1. Biag ni Lam-Ang 2. Ibalon 3.Ulalim 4. Hudhad at Alim 5. Labaw Danggon 6. Indarapatra at Sulayman 7. Prinsipe Bantugan 8.

Puring Sibil 9. Silungan 10. Hinilawom at Agyu 11. Kudaman 12. Tuwaang Wod 13. Sambila at Tuman

AGYU EPIKO NG ILIANON

AGYU (Epikong Manobo)
Ang pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro, sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay, asin at asukal. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. Upang maiwasan ang madugong labanan, si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian. Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Hinati nila ang baboy ramo at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo, at sa iyong asawa sa Ayuman, Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. Hindi pumayag si Banlak sa ideya. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng mga diyos. Nang bumalik si Lono sa Panamutan, sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Pumunta na si Mungan sa langit. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. At nang bumalik siya sa Pinamutan, iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. Nang' dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang batang anak na si Tanagyaw. Payagan mo akong 1umaban, ama, sabi niya. Ngunit napakabata mo pa, anak, sinabi niya rito. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino, ama, pilit ni Tanagyaw. Humayo ka at nawa ay tulungan. ka ng mga diyos. Ingatan mo ang sarili mo!

Sumang-ayon-si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw. Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila. At natalo niya ang mga kalaban. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian. nagtungo si Paniguan sa kanya. Sa kabilang dako. At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada. sina Tanagyaw at Paniguan kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. Ginamit ni Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban.At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. ama sagot ni Tanagyaw. . Napanuto na si Agyu. Sa sumunod na umaga. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. Upang kalabanin ang mga kaaway. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. Umabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. Pinatay niya si Bagili. Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu.

. ako'y sumasamo ng inyong iligtas ang maraming taong nangangailangan ng tulong mo't habag" "O mahal na hari na aking kapatid. ang sino mang tao na kanyang mahuli'y agad nilalapang at ang laman nito'y kanyang kinakain na walang anuman. Maligaya sila sapagkat sagana sa likas na yaman. Ang kalagim-lagim na kinasapitan ng pulong Mindanaw ay nagdulot-lungkot sa maraming baya't mga kaharian. ngayon din lilipad at maghihiganti sa mga halimaw ang talim ng tabak. Pag ito'y lumipad ang bundok ng Bita ay napadilim niyong kanyang pakpak. Subalit ang lagim ay biglang dumating sa kanila na dati'y payapa. si Indarapatra na haring mabait. dakila't marangal ay agad na nag-utos sa kanyang kapatid na prinsipeng mahal.INDARAPATRA AT SULAYMAN (Epikong Mindanao) Nang unang panahon ayon sa alamat. Pawang kabundukan ang tinatahanan ng maraming taong doo'y namumuhay." Binigyan ng isang singsing at isang ispada ang kanyang kapatid upang sandatahin sa pakikibaka. Ang lahat ng tao'y sa kuweba tumatahan upang makaligtas. Ang bundok Matutum ay tinirhan naman ng isang halimaw na may mukhang tao na nakakatakot kung ito'y mamasdan. Ang ikatlo'y si Pah na ibong malaki.Apat na halimaw ang doo'y nanalot. Kanyang isinasabit sa munting bintana ang isang halaman at saka nagsulit: "Ang halamang ito's siyang magsasabi ng iyong nasapit." Nang siya'y dumating sa tuktok ng bundok na pinaghaharian nitong si Kurita. mabangis na hayop!" yaong kanyang wika. ang pulong Mindanaw ay wala ni kahit munting kapatagan. nagimbal ang bundok at biglang lumabas itong si Kuritang sa puso'y may poot. Di pa nagtatagal ang kanyang sinabi. siya ay nagmasid at kanyang natunghan ang maraming nayong walang kahit isang taong tumatahan. "Prinsipe Sulayman. Ang bundok Kurayang pinanahanan ng maraming tao ay pinapaglagim ng isa pang ibong may pito ang ulo. Sila ay nagbaka at hindi tumigil hanggang sa malagot ang tangang hiningi niyong si Kuritang sa lupa ay salot. "Ikaw magbabayad. Una'y si Kurita na maraming paa at ganid na hayop pagka't sa pagkain kahit limang tao'y kayang nauubos. walang makaligtas sa bagsik ng kanyang matalas na kuko pagkat maaaring kanyang natatanaw ang lahat ng tao. Sa salot na itong may matang malinaw at kukong matalas.

Siya'y nanlumo pagkat ang tahanan sa tao ay ulila. "Ang takdang oras mo ngayo'y dumating na. Sa bundok ng Kurayan ang kanyang sinapit ay agad hinanap ang ibong sa tao'y nagbibigay lagim a nagpapahirap. Nahabag sa kanya ang kanyang bathala. Ang kanyang kapatid ay dagling nabuhay. ang ganid na hayop sa malaking pagod ay napahandusay. Ang katawang pipi ay kanyang namalas. Sa kanyang tagumpay may isang diwatang bumating magalang: "Salamat sa iyo butihing bayani na upd ng tapang." Noon di'y nahawi ang maraming puno sa gilid ng bundok at ilang saglit pa'y nagkaharap silang puso'y nagpupuyos. Ang kasawiang ito ay agad nabatid ng mahal na hari pagkat ang halaman noon di'y nalanta't sanga ay nangabali: "Siya ay patay na!" ang sigaw ng kanyang namumutlang labi. Sila ay nagyakap sa gitna ng galak at ng katuwaan. Ang kay Tarabusaw na sandata nama-sangang panghamablos." At kanyang namalas ng maraming taong noo'y nagdiriwang. . kaming mga labi ng ibong gahaman ngayo'y mabubuhay. ilang sandali pa ay biglang nagdilim gayon maaga pa at kanyang natantong ang kalabang ibon ay dumarating na. saka pinauwi itong si Sulayman sa sariling bayan. "Ang kamatayan mo'y ipaghihiganti buhay ma'y masawi. biglang nagliwanag at ilang saglit pa ay nakita niya ang tubig na lunas. sa bigat ng pakpak. Subalit ang kalis ni Indarapatra'y nagwagi sa wakas. Dumating ang ibong kay laki ng ulo at ang kuko-matalas. Noon di'y binuklod ng adhika ang kanilang puso. sa tuktok ng bundok ang kanyang namalas ang nakahahambal na mga tanawin: "Ngayon di'y lumabas nag ika"y mamatay." sigaw ni Sulayman at saka sinaksak ng kanyang sandata ang pusong halimaw. ang katawan niya'y sa lupa bumaon kaya't si Sulayman noon ay nalibing na walang kabaong. Siya ay lumundag at kanyang tianga ang pakpak ng ibon datapwa't siya ring ang sinmang-palad na bagsakan niyon. Kanyang ibinuhos ang tubig na yaon sa lugaming bangkay at laking himala. At sa paghahamok ng dalawang iyong balita sa tapang. Nabihag ang puso ng mahal na hari sa ganda ng mutya kaya't sa naroon ay kanyang hiniling na lakip ng sumpa na sila'y ikasal.Tumatag ang puso nitong si Sulayman sa kanyang Tagumpay kaya't sa Matutum. "Mabuhay ang hari!" ang sigaw ng madla. ang hinanap naman ay si Tarabusaw. Yaong si Sulayma'y may hawak na tabak na pinag-uulos. Noon di'y nilipad niyong si Sulayman ang bundok ng Bita." Nang siya'y dumating sa bundok ng Bita ay kanyang binuhat ang pakpak ng ibon.

si Indarapatra'y hindi na bumalik sa sariling bayan at dito naghari sa mayamang lupa ng pulong Mindanaw.Ang tubig ng dagat ay tila hinigop sa kailaliman at muling lumitaw ang lawak ng lupang pawang kapatagan. .

Kasamang ibinabaon sa Itang namatay ang isang bagay na mahalaga sa kanila sapagka’t lubha daw nag-aalala ang namatay kung ito ay maiiwan. Naiiba ang uri ng pag-aasawa ng mga Ita. Sa dami ng babae na naghahangad sa kanya ang mahirap na si Maniwantiwan ang kanyang pinakasalan. Ang mga nabanggit ang mga uri ng kalinangan. Ang isang babae naman na malapit nang magsilang ay dinadala sa bundok na ang tanging nagbabantay ay ang lalaki at kung ito ay nataon sa tag-ulan ang lalaki ay nagtatayo ng kubong masisilungan upang sila ay malayo sa panganib. Ang mga Ita ay magagalang sa bawa’t isa. sila’y nagkasundo at ang unang lupang natapakan ng dayuhan at napagkasunduan ay ibinigay sa pamamagitan ng pagpapalitan. 7. pinamumunuan ni Datu Pulpolan. Datu Domongsol. Ang sampung datu ay sina: 1. 8. 10. Sa katagalan ng panahon at dahil na rin sa kanyang katandaan upang pamahalaan ang isang pulo. Walang inggitan at ang Datu ang siyang lumulutas ng lahat ng alitan o suliranin ng bawa’t isa. nararapat na siya ay pakasal. Datu Balensuela Galit at pagkamuhi ang nadama ng mga Ita nang dumaong ang mga Datu sa Panay. 3. Sila ay naniniwala na ang sinumang magkasakit sa kanila ay gawa ng masamang espiritu. Ang kanilang paboritong pagkain ay usa. naghahandog sila ng pagkain sa masasamang espiritu. subalit nang may dumating sa kanila ang mga bagay na wala sa kanila. subalit sa maayos at makataong pakikipag-usap na ginawa ng mga dayuhan kay Datu Marikudo. Datu Paduhinogan. napagpasyahan niya na isalin ang kanyang kapangyarihan sa kanyang anak na si Datu Marikudo. Ang pangalan ng bata ay pinangangalanan ng kahoy na malapit sa pinagsilangan. kaugalian ng mga Ita bago dumating ang Sampung Datu buhat sa Borneo. isang pulo sa Panay na ang nakatira ay ang mga Ita. kaya’t upang ang may karamdaman ay gumaling agad. ang babae ay dinadala sa bundok at pinatatakbo lamang. Datu Bangkaya. Tinataglay ng kanyang anak ang mga katangian ng isang datu kaya’t ito naman ay sinangayunan ng lahat. baboy-ramo. Datu Puti. na tumakas kasama ang kanilang mga asawa. Sinasabi rin na ang lupang pinagbaunan ng isang patay ay isang mabisang lupang dapat pagtaniman. Ang sinumang magkasala ay pinarurusahan tulad ng pagtatapon sa dagat o pagpapabaon ng buhay. . ito’y patayong nakabaon sa lupa nang may salakot bago ito tabunan ng lupa. Isang kaugalian nila nabago manungkulan ang isang datu. sa loob ng ilang araw. 2. Di sila nahihiyang lumakad na walang damit.MARAGTAS (Epikong Bisayas) Sinugbuhan. kung siya ay aabutan ng lalaki saka lamang sila ikakasal. natuto silang magtakip ng katawan. Datu Dumangsil. 9. mga katulong at mga ari-arian upang iwasan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. Ang mga Ita sa Sinugbuhan ay nabubuhay sa pamamagitan ng pagtatanim at pangingisda. isda at iba pang pagkain na matatagpuan sa gubat at ilog. Datu Lubay. Datu Domalogalog. May ibang paraan sila ng paglilibing. 6. tulad ng dahon balat ng kahoy o hayop. 5. pusa. Datu Sumakwel. 4. Datu Paiburong. butiki.

Masasabi ring ang mga dayuhan ay magagalang at mapagmahal. at sa lugar na pinag-alisan ay ilalatag ang banig upang paglagyan ng mga pagkain. anglaki ay sapat na upang sila ay magtanim para sa kanilang ikabubuhay at malapit sa ilog upang doon kumuha ng ibang makakain. na ipinagbilin niya kay Gurung-gurung na kanyang pinagkakatiwalaan. ang patay ay inilalagay na sa kaban na may iba’t ibang uri ng pagkain at kung ang namatay ay isang mayaman. Si Datu Sumakwel ay isang matalino at mabagsik na Datu. Umalis siya na iniwan ang kanyang mga gamit sa pangingisda. Kung ang namatay ay nag-aari ng isang bangka. Ang mga Ita ay naghanda ng pagkain at dahil sa ipinakitang kagandahangloob ng mga Ita. Ang kanilang pag-aasawa ay naiiba sa mga Ita.Nagkaroon ng malaking kasaysayan ang pangyayaring ito. Isinuot ni Datu Marikudo ang salakot sa kasayahan. Pagkatapos ng anim na araw na pagbabantay. magaganda at marurunong na anak. binigyan ni Datu Puti si Datu Marikudo ng isang gintong salakot at isang batyang ginto na may timbang na limampung bas-ing. Bago tanggapin ng babae ang lalaki. Bilang kabayaran sa lugar na napagkasunduan. matatapang. Habang nag-uusap ang dalawang pangkat ang babae ay pansamantalang nakatago. Ang mga mauulila naman ay nagsusuot ng puting damit bilang pagluluksa. ang bangkay ay hindi ibinabaon. subalit isang pangyayari sa buhay ni Datu Sumakwel ang nagdulot sa kanya ng kapighatian at kalungkutan. Bumalik siya sa Borneo sapagka’t ayon sa kanya ay kaya na niyang tagalan ang pagmamalupit ni Datu Makatunaw. pinangangaralan at hinahangad ng magkaroon ng malulusog. Pitong Datu ang naiwan sa Panay sa pamamahala ni Datu Sumakwel. sina Datu Dumangsil at Datu Balensuela ay nagpunta naman sa Luzon. sa halip ay inilalagay sa bangka na maraming pagkain at papaanurin sa dagat. pinuputol ang kamay ng sinumang magnakaw at ang mga tamad ay pinagbibili na isang alipin o kaya’y pinagagawa sa ibang lupa. Malandog ang pangalan ng napiling lugar ng mga dayuhan na ayon kay Datu puti. Pinaiinom ng alak ng paring magkakasal ang dalawa sa gitna ng karamihan. hinandugan ng makukulay na kwintas. isang katulong ang sa kanya’y isasama upang magbantay daw sa kabilang buhay. Umalis si Datu Puti na batid na niyang mabuti ang kalagayan ng kanyang mga kasamahan. naisipan ni Datu Sumakwel na magpunta sa bundok na kinalalagyan ng kanilang diyos na si Bulalakaw. bahay at asawa. Ang mga nabanggit ay ilan sa mga kaugalian at paniniwala ng mga dayuhan na dumating sa Panay. Di niya batid na si Kapinangan na kanyang asawa ay may gusto kay Gurung-gurung. sila ay nagbabaon ng pana sa paligid ng bahay at ito ay tatanggalin kung may kapahintulutan na ang mga kalalakihan. . Bago mamatay ang isa sa kanila ay pinaliliguan ng katas ng mababangong bulaklak. Ang sinumang nagkasala ay pinarurusahan. Lumipas ang maraming taon na paninirahan sa Malandog. Bulalakaw ang pangalan ng kanilang diyos na matatagpuan sa Bundok ng Madyas. at mga gamit sa pakikidigma ang mga Ita. binibihisan ng magagandang damit na may gintong pera sa bibig sapagka’t isang paraan daw ito upang ang patay ay di mabulok.

Kaya’t upang mapatotohanan. Nagtaka siya nang magreklamo si Kapinangan nang sabihin niyang putulputulin ang isda na dati rati’y kanyang ginagawa. Subalit ang kanyang balak ay di nagkaroon ng katuparan sapagkat patay na bumagsak si Gurung-gurung na may tama sa likod. Di na niya nakilala si Kapinangan sa tagal ng panahong pagkakalayo. ipinatapon niya ang kanyang asawa sa gitna ng dagat. Aalis siya sa lugar upang iwasan si Alayon. Nagkataon naman kinabukasan. kaya’t dinala na lamang niya si Kapinangan sa malayong pook at doon nila iniwan. Ganoon na lamang ang pagdadalamhati ni Kapinangan. at sa diinaasahang pangyayari ang narating niyang lugar ay ang kinalalagyan ni Kapinangan. na di batid ng kanyang asawa na iyon ay isa lamang pakana. Upang di-parisan ng mga kababaihan. nagbalak siyang umalis sa kanila. Si Alayon ay lumuluha dahil sa napipinto niyang pag-alis. Sa pangalang Alayon. pinatawag ni Kapinangan si Gurung-gurung upang utusan daw. si Alayon at Datu Sumakwel ay nagkagustuhan. subalit sa tuwing sasagi ang nangyari sa kanyang buhay. Naging mahusay ang pagtanggap sa kanila sa nasabing lugar at sa loob ng ilang araw na pananatili doon. Lumipas ang maraming taon.Nakapansin ng pagbabago si Datu Sumakwel nang dumating siya sa kanilang lugar at tahanan. Dumating si Datu Sumakwel na nagbalatkayong bagong dating bago’y siya ang pumatay kay Gurung-gurung sa pamamagitan ng sibat habang siya ay nakatago sa kisame. . subalit ang kanyang inutusan ay nagdalang habag. nakikilala sa Kapinangan sa lugar na kanyang narating. Pinagluto niya si Kapinangan. naisaloob niya na mabuti pa ang kanyang asawa ang namatay sa oras na iyon. pinahanda ang lahat ng kanyang kailangan sa paglalakbay. Minsan siya ay naglalakbay upang maghanap ng mga pananim. At sinabing siya’y gutom na gutom. subalit ang nangyari kay Sumakwel ay di rin niya nalilimutan. subalit di nagkaroon ng pagkakataong umalis si Datu Sumakwel sapagka’t sila’y pinaglapit ng kanilang mga kasamahan at humantong sa kasalan. Pinagputul-putol niya ang kamay at paa at ibinalot ng kumot upang di-gaanong mapansin. Nagsama at namuhay nang matiwasay ang dalawa hanggang sa kahulihulihang sandali ng kanilang buhay. parang ayaw na niyang makipagsapalaran. subalit sa bahay siya ay nakahiga na at talagang hinihintay ang pagdating ni Gurung-gurung. ay di nakilala ni Datu Sumakwel na ang kanyang muling pinakasalan ay si Kapinangan na dati niyang asawa. at siya’y sinambang diyosa dahil sa taglay niyang kabaitan.

masama man si Rabut. Noong 1895. Subalit may muling kinatakutan ang mga tao. isang malaki at mapaminsalang baboy-ramo na tuwing sumasapit ang gabi ay namiminsala ng mga pananim. Subalit may isang halimaw na namang sumipot. Itinala at isinalin ng pari sa Castila ang isinalaysay sa kanya ni Cadungdung. Tinuruan niya ang mga tao ng maayos na pagsasaka.IBALON (Epiko ng Bikol) Ang Ibalon ay matandang pangalan ng Bicol. Nang kumati ang . Tumulong si Oriol sa paglipol ng iba pang mga masasamang hayop sa Ibalon. Diumano. Siya ang kinilalang hari ng Ibalon. Naging payapa ang Ibalon. Mayaman ang lupain ng Ibalon at doon na siya nanirahan. itak at iba pang kasangkapan sa bahay. Si Hablon naman ay nagturo sa mga tao ng paghabi ng tela. Itinuro ni Dinahong Pandak ang paggawa ng palayok na Iluad at ng iba pang kagamitan sa pagluluto. Inilalarawan dito ang kabayanihan nina Baltog. Pinarusahan ng Diyos ang Ibalon sa pamamagitan ng isang napakalaking baha. mababangis na tamaraw at lumilipad na mga pating at mga halimaw na kumakain ng tao. at Mantong. Pinamunuan ni Handiong ang mga lalaki ng Ibalon upang kanilang lipulin ang mga dambuhalang buwaya. Nagagawa niyang bato ang mga tao o hayop na kanyang maengkanto. Ang Epiko ay nababahagi sa trilogia. Nalaman ni Bantong na sa araw ay tulog na tulog si Rabut. Nakaligtas lamang ang ilang nakaakyat sa taluktok ng matataas na bundok. dapat ay binigyan ng pagkakataong magtanggol sa sarili nito. Siya si Rabut. Si Baltog ay nakarating sa lupain ng Ibalon dahil sa pagtugis niya sa isang malaking baboy-ramo. Ito ay kalahating tao at kalahating hayop. Ang mga tao ay umunlad. ng araro. Naging lalong maunlad at masagana ang Ibalon. Ang mga piling tauhan ni Handiong ay tumulong sa kanyang pamamahala at pagtuturo sa mga tao ng maraming bagay. Napatay nila ang mga ito maliban sa isang engkantadang nakapag-aanyong magandang dalaga na may matamis na tinig. Handiong. Ang sistema ng pagsulat ay itinuro ni Sural. Nagalit ang Diyos sa ginawang pataksil na pagpatay kay Rabut. Si Ginantong ay gumawa ng kauna-unahang bangka. Siya'y nanggaling pa sa lupain ng Batawara. Si Baltog ay matanda na upang makilaban. Kaniya itong pinatay habang natutulog. Naging maunlad ang pamumuhay ng mga tao. Nalunod ang maraming tao. Sa kanya narinig ng pari ang epikong Ibalon. May nagtangkang pumatay sa kanya subalit sinamang palad na naging bato. Nasira ang mga bahay at pananim. Ito ay si Oriol. Tinulungan siya ng kanyang kaibigang si Handiong. Nabalitaan ito ni Bantong at inihandog niya ang sarili kay Handiong upang siyang pumatay kay Rabut. si Prayle Jose Castaño ay may kinaibigang bulag na lagalag na mang-aawit na si Cadungdung.

naghari naman sa buong Ibalon ang lagim at kapinsalaan dahil sa poot ng mga dambuhalang tulad ng mga pating na may pakpak. Nakalaban din at napatay ni Handyong si Ponong nang bigla itong lumusob sa kanila. May sukat na lalabindalawahin. IBALON Kilala ang Bicol sa kanilang matandang epiko na Ibalon na isinalaysay ng isang makatang manlalakbay na si Cadugnung na isinalin Fr. Dahil sa mayamang lupain ng Bicol at sa likas nitong kagandahan. Ang baboy-ramong ito ay buhat daw sa bundok ng Lingyon at tinatawag na Tandayag. Dahil sa ipinamalas ni Baltog na pambihirang lakas kaya’t kinilala siyang pinuno ng pook na Ibalon. kalabaw na lumilipad at higanteng buwaya. Binubuo ng sampung saknong na may tig-4 na linya o talutod. Salitang pinaikli ang “ibal” ng Ibalyo na nangangahulugan na naging tawiran mula sa Visaya patungo sa kabilang ibayo sa dakong Timog Luzon. Isa rin itong dambuhala na iisa ang mata at tatlo ang bibig. Ito ay napatay ni Handyong. Ang ikalawang bahagi naman ay ang awit ni Cadugnung na naglalaman ng mga pangyayaring naganap noong matagal na panahon. Ang pating na may pakpak . Sa pagsisimula ng epiko. Isang gabi. Nalungkot si Baltog dahil siya ay matanda na at hindi na niya kayang ipagtanggol ang kanyang mga nasasakupan. Ang labanan ay umabot ng sampung buwan. Nagpanibagong buhay ang mga tao ngayon ay sa pamumuno ni Bantong. Naging mabuti siyang pinuno. Naglalaman ng kahilingan ni Iling (isang ibong laganap sa kabikulan at kung inaalagaan ay madaling turuang bumigkas ng ilang salita) kay Cadugnung na awitin ang mga pangyayaring magpakilala sa kabayanihan ni Handyong. tinambangan ni Baltog ang baboy-ramo. Isinabit ni Baltog ang dalawang panga sa puno ng Talisay. Matapos ang panahon ng kapayapaan at kasaganaan. isang batang-batang mandirigma ang nagngangalang Handyong ang dumating sa Ibalon. Hindi nagtagal. si Baltog ang kauna-unahang lalaking nakarating sa Kabikulan buhat sa lupain ng Botavara. Hinikayat ni Baltog si Handyong na magkaroon ng isang pangkat ng mga mandirigma upang tumulong sa paglipol ng mababangis na dambuhala. Sinaksak niya ang mabangis na hayop sa pamamagitan ng kanyang sibat. Binigyan niya ng katarungan ang lahat ng kanyang nasasakupan. Kaya’t mula noon si Handyong naman ang humaliling bayani ng epiko. Naging matagumpay naman siya sa paglipol ng mga dambuhala. Pagkatapos ay sinunggaban niya ang mga panga at binali ang buto. Naging batayan nito ang mga “ibal” o “ibay” na kauna-unahang pangalan ng tangway ng Bicol. Nang marinig niya ang karaingan ng mga tao ay muli siyang naging tagapagligtas. naakit si Baltog. Ang nasabing epiko ay nalathala sa Madrid sa tulong ni Wenceslao Retana.tubig. Labis na humanga ang mga mangangasong buhat sa ibang lugar nang kanilang makilala at Makita ang pangit at panga ng baboy-ramo gayundin ang panga nitong nakausli. iba na ang anyo ng Ibalon. Ibalon o Ibalnon ang naging tawag ng mga Español sa sinaunang lupain ng mga Bicolano. May dalawang bahagi ang epiko. Jose Castaño.

Ginawa rin ni Cuinantong ang araro. Ipinakita niya kay Handyong ang dambuhala at hindi siya makapaniwala sa kapangitan ni Rabut. Lalong naging kahanga-hanga si Cuinantong nang magdagdag siya ng timon at layag sa bangkang gianwa niya. Isang araw. asarol at salop. Nang malipol ang mga dambuhala sa pook. isang tusong ahas na nakukuhang maging isang anyo ng kaakit-akit na babae at ang tinig ay parang sirena. Si Surat naman ang gumawa ng ABAKADA at inukit sa batong libon.at Simarong kalabaw na lumilipad ay nalipol lahat. kaya’t naghandog siya ng tulong upang mapuksa ang mga dambuhalang buwaya sa ilog Bicol. Sa gitna ng kapayapaang naghahari sa lupain ay nagkaroon ng isang delubyo. namahinga si Handyong. pinatunayan ni Oryol na hindi niya mapapasuko si Handyong. ang katahimikan ng Ibalon ay muling binulabog ni Rabut. Ang baha ay kagagawan ni Inos. gulok. pagalong. singkaw. Sa kanyang pagpapahinga siya’y nagtanim ng gabi ang laman ay kasinlaki ng pansol. Pagkatapos ng labanan. Ang mabangis na “Sarimaw” ay itinaboy sa bundok ng Kolasi. Jose Castaño. Ang epiko ay nagwakas sa kasaysayan ni Bantong. Lalo siyang napamahal sa kanyang mga sakop nang nahikayat niya nang buong lugod ang mga mamamayan upang gumawa ng mga kapaki-pakinabang na kasangkapan sa ikakabuti ng lipi. ang ilog Bicol ay namula sa dugo ng mga buwaya. suyod. Sa panahong iyon. Namilipit sa sakit sa Rabut at umalingawngaw ang kanyang tinig sa buong bayan. Mula noon siya’y nagpatuloy sa pamamahala sa kanyang mga kababayan nang buong tapat at katalinuhan. Nasaksihan ng ilang orang-utang ang labanang ito at sila’y nasindak. Alinsunod sa epiko sila’y tumatahan sa itaas ng punungkahoy upang maiwasan ang labis na init at maligtas ang mga sarili sa insekto’t hayop na naglipana sa pook. Inilalarawan din sa epiko ang bahay nina Handyong na kung tawagin ay “moog” sapagkat ito’y nakasalalay sa punongkahoy. Nagtanim din siya ng isang uri ng palay na nagtataglay ng kanyang pangalan. Nagbago rin ang takbo ng agos ng ilog Inarihan. Binanggit din sa epiko na si Handyong ang kauna-unahang gumawa ng bangkang naglayag sa ilog Bicol na si Cuinantong. Ibinigay ni Handyong ang batas na makatarungan na magpapahintulot na manirahan nang sama-sama ang alipin at umaalipin nang may karangalan at katiwasayan sa pamilya. nagtungo si Bantong kasama ang kanyang mga tauhan sa yungib at sinalakay si Rabut samantalang ito’y natutulog. Siya’y si Oryol. Siya’y isang mangkukulam at nagagawa niyang bato ang sinuman. kasalukuyang bumabaha. Pagkatapos ng delubyo. Ang mapanlinlang na serpyente ay nagtatangkang gayumahin si Handyong. Ngunit isa pang dambuhala ang nakaligtas sa kamay ni Handyong. Dito nagwakas ang salin ni Fr. . Isang nakasisisndak na bagyo na may kasamang malakas na ulan ang nasabing delubyo. kalan. ang unanong si Dinahon naman ang lumikha ng tapayan. Sa kabila ng pang-aakit na ginawa kay Handyong. isang batang-batang kaibigan ni Handyong na lagi niyang kasa-kasama. palayok at iba pa. isang tangway ang lumitaw na ngayon ay tinatawag na Pasacao. Ang iba pang nagsigawa ng kasangkapan ay si Hablom na tumuklas ng habihan. Tinaga ni Bantong ang tulog na dambuhala. isang dambuhalang kalahating tao at kalahating hayop ang katawan. Dinala ni Bantong ang bangkay ni Rabut sa Libnaman.

Nangako si Cadugnung na ipagpapatuloy niya ang kuwento sa ibang araw. Subalit maaaring hindi na naisalin ang iba pang bahagi ng epiko o kaya hindi na natapos kung kaya’t nananatiling walang karugtong ang epiko. .

may alam sa panggagamot. Pinigil naman siya ni Dumalapdap at laging pinapaalala na marapat nilang puntahan. na kapantay niya ng uri. May puwersa itong bumubura sa konsepto ng pinagmulan. Doo’y . naakit ang binata at umibis ng kaniyang sinasakyan. Pinaalalahanan ang binata ng kaniyang magulang na mag-ingat sa engkantadong isla ng Tarangban. sakay ng ginintuang biday o barangay na pamana pa ng magulang sa binata. Tinanggap niya ang inaalok na nganga ng binukot. Anim ulit siyang sinibat ng kapatid at namatay. Kapansin-pansin sa pagbabasa ng teksto ang mga bahaging nagtataglay ng mga sagrado at bahagi ng kanilang ritwal sa panggagamot. Napakaganda ng mga tinig. hindi lamang ito isang piyesang pampanitikan kundi ibahagi ng ritwal pangrelihiyon ng mga Sulod. pinakabatang binukot na si Malubay Hanginon. ayaw pagbigyan ni Humadapnon ang paanyaya ngunit nang lumitaw ang pinakabunso. Ibig sabihin. anak-maharlika rin. Binubuo ito ng 8340 na taludtod na may apat na episodyo o sugidanon: (1) pangayaw o paglalakbay. Hanggang sa narating nila ito at kaniyang narinig ang paanyaya ng yuta-yutang binukot. anak nina Buyong Labaw Donggon at Uwa Matan-ayon. Sa una.HINILAWOD (Epiko ng Hiligaynon) “Pakikipagsapalaran ni Humadapnon" Ang Hinilawod ay literal na nangangahulugang “tales from the mouth of the Halawod River” (Jocano 2000: 3) ay nirekord 50 taon na ang nakalipas. Dagdag pa ni Jocano. Si Dumalapdap ang makakasama ni Humadapnon sa kaniyang adbentura. Nakatutulog si Buyong Humadapnon sa kaniyang duyan nang nagpakita sa kaniyang panaginip sina Taghuy at Duwindi. Bilang preparasyon sa paglalakbay. Isang bahagi lamang ito sa narekord na epiko na sinasabing isa sa pinakamahabang epiko sa Sulod. ang mga kaibigan niyang espirito. may kapangyarihan. at (4) pagbawi o muling pagkabuhay. At nahalina ang binata. Sumulong na ang ginintuang biday ni Humadapnon. (3) bihag. dumaan muna si Buyong Dumalapdap sa pagsasanay. Ang babae’y si Nagmalitong Yawa. Hindi naman natinag si Humadapnon. bulawan ang buhok. Sinabi ng dalawa na marapat nang hanapin ng datu ang kaniyang babaeng mapapangasawa. pinagsama-sama nila ang kanilang mga dugo mula sa daliri at nakalikha sila ng isang datung kapamilya na si Buyong Dumalapdap. May ritwal muna bago ito isulong sa dagat: pinausukan ng kamanyang at dinasalan para sa maayos na paglalakbay. Humiling si Humadapnon ng permiso sa magulang na maglakbay para hanapin ang kaniyang mapapangasawa. Sa tulong ng mag-anak. (2) tarangban o yungib. Ang Tarangban ay isla ng mga binukot (well-kept maidens). “mga grupo ng tao sa kabundukan ng Gitnang Panay” (1). Muli naman siyang binibuhay hanggang sa sumapit ang ikapitong pagsibat at nakayanan ni Dumalapdap ang iwasan ang rumaragasang patalim na kasimbilis ng kidlat.

baul. at sibat. Sa pagbabasa ng epikong ito. Wala na ito sa kaniyang sarili. sinabi nilang kapatid ang nakulong. Katangian din ng epikong ito ang paglalarawan ng kasuotan ng mandirigma. Pinaslang niyang lahat ng mga binukot sa isla. at ang family tree ng mga pangunahing tauhan sa epiko. may iba’t ibang termino para sa katulong. Ipinaalam niya ito sa kaniyang magulang. Itinuring ng binata na kalaro at laruan lamang ang mga binukot. Nangako naman ang magulang na gagawin ang makakaya. at ang mga paghahanda para sa paglalakbay at pakikidigma. Inabot ng pitong taon ang pakikipagtalik niya ang mga binukot sa isla. siya lamang ang maaaring makapagligtas sa nakulong na binata dahil magkasinlakas sila. Sa tulong ni Buyong Sunmasakay at ng mga kaibigang espirito. Hindi sila nagtagumpay sa paghahanap ng tamang binibini at sa pagpapatnubay sa isa’t isa sa tama. at Hangin na pakiusapan ang binibining talaga naman nilang pakay sa paglalakbay. Nagluksa naman si Dumalapdap sa kapalaran ng nilang magkapatid. Hindi naman nagpakilala si Nagmalitong Yawa bilang tagapagligtas ng lalaki. Naging bihag ang binata. Tumambad naman si Humadapnon na naengkanto. Sisidlan din ang epiko ng kanilang mga salita. nagsara ang yungib ng Tarangban. May tiyak na ngalan ang mga kagamitan tulad ng agong. Nangako sila ng pabuyang kayamanan (para sa lalaking tagapagligtas) at kasal (para sa babae). Nagmimistula itong diksiyonaryo at nagpapakita ng yaman ng kanilang bokabularyo at imahinasyon. at ang kanilang mga dalong-dalong (spirit friends). Halimbawa. Ang hindi lamang siya maitago ay ang kaniyang matamis na amoy ng isang binukot. Hindi nagtagumpay ang mag-anak. Hindi nagtagumpay ang kalalakihan. Pagdating nila sa Tarangban. Ngunit ipinagtapat nilang iyon ang binatang ang diwata ang pakay. Bumalik sa kanilang tahanan si Dumalapdap. Bilang nagbabalat-kayong lalaki. biday. ibinalik nila ang buhay (tubig buhat sa ikapitong antas ng langit) at katinuan ng nabihag na bayani.siya’y nakapagtalik sa yuta-yutang mga dalaga. naakit muli ang mga binukot. Una. maging ang pinakapinunong si Lubay Hanginon ay kaniyang sinaksak. na inuulit-ulit. Mangyari. Tulad ng iba pang panitikang-bayan sa anyong prosa. panguudyok. proteksiyon sa malas. Sa paanyaya. May enumerasyon din sila ng mga diwata. Taghuy. Nang natauhan si Humadapnon at nagtangkang umalis. Nagbalatkayo si Nagmalitong Yawa bilang lalaki (buyong. at mga kaalamang-bayan tulad ng halamang-gamot at pamahiin ng kanilang pamayanan. Nagtataglay ito ng mga proseso sa panggagamot. gayundin ang mga dalagang babaylan. datu. kalasag. Binuksan nila ang Tarangban sa galak na makakitang muli ng makisig na binata. napapayag na rin si Nagmalitong Yawa. Ipinapakita rito ang pagkagulang ng isang bayani (Humadapnon) sa paghahanap ng mapapangasawa at ang adbentura sa bagong yugto ng buhay. Nanangis sa harap ng Tarangban si Dumalapdap hanggang sa makaisip ang kaniyang mga kaibigang espiritong sina Duwindi. nagsa-mandirigma si Buyong Sunmasakay. ang pagsasalaysay ng proseso ng ritwal-sayaw. Malinaw rin ang moral sa epiko: makinig sa payo ng . nasa naratibo ng pagkamalay o coming-of-age ang teksto. dasal sa mga espirito. muli kong napatunayan sa sarili na nagsisilbing panlipunang dokumento ito. datu). at pananakot ng mga espirito.

.magulang. huwag lilihis ng landas. at huwag magpapaakit sa tukso dahil ito ang magiging sanhi ng kabiguan.

napansin niya ang isang pangkat ng mapuputing usa. Sa ginawang iyon ng dayuhan. Itinuro nila ang gubat ngunitisinalaysay rin ang kasaysayan nito na pinananahan ni Rihawani. mga hayop-gubat. Napaghinuha na lamang ng . umusal ng sumpa ang diwata at ang lalaki ay maging isang putting usa rin at mapabilang na sa mga alagad ni Rihawani. Hinabol nito ang isa at tinangkang barilin. ang isa ay nagkainteres na dumako sa gubat na pinananahanan ni Rihawani. Nang maglakad ang mga ito sa dakong patungo sa kinaroroonan ng tao ay mabilis na humangos ito sa bahay ay hindi magkumahog sa pagbabalita sa kaniyang nasaksihan. isang liblib na pook. ngunit walang natiyempuhan. Nang maramdaman ng mga hayop na may tao. Itonagubilin ding huwag pagnasaang puntahan ang pook na iyon. Ang Diyos raw na ito ay tinatawag na Rihawani. hinanap ito ng mga kasamahan. Mga prutas. At lumisan ang mga ito patungo sa gubat na pupuntahan. Tinawag nan tinawag ang pangalan nito ngunit wawlang sumasagot.RIHAWANI (Epiko ng mga Kapampangan) Sa isang kagubatan maraming bundok sa isang lugar ng Marulu. Nakita raw at nasumpungan nito ang diyosa. Pagdating sa paanan ng isang bundok ay napagkasunduan ng mga itong maghiwa-hiwalay at magkita-kita na lamang sa isang lugar sa dakong hapon. Isang araw ay may mga dayuhan na dumating doong na ang pakay ay mangaso o mamaril ng hayopa-gubat. Ito ang kuwento ng kanilanga mga ninunp na unang nanirahan doon. mga halaman gubat. Isa sa mga taong nanirahan din doon. Kahit sa malayo ay kapansinpansin ang angking kagandahan nito. Nagtanonga daw ang mga ito kung sang gubat marami ang mga hayop o ibon na maaring puntahan. Nang mapadako ito sa gawing ilang. Hindi nito pinakinggan ang tagubilin ng nakatatanda sa lugar na iyon. Sinumbatan nito ang mangangaso. Naisip nito ang maputing usa na sinasabi ng matatanda. may nakasumpong na kay Rihawani. agad inasinta at binaril. nang maligaw ito sa pangunguha ng mga kahoy at prutas ay napadako ito sa pook ni Rihawani. habang nakikipag-usapsa ilang mga usang puti na nasa kaniyang paligid. Nang makasapit na ito sa dakong itaas ng bunok ay naglakad-lakad muna at nagsipat-sipat ng mababaril na hayop. Ang mga naninirahan sa liblib na pook na ito na takot na takot na magawi o maglagalag sa kagubatan pinananahanan ni Rihawani. at iba pa. kahittalam nilang ditto sila maraming makukuhang mga bagay-bagay na maari nilang magamit o mapagkakitaan. At nang lalapitan na ng mangangaso ang puting usa may biglang sumulpot sa likuran na isang putting-putting usa na malayo sa hitsura ng nabaril. Ngunit lingid sa kaalaman ng lahat. Paara sa ikasisiguro ng lakad ay ipinagsama ng mga ito ang isang tagapaggabay. Minsan daw. Hanggang sa may Makita ito sa dakong kadawagan ng gubat. Tinamaan ang putting usa sa binti at hindi na nakatakbo. Lalo itong namangha nang ang usa ay mag-iba ng anyo at nagging isang napakagandang babae. nabulabog ang mga ito at nagtakbuhan papalayo. Nang dakong hapon na. Kung minsan ay nagpapalit daw ito ng anyo bilang isa ring putting usa. ang mga naninirahan doon ay may pinaniniwalaang isang diyosa o diwata ng mga putting usa. Mula noon ay lalo nang nagging katatakutan ang kagubatang iyon. Sang-ayon sa kanila.

ay pinangilagan na ng mga mangangaso ang dakong iyon ng kagubatan.lahat lalo na ng kasamahan gabayna sinuway nito marahil ang tagubilin. . bundok sa nagging aral na sa mga nandoon ang pangyayaring iyon. tuloy nabilang sa sumpa ni Rihawani. Mula noon.

Pati anak at asawa Mananaghoy. Dugo't buhay puhunanin. mga bukirin At ang mga anak natin: Tayo naman may patalim. magdurusa. Aba tayo kung wala na Ang tirahang maligaya. at Baing Talim. ay tayo na.EPIKO NG KUMINTANG (isang epiko ng mga Tagalog) Ang Kumintang ay kasaysayan ng mga pakikidigma ng mga kawal nina Datu Dumangsil ng Taal. di naawat Pinuhunan ang buhay. Itong ating kabukiran Sampung bahay at tahanan. Ibig nilang kuning tunay. . Datu Balkasusa ng Quezon. Ang nuno nating lahat. hirap Upang tayong mga anak Mabuhay ng mapanatag. Sa kulog. Mandukit atDikyaw buhat sa kaharian ng Madjapahit tungo sa Mai at Luzon na bahagi noon ng Kaharian ng Lontok. di nasindak Sa labanan. Maagaw sa ating kamay Tayo baga'y mag asal Gayong buhay tila patay? Halina nga at usigin Ang aliktiya. Kaya ngayon. Ito rin ay ukol sa kasaysayan ng pagsugo ng Haring Solodan sa kanyang tatalong anak na sina Bagtas. At ang buhay ay ipara.

subalit walang nakaka-alam kung saan talaga o kung paano siya namamahay. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumbang punong kahoy. mahaba at makapal ang buhok. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Pagkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. Biglang-bigla. na nagka-galos-galos sa mga tinik. Dati-rati. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gilid ng mataas na bangin. nakatira siya sa isang magandang palacio na napapaligiran ng mga jardin. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Paminsan-minsan. At lahat ng sira mula sa bagyo ay naglalaho sa bawat madaanan niya. barya. at pati alahas. pasulpotsulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Minsan. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. binabati nang tahimik bago lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Takbo at nagtago ang baboy damo sa luob. kayumangging kaligatan. Tanging kapalit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. siya ay maniwaring isang diwata. narating nila ang isang maliit na kubo. nakatira sa magandang bundok Makiling sa pagitan ng provincias ng Laguna at Tayabas. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga-bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. pati mga alahas. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lalaki. Ang sabi naman ng iba. hindi tumatanda. Sabi ng iba. ayon sa cuento. sa bigkas ng mga Tagalog. at mala-candela ang mga daliri. Mabuti ang kaluoban ni Mariang Makiling. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo (Good Friday). Natigilan ang lalaki. Kung minsan daw. Sa madling salita. Walang naglalakas-loob na kumausap. nilalapitan daw sila. binyagan at fiesta. at maliliit ang mga kamay at paa. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Paminsan-minsan. Pati ang mga ilog ay bumabalik sa kanilang takdang landas at agos. pinahihiram niya ang mga mahirap ng damit. lalo na nang lumabas ang isang magandang dalaga. . batang inahen na hindi pa nangingitlog. Ang kutis niya ay makinis. para sa mga kasal. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. kapag namumundok sila upang humuli ng usa. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Malaki at itim ang kanyang mga mata.ANG HIWAGA NI MARIA MAKILING (Epikong Tagalog) Si Mariang Makiling ay isang dalaga. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin.

Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang ‘luya’ na naging lantay na ginto ang mga ito. pinaparusahan niya ang mga ito. “Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!” Humalakhak ang 2 lalaki bago nagpatuloy pauwi. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Ang mga nilalang na tulad niya . magpahinga ka at kumain. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. mas matapang.” Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. ay yumuko lamang bago umalis. Habang pauwi. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. binitawan ang dalang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso.” sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. Isa sa mga mangangahoy. Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. narinig nila ang sigaw mula sa malayo: “Nandoon sila!” Sinundan ito ng mas malayong sagot. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. “Ibigay mo ito sa iyong asawa. at kumaripas ng takbo. Laking hinayang nila sa mga ‘luya’ na naitinapon pauwi.“Sa akin iyong baboy damo. utal pa rin. Ilang minuto lamang. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang piraso at itinapon. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. sa dilim.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Isang hapon. kinain lahat ng lugaw na hinain. Pagkaraan ng ilang saglit. mula sa gilid ng bundok. at sugatan. umungol at tumabi sa kanila. “Doon sila! Doon!” Hindi naunawaan ng 2 mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Minsan. Halika sa luob. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod.” sinabi niya sa lalaki na. Nakababa na ang araw pagdating nila sa paanan ng bundok at. narinig uli nila ang mga sigaw. Tumakbo na rin ang 2 mangangahoy. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot (sombrero). 2 mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. “at hindi mo dapat hinabol. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang 2 mangangahoy sa sapang Bakal at. itinaboy pa nila ang matanda na nagbanta. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga sigaw. Gagaling ka. walang imik. sa takot. Hindi na binigyan. Umingit-ngit sa takot ang mga aso. Kinabukasan. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. tapos maaari ka nang umuwi. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Pumasok siya sa kubo at. mas malapit. Sa isang kisap-mata. dumating ang mga humahabol .

Ang 5 o 6 na anak-anakan na nakakita sa kanya. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na “Maria” dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. at “ng Makiling” dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita.” Wala ring naka-alam ng tunay niyang pangalan. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Subalit ngayon. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. laging sabi ay bata. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na “mutya. kahit na sa liwanag ng buwan. Subalit sumbong ng iba. Naglaho na si Mariang Makiling. Hindi siya nagbago ng anyo. Sabi ng iba. . kasalanan daw ng mga tao sa kabayanan na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makiling. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawin ng mga hacenderos ang lupain sa bundukin. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang ay hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria.ay maniwaring lumilitaw na lamang. Ngayon. marami nang taon na hindi siya nakikita.

ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. Sa malawak na dagat. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawaawang kalagayan. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain. At hinawakan nito ang kanyang balikat. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. sabi ng kanyang ama. Ngunit desidido si Baltog na . Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. palay at mga gulay. malakas at matapang. Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom. Natagpuan niya ang Ibalon. Isang araw. Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. Siya din ay nalungkot. ang pinuno ng kanilang pamayanan. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. Alam kong magagawa mo ito. Iginala ni Baltog ang mga mata. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. sabi ni Baltog sa sarili. Masaragam. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. ama? tanong ni Baltog. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan.IBALON Epiko ng Bikol Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas. Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. Para itong lupain ng gatas at pulot. Siya ay anak ni Handiong. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habangbuhay. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan. Ngunit nagsalita siya ng maaga. Isarog at Lignion. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Bata ka pa. mabait at matipuno. Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog.

Ngunit. . pinatay niya ito at pinagpira-piraso. At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay.makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon. Hindi na sila nagsayang ng oras. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. ang kanilang bagong tahanan. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan. Dahil sa kanyang galing sa mano-manong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan.

Nang hapong iyon. Ito’y tanda ng kahilingan ng pagpapakasal at pagpayag. Si Tuwan Putli ang naging pangunahing asawa (puqun) ni Kudaman. Pumutok na parang kawayan ang baul. matapos mapag-alaman ang pakikiapid ng anak. isinugo ang pagkawala ng babai kay Binata ng Alapaap. Hinimok ni Mu-Muta ang manugang na si Muta-Muta na hanapin ang nawawala nitong asawa ngunit di man lang tuminag ang huli. Ibinalik ito ng binata kay Mu-Muta ngunit bilang pagtupad sa pangako. Sa unang awit. Samantala. Kusang bumukas ang lalagyan ng nganga. Pagkauwi. ipinauwi ito sa binata. Nakita sa bagang nito ang isang maliit na bahagi ng kuko mula sa hinliliit ng babai. hindi raw nila nakita si Tuwan Putli ngunit maiging kausapin ng binata ang matanda nilang pinuno na nasa gawing ilaya ng ilog. Kapag siya’y nagtagumpay. Nabatid ng babai na ang binata ng nagligtas sa kanyang buhay kung kaya’t pumayag siyang sumama rito. Ibinuka niya ang kanyang bunganga at pinasiyasat ito sa binata. ipinasok ni Binata ng Alapaap ag kapirasong kuko sa baul na ginto. Ang ilog na ito ay mayroong bukal ng tubig na tahanan ng isang Masamang Tao. magiging asawa niya si Tuwan Putli. maaakit si Binata ng Alapaap kay Binibini ng Saytang Dagat. Nang sila’y paalis na. Nagkaroon ng pakikiapid (agaw) kung kaya’t nilayasan ni Tuwan Putli ang asawa. binantaan ito ni Sultan ng Baybayin na pupugutan ng ulo sa Gunting ng Daigdig. Umuwi si Ambaynan at kanyang ibinalita ang pagkawala ni Tuwan Putli. ang lilang bakaw na alagang ibon ng bayani. Samantala. Inalok niya ito ng nganga at tinanggap naman ni Tuwan Putli. may nakitang bakas ng dugo sa buslo ang kanyang pinsan. Nagtungo si Binata ng Alapaap sa bukal ng tubig at dito ay may natagpuan siyang kaliskis ng buwaya. Sa kanyang paglalakbay. walang kapali-paliwanag na isinauli ni Kudaman ang asawa sa biyenang si Sultan ng Baybayin. may nakita si Tuwan Putli na isang ulang na ginto ang sipit at bigla na lamang siyang nawala. Dito nabatid ng pinunong buwaya na si Tuwan Putli pala ang babaing kanyang kinain. nasalubong ni Kudaman si Tuwan Putli. ang asawa ni Kudaman. Pumayag si . Nagsumamo sa kanya si Mu-Muta na mag-uwi ng kahit anumang maliit na palatandaan mula sa katawan ng kanyang nawawalang anak. nagliwanag ang kabahayan na parang araw at ang babaing singgaan ng kapupulot na panggatong ay ninais maupo sa sahig at magnganga. Nang tanungin niya ang mga buwaya. Dahil dito. nagmakaawa si Tuwan Putli na palabasin siya.KUDAMAN Epiko ng Palawan Ang pambungad ng epiko ay ang pagtungo ni Tuwan Putli at ng kanyang pinsang si Ambaynan sa Ilog Tabunganan upang mangisda. sakay ng Linggisan. Samantala.

Muli na namang umalis si Kudaman upang bumili ng bagong palamuti sa Raha at anyayahan ito sa pagdiriwang ng tabad. humingi ng nganga si Kudaman kay Binibini ng Lunting Punay at inalok naman siya ng ngangangaan bilang pagsang-ayon. napaibig dito ang Binibini ng Lunting Punay. hiniling ni MutaMuta na patirahin siya sa bahay ni Kudaman. Pumayag naman ang huli at agad nagpatayo ng malaking bahay. Nanabik itong umalis upang muling makasama ang dating asawa. . Tinipon ni Kudaman ang lahat niyang kamag-anak at kaibigan upang ialok ang pagdaraos ng isang pagdiriwang ng tabad. Dumalaw kay Kudaman sina Muta-Muta (dating asawa ni Tuwan Putli) at ang tunay nitong kapatid na si Datu ng Ligayan upang magmungkahi ng pakikipagsandugo. Ibinalita ni Tuwan Putli kay Kudaman ang pagbabalik ni Binibini ng Saytang Dagat. Pagdaka’y nakarating na lamang siya sa bahay ni Kudaman kung saan niya nakilala si Tuwan Putli. Habang lumilipad ang Linggisan. Narinig ito nina Binata ng Alapaap at Sultan ng Baybayin na nagpasyang dumalo. nakita siya ni Binibini ng Punung Ginuu na napahanga sa kariktan ng ibon ni Kudaman. Mawawala siya ng pitong taon kung kaya’t ibinilin ang asawang si Tuwan Putli sa kasundugong si Muta-Muta. Inari na siyang kapatid ni Tuwan Putli. Ang multa ay itinakda sa 180 pinggan. Inalok niya rito ang kanyang balaraw bilang pakikipagkasunduan. Sa pagdaan ni Kudaman. Sa tahanan ng Sultan ng Baybayin ay namili ng magagandang damit si Kudaman. Ipinakilala niya ito sa kanyang tatlong asawa at silang apat ay nagturingang parang magkakapatid. Umalis si Kudaman patungong ibang bayan sakay ni Linggisan upang maghanap ng magagandang damit. Naghanda siya ng 180 tapayan. Inilagay siya ni Kudaman sa salapa para sa paglalakbay. Matapos maging kapatid-sa-sandugo. Naghandog si Kudaman ng isang gulok (barung) upang pagtibayin ang kasunduan. isa pang kapatid para kay Tuwan Putli na tinanggap naman ng huli.Binibini ng Saytang Dagat ngunit lumitaw siya sa pagsubok na lalo pang marilag. nagbaba ng kapasyahan hinggil sa pagkakaagaw kay Binibini ng Saytang Dagat ni Binata ng Alapaap. Ihinabilin ni Kudaman ang dalawang bagong asawa sa pangunahing asawang si Tuwan Putli. Nangungulila naman sa ibon at sa amo nitong si Kudaman si Binibini ng Saytang Dagat at nagsumamong siya’y pabalikin. Narahuyo rin dito si Kudaman at nagsumamong antayin ang kanyang pagbabalik. Tinugtog ang mga agung upang ihatid ang paanyaya sa lahat. Ipinahaya ni Kudaman na siya’y nag-uwi ng bagong makakasama. Binalikan siya ni Kudaman na nang magnais magnganga ay inalok naman ni Binibini ng Punong Ginuu. Ngunit bago ito. Sa kanyang pagbalik. Ito na ang kanyang ikaapat na asawa.

Pauwi ay sumama ang bagong kasal kina Kudaman. Muta-Muta at ang apat na asawa ni Kudaman sa kanyang pagbabalik. Marahas itong tinanggihan ng una. Pitong taong maglalaban sa himpapawid si Binata ng Alapaap at ang pinuno ng Ilanun. Sila ay gaya ng bala at apoy. Buong payapang nagnganga si Kudaman at inihanda ang buong sambahayan sa pagharap sa mapandigmang panauhing ito. Ngunit nais niyang umiwas sa tunggalian pagkat ang karahasan ay isang pagkakamali kay Ampuq. Sa pagkakasama-samang ito’y napuno sila ng katuwaan. Bumalik si Kudaman matapos ang pitong taon. Dahil di man lang ito nabalita. Nang di makapagpigil si Muta-Muta. dumaan ang dalawa sa bahay ni Limbuhanan. Naantig sa ganitong katapatan si Kudaman at nagpasyang lumahok sa labanan. buhay siya. Sa kanilang pag-uwi. humingi ng patawad ang si Limbuhanan. Sumali sa sayaw (tarak) ang asawa ni Kudaman at naghanda ng nganga para sa panauhin. ang Humabi.Sa ikalawang awit. Lahat ay sama- . Nagtapos ang labanan sa pagwawagi ni Kudaman. Kapag namulaklak ito. Ibinadya kay Kudaman ng isang panaginip ang pagdating ng Ilanun at ang balak nitong bihagin ang kanyang mga asawa. ang pinsang buo ni Kudaman. matapos maipatayo ang malaking bahay (kalang banwa). ninais ni Kudaman na mag-alay ng isang pagdiriwang bilang paggunita sa Panginoon ng Palay. Hinandugan muna niya ng bulaklak ng balanoy ang mga asawa. Ipinatong niya ang kanyang kamay sa bunganga ng tapayan at siya’y nakabuo ng tabad. Lahat ay nakasuot ng magagarang ginintuang damit at palamuti. Kay gaganda’t kisig nila. Balisa namang nag-aantay sina Datu ng Ligayan. Sa pagdating ng mga Ilanun. Tumugtog ang mga kalalakihan ng gong upang masiyahan ang nagpapatamis at nagpapahalimuyak sa tabad. Kakakasal lamang nito sa Binibini ng Punong Aguho. siya ay nasawi. Muling nagkaroon ng pagdiriwang. ang Panginoon ng Palay. ang Panginoon. Sinundan siya ng Binata ng Alapaap na magliligtas sa kanya at bubulusok patungo sa lugar ng mga kaaway. si Nagsalad. at kapag nalanta. Narinig din ng mga Ilanun ang tugtog at nagpasyang dumalo upang magdala ng karahasan at makidigma. nagbunsod siya ng isang labanan sa kalangitan. Sinagip ni Kudaman si Binata ng Alapaap sa pagtatago rito sa kanyang ngangaan(salapa). inanyayahan ito ni Kudaman na umakyat sa kanyang bahay. Nagsumamo ang mga babai kay Linggisan (na nagtangka ring pigilan si Kudaman sa paglahok sa digmaan) na pakamatyagan ang kanyang panginoon. Nag-alay si Binibini ng Punong Aguho ng isang singsing sa apat na asawa at sila ay naging magkakapatid.

panagutan sa kamag-anakan at alituntunin ng batas (Saraq). Hinawakan ni Tuwan Putli ang kaliwang kamay nito ng kanyang hinliliit upang siya’y payapain. Lahat ay maingat na umaalalay sa paglalakbay ng bawat isa. Dito’y ipinaalala sa bagong magkabiyak (usyat) ang mga pao ukol sa mabuting samahan ng mag-asawa. si Binibini ng Daigdig sa Paligid at Binibini ng Sangkalawakan. hinati ni Kudaman si Tuwan Putli sa dalawa at lilitaw pa rin itong singganda ng dati. ang Punong Hukom tungkol kay Tuwan Putli. Inalalayan siya ng Binibini ng mga Kawit na naging asawa rin ni Kudaman. Pagkaubos ng 180 tapayan.samang kumain bago bago idaos ang pag-uusap sa batas (bisara at bulun). Si Binibini ng Lunting Punay ay tumungga ng pitong taon at sumirit pataas sa alapaap samantala si Tuwan Putli ay nagliyab ang buong katawan at naidlip ng napakalalim matapos malasing. Iminungkahi ni Binibini ng mga Luray na siya ay hatiin. Tinungga ang lahat ng tabad at nagkaroon ng bagong lasing na paglalakbay. Muli na namang naglakbay si Kudaman sa bayan ni Sawragar at inihabilin ang mga asawa kay Muta-Muta pagkat pitong taon na naman siyang mawawala. Ang mga babai at ang Datu ay pumaimbulog sa kalawakan dahil sa tabad. Nalasing din ang mga Ilanun na dahil sa kahinaan ay naidlip ng malalim. Samatala. dadalo si Kudaman at ang apat na asawa sa pagdiriwang na gaganapin sa tahanan ng Sultan sa Ibang Daigdig. binuksan na ang mga tapayan. Ang biyenan ni Kudaman na si Sultan ng Baybayin ang unang uminom at nagkasunud-sunod na ang iba’t-ibang antas ng pagkalasing. Pinakahuling uminom ang bayani. Nang pinahihinto na ni Limbuhanan ang pagtugtog ng agung pagkat baka masamain ni Nagsalad ang kalabisan nito. Muling nabuhay ang hidwaan sa pagitan ni Kudaman at ni Pinagsaraqan. Ang limang anak ng Sultan ay nangamilipit sa sahig at ang ikaanim ay nagpupumiglas. Sa panunumbalik din ng kanyang malay. Unang nalasing ang mainitin ang ulo at mapangahas na si Muta-Muta. nag-uwian na ang lahat. nagkaroon ng lakbay-baylan (ulit) si Kudaman sa nakatataas na antas ng santinakpan upang tanungin si Nagsalad. . Nilinaw din ito sa bagong magkapatid na sina Kudaman at Limbuhanan. Matapos ang tatlong araw ng kasayahan. Matapos ang paalaman. Sumirit siya pataas sa alapaap. Humingi siya rito ng pahintulot na tumungga at inalok naman sa kanya ni Nagsalad ang mga tapayan. Dumating din doon ang mga Ilanun upang makita ang nakasandugong si Kudaman. Dumating ang Datu ng Pinakagilid ng Daigdig kasama ang kanyang asawa. binuhay ni Kudaman ang mga Ilanun sa pagbuga ng kanyang nganga. Inihandog ng mga Ilanun ang kanilang sandata bilang handog sa pagsasandugo. napuno ulit ito sa pagpatong lang ng kamay. Nagtungo rin doon si Binata ng Alapaap upang hanapin si Kudaman. Sa ikatlong awit. Naglakbay silang lima patungo sa bagong daigdig lulan kay Linggisan.

pag-agaw sa katipan ng ibang tao. Matapos manggaling sa Gilid ng Daigdig. Nagkaroon ng kasalan at napuno ang 180 tapayan. Inialok sa kanya nito ang ngangaan. Sa pagbabalik niya ay payapa at maringal siyang tinanggap ng mga asawa. tinungga ni Kudaman ang 180 tapayan at inubos pang lahat ng tubo. . tumanggi ito. Nakita siya at ang kanyang ibon ni Binibini ng Umbok ng Buhangin. Binuhat nila ito nang biga itong maglaho. Papunta ay naparaan sa ibabaw ng isang umbuk ng buhangin sa dagat si Kudaman. ang ulirang gawi ng babai sa asawa. Nagpasya si Binibini ng Punung Ginuu ang Humabi ng Daigdig at nakita ang bayaning nakaupo sa isang sinag ng araw at nagnganganga. Habang patuloy ang panauhin sa pagtugtog ng agung.Binigyan niyang muli ang mga ito ng bulaklak ng balanoy. Namataan siya ni Binibini ng Langis ng Daigdig na nabighani rin sa kanyang ibon. sumaglit siya sa tahanan ng Binibini ng Umbok ng Buhangin at niyaya itong maging asawa. ipinahayag ni Kudaman ang pagnanais na gumawa ulit ng tabad at anyayahan ang biyenang Sultan at si Sawragar na kanyang pinasundo sa Linggisan. Naging ulap si Kudaman at tinulungan siya ni Limbuhanan sa kanyang paglalakbay. Sa ikaanim na awit. Sa ikaapat na gabi ng pagdiriwang ng tabad. itinuring niya itong pagaalok ng pag-ibig. Nang magkamalay si Kudaman. tinupad ni Limbuhanan ang pangako kay Kudamang punuin ang mga tapayan para sa ritwal ng pagtungga ng tabad. Nasalubong niya si Binibini ng mga Binata na pumigil sa kanyang kamay at pumaypay sa kanyang mukha upang humupa ang kanyang pagkalango. Isinama niya ito pabalik na ikinatuwa naman ng apat niyang asawa sapagkat lima na silang magkakapatid. Nang alukin nila ito ng nganga. si Binibini ng Huling Antas ng Santinakpan ay napaibig sa ibon at ito ang naging ikapitong asawa ni Kudaman. Sa paglalakbay na ito. Nahulog siya sa pinakagitna ng daigdig. Pinagbilinan din ni Kudman ang tubo na dalhin ang balita sa napawaksing katipan ng babai. Pitong taon na naman siyang maglalakbay na ikinalungkot ng kanyang mga asawa. Sa ikalimang awit. Magkagayunma’y naging malambing pa rin sila. inaya ng babai si Kudaman na magpahinga. Dahil sa pagmamahal sa ibon. Matapos ito ay nagmadali na naman si Kudmang makipagkita sa Sultan. Pag-uwi. Namili siya sa bayan ni Sawragar ng mga palamuti para sa kanyang asawa: singsing na yari sa ginto’t may bulaklak sa gitna at kasuutang may burda ng sinag ng araw. muli na namang umalis si Kudaman upang dumalaw sa Sultan ng Gilig ng Daigdig para sa palamuti ng kanyang asawa. Nag-anyaya it okay Kudaman na dumaan sa kanyang pag-uwi. Nasabat din nila si Binibini ng Sangkalawakan na nagpaabot din ng paanyaya. Pumaimbulog sa kalawakan ang kanyang mga asawa at nakisalamuha sa bituin upang hanapin siya. nagpasya na naman si Kudaman na humayo sa ibang daigdig. Ito ay tinatawag na agaw at tunang. Ngunit ang alaga niyang malaking itim na tubong may ginintuang dahon at nahihihipan ng hangin sa ibang daigdig na simbilis ng didlat ay paalalang may katipan na siya.

Pgkatapos ay nagtungo naman ang bayani sa tahanan ni Binibini ng mga Kawit na di nangakong sasamahan siya ngunit aalalay lang kung sakaling malasing siya. Pauwi ay isinama ni Kudaman sina Binibini ng Langis ng Digdig at Binibini ng Sangkalawakan. at padadaluyin sa tabi ng bahay ng Sultan at tig-isang puno ng makopa at suha ang mamumunga sa buong taon. walang bigay-kaya. Nagdos ng Kasalan at nagkalasingan. Sa pagtatapos ng kasiyahan. hiniling ni Kudaman na ito ang kanyang maging ikasampung asawa. Pinaypayan siya nito at ng magkamalay. Pinakasalan naman ni Binata ng Alapaap ang ikapitong anak ni Sultan ng Gilid ng Daigdig kung saan ang bigaykaya ay isang ilog na nagmumula sa langit. . ipinagdiwang ni Kudaman ang pagpapakasal sa sampung asawa. Nang malasing si Kudaman ay nagkabisa ang kanyang kasunduan kay Binibini ng Kawit. Dahil walang kamag-anak si Binibini ng Kwait.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful