1. Biag ni Lam-Ang 2. Ibalon 3.Ulalim 4. Hudhad at Alim 5. Labaw Danggon 6. Indarapatra at Sulayman 7. Prinsipe Bantugan 8.

Puring Sibil 9. Silungan 10. Hinilawom at Agyu 11. Kudaman 12. Tuwaang Wod 13. Sambila at Tuman

AGYU EPIKO NG ILIANON

AGYU (Epikong Manobo)
Ang pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro, sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay, asin at asukal. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. Upang maiwasan ang madugong labanan, si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian. Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Hinati nila ang baboy ramo at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo, at sa iyong asawa sa Ayuman, Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. Hindi pumayag si Banlak sa ideya. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng mga diyos. Nang bumalik si Lono sa Panamutan, sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Pumunta na si Mungan sa langit. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. At nang bumalik siya sa Pinamutan, iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. Nang' dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang batang anak na si Tanagyaw. Payagan mo akong 1umaban, ama, sabi niya. Ngunit napakabata mo pa, anak, sinabi niya rito. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino, ama, pilit ni Tanagyaw. Humayo ka at nawa ay tulungan. ka ng mga diyos. Ingatan mo ang sarili mo!

Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. Ginamit ni Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. Upang kalabanin ang mga kaaway. Umabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. Sumang-ayon-si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. Sa sumunod na umaga. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. nagtungo si Paniguan sa kanya. Napanuto na si Agyu. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw.At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. Sa kabilang dako. ama sagot ni Tanagyaw. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw. At natalo niya ang mga kalaban. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. . Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. sina Tanagyaw at Paniguan kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian. At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu. Pinatay niya si Bagili. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang. Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila.

Pawang kabundukan ang tinatahanan ng maraming taong doo'y namumuhay. Sila ay nagbaka at hindi tumigil hanggang sa malagot ang tangang hiningi niyong si Kuritang sa lupa ay salot. Ang ikatlo'y si Pah na ibong malaki. walang makaligtas sa bagsik ng kanyang matalas na kuko pagkat maaaring kanyang natatanaw ang lahat ng tao. . ang pulong Mindanaw ay wala ni kahit munting kapatagan." Binigyan ng isang singsing at isang ispada ang kanyang kapatid upang sandatahin sa pakikibaka. "Prinsipe Sulayman.Apat na halimaw ang doo'y nanalot. Pag ito'y lumipad ang bundok ng Bita ay napadilim niyong kanyang pakpak. mabangis na hayop!" yaong kanyang wika. Di pa nagtatagal ang kanyang sinabi. Ang kalagim-lagim na kinasapitan ng pulong Mindanaw ay nagdulot-lungkot sa maraming baya't mga kaharian. dakila't marangal ay agad na nag-utos sa kanyang kapatid na prinsipeng mahal. Ang bundok Kurayang pinanahanan ng maraming tao ay pinapaglagim ng isa pang ibong may pito ang ulo. Subalit ang lagim ay biglang dumating sa kanila na dati'y payapa. si Indarapatra na haring mabait. ako'y sumasamo ng inyong iligtas ang maraming taong nangangailangan ng tulong mo't habag" "O mahal na hari na aking kapatid. nagimbal ang bundok at biglang lumabas itong si Kuritang sa puso'y may poot. Sa salot na itong may matang malinaw at kukong matalas. Maligaya sila sapagkat sagana sa likas na yaman. Kanyang isinasabit sa munting bintana ang isang halaman at saka nagsulit: "Ang halamang ito's siyang magsasabi ng iyong nasapit. ngayon din lilipad at maghihiganti sa mga halimaw ang talim ng tabak.INDARAPATRA AT SULAYMAN (Epikong Mindanao) Nang unang panahon ayon sa alamat. ang sino mang tao na kanyang mahuli'y agad nilalapang at ang laman nito'y kanyang kinakain na walang anuman. "Ikaw magbabayad." Nang siya'y dumating sa tuktok ng bundok na pinaghaharian nitong si Kurita. Ang bundok Matutum ay tinirhan naman ng isang halimaw na may mukhang tao na nakakatakot kung ito'y mamasdan. Ang lahat ng tao'y sa kuweba tumatahan upang makaligtas. Una'y si Kurita na maraming paa at ganid na hayop pagka't sa pagkain kahit limang tao'y kayang nauubos. siya ay nagmasid at kanyang natunghan ang maraming nayong walang kahit isang taong tumatahan.

Subalit ang kalis ni Indarapatra'y nagwagi sa wakas. Yaong si Sulayma'y may hawak na tabak na pinag-uulos. Nabihag ang puso ng mahal na hari sa ganda ng mutya kaya't sa naroon ay kanyang hiniling na lakip ng sumpa na sila'y ikasal. sa bigat ng pakpak. Noon di'y nilipad niyong si Sulayman ang bundok ng Bita. "Ang kamatayan mo'y ipaghihiganti buhay ma'y masawi. ang hinanap naman ay si Tarabusaw. . Nahabag sa kanya ang kanyang bathala. Sa bundok ng Kurayan ang kanyang sinapit ay agad hinanap ang ibong sa tao'y nagbibigay lagim a nagpapahirap." At kanyang namalas ng maraming taong noo'y nagdiriwang. Ang kanyang kapatid ay dagling nabuhay. Ang kasawiang ito ay agad nabatid ng mahal na hari pagkat ang halaman noon di'y nalanta't sanga ay nangabali: "Siya ay patay na!" ang sigaw ng kanyang namumutlang labi. Siya ay lumundag at kanyang tianga ang pakpak ng ibon datapwa't siya ring ang sinmang-palad na bagsakan niyon. Dumating ang ibong kay laki ng ulo at ang kuko-matalas. saka pinauwi itong si Sulayman sa sariling bayan. Ang kay Tarabusaw na sandata nama-sangang panghamablos." sigaw ni Sulayman at saka sinaksak ng kanyang sandata ang pusong halimaw." Nang siya'y dumating sa bundok ng Bita ay kanyang binuhat ang pakpak ng ibon. ilang sandali pa ay biglang nagdilim gayon maaga pa at kanyang natantong ang kalabang ibon ay dumarating na.Tumatag ang puso nitong si Sulayman sa kanyang Tagumpay kaya't sa Matutum. ang katawan niya'y sa lupa bumaon kaya't si Sulayman noon ay nalibing na walang kabaong. "Mabuhay ang hari!" ang sigaw ng madla. biglang nagliwanag at ilang saglit pa ay nakita niya ang tubig na lunas. ang ganid na hayop sa malaking pagod ay napahandusay. kaming mga labi ng ibong gahaman ngayo'y mabubuhay. Kanyang ibinuhos ang tubig na yaon sa lugaming bangkay at laking himala." Noon di'y nahawi ang maraming puno sa gilid ng bundok at ilang saglit pa'y nagkaharap silang puso'y nagpupuyos. Noon di'y binuklod ng adhika ang kanilang puso. At sa paghahamok ng dalawang iyong balita sa tapang. sa tuktok ng bundok ang kanyang namalas ang nakahahambal na mga tanawin: "Ngayon di'y lumabas nag ika"y mamatay. "Ang takdang oras mo ngayo'y dumating na. Siya'y nanlumo pagkat ang tahanan sa tao ay ulila. Ang katawang pipi ay kanyang namalas. Sa kanyang tagumpay may isang diwatang bumating magalang: "Salamat sa iyo butihing bayani na upd ng tapang. Sila ay nagyakap sa gitna ng galak at ng katuwaan.

. si Indarapatra'y hindi na bumalik sa sariling bayan at dito naghari sa mayamang lupa ng pulong Mindanaw.Ang tubig ng dagat ay tila hinigop sa kailaliman at muling lumitaw ang lawak ng lupang pawang kapatagan.

9. Isang kaugalian nila nabago manungkulan ang isang datu. kaugalian ng mga Ita bago dumating ang Sampung Datu buhat sa Borneo. butiki. Datu Bangkaya. kung siya ay aabutan ng lalaki saka lamang sila ikakasal. 8. na tumakas kasama ang kanilang mga asawa. tulad ng dahon balat ng kahoy o hayop. 4. ito’y patayong nakabaon sa lupa nang may salakot bago ito tabunan ng lupa. Datu Puti. kaya’t upang ang may karamdaman ay gumaling agad. nararapat na siya ay pakasal. Ang kanilang paboritong pagkain ay usa. subalit nang may dumating sa kanila ang mga bagay na wala sa kanila. naghahandog sila ng pagkain sa masasamang espiritu. Sa dami ng babae na naghahangad sa kanya ang mahirap na si Maniwantiwan ang kanyang pinakasalan. isang pulo sa Panay na ang nakatira ay ang mga Ita. sila’y nagkasundo at ang unang lupang natapakan ng dayuhan at napagkasunduan ay ibinigay sa pamamagitan ng pagpapalitan. Sa katagalan ng panahon at dahil na rin sa kanyang katandaan upang pamahalaan ang isang pulo. May ibang paraan sila ng paglilibing. Ang mga Ita sa Sinugbuhan ay nabubuhay sa pamamagitan ng pagtatanim at pangingisda. 7. Datu Lubay. Sila ay naniniwala na ang sinumang magkasakit sa kanila ay gawa ng masamang espiritu. Datu Balensuela Galit at pagkamuhi ang nadama ng mga Ita nang dumaong ang mga Datu sa Panay. Tinataglay ng kanyang anak ang mga katangian ng isang datu kaya’t ito naman ay sinangayunan ng lahat. Datu Sumakwel. . ang babae ay dinadala sa bundok at pinatatakbo lamang. napagpasyahan niya na isalin ang kanyang kapangyarihan sa kanyang anak na si Datu Marikudo. sa loob ng ilang araw. baboy-ramo. mga katulong at mga ari-arian upang iwasan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. natuto silang magtakip ng katawan. Ang sampung datu ay sina: 1. Ang isang babae naman na malapit nang magsilang ay dinadala sa bundok na ang tanging nagbabantay ay ang lalaki at kung ito ay nataon sa tag-ulan ang lalaki ay nagtatayo ng kubong masisilungan upang sila ay malayo sa panganib. Walang inggitan at ang Datu ang siyang lumulutas ng lahat ng alitan o suliranin ng bawa’t isa. Ang mga Ita ay magagalang sa bawa’t isa. subalit sa maayos at makataong pakikipag-usap na ginawa ng mga dayuhan kay Datu Marikudo. Naiiba ang uri ng pag-aasawa ng mga Ita. Sinasabi rin na ang lupang pinagbaunan ng isang patay ay isang mabisang lupang dapat pagtaniman. Datu Domongsol. Datu Paiburong. Ang pangalan ng bata ay pinangangalanan ng kahoy na malapit sa pinagsilangan. 6. Ang sinumang magkasala ay pinarurusahan tulad ng pagtatapon sa dagat o pagpapabaon ng buhay. 5. 3. isda at iba pang pagkain na matatagpuan sa gubat at ilog. Ang mga nabanggit ang mga uri ng kalinangan. pinamumunuan ni Datu Pulpolan. pusa. Kasamang ibinabaon sa Itang namatay ang isang bagay na mahalaga sa kanila sapagka’t lubha daw nag-aalala ang namatay kung ito ay maiiwan. 2. Di sila nahihiyang lumakad na walang damit. Datu Domalogalog. Datu Paduhinogan. Datu Dumangsil. 10.MARAGTAS (Epikong Bisayas) Sinugbuhan.

Di niya batid na si Kapinangan na kanyang asawa ay may gusto kay Gurung-gurung. binigyan ni Datu Puti si Datu Marikudo ng isang gintong salakot at isang batyang ginto na may timbang na limampung bas-ing. binibihisan ng magagandang damit na may gintong pera sa bibig sapagka’t isang paraan daw ito upang ang patay ay di mabulok. bahay at asawa. Bago tanggapin ng babae ang lalaki. Kung ang namatay ay nag-aari ng isang bangka. pinangangaralan at hinahangad ng magkaroon ng malulusog. na ipinagbilin niya kay Gurung-gurung na kanyang pinagkakatiwalaan. sina Datu Dumangsil at Datu Balensuela ay nagpunta naman sa Luzon. Umalis si Datu Puti na batid na niyang mabuti ang kalagayan ng kanyang mga kasamahan.Nagkaroon ng malaking kasaysayan ang pangyayaring ito. Bumalik siya sa Borneo sapagka’t ayon sa kanya ay kaya na niyang tagalan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. Ang sinumang nagkasala ay pinarurusahan. Bago mamatay ang isa sa kanila ay pinaliliguan ng katas ng mababangong bulaklak. Si Datu Sumakwel ay isang matalino at mabagsik na Datu. ang bangkay ay hindi ibinabaon. ang patay ay inilalagay na sa kaban na may iba’t ibang uri ng pagkain at kung ang namatay ay isang mayaman. sa halip ay inilalagay sa bangka na maraming pagkain at papaanurin sa dagat. Bulalakaw ang pangalan ng kanilang diyos na matatagpuan sa Bundok ng Madyas. hinandugan ng makukulay na kwintas. magaganda at marurunong na anak. subalit isang pangyayari sa buhay ni Datu Sumakwel ang nagdulot sa kanya ng kapighatian at kalungkutan. Habang nag-uusap ang dalawang pangkat ang babae ay pansamantalang nakatago. pinuputol ang kamay ng sinumang magnakaw at ang mga tamad ay pinagbibili na isang alipin o kaya’y pinagagawa sa ibang lupa. naisipan ni Datu Sumakwel na magpunta sa bundok na kinalalagyan ng kanilang diyos na si Bulalakaw. Ang mga Ita ay naghanda ng pagkain at dahil sa ipinakitang kagandahangloob ng mga Ita. isang katulong ang sa kanya’y isasama upang magbantay daw sa kabilang buhay. Umalis siya na iniwan ang kanyang mga gamit sa pangingisda. Lumipas ang maraming taon na paninirahan sa Malandog. at sa lugar na pinag-alisan ay ilalatag ang banig upang paglagyan ng mga pagkain. at mga gamit sa pakikidigma ang mga Ita. Ang kanilang pag-aasawa ay naiiba sa mga Ita. Isinuot ni Datu Marikudo ang salakot sa kasayahan. Malandog ang pangalan ng napiling lugar ng mga dayuhan na ayon kay Datu puti. Pinaiinom ng alak ng paring magkakasal ang dalawa sa gitna ng karamihan. Masasabi ring ang mga dayuhan ay magagalang at mapagmahal. Ang mga nabanggit ay ilan sa mga kaugalian at paniniwala ng mga dayuhan na dumating sa Panay. matatapang. sila ay nagbabaon ng pana sa paligid ng bahay at ito ay tatanggalin kung may kapahintulutan na ang mga kalalakihan. Ang mga mauulila naman ay nagsusuot ng puting damit bilang pagluluksa. Pagkatapos ng anim na araw na pagbabantay. Pitong Datu ang naiwan sa Panay sa pamamahala ni Datu Sumakwel. anglaki ay sapat na upang sila ay magtanim para sa kanilang ikabubuhay at malapit sa ilog upang doon kumuha ng ibang makakain. . Bilang kabayaran sa lugar na napagkasunduan.

Si Alayon ay lumuluha dahil sa napipinto niyang pag-alis. Sa pangalang Alayon. kaya’t dinala na lamang niya si Kapinangan sa malayong pook at doon nila iniwan. pinahanda ang lahat ng kanyang kailangan sa paglalakbay.Nakapansin ng pagbabago si Datu Sumakwel nang dumating siya sa kanilang lugar at tahanan. ay di nakilala ni Datu Sumakwel na ang kanyang muling pinakasalan ay si Kapinangan na dati niyang asawa. Minsan siya ay naglalakbay upang maghanap ng mga pananim. Aalis siya sa lugar upang iwasan si Alayon. Nagkataon naman kinabukasan. Dumating si Datu Sumakwel na nagbalatkayong bagong dating bago’y siya ang pumatay kay Gurung-gurung sa pamamagitan ng sibat habang siya ay nakatago sa kisame. Di na niya nakilala si Kapinangan sa tagal ng panahong pagkakalayo. at sa diinaasahang pangyayari ang narating niyang lugar ay ang kinalalagyan ni Kapinangan. si Alayon at Datu Sumakwel ay nagkagustuhan. Nagtaka siya nang magreklamo si Kapinangan nang sabihin niyang putulputulin ang isda na dati rati’y kanyang ginagawa. naisaloob niya na mabuti pa ang kanyang asawa ang namatay sa oras na iyon. na di batid ng kanyang asawa na iyon ay isa lamang pakana. nagbalak siyang umalis sa kanila. parang ayaw na niyang makipagsapalaran. Nagsama at namuhay nang matiwasay ang dalawa hanggang sa kahulihulihang sandali ng kanilang buhay. ipinatapon niya ang kanyang asawa sa gitna ng dagat. nakikilala sa Kapinangan sa lugar na kanyang narating. At sinabing siya’y gutom na gutom. Naging mahusay ang pagtanggap sa kanila sa nasabing lugar at sa loob ng ilang araw na pananatili doon. Ganoon na lamang ang pagdadalamhati ni Kapinangan. . Kaya’t upang mapatotohanan. at siya’y sinambang diyosa dahil sa taglay niyang kabaitan. subalit ang kanyang inutusan ay nagdalang habag. Subalit ang kanyang balak ay di nagkaroon ng katuparan sapagkat patay na bumagsak si Gurung-gurung na may tama sa likod. Pinagluto niya si Kapinangan. Upang di-parisan ng mga kababaihan. Lumipas ang maraming taon. pinatawag ni Kapinangan si Gurung-gurung upang utusan daw. subalit sa bahay siya ay nakahiga na at talagang hinihintay ang pagdating ni Gurung-gurung. subalit di nagkaroon ng pagkakataong umalis si Datu Sumakwel sapagka’t sila’y pinaglapit ng kanilang mga kasamahan at humantong sa kasalan. Pinagputul-putol niya ang kamay at paa at ibinalot ng kumot upang di-gaanong mapansin. subalit ang nangyari kay Sumakwel ay di rin niya nalilimutan. subalit sa tuwing sasagi ang nangyari sa kanyang buhay.

ng araro. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim. Diumano. mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. Si Baltog ay matanda na upang makilaban.IBALON (Epiko ng Bikol) Ang Ibalon ay matandang pangalan ng Bicol. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. si Prayle Jose Castaño ay may kinaibigang bulag na lagalag na mang-aawit na si Cadungdung. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. at Mantong. Noong 1895. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Kaniya itong pinatay habang natutulog. Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. Ang mga tao ay umunlad. Ang Epiko ay nababahagi sa trilogia. Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong. Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. Inilalarawan dito ang kabayanihan nina Baltog. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. Siya si Rabut. masama man si Rabut. Naging payapa ang Ibalon. Ito ay si Oriol. Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. Sa kanya narinig ng pari ang epikong Ibalon. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. Nang kumati ang . Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka. Nasira ang mga bahay at pananim. Itinala at isinalin ng pari sa Castila ang isinalaysay sa kanya ni Cadungdung. May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. Nalunod ang maraming tao. Handiong. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara. Si Ginantong ay gumawa ng kauna-unahang bangka. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan.

Matapos ang panahon ng kapayapaan at kasaganaan. Binubuo ng sampung saknong na may tig-4 na linya o talutod. Naging mabuti siyang pinuno. Hindi nagtagal.tubig. Nakalaban din at napatay ni Handyong si Ponong nang bigla itong lumusob sa kanila. iba na ang anyo ng Ibalon. kalabaw na lumilipad at higanteng buwaya. Nang marinig niya ang karaingan ng mga tao ay muli siyang naging tagapagligtas. isang batang-batang mandirigma ang nagngangalang Handyong ang dumating sa Ibalon. si Baltog ang kauna-unahang lalaking nakarating sa Kabikulan buhat sa lupain ng Botavara. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. Jose Castaño. IBALON Kilala ang Bicol sa kanilang matandang epiko na Ibalon na isinalaysay ng isang makatang manlalakbay na si Cadugnung na isinalin Fr. Isinabit ni Baltog ang dalawang panga sa puno ng Talisay. Kaya’t mula noon si Handyong naman ang humaliling bayani ng epiko. Ibalon o Ibalnon ang naging tawag ng mga Español sa sinaunang lupain ng mga Bicolano. Dahil sa mayamang lupain ng Bicol at sa likas nitong kagandahan. Binigyan niya ng katarungan ang lahat ng kanyang nasasakupan. Isang gabi. May dalawang bahagi ang epiko. tinambangan ni Baltog ang baboy-ramo. Naging batayan nito ang mga “ibal” o “ibay” na kauna-unahang pangalan ng tangway ng Bicol. Ang baboy-ramong ito ay buhat daw sa bundok ng Lingyon at tinatawag na Tandayag. Ito ay napatay ni Handyong. Ang pating na may pakpak . naghari naman sa buong Ibalon ang lagim at kapinsalaan dahil sa poot ng mga dambuhalang tulad ng mga pating na may pakpak. Nalungkot si Baltog dahil siya ay matanda na at hindi na niya kayang ipagtanggol ang kanyang mga nasasakupan. Isa rin itong dambuhala na iisa ang mata at tatlo ang bibig. Ang nasabing epiko ay nalathala sa Madrid sa tulong ni Wenceslao Retana. Salitang pinaikli ang “ibal” ng Ibalyo na nangangahulugan na naging tawiran mula sa Visaya patungo sa kabilang ibayo sa dakong Timog Luzon. May sukat na lalabindalawahin. naakit si Baltog. Pagkatapos ay sinunggaban niya ang mga panga at binali ang buto. Ang labanan ay umabot ng sampung buwan. Naging matagumpay naman siya sa paglipol ng mga dambuhala. Sa pagsisimula ng epiko. Hinikayat ni Baltog si Handyong na magkaroon ng isang pangkat ng mga mandirigma upang tumulong sa paglipol ng mababangis na dambuhala. Dahil sa ipinamalas ni Baltog na pambihirang lakas kaya’t kinilala siyang pinuno ng pook na Ibalon. Ang ikalawang bahagi naman ay ang awit ni Cadugnung na naglalaman ng mga pangyayaring naganap noong matagal na panahon. Sinaksak niya ang mabangis na hayop sa pamamagitan ng kanyang sibat. Labis na humanga ang mga mangangasong buhat sa ibang lugar nang kanilang makilala at Makita ang pangit at panga ng baboy-ramo gayundin ang panga nitong nakausli. Naglalaman ng kahilingan ni Iling (isang ibong laganap sa kabikulan at kung inaalagaan ay madaling turuang bumigkas ng ilang salita) kay Cadugnung na awitin ang mga pangyayaring magpakilala sa kabayanihan ni Handyong.

isang tusong ahas na nakukuhang maging isang anyo ng kaakit-akit na babae at ang tinig ay parang sirena. ang katahimikan ng Ibalon ay muling binulabog ni Rabut. palayok at iba pa. ang unanong si Dinahon naman ang lumikha ng tapayan. isang dambuhalang kalahating tao at kalahating hayop ang katawan. Ang epiko ay nagwakas sa kasaysayan ni Bantong. nagtungo si Bantong kasama ang kanyang mga tauhan sa yungib at sinalakay si Rabut samantalang ito’y natutulog. kalan. isang tangway ang lumitaw na ngayon ay tinatawag na Pasacao. Mula noon siya’y nagpatuloy sa pamamahala sa kanyang mga kababayan nang buong tapat at katalinuhan. Ang mapanlinlang na serpyente ay nagtatangkang gayumahin si Handyong. Dinala ni Bantong ang bangkay ni Rabut sa Libnaman. namahinga si Handyong. pinatunayan ni Oryol na hindi niya mapapasuko si Handyong. kaya’t naghandog siya ng tulong upang mapuksa ang mga dambuhalang buwaya sa ilog Bicol. asarol at salop. Dito nagwakas ang salin ni Fr. Nasaksihan ng ilang orang-utang ang labanang ito at sila’y nasindak. Ang mabangis na “Sarimaw” ay itinaboy sa bundok ng Kolasi. suyod. Namilipit sa sakit sa Rabut at umalingawngaw ang kanyang tinig sa buong bayan. Ang iba pang nagsigawa ng kasangkapan ay si Hablom na tumuklas ng habihan. Pagkatapos ng labanan. Alinsunod sa epiko sila’y tumatahan sa itaas ng punungkahoy upang maiwasan ang labis na init at maligtas ang mga sarili sa insekto’t hayop na naglipana sa pook. Nagtanim din siya ng isang uri ng palay na nagtataglay ng kanyang pangalan. . Binanggit din sa epiko na si Handyong ang kauna-unahang gumawa ng bangkang naglayag sa ilog Bicol na si Cuinantong. Inilalarawan din sa epiko ang bahay nina Handyong na kung tawagin ay “moog” sapagkat ito’y nakasalalay sa punongkahoy. Ibinigay ni Handyong ang batas na makatarungan na magpapahintulot na manirahan nang sama-sama ang alipin at umaalipin nang may karangalan at katiwasayan sa pamilya. Sa kanyang pagpapahinga siya’y nagtanim ng gabi ang laman ay kasinlaki ng pansol. kasalukuyang bumabaha. Sa kabila ng pang-aakit na ginawa kay Handyong. Ginawa rin ni Cuinantong ang araro. Tinaga ni Bantong ang tulog na dambuhala.at Simarong kalabaw na lumilipad ay nalipol lahat. Ngunit isa pang dambuhala ang nakaligtas sa kamay ni Handyong. Nagbago rin ang takbo ng agos ng ilog Inarihan. Lalong naging kahanga-hanga si Cuinantong nang magdagdag siya ng timon at layag sa bangkang gianwa niya. Siya’y si Oryol. Sa gitna ng kapayapaang naghahari sa lupain ay nagkaroon ng isang delubyo. gulok. pagalong. ang ilog Bicol ay namula sa dugo ng mga buwaya. Pagkatapos ng delubyo. singkaw. Isang nakasisisndak na bagyo na may kasamang malakas na ulan ang nasabing delubyo. Sa panahong iyon. Jose Castaño. Nang malipol ang mga dambuhala sa pook. isang batang-batang kaibigan ni Handyong na lagi niyang kasa-kasama. Ang baha ay kagagawan ni Inos. Si Surat naman ang gumawa ng ABAKADA at inukit sa batong libon. Siya’y isang mangkukulam at nagagawa niyang bato ang sinuman. Isang araw. Lalo siyang napamahal sa kanyang mga sakop nang nahikayat niya nang buong lugod ang mga mamamayan upang gumawa ng mga kapaki-pakinabang na kasangkapan sa ikakabuti ng lipi. Ipinakita niya kay Handyong ang dambuhala at hindi siya makapaniwala sa kapangitan ni Rabut.

.Nangako si Cadugnung na ipagpapatuloy niya ang kuwento sa ibang araw. Subalit maaaring hindi na naisalin ang iba pang bahagi ng epiko o kaya hindi na natapos kung kaya’t nananatiling walang karugtong ang epiko.

Ang babae’y si Nagmalitong Yawa. Binubuo ito ng 8340 na taludtod na may apat na episodyo o sugidanon: (1) pangayaw o paglalakbay. Napakaganda ng mga tinig. pinagsama-sama nila ang kanilang mga dugo mula sa daliri at nakalikha sila ng isang datung kapamilya na si Buyong Dumalapdap. (2) tarangban o yungib. “mga grupo ng tao sa kabundukan ng Gitnang Panay” (1). ang mga kaibigan niyang espirito. Humiling si Humadapnon ng permiso sa magulang na maglakbay para hanapin ang kaniyang mapapangasawa. Nakatutulog si Buyong Humadapnon sa kaniyang duyan nang nagpakita sa kaniyang panaginip sina Taghuy at Duwindi. ayaw pagbigyan ni Humadapnon ang paanyaya ngunit nang lumitaw ang pinakabunso. Tinanggap niya ang inaalok na nganga ng binukot. anak nina Buyong Labaw Donggon at Uwa Matan-ayon. bulawan ang buhok. anak-maharlika rin. Sa tulong ng mag-anak. At nahalina ang binata. Bilang preparasyon sa paglalakbay. Pinigil naman siya ni Dumalapdap at laging pinapaalala na marapat nilang puntahan. Dagdag pa ni Jocano. Hindi naman natinag si Humadapnon.HINILAWOD (Epiko ng Hiligaynon) “Pakikipagsapalaran ni Humadapnon" Ang Hinilawod ay literal na nangangahulugang “tales from the mouth of the Halawod River” (Jocano 2000: 3) ay nirekord 50 taon na ang nakalipas. (3) bihag. Sinabi ng dalawa na marapat nang hanapin ng datu ang kaniyang babaeng mapapangasawa. naakit ang binata at umibis ng kaniyang sinasakyan. may kapangyarihan. at (4) pagbawi o muling pagkabuhay. may alam sa panggagamot. Hanggang sa narating nila ito at kaniyang narinig ang paanyaya ng yuta-yutang binukot. May ritwal muna bago ito isulong sa dagat: pinausukan ng kamanyang at dinasalan para sa maayos na paglalakbay. Muli naman siyang binibuhay hanggang sa sumapit ang ikapitong pagsibat at nakayanan ni Dumalapdap ang iwasan ang rumaragasang patalim na kasimbilis ng kidlat. Doo’y . Isang bahagi lamang ito sa narekord na epiko na sinasabing isa sa pinakamahabang epiko sa Sulod. Ang Tarangban ay isla ng mga binukot (well-kept maidens). dumaan muna si Buyong Dumalapdap sa pagsasanay. pinakabatang binukot na si Malubay Hanginon. May puwersa itong bumubura sa konsepto ng pinagmulan. Si Dumalapdap ang makakasama ni Humadapnon sa kaniyang adbentura. sakay ng ginintuang biday o barangay na pamana pa ng magulang sa binata. Kapansin-pansin sa pagbabasa ng teksto ang mga bahaging nagtataglay ng mga sagrado at bahagi ng kanilang ritwal sa panggagamot. Pinaalalahanan ang binata ng kaniyang magulang na mag-ingat sa engkantadong isla ng Tarangban. Ibig sabihin. na kapantay niya ng uri. hindi lamang ito isang piyesang pampanitikan kundi ibahagi ng ritwal pangrelihiyon ng mga Sulod. Sumulong na ang ginintuang biday ni Humadapnon. Sa una. Anim ulit siyang sinibat ng kapatid at namatay.

Nangako sila ng pabuyang kayamanan (para sa lalaking tagapagligtas) at kasal (para sa babae). dasal sa mga espirito. Pagdating nila sa Tarangban. Una. Naging bihag ang binata. at ang family tree ng mga pangunahing tauhan sa epiko. ibinalik nila ang buhay (tubig buhat sa ikapitong antas ng langit) at katinuan ng nabihag na bayani. Ang hindi lamang siya maitago ay ang kaniyang matamis na amoy ng isang binukot. biday. Ipinaalam niya ito sa kaniyang magulang. Nangako naman ang magulang na gagawin ang makakaya. Ipinapakita rito ang pagkagulang ng isang bayani (Humadapnon) sa paghahanap ng mapapangasawa at ang adbentura sa bagong yugto ng buhay. muli kong napatunayan sa sarili na nagsisilbing panlipunang dokumento ito. Wala na ito sa kaniyang sarili. Pinaslang niyang lahat ng mga binukot sa isla. nasa naratibo ng pagkamalay o coming-of-age ang teksto. kalasag. Hindi naman nagpakilala si Nagmalitong Yawa bilang tagapagligtas ng lalaki. Hindi sila nagtagumpay sa paghahanap ng tamang binibini at sa pagpapatnubay sa isa’t isa sa tama. gayundin ang mga dalagang babaylan. Mangyari. at ang kanilang mga dalong-dalong (spirit friends). napapayag na rin si Nagmalitong Yawa. Hindi nagtagumpay ang kalalakihan. Itinuring ng binata na kalaro at laruan lamang ang mga binukot. Nagbalatkayo si Nagmalitong Yawa bilang lalaki (buyong. proteksiyon sa malas. Nagluksa naman si Dumalapdap sa kapalaran ng nilang magkapatid. Binuksan nila ang Tarangban sa galak na makakitang muli ng makisig na binata. May enumerasyon din sila ng mga diwata. baul. ang pagsasalaysay ng proseso ng ritwal-sayaw. Nang natauhan si Humadapnon at nagtangkang umalis. Nanangis sa harap ng Tarangban si Dumalapdap hanggang sa makaisip ang kaniyang mga kaibigang espiritong sina Duwindi. na inuulit-ulit. Katangian din ng epikong ito ang paglalarawan ng kasuotan ng mandirigma. nagsara ang yungib ng Tarangban. Sa tulong ni Buyong Sunmasakay at ng mga kaibigang espirito. Sa pagbabasa ng epikong ito. Hindi nagtagumpay ang mag-anak. at sibat. at Hangin na pakiusapan ang binibining talaga naman nilang pakay sa paglalakbay. nagsa-mandirigma si Buyong Sunmasakay. may iba’t ibang termino para sa katulong. maging ang pinakapinunong si Lubay Hanginon ay kaniyang sinaksak. Malinaw rin ang moral sa epiko: makinig sa payo ng . panguudyok. at pananakot ng mga espirito. datu). Nagtataglay ito ng mga proseso sa panggagamot. Tumambad naman si Humadapnon na naengkanto. naakit muli ang mga binukot. Nagmimistula itong diksiyonaryo at nagpapakita ng yaman ng kanilang bokabularyo at imahinasyon. sinabi nilang kapatid ang nakulong. datu. Sisidlan din ang epiko ng kanilang mga salita. Halimbawa. May tiyak na ngalan ang mga kagamitan tulad ng agong. at mga kaalamang-bayan tulad ng halamang-gamot at pamahiin ng kanilang pamayanan. Sa paanyaya.siya’y nakapagtalik sa yuta-yutang mga dalaga. siya lamang ang maaaring makapagligtas sa nakulong na binata dahil magkasinlakas sila. Inabot ng pitong taon ang pakikipagtalik niya ang mga binukot sa isla. Tulad ng iba pang panitikang-bayan sa anyong prosa. Bumalik sa kanilang tahanan si Dumalapdap. Bilang nagbabalat-kayong lalaki. Taghuy. at ang mga paghahanda para sa paglalakbay at pakikidigma. Ngunit ipinagtapat nilang iyon ang binatang ang diwata ang pakay.

magulang. at huwag magpapaakit sa tukso dahil ito ang magiging sanhi ng kabiguan. huwag lilihis ng landas. .

Tinawag nan tinawag ang pangalan nito ngunit wawlang sumasagot. At nang lalapitan na ng mangangaso ang puting usa may biglang sumulpot sa likuran na isang putting-putting usa na malayo sa hitsura ng nabaril. may nakasumpong na kay Rihawani. Lalo itong namangha nang ang usa ay mag-iba ng anyo at nagging isang napakagandang babae. Napaghinuha na lamang ng . Nang maglakad ang mga ito sa dakong patungo sa kinaroroonan ng tao ay mabilis na humangos ito sa bahay ay hindi magkumahog sa pagbabalita sa kaniyang nasaksihan. Nang dakong hapon na. mga hayop-gubat. Mga prutas. Pagdating sa paanan ng isang bundok ay napagkasunduan ng mga itong maghiwa-hiwalay at magkita-kita na lamang sa isang lugar sa dakong hapon. Nang mapadako ito sa gawing ilang. Kung minsan ay nagpapalit daw ito ng anyo bilang isa ring putting usa. Hinabol nito ang isa at tinangkang barilin. Itonagubilin ding huwag pagnasaang puntahan ang pook na iyon. Sa ginawang iyon ng dayuhan. napansin niya ang isang pangkat ng mapuputing usa. Hanggang sa may Makita ito sa dakong kadawagan ng gubat. hinanap ito ng mga kasamahan. Isa sa mga taong nanirahan din doon. nabulabog ang mga ito at nagtakbuhan papalayo. agad inasinta at binaril. kahittalam nilang ditto sila maraming makukuhang mga bagay-bagay na maari nilang magamit o mapagkakitaan. ngunit walang natiyempuhan. Kahit sa malayo ay kapansinpansin ang angking kagandahan nito. Isang araw ay may mga dayuhan na dumating doong na ang pakay ay mangaso o mamaril ng hayopa-gubat. mga halaman gubat. ang isa ay nagkainteres na dumako sa gubat na pinananahanan ni Rihawani. Ang Diyos raw na ito ay tinatawag na Rihawani. ang mga naninirahan doon ay may pinaniniwalaang isang diyosa o diwata ng mga putting usa. Mula noon ay lalo nang nagging katatakutan ang kagubatang iyon. Tinamaan ang putting usa sa binti at hindi na nakatakbo. Paara sa ikasisiguro ng lakad ay ipinagsama ng mga ito ang isang tagapaggabay. Ang mga naninirahan sa liblib na pook na ito na takot na takot na magawi o maglagalag sa kagubatan pinananahanan ni Rihawani. At lumisan ang mga ito patungo sa gubat na pupuntahan. Sang-ayon sa kanila. Minsan daw. Ito ang kuwento ng kanilanga mga ninunp na unang nanirahan doon. Itinuro nila ang gubat ngunitisinalaysay rin ang kasaysayan nito na pinananahan ni Rihawani. Ngunit lingid sa kaalaman ng lahat. Nagtanonga daw ang mga ito kung sang gubat marami ang mga hayop o ibon na maaring puntahan. Sinumbatan nito ang mangangaso. habang nakikipag-usapsa ilang mga usang puti na nasa kaniyang paligid. isang liblib na pook. Nakita raw at nasumpungan nito ang diyosa. Nang makasapit na ito sa dakong itaas ng bunok ay naglakad-lakad muna at nagsipat-sipat ng mababaril na hayop. at iba pa.RIHAWANI (Epiko ng mga Kapampangan) Sa isang kagubatan maraming bundok sa isang lugar ng Marulu. umusal ng sumpa ang diwata at ang lalaki ay maging isang putting usa rin at mapabilang na sa mga alagad ni Rihawani. Naisip nito ang maputing usa na sinasabi ng matatanda. Hindi nito pinakinggan ang tagubilin ng nakatatanda sa lugar na iyon. nang maligaw ito sa pangunguha ng mga kahoy at prutas ay napadako ito sa pook ni Rihawani. Nang maramdaman ng mga hayop na may tao.

ay pinangilagan na ng mga mangangaso ang dakong iyon ng kagubatan. bundok sa nagging aral na sa mga nandoon ang pangyayaring iyon. . Mula noon.lahat lalo na ng kasamahan gabayna sinuway nito marahil ang tagubilin. tuloy nabilang sa sumpa ni Rihawani.

ay tayo na. di nasindak Sa labanan. Ang nuno nating lahat. Ibig nilang kuning tunay. . mga bukirin At ang mga anak natin: Tayo naman may patalim. di naawat Pinuhunan ang buhay. Sa kulog. At ang buhay ay ipara. magdurusa. at Baing Talim. Datu Balkasusa ng Quezon. Pati anak at asawa Mananaghoy. Maagaw sa ating kamay Tayo baga'y mag asal Gayong buhay tila patay? Halina nga at usigin Ang aliktiya.EPIKO NG KUMINTANG (isang epiko ng mga Tagalog) Ang Kumintang ay kasaysayan ng mga pakikidigma ng mga kawal nina Datu Dumangsil ng Taal. Ito rin ay ukol sa kasaysayan ng pagsugo ng Haring Solodan sa kanyang tatalong anak na sina Bagtas. Itong ating kabukiran Sampung bahay at tahanan. Dugo't buhay puhunanin. hirap Upang tayong mga anak Mabuhay ng mapanatag. Mandukit atDikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Mai at Luzon na bahagi noon ng Kaharian ng Lontok. Kaya ngayon. Aba tayo kung wala na Ang tirahang maligaya.

barya. Kung minsan daw. hindi tumatanda. Paminsan-minsan. Pagkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. Sabi ng iba. Walang naglalakas-loob na kumausap. . Dati-rati. lalo na nang lumabas ang isang magandang dalaga. nakatira siya sa isang magandang palacio na napapaligiran ng mga jardin. Minsan. kayumangging kaligatan. binyagan at fiesta. Sa madling salita. batang inahen na hindi pa nangingitlog. nilalapitan daw sila. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. subalit walang nakaka-alam kung saan talaga o kung paano siya namamahay. at pati alahas. Paminsan-minsan. Takbo at nagtago ang baboy damo sa luob. Mabuti ang kaluoban ni Mariang Makiling. para sa mga kasal. na nagka-galos-galos sa mga tinik. at mala-candela ang mga daliri. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin.ANG HIWAGA NI MARIA MAKILING (Epikong Tagalog) Si Mariang Makiling ay isang dalaga. Biglang-bigla. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gilid ng mataas na bangin. siya ay maniwaring isang diwata. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lalaki. binabati nang tahimik bago lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumbang punong kahoy. Tanging kapalit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. pasulpotsulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. ayon sa cuento. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. pati mga alahas. pinahihiram niya ang mga mahirap ng damit. nakatira sa magandang bundok Makiling sa pagitan ng provincias ng Laguna at Tayabas. Malaki at itim ang kanyang mga mata. Ang kutis niya ay makinis. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo (Good Friday). At lahat ng sira mula sa bagyo ay naglalaho sa bawat madaanan niya. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga-bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. Ang sabi naman ng iba. Pati ang mga ilog ay bumabalik sa kanilang takdang landas at agos. Natigilan ang lalaki. at maliliit ang mga kamay at paa. kapag namumundok sila upang humuli ng usa. sa bigkas ng mga Tagalog. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. narating nila ang isang maliit na kubo. mahaba at makapal ang buhok.

dumating ang mga humahabol . Ilang minuto lamang.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. at sugatan. Nakababa na ang araw pagdating nila sa paanan ng bundok at. tapos maaari ka nang umuwi. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang ‘luya’ na naging lantay na ginto ang mga ito. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo.” sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Tumakbo na rin ang 2 mangangahoy. binitawan ang dalang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Umingit-ngit sa takot ang mga aso. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling.” Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. kinain lahat ng lugaw na hinain. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. “Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!” Humalakhak ang 2 lalaki bago nagpatuloy pauwi. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Halika sa luob. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. narinig nila ang sigaw mula sa malayo: “Nandoon sila!” Sinundan ito ng mas malayong sagot. “Ibigay mo ito sa iyong asawa. Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. Laking hinayang nila sa mga ‘luya’ na naitinapon pauwi.“Sa akin iyong baboy damo. sa takot. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. mula sa gilid ng bundok. Gagaling ka. Sa isang kisap-mata. mas malapit. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. narinig uli nila ang mga sigaw. utal pa rin. mas matapang. “at hindi mo dapat hinabol. Minsan.” sinabi niya sa lalaki na. umungol at tumabi sa kanila. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot (sombrero). kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Ang mga nilalang na tulad niya . Habang pauwi. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga sigaw. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang piraso at itinapon. Isang hapon. ay yumuko lamang bago umalis. 2 mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. pinaparusahan niya ang mga ito. sa dilim. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang 2 mangangahoy sa sapang Bakal at. Pumasok siya sa kubo at. “Doon sila! Doon!” Hindi naunawaan ng 2 mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Isa sa mga mangangahoy. magpahinga ka at kumain. Kinabukasan. Pagkaraan ng ilang saglit. at kumaripas ng takbo. itinaboy pa nila ang matanda na nagbanta. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Hindi na binigyan. walang imik.

wala nang tumatanggap ng handog na yaman. kasalanan daw ng mga tao sa kabayanan na ayaw magbayad ng puting dumalaga. marami nang taon na hindi siya nakikita. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na “mutya.ay maniwaring lumilitaw na lamang. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawin ng mga hacenderos ang lupain sa bundukin. kahit na sa liwanag ng buwan. Naglaho na si Mariang Makiling. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan.” Wala ring naka-alam ng tunay niyang pangalan. Ang 5 o 6 na anak-anakan na nakakita sa kanya. Subalit sumbong ng iba. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na “Maria” dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. Sabi ng iba. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. . Subalit ngayon. Hindi siya nagbago ng anyo. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makiling. Ngayon. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang ay hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. at “ng Makiling” dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. laging sabi ay bata. maliksi at dalisay si Mariang Makiling.

malakas at matapang. ang pinuno ng kanilang pamayanan. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Siya ay anak ni Handiong. Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. Isarog at Lignion. hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. Para itong lupain ng gatas at pulot.IBALON Epiko ng Bikol Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas. Ngunit nagsalita siya ng maaga. Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. Alam kong magagawa mo ito. Siya din ay nalungkot. Bata ka pa. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawaawang kalagayan. Ngunit desidido si Baltog na . Iginala ni Baltog ang mga mata. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. palay at mga gulay. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop. sabi ni Baltog sa sarili. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom. mabait at matipuno. Masaragam. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. ama? tanong ni Baltog. Natagpuan niya ang Ibalon. At hinawakan nito ang kanyang balikat. Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. Isang araw. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habangbuhay. Sa malawak na dagat. nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. sabi ng kanyang ama. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan.

At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay. Hindi na sila nagsayang ng oras. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. Ngunit.makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan. ang kanilang bagong tahanan. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon. Dahil sa kanyang galing sa mano-manong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan. pinatay niya ito at pinagpira-piraso. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan. .

binantaan ito ni Sultan ng Baybayin na pupugutan ng ulo sa Gunting ng Daigdig. Kapag siya’y nagtagumpay. Si Tuwan Putli ang naging pangunahing asawa (puqun) ni Kudaman. Nang hapong iyon. Ibinalik ito ng binata kay Mu-Muta ngunit bilang pagtupad sa pangako. may nakita si Tuwan Putli na isang ulang na ginto ang sipit at bigla na lamang siyang nawala. Inalok niya ito ng nganga at tinanggap naman ni Tuwan Putli. Nagtungo si Binata ng Alapaap sa bukal ng tubig at dito ay may natagpuan siyang kaliskis ng buwaya. nagmakaawa si Tuwan Putli na palabasin siya.KUDAMAN Epiko ng Palawan Ang pambungad ng epiko ay ang pagtungo ni Tuwan Putli at ng kanyang pinsang si Ambaynan sa Ilog Tabunganan upang mangisda. maaakit si Binata ng Alapaap kay Binibini ng Saytang Dagat. may nakitang bakas ng dugo sa buslo ang kanyang pinsan. nasalubong ni Kudaman si Tuwan Putli. Dahil dito. Kusang bumukas ang lalagyan ng nganga. Sa unang awit. sakay ng Linggisan. Nagkaroon ng pakikiapid (agaw) kung kaya’t nilayasan ni Tuwan Putli ang asawa. ang asawa ni Kudaman. Pumutok na parang kawayan ang baul. Samantala. ang lilang bakaw na alagang ibon ng bayani. nagliwanag ang kabahayan na parang araw at ang babaing singgaan ng kapupulot na panggatong ay ninais maupo sa sahig at magnganga. Ito’y tanda ng kahilingan ng pagpapakasal at pagpayag. Nabatid ng babai na ang binata ng nagligtas sa kanyang buhay kung kaya’t pumayag siyang sumama rito. Nakita sa bagang nito ang isang maliit na bahagi ng kuko mula sa hinliliit ng babai. Umuwi si Ambaynan at kanyang ibinalita ang pagkawala ni Tuwan Putli. magiging asawa niya si Tuwan Putli. Hinimok ni Mu-Muta ang manugang na si Muta-Muta na hanapin ang nawawala nitong asawa ngunit di man lang tuminag ang huli. walang kapali-paliwanag na isinauli ni Kudaman ang asawa sa biyenang si Sultan ng Baybayin. hindi raw nila nakita si Tuwan Putli ngunit maiging kausapin ng binata ang matanda nilang pinuno na nasa gawing ilaya ng ilog. Nang tanungin niya ang mga buwaya. Samantala. Pagkauwi. Nagsumamo sa kanya si Mu-Muta na mag-uwi ng kahit anumang maliit na palatandaan mula sa katawan ng kanyang nawawalang anak. ipinasok ni Binata ng Alapaap ag kapirasong kuko sa baul na ginto. Sa kanyang paglalakbay. matapos mapag-alaman ang pakikiapid ng anak. Dito nabatid ng pinunong buwaya na si Tuwan Putli pala ang babaing kanyang kinain. Ang ilog na ito ay mayroong bukal ng tubig na tahanan ng isang Masamang Tao. isinugo ang pagkawala ng babai kay Binata ng Alapaap. Nang sila’y paalis na. Pumayag si . Samantala. ipinauwi ito sa binata. Ibinuka niya ang kanyang bunganga at pinasiyasat ito sa binata.

humingi ng nganga si Kudaman kay Binibini ng Lunting Punay at inalok naman siya ng ngangangaan bilang pagsang-ayon. Ihinabilin ni Kudaman ang dalawang bagong asawa sa pangunahing asawang si Tuwan Putli. Ipinakilala niya ito sa kanyang tatlong asawa at silang apat ay nagturingang parang magkakapatid. napaibig dito ang Binibini ng Lunting Punay. nakita siya ni Binibini ng Punung Ginuu na napahanga sa kariktan ng ibon ni Kudaman. hiniling ni MutaMuta na patirahin siya sa bahay ni Kudaman. Habang lumilipad ang Linggisan. Ang multa ay itinakda sa 180 pinggan.Binibini ng Saytang Dagat ngunit lumitaw siya sa pagsubok na lalo pang marilag. Umalis si Kudaman patungong ibang bayan sakay ni Linggisan upang maghanap ng magagandang damit. nagbaba ng kapasyahan hinggil sa pagkakaagaw kay Binibini ng Saytang Dagat ni Binata ng Alapaap. Inalok niya rito ang kanyang balaraw bilang pakikipagkasunduan. Sa tahanan ng Sultan ng Baybayin ay namili ng magagandang damit si Kudaman. Tinipon ni Kudaman ang lahat niyang kamag-anak at kaibigan upang ialok ang pagdaraos ng isang pagdiriwang ng tabad. Ito na ang kanyang ikaapat na asawa. Binalikan siya ni Kudaman na nang magnais magnganga ay inalok naman ni Binibini ng Punong Ginuu. Pagdaka’y nakarating na lamang siya sa bahay ni Kudaman kung saan niya nakilala si Tuwan Putli. Narinig ito nina Binata ng Alapaap at Sultan ng Baybayin na nagpasyang dumalo. Naghandog si Kudaman ng isang gulok (barung) upang pagtibayin ang kasunduan. Muli na namang umalis si Kudaman upang bumili ng bagong palamuti sa Raha at anyayahan ito sa pagdiriwang ng tabad. . Ipinahaya ni Kudaman na siya’y nag-uwi ng bagong makakasama. Dumalaw kay Kudaman sina Muta-Muta (dating asawa ni Tuwan Putli) at ang tunay nitong kapatid na si Datu ng Ligayan upang magmungkahi ng pakikipagsandugo. Sa kanyang pagbalik. Matapos maging kapatid-sa-sandugo. Narahuyo rin dito si Kudaman at nagsumamong antayin ang kanyang pagbabalik. Tinugtog ang mga agung upang ihatid ang paanyaya sa lahat. Nangungulila naman sa ibon at sa amo nitong si Kudaman si Binibini ng Saytang Dagat at nagsumamong siya’y pabalikin. Inari na siyang kapatid ni Tuwan Putli. Inilagay siya ni Kudaman sa salapa para sa paglalakbay. Sa pagdaan ni Kudaman. Ngunit bago ito. Naghanda siya ng 180 tapayan. Pumayag naman ang huli at agad nagpatayo ng malaking bahay. isa pang kapatid para kay Tuwan Putli na tinanggap naman ng huli. Ibinalita ni Tuwan Putli kay Kudaman ang pagbabalik ni Binibini ng Saytang Dagat. Mawawala siya ng pitong taon kung kaya’t ibinilin ang asawang si Tuwan Putli sa kasundugong si Muta-Muta. Nanabik itong umalis upang muling makasama ang dating asawa.

Kapag namulaklak ito. ang Panginoon. Hinandugan muna niya ng bulaklak ng balanoy ang mga asawa. ang pinsang buo ni Kudaman.Sa ikalawang awit. Ngunit nais niyang umiwas sa tunggalian pagkat ang karahasan ay isang pagkakamali kay Ampuq. Lahat ay nakasuot ng magagarang ginintuang damit at palamuti. Naantig sa ganitong katapatan si Kudaman at nagpasyang lumahok sa labanan. at kapag nalanta. buhay siya. Sumali sa sayaw (tarak) ang asawa ni Kudaman at naghanda ng nganga para sa panauhin. Kakakasal lamang nito sa Binibini ng Punong Aguho. Narinig din ng mga Ilanun ang tugtog at nagpasyang dumalo upang magdala ng karahasan at makidigma. Sa pagdating ng mga Ilanun. dumaan ang dalawa sa bahay ni Limbuhanan. Kay gaganda’t kisig nila. Muta-Muta at ang apat na asawa ni Kudaman sa kanyang pagbabalik. Sa pagkakasama-samang ito’y napuno sila ng katuwaan. Marahas itong tinanggihan ng una. inanyayahan ito ni Kudaman na umakyat sa kanyang bahay. ang Humabi. Nang di makapagpigil si Muta-Muta. siya ay nasawi. Sinagip ni Kudaman si Binata ng Alapaap sa pagtatago rito sa kanyang ngangaan(salapa). si Nagsalad. Nagtapos ang labanan sa pagwawagi ni Kudaman. Sa kanilang pag-uwi. Dahil di man lang ito nabalita. nagbunsod siya ng isang labanan sa kalangitan. Ibinadya kay Kudaman ng isang panaginip ang pagdating ng Ilanun at ang balak nitong bihagin ang kanyang mga asawa. ninais ni Kudaman na mag-alay ng isang pagdiriwang bilang paggunita sa Panginoon ng Palay. ang Panginoon ng Palay. matapos maipatayo ang malaking bahay (kalang banwa). Pitong taong maglalaban sa himpapawid si Binata ng Alapaap at ang pinuno ng Ilanun. Nag-alay si Binibini ng Punong Aguho ng isang singsing sa apat na asawa at sila ay naging magkakapatid. Lahat ay sama- . Ipinatong niya ang kanyang kamay sa bunganga ng tapayan at siya’y nakabuo ng tabad. Tumugtog ang mga kalalakihan ng gong upang masiyahan ang nagpapatamis at nagpapahalimuyak sa tabad. Sila ay gaya ng bala at apoy. Pauwi ay sumama ang bagong kasal kina Kudaman. Sinundan siya ng Binata ng Alapaap na magliligtas sa kanya at bubulusok patungo sa lugar ng mga kaaway. Nagsumamo ang mga babai kay Linggisan (na nagtangka ring pigilan si Kudaman sa paglahok sa digmaan) na pakamatyagan ang kanyang panginoon. Bumalik si Kudaman matapos ang pitong taon. Muling nagkaroon ng pagdiriwang. Buong payapang nagnganga si Kudaman at inihanda ang buong sambahayan sa pagharap sa mapandigmang panauhing ito. humingi ng patawad ang si Limbuhanan. Balisa namang nag-aantay sina Datu ng Ligayan.

Sa panunumbalik din ng kanyang malay. Inalalayan siya ng Binibini ng mga Kawit na naging asawa rin ni Kudaman. Pinakahuling uminom ang bayani. Nang pinahihinto na ni Limbuhanan ang pagtugtog ng agung pagkat baka masamain ni Nagsalad ang kalabisan nito. Ang limang anak ng Sultan ay nangamilipit sa sahig at ang ikaanim ay nagpupumiglas. Tinungga ang lahat ng tabad at nagkaroon ng bagong lasing na paglalakbay. Pagkaubos ng 180 tapayan.samang kumain bago bago idaos ang pag-uusap sa batas (bisara at bulun). Samatala. Dumating din doon ang mga Ilanun upang makita ang nakasandugong si Kudaman. Lahat ay maingat na umaalalay sa paglalakbay ng bawat isa. Nilinaw din ito sa bagong magkapatid na sina Kudaman at Limbuhanan. Si Binibini ng Lunting Punay ay tumungga ng pitong taon at sumirit pataas sa alapaap samantala si Tuwan Putli ay nagliyab ang buong katawan at naidlip ng napakalalim matapos malasing. binuksan na ang mga tapayan. Matapos ang paalaman. panagutan sa kamag-anakan at alituntunin ng batas (Saraq). Unang nalasing ang mainitin ang ulo at mapangahas na si Muta-Muta. dadalo si Kudaman at ang apat na asawa sa pagdiriwang na gaganapin sa tahanan ng Sultan sa Ibang Daigdig. Nalasing din ang mga Ilanun na dahil sa kahinaan ay naidlip ng malalim. Muling nabuhay ang hidwaan sa pagitan ni Kudaman at ni Pinagsaraqan. Nagtungo rin doon si Binata ng Alapaap upang hanapin si Kudaman. Dumating ang Datu ng Pinakagilid ng Daigdig kasama ang kanyang asawa. Naglakbay silang lima patungo sa bagong daigdig lulan kay Linggisan. Humingi siya rito ng pahintulot na tumungga at inalok naman sa kanya ni Nagsalad ang mga tapayan. nagkaroon ng lakbay-baylan (ulit) si Kudaman sa nakatataas na antas ng santinakpan upang tanungin si Nagsalad. Hinawakan ni Tuwan Putli ang kaliwang kamay nito ng kanyang hinliliit upang siya’y payapain. Muli na namang naglakbay si Kudaman sa bayan ni Sawragar at inihabilin ang mga asawa kay Muta-Muta pagkat pitong taon na naman siyang mawawala. nag-uwian na ang lahat. Dito’y ipinaalala sa bagong magkabiyak (usyat) ang mga pao ukol sa mabuting samahan ng mag-asawa. Sumirit siya pataas sa alapaap. binuhay ni Kudaman ang mga Ilanun sa pagbuga ng kanyang nganga. Ang biyenan ni Kudaman na si Sultan ng Baybayin ang unang uminom at nagkasunud-sunod na ang iba’t-ibang antas ng pagkalasing. Sa ikatlong awit. Iminungkahi ni Binibini ng mga Luray na siya ay hatiin. hinati ni Kudaman si Tuwan Putli sa dalawa at lilitaw pa rin itong singganda ng dati. . ang Punong Hukom tungkol kay Tuwan Putli. Matapos ang tatlong araw ng kasayahan. Inihandog ng mga Ilanun ang kanilang sandata bilang handog sa pagsasandugo. napuno ulit ito sa pagpatong lang ng kamay. si Binibini ng Daigdig sa Paligid at Binibini ng Sangkalawakan. Ang mga babai at ang Datu ay pumaimbulog sa kalawakan dahil sa tabad.

ang ulirang gawi ng babai sa asawa. Nang alukin nila ito ng nganga. Namili siya sa bayan ni Sawragar ng mga palamuti para sa kanyang asawa: singsing na yari sa ginto’t may bulaklak sa gitna at kasuutang may burda ng sinag ng araw. Nagkaroon ng kasalan at napuno ang 180 tapayan. Ito ay tinatawag na agaw at tunang. . Pinagbilinan din ni Kudman ang tubo na dalhin ang balita sa napawaksing katipan ng babai. tinungga ni Kudaman ang 180 tapayan at inubos pang lahat ng tubo. tumanggi ito. Sa paglalakbay na ito. si Binibini ng Huling Antas ng Santinakpan ay napaibig sa ibon at ito ang naging ikapitong asawa ni Kudaman. Sa pagbabalik niya ay payapa at maringal siyang tinanggap ng mga asawa. tinupad ni Limbuhanan ang pangako kay Kudamang punuin ang mga tapayan para sa ritwal ng pagtungga ng tabad. Nag-anyaya it okay Kudaman na dumaan sa kanyang pag-uwi. Nahulog siya sa pinakagitna ng daigdig. ipinahayag ni Kudaman ang pagnanais na gumawa ulit ng tabad at anyayahan ang biyenang Sultan at si Sawragar na kanyang pinasundo sa Linggisan. Pitong taon na naman siyang maglalakbay na ikinalungkot ng kanyang mga asawa. pag-agaw sa katipan ng ibang tao. Namataan siya ni Binibini ng Langis ng Daigdig na nabighani rin sa kanyang ibon. Papunta ay naparaan sa ibabaw ng isang umbuk ng buhangin sa dagat si Kudaman. Nasabat din nila si Binibini ng Sangkalawakan na nagpaabot din ng paanyaya. Matapos ito ay nagmadali na naman si Kudmang makipagkita sa Sultan. sumaglit siya sa tahanan ng Binibini ng Umbok ng Buhangin at niyaya itong maging asawa. muli na namang umalis si Kudaman upang dumalaw sa Sultan ng Gilig ng Daigdig para sa palamuti ng kanyang asawa.Binigyan niyang muli ang mga ito ng bulaklak ng balanoy. Nagpasya si Binibini ng Punung Ginuu ang Humabi ng Daigdig at nakita ang bayaning nakaupo sa isang sinag ng araw at nagnganganga. Magkagayunma’y naging malambing pa rin sila. Binuhat nila ito nang biga itong maglaho. Inialok sa kanya nito ang ngangaan. Pag-uwi. Pumaimbulog sa kalawakan ang kanyang mga asawa at nakisalamuha sa bituin upang hanapin siya. inaya ng babai si Kudaman na magpahinga. Habang patuloy ang panauhin sa pagtugtog ng agung. Sa ikaanim na awit. Isinama niya ito pabalik na ikinatuwa naman ng apat niyang asawa sapagkat lima na silang magkakapatid. nagpasya na naman si Kudaman na humayo sa ibang daigdig. Sa ikaapat na gabi ng pagdiriwang ng tabad. Naging ulap si Kudaman at tinulungan siya ni Limbuhanan sa kanyang paglalakbay. Ngunit ang alaga niyang malaking itim na tubong may ginintuang dahon at nahihihipan ng hangin sa ibang daigdig na simbilis ng didlat ay paalalang may katipan na siya. Matapos manggaling sa Gilid ng Daigdig. Dahil sa pagmamahal sa ibon. itinuring niya itong pagaalok ng pag-ibig. Nakita siya at ang kanyang ibon ni Binibini ng Umbok ng Buhangin. Sa ikalimang awit. Nang magkamalay si Kudaman. Nasalubong niya si Binibini ng mga Binata na pumigil sa kanyang kamay at pumaypay sa kanyang mukha upang humupa ang kanyang pagkalango.

ipinagdiwang ni Kudaman ang pagpapakasal sa sampung asawa.Pgkatapos ay nagtungo naman ang bayani sa tahanan ni Binibini ng mga Kawit na di nangakong sasamahan siya ngunit aalalay lang kung sakaling malasing siya. Nang malasing si Kudaman ay nagkabisa ang kanyang kasunduan kay Binibini ng Kawit. at padadaluyin sa tabi ng bahay ng Sultan at tig-isang puno ng makopa at suha ang mamumunga sa buong taon. Pinakasalan naman ni Binata ng Alapaap ang ikapitong anak ni Sultan ng Gilid ng Daigdig kung saan ang bigaykaya ay isang ilog na nagmumula sa langit. walang bigay-kaya. Sa pagtatapos ng kasiyahan. Pinaypayan siya nito at ng magkamalay. Pauwi ay isinama ni Kudaman sina Binibini ng Langis ng Digdig at Binibini ng Sangkalawakan. . Nagdos ng Kasalan at nagkalasingan. hiniling ni Kudaman na ito ang kanyang maging ikasampung asawa. Dahil walang kamag-anak si Binibini ng Kwait.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful