ARALIN 9

EBOLUSYONG KULTURAL SA ASYA PANAHON NG LUMANG BATO O PALEOLITIKO

1. Ang panahon ng ng Lumang Bato o Paleolitiko ay may tatlong paghahati: Mababang Paleolitiko (Lower Paleolithic); Gitnang Paleolitiko (Middle Paleolithic); at Mataas na Paleolitiko (Upper Paleolithic). Kahit na pangkalahatan, ang mga taong Paleolitiko ay mga mga mangangaso (hunters) at taga- kolekta ng pagkain (food gatherers), may nalinang silang katangian ng kultura sa tatlong panahon ng Paleolitiko. a. Mababang Paleolitiko- Sa panahon ng Mababa at Gitnang Paleolitiko, ang pangunahing kagamitang bato ay ang pebbles tools at hand ax. Hugis peras an gang hand ax: bilugan ang dulo upang hawakan at medyo matulis sa itaas upang makahiwa. Nagawa ang hand ax sa pamamagitan ng pagtapyas sa mga gilid ng isang bato hanggang sa maiwan ang gitna (core) nito. Ang mga natapyas na bato ay tinatawag na flakes. Ang gumamit ng kagamitang bato na ito ay mga mangangaso, at sila rin ang nakatuklas ng apoy. Palipat- lipat sila ng tirahan depende sa suplay ng pagkain. Ito ang tinatawag na pamumuhay nomadiko. b. Gitnang Paleolitiko- natuklasan ng mga tao, particular ng mga Homo Sapiens, na may pakinabang ang mga natapyas na bato- ang mga flake. Sa panahong ito ng Gitnang Paleolitiko, naging pangkaraniwan din ang paggamit ng apoy, pagtira sa mga kweba at ang paglilibing sa patay. Dahil sa mga katangiang ito , ipinalalagay na higit na mataas na uri ng komunikasyon at samahan ang nalinang ng mga tao sa Gitnang Paleolitiko. c. Mataas na Paleolitiko- ang mga tao, na kinakatawan ng Cro- Magnon (Homo Sapiens Sapiens) ay nakapaglinang ng higit sa sopistikadong mga kagamitang bato. Ito ay ang mga blade tools. Dito naganap ang artistikong pagpapahayag ng mga tao. Halimbawa nito ang cave paintings. Nakapaloob sa Pleintocene o Ice Age ang Panahong Paleolitiko. 2. Panahon ng Gitnang Bato o Mesolitiko. Para sa mga tao higit nilang napabuti ang mga dati ng kagamitang bato sa mga tinatawag na microlith, mga blade tool na higit na matulis at maliit kaysa dati. Sa panahong ito nagsimulang mag-alaga ng hayop ang mga tao. Bunga nito, ang pananatili ng mga tao sa isang lugar ay higit na matagal kaysa sa dati. Nagkaroon ng pamayanang permanente at nayong magsasaka.

cereal at puno ng mulberry sa hilagang China. y Namulat ang sinaunang tao sa paggamit ng iba t-ibang metal mula sa tanso. PAGBUBUOD y Tanda ng matalinong tao ang kakayahan ng gumawa ng mga gamit na mula sa bato. ang mga unang magsasaka ay nagsaka ng cereal at bulak sa Indus sa Timog-Asya.3. radikal ang pagbabago sa buhay ng tao ang magaganap. Ito ang Panahong Neolitiko at mula at mula sa panahong ito. Sa dulong bahagi ng Neolitiko. malilinang ang mga lungsod na siyang magiging sentro ng pag-unlad. y Mataas ang antas na ispiritwal ang Kulturang Paleolitiko. y Malaki ang naging pagbabago ng kultura ng sinaunang tao sa kanilang pagkakatuklas ng pagsasaka at pagpapaamo ng hayop. Ito ang copper. y Sa Asya. Panahon ng Metal. y Umasa ng malaki sa kapaligiran ang mga taong Paleolitiko. . ang agrikultura. Ito ang proseso ng urbanisasyon at mula rito tatahakin ng tao ang landas tungo sa sibilisasyon. bronze at iron na nagsilbi bilang mga kagamitan at sandata. mapapalitan ang mga kagamitang baton g mga metal. bronse at bakal. Panahon ng mga Bagong Bato o Neolitiko. Mula sa mga unang pamayanang agricultural. lalong naging maigting ang mga pagbabagong naganap sa buhay ng tao. Nagsimulang maging sedentary ang pamumuhay ng tao noong natuklasan ang pagsasaka. palay at halamang ugat sa Timog Silangang Asy. y Nagsimulang maging kaibigan ng tao ang aso noong Panahong Mesolitiko. Sa pagkakaroon ng higit na sopistikadong kagamitang metal kumpara sa dating kagamitang bato. Bunsod nito an gang pagkatuklas at higit pang pagpapabuti ng isang rebolusyong aktibidad. y Nagkaroon ng ideya na gumawa ng imbakan ng pagkain ng higit sa kanilang pangngailangan (surplus). 4.

at diyosa ng ilog. Ilan sa mga unang naulat na diyos ay diyos o diyosa ng pag-ani at fertility. SISTEMANG PAMPULITIKA AT PANG. Noong simula. Ang mga diyos ay sumisimbolo sa mga pwersa ng kalikasan. ang sibilisasayon ay masalimuot na pamumuhay sa lungsod. ang salitang kabihasnan na kadalasang ginagamit bilang kaisng kahulugan ng sibilisasyon ay katutubo na salita sa Pilipinas.ARALIN 10 MGA SINAUNANG KABIHASNAN SA ASYA MGA BATAYANG SALIK SA PAGBUBUO NG KABIHASNAN Ang Sibilisasyon ay mula sa salitang ugat na civitas. Nagmula ang kapangyarihan ng pari sa kanilang kaalaman at kakayahan na kausapin ang diyos at diyosa. *dahil sa magagaling na artisano. Ibig sabihin ng civitas ay lungsod. na sa salitang Latin. ANG PAMAYANANG NEOLITIKO BAGO ANG SUMER Bago lumitaw ang mga lungsod. lalong umunlad ang pakikipagkalakalan sa karatig-pook. Nasa silangang bahagi ang lambak-ilog ng Tigris at Euphrates. Kilala ang lugar na ito bilang Fertile Cresent dahil sa hugis nito. ang namumuno sa mga lungsod ay matatas na pari. KABIHASNANG SUMER May isang arko ng matabang lupa sa Kanlurang Asya mula sa Persian Gulf hanggang sa dalampasigan ng Mediterranean Sea.Mula ito sa salitang ugat na bihasa na ang ibig sabihin ay eksperto o magaling. . Ekonomiya *pangangalakala at pagpapatakbo ng sariling negosyo. Sa kabilang banda.estado o city state ng Kabihasnang Sumer sa Mesopotamia. may ilang pamayanang neolitiko ang lumitaw sa rehiyon sa labas ng Mesopotamia.EKONOMIYA Ang Sumer ay itinuturing na pinakamatanda at pinakaunang kabihasnan sa buong daigdig. diyos o diyosa ng araw. Kung gayon.

ginto at kabibe. paggawa ng dike Pag-oopera Pugon Fraction at square root Prinsipyo ng calculator Unang organisadong pwersang paggawa Unang gumamit ng hayop(toro) sa pag-araro KABIHASNANG INDUS y gumawa ng irigasyon. *gumawa ng alahas na yari sa mamahaling bato at metal *nalinang ang galing ng mga artisano sa paggawa ng mga bagay dahil sa pagtuklas at pagkilala ng bakal. rampa. Naniniwala sa maraming diyosa ang mga Sumerian.gumawa ng mga alahas na gawa sa garing. . paghabi ng mga mamahaling lana at lino bilang kalakal Nakaimbento ng unang paraan ng pagpapalitan--paggamit ng cacao bilang pamalit ng kalakal Nakaimbento ng unang unang sistema ng panukat ng timbang o haba Unang lugsod-estado Paggamit ng prinsipyo ng algebra at ang sistema ng pagbilang na nakabatay sa 60 Kalendaryong lunar na may 12 buwan Paggamit ng cuneiform at pagsulat sa luwad Paggamit ng laryo na yari sa luwad(clay tablet) Dome at vault sa arkitektura at inhenyeriya Ziggurat(templo para sa mga diyos). SISTEMANG PANREHIYON Ang mga ziggurat o templo ay tahanan ng mga diyos ng mga Sumerian.*ilang iskolar an ang nahukay na libu-libung maliliit at silindrikal na selyo ay ginagamit ng mga Babylonian sa kanilang kalakalan.kanal at dike ang mga Dravidan upang makontrol ang pag-apaw ng tubig sa Indus. *pinaunlad nila ang kalakalan at negosyo. KONTRIBUSYON NG SUMER SA KABIHASNANG PANDAIGDIG y y y y y y y y y y y y y y y y y y Unang nakaimbento ng gulong at karwahe na hila ng asno Paggatas ng baka. Apat sa pinakamahalaga nilang diyos ay paniniwalaang siyang may control sa sandaigdigan.

3. Halimbawa: NGALAN: TIRAHAN: 1. Mandaya Davao Del Norte 7. Tiruray Cotabato at Davao 2. Subanon Zamboanga Del Sur 4. Manobo Agusan Del Sur 6. 2. Mandaya Davao Del Norte 7. Halimbawa: NGALAN: TIRAHAN: 1.MGA PAMAYANANG NEOLITIKO BAGO ANG SHANG . Bilaan Davao. Tiruray Cotabato at Davao Tiboli Cotabato Subanon Zamboanga Del Sur Higaonon Bukidnon. Agusan 5.ibang grupo na nakatira sa Pilipinas. Agusan 5. Subanon Zamboanga Del Sur 4. Tiboli Cotabato 3.ibang grupo na nakatira sa Pilipinas. Higaonon Bukidnon. Agusan . Bagobo Cotabato 9. Bagobo Cotabato 9. Halimbawa: NGALAN: TIRAHAN: 1. Mansaka Davao DelNorte 8.Ang Pamayanang Kultural ay ang mga iba't.Ang Pamayanang Kultural ay ang mga iba't.ibang grupo na nakatira sa Pilipinas. Tiruray Cotabato at Davao 2. 4. Cotabato 10. Tisaday South Cotabato . Cotabato 10.Ang Pamayanang Kultural ay ang mga iba't. Bilaan Davao. Mansaka Davao DelNorte 8. Tiboli Cotabato 3. Tisaday South Cotabato . Manobo Agusan Del Sur 6. Higaonon Bukidnon.

at matatayog at malalapad na pader. Insus at shang sa halos magkakaparehong katangiang heograpikal. Ang mga lungsod na umusbong sa tatlong kabihasnan ang sentrong pampulitika at panlipunan. Bagobo Cotabato 9. panrelihiyon. Manobo Agusan Del Sur 6. Mandaya Davao Del Norte 7. Bilaan Davao. palamuti. ziggurat at ibang templo. Mansaka Davao DelNorte 8.5. at natamong pagbabago tulad ng sistema ng pagsusulat. Lalong umunlad ang kultura sa paglitaw ng mas komplikadong sitema ng paniniwalang ispiritwal. alahas. y y .ang lambak-ilog. imbakan ng tubig. sandata. may nabuong uring panlipunan. at kagamitan. Cotabato 10. may pagkakapareho sila sa sistemang pulitikal. Batay sa mga artifact at uri ng bahay. malalaking gusali at proyekto tulad ng kanal. May organisado at sentralisadong pamahalaan na pinamumunuan ng paring hari at kalaunan. imbakan ng butyl. ng mga pari. Tisaday South Cotabato PAGBUBUOD y Umusbong ang mga kabihasnang Sumer. Hindi man magkakasabay na lumitaw . likahang sining tulad ng mga tapayan.

C. MITO ANG PINAGMULAN AT SINAUNANG KAISIPAN NG TIMOG SILANGANG ASYA Sa mga taga Timog Silangang Asya. ANG ISLAMIKONG KAISIPAN UKOL SA PAMUMUNO S AKANLURANG ASYA Ang tagapagtatag ng relihiyon na si Mohammad ay pinaniniwalaang seal of the prophets o ang huling propeta na magpapahayag ng mensahe ni Allah sa sanlibutan.) 2. .) IMPERYONG GUPTA (320 AD . amy malakas na ugnayan ang kanilang mga sinaunang pinuno sa kanilang mga diyos.185 B.510 AD) 3.C. . ang kanilang Imperyo ay Zhongguo o Gitang Kaharian na nangangahulugang sila sentro ng daigdig. may sarili rin itong kultura at paniniwala kung sino sila at kung ano ang kanilang katayuan sa daigdig. PAGBUBUO y y Ang pundasyon ng pagkabuo ng mga sinaunang kabihasnan ay ang mga asyanong kaisipan na uminog sa relihiyon at uri ng pamumuhay.ARALIN 11 MGA KABIHASNANG ASYANO SA PAGBUO NG IMPERYO Ang imperyo ay mas malaki kaysa sa kaharian at maraming at makukuha sa pamamagitan ng pagsakop sa ibang kaharian isang lungsod na pinamumunoan ng isang emperador! IMPERYONG MAURYA (320 B. ANG DEVARAJA AT CAKRAVARTIN SA INDIA AT SA TIMOG SILANGANG ASYA Namuno ang hari sa pagsasagawa ng ritwal paras a mga Diyos tulad ng Sp[ring Festival at Rain Festival.) IMPERYONG MUGHAL ANG BANAL NA PINAGMULAN NG EMPERADOR NG JAPAN AT KOREA Bagamat humiram ng kultura ang Japan sa China. Para sa mga Tsino. sinbolo ng kapangayarihan at katayuan ng hari ang putting paying at royal elephant o elepante.

ang mga hari ay kinikilala bilang devaraja o ahring diyos. Ang mga Caliph at sulatan ang siyang pinunong pulitikal at panrelihiyon sa Kanlurang Asya. o kagalingan. Sa India. tapang.y y y y Ang mga Emperador ng mga Tsino ay anak ng langit(Son Of Heaven) na namumuno dahil sa Kapahintulutan o Basbas ng Langit (Mandate of Heaven) Ang mga Hari o pinuno sa Timog Sialngang Asya ay pinaniniwalaang mg men of prowess o mga lalaking may kakaibang angking talino. .

y y y y Imperyong Akkadian (circa 2700-2230 B.) Imperyong Babylonia I (circa 1790-1595 B.E. Assyrian.) Imperyong Chaldean o Babylonian II (612-539 B.ARALIN 12 ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON: KANLURANG ASYA ANG PAGLITAW NG MGA KATUTUBONG IMPERYO SA MESOPOTAMIA Ang kasaysayan ng Mesopotamia ay kakikitaan ng pamamayani at pagbagsak ng iba tibang katutubong kaharian at imperyo.) MGA KABIHASNAN NG MGA KALAPIT-LUGAR NG MESOPOTAMIA y y y y y Aramean Lyndian Phoenician Hebrew Hittite ANG PAGLITAW NG IBA PANG MGA KATUTUBO AT NG MGA DAYUHANG IMPERYO SA REHIYON y y y y y Imperyong Persian o Achaemenid Imperyong Macedonian Imperyong Roman Imperyong Parthian Imperyong Sassanid . Ilan sa mga ito ay ang Akakdian.C.E. Hebrew. Phoenician.C. at Persian.E.C. Babylonian.) Imperyong Assyrian (circa 745-612 B.C.E. Hittite.

PAGBUBUOD y y y Sa Mesopotamia matatagpuan ang pinakaunang kabihasnan sa buong daigdig. lumakas ang mga Muslim at ipinalaganap nila ang Islam. Sa paglipas ng Sumer. at Assyria Sa pagbagsak ng mga Persian bilang makapangyarihang pwersa sa Kanlurang Asya. tatlong imperyo ang lumitaw rito: Akkadia. Babylonia. .

C. CHINA y y y y y y y KOREA y y y y y y JAPAN y y y y y Ang Liping Yamato at Nara Ang Fujiwara Ang Minamoto Ang Ashikaga Ang Shogunato ng Togugawa Gojoeon o Lumang Joseon Tatlong Kaharian Pinag-isang Silla Balhae Goryeo o Koryo Joseon o Yi Zhou o Chou (1122 B.C. -221 B.C.E) Qin o Ch in (221-206 B.E) Song (589-6180 C.E.E) Tang (618-907 C.) .E) Yuan (1278-1368 C.C.E. Korea at Japan.E -220 C.ARALIN 13 ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON: SILANGAN AT HILAGANG ASYA SILANGANG ASYA Ang rehiyon ng Silangang Asya ay binubuo ng tatlong sentro ng kalinangan o kultura: ang China.E) Han (206 B.E) Song o Sung (960-1278 C.

Korea at Japan.HILAGANG ASYA y y y Imperyong Mongol Pananalakay ni Timur Imperyong Turk PAGBUBUOD: y y y y y May tatlong sentro ng kultura sa Silangang Asya. Pinakaunang nabuo an gang kabihasnang China sa Huang Ho. . Nabuo sa Chian ang isang sistemang imperial at aristokratiko sa Korea. Sa Japan ay may sistemang Imperyal at military. Pinakamahalagang uring panlipunan ang samurai na may sariling tradisyon ng katapatan at karangalan ayon sa Bushido.ang China. Malaki ang papel ng heograpiya sa ugnayan ng tatlong bansa sa isa t-isa.

Dalawang katutubong imperyo ang umusbong sa Timog Asya sa panahong ito: ang Maurya at Gupta. Ang mga mananalakay ng Timog-Asya sa panahong ito ay ang mga Indo-Aryan. Greek. . at mga Mogul. Kushan. Tinangkilik ng Imperyong Maurya ang Buddhism at pinalaganap ito sa bahagi ng Asya samantalng tinangkilik ng Imperyong Gupta ang Hinduism.ARALIN 14 ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON: TIMOG ASYA y y y y y y y y y y y y Ang mga Ido-Aryan Panahong Vedic Panahong Epiko Pagkatatag ng Sistemang Caste Ang Panitikan ng mga Indo-Aryan Si Alexander the Great Imperyong Maurya Ang mga Kushan Imperyong Gupta Mga Muslim na Mananalakay Ang mga Mogul at ang Imperyong Mogul Ang Ambag ng mga Mogul PAGBUBUOD: y y y y Nakaranas ang Timog-Asya ng iba t-ibang pananalakay noong sinaunang panahon.

Reynaldo Estrada . Andrion II.Mahogany Ipinasa kay: Mr.Proyekto Sa Araling Panlipunan Ipinasa ni: Roldan Kyle C.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful