1. Biag ni Lam-Ang 2. Ibalon 3.Ulalim 4. Hudhad at Alim 5. Labaw Danggon 6. Indarapatra at Sulayman 7. Prinsipe Bantugan 8.

Puring Sibil 9. Silungan 10. Hinilawom at Agyu 11. Kudaman 12. Tuwaang Wod 13. Sambila at Tuman

AGYU EPIKO NG ILIANON

AGYU (Epikong Manobo)
Ang pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro, sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay, asin at asukal. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. Upang maiwasan ang madugong labanan, si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian. Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Hinati nila ang baboy ramo at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo, at sa iyong asawa sa Ayuman, Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. Hindi pumayag si Banlak sa ideya. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng mga diyos. Nang bumalik si Lono sa Panamutan, sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Pumunta na si Mungan sa langit. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. At nang bumalik siya sa Pinamutan, iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. Nang' dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang batang anak na si Tanagyaw. Payagan mo akong 1umaban, ama, sabi niya. Ngunit napakabata mo pa, anak, sinabi niya rito. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino, ama, pilit ni Tanagyaw. Humayo ka at nawa ay tulungan. ka ng mga diyos. Ingatan mo ang sarili mo!

Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. . Ginamit ni Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada.At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. ama sagot ni Tanagyaw. Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. nagtungo si Paniguan sa kanya. Sa sumunod na umaga. Umabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. Sumang-ayon-si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. Napanuto na si Agyu. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian. sina Tanagyaw at Paniguan kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. At natalo niya ang mga kalaban. Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. Pinatay niya si Bagili. Upang kalabanin ang mga kaaway. Sa kabilang dako.

Kanyang isinasabit sa munting bintana ang isang halaman at saka nagsulit: "Ang halamang ito's siyang magsasabi ng iyong nasapit. Maligaya sila sapagkat sagana sa likas na yaman.Apat na halimaw ang doo'y nanalot. "Prinsipe Sulayman. siya ay nagmasid at kanyang natunghan ang maraming nayong walang kahit isang taong tumatahan. Pag ito'y lumipad ang bundok ng Bita ay napadilim niyong kanyang pakpak.INDARAPATRA AT SULAYMAN (Epikong Mindanao) Nang unang panahon ayon sa alamat. nagimbal ang bundok at biglang lumabas itong si Kuritang sa puso'y may poot." Binigyan ng isang singsing at isang ispada ang kanyang kapatid upang sandatahin sa pakikibaka. ang sino mang tao na kanyang mahuli'y agad nilalapang at ang laman nito'y kanyang kinakain na walang anuman. Ang kalagim-lagim na kinasapitan ng pulong Mindanaw ay nagdulot-lungkot sa maraming baya't mga kaharian. ako'y sumasamo ng inyong iligtas ang maraming taong nangangailangan ng tulong mo't habag" "O mahal na hari na aking kapatid. Pawang kabundukan ang tinatahanan ng maraming taong doo'y namumuhay." Nang siya'y dumating sa tuktok ng bundok na pinaghaharian nitong si Kurita. walang makaligtas sa bagsik ng kanyang matalas na kuko pagkat maaaring kanyang natatanaw ang lahat ng tao. Ang bundok Matutum ay tinirhan naman ng isang halimaw na may mukhang tao na nakakatakot kung ito'y mamasdan. Sila ay nagbaka at hindi tumigil hanggang sa malagot ang tangang hiningi niyong si Kuritang sa lupa ay salot. Ang ikatlo'y si Pah na ibong malaki. "Ikaw magbabayad. dakila't marangal ay agad na nag-utos sa kanyang kapatid na prinsipeng mahal. Sa salot na itong may matang malinaw at kukong matalas. ngayon din lilipad at maghihiganti sa mga halimaw ang talim ng tabak. mabangis na hayop!" yaong kanyang wika. Subalit ang lagim ay biglang dumating sa kanila na dati'y payapa. ang pulong Mindanaw ay wala ni kahit munting kapatagan. Di pa nagtatagal ang kanyang sinabi. Una'y si Kurita na maraming paa at ganid na hayop pagka't sa pagkain kahit limang tao'y kayang nauubos. si Indarapatra na haring mabait. Ang bundok Kurayang pinanahanan ng maraming tao ay pinapaglagim ng isa pang ibong may pito ang ulo. Ang lahat ng tao'y sa kuweba tumatahan upang makaligtas. .

" Nang siya'y dumating sa bundok ng Bita ay kanyang binuhat ang pakpak ng ibon. Ang kasawiang ito ay agad nabatid ng mahal na hari pagkat ang halaman noon di'y nalanta't sanga ay nangabali: "Siya ay patay na!" ang sigaw ng kanyang namumutlang labi. "Ang takdang oras mo ngayo'y dumating na. At sa paghahamok ng dalawang iyong balita sa tapang. sa tuktok ng bundok ang kanyang namalas ang nakahahambal na mga tanawin: "Ngayon di'y lumabas nag ika"y mamatay." Noon di'y nahawi ang maraming puno sa gilid ng bundok at ilang saglit pa'y nagkaharap silang puso'y nagpupuyos. Ang kay Tarabusaw na sandata nama-sangang panghamablos. Yaong si Sulayma'y may hawak na tabak na pinag-uulos." sigaw ni Sulayman at saka sinaksak ng kanyang sandata ang pusong halimaw. . Noon di'y binuklod ng adhika ang kanilang puso. Nahabag sa kanya ang kanyang bathala. Ang katawang pipi ay kanyang namalas. Ang kanyang kapatid ay dagling nabuhay. Sa kanyang tagumpay may isang diwatang bumating magalang: "Salamat sa iyo butihing bayani na upd ng tapang. sa bigat ng pakpak. Noon di'y nilipad niyong si Sulayman ang bundok ng Bita. Subalit ang kalis ni Indarapatra'y nagwagi sa wakas. Dumating ang ibong kay laki ng ulo at ang kuko-matalas. Siya'y nanlumo pagkat ang tahanan sa tao ay ulila. kaming mga labi ng ibong gahaman ngayo'y mabubuhay.Tumatag ang puso nitong si Sulayman sa kanyang Tagumpay kaya't sa Matutum. Sa bundok ng Kurayan ang kanyang sinapit ay agad hinanap ang ibong sa tao'y nagbibigay lagim a nagpapahirap. ang katawan niya'y sa lupa bumaon kaya't si Sulayman noon ay nalibing na walang kabaong. ang ganid na hayop sa malaking pagod ay napahandusay. ang hinanap naman ay si Tarabusaw. biglang nagliwanag at ilang saglit pa ay nakita niya ang tubig na lunas. Siya ay lumundag at kanyang tianga ang pakpak ng ibon datapwa't siya ring ang sinmang-palad na bagsakan niyon. ilang sandali pa ay biglang nagdilim gayon maaga pa at kanyang natantong ang kalabang ibon ay dumarating na. Kanyang ibinuhos ang tubig na yaon sa lugaming bangkay at laking himala. saka pinauwi itong si Sulayman sa sariling bayan. "Mabuhay ang hari!" ang sigaw ng madla. Nabihag ang puso ng mahal na hari sa ganda ng mutya kaya't sa naroon ay kanyang hiniling na lakip ng sumpa na sila'y ikasal. Sila ay nagyakap sa gitna ng galak at ng katuwaan. "Ang kamatayan mo'y ipaghihiganti buhay ma'y masawi." At kanyang namalas ng maraming taong noo'y nagdiriwang.

si Indarapatra'y hindi na bumalik sa sariling bayan at dito naghari sa mayamang lupa ng pulong Mindanaw. .Ang tubig ng dagat ay tila hinigop sa kailaliman at muling lumitaw ang lawak ng lupang pawang kapatagan.

isang pulo sa Panay na ang nakatira ay ang mga Ita. na tumakas kasama ang kanilang mga asawa. 7. Ang kanilang paboritong pagkain ay usa. ang babae ay dinadala sa bundok at pinatatakbo lamang. Ang sinumang magkasala ay pinarurusahan tulad ng pagtatapon sa dagat o pagpapabaon ng buhay. Sa dami ng babae na naghahangad sa kanya ang mahirap na si Maniwantiwan ang kanyang pinakasalan. isda at iba pang pagkain na matatagpuan sa gubat at ilog. sa loob ng ilang araw. Di sila nahihiyang lumakad na walang damit. natuto silang magtakip ng katawan. subalit nang may dumating sa kanila ang mga bagay na wala sa kanila. Isang kaugalian nila nabago manungkulan ang isang datu. Datu Bangkaya. pusa. Naiiba ang uri ng pag-aasawa ng mga Ita. 2. 5. Datu Domongsol. Datu Paiburong. Ang mga Ita sa Sinugbuhan ay nabubuhay sa pamamagitan ng pagtatanim at pangingisda. nararapat na siya ay pakasal. subalit sa maayos at makataong pakikipag-usap na ginawa ng mga dayuhan kay Datu Marikudo. Datu Sumakwel. sila’y nagkasundo at ang unang lupang natapakan ng dayuhan at napagkasunduan ay ibinigay sa pamamagitan ng pagpapalitan. Datu Domalogalog. ito’y patayong nakabaon sa lupa nang may salakot bago ito tabunan ng lupa. Datu Lubay. butiki. 4.MARAGTAS (Epikong Bisayas) Sinugbuhan. kaugalian ng mga Ita bago dumating ang Sampung Datu buhat sa Borneo. 10. Datu Puti. napagpasyahan niya na isalin ang kanyang kapangyarihan sa kanyang anak na si Datu Marikudo. Ang pangalan ng bata ay pinangangalanan ng kahoy na malapit sa pinagsilangan. . May ibang paraan sila ng paglilibing. Datu Balensuela Galit at pagkamuhi ang nadama ng mga Ita nang dumaong ang mga Datu sa Panay. baboy-ramo. 6. Ang sampung datu ay sina: 1. mga katulong at mga ari-arian upang iwasan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. Tinataglay ng kanyang anak ang mga katangian ng isang datu kaya’t ito naman ay sinangayunan ng lahat. 3. Ang isang babae naman na malapit nang magsilang ay dinadala sa bundok na ang tanging nagbabantay ay ang lalaki at kung ito ay nataon sa tag-ulan ang lalaki ay nagtatayo ng kubong masisilungan upang sila ay malayo sa panganib. Ang mga Ita ay magagalang sa bawa’t isa. Walang inggitan at ang Datu ang siyang lumulutas ng lahat ng alitan o suliranin ng bawa’t isa. Sila ay naniniwala na ang sinumang magkasakit sa kanila ay gawa ng masamang espiritu. Datu Dumangsil. Ang mga nabanggit ang mga uri ng kalinangan. kung siya ay aabutan ng lalaki saka lamang sila ikakasal. naghahandog sila ng pagkain sa masasamang espiritu. Datu Paduhinogan. Sa katagalan ng panahon at dahil na rin sa kanyang katandaan upang pamahalaan ang isang pulo. pinamumunuan ni Datu Pulpolan. kaya’t upang ang may karamdaman ay gumaling agad. Sinasabi rin na ang lupang pinagbaunan ng isang patay ay isang mabisang lupang dapat pagtaniman. Kasamang ibinabaon sa Itang namatay ang isang bagay na mahalaga sa kanila sapagka’t lubha daw nag-aalala ang namatay kung ito ay maiiwan. tulad ng dahon balat ng kahoy o hayop. 9. 8.

Ang kanilang pag-aasawa ay naiiba sa mga Ita. Masasabi ring ang mga dayuhan ay magagalang at mapagmahal. pinangangaralan at hinahangad ng magkaroon ng malulusog. Bago tanggapin ng babae ang lalaki. Bago mamatay ang isa sa kanila ay pinaliliguan ng katas ng mababangong bulaklak. Pinaiinom ng alak ng paring magkakasal ang dalawa sa gitna ng karamihan. binibihisan ng magagandang damit na may gintong pera sa bibig sapagka’t isang paraan daw ito upang ang patay ay di mabulok. Habang nag-uusap ang dalawang pangkat ang babae ay pansamantalang nakatago. Di niya batid na si Kapinangan na kanyang asawa ay may gusto kay Gurung-gurung. anglaki ay sapat na upang sila ay magtanim para sa kanilang ikabubuhay at malapit sa ilog upang doon kumuha ng ibang makakain. sina Datu Dumangsil at Datu Balensuela ay nagpunta naman sa Luzon. Si Datu Sumakwel ay isang matalino at mabagsik na Datu. Umalis siya na iniwan ang kanyang mga gamit sa pangingisda. Ang mga nabanggit ay ilan sa mga kaugalian at paniniwala ng mga dayuhan na dumating sa Panay. isang katulong ang sa kanya’y isasama upang magbantay daw sa kabilang buhay. sa halip ay inilalagay sa bangka na maraming pagkain at papaanurin sa dagat. Lumipas ang maraming taon na paninirahan sa Malandog. naisipan ni Datu Sumakwel na magpunta sa bundok na kinalalagyan ng kanilang diyos na si Bulalakaw. at sa lugar na pinag-alisan ay ilalatag ang banig upang paglagyan ng mga pagkain. binigyan ni Datu Puti si Datu Marikudo ng isang gintong salakot at isang batyang ginto na may timbang na limampung bas-ing. Bulalakaw ang pangalan ng kanilang diyos na matatagpuan sa Bundok ng Madyas. ang patay ay inilalagay na sa kaban na may iba’t ibang uri ng pagkain at kung ang namatay ay isang mayaman. na ipinagbilin niya kay Gurung-gurung na kanyang pinagkakatiwalaan. ang bangkay ay hindi ibinabaon. Umalis si Datu Puti na batid na niyang mabuti ang kalagayan ng kanyang mga kasamahan. subalit isang pangyayari sa buhay ni Datu Sumakwel ang nagdulot sa kanya ng kapighatian at kalungkutan. Bumalik siya sa Borneo sapagka’t ayon sa kanya ay kaya na niyang tagalan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. hinandugan ng makukulay na kwintas.Nagkaroon ng malaking kasaysayan ang pangyayaring ito. at mga gamit sa pakikidigma ang mga Ita. sila ay nagbabaon ng pana sa paligid ng bahay at ito ay tatanggalin kung may kapahintulutan na ang mga kalalakihan. Ang mga Ita ay naghanda ng pagkain at dahil sa ipinakitang kagandahangloob ng mga Ita. bahay at asawa. Ang sinumang nagkasala ay pinarurusahan. magaganda at marurunong na anak. Malandog ang pangalan ng napiling lugar ng mga dayuhan na ayon kay Datu puti. Ang mga mauulila naman ay nagsusuot ng puting damit bilang pagluluksa. Pitong Datu ang naiwan sa Panay sa pamamahala ni Datu Sumakwel. pinuputol ang kamay ng sinumang magnakaw at ang mga tamad ay pinagbibili na isang alipin o kaya’y pinagagawa sa ibang lupa. Pagkatapos ng anim na araw na pagbabantay. Kung ang namatay ay nag-aari ng isang bangka. Bilang kabayaran sa lugar na napagkasunduan. . Isinuot ni Datu Marikudo ang salakot sa kasayahan. matatapang.

nakikilala sa Kapinangan sa lugar na kanyang narating. Kaya’t upang mapatotohanan. Nagtaka siya nang magreklamo si Kapinangan nang sabihin niyang putulputulin ang isda na dati rati’y kanyang ginagawa. Ganoon na lamang ang pagdadalamhati ni Kapinangan. si Alayon at Datu Sumakwel ay nagkagustuhan. Naging mahusay ang pagtanggap sa kanila sa nasabing lugar at sa loob ng ilang araw na pananatili doon. Minsan siya ay naglalakbay upang maghanap ng mga pananim. subalit di nagkaroon ng pagkakataong umalis si Datu Sumakwel sapagka’t sila’y pinaglapit ng kanilang mga kasamahan at humantong sa kasalan. kaya’t dinala na lamang niya si Kapinangan sa malayong pook at doon nila iniwan.Nakapansin ng pagbabago si Datu Sumakwel nang dumating siya sa kanilang lugar at tahanan. Di na niya nakilala si Kapinangan sa tagal ng panahong pagkakalayo. Aalis siya sa lugar upang iwasan si Alayon. Pinagluto niya si Kapinangan. na di batid ng kanyang asawa na iyon ay isa lamang pakana. at sa diinaasahang pangyayari ang narating niyang lugar ay ang kinalalagyan ni Kapinangan. Dumating si Datu Sumakwel na nagbalatkayong bagong dating bago’y siya ang pumatay kay Gurung-gurung sa pamamagitan ng sibat habang siya ay nakatago sa kisame. Upang di-parisan ng mga kababaihan. at siya’y sinambang diyosa dahil sa taglay niyang kabaitan. At sinabing siya’y gutom na gutom. Pinagputul-putol niya ang kamay at paa at ibinalot ng kumot upang di-gaanong mapansin. subalit sa tuwing sasagi ang nangyari sa kanyang buhay. pinahanda ang lahat ng kanyang kailangan sa paglalakbay. Nagkataon naman kinabukasan. naisaloob niya na mabuti pa ang kanyang asawa ang namatay sa oras na iyon. subalit sa bahay siya ay nakahiga na at talagang hinihintay ang pagdating ni Gurung-gurung. subalit ang kanyang inutusan ay nagdalang habag. subalit ang nangyari kay Sumakwel ay di rin niya nalilimutan. parang ayaw na niyang makipagsapalaran. nagbalak siyang umalis sa kanila. Lumipas ang maraming taon. pinatawag ni Kapinangan si Gurung-gurung upang utusan daw. ipinatapon niya ang kanyang asawa sa gitna ng dagat. Nagsama at namuhay nang matiwasay ang dalawa hanggang sa kahulihulihang sandali ng kanilang buhay. . Sa pangalang Alayon. Si Alayon ay lumuluha dahil sa napipinto niyang pag-alis. ay di nakilala ni Datu Sumakwel na ang kanyang muling pinakasalan ay si Kapinangan na dati niyang asawa. Subalit ang kanyang balak ay di nagkaroon ng katuparan sapagkat patay na bumagsak si Gurung-gurung na may tama sa likod.

Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Kaniya itong pinatay habang natutulog. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. Si Baltog ay matanda na upang makilaban. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. Noong 1895. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan.IBALON (Epiko ng Bikol) Ang Ibalon ay matandang pangalan ng Bicol. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya. Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. Nang kumati ang . May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Nasira ang mga bahay at pananim. masama man si Rabut. ng araro. Ito ay si Oriol. si Prayle Jose Castaño ay may kinaibigang bulag na lagalag na mang-aawit na si Cadungdung. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. Sa kanya narinig ng pari ang epikong Ibalon. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka. Itinala at isinalin ng pari sa Castila ang isinalaysay sa kanya ni Cadungdung. Diumano. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. Nalunod ang maraming tao. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim. Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. Naging payapa ang Ibalon. at Mantong. Ang Epiko ay nababahagi sa trilogia. Inilalarawan dito ang kabayanihan nina Baltog. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. Si Ginantong ay gumawa ng kauna-unahang bangka. Handiong. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. Ang mga tao ay umunlad. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. Siya si Rabut.

Isa rin itong dambuhala na iisa ang mata at tatlo ang bibig. Kaya’t mula noon si Handyong naman ang humaliling bayani ng epiko. Binubuo ng sampung saknong na may tig-4 na linya o talutod. Hindi nagtagal. Naging batayan nito ang mga “ibal” o “ibay” na kauna-unahang pangalan ng tangway ng Bicol. Nang marinig niya ang karaingan ng mga tao ay muli siyang naging tagapagligtas. Naging mabuti siyang pinuno. Ang nasabing epiko ay nalathala sa Madrid sa tulong ni Wenceslao Retana. Labis na humanga ang mga mangangasong buhat sa ibang lugar nang kanilang makilala at Makita ang pangit at panga ng baboy-ramo gayundin ang panga nitong nakausli. Dahil sa ipinamalas ni Baltog na pambihirang lakas kaya’t kinilala siyang pinuno ng pook na Ibalon. Nalungkot si Baltog dahil siya ay matanda na at hindi na niya kayang ipagtanggol ang kanyang mga nasasakupan. Ang baboy-ramong ito ay buhat daw sa bundok ng Lingyon at tinatawag na Tandayag. isang batang-batang mandirigma ang nagngangalang Handyong ang dumating sa Ibalon. Isang gabi. Naging matagumpay naman siya sa paglipol ng mga dambuhala. naghari naman sa buong Ibalon ang lagim at kapinsalaan dahil sa poot ng mga dambuhalang tulad ng mga pating na may pakpak. Naglalaman ng kahilingan ni Iling (isang ibong laganap sa kabikulan at kung inaalagaan ay madaling turuang bumigkas ng ilang salita) kay Cadugnung na awitin ang mga pangyayaring magpakilala sa kabayanihan ni Handyong. May sukat na lalabindalawahin. tinambangan ni Baltog ang baboy-ramo. Salitang pinaikli ang “ibal” ng Ibalyo na nangangahulugan na naging tawiran mula sa Visaya patungo sa kabilang ibayo sa dakong Timog Luzon. Ang labanan ay umabot ng sampung buwan. Dahil sa mayamang lupain ng Bicol at sa likas nitong kagandahan. Matapos ang panahon ng kapayapaan at kasaganaan. kalabaw na lumilipad at higanteng buwaya. Isinabit ni Baltog ang dalawang panga sa puno ng Talisay. Sinaksak niya ang mabangis na hayop sa pamamagitan ng kanyang sibat. Jose Castaño. Binigyan niya ng katarungan ang lahat ng kanyang nasasakupan. IBALON Kilala ang Bicol sa kanilang matandang epiko na Ibalon na isinalaysay ng isang makatang manlalakbay na si Cadugnung na isinalin Fr. si Baltog ang kauna-unahang lalaking nakarating sa Kabikulan buhat sa lupain ng Botavara. May dalawang bahagi ang epiko. Ibalon o Ibalnon ang naging tawag ng mga Español sa sinaunang lupain ng mga Bicolano. Sa pagsisimula ng epiko. naakit si Baltog. Hinikayat ni Baltog si Handyong na magkaroon ng isang pangkat ng mga mandirigma upang tumulong sa paglipol ng mababangis na dambuhala. Ang pating na may pakpak . Ito ay napatay ni Handyong. Pagkatapos ay sinunggaban niya ang mga panga at binali ang buto. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. iba na ang anyo ng Ibalon.tubig. Nakalaban din at napatay ni Handyong si Ponong nang bigla itong lumusob sa kanila. Ang ikalawang bahagi naman ay ang awit ni Cadugnung na naglalaman ng mga pangyayaring naganap noong matagal na panahon.

kaya’t naghandog siya ng tulong upang mapuksa ang mga dambuhalang buwaya sa ilog Bicol. Tinaga ni Bantong ang tulog na dambuhala. Ibinigay ni Handyong ang batas na makatarungan na magpapahintulot na manirahan nang sama-sama ang alipin at umaalipin nang may karangalan at katiwasayan sa pamilya. Sa panahong iyon. pagalong. isang tangway ang lumitaw na ngayon ay tinatawag na Pasacao. Lalong naging kahanga-hanga si Cuinantong nang magdagdag siya ng timon at layag sa bangkang gianwa niya. pinatunayan ni Oryol na hindi niya mapapasuko si Handyong. nagtungo si Bantong kasama ang kanyang mga tauhan sa yungib at sinalakay si Rabut samantalang ito’y natutulog. Nagbago rin ang takbo ng agos ng ilog Inarihan. Nasaksihan ng ilang orang-utang ang labanang ito at sila’y nasindak. Nang malipol ang mga dambuhala sa pook. namahinga si Handyong. Isang nakasisisndak na bagyo na may kasamang malakas na ulan ang nasabing delubyo. isang batang-batang kaibigan ni Handyong na lagi niyang kasa-kasama. Si Surat naman ang gumawa ng ABAKADA at inukit sa batong libon. Nagtanim din siya ng isang uri ng palay na nagtataglay ng kanyang pangalan. isang tusong ahas na nakukuhang maging isang anyo ng kaakit-akit na babae at ang tinig ay parang sirena. ang katahimikan ng Ibalon ay muling binulabog ni Rabut. asarol at salop. Ngunit isa pang dambuhala ang nakaligtas sa kamay ni Handyong. Ang baha ay kagagawan ni Inos. Isang araw. Pagkatapos ng labanan. gulok. isang dambuhalang kalahating tao at kalahating hayop ang katawan. . ang unanong si Dinahon naman ang lumikha ng tapayan. Jose Castaño. Siya’y si Oryol. Binanggit din sa epiko na si Handyong ang kauna-unahang gumawa ng bangkang naglayag sa ilog Bicol na si Cuinantong. Inilalarawan din sa epiko ang bahay nina Handyong na kung tawagin ay “moog” sapagkat ito’y nakasalalay sa punongkahoy. kasalukuyang bumabaha. Ipinakita niya kay Handyong ang dambuhala at hindi siya makapaniwala sa kapangitan ni Rabut. Sa kabila ng pang-aakit na ginawa kay Handyong. suyod. Siya’y isang mangkukulam at nagagawa niyang bato ang sinuman. Ang mabangis na “Sarimaw” ay itinaboy sa bundok ng Kolasi. singkaw. Namilipit sa sakit sa Rabut at umalingawngaw ang kanyang tinig sa buong bayan. palayok at iba pa. Alinsunod sa epiko sila’y tumatahan sa itaas ng punungkahoy upang maiwasan ang labis na init at maligtas ang mga sarili sa insekto’t hayop na naglipana sa pook. Ginawa rin ni Cuinantong ang araro. Dito nagwakas ang salin ni Fr.at Simarong kalabaw na lumilipad ay nalipol lahat. Pagkatapos ng delubyo. Lalo siyang napamahal sa kanyang mga sakop nang nahikayat niya nang buong lugod ang mga mamamayan upang gumawa ng mga kapaki-pakinabang na kasangkapan sa ikakabuti ng lipi. ang ilog Bicol ay namula sa dugo ng mga buwaya. Ang mapanlinlang na serpyente ay nagtatangkang gayumahin si Handyong. Dinala ni Bantong ang bangkay ni Rabut sa Libnaman. Ang epiko ay nagwakas sa kasaysayan ni Bantong. Sa gitna ng kapayapaang naghahari sa lupain ay nagkaroon ng isang delubyo. Mula noon siya’y nagpatuloy sa pamamahala sa kanyang mga kababayan nang buong tapat at katalinuhan. Ang iba pang nagsigawa ng kasangkapan ay si Hablom na tumuklas ng habihan. Sa kanyang pagpapahinga siya’y nagtanim ng gabi ang laman ay kasinlaki ng pansol. kalan.

Nangako si Cadugnung na ipagpapatuloy niya ang kuwento sa ibang araw. . Subalit maaaring hindi na naisalin ang iba pang bahagi ng epiko o kaya hindi na natapos kung kaya’t nananatiling walang karugtong ang epiko.

Tinanggap niya ang inaalok na nganga ng binukot. Kapansin-pansin sa pagbabasa ng teksto ang mga bahaging nagtataglay ng mga sagrado at bahagi ng kanilang ritwal sa panggagamot. Hindi naman natinag si Humadapnon. Sinabi ng dalawa na marapat nang hanapin ng datu ang kaniyang babaeng mapapangasawa. Ibig sabihin. Dagdag pa ni Jocano. pinakabatang binukot na si Malubay Hanginon. sakay ng ginintuang biday o barangay na pamana pa ng magulang sa binata. Sa tulong ng mag-anak. na kapantay niya ng uri. Binubuo ito ng 8340 na taludtod na may apat na episodyo o sugidanon: (1) pangayaw o paglalakbay. Doo’y . Sa una. May puwersa itong bumubura sa konsepto ng pinagmulan. Napakaganda ng mga tinig. ang mga kaibigan niyang espirito. pinagsama-sama nila ang kanilang mga dugo mula sa daliri at nakalikha sila ng isang datung kapamilya na si Buyong Dumalapdap. Isang bahagi lamang ito sa narekord na epiko na sinasabing isa sa pinakamahabang epiko sa Sulod. Humiling si Humadapnon ng permiso sa magulang na maglakbay para hanapin ang kaniyang mapapangasawa. Nakatutulog si Buyong Humadapnon sa kaniyang duyan nang nagpakita sa kaniyang panaginip sina Taghuy at Duwindi. Anim ulit siyang sinibat ng kapatid at namatay.HINILAWOD (Epiko ng Hiligaynon) “Pakikipagsapalaran ni Humadapnon" Ang Hinilawod ay literal na nangangahulugang “tales from the mouth of the Halawod River” (Jocano 2000: 3) ay nirekord 50 taon na ang nakalipas. (2) tarangban o yungib. bulawan ang buhok. “mga grupo ng tao sa kabundukan ng Gitnang Panay” (1). dumaan muna si Buyong Dumalapdap sa pagsasanay. At nahalina ang binata. May ritwal muna bago ito isulong sa dagat: pinausukan ng kamanyang at dinasalan para sa maayos na paglalakbay. Sumulong na ang ginintuang biday ni Humadapnon. Bilang preparasyon sa paglalakbay. Pinigil naman siya ni Dumalapdap at laging pinapaalala na marapat nilang puntahan. naakit ang binata at umibis ng kaniyang sinasakyan. Muli naman siyang binibuhay hanggang sa sumapit ang ikapitong pagsibat at nakayanan ni Dumalapdap ang iwasan ang rumaragasang patalim na kasimbilis ng kidlat. ayaw pagbigyan ni Humadapnon ang paanyaya ngunit nang lumitaw ang pinakabunso. Pinaalalahanan ang binata ng kaniyang magulang na mag-ingat sa engkantadong isla ng Tarangban. (3) bihag. may alam sa panggagamot. anak nina Buyong Labaw Donggon at Uwa Matan-ayon. anak-maharlika rin. hindi lamang ito isang piyesang pampanitikan kundi ibahagi ng ritwal pangrelihiyon ng mga Sulod. Si Dumalapdap ang makakasama ni Humadapnon sa kaniyang adbentura. Hanggang sa narating nila ito at kaniyang narinig ang paanyaya ng yuta-yutang binukot. at (4) pagbawi o muling pagkabuhay. Ang babae’y si Nagmalitong Yawa. may kapangyarihan. Ang Tarangban ay isla ng mga binukot (well-kept maidens).

gayundin ang mga dalagang babaylan. proteksiyon sa malas. Hindi nagtagumpay ang mag-anak. Sisidlan din ang epiko ng kanilang mga salita. Hindi naman nagpakilala si Nagmalitong Yawa bilang tagapagligtas ng lalaki. Inabot ng pitong taon ang pakikipagtalik niya ang mga binukot sa isla. Hindi nagtagumpay ang kalalakihan. datu. Ipinapakita rito ang pagkagulang ng isang bayani (Humadapnon) sa paghahanap ng mapapangasawa at ang adbentura sa bagong yugto ng buhay. Nagbalatkayo si Nagmalitong Yawa bilang lalaki (buyong. Halimbawa.siya’y nakapagtalik sa yuta-yutang mga dalaga. Nagtataglay ito ng mga proseso sa panggagamot. dasal sa mga espirito. biday. at ang mga paghahanda para sa paglalakbay at pakikidigma. Katangian din ng epikong ito ang paglalarawan ng kasuotan ng mandirigma. at pananakot ng mga espirito. Nagmimistula itong diksiyonaryo at nagpapakita ng yaman ng kanilang bokabularyo at imahinasyon. Nanangis sa harap ng Tarangban si Dumalapdap hanggang sa makaisip ang kaniyang mga kaibigang espiritong sina Duwindi. Itinuring ng binata na kalaro at laruan lamang ang mga binukot. maging ang pinakapinunong si Lubay Hanginon ay kaniyang sinaksak. nagsara ang yungib ng Tarangban. panguudyok. napapayag na rin si Nagmalitong Yawa. nasa naratibo ng pagkamalay o coming-of-age ang teksto. May enumerasyon din sila ng mga diwata. may iba’t ibang termino para sa katulong. at sibat. datu). Taghuy. Hindi sila nagtagumpay sa paghahanap ng tamang binibini at sa pagpapatnubay sa isa’t isa sa tama. at ang kanilang mga dalong-dalong (spirit friends). May tiyak na ngalan ang mga kagamitan tulad ng agong. Nangako naman ang magulang na gagawin ang makakaya. Pagdating nila sa Tarangban. Sa pagbabasa ng epikong ito. Tulad ng iba pang panitikang-bayan sa anyong prosa. Ipinaalam niya ito sa kaniyang magulang. muli kong napatunayan sa sarili na nagsisilbing panlipunang dokumento ito. Nang natauhan si Humadapnon at nagtangkang umalis. Ang hindi lamang siya maitago ay ang kaniyang matamis na amoy ng isang binukot. Tumambad naman si Humadapnon na naengkanto. Mangyari. Ngunit ipinagtapat nilang iyon ang binatang ang diwata ang pakay. Sa tulong ni Buyong Sunmasakay at ng mga kaibigang espirito. Una. Binuksan nila ang Tarangban sa galak na makakitang muli ng makisig na binata. siya lamang ang maaaring makapagligtas sa nakulong na binata dahil magkasinlakas sila. Sa paanyaya. at Hangin na pakiusapan ang binibining talaga naman nilang pakay sa paglalakbay. sinabi nilang kapatid ang nakulong. Nagluksa naman si Dumalapdap sa kapalaran ng nilang magkapatid. Bumalik sa kanilang tahanan si Dumalapdap. at ang family tree ng mga pangunahing tauhan sa epiko. Wala na ito sa kaniyang sarili. na inuulit-ulit. baul. Malinaw rin ang moral sa epiko: makinig sa payo ng . Pinaslang niyang lahat ng mga binukot sa isla. naakit muli ang mga binukot. ibinalik nila ang buhay (tubig buhat sa ikapitong antas ng langit) at katinuan ng nabihag na bayani. at mga kaalamang-bayan tulad ng halamang-gamot at pamahiin ng kanilang pamayanan. Nangako sila ng pabuyang kayamanan (para sa lalaking tagapagligtas) at kasal (para sa babae). nagsa-mandirigma si Buyong Sunmasakay. ang pagsasalaysay ng proseso ng ritwal-sayaw. Naging bihag ang binata. kalasag. Bilang nagbabalat-kayong lalaki.

. at huwag magpapaakit sa tukso dahil ito ang magiging sanhi ng kabiguan. huwag lilihis ng landas.magulang.

ang mga naninirahan doon ay may pinaniniwalaang isang diyosa o diwata ng mga putting usa. Itinuro nila ang gubat ngunitisinalaysay rin ang kasaysayan nito na pinananahan ni Rihawani. Nang makasapit na ito sa dakong itaas ng bunok ay naglakad-lakad muna at nagsipat-sipat ng mababaril na hayop. Sa ginawang iyon ng dayuhan. agad inasinta at binaril. Naisip nito ang maputing usa na sinasabi ng matatanda. nang maligaw ito sa pangunguha ng mga kahoy at prutas ay napadako ito sa pook ni Rihawani. mga halaman gubat. Hindi nito pinakinggan ang tagubilin ng nakatatanda sa lugar na iyon. Nakita raw at nasumpungan nito ang diyosa. Paara sa ikasisiguro ng lakad ay ipinagsama ng mga ito ang isang tagapaggabay. Mga prutas. isang liblib na pook. ang isa ay nagkainteres na dumako sa gubat na pinananahanan ni Rihawani. Tinawag nan tinawag ang pangalan nito ngunit wawlang sumasagot. Ito ang kuwento ng kanilanga mga ninunp na unang nanirahan doon. kahittalam nilang ditto sila maraming makukuhang mga bagay-bagay na maari nilang magamit o mapagkakitaan. Lalo itong namangha nang ang usa ay mag-iba ng anyo at nagging isang napakagandang babae. Napaghinuha na lamang ng . Pagdating sa paanan ng isang bundok ay napagkasunduan ng mga itong maghiwa-hiwalay at magkita-kita na lamang sa isang lugar sa dakong hapon. Hinabol nito ang isa at tinangkang barilin. napansin niya ang isang pangkat ng mapuputing usa. ngunit walang natiyempuhan. may nakasumpong na kay Rihawani. Ang mga naninirahan sa liblib na pook na ito na takot na takot na magawi o maglagalag sa kagubatan pinananahanan ni Rihawani. Nang maramdaman ng mga hayop na may tao. Isa sa mga taong nanirahan din doon. Tinamaan ang putting usa sa binti at hindi na nakatakbo. hinanap ito ng mga kasamahan. Nang maglakad ang mga ito sa dakong patungo sa kinaroroonan ng tao ay mabilis na humangos ito sa bahay ay hindi magkumahog sa pagbabalita sa kaniyang nasaksihan. Ngunit lingid sa kaalaman ng lahat. Ang Diyos raw na ito ay tinatawag na Rihawani. at iba pa. At nang lalapitan na ng mangangaso ang puting usa may biglang sumulpot sa likuran na isang putting-putting usa na malayo sa hitsura ng nabaril. Nang mapadako ito sa gawing ilang. nabulabog ang mga ito at nagtakbuhan papalayo. Minsan daw. habang nakikipag-usapsa ilang mga usang puti na nasa kaniyang paligid. Sang-ayon sa kanila. Sinumbatan nito ang mangangaso.RIHAWANI (Epiko ng mga Kapampangan) Sa isang kagubatan maraming bundok sa isang lugar ng Marulu. Kahit sa malayo ay kapansinpansin ang angking kagandahan nito. mga hayop-gubat. Itonagubilin ding huwag pagnasaang puntahan ang pook na iyon. Nagtanonga daw ang mga ito kung sang gubat marami ang mga hayop o ibon na maaring puntahan. At lumisan ang mga ito patungo sa gubat na pupuntahan. Hanggang sa may Makita ito sa dakong kadawagan ng gubat. Kung minsan ay nagpapalit daw ito ng anyo bilang isa ring putting usa. Mula noon ay lalo nang nagging katatakutan ang kagubatang iyon. Nang dakong hapon na. Isang araw ay may mga dayuhan na dumating doong na ang pakay ay mangaso o mamaril ng hayopa-gubat. umusal ng sumpa ang diwata at ang lalaki ay maging isang putting usa rin at mapabilang na sa mga alagad ni Rihawani.

ay pinangilagan na ng mga mangangaso ang dakong iyon ng kagubatan. Mula noon. tuloy nabilang sa sumpa ni Rihawani. . bundok sa nagging aral na sa mga nandoon ang pangyayaring iyon.lahat lalo na ng kasamahan gabayna sinuway nito marahil ang tagubilin.

Ibig nilang kuning tunay. Aba tayo kung wala na Ang tirahang maligaya. mga bukirin At ang mga anak natin: Tayo naman may patalim. Maagaw sa ating kamay Tayo baga'y mag asal Gayong buhay tila patay? Halina nga at usigin Ang aliktiya. Datu Balkasusa ng Quezon. Dugo't buhay puhunanin. Itong ating kabukiran Sampung bahay at tahanan. hirap Upang tayong mga anak Mabuhay ng mapanatag. at Baing Talim. Pati anak at asawa Mananaghoy. di naawat Pinuhunan ang buhay. Sa kulog. ay tayo na. di nasindak Sa labanan. magdurusa. Ang nuno nating lahat. At ang buhay ay ipara. .EPIKO NG KUMINTANG (isang epiko ng mga Tagalog) Ang Kumintang ay kasaysayan ng mga pakikidigma ng mga kawal nina Datu Dumangsil ng Taal. Mandukit atDikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Mai at Luzon na bahagi noon ng Kaharian ng Lontok. Kaya ngayon. Ito rin ay ukol sa kasaysayan ng pagsugo ng Haring Solodan sa kanyang tatalong anak na sina Bagtas.

Ang kutis niya ay makinis. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumbang punong kahoy. Kung minsan daw. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Ang sabi naman ng iba. Dati-rati. at pati alahas. Takbo at nagtago ang baboy damo sa luob. Paminsan-minsan. na nagka-galos-galos sa mga tinik. pinahihiram niya ang mga mahirap ng damit. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. mahaba at makapal ang buhok. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Malaki at itim ang kanyang mga mata. binabati nang tahimik bago lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo (Good Friday). Sabi ng iba. narating nila ang isang maliit na kubo. Paminsan-minsan. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. barya. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. lalo na nang lumabas ang isang magandang dalaga. pasulpotsulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga-bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. siya ay maniwaring isang diwata. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gilid ng mataas na bangin. Natigilan ang lalaki. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lalaki. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. At lahat ng sira mula sa bagyo ay naglalaho sa bawat madaanan niya. pati mga alahas. Pati ang mga ilog ay bumabalik sa kanilang takdang landas at agos. Mabuti ang kaluoban ni Mariang Makiling. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. binyagan at fiesta. batang inahen na hindi pa nangingitlog. nakatira siya sa isang magandang palacio na napapaligiran ng mga jardin. ayon sa cuento. para sa mga kasal. Biglang-bigla. Minsan. nakatira sa magandang bundok Makiling sa pagitan ng provincias ng Laguna at Tayabas. at mala-candela ang mga daliri. kayumangging kaligatan. sa bigkas ng mga Tagalog. . Tanging kapalit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. hindi tumatanda. at maliliit ang mga kamay at paa. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Sa madling salita. Pagkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. Walang naglalakas-loob na kumausap. subalit walang nakaka-alam kung saan talaga o kung paano siya namamahay.ANG HIWAGA NI MARIA MAKILING (Epikong Tagalog) Si Mariang Makiling ay isang dalaga. nilalapitan daw sila. kapag namumundok sila upang humuli ng usa.

ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. Hindi na binigyan. dumating ang mga humahabol . Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang 2 mangangahoy sa sapang Bakal at. Kinabukasan. 2 mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. “Ibigay mo ito sa iyong asawa. Habang pauwi. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. narinig nila ang sigaw mula sa malayo: “Nandoon sila!” Sinundan ito ng mas malayong sagot.” sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. pinaparusahan niya ang mga ito. “Doon sila! Doon!” Hindi naunawaan ng 2 mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang ‘luya’ na naging lantay na ginto ang mga ito. itinaboy pa nila ang matanda na nagbanta. Nakababa na ang araw pagdating nila sa paanan ng bundok at. Ilang minuto lamang. mas matapang. utal pa rin. sa takot.” Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Isang hapon.“Sa akin iyong baboy damo. Minsan. Gagaling ka. Ang mga nilalang na tulad niya . at sugatan. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. Isa sa mga mangangahoy. mula sa gilid ng bundok. narinig uli nila ang mga sigaw. “Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!” Humalakhak ang 2 lalaki bago nagpatuloy pauwi. Pagkaraan ng ilang saglit. at kumaripas ng takbo. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga sigaw. kinain lahat ng lugaw na hinain. “at hindi mo dapat hinabol. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang piraso at itinapon. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Umingit-ngit sa takot ang mga aso. sa dilim. Sa isang kisap-mata. ay yumuko lamang bago umalis. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot (sombrero). Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. walang imik. Laking hinayang nila sa mga ‘luya’ na naitinapon pauwi. binitawan ang dalang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Tumakbo na rin ang 2 mangangahoy. umungol at tumabi sa kanila.” sinabi niya sa lalaki na. tapos maaari ka nang umuwi. Halika sa luob. Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. magpahinga ka at kumain. Pumasok siya sa kubo at. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. mas malapit.

o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. laging sabi ay bata. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na “mutya.ay maniwaring lumilitaw na lamang. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na “Maria” dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina.” Wala ring naka-alam ng tunay niyang pangalan. at “ng Makiling” dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. kahit na sa liwanag ng buwan. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawin ng mga hacenderos ang lupain sa bundukin. Ang 5 o 6 na anak-anakan na nakakita sa kanya. Naglaho na si Mariang Makiling. . kasalanan daw ng mga tao sa kabayanan na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. Subalit ngayon. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makiling. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang ay hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Ngayon. Sabi ng iba. Subalit sumbong ng iba. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. marami nang taon na hindi siya nakikita. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Hindi siya nagbago ng anyo. wala nang tumatanggap ng handog na yaman.

nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. sabi ni Baltog sa sarili. Ngunit desidido si Baltog na . Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. palay at mga gulay. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawaawang kalagayan. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain.IBALON Epiko ng Bikol Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas. At hinawakan nito ang kanyang balikat. Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. Iginala ni Baltog ang mga mata. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. Isang araw. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan. Para itong lupain ng gatas at pulot. Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. ang pinuno ng kanilang pamayanan. Ngunit nagsalita siya ng maaga. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. ama? tanong ni Baltog. Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. Siya din ay nalungkot. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. Siya ay anak ni Handiong. Alam kong magagawa mo ito. Bata ka pa. malakas at matapang. Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habangbuhay. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. Isarog at Lignion. Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. Masaragam. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom. Sa malawak na dagat. Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. sabi ng kanyang ama. Natagpuan niya ang Ibalon. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. mabait at matipuno.

. Ngunit. pinatay niya ito at pinagpira-piraso. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan. Dahil sa kanyang galing sa mano-manong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan.makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. Hindi na sila nagsayang ng oras. At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay. ang kanilang bagong tahanan. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon.

Nang tanungin niya ang mga buwaya. Ibinuka niya ang kanyang bunganga at pinasiyasat ito sa binata. may nakita si Tuwan Putli na isang ulang na ginto ang sipit at bigla na lamang siyang nawala. Nang hapong iyon. Nagkaroon ng pakikiapid (agaw) kung kaya’t nilayasan ni Tuwan Putli ang asawa. Sa kanyang paglalakbay.KUDAMAN Epiko ng Palawan Ang pambungad ng epiko ay ang pagtungo ni Tuwan Putli at ng kanyang pinsang si Ambaynan sa Ilog Tabunganan upang mangisda. Umuwi si Ambaynan at kanyang ibinalita ang pagkawala ni Tuwan Putli. may nakitang bakas ng dugo sa buslo ang kanyang pinsan. hindi raw nila nakita si Tuwan Putli ngunit maiging kausapin ng binata ang matanda nilang pinuno na nasa gawing ilaya ng ilog. Ibinalik ito ng binata kay Mu-Muta ngunit bilang pagtupad sa pangako. matapos mapag-alaman ang pakikiapid ng anak. ipinauwi ito sa binata. Ito’y tanda ng kahilingan ng pagpapakasal at pagpayag. maaakit si Binata ng Alapaap kay Binibini ng Saytang Dagat. Nagsumamo sa kanya si Mu-Muta na mag-uwi ng kahit anumang maliit na palatandaan mula sa katawan ng kanyang nawawalang anak. walang kapali-paliwanag na isinauli ni Kudaman ang asawa sa biyenang si Sultan ng Baybayin. Hinimok ni Mu-Muta ang manugang na si Muta-Muta na hanapin ang nawawala nitong asawa ngunit di man lang tuminag ang huli. Samantala. nagliwanag ang kabahayan na parang araw at ang babaing singgaan ng kapupulot na panggatong ay ninais maupo sa sahig at magnganga. ipinasok ni Binata ng Alapaap ag kapirasong kuko sa baul na ginto. Nakita sa bagang nito ang isang maliit na bahagi ng kuko mula sa hinliliit ng babai. Si Tuwan Putli ang naging pangunahing asawa (puqun) ni Kudaman. Ang ilog na ito ay mayroong bukal ng tubig na tahanan ng isang Masamang Tao. Inalok niya ito ng nganga at tinanggap naman ni Tuwan Putli. Pumayag si . Kusang bumukas ang lalagyan ng nganga. Dahil dito. isinugo ang pagkawala ng babai kay Binata ng Alapaap. Kapag siya’y nagtagumpay. Pumutok na parang kawayan ang baul. magiging asawa niya si Tuwan Putli. Samantala. ang lilang bakaw na alagang ibon ng bayani. Nang sila’y paalis na. Dito nabatid ng pinunong buwaya na si Tuwan Putli pala ang babaing kanyang kinain. ang asawa ni Kudaman. Pagkauwi. nasalubong ni Kudaman si Tuwan Putli. binantaan ito ni Sultan ng Baybayin na pupugutan ng ulo sa Gunting ng Daigdig. Samantala. Nagtungo si Binata ng Alapaap sa bukal ng tubig at dito ay may natagpuan siyang kaliskis ng buwaya. Nabatid ng babai na ang binata ng nagligtas sa kanyang buhay kung kaya’t pumayag siyang sumama rito. sakay ng Linggisan. nagmakaawa si Tuwan Putli na palabasin siya. Sa unang awit.

Dumalaw kay Kudaman sina Muta-Muta (dating asawa ni Tuwan Putli) at ang tunay nitong kapatid na si Datu ng Ligayan upang magmungkahi ng pakikipagsandugo. Nangungulila naman sa ibon at sa amo nitong si Kudaman si Binibini ng Saytang Dagat at nagsumamong siya’y pabalikin. Ang multa ay itinakda sa 180 pinggan. Umalis si Kudaman patungong ibang bayan sakay ni Linggisan upang maghanap ng magagandang damit. Habang lumilipad ang Linggisan. nakita siya ni Binibini ng Punung Ginuu na napahanga sa kariktan ng ibon ni Kudaman. hiniling ni MutaMuta na patirahin siya sa bahay ni Kudaman. Ipinakilala niya ito sa kanyang tatlong asawa at silang apat ay nagturingang parang magkakapatid. Ipinahaya ni Kudaman na siya’y nag-uwi ng bagong makakasama. . Pumayag naman ang huli at agad nagpatayo ng malaking bahay. nagbaba ng kapasyahan hinggil sa pagkakaagaw kay Binibini ng Saytang Dagat ni Binata ng Alapaap. Inilagay siya ni Kudaman sa salapa para sa paglalakbay. Tinipon ni Kudaman ang lahat niyang kamag-anak at kaibigan upang ialok ang pagdaraos ng isang pagdiriwang ng tabad. Narahuyo rin dito si Kudaman at nagsumamong antayin ang kanyang pagbabalik. Sa tahanan ng Sultan ng Baybayin ay namili ng magagandang damit si Kudaman. humingi ng nganga si Kudaman kay Binibini ng Lunting Punay at inalok naman siya ng ngangangaan bilang pagsang-ayon. Tinugtog ang mga agung upang ihatid ang paanyaya sa lahat. Ngunit bago ito. napaibig dito ang Binibini ng Lunting Punay. Binalikan siya ni Kudaman na nang magnais magnganga ay inalok naman ni Binibini ng Punong Ginuu. Ito na ang kanyang ikaapat na asawa. isa pang kapatid para kay Tuwan Putli na tinanggap naman ng huli. Muli na namang umalis si Kudaman upang bumili ng bagong palamuti sa Raha at anyayahan ito sa pagdiriwang ng tabad. Ibinalita ni Tuwan Putli kay Kudaman ang pagbabalik ni Binibini ng Saytang Dagat. Inari na siyang kapatid ni Tuwan Putli. Sa kanyang pagbalik. Pagdaka’y nakarating na lamang siya sa bahay ni Kudaman kung saan niya nakilala si Tuwan Putli. Naghanda siya ng 180 tapayan.Binibini ng Saytang Dagat ngunit lumitaw siya sa pagsubok na lalo pang marilag. Naghandog si Kudaman ng isang gulok (barung) upang pagtibayin ang kasunduan. Matapos maging kapatid-sa-sandugo. Sa pagdaan ni Kudaman. Inalok niya rito ang kanyang balaraw bilang pakikipagkasunduan. Mawawala siya ng pitong taon kung kaya’t ibinilin ang asawang si Tuwan Putli sa kasundugong si Muta-Muta. Nanabik itong umalis upang muling makasama ang dating asawa. Narinig ito nina Binata ng Alapaap at Sultan ng Baybayin na nagpasyang dumalo. Ihinabilin ni Kudaman ang dalawang bagong asawa sa pangunahing asawang si Tuwan Putli.

Sinagip ni Kudaman si Binata ng Alapaap sa pagtatago rito sa kanyang ngangaan(salapa). Kakakasal lamang nito sa Binibini ng Punong Aguho. Ipinatong niya ang kanyang kamay sa bunganga ng tapayan at siya’y nakabuo ng tabad. Muta-Muta at ang apat na asawa ni Kudaman sa kanyang pagbabalik. ang pinsang buo ni Kudaman. Balisa namang nag-aantay sina Datu ng Ligayan. matapos maipatayo ang malaking bahay (kalang banwa). ang Panginoon ng Palay. ang Humabi. Sa pagkakasama-samang ito’y napuno sila ng katuwaan. humingi ng patawad ang si Limbuhanan. Naantig sa ganitong katapatan si Kudaman at nagpasyang lumahok sa labanan. Sumali sa sayaw (tarak) ang asawa ni Kudaman at naghanda ng nganga para sa panauhin. Lahat ay nakasuot ng magagarang ginintuang damit at palamuti. Dahil di man lang ito nabalita. Buong payapang nagnganga si Kudaman at inihanda ang buong sambahayan sa pagharap sa mapandigmang panauhing ito. Nag-alay si Binibini ng Punong Aguho ng isang singsing sa apat na asawa at sila ay naging magkakapatid. buhay siya. nagbunsod siya ng isang labanan sa kalangitan. si Nagsalad. Ngunit nais niyang umiwas sa tunggalian pagkat ang karahasan ay isang pagkakamali kay Ampuq.Sa ikalawang awit. Hinandugan muna niya ng bulaklak ng balanoy ang mga asawa. Bumalik si Kudaman matapos ang pitong taon. Narinig din ng mga Ilanun ang tugtog at nagpasyang dumalo upang magdala ng karahasan at makidigma. Nagtapos ang labanan sa pagwawagi ni Kudaman. Marahas itong tinanggihan ng una. Nagsumamo ang mga babai kay Linggisan (na nagtangka ring pigilan si Kudaman sa paglahok sa digmaan) na pakamatyagan ang kanyang panginoon. ninais ni Kudaman na mag-alay ng isang pagdiriwang bilang paggunita sa Panginoon ng Palay. Pitong taong maglalaban sa himpapawid si Binata ng Alapaap at ang pinuno ng Ilanun. Ibinadya kay Kudaman ng isang panaginip ang pagdating ng Ilanun at ang balak nitong bihagin ang kanyang mga asawa. Sila ay gaya ng bala at apoy. dumaan ang dalawa sa bahay ni Limbuhanan. Sa pagdating ng mga Ilanun. Pauwi ay sumama ang bagong kasal kina Kudaman. ang Panginoon. at kapag nalanta. siya ay nasawi. Tumugtog ang mga kalalakihan ng gong upang masiyahan ang nagpapatamis at nagpapahalimuyak sa tabad. Kapag namulaklak ito. Lahat ay sama- . Muling nagkaroon ng pagdiriwang. Kay gaganda’t kisig nila. Sa kanilang pag-uwi. Sinundan siya ng Binata ng Alapaap na magliligtas sa kanya at bubulusok patungo sa lugar ng mga kaaway. Nang di makapagpigil si Muta-Muta. inanyayahan ito ni Kudaman na umakyat sa kanyang bahay.

si Binibini ng Daigdig sa Paligid at Binibini ng Sangkalawakan. Nilinaw din ito sa bagong magkapatid na sina Kudaman at Limbuhanan. Hinawakan ni Tuwan Putli ang kaliwang kamay nito ng kanyang hinliliit upang siya’y payapain.samang kumain bago bago idaos ang pag-uusap sa batas (bisara at bulun). dadalo si Kudaman at ang apat na asawa sa pagdiriwang na gaganapin sa tahanan ng Sultan sa Ibang Daigdig. Dito’y ipinaalala sa bagong magkabiyak (usyat) ang mga pao ukol sa mabuting samahan ng mag-asawa. Sumirit siya pataas sa alapaap. Inalalayan siya ng Binibini ng mga Kawit na naging asawa rin ni Kudaman. . Ang biyenan ni Kudaman na si Sultan ng Baybayin ang unang uminom at nagkasunud-sunod na ang iba’t-ibang antas ng pagkalasing. Pagkaubos ng 180 tapayan. Nagtungo rin doon si Binata ng Alapaap upang hanapin si Kudaman. Ang mga babai at ang Datu ay pumaimbulog sa kalawakan dahil sa tabad. Humingi siya rito ng pahintulot na tumungga at inalok naman sa kanya ni Nagsalad ang mga tapayan. Unang nalasing ang mainitin ang ulo at mapangahas na si Muta-Muta. binuhay ni Kudaman ang mga Ilanun sa pagbuga ng kanyang nganga. napuno ulit ito sa pagpatong lang ng kamay. Dumating ang Datu ng Pinakagilid ng Daigdig kasama ang kanyang asawa. Ang limang anak ng Sultan ay nangamilipit sa sahig at ang ikaanim ay nagpupumiglas. Iminungkahi ni Binibini ng mga Luray na siya ay hatiin. Si Binibini ng Lunting Punay ay tumungga ng pitong taon at sumirit pataas sa alapaap samantala si Tuwan Putli ay nagliyab ang buong katawan at naidlip ng napakalalim matapos malasing. Matapos ang paalaman. Inihandog ng mga Ilanun ang kanilang sandata bilang handog sa pagsasandugo. hinati ni Kudaman si Tuwan Putli sa dalawa at lilitaw pa rin itong singganda ng dati. nagkaroon ng lakbay-baylan (ulit) si Kudaman sa nakatataas na antas ng santinakpan upang tanungin si Nagsalad. nag-uwian na ang lahat. Samatala. Sa ikatlong awit. ang Punong Hukom tungkol kay Tuwan Putli. Pinakahuling uminom ang bayani. Matapos ang tatlong araw ng kasayahan. Naglakbay silang lima patungo sa bagong daigdig lulan kay Linggisan. Dumating din doon ang mga Ilanun upang makita ang nakasandugong si Kudaman. Muli na namang naglakbay si Kudaman sa bayan ni Sawragar at inihabilin ang mga asawa kay Muta-Muta pagkat pitong taon na naman siyang mawawala. Muling nabuhay ang hidwaan sa pagitan ni Kudaman at ni Pinagsaraqan. Sa panunumbalik din ng kanyang malay. Nang pinahihinto na ni Limbuhanan ang pagtugtog ng agung pagkat baka masamain ni Nagsalad ang kalabisan nito. panagutan sa kamag-anakan at alituntunin ng batas (Saraq). Nalasing din ang mga Ilanun na dahil sa kahinaan ay naidlip ng malalim. binuksan na ang mga tapayan. Lahat ay maingat na umaalalay sa paglalakbay ng bawat isa. Tinungga ang lahat ng tabad at nagkaroon ng bagong lasing na paglalakbay.

Nasalubong niya si Binibini ng mga Binata na pumigil sa kanyang kamay at pumaypay sa kanyang mukha upang humupa ang kanyang pagkalango. Namataan siya ni Binibini ng Langis ng Daigdig na nabighani rin sa kanyang ibon. si Binibini ng Huling Antas ng Santinakpan ay napaibig sa ibon at ito ang naging ikapitong asawa ni Kudaman. muli na namang umalis si Kudaman upang dumalaw sa Sultan ng Gilig ng Daigdig para sa palamuti ng kanyang asawa. Ito ay tinatawag na agaw at tunang. Magkagayunma’y naging malambing pa rin sila. sumaglit siya sa tahanan ng Binibini ng Umbok ng Buhangin at niyaya itong maging asawa. Nahulog siya sa pinakagitna ng daigdig. Pinagbilinan din ni Kudman ang tubo na dalhin ang balita sa napawaksing katipan ng babai. tinupad ni Limbuhanan ang pangako kay Kudamang punuin ang mga tapayan para sa ritwal ng pagtungga ng tabad. Nasabat din nila si Binibini ng Sangkalawakan na nagpaabot din ng paanyaya. Nagkaroon ng kasalan at napuno ang 180 tapayan. Sa paglalakbay na ito.Binigyan niyang muli ang mga ito ng bulaklak ng balanoy. tumanggi ito. tinungga ni Kudaman ang 180 tapayan at inubos pang lahat ng tubo. Namili siya sa bayan ni Sawragar ng mga palamuti para sa kanyang asawa: singsing na yari sa ginto’t may bulaklak sa gitna at kasuutang may burda ng sinag ng araw. Matapos ito ay nagmadali na naman si Kudmang makipagkita sa Sultan. Sa ikaanim na awit. pag-agaw sa katipan ng ibang tao. Matapos manggaling sa Gilid ng Daigdig. Dahil sa pagmamahal sa ibon. Nagpasya si Binibini ng Punung Ginuu ang Humabi ng Daigdig at nakita ang bayaning nakaupo sa isang sinag ng araw at nagnganganga. Binuhat nila ito nang biga itong maglaho. inaya ng babai si Kudaman na magpahinga. nagpasya na naman si Kudaman na humayo sa ibang daigdig. Nang magkamalay si Kudaman. Sa pagbabalik niya ay payapa at maringal siyang tinanggap ng mga asawa. ang ulirang gawi ng babai sa asawa. Nang alukin nila ito ng nganga. itinuring niya itong pagaalok ng pag-ibig. Pag-uwi. ipinahayag ni Kudaman ang pagnanais na gumawa ulit ng tabad at anyayahan ang biyenang Sultan at si Sawragar na kanyang pinasundo sa Linggisan. Sa ikalimang awit. . Papunta ay naparaan sa ibabaw ng isang umbuk ng buhangin sa dagat si Kudaman. Pitong taon na naman siyang maglalakbay na ikinalungkot ng kanyang mga asawa. Nakita siya at ang kanyang ibon ni Binibini ng Umbok ng Buhangin. Pumaimbulog sa kalawakan ang kanyang mga asawa at nakisalamuha sa bituin upang hanapin siya. Sa ikaapat na gabi ng pagdiriwang ng tabad. Ngunit ang alaga niyang malaking itim na tubong may ginintuang dahon at nahihihipan ng hangin sa ibang daigdig na simbilis ng didlat ay paalalang may katipan na siya. Naging ulap si Kudaman at tinulungan siya ni Limbuhanan sa kanyang paglalakbay. Isinama niya ito pabalik na ikinatuwa naman ng apat niyang asawa sapagkat lima na silang magkakapatid. Inialok sa kanya nito ang ngangaan. Nag-anyaya it okay Kudaman na dumaan sa kanyang pag-uwi. Habang patuloy ang panauhin sa pagtugtog ng agung.

Pinakasalan naman ni Binata ng Alapaap ang ikapitong anak ni Sultan ng Gilid ng Daigdig kung saan ang bigaykaya ay isang ilog na nagmumula sa langit. Dahil walang kamag-anak si Binibini ng Kwait. Pauwi ay isinama ni Kudaman sina Binibini ng Langis ng Digdig at Binibini ng Sangkalawakan. at padadaluyin sa tabi ng bahay ng Sultan at tig-isang puno ng makopa at suha ang mamumunga sa buong taon. walang bigay-kaya. Nang malasing si Kudaman ay nagkabisa ang kanyang kasunduan kay Binibini ng Kawit. Nagdos ng Kasalan at nagkalasingan. ipinagdiwang ni Kudaman ang pagpapakasal sa sampung asawa. Pinaypayan siya nito at ng magkamalay.Pgkatapos ay nagtungo naman ang bayani sa tahanan ni Binibini ng mga Kawit na di nangakong sasamahan siya ngunit aalalay lang kung sakaling malasing siya. hiniling ni Kudaman na ito ang kanyang maging ikasampung asawa. Sa pagtatapos ng kasiyahan. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful