ARALIN 9

EBOLUSYONG KULTURAL SA ASYA PANAHON NG LUMANG BATO O PALEOLITIKO

1. Ang panahon ng ng Lumang Bato o Paleolitiko ay may tatlong paghahati: Mababang Paleolitiko (Lower Paleolithic); Gitnang Paleolitiko (Middle Paleolithic); at Mataas na Paleolitiko (Upper Paleolithic). Kahit na pangkalahatan, ang mga taong Paleolitiko ay mga mga mangangaso (hunters) at taga- kolekta ng pagkain (food gatherers), may nalinang silang katangian ng kultura sa tatlong panahon ng Paleolitiko. a. Mababang Paleolitiko- Sa panahon ng Mababa at Gitnang Paleolitiko, ang pangunahing kagamitang bato ay ang pebbles tools at hand ax. Hugis peras an gang hand ax: bilugan ang dulo upang hawakan at medyo matulis sa itaas upang makahiwa. Nagawa ang hand ax sa pamamagitan ng pagtapyas sa mga gilid ng isang bato hanggang sa maiwan ang gitna (core) nito. Ang mga natapyas na bato ay tinatawag na flakes. Ang gumamit ng kagamitang bato na ito ay mga mangangaso, at sila rin ang nakatuklas ng apoy. Palipat- lipat sila ng tirahan depende sa suplay ng pagkain. Ito ang tinatawag na pamumuhay nomadiko. b. Gitnang Paleolitiko- natuklasan ng mga tao, particular ng mga Homo Sapiens, na may pakinabang ang mga natapyas na bato- ang mga flake. Sa panahong ito ng Gitnang Paleolitiko, naging pangkaraniwan din ang paggamit ng apoy, pagtira sa mga kweba at ang paglilibing sa patay. Dahil sa mga katangiang ito , ipinalalagay na higit na mataas na uri ng komunikasyon at samahan ang nalinang ng mga tao sa Gitnang Paleolitiko. c. Mataas na Paleolitiko- ang mga tao, na kinakatawan ng Cro- Magnon (Homo Sapiens Sapiens) ay nakapaglinang ng higit sa sopistikadong mga kagamitang bato. Ito ay ang mga blade tools. Dito naganap ang artistikong pagpapahayag ng mga tao. Halimbawa nito ang cave paintings. Nakapaloob sa Pleintocene o Ice Age ang Panahong Paleolitiko. 2. Panahon ng Gitnang Bato o Mesolitiko. Para sa mga tao higit nilang napabuti ang mga dati ng kagamitang bato sa mga tinatawag na microlith, mga blade tool na higit na matulis at maliit kaysa dati. Sa panahong ito nagsimulang mag-alaga ng hayop ang mga tao. Bunga nito, ang pananatili ng mga tao sa isang lugar ay higit na matagal kaysa sa dati. Nagkaroon ng pamayanang permanente at nayong magsasaka.

Ito ang copper. Sa pagkakaroon ng higit na sopistikadong kagamitang metal kumpara sa dating kagamitang bato. y Nagsimulang maging kaibigan ng tao ang aso noong Panahong Mesolitiko. bronze at iron na nagsilbi bilang mga kagamitan at sandata. y Mataas ang antas na ispiritwal ang Kulturang Paleolitiko. Bunsod nito an gang pagkatuklas at higit pang pagpapabuti ng isang rebolusyong aktibidad. Sa dulong bahagi ng Neolitiko. PAGBUBUOD y Tanda ng matalinong tao ang kakayahan ng gumawa ng mga gamit na mula sa bato. Mula sa mga unang pamayanang agricultural. bronse at bakal. Ito ang Panahong Neolitiko at mula at mula sa panahong ito. Panahon ng Metal. y Malaki ang naging pagbabago ng kultura ng sinaunang tao sa kanilang pagkakatuklas ng pagsasaka at pagpapaamo ng hayop. y Sa Asya. y Nagkaroon ng ideya na gumawa ng imbakan ng pagkain ng higit sa kanilang pangngailangan (surplus). y Umasa ng malaki sa kapaligiran ang mga taong Paleolitiko. 4. ang agrikultura. . Panahon ng mga Bagong Bato o Neolitiko. Nagsimulang maging sedentary ang pamumuhay ng tao noong natuklasan ang pagsasaka. palay at halamang ugat sa Timog Silangang Asy. y Namulat ang sinaunang tao sa paggamit ng iba t-ibang metal mula sa tanso. malilinang ang mga lungsod na siyang magiging sentro ng pag-unlad. lalong naging maigting ang mga pagbabagong naganap sa buhay ng tao. mapapalitan ang mga kagamitang baton g mga metal. cereal at puno ng mulberry sa hilagang China.3. ang mga unang magsasaka ay nagsaka ng cereal at bulak sa Indus sa Timog-Asya. Ito ang proseso ng urbanisasyon at mula rito tatahakin ng tao ang landas tungo sa sibilisasyon. radikal ang pagbabago sa buhay ng tao ang magaganap.

Nagmula ang kapangyarihan ng pari sa kanilang kaalaman at kakayahan na kausapin ang diyos at diyosa. Ibig sabihin ng civitas ay lungsod. at diyosa ng ilog.EKONOMIYA Ang Sumer ay itinuturing na pinakamatanda at pinakaunang kabihasnan sa buong daigdig. Ekonomiya *pangangalakala at pagpapatakbo ng sariling negosyo. KABIHASNANG SUMER May isang arko ng matabang lupa sa Kanlurang Asya mula sa Persian Gulf hanggang sa dalampasigan ng Mediterranean Sea. Sa kabilang banda. ang salitang kabihasnan na kadalasang ginagamit bilang kaisng kahulugan ng sibilisasyon ay katutubo na salita sa Pilipinas.Mula ito sa salitang ugat na bihasa na ang ibig sabihin ay eksperto o magaling. ANG PAMAYANANG NEOLITIKO BAGO ANG SUMER Bago lumitaw ang mga lungsod. ang sibilisasayon ay masalimuot na pamumuhay sa lungsod. Nasa silangang bahagi ang lambak-ilog ng Tigris at Euphrates. Kung gayon. may ilang pamayanang neolitiko ang lumitaw sa rehiyon sa labas ng Mesopotamia. ang namumuno sa mga lungsod ay matatas na pari.ARALIN 10 MGA SINAUNANG KABIHASNAN SA ASYA MGA BATAYANG SALIK SA PAGBUBUO NG KABIHASNAN Ang Sibilisasyon ay mula sa salitang ugat na civitas. Noong simula. lalong umunlad ang pakikipagkalakalan sa karatig-pook. Kilala ang lugar na ito bilang Fertile Cresent dahil sa hugis nito. SISTEMANG PAMPULITIKA AT PANG. diyos o diyosa ng araw. Ilan sa mga unang naulat na diyos ay diyos o diyosa ng pag-ani at fertility. Ang mga diyos ay sumisimbolo sa mga pwersa ng kalikasan. .estado o city state ng Kabihasnang Sumer sa Mesopotamia. na sa salitang Latin. *dahil sa magagaling na artisano.

gumawa ng mga alahas na gawa sa garing. paghabi ng mga mamahaling lana at lino bilang kalakal Nakaimbento ng unang paraan ng pagpapalitan--paggamit ng cacao bilang pamalit ng kalakal Nakaimbento ng unang unang sistema ng panukat ng timbang o haba Unang lugsod-estado Paggamit ng prinsipyo ng algebra at ang sistema ng pagbilang na nakabatay sa 60 Kalendaryong lunar na may 12 buwan Paggamit ng cuneiform at pagsulat sa luwad Paggamit ng laryo na yari sa luwad(clay tablet) Dome at vault sa arkitektura at inhenyeriya Ziggurat(templo para sa mga diyos). . paggawa ng dike Pag-oopera Pugon Fraction at square root Prinsipyo ng calculator Unang organisadong pwersang paggawa Unang gumamit ng hayop(toro) sa pag-araro KABIHASNANG INDUS y gumawa ng irigasyon. SISTEMANG PANREHIYON Ang mga ziggurat o templo ay tahanan ng mga diyos ng mga Sumerian. Apat sa pinakamahalaga nilang diyos ay paniniwalaang siyang may control sa sandaigdigan.ginto at kabibe.kanal at dike ang mga Dravidan upang makontrol ang pag-apaw ng tubig sa Indus. *gumawa ng alahas na yari sa mamahaling bato at metal *nalinang ang galing ng mga artisano sa paggawa ng mga bagay dahil sa pagtuklas at pagkilala ng bakal. KONTRIBUSYON NG SUMER SA KABIHASNANG PANDAIGDIG y y y y y y y y y y y y y y y y y y Unang nakaimbento ng gulong at karwahe na hila ng asno Paggatas ng baka.*ilang iskolar an ang nahukay na libu-libung maliliit at silindrikal na selyo ay ginagamit ng mga Babylonian sa kanilang kalakalan. rampa. *pinaunlad nila ang kalakalan at negosyo. Naniniwala sa maraming diyosa ang mga Sumerian.

Tiruray Cotabato at Davao Tiboli Cotabato Subanon Zamboanga Del Sur Higaonon Bukidnon. Mandaya Davao Del Norte 7. Agusan 5.Ang Pamayanang Kultural ay ang mga iba't. Manobo Agusan Del Sur 6.ibang grupo na nakatira sa Pilipinas. Halimbawa: NGALAN: TIRAHAN: 1. Mansaka Davao DelNorte 8. Higaonon Bukidnon.Ang Pamayanang Kultural ay ang mga iba't. Bagobo Cotabato 9. Cotabato 10. Tiruray Cotabato at Davao 2. Agusan . Tisaday South Cotabato .ibang grupo na nakatira sa Pilipinas. Subanon Zamboanga Del Sur 4. Bilaan Davao. Cotabato 10. 3. Tiruray Cotabato at Davao 2.ibang grupo na nakatira sa Pilipinas. Tiboli Cotabato 3. Tisaday South Cotabato . Agusan 5. Halimbawa: NGALAN: TIRAHAN: 1. 4. 2. Bilaan Davao. Manobo Agusan Del Sur 6. Mandaya Davao Del Norte 7. Halimbawa: NGALAN: TIRAHAN: 1.Ang Pamayanang Kultural ay ang mga iba't. Bagobo Cotabato 9. Subanon Zamboanga Del Sur 4. Tiboli Cotabato 3. Mansaka Davao DelNorte 8. Higaonon Bukidnon.MGA PAMAYANANG NEOLITIKO BAGO ANG SHANG .

Manobo Agusan Del Sur 6. Insus at shang sa halos magkakaparehong katangiang heograpikal. Lalong umunlad ang kultura sa paglitaw ng mas komplikadong sitema ng paniniwalang ispiritwal. at natamong pagbabago tulad ng sistema ng pagsusulat. Ang mga lungsod na umusbong sa tatlong kabihasnan ang sentrong pampulitika at panlipunan. Batay sa mga artifact at uri ng bahay. Bagobo Cotabato 9. may pagkakapareho sila sa sistemang pulitikal.5. Bilaan Davao. Hindi man magkakasabay na lumitaw . Tisaday South Cotabato PAGBUBUOD y Umusbong ang mga kabihasnang Sumer. ng mga pari. May organisado at sentralisadong pamahalaan na pinamumunuan ng paring hari at kalaunan. at matatayog at malalapad na pader. may nabuong uring panlipunan. panrelihiyon. imbakan ng tubig. malalaking gusali at proyekto tulad ng kanal. y y . Mansaka Davao DelNorte 8. sandata. ziggurat at ibang templo. alahas. Mandaya Davao Del Norte 7.ang lambak-ilog. Cotabato 10. palamuti. at kagamitan. imbakan ng butyl. likahang sining tulad ng mga tapayan.

MITO ANG PINAGMULAN AT SINAUNANG KAISIPAN NG TIMOG SILANGANG ASYA Sa mga taga Timog Silangang Asya. . may sarili rin itong kultura at paniniwala kung sino sila at kung ano ang kanilang katayuan sa daigdig.510 AD) 3.C.) IMPERYONG MUGHAL ANG BANAL NA PINAGMULAN NG EMPERADOR NG JAPAN AT KOREA Bagamat humiram ng kultura ang Japan sa China. sinbolo ng kapangayarihan at katayuan ng hari ang putting paying at royal elephant o elepante.ARALIN 11 MGA KABIHASNANG ASYANO SA PAGBUO NG IMPERYO Ang imperyo ay mas malaki kaysa sa kaharian at maraming at makukuha sa pamamagitan ng pagsakop sa ibang kaharian isang lungsod na pinamumunoan ng isang emperador! IMPERYONG MAURYA (320 B. ang kanilang Imperyo ay Zhongguo o Gitang Kaharian na nangangahulugang sila sentro ng daigdig. . Para sa mga Tsino. amy malakas na ugnayan ang kanilang mga sinaunang pinuno sa kanilang mga diyos. ANG DEVARAJA AT CAKRAVARTIN SA INDIA AT SA TIMOG SILANGANG ASYA Namuno ang hari sa pagsasagawa ng ritwal paras a mga Diyos tulad ng Sp[ring Festival at Rain Festival.) 2.) IMPERYONG GUPTA (320 AD .185 B. PAGBUBUO y y Ang pundasyon ng pagkabuo ng mga sinaunang kabihasnan ay ang mga asyanong kaisipan na uminog sa relihiyon at uri ng pamumuhay. ANG ISLAMIKONG KAISIPAN UKOL SA PAMUMUNO S AKANLURANG ASYA Ang tagapagtatag ng relihiyon na si Mohammad ay pinaniniwalaang seal of the prophets o ang huling propeta na magpapahayag ng mensahe ni Allah sa sanlibutan.C.

y y y y Ang mga Emperador ng mga Tsino ay anak ng langit(Son Of Heaven) na namumuno dahil sa Kapahintulutan o Basbas ng Langit (Mandate of Heaven) Ang mga Hari o pinuno sa Timog Sialngang Asya ay pinaniniwalaang mg men of prowess o mga lalaking may kakaibang angking talino. ang mga hari ay kinikilala bilang devaraja o ahring diyos. o kagalingan. tapang. Ang mga Caliph at sulatan ang siyang pinunong pulitikal at panrelihiyon sa Kanlurang Asya. . Sa India.

Assyrian. Phoenician.E. Hittite.C. at Persian.) Imperyong Babylonia I (circa 1790-1595 B.) MGA KABIHASNAN NG MGA KALAPIT-LUGAR NG MESOPOTAMIA y y y y y Aramean Lyndian Phoenician Hebrew Hittite ANG PAGLITAW NG IBA PANG MGA KATUTUBO AT NG MGA DAYUHANG IMPERYO SA REHIYON y y y y y Imperyong Persian o Achaemenid Imperyong Macedonian Imperyong Roman Imperyong Parthian Imperyong Sassanid . Babylonian.C.) Imperyong Assyrian (circa 745-612 B.) Imperyong Chaldean o Babylonian II (612-539 B. y y y y Imperyong Akkadian (circa 2700-2230 B.E.E.C. Hebrew.ARALIN 12 ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON: KANLURANG ASYA ANG PAGLITAW NG MGA KATUTUBONG IMPERYO SA MESOPOTAMIA Ang kasaysayan ng Mesopotamia ay kakikitaan ng pamamayani at pagbagsak ng iba tibang katutubong kaharian at imperyo.C.E. Ilan sa mga ito ay ang Akakdian.

tatlong imperyo ang lumitaw rito: Akkadia. Babylonia. Sa paglipas ng Sumer. . lumakas ang mga Muslim at ipinalaganap nila ang Islam.PAGBUBUOD y y y Sa Mesopotamia matatagpuan ang pinakaunang kabihasnan sa buong daigdig. at Assyria Sa pagbagsak ng mga Persian bilang makapangyarihang pwersa sa Kanlurang Asya.

C.E) Yuan (1278-1368 C. Korea at Japan.E.E -220 C.E.C. CHINA y y y y y y y KOREA y y y y y y JAPAN y y y y y Ang Liping Yamato at Nara Ang Fujiwara Ang Minamoto Ang Ashikaga Ang Shogunato ng Togugawa Gojoeon o Lumang Joseon Tatlong Kaharian Pinag-isang Silla Balhae Goryeo o Koryo Joseon o Yi Zhou o Chou (1122 B.E) Tang (618-907 C.E) Han (206 B.C.C. -221 B.) .ARALIN 13 ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON: SILANGAN AT HILAGANG ASYA SILANGANG ASYA Ang rehiyon ng Silangang Asya ay binubuo ng tatlong sentro ng kalinangan o kultura: ang China.E) Song o Sung (960-1278 C.E) Qin o Ch in (221-206 B.E) Song (589-6180 C.

Nabuo sa Chian ang isang sistemang imperial at aristokratiko sa Korea. Pinakamahalagang uring panlipunan ang samurai na may sariling tradisyon ng katapatan at karangalan ayon sa Bushido. Sa Japan ay may sistemang Imperyal at military. Pinakaunang nabuo an gang kabihasnang China sa Huang Ho. Malaki ang papel ng heograpiya sa ugnayan ng tatlong bansa sa isa t-isa. Korea at Japan.ang China.HILAGANG ASYA y y y Imperyong Mongol Pananalakay ni Timur Imperyong Turk PAGBUBUOD: y y y y y May tatlong sentro ng kultura sa Silangang Asya. .

.ARALIN 14 ANG ASYA SA SINAUNANG PANAHON: TIMOG ASYA y y y y y y y y y y y y Ang mga Ido-Aryan Panahong Vedic Panahong Epiko Pagkatatag ng Sistemang Caste Ang Panitikan ng mga Indo-Aryan Si Alexander the Great Imperyong Maurya Ang mga Kushan Imperyong Gupta Mga Muslim na Mananalakay Ang mga Mogul at ang Imperyong Mogul Ang Ambag ng mga Mogul PAGBUBUOD: y y y y Nakaranas ang Timog-Asya ng iba t-ibang pananalakay noong sinaunang panahon. Greek. Dalawang katutubong imperyo ang umusbong sa Timog Asya sa panahong ito: ang Maurya at Gupta. Kushan. Tinangkilik ng Imperyong Maurya ang Buddhism at pinalaganap ito sa bahagi ng Asya samantalng tinangkilik ng Imperyong Gupta ang Hinduism. Ang mga mananalakay ng Timog-Asya sa panahong ito ay ang mga Indo-Aryan. at mga Mogul.

Mahogany Ipinasa kay: Mr. Reynaldo Estrada .Proyekto Sa Araling Panlipunan Ipinasa ni: Roldan Kyle C. Andrion II.