SUYUAN SA TUBIGAN hango mula sa maikling kuwento ni Macario Pineda Setting: Sa araruhing tubigan nina Ka Teryo at Ka Albina.

Mga Tauhan: PILANG: Dalagang pamangkin ni KA ALBINA. Pinsan ni NATI. Mahiyain at maganda. PASTOR: Binata. Isa sa mga magsusuyod sa tubigan ni Ka Teryo. May gusto kay PILANG. ORE: Binata. Anak ni Ka Inso. Isa sa mga magsusuyod. May gusto kay Pilang. KA ALBINA: Tiya ni PILANG at ina ni NATI. MILYO: Binata. Malapit na kaibigan ni ORE. Matulungin. PAKITO: Binata. Malapit na kaibigan ni PASTOR. Matuwain. FILO: Binata. Kaibigan ni PASTOR. TONING: Binata. Kaibigan ni ORE. ASYONG: Binata. Kaibigan ni ORE. TINONG: Binata. Kaibigan ni PASTOR. KA IPYONG: kamag-anak ni Ka Teryo at KA ALBINA. FERMIN: anak ni KA ALBINA at Ka Teryo. Kapatid ni NATI. Pinsan ni PILANG. May-asawa KA PUNSO: Isa sa mga pinakamatanda. Ginagalang ng mga kasama. May-asawa.

PASTOR Mabuti ho naman at natuloy. (daliang binababa ang dala at lalapit sa mga babae) Aling Nati, tulungan ko ho kayo sa matong ninyo. Mukhang ang bibigat ng mga dala ninyong pagkain at kubyertas. NATI

(pasigaw) Pilang. May gustong sabihin sa ‘yo si Ore. ORE Ano ba iyan? Anong sasabihin ko? PILANG Ano iyon, Ore? ORE

Salamat na lang ho. Pero kaya ko na ho ito. (binaba ang dala kasabay ng ibang mga babae) Isa pa, tinawag kayo rito upang mag-araro, hindi upang magserbidor. PAKITO Bakit hindi mo alukin ng tulong si Pilang? (binaba ang dala) Si Nati ba talaga ang gusto mo? PASTOR Sige na nga. Pilang, tulungan kita sa dala mo. KA ALBINA Hay naku. Iyang dala mo ang atupagin mo. MILYO

A. E. Na- Nagugutom ako. Ano bang ihahain ninyo para sa amin? PILANG Tiya, ano bang ihahain natin? Nagugutom na daw po si Ore. KA ALBINA Piniritong kamote at kape para pampainit ng tiyan. Pero hindi pa kami tapos sa paghahain dito kaya maghintay-hintay ka pa. ORE A. Ganoon po ba? Salamat po. (kay Milyo) Ano ka ba? Walang paghahanda e sinasabak mo agad ako. MILYO Ayaw mo naman kasing sabihin agad na “Pilang, iniirog kita.” Ang hina naman ng loob mo. ORE Ang dami-daming tao e. Nandiyan pa si Ka Albina. Ang taray-taray pa naman noon. KA ALBINA Ano iyon? Narinig ko ang pangalan ko diyan. ORE Wala ho. Wala. A. Kasi gusto ko lang hong malaman kung ilan ang natawag ninyo? (bibilangin ang mga lalaki) Aanim pa lang kaming nandito. KA ALBINA A ganoon ba? Sabi ni Ipyong, baka raw umabot sa sampu kayong lahat. PAKITO

(dadating sina Milyo, Ore, Pastor, Pakito, Ka Albina, Nati at Pilang, dala-dala ng mga babae ang mga kubyetas, inumin, at pagkain at daladala ng mga lalaki ang mga araro at ang kanilang mga kalabaw. Nauna na sina Ipyong at Fermin sa pag-aararo sa tubigan.) KA ALBINA Ipyong at Fermin talaga. Hindi pa hinintay ang ibang tutulong sa pag-araro. ORE (ibinaba ang dalang araro) Hayaan ho ninyo. Mukhang hindi pa naman ganoon katagal silang nakalusong. MILYO Teka. Nasaan ho si Ka Teryo?

(ibinaba ang dala) (sa manunood) Pastor talaga. Ayaw magpaalata. Alam naman naming si Pilang talaga ang gusto niya. Sa bagay, may iba diyang may gusto din kay Pilang. (lalapit kay Ore) Hindi mo tutulungan si Pilang? ORE Nahihiya pa ako. MILYO Mauunahan ka niyan ni Pastor e. Kailangan nating mag-araro bago umani. Hirap at tiyaga, kaibigan. Hirap at tiyaga. Hayaan mo, tutulungan kita. ORE

KA ALBINA (inihanda ang mga dalang gamit) Ang asawa ko’y hindi makakalusong. Natatakot na ata siya sa tubig. Sinusumpong na naman kasi ng rayuma. Mabuti na lang at nandiyan sina Ipyong at Fermin. Gusto pa ngang iurong ni Teryo ang pasuyo kasi ayaw niyang wala siya dito.

Tulungan ako? Ikaw nga diyan ay hindi makapangligaw-ligaw kapag hindi mo kami kasama ni Toning. MILYO Kaya nga kita tutulungan e. Kasi kasama kita noong binato ako ng walis ni Ka Ferda noong hinarana ko si Yola. O itong tulong ko.

Kaya pala mukhang mabigat ang mga matong na iyan. Kay-rami marail ng pagkain.

Oo naman. Mangyari’y isang buong tag-araw na hindi nilubayan ‘yan sa kariton. ASYONG Siyanga! Siyanga? MILYO Kain kasi ng kain ng saging. Baka magalusan pa ang mga magaganda mong kamay. Toning. (ibinaba ang dala) ASYONG ASYONG Aba nandito rin pala si Pilang. PASTOR ORE Huwag na. MILYO Hoy. Pagkarating sa kaliksihan sa tubigan ay walang tatalo sa aking kalabaw. PASTOR Pero. Kaya na namin ito ni Nati. ‘yong kalabaw mo. May gusto rin pala si Pastor kay Pilang. Kung hindi. Mahaba pa ang araw. Ang bango-bango ko ngayon. niyan. tutulungan ka namin. makakaisa kayo sa akin. Alam ko. ORE Alam ko. Asyong? Mainam ang mga baraso. Tama na ang tulong. (magpapatuloy sa ginagawa) ASYONG KA ALBINA O Milyo. FILO Hindi ka namin pinag-uusapan. Ore. (dadating sina Ka Punso. Matagal akong naligo kanina. FILO Pasensiya. matatalo ka si Pilang kanina. (kinakalabit si Ore) Ore. Huwag mo nang kulitin si Ore. Baka lalo pa akong mapasama niyan sa mga tulong ninyo. (pause) FILO Tila pusang nanunubok kung humila ang kalabaw ni Fermin a. Asyong. MILYO Kasi. (ibinaba ang dala) TONING Magandang umaga mga kaibigan. Ang tagal kasing tumae ni Filo. Tinong) MILYO Bakit ngayon lang ho kayo? KA PUNSO Paumanhin. Puro pagkain ang iniisip. Hayan nga naman. TONING (lalapitan ang kalabaw ni Asyong) Walang-wala iyang kalabaw ni Fermin sa bagong kalabaw ni Asyong. FERMIN Hoy! Narinig ko ang pangalan ko! Huwag ninyo akong pag-usapan ng masama diyan. May paglalagyan na rin ang pag-ibig nilang dalawa ni Gundang. Ang alaga ni Ore ang pinakamakisig at pinakamagaling. Ore. PILANG Huwag na. hindi ka pa naliligo. Magkakaroon ka din ng pagkakataon. Pastor. Nandito na pala kayo. PASTOR Ka Albina naman. ORE Ano? Wala akong… MILYO (sisingit at kakausapin si Ore) Nanonood si Pilang. Tinitibi ata ako e. Talaga namang ibang-iba ang mga hita ng kalabaw na iyan. ASYONG Aba. Hindi iyan totoo. (tuturo sa tubigan) Mukhang pagod na pagod. Ang lamig nga ng tubig e. Piniritong kamote at kape lang naman ang ihaain. mayroon na silang baay. Baka hindi ninyo matapos ang pagsusuyod ninyo. Ore.KA ALBINA Kayong mga lalaki talaga. PAKITO (sisingit) Mangyari’y nagpagawa naman ng bahay si Fermin. MILYO Kanina pa nga iyang si Pastor e. Si Osman ang pinakamagaling na kalabaw dito pagkarating sa pag-aararo. Di ba. Kulang na lang na magbigay si Pastor ng bulaklak. Ito na ang pagkakataon mo . Tuyong-tuyo ang mukha. Nilapitan na niya Kung hindi ka gagalaw. Magdadalawang taon pa lang di ba. PASTOR Bakit mo naman tinatanggihan ang aking pagtulong? PILANG TONING Siyanga. Ito ay isang tunay kalabaw. ASYONG PASTOR Ayos lang. Ore. PASTOR (lalapit sa mga babae) Tulungan na kita Pilang. Filo. TONING Talaga? Anong nangyari? MILYO Nanlamig ang kaibigan natin. Hayaan mo. Nanlamig. binibida mo sa akin kung paano mo sinuyod ang buong tubigan ni Ka Auring sa loob ng kalaating oras.

KA ALBINA A. Tapos piliin mo yung nanalo para tapos ang usapan. Kaya mo iyan. NATI Ang pangit naman ng payo ninyo. Kung masisindak ka’y masasabi mong mairap labanan sa girian. Pastor. nagkatagpo kami niyong taga-Dalig sa pasuyo ni Tandang Lucio sa Nabao. TONING Ore! Matatalo ka daw! ORE Tumahimik ka! KA ALBINA (Binigyan ng kape sina Fermin at Ipyong) Ano ba ang ginagawa ninyo? Magkape na kayo. Ang kalabaw ko naman ay ibig nang tumigil. Anong pinagkaiba noon? Galingan mo. NATI PASTOR (nakasakay sa kalabaw mula sa tubigan) Hayaan ninyo. PAKITO Ayan! Mukhang magiging maganda ito a. Ano Ore. Mauna na muna kayo. Tatawagin ko na ang mga MILYO lalaki. Inabot ako ng kalaating araw doon. Ka Albina. Magkape muna tayo. Ka Punso? Nagkairitan ba kayo ng mabuti? KA PUNSO Nahuhuli ako. TONING ASYONG Maganda ba ang kalabaw niya. MILYO Nasaan sina Ore at Pastor? (pasigaw) Hoy. Ka Punso? Sige. maliban kina Ore at Pastor) KA PUNSO Tama na muna iyang pagyayabang ninyo. Ore! (bubulong kay Milyo) Matatalo si Ore? MILYO NATI Ligaw. ito. KA PUNSO Natatandaan ko tuloy noong araw na si Juana ay nililigawan ko. Hinamon ako girian. (pasigaw sa mga nag-aararo) Totoo ang sinasabi ko. Sumabay ka na lang sa akin. NATI Bakit? May gusto sa isa sa dalawa ano? Ee. Ore? Di ba? Halina kayo. ORE (babalik sa kainan at pahingahan ang mga lalaki A. PASTOR KA ALBINA Totoo ba iyang sinasabi ni Milyo. Ang gilas ng tindig. Pastor.para sumikat at numingning. (pasigaw) Sisiw lang iyan sa ‘yo. Inay. Tara na at tulungan na nating magsuyod sina Ipyong at Fermin sa tubigan. Tama na nga iyan. . ORE ang ang sasabihin namin sa mga magulang mo? PILANG Wala namang magtatanan a. Magpainit muna kayo ng tiyan. (nakasakay sa kalabaw) Kailangan ba natin? Pwede sa susunod na lang? KA IPYONG Mabuti naman at kape na. Baka mag-away yung dalawa. ASYONG Anong nangyari. Siguradong titigilan ka na ng mga iyan. Nanliligaw sila. Ore! (bubulong kay Asyong) Matatalo si Ore. PILANG Ano ba ang gagawin ko? Nakakahiya naman kung pipili ako ng isa tapos ipagtatabuyan yung isa. Alam niyang nililigawan rin si Juana. Ginawa nyo namang sabong ang panliligaw ng dalawa. KA ALBINA E di hayaan mong magbasag-ulo. girian tayo? ORE Hay naku. FILO Mamaya na muna. Di ba. Manonood muna kami. Pilang. Gusto kong malaman kung talaga nga bang mas magaling ang alaga ni Ore kaysa sa akin. Kung wala kang gagawin ay baka hindi ka titigilan ng mga iyan. Ore. PAKITO ORE Oo na! Maggigirian kami ni Pastor. Pagurin na din ang alaga ko. PILANG Ang lamig naman noon. Tanan. Ore? Kalaating oras? Parang mahirap paniwalaan. Kaya mo iyan! Patunayan mo ang sarili mo. Kanina pang nagpapaalata sina Pastor at Ore a. Ore. Hindi ito ang oras para maduwag. hindi naman totoo iyang sinasabi mo. Nagpapakalalaki na naman ang mga iyan. Pampagising ng kaunti. (kukunin ng mga lalaki ang kanilang mga araro at kalabaw at sila ay susulong sa tubigan) NATI Hoy. E. Pagkabalik na pagkabalik nila. pareho mong hindian. E. Nakahanda na ang kape. MILYO KA PUNSO Maganda ang kalabaw niya. Sampung likaw na yata ay hindi ko pa nahahalataan ang kalabaw niya. Mas magandang ideya. Ano Tama si Asyong.

Baka matalo ka niyan. (pumilantik si Pastor) Ayan. Tutulungan ko si Asyong. lumalayu na ulit ang paggitan. Katapusan PASTOR Salamat. Magpahinga ka na muna rito. Hindi ba nahirapan? KA PUNSO Anong hindi nahirapan? Ayaw na ngang tumayo kinabukasan noong ipangsuyod ni Ama. Noong dalawampung likaw na kami ay pinilantik ng taga-Dalig. Ka Punso. ORE MILYO Maghintay ka lang. Naku. Abot na ang hingal. (lalapitan nina Asyong at Toning ang kalabaw ni Ore at huhugasan ito) MILYO (kukuha ng kape mula kay Nati) (sa manunood) Panalo si Pastor sa girian. Pero bumubula na ang bunganga. TINONG (mula sa tubigan) Handa ka na ba. bigla ba namang humiga ang alaga niya. Kaunti na akong hambalusin ng urang ni Ama. Mauunahan din kita. Ore. Pero siya nga ba ang nanalo? (titingin kay Ore. Ore! Huwag kang magpahuli! FERMIN (bumubula ang bunganga ng kalabaw ni Ore) Talagang gumagalaw ang kalabaw ni Ore. Walang duda.) PAKITO . pumilantik na rin si Pastor. FILO Wala kang kapantay. (sa ikatlong paglikaw/pag-ikot ay pantay na sina Pastor at Ore) PASTOR Walang sinabi sa ‘yo si Ore. TONING (sa ika-apat na paglikaw/pag-ikot ay nauna na muli ang si Pastor) Sige pa. Handa na ako. Akala niya ay maiiwan na niya ako. Akalain ko ba na hahamunin ka ni Pastor? ORE Ayos lang. Pastor! Pakainin mo ng putik! PASTOR Ang galing mo talaga. Ore? Gusto mo mauna ka. MILYO Ang kalabaw mo. Ore! Habol! (lalapit kay Ore) Pasensiya na Ore. Salamat. KA IPYONG (dadating sina Pastor at Ore. Pero noong pinaltik niya ang kanyang kalabaw. ASYONG Ako na ang maglilinis sa alaga mo. Mag-ingat ka. Partida. TINONG Ayan magsisimula na. Mukha ngang maganda ang girian na ito a. Mag-isa akong pinaghanap ng panggatong ng dalawang buwan para parusa sa akin. Mas nakakahiya naman kung hindi ko tatanggapin yung hamon niya. Ore! Huwag kang magpapatalo! FILO ASYONG Pastor! Ore! Magkalag muna kayo. naka-ngiting lalapit ni Pilang si Ore at aabutan si Ore ng kape) Mukhang magiging maganda ang ating araw ngayon. FERMIN Ayan. Kay-lalim ng labak na ginawa. KA PUNSO Mukhang ang kampanteng-kampante si Pastor. Humaabol na si Ore. Ang laki ng ngiti. (pipilantik si Ore sa kanyang kalabaw) Ang lakas ng pilantik.Bumubula na ang bunganga. Swerte’t nanalo ako. Nauna kaagad. Pastor! MILYO (sa ika-limang paglikaw/pag-ikot ay nagpatuloy si Pastor habang tumigil na ang kalabaw ni Ore) A! Tumigil ang kalabaw ni Ore! Tumigil na! (hiyawan) Hay. Babatiin ng mga kalalakihan si Pastor. Mag-isang pupunta sa isang tabi si Ore. Pastor. ORE Huwag na. Mag-kape ka na muna. (pumilantik si Ore sabay ng isang sutsot) O. (sabay na sumutsot ang dalawa sa kanilang kalabaw) TONING Ang liksi naman ng kalabaw ni Pastor. FILO Humahabol na siya. MILYO Dali. Pantay na sila. Bilisan mo. (naka-ngiti) Iyan lang ba ang kaya mo. (sa unang paglikaw/pag-ikot ay nauna si Pastor ngunit hindi malayo si Ore) MILYO Sugod. Talagang makisig ang kalabaw ni Pastor. Pastor. humahabol na ulit si Ore. KA PUNSO Oo nga. (sa pangalawang paglikaw/pag-ikot ay nauuna pa rin si Pastor at lumaki ang lamang niya kay Ore) Mukhang nahihirapan ang kaibigan ninyo sa paghabol lang.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful