magiging asawa niya si Tuwan Putli. Sa unang awit. Ito’y tanda ng kahilingan ng pagpapakasal at pagpayag. Ibinuka niya ang kanyang bunganga at pinasiyasat ito sa binata. isinugo ang pagkawala ng babai kay Binata ng Alapaap. ang asawa ni Kudaman. Nabatid ng babai na ang binata ng nagligtas sa kanyang buhay kung kaya’t pumayag siyang sumama rito. Nagkaroon ng pakikiapid (agaw) kung kaya’t nilayasan ni Tuwan Putli ang asawa. Inalok niya ito ng nganga at tinanggap naman ni Tuwan Putli. may nakitang bakas ng dugo sa buslo ang kanyang pinsan. Pumutok na parang kawayan ang baul. Pumayag si . Sa kanyang paglalakbay. Hinimok ni Mu-Muta ang manugang na si Muta-Muta na hanapin ang nawawala nitong asawa ngunit di man lang tuminag ang huli. Nagtungo si Binata ng Alapaap sa bukal ng tubig at dito ay may natagpuan siyang kaliskis ng buwaya. Nagsumamo sa kanya si Mu-Muta na mag-uwi ng kahit anumang maliit na palatandaan mula sa katawan ng kanyang nawawalang anak. Pagkauwi. ang lilang bakaw na alagang ibon ng bayani. Kapag siya’y nagtagumpay. Ang ilog na ito ay mayroong bukal ng tubig na tahanan ng isang Masamang Tao. Nang sila’y paalis na. hindi raw nila nakita si Tuwan Putli ngunit maiging kausapin ng binata ang matanda nilang pinuno na nasa gawing ilaya ng ilog. nagliwanag ang kabahayan na parang araw at ang babaing singgaan ng kapupulot na panggatong ay ninais maupo sa sahig at magnganga. sakay ng Linggisan. nagmakaawa si Tuwan Putli na palabasin siya.KUDAMAN Epiko ng Palawan Ang pambungad ng epiko ay ang pagtungo ni Tuwan Putli at ng kanyang pinsang si Ambaynan sa Ilog Tabunganan upang mangisda. maaakit si Binata ng Alapaap kay Binibini ng Saytang Dagat. matapos mapag-alaman ang pakikiapid ng anak. nasalubong ni Kudaman si Tuwan Putli. Nakita sa bagang nito ang isang maliit na bahagi ng kuko mula sa hinliliit ng babai. ipinasok ni Binata ng Alapaap ag kapirasong kuko sa baul na ginto.

Binalikan siya ni Kudaman na nang magnais magnganga ay inalok naman ni Binibini ng Punong Ginuu. hiniling ni MutaMuta na patirahin siya sa bahay ni Kudaman. Ngunit bago ito. Ipinahaya ni Kudaman na siya’y nag-uwi ng bagong makakasama. Matapos maging kapatid-sa-sandugo. Narinig ito nina Binata ng Alapaap at Sultan ng Baybayin na nagpasyang dumalo. Pumayag naman ang huli at agad nagpatayo ng malaking bahay. Ibinalita ni Tuwan Putli kay Kudaman ang pagbabalik ni Binibini ng Saytang Dagat.Binibini ng Saytang Dagat ngunit lumitaw siya sa pagsubok na lalo pang marilag. Nangungulila naman sa ibon at sa amo nitong si Kudaman si Binibini ng Saytang Dagat at nagsumamong siya’y pabalikin. nagbaba ng kapasyahan hinggil sa pagkakaagaw kay Binibini ng Saytang Dagat ni Binata ng Alapaap. Sa kanyang pagbalik. humingi ng nganga si Kudaman kay Binibini ng Lunting Punay at inalok naman siya ng ngangangaan bilang pagsang-ayon. Naghandog si Kudaman ng isang gulok (barung) upang pagtibayin ang kasunduan. Muli na namang umalis si Kudaman upang bumili ng bagong palamuti sa Raha at anyayahan ito sa pagdiriwang ng tabad. Ang multa ay itinakda sa 180 pinggan. Habang lumilipad ang Linggisan. Tinugtog ang mga agung upang ihatid ang paanyaya sa lahat. Ipinakilala niya ito sa kanyang tatlong asawa at silang apat ay nagturingang parang magkakapatid. Ito na ang kanyang ikaapat na asawa. Inalok niya rito ang kanyang balaraw bilang pakikipagkasunduan. Sa tahanan ng Sultan ng Baybayin ay namili ng magagandang damit si Kudaman. napaibig dito ang Binibini ng Lunting Punay. Inilagay siya ni Kudaman sa salapa para sa paglalakbay. Naghanda siya ng 180 tapayan. . Sa pagdaan ni Kudaman. isa pang kapatid para kay Tuwan Putli na tinanggap naman ng huli. Umalis si Kudaman patungong ibang bayan sakay ni Linggisan upang maghanap ng magagandang damit. nakita siya ni Binibini ng Punung Ginuu na napahanga sa kariktan ng ibon ni Kudaman. Pagdaka’y nakarating na lamang siya sa bahay ni Kudaman kung saan niya nakilala si Tuwan Putli. Nanabik itong umalis upang muling makasama ang dating asawa. Inari na siyang kapatid ni Tuwan Putli. Mawawala siya ng pitong taon kung kaya’t ibinilin ang asawang si Tuwan Putli sa kasundugong si Muta-Muta. Tinipon ni Kudaman ang lahat niyang kamag-anak at kaibigan upang ialok ang pagdaraos ng isang pagdiriwang ng tabad. Ihinabilin ni Kudaman ang dalawang bagong asawa sa pangunahing asawang si Tuwan Putli. Narahuyo rin dito si Kudaman at nagsumamong antayin ang kanyang pagbabalik. Dumalaw kay Kudaman sina Muta-Muta (dating asawa ni Tuwan Putli) at ang tunay nitong kapatid na si Datu ng Ligayan upang magmungkahi ng pakikipagsandugo.

at kapag nalanta. Hinandugan muna niya ng bulaklak ng balanoy ang mga asawa. Sinundan siya ng Binata ng Alapaap na magliligtas sa kanya at bubulusok patungo sa lugar ng mga kaaway. Ibinadya kay Kudaman ng isang panaginip ang pagdating ng Ilanun at ang balak nitong bihagin ang kanyang mga asawa. Ngunit nais niyang umiwas sa tunggalian pagkat ang karahasan ay isang pagkakamali kay Ampuq. ang pinsang buo ni Kudaman. Dahil di man lang ito nabalita. Narinig din ng mga Ilanun ang tugtog at nagpasyang dumalo upang magdala ng karahasan at makidigma. Nagsumamo ang mga babai kay Linggisan (na nagtangka ring pigilan si Kudaman sa paglahok sa digmaan) na pakamatyagan ang kanyang panginoon. ang Panginoon. Muling nagkaroon ng pagdiriwang. buhay siya.Sa ikalawang awit. inanyayahan ito ni Kudaman na umakyat sa kanyang bahay. Balisa namang nag-aantay sina Datu ng Ligayan. Bumalik si Kudaman matapos ang pitong taon. Kay gaganda’t kisig nila. Nang di makapagpigil si Muta-Muta. Marahas itong tinanggihan ng una. humingi ng patawad ang si Limbuhanan. Sa kanilang pag-uwi. Pauwi ay sumama ang bagong kasal kina Kudaman. Muta-Muta at ang apat na asawa ni Kudaman sa kanyang pagbabalik. Sinagip ni Kudaman si Binata ng Alapaap sa pagtatago rito sa kanyang ngangaan(salapa). Nagtapos ang labanan sa pagwawagi ni Kudaman. ang Humabi. matapos maipatayo ang malaking bahay (kalang banwa). Buong payapang nagnganga si Kudaman at inihanda ang buong sambahayan sa pagharap sa mapandigmang panauhing ito. Kakakasal lamang nito sa Binibini ng Punong Aguho. Sa pagdating ng mga Ilanun. Nag-alay si Binibini ng Punong Aguho ng isang singsing sa apat na asawa at sila ay naging magkakapatid. Sila ay gaya ng bala at apoy. Sa pagkakasama-samang ito’y napuno sila ng katuwaan. Lahat ay nakasuot ng magagarang ginintuang damit at palamuti. Pitong taong maglalaban sa himpapawid si Binata ng Alapaap at ang pinuno ng Ilanun. Sumali sa sayaw (tarak) ang asawa ni Kudaman at naghanda ng nganga para sa panauhin. ang Panginoon ng Palay. dumaan ang dalawa sa bahay ni Limbuhanan. Kapag namulaklak ito. Tumugtog ang mga kalalakihan ng gong upang masiyahan ang nagpapatamis at nagpapahalimuyak sa tabad. si Nagsalad. siya ay nasawi. nagbunsod siya ng isang labanan sa kalangitan. Lahat ay sama- . ninais ni Kudaman na mag-alay ng isang pagdiriwang bilang paggunita sa Panginoon ng Palay. Naantig sa ganitong katapatan si Kudaman at nagpasyang lumahok sa labanan. Ipinatong niya ang kanyang kamay sa bunganga ng tapayan at siya’y nakabuo ng tabad.

Si Binibini ng Lunting Punay ay tumungga ng pitong taon at sumirit pataas sa alapaap samantala si Tuwan Putli ay nagliyab ang buong katawan at naidlip ng napakalalim matapos malasing. Lahat ay maingat na umaalalay sa paglalakbay ng bawat isa. Dito’y ipinaalala sa bagong magkabiyak (usyat) ang mga pao ukol sa mabuting samahan ng mag-asawa. Inihandog ng mga Ilanun ang kanilang sandata bilang handog sa pagsasandugo. Nang pinahihinto na ni Limbuhanan ang pagtugtog ng agung pagkat baka masamain ni Nagsalad ang kalabisan nito. Muli na namang naglakbay si Kudaman sa bayan ni Sawragar at inihabilin ang mga asawa kay Muta-Muta pagkat pitong taon na naman siyang mawawala. panagutan sa kamag-anakan at alituntunin ng batas (Saraq). Ang limang anak ng Sultan ay nangamilipit sa sahig at ang ikaanim ay nagpupumiglas. Dumating din doon ang mga Ilanun upang makita ang nakasandugong si Kudaman. Matapos ang paalaman. Pagkaubos ng 180 tapayan. Pinakahuling uminom ang bayani. Iminungkahi ni Binibini ng mga Luray na siya ay hatiin. hinati ni Kudaman si Tuwan Putli sa dalawa at lilitaw pa rin itong singganda ng dati. Tinungga ang lahat ng tabad at nagkaroon ng bagong lasing na paglalakbay. binuhay ni Kudaman ang mga Ilanun sa pagbuga ng kanyang nganga. Sumirit siya pataas sa alapaap. Humingi siya rito ng pahintulot na tumungga at inalok naman sa kanya ni Nagsalad ang mga tapayan. Nagtungo rin doon si Binata ng Alapaap upang hanapin si Kudaman. Sa panunumbalik din ng kanyang malay. Nalasing din ang mga Ilanun na dahil sa kahinaan ay naidlip ng malalim. ang Punong Hukom tungkol kay Tuwan Putli. Naglakbay silang lima patungo sa bagong daigdig lulan kay Linggisan. binuksan na ang mga tapayan. Nilinaw din ito sa bagong magkapatid na sina Kudaman at Limbuhanan. Samatala. nagkaroon ng lakbay-baylan (ulit) si Kudaman sa nakatataas na antas ng santinakpan upang tanungin si Nagsalad. nag-uwian na ang lahat. dadalo si Kudaman at ang apat na asawa sa pagdiriwang na gaganapin sa tahanan ng Sultan sa Ibang Daigdig. Inalalayan siya ng Binibini ng mga Kawit na naging asawa rin ni Kudaman. Dumating ang Datu ng Pinakagilid ng Daigdig kasama ang kanyang asawa. napuno ulit ito sa pagpatong lang ng kamay. Ang biyenan ni Kudaman na si Sultan ng Baybayin ang unang uminom at nagkasunud-sunod na ang iba’t-ibang antas ng pagkalasing. Unang nalasing ang mainitin ang ulo at mapangahas na si Muta-Muta. si Binibini ng Daigdig sa Paligid at Binibini ng Sangkalawakan. Ang mga babai at ang Datu ay pumaimbulog sa kalawakan dahil sa tabad. Hinawakan ni Tuwan Putli ang kaliwang kamay nito ng kanyang hinliliit upang siya’y payapain. Matapos ang tatlong araw ng kasayahan. Sa ikatlong awit.samang kumain bago bago idaos ang pag-uusap sa batas (bisara at bulun). . Muling nabuhay ang hidwaan sa pagitan ni Kudaman at ni Pinagsaraqan.

Binuhat nila ito nang biga itong maglaho. tumanggi ito. Pinagbilinan din ni Kudman ang tubo na dalhin ang balita sa napawaksing katipan ng babai. Pitong taon na naman siyang maglalakbay na ikinalungkot ng kanyang mga asawa. Matapos manggaling sa Gilid ng Daigdig. Sa ikaanim na awit. Nasalubong niya si Binibini ng mga Binata na pumigil sa kanyang kamay at pumaypay sa kanyang mukha upang humupa ang kanyang pagkalango. ipinahayag ni Kudaman ang pagnanais na gumawa ulit ng tabad at anyayahan ang biyenang Sultan at si Sawragar na kanyang pinasundo sa Linggisan. Sa ikalimang awit. si Binibini ng Huling Antas ng Santinakpan ay napaibig sa ibon at ito ang naging ikapitong asawa ni Kudaman. Ito ay tinatawag na agaw at tunang. inaya ng babai si Kudaman na magpahinga. ang ulirang gawi ng babai sa asawa. Ngunit ang alaga niyang malaking itim na tubong may ginintuang dahon at nahihihipan ng hangin sa ibang daigdig na simbilis ng didlat ay paalalang may katipan na siya. Nasabat din nila si Binibini ng Sangkalawakan na nagpaabot din ng paanyaya. Inialok sa kanya nito ang ngangaan. Pumaimbulog sa kalawakan ang kanyang mga asawa at nakisalamuha sa bituin upang hanapin siya. Sa ikaapat na gabi ng pagdiriwang ng tabad. Nakita siya at ang kanyang ibon ni Binibini ng Umbok ng Buhangin. nagpasya na naman si Kudaman na humayo sa ibang daigdig. pag-agaw sa katipan ng ibang tao. Matapos ito ay nagmadali na naman si Kudmang makipagkita sa Sultan. Nagpasya si Binibini ng Punung Ginuu ang Humabi ng Daigdig at nakita ang bayaning nakaupo sa isang sinag ng araw at nagnganganga. Nahulog siya sa pinakagitna ng daigdig. . Nang magkamalay si Kudaman. itinuring niya itong pagaalok ng pag-ibig. Pag-uwi. tinupad ni Limbuhanan ang pangako kay Kudamang punuin ang mga tapayan para sa ritwal ng pagtungga ng tabad. Namataan siya ni Binibini ng Langis ng Daigdig na nabighani rin sa kanyang ibon. Sa paglalakbay na ito. muli na namang umalis si Kudaman upang dumalaw sa Sultan ng Gilig ng Daigdig para sa palamuti ng kanyang asawa. Isinama niya ito pabalik na ikinatuwa naman ng apat niyang asawa sapagkat lima na silang magkakapatid. sumaglit siya sa tahanan ng Binibini ng Umbok ng Buhangin at niyaya itong maging asawa.Binigyan niyang muli ang mga ito ng bulaklak ng balanoy. Sa pagbabalik niya ay payapa at maringal siyang tinanggap ng mga asawa. Nag-anyaya it okay Kudaman na dumaan sa kanyang pag-uwi. Magkagayunma’y naging malambing pa rin sila. Nang alukin nila ito ng nganga. Dahil sa pagmamahal sa ibon. Namili siya sa bayan ni Sawragar ng mga palamuti para sa kanyang asawa: singsing na yari sa ginto’t may bulaklak sa gitna at kasuutang may burda ng sinag ng araw. Papunta ay naparaan sa ibabaw ng isang umbuk ng buhangin sa dagat si Kudaman. Habang patuloy ang panauhin sa pagtugtog ng agung. Nagkaroon ng kasalan at napuno ang 180 tapayan. Naging ulap si Kudaman at tinulungan siya ni Limbuhanan sa kanyang paglalakbay. tinungga ni Kudaman ang 180 tapayan at inubos pang lahat ng tubo.

. Pinakasalan naman ni Binata ng Alapaap ang ikapitong anak ni Sultan ng Gilid ng Daigdig kung saan ang bigaykaya ay isang ilog na nagmumula sa langit. at padadaluyin sa tabi ng bahay ng Sultan at tig-isang puno ng makopa at suha ang mamumunga sa buong taon. Nang malasing si Kudaman ay nagkabisa ang kanyang kasunduan kay Binibini ng Kawit. walang bigay-kaya. ipinagdiwang ni Kudaman ang pagpapakasal sa sampung asawa. Dahil walang kamag-anak si Binibini ng Kwait. Sa pagtatapos ng kasiyahan. Pinaypayan siya nito at ng magkamalay. Nagdos ng Kasalan at nagkalasingan.Pgkatapos ay nagtungo naman ang bayani sa tahanan ni Binibini ng mga Kawit na di nangakong sasamahan siya ngunit aalalay lang kung sakaling malasing siya. hiniling ni Kudaman na ito ang kanyang maging ikasampung asawa. Pauwi ay isinama ni Kudaman sina Binibini ng Langis ng Digdig at Binibini ng Sangkalawakan.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->