SUYUAN SA TUBIGAN hango mula sa maikling kuwento ni Macario Pineda Setting: Sa araruhing tubigan nina Ka Teryo at Ka Albina.

Mga Tauhan: PILANG: Dalagang pamangkin ni KA ALBINA. Pinsan ni NATI. Mahiyain at maganda. PASTOR: Binata. Isa sa mga magsusuyod sa tubigan ni Ka Teryo. May gusto kay PILANG. ORE: Binata. Anak ni Ka Inso. Isa sa mga magsusuyod. May gusto kay Pilang. KA ALBINA: Tiya ni PILANG at ina ni NATI. MILYO: Binata. Malapit na kaibigan ni ORE. Matulungin. PAKITO: Binata. Malapit na kaibigan ni PASTOR. Matuwain. FILO: Binata. Kaibigan ni PASTOR. TONING: Binata. Kaibigan ni ORE. ASYONG: Binata. Kaibigan ni ORE. TINONG: Binata. Kaibigan ni PASTOR. KA IPYONG: kamag-anak ni Ka Teryo at KA ALBINA. FERMIN: anak ni KA ALBINA at Ka Teryo. Kapatid ni NATI. Pinsan ni PILANG. May-asawa KA PUNSO: Isa sa mga pinakamatanda. Ginagalang ng mga kasama. May-asawa.

PASTOR Mabuti ho naman at natuloy. (daliang binababa ang dala at lalapit sa mga babae) Aling Nati, tulungan ko ho kayo sa matong ninyo. Mukhang ang bibigat ng mga dala ninyong pagkain at kubyertas. NATI

(pasigaw) Pilang. May gustong sabihin sa ‘yo si Ore. ORE Ano ba iyan? Anong sasabihin ko? PILANG Ano iyon, Ore? ORE

Salamat na lang ho. Pero kaya ko na ho ito. (binaba ang dala kasabay ng ibang mga babae) Isa pa, tinawag kayo rito upang mag-araro, hindi upang magserbidor. PAKITO Bakit hindi mo alukin ng tulong si Pilang? (binaba ang dala) Si Nati ba talaga ang gusto mo? PASTOR Sige na nga. Pilang, tulungan kita sa dala mo. KA ALBINA Hay naku. Iyang dala mo ang atupagin mo. MILYO

A. E. Na- Nagugutom ako. Ano bang ihahain ninyo para sa amin? PILANG Tiya, ano bang ihahain natin? Nagugutom na daw po si Ore. KA ALBINA Piniritong kamote at kape para pampainit ng tiyan. Pero hindi pa kami tapos sa paghahain dito kaya maghintay-hintay ka pa. ORE A. Ganoon po ba? Salamat po. (kay Milyo) Ano ka ba? Walang paghahanda e sinasabak mo agad ako. MILYO Ayaw mo naman kasing sabihin agad na “Pilang, iniirog kita.” Ang hina naman ng loob mo. ORE Ang dami-daming tao e. Nandiyan pa si Ka Albina. Ang taray-taray pa naman noon. KA ALBINA Ano iyon? Narinig ko ang pangalan ko diyan. ORE Wala ho. Wala. A. Kasi gusto ko lang hong malaman kung ilan ang natawag ninyo? (bibilangin ang mga lalaki) Aanim pa lang kaming nandito. KA ALBINA A ganoon ba? Sabi ni Ipyong, baka raw umabot sa sampu kayong lahat. PAKITO

(dadating sina Milyo, Ore, Pastor, Pakito, Ka Albina, Nati at Pilang, dala-dala ng mga babae ang mga kubyetas, inumin, at pagkain at daladala ng mga lalaki ang mga araro at ang kanilang mga kalabaw. Nauna na sina Ipyong at Fermin sa pag-aararo sa tubigan.) KA ALBINA Ipyong at Fermin talaga. Hindi pa hinintay ang ibang tutulong sa pag-araro. ORE (ibinaba ang dalang araro) Hayaan ho ninyo. Mukhang hindi pa naman ganoon katagal silang nakalusong. MILYO Teka. Nasaan ho si Ka Teryo?

(ibinaba ang dala) (sa manunood) Pastor talaga. Ayaw magpaalata. Alam naman naming si Pilang talaga ang gusto niya. Sa bagay, may iba diyang may gusto din kay Pilang. (lalapit kay Ore) Hindi mo tutulungan si Pilang? ORE Nahihiya pa ako. MILYO Mauunahan ka niyan ni Pastor e. Kailangan nating mag-araro bago umani. Hirap at tiyaga, kaibigan. Hirap at tiyaga. Hayaan mo, tutulungan kita. ORE

KA ALBINA (inihanda ang mga dalang gamit) Ang asawa ko’y hindi makakalusong. Natatakot na ata siya sa tubig. Sinusumpong na naman kasi ng rayuma. Mabuti na lang at nandiyan sina Ipyong at Fermin. Gusto pa ngang iurong ni Teryo ang pasuyo kasi ayaw niyang wala siya dito.

Tulungan ako? Ikaw nga diyan ay hindi makapangligaw-ligaw kapag hindi mo kami kasama ni Toning. MILYO Kaya nga kita tutulungan e. Kasi kasama kita noong binato ako ng walis ni Ka Ferda noong hinarana ko si Yola. O itong tulong ko.

Kaya pala mukhang mabigat ang mga matong na iyan. Kay-rami marail ng pagkain.

Ang lamig nga ng tubig e. Magdadalawang taon pa lang di ba. PASTOR Pero. (dadating sina Ka Punso. ASYONG Siyanga! Siyanga? MILYO Kain kasi ng kain ng saging. Filo. binibida mo sa akin kung paano mo sinuyod ang buong tubigan ni Ka Auring sa loob ng kalaating oras. Hayaan mo. Si Osman ang pinakamagaling na kalabaw dito pagkarating sa pag-aararo. Toning. (kinakalabit si Ore) Ore. Piniritong kamote at kape lang naman ang ihaain. Matagal akong naligo kanina. (magpapatuloy sa ginagawa) ASYONG KA ALBINA O Milyo. Puro pagkain ang iniisip. PILANG Huwag na. (ibinaba ang dala) TONING Magandang umaga mga kaibigan. PAKITO (sisingit) Mangyari’y nagpagawa naman ng bahay si Fermin. Ore. Oo naman. MILYO Hoy. Nilapitan na niya Kung hindi ka gagalaw. Talaga namang ibang-iba ang mga hita ng kalabaw na iyan. PASTOR (lalapit sa mga babae) Tulungan na kita Pilang. Kulang na lang na magbigay si Pastor ng bulaklak. Magkakaroon ka din ng pagkakataon. Baka hindi ninyo matapos ang pagsusuyod ninyo. (tuturo sa tubigan) Mukhang pagod na pagod. (ibinaba ang dala) ASYONG ASYONG Aba nandito rin pala si Pilang. ASYONG Aba. MILYO Kanina pa nga iyang si Pastor e. May paglalagyan na rin ang pag-ibig nilang dalawa ni Gundang. Ang tagal kasing tumae ni Filo. FILO Pasensiya. Baka lalo pa akong mapasama niyan sa mga tulong ninyo. Tinong) MILYO Bakit ngayon lang ho kayo? KA PUNSO Paumanhin. PASTOR Ka Albina naman. Ang bango-bango ko ngayon. Hindi iyan totoo. Ore. MILYO Kasi. PASTOR ORE Huwag na. Tinitibi ata ako e. Ito na ang pagkakataon mo . mayroon na silang baay. Nandito na pala kayo. Di ba. Kung hindi. TONING Talaga? Anong nangyari? MILYO Nanlamig ang kaibigan natin. niyan. Kaya na namin ito ni Nati. ‘yong kalabaw mo. FILO Hindi ka namin pinag-uusapan. Ore. May gusto rin pala si Pastor kay Pilang. matatalo ka si Pilang kanina. Tama na ang tulong. Nanlamig. Huwag mo nang kulitin si Ore. Mangyari’y isang buong tag-araw na hindi nilubayan ‘yan sa kariton. ASYONG PASTOR Ayos lang. Tuyong-tuyo ang mukha. Ito ay isang tunay kalabaw. Alam ko.KA ALBINA Kayong mga lalaki talaga. Asyong. ORE Ano? Wala akong… MILYO (sisingit at kakausapin si Ore) Nanonood si Pilang. Ore. TONING (lalapitan ang kalabaw ni Asyong) Walang-wala iyang kalabaw ni Fermin sa bagong kalabaw ni Asyong. hindi ka pa naliligo. (pause) FILO Tila pusang nanunubok kung humila ang kalabaw ni Fermin a. Mahaba pa ang araw. makakaisa kayo sa akin. Pastor. Pagkarating sa kaliksihan sa tubigan ay walang tatalo sa aking kalabaw. Hayan nga naman. Baka magalusan pa ang mga magaganda mong kamay. PASTOR Bakit mo naman tinatanggihan ang aking pagtulong? PILANG TONING Siyanga. FERMIN Hoy! Narinig ko ang pangalan ko! Huwag ninyo akong pag-usapan ng masama diyan. ORE Alam ko. Ang alaga ni Ore ang pinakamakisig at pinakamagaling. tutulungan ka namin. Asyong? Mainam ang mga baraso.

KA PUNSO Natatandaan ko tuloy noong araw na si Juana ay nililigawan ko. Ka Punso? Sige. (kukunin ng mga lalaki ang kanilang mga araro at kalabaw at sila ay susulong sa tubigan) NATI Hoy. ito. (pasigaw sa mga nag-aararo) Totoo ang sinasabi ko. Tanan. Pastor. KA ALBINA E di hayaan mong magbasag-ulo. Tama na nga iyan. TONING Ore! Matatalo ka daw! ORE Tumahimik ka! KA ALBINA (Binigyan ng kape sina Fermin at Ipyong) Ano ba ang ginagawa ninyo? Magkape na kayo. FILO Mamaya na muna. (pasigaw) Sisiw lang iyan sa ‘yo. Hindi ito ang oras para maduwag. Ginawa nyo namang sabong ang panliligaw ng dalawa. NATI Bakit? May gusto sa isa sa dalawa ano? Ee. TONING ASYONG Maganda ba ang kalabaw niya. Mauna na muna kayo. Inay. MILYO KA PUNSO Maganda ang kalabaw niya. PASTOR KA ALBINA Totoo ba iyang sinasabi ni Milyo. Hinamon ako girian.para sumikat at numingning. Gusto kong malaman kung talaga nga bang mas magaling ang alaga ni Ore kaysa sa akin. MILYO Nasaan sina Ore at Pastor? (pasigaw) Hoy. ASYONG Anong nangyari. nagkatagpo kami niyong taga-Dalig sa pasuyo ni Tandang Lucio sa Nabao. Pampagising ng kaunti. girian tayo? ORE Hay naku. pareho mong hindian. Kung masisindak ka’y masasabi mong mairap labanan sa girian. Alam niyang nililigawan rin si Juana. Baka mag-away yung dalawa. Nanliligaw sila. E. hindi naman totoo iyang sinasabi mo. Ore. Tara na at tulungan na nating magsuyod sina Ipyong at Fermin sa tubigan. Pastor. Ka Albina. Ore! (bubulong kay Asyong) Matatalo si Ore. Magkape muna tayo. Kung wala kang gagawin ay baka hindi ka titigilan ng mga iyan. Ore? Kalaating oras? Parang mahirap paniwalaan. Ore! (bubulong kay Milyo) Matatalo si Ore? MILYO NATI Ligaw. Ore? Di ba? Halina kayo. Kaya mo iyan! Patunayan mo ang sarili mo. NATI PASTOR (nakasakay sa kalabaw mula sa tubigan) Hayaan ninyo. Ang kalabaw ko naman ay ibig nang tumigil. Nagpapakalalaki na naman ang mga iyan. Pagkabalik na pagkabalik nila. PILANG Ano ba ang gagawin ko? Nakakahiya naman kung pipili ako ng isa tapos ipagtatabuyan yung isa. Pagurin na din ang alaga ko. Inabot ako ng kalaating araw doon. Nakahanda na ang kape. Ka Punso? Nagkairitan ba kayo ng mabuti? KA PUNSO Nahuhuli ako. Mas magandang ideya. PILANG Ang lamig naman noon. Ang gilas ng tindig. . Tapos piliin mo yung nanalo para tapos ang usapan. Kaya mo iyan. ORE (babalik sa kainan at pahingahan ang mga lalaki A. Pilang. PAKITO Ayan! Mukhang magiging maganda ito a. (nakasakay sa kalabaw) Kailangan ba natin? Pwede sa susunod na lang? KA IPYONG Mabuti naman at kape na. Di ba. Anong pinagkaiba noon? Galingan mo. maliban kina Ore at Pastor) KA PUNSO Tama na muna iyang pagyayabang ninyo. Sampung likaw na yata ay hindi ko pa nahahalataan ang kalabaw niya. Manonood muna kami. PAKITO ORE Oo na! Maggigirian kami ni Pastor. Tatawagin ko na ang mga MILYO lalaki. Ano Tama si Asyong. ORE ang ang sasabihin namin sa mga magulang mo? PILANG Wala namang magtatanan a. Sumabay ka na lang sa akin. NATI Ang pangit naman ng payo ninyo. Ore. E. KA ALBINA A. Magpainit muna kayo ng tiyan. Ano Ore. Siguradong titigilan ka na ng mga iyan. Kanina pang nagpapaalata sina Pastor at Ore a.

Ore! Huwag kang magpapatalo! FILO ASYONG Pastor! Ore! Magkalag muna kayo. (lalapitan nina Asyong at Toning ang kalabaw ni Ore at huhugasan ito) MILYO (kukuha ng kape mula kay Nati) (sa manunood) Panalo si Pastor sa girian. pumilantik na rin si Pastor. MILYO Dali. Babatiin ng mga kalalakihan si Pastor. Mag-ingat ka. Kay-lalim ng labak na ginawa. (pipilantik si Ore sa kanyang kalabaw) Ang lakas ng pilantik. Katapusan PASTOR Salamat. bigla ba namang humiga ang alaga niya. KA PUNSO Mukhang ang kampanteng-kampante si Pastor. Noong dalawampung likaw na kami ay pinilantik ng taga-Dalig. Baka matalo ka niyan. (pumilantik si Ore sabay ng isang sutsot) O. Nauna kaagad. Mas nakakahiya naman kung hindi ko tatanggapin yung hamon niya.) PAKITO . Pastor. ORE Huwag na. Pero bumubula na ang bunganga. Pero noong pinaltik niya ang kanyang kalabaw. MILYO Ang kalabaw mo. FERMIN Ayan. KA PUNSO Oo nga. Salamat. ORE MILYO Maghintay ka lang. (sabay na sumutsot ang dalawa sa kanilang kalabaw) TONING Ang liksi naman ng kalabaw ni Pastor. ASYONG Ako na ang maglilinis sa alaga mo. (sa unang paglikaw/pag-ikot ay nauna si Pastor ngunit hindi malayo si Ore) MILYO Sugod. TINONG (mula sa tubigan) Handa ka na ba. Partida. Naku. Ore! Habol! (lalapit kay Ore) Pasensiya na Ore. Akala niya ay maiiwan na niya ako. Mag-kape ka na muna. KA IPYONG (dadating sina Pastor at Ore. Pastor! MILYO (sa ika-limang paglikaw/pag-ikot ay nagpatuloy si Pastor habang tumigil na ang kalabaw ni Ore) A! Tumigil ang kalabaw ni Ore! Tumigil na! (hiyawan) Hay. Pastor. Humaabol na si Ore. (sa ikatlong paglikaw/pag-ikot ay pantay na sina Pastor at Ore) PASTOR Walang sinabi sa ‘yo si Ore. Ang laki ng ngiti. Talagang makisig ang kalabaw ni Pastor. FILO Wala kang kapantay. naka-ngiting lalapit ni Pilang si Ore at aabutan si Ore ng kape) Mukhang magiging maganda ang ating araw ngayon. humahabol na ulit si Ore. Mag-isa akong pinaghanap ng panggatong ng dalawang buwan para parusa sa akin. Mauunahan din kita. Tutulungan ko si Asyong. Magpahinga ka na muna rito. Swerte’t nanalo ako. Ore? Gusto mo mauna ka.Bumubula na ang bunganga. Hindi ba nahirapan? KA PUNSO Anong hindi nahirapan? Ayaw na ngang tumayo kinabukasan noong ipangsuyod ni Ama. Pastor! Pakainin mo ng putik! PASTOR Ang galing mo talaga. Bilisan mo. (sa pangalawang paglikaw/pag-ikot ay nauuna pa rin si Pastor at lumaki ang lamang niya kay Ore) Mukhang nahihirapan ang kaibigan ninyo sa paghabol lang. Pero siya nga ba ang nanalo? (titingin kay Ore. (pumilantik si Pastor) Ayan. Ka Punso. Akalain ko ba na hahamunin ka ni Pastor? ORE Ayos lang. (naka-ngiti) Iyan lang ba ang kaya mo. lumalayu na ulit ang paggitan. Kaunti na akong hambalusin ng urang ni Ama. Ore! Huwag kang magpahuli! FERMIN (bumubula ang bunganga ng kalabaw ni Ore) Talagang gumagalaw ang kalabaw ni Ore. Walang duda. Mag-isang pupunta sa isang tabi si Ore. Pantay na sila. TINONG Ayan magsisimula na. Ore. Mukha ngang maganda ang girian na ito a. Handa na ako. TONING (sa ika-apat na paglikaw/pag-ikot ay nauna na muli ang si Pastor) Sige pa. Abot na ang hingal. FILO Humahabol na siya.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful