Mga Akdang Nakaimpluwensya sa Panitikan ng Pilipinas at ng Daigdig

‡ Banal na Kasulatan/Bibliya (Aramaic, Latin, Griyego, Hebreo) ‡ Koran mula Arabia (Arabic) ‡ Iliad at Odyssey ni Homer (Griyego) ‡ Mahabharata ng India (Sanskrit) ‡ Canterbury Tales ni Chaucer (Old English) ‡ Uncle Tom¶s Cabin ni Harriet Beecher Stowe (Modern English) ‡ Divina Comedia ni Dante Alighieri (vulgar Italian)

‡ El Cid Compeador (Espanyol) ‡ Isanlibo at Isang Gabi (Arabic at Persyano) ‡ Aklat ng mga Araw ni Confucius (Intsik) ‡ Aklat ng mga Patay ng Ehipto ‡ Awit ni Rolando (Pranses)

Mga Akdang Nakaimpluwensya sa Panitikan ng Pilipinas at ng Daigdig
‡ {Pinakamahabang epiko} Mahabharata ‡ {Pag-uyam sa pag-uugali ng mga Ingles} Canterbury Tales ‡ {Pananaw sa impyerno, langit at purgatoryo} Divina Comedia ‡ {Pananampalatayang Kristyano} Banal na Kasulatan/Bibliya

Mga Akdang Nakaimpluwensya sa Panitikan ng Pilipinas at ng Daigdig
‡ {Pang-aalipin sa mga Itim} Uncle Tom¶s Cabin ‡ {Islam} Koran ‡ {Mitolohiya ng Gresya} Iliad at Odyssey

‡ {Espanya} El Cid Compeador ‡ {Arabo at Persyano} Isanlibo at Isang Gabi ‡ {Intsik} Aklat ng mga Araw ‡ {Ehipto} Aklat ng mga Patay ‡ {Pranses} Awit ni Rolando

Ilang Kuru-kuro ukol sa mga akdang Kurunakaimpluwensya sa panitikan ng Pilipinas ‡ Karamihan ay nakasulat sa wikang HINDI INGLES ‡ Karamihan ay mga akdang Europeo ‡ Salamin ng kolonyal/kolonisadong pagiisip ng mga Pilipino (utak-Kanluranin)

Ang Mga Panahon ng Panitikan sa Pilipinas (Historikal na Dulog/Approach) .

Panahong Katutubo/Pre-Kolonyal/ Katutubo/PreBago Dumating ang mga Kastila (BAGO mag-1521) .

kawayang bumbong (isang species ng bamboo) atbp. banga.Panahong Katutubo/Pre-Kolonyal/ Katutubo/PreBago Dumating ang mga Kastila Ang panitikan sa panahong ito ay« ‡ Karaniwang pasalindila (oral) ‡ Tumatalakay sa paraan ng pamumuhay (way of life) ng ating mga ninuno ‡ Nagpapatunay na MAY SIBILISASYON/KABIHASNAN na ang mga katutubo sa Pilipinas bago pa dumating ang mga Kastila ‡ Matatagpuan din sa mga palayok. kung nakasulat .

Anyo ng Panitikan sa Panahong Katutubo ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Alamat Kwentong Bayan Epiko Awiting Bayan Bugtong Salawikain at Kasabihan .

Tuwaang (Bagobo) Parang Sabir (Moro/Tausug) Haraya (Bisaya) Maragtas (Bisaya) Kumintang (Tagalog) Biag (Buhay) ni Lam-Ang (Ilokano) Ibalon (Bicolano) Bantugan (Muslim/Maranao) . Tulalang.Iba¶t Ibang Epiko ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Bidasari (Moro) Tatuang.

Iba¶t Ibang Epiko ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Labaw Donggon (Ilongo) Handiong (Bikol) Hudhud (Ifugao) Alim (Ifugao) Hinilawod (Bisaya) Indarapatra at Sulayman (Magindanaw) .

Awiting Bayan ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Oyayi/hele (pagpapatulog ng bata) Kalusan (paggawa) Kundiman (pag-ibig) Diona (kasal) Kumintang/tagumpay (pandigma) Dalit/himno (pagsamba sa anito/panrelihiyon) Dung-aw (pagdadalamhati/pagluluksa sa patay) Soliranin (pagsasagwan) Talindaw (pamamangka) .

(pinya) ‡ Bumili ako ng alipin/mataas pa sa akin. bumukas ang daanan. hindi tao/walang gulong tumatakbo.Mga Bugtong ‡ Gintong binalot ng pilak/pilak na binalot ng balat. (itlog) ‡ Hindi hayop. (sombrero) ‡ Pinihit ko si kaibigan. (susi) . (agos ng tubig) ‡ Dahong pinagbungahan/bungang pinagdahunan.

(utot) ‡ Prutas na kaysarap kainin. (papaya) ‡ Isang pindot ng daliri. nagalit ang nakakuha. (niyog/buko) . nang tumanda¶y eroplano.Mga Bugtong ‡ Nang bata¶y submarino. may itim na perlas kung hatiin. ang ulo¶y bilugan. (lamok) ‡ Natuwa ang nawalan. (internet) ‡ Tubig sa kaitaasan. impormasyo¶y sari-sari.

may nilaga. sa apoy nasugba. bagyo ang aanihin.Salawikain at Kasabihan ‡ Ang hipong palatulog. ‡ Ang maniwala sa sabi-sabi. . ‡ Umiwas sa baga. may madudukot. ‡ Ang magtanim ng hangin. inaanod ng agos. walang bait sa sarili. ‡ Kung may tiyaga. ‡ Kung may isinuksok.

Panahon ng Kolonyalismong Espanyol (1521?-1860s) .

Panahon ng Kolonyalismong Espanyol Ang panitikan sa panahong ito ay« ‡ Karaniwang pasulat ‡ Tumatalakay sa paksang panrelihiyon ‡ Salamin ng kulturang Kanluranin (western) ‡ Karaniwang nakasulat sa wikang Espanyol .

) Hal. aklat ng mga panalangin atbp.´ ‡ Nuestra Señora del Rosario (novenario. datapuat may tatlon persona. ³Ylan po ang Dios?´ ³Isa po laman.Mga Unang Aklat na Nilimbag ‡ Doctrina Cristiana (bilinggwal na katesismo. aklat ng nobena/debosyon sa Mahal na Birhen) .

Bersyon ng Pasyon ‡ Padre Gaspar Aquino de Belen ‡ Luis Guian ‡ Padre Mariano Pilapil (pinakagamitin ang kanya) ‡ Padre Aniceto dela Merced .

Halimbawa ng mga saknong sa pasyon .

Panitikang Didaktiko ‡ Nangangaral ‡ Nagbibigay ng mga tuntuning dapat sundin sa maayos na pamumuhay ‡ Dalawang pangunahing halimbawa: ³Pagsusulatan ng dalawang binibinbi na sina Urbana at Feliza´ (Padre Modesto de Castro) ³Tandang Basio Macunat´ .

Ang Awit at Korido ‡ ‡ ‡ ‡ Hango sa mga akdang Europeo Romantisista Eskapista Kasangkapan upang maipalaganap ang kolonyal na pag-iisip ‡ Ginamit din ng mga Pilipino upang ilantad at tuligsain ang pagmamalabis ng gobyernong kolonyal .

anibersaryo ng pagkamatay atbp. ‡ Pang-aliw sa kamag-anak ng yumao ‡ Pampalipas-oras sa mga gabi ng lamay .Duplo at Karagatan ‡ Patulang pagtatalo na may halong malalim na pagpapatawa/humor/wit ‡ Isinasagawa sa burol/lamay/wake at sa pasiyam.

Karilyo ‡ Puppet show (anino ng mga tau-tauhang gawa sa karton na nasa likod ng puting tabing na iniilawan ng gasera/lamp sa likuran nito) .

MoroMoro-moro/Komedya ‡ Magarbong presentasyon ‡ Isinasagawa sa tanghalan na itinayo sa lansangan ‡ Ginamit na kasangkapan upang ipalaganap ang Kristyanismo ‡ Romantisista ‡ Kanluraning tagpuan/setting .

Mga Dulang Panrelihiyon ‡ Tibag (ukol sa paghahanap ni Emperatris Santa Elena sa krus ni Kristo) ‡ Senakulo (ukol sa pagpapakasakit. pagkamatay at muling pagkabuhay ng Panginoong Hesukristo) ‡ Panunuluyan (ukol sa paghahanap ng matutuluyan ng Banal na Mag-anak sa panahong kagampan/manganganak na ang Birheng Maria) .

aco¶y magpipilit din: aking paglalakbayin tuluyin kong hanapin Diyos na ama namin.Ang unang ³tula´ May bagyo ma¶t may rilim ang ola¶y titigisin. .

Tulang bilinggwal ‡ Nililikha ng mga LADINO (makatang bihasa sa Tagalog at Espanyol) ‡ Karaniwang nakasingit lamang sa mga aklat sa gramatika o kaya¶y katesismo ‡ Mga LADINO: Fernando Bagongbant at Pedro Suarez Osorio .

Bulacan ± ang ³unang tunay na makata´ sa Tagalog ³Ybong camunti sa pugad A small bird in the nest sa inang inaalagad Nurtured by its mother ay dili macalipad is unable to fly hangan sa di magcapacpac until its wings develop.³Tunay na Tula´ ‡ Phelipe de Jesus ng San Miguel. . Your angry feelings are like flying embers that will go to the sky and become lowly ash. Loob ninyong masilacbo parang ningas na alipato sa alapaap ang tongo ay bago hamac na abo.

Panahon ng Kilusang Propaganda/ Pagbabagong-Diwa/PagbabagongPagbabagong-Diwa/Pagbabagong-Isip (1860s-1892) .

ikinarangal ang pagiging indio) Nakasulat sa Espanyol (sapagkat nais nilang magbago ang mga Kastila.Panahon ng Kilusang Propaganda/ Pagbabagong-Diwa/PagbabagongPagbabagong-Diwa/Pagbabagong-Isip ‡ ‡ ‡ ‡ Ang panitikan sa panahong ito ay karaniwang« Tumutuligsa sa pang-aabuso ng gobyernong kolonyal Nagkikintal ng pagkamakabayan Humihingi ng reporma Humuhubog ng sariling pagkakakilanlan ng mga Pilipino (pinauso ang pagtukoy sa mamamayan ng Pilipinas na Filipino. hindi PA nila nais na maging malaya ang Pilipinas) ‡ .

) ‡ Pilipinisasyon ng mga parokya ‡ Pagkakaroon ng kinatawang Pilipino sa Cortes (ang tawag sa parlamento/parliament ng Espanya) . pagpupulong atbp. pagpoprotesta.Mga Repormang Hinihingi ng Kilusang Propaganda ‡ Asimilasyon ng Pilipinas bilang lalawigan/probinsya ng Espanya ‡ Iba¶t ibang karapatan para sa mga Pilipino na tinatamasa ng mga Espanyol sa Espanya (malayang pamamahayag.

Mga Nobela ‡ La Loba Negra (Ang Babaeng Lobong Itim) ni Padre Jose Burgos ± pinaniniwalaang nakaimpluwensya rin sa mga 2 obra maestra ni Rizal ‡ Noli Me Tangere at El Filibusterismo ni Jose Rizal ‡ Fray Botod (ayon sa ibang aklat ay maikling nobela ngunit sa aktwal ay maikling kwento) ni Graciano Lopez-Jaena ± ukol sa masasamang katangian ng mga prayle sa Pilipinas noon ‡ Ninay ni Pedro Paterno ± diumano¶y kaunaunahang ³nobelang panlipunan´ .

Mga Sanaysay ‡ Filipinas Dentro de Cien Años (Ang Pilipinas Pagkalipas ng 100 Taon) ni Jose Rizal ± mga hula ni Rizal ukol sa kahihinatnan ng Pilipinas: binanggit niya na posibleng sakupin tayo ng Estados Unidos sa ating paglaya at totoo nga« ‡ Sobre La Indolencia de los Filipinos (Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino) ± sinagot (sinupalpal) ni Rizal ang mga buladas ng mga Kastila na diumano¶y tamad ang mga Pilipino .

Bulacan na nais magtayo ng paaralang pambabae sa kanilang bayan . nagbibigay-inspirasyon at -papuri sa mga kababaihan ng Malolos.Mga Sanaysay ‡ Sa Mga Kababayang Dalaga sa Malolos (liham) ni Jose Rizal ± isa sa mga akdang Tagalog ni Rizal na naging popular.

Mga Sanaysay ‡ La Frailocracia en Filipinas (Pangingibabaw ng mga Prayle sa Pilipinas) ± tumutuligsa sa katiwalian at kawalang-katarungan at pangingibabaw sa Pilipinas ng mga prayle noon .

del Pilar ± koleksyon ng Katesismo at mga dasal na pinarodiya upang tuligsain ang mga prayle .Parodiya (Parody/Lampoon) ‡ Dasalan at Tocsohan ni Marcelo H.

. Pinagpala rin naman ang kaban mong mapasok. nakapupuno ka ng alkansya. Siya nawa. Ang prayle ay sumasaiyo.Ilang bahagi ng ³Dasalan at Tocsohan´ Aba ginoong barya. Santa barya. Bukod ka niyang pinagpala¶t pinahigit sa lahat. ina ng deretso. ipanalangin mo kaming huwag anitan at kami¶y ipapatay.

And blessed also is the chest that you enter. mother of rights.salin ng Aba Ginoong Barya Hail oh coin. Blessed are you among all and further multiplied by the friars. you fill up the piggy bank. The friars are with you. Amen. . pray for us so that we will not be scalped and be assassinated. Holy coin.

Mga Tula ‡ Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya ni Hermenigildo Flores ‡ Sagot ng Espanya sa Hibik ng Pilipinas ni Marcelo H. del Pilar .

. pinamatnugutan nina Graciano Lopez-Jaena at Del Pilar.Mga Pahayagan ‡ Diariong Tagalog (unang pahayagang Tagalog) ± pinamatnugutan ni Marcelo H. Del Pilar ‡ La Solidaridad (Espanyol ang wika) ± opisyal na pahayagan ng Kilusang Propaganda.

Piping Dilat. del Pilar (Dolores Manapat.Tatlong Haligi ng Kilusang Propaganda ‡ Jose Rizal (Laong-laan/Dimasalang) ‡ Marcelo H. Plaridel) ‡ Graciano Lopez-Jaena . Pupdoh.

Iba Pang Propagandista ‡ Jose Maria Panganiban (Jomapa) ‡ Mariano Ponce (Naning. Tikbalang. Kalipulako) ‡ Isabelo de los Reyes ‡ Antonio Luna ‡ Pedro Paterno (bagamat malao¶y 2 beses magtataksil sa Pilipinas) ‡ Pascual Poblete .

Panahon ng Himagsikan/ Rebolusyon ng 1896 at ng Unang Republika (1892-1899) .

Panahon ng Himagsikan/ Rebolusyon ng 1896 Ang panitikan sa panahong ito ay karaniwang« ‡ Nananawagan ng himagsikan ‡ Nakasulat sa bernakular (wikang katutubo) ‡ Nagpapahayag ng marubdob na pagkamakabayan .

Mga Tula ‡ Katapusang Hibik ng Pilipinas ni Andres Bonifacio ± tahasang nananawagan ng pagbaklas/paghiwalay ng Pilipinas sa ³Inang Espanya´ ‡ Mi Ultimo Adios ni Jose Rizal ‡ Pag-ibig sa Tinubuang Lupa ni Andres Bonifacio ‡ Filipinas ni Jose Palma ± pinagbatayan ng liriko/titik ng Pambansang awit .

kapatid. . wife. magulang. asawa. If this country will be endangered and if she needs protection. isang tawag niya¶y tatalikdang pilit.Bahagi ng ³Pag³Pag-ibig sa Tinubuang Lupa´ Kung ang bayang ito¶y mapapasa-panganib at siya ay dapat na ipagtangkilik. ang anak. parent and brethren shall be left to heed her call. children.

Bahagi ng ³Katapusang Hibikª´ Ang lupa at bahay na tinatahanan. Ina. Ina. Paalam na. bukid at tubigang kalawak-lawakan at gayon din pati ng mga halaman sa paring Kastila ay binubuwisan. . Paalam na ngayon. Inang walang habag. itong Pilipinas Paalam na. itong nasa hirap. katapusang tawag. Paalam. paalam.

Mga Sanaysay ‡ Ang Ningning at Ang Liwanag ni Emilio Jacinto ± ukol sa masasamang dulot ng pag-ibig sa ningning ng kayamanan ‡ Ang Dapat Mabatid ng Mga Tagalog ni Andres Bonifacio ± panawagan sa mga Pilipino na tuklasin kung saan nagmula ang mga paghihirap na kanilang dinaranas (sa KOLONYALISMO/Pananakop at pangingibabaw ng mga dayuhan) .

Mga Sanaysay
‡ El Verdadero Decalogo (Ang Tunay na Sampung Utos) ni Apolinario Mabini ± sampung utos na kahawig ng 10 Utos sa Bibliya; nagbibigay-diin sa pag-ibig sa bayan at kapwa ‡ Kartilya ng Katipunan ni Emilio Jacinto ± naglalaman ng mga tuntuning dapat sundin ng mga Katipunero

Mga Sanaysay
‡ Ordenanzas dela Revolucion at Programa Constitucional dela Republica Filipina ni Apolinario Mabini ± dokumentong nagpapahayag ng mga patakaran ng gobyernong rebolusyunaryo ng mga Pilipino (na malao¶y magiging republikano); binanggit sa Ordenanzas« ang reporma sa lupa

Ilang bahagi ng ³Ang Dapat Mabatid ng Mga Tagalog´
Itong Katagalugan (Pilipinas) na pinamahalaan ng unang panahon ng ating tunay na mga kababayan niyaong hindi pa tumutungtong sa mga lupaing ito ang mga Kastila ay nabubuhay sa lubos na kasaganaan at kaginhawahan«.bata¶t matanda at sampung (pati) mga babae ay marunong bumasa at sumulat ng talagang pagsulat nating mga Tagalog (ang alibata)«

Itinuturo ng katwiran ang tayo¶y umasa sa ating sarili at huwag antayin sa iba ang ating kabuhayan« .Ilang bahagi ng ³Ang Dapat Mabatid ng Mga Tagalog´ Itinuturo ng katwiran na huwag sayangin ang panahon sa pag-asa sa ipinangakong kaginhawahan na hindi darating at mangyayari.

Mga Pahayagan ‡ Kalayaan ± opisyal na pahayagan ng Katipunan ‡ Heraldo dela Revolucion [Tagapagbalita ng Himagsikan] ± opisyal na pahayagan ng Republikang Pilipino ‡ La Independencia [Ang Kalayaan] ± pahayagang pinamatnugutan ni Heneral Antonio Luna .

Panahon ng Kolonyalismong Amerikano (1900s-1942) .

Kastila at Ingles Tumatalakay sa pagkamakabayan o kaya¶y mga paksang romantisista Nananawagan ng pagpapatuloy ng rebolusyon o pagpapailalim sa mga Amerikano Nagsisikhay na mapanatili ang sariling identidad o nangongopya ng mga estilong Kanluranin .Panahon ng Kolonyalismong Amerikano ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Ang panitikan sa panahong ito ay karaniwang« Nagpapakita ng dalawang pwersang nagtutunggalian Nakasulat sa wikang Katutubo.

ayon sa kanila ‡ Bibihira pa ang sanay mag-Ingles sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano ‡ Espanyol pa rin ang wika ng mga intelektwal noon .Bakit sa Espanyol pa rin nagsulat ang iba? ‡ Protesta sa pananakop ng mga Amerikano na nagsasalita ng Ingles ‡ Mas matulain at mas akma sa panitikan ang Kastila kaysa Ingles.

Mga Manunulat sa Kastila ‡ Cecilio Apostol ± sumulat ng mga tulang handog sa mga bayani at tumutuligsa sa mga Amerikano ‡ Fernando Ma. ³poeta laureado´ (poet laureate) ‡ Manuel Bernabe ± makatang liriko ‡ Claro M. ipinatapon ng mga Amerikano sa Guam dahil popular sa taumbayan ang kanyang mga sinusulat . Guerrero ± naglabas ng antolohiya/koleksyon ng mga tula na pinamagatang Crisalidas (³Mga Higad´) ‡ Jesus Balmori ± may sagisag na Batikuling (isang uri ng puno). Recto ± naglabas ng antolohiyang Bajo Los Cocoteros (³Sa Lilim/Shade ng Niyugan´) ‡ Apolinario Mabini ± ³utak ng Himagsikan´.

Mga Nagsulat sa Tagalog ‡ Julian Cruz Balmaceda ± sumulat ng ³Bunganga ng Pating´ ‡ Lope K. Ama ng Balarilang Tagalog ‡ Jose Corazon de Jesus ± ³Huseng Batute´. ³Makata ng Puso/Pag-ibig´ ‡ Pascual Poblete ± sumulat ng pasyon na anti-prayle . Santos ± nobelista at mambabalarila (grammarian).

Hernandez ± ³Makata ng mga Manggagawa´ ‡ Valeriano Hernandez-Peña ± ³Tandang Anong´.Mga Nagsulat sa Tagalog ‡ Florentino Collantes ± batikang duplero. kwentista. ³Kuntil-Butil´ ‡ Amado V. nobelista at peryodista . nobelista ‡ Iñigo Ed Regalado ± ³Odalager´.

Mga Nagsulat sa Tagalog at Iba Pang Wikang Katutubo ‡ Severino Reyes ± ³Ama ng Dulang Tagalog´ ‡ Aurelio Tolentino ± ³Ama ng Dulang Kapampangan´ ‡ Juan Crisostomo Sotto ± ³Ama ng Panitikang Kapampangan´ ‡ Hermogenes Ilagan ± mandudula (playwright) ‡ Patricio Mariano ± kwentista .

M.Mga Nagsulat sa Ingles ‡ Jose Garcia Villa ± makatang Pormalista (art for art¶s sake). (Nestor Vicente Madali) Gonzales ± kwentista ‡ Paz Marquez Benitez ± kwentista .V. ³Doveglion´ ‡ Zoilo Galang ± nagsulat ng unang nobela sa Ingles ‡ Zulueta de Costa ± makata ‡ N.

‡ ‡ ‡ ‡ Maximo Kalaw ± nobelista Juan Laya ± nobelista Leon Arguilla ± kwentista Nick Joaquin ± kwentista .

.

nilathala sa pahayagang ³El Renacimiento´. ipinasara ang pahayagan at ipinakulong ang mga editor at ibinenta/isinubasta ang lahat ng ari-arian ng dyaryo . iba pa sa nobela ni AVH) ± tumutuligsa sa Amerikanong ganid at tiwali.Mga Sanaysay ‡ El Desarrollo Caida Dela Republica Filipina (Ang Pagbagsak ng Republikang Pilipino) ni Apolinario Mabini ± tumatalakay sa pagtataksil ng mga Pilipinong ilustrado sa Unang Republika ng Pilipinas ‡ Aves de Rapiña (Mga Ibong MandaragitEDITORYAL.

Inuutos niya sa pamamagitan ng mga lihim na ahente at m . at ang iba nama¶y para kainin o silain (to become prey). ang ilang tao ay ipinanganak upang kumain o manila (to prey upon).Isinaling sipi ng Avesª Sa daigdig.

Mga Tula ‡ Al Yanqui ni Apostol ± tumutuligsa sa pananakop ng mga Amerikano ‡ Maria Clara ni Guerrero ± nagpapahayag ng pagluluksa dahil sa inagaw na kalayaan ‡ Pasyong Poblete ± tumuligsa sa mga prayle sa pamamagitan ng tulang estilong pasyon .

Mga Tula ‡ Kahapon. Ngayon at Bukas (IBA PA SA DULA) ni Aurelio Tolentino ± alegorikal at sarkastikong batikos sa huwad na kabaitan ng Estados Unidos ‡ Sa Dakong Silangan (³modernong awit´) ni Jose Corazon de Jesus ± alegorikal na pagtalakay sa kasaysayan ng Pilipinas mula pagdating ng mga Kastila hanggang sa pagdating ng mga bagong mananakop (Amerikano) .

Mga Tula ‡ Bayan Ko ni Jose Corazon de Jesus ± tumutuligsa sa pananakop ng dayuhan at nagbibigay-pag-asa na balang araw. lalaya rin ang bayan (nilapatan ng musika ni Prop. Constancio de Guzman kaya naging awit) ‡ Mahalin Ang Sariling Wika ni Joaquin Mañibo .

Hernandez ‡ Ang Lumang Simbahan ni Florentino Collantes .Mga Tula ‡ Kung Tuyo na ang Luha Mo. Aking Bayan ni Amado V.

Aking Bayan´ Lumuha ka. buong lungkot mong iluha ang kawawang kapalaran ng lupain mong kawawa: ang bandilang sagisag mo¶y lukob ng dayong bandila. pati wikang minana mo¶y busabos ng ibang wika« (Weep. even your language of heritage is enslaved by another. my country.Sipi mula sa ³Kung Tuyo na ang Luha Mo. aking bayan. with all sadness weep for the miserable plight of your poor land: the flag that symbolizes you is eclipsed by a foreign banner.) .

tonic for the foreigners: all of your treasure chests have been totally emptied. . ang lahat mong kalayaa¶y sabay-sabay na natapos« [Weep over a thousand and one tragedies that conspired to heap burdens upon you.Sipi mula sa ³Kung Tuyo na ang Luha Mo. all of your liberties were simultaneously murdered. Aking Bayan´ Iluha mo ang sambuntong kasawiang nagtalakop na sa iyo¶y pampahirap. sa banyaga¶y pampalusog: ang lahat mong kayamana¶y kamal-kamal na naubos.

(Yankee! Should my lines outlive me.) . sus palabras vibraran en los siglos venideros el odio eterno del eterno paria.Sipi sa tulang ³Al yanqui´(Sa mga Yankee) ni Apostol ¡Yankee! Si mis estrofas logra sobrevivirme. their words will make known to future ages the eternal outcast¶s eternal hatred.

alma hermana. sister spirit Weep for this land which loves you and calls on you« Morning still has not come! We are still weeping in the shadows!} .Lore sobre nosotros. Sobre esta tierra que te quiere y te nombra« ¡Todavia no surge la mañana! ¡Todavia lloramos en la sombra! Sipi sa tulang ³Maria Clara´ ni Guerrero ni Apostol {Weep over us.

Ngayon at Bukas´ (iba pa sa dula) (Nagsasalita ang Estados Unidos At sasagot ang Pilipinas:) Ang tunay kong nais kayo ay turuan ng pamamahala nitong inyong bayan saka pagkatapos sa inyo¶y ibigay ang pagsasarili ng malayang buhay. Ani Kalayaan: Aking hinihiling Itong aking baya¶y iyong palayain Pabayaan akong gumawa ng aming Mga kautusang sukat kailanganin.Sipi sa tulang ³Kahapon. .

Ngayon at Bukas´ (iba pa sa dula) (patama sa Estados Unidos:) Siya palibhasa ay MALAKING hari Sa ibayong dagat MALAKI ang lahi kaya MALALAKI lahat niyang gawi at lalong MALAKI gugol na salapi.Sipi sa tulang ³Kahapon. Pawang MALALAKI ang ginawang bahay at MALALAKI rin ang tulay at lansangan at lalo pang MALALAKI naman ang lahat ng buwis na pataw sa bayan .

. Mayroon bayan palang kahit sinasakal. laksa-laksang pilak paglabas sa templo¶y dayuhan ang utak.Sipi mula ³Sa Dakong Silangan´ (Patama sa katangahan ng ilang Pilipinong makaAmerikano) Sa gayo¶y pamuling lumamlam ang araw nitong sawing lahi sa dakong silangan. (Patama sa edukasyong Kanluranin/Kano:) At ang kabataang tila nabubulag kay dami ng aklat ngunit walang aklat libo-libong aral. ay di mo makita ang bakas ng kamay.

do not be intoxicated with the good life while your country¶s enslaved and oppressed seek out liberty in books or through force.} .Sipi mula ³Sa Dakong Silangan´ (Tagubilin sa kabataan:) Kayong kabataang pag-asa ng bukas huwag mangawili sa masayang palad habang ang bayan mo¶y may kadena¶t hirap paglaya¶y hanapin sa aklat o tabak. tomorrow¶s hope. {Oh young men and women.

} .Sipi mula ³Mahalin Ang Sariling Wika´ Ang wikang sarili¶y arteng mahiwaga landasin ng bayan sa pagkatimawa ngunit kapag ito¶y hindi nakalaya malulugami na sa pagdaralita {A nation¶s language is a mysterious art the path of a country towards freedom but if it fails to be liberated the nation will miserably stay in poverty.

Lupain ng ginto¶t bulaklak Pag-ibig ang sa kanyang palad Nag-alay ng ganda¶t dilag At sa kanyang yumi at ganda Dayuhan ay nahalina Bayan ko. binihag ka Nasadlak sa dusa.Bayan Ko Ang bayan kong Pilipinas. .

.Bayan Ko Ibong mang may layang lumipad Kulungin mo at umiiyak Bayan pa kayang sakdal-dilag ang di magnasang makaalpas Pilipinas kong minumutya Pugad ng luha ko¶t dalita Aking adhika Makita kang sakdal-laya.

Ngayon at Bukas] sarswela ni Aurelio Tolentino ± tuligsa sa pananakop ng mga Amerikano.Mga Dula ‡ Walang Sugat (sarswela) ni Severino Reyes ± ukol sa pag-iibigan ng isang babae at ng Katipunero ‡ Napun. Ngeni at Bukas [Kahapon. ni-raid ang mga pagpapalabas ‡ Anac Ning Katipunan [Anak ng Katipunan] sarswela ni Juan Crisostomo Sotto ‡ Tanikalang Ginto ni Juan Abad ± dulang pag-ibig ang paimbabaw (superficial) na tema ngunit pagtuligsa sa imperyalismong Amerikano ang tunay na mensahe . ipinaaresto si Tolentino at ang mga artistang gumanap.

Mga Dula ‡ Pobres y Ricos [Mga Mahirap at Mga Mayaman] sarswela ni Isabelo delos Reyes ± tumatalakay sa kaawa-awang kalagayan ng mga manggagawa sa Pilipinas ‡ Bagong Cristo ni Aurelio Tolentino ± tumatalakay sa minimithing pagkakaisa ng mga manggagawa upang makamit nila ang kanilang hinahangad na uri ng lipunan .

Santos ± kauna-unahang nobelang tumalakay sa sosyalismo ‡ Nena at Neneng ni Valeriano Hernandez Peña ‡ Madaling Araw [Dawn] ni Iñigo Ed Regalado ‡ Pinaglahuan ni Faustino Aguilar ± nobelang nananawagan ng rebolusyon ng mga manggagawa ‡ Mga Anak-Dalita ni Patricio Mariano ‡ Mga Anak-Bukid ni Rosauro Almario .Mga Nobela ‡ Banaag at Sikat [Glimmer and Sunshine] ni Lope K.

Amado ± tampok ang karakter na malaSimoun ‡ Pusong Walang Pag-ibig ni Roman Reyes .Mga Nobela ‡ Bulalakaw ng Pag-asa ni Ismael A.

Wala nang matututong magnakaw.} . {«In the socialist state. will do things in accordance to what he wants and what the people needs. everyone will study.Sipi sa ³Banaag at Sikat´ «Sa Estado Sosyalista. ang lahat ay mag-aaral. There would no longer be thieves. sapagkat wala namang pag-aari ng ibang nanakawin: ang lahat ay sa lahat na. because private property that can be stolen no longer exists: everything belongs to everyone. gagawa ng bagay-bagay ayon sa kanyang hilig at sa pangangailangan ng sambayanan.

Maggiba muna saka magbuo pagkatapos. at sa ipagwawagi ng Katwiran laban sa Lakas ay kailangan ang luha¶t ang apoy na panunog. Destroy first so as to create afterwards. tears and fire that burns are needed. to redeem the oppressed people. sa ikabibihis ng katauhang dinudusta. {To successfully attain any objective. and for Right to overcome Might.Sipi sa ³Pinaglahuan´ Sa ikapagtatagumpay ng alinmang layon.} .

{«So as to totally redeem you from your disguised enemies. gutayin at tupukin.Sipi mula sa ³Bulalakaw ng Pag-asa´ Pag(Pag-aalay ng may-akda sa ³Bayan Ko´) «Upang matubos nang ganap sa kuko ng mga kaaway mong lihim ay kinakailangang matanim sa puso at mabatid ng bawat Pilipino. it should be inculcated in the hearts of and be known to every Filipino. sa dapat igiba. tumupok.} . destroy and burn. things that should be demolished. na ang una at huling tungkulin niya sa iyo ay ang matutong gumiba. that his first and last duty is to learn how to demolish. gumutay. nang walang kapangi-pangimi. destroyed and burned. without any restraint.

obrero o eskirol. nagkaroon ng bersyon sa ibang wika gaya ng sa Kapampangan (Crisottan: parangal kay Juan Crisostomo Sotto) at sa Ilokano (Bukanegan: parangal kay Pedro Bukaneg) . wikang Ingles o Kastila?.Ang Balagtasan ‡ Nagsimula noong unang bahagi ng 1900s ‡ Pagtatangka ng mga makabayang makata na ikiling (to tilt) ang paksa ng mga patulang pagtatalo gaya ng sa duplo sa mga paksang pampulitika at panlipunan ‡ Ang mga unang balagtasan ay tumalakay sa mga paksang gaya ng: wikang sarili. kagyat (immediate) na kalayaan o awtonomiya? ‡ Ipinangalan kay Francisco Balagtas.

Mga Pahayagan ‡ El Nuevo Dia [Ang Bagong Araw] ‡ El Grito del Pueblo [Ang Sigaw ng Bayan] ‡ El Renacimiento [Ang Muling Pagsilang] .

Guerrero .Mga Nobelang Ingles ‡ ‡ ‡ ‡ A Child of Sorrow ni Zoilo Galang The Filipino Rebel ni Maximo Kalaw His Native Soil ni Juan Laya His Dishonor the Mayor ni Leon Ma.

Panahon ng Pananakop ng Hapon/Gintong Panahon ng Panitikang Tagalog (1942-1944) .

Panahon ng Pananakop ng Hapon Ang panitikan sa panahong ito ay karaniwang« ‡ Nakasulat sa wikang katutubo gaya ng Tagalog ‡ May ³katutubong kulay´ ‡ Tumatalakay sa buhay sa lalawigan/kanayunan (countryside). paghahangad ng kalayaan at pagkamakabayan .

Mga Tula ‡ Haiku (5-7-5) Hila mo¶y tabak« Ang bulaklak: nanginig! Sa paglapit mo. ‡ Tanaga (7-7-7-7) Palay siyang matino Nang humangi¶y yumuko Ngunit muling tumayo Nagkabunga ng ginto .

Maikling Kwento ‡ Suyuan sa Tubigan ni Macario Pineda ‡ Lupang Tinubuan ni Narciso Reyes ‡ Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo ‡ Lunsod. Nayon at Dagat-Dagatan ni NVM Gonzales .

Dula ‡ Sa Pula. Sa Puti ni Francisco ³Soc´ Rodrigo .

Natatanging Kontribusyon ng mga Hapon sa Panitikan ng Pilipinas ‡ Ipinagbawal ang paggamit ng Ingles (taktika upang maakit ang mga Pilipino sa republikang papet ng mga Hapon) ‡ Hinikayat ang mga manunulat na magsulat sa Tagalog at iba pang wikang katutubo ‡ Pinayagan ang pag-iral (existence/operation) ng mga magasin na gaya ng Liwayway na nagpalaganap sa sariling panitikan ng Pilipinas (bagamat nakapailalim ito sa sensura o censorship) .

Panahon ng ³Isinauling Kalayaan´/ ³Malayang Republika´ (1946-1960) .

Panahon ng ³Isinauling Kalayaan´/ ³Malayang Republika´ ‡ Ang panitikan sa panahong ito ay karaniwang« ‡ Tumatalakay sa masasamang karanasan ng mga Pilipino sa ilalim ng mga Hapon ‡ Isinasali/inilalahok sa mga patimpalak gaya ng Carlos Palanca Memorial Awards for Literature (ang pinakapopular na timpalak sa pagsulat sa Pilipinas) ‡ Sosyal-realista (social realist: sumasalamin sa lipunan) .

Mga Antolohiya/Koleksyon ‡ Ako¶y Isang Tinig ± mga tula at sanaysay ni Genoveva Edroza-Matute ‡ Parnasong Tagalog ± mga piling tulang Tagalog .

Buwan at Mga Bituin´ .Mga Unang Nagwagi sa Timpalak Palanca Maikling Kuwento ‡ Unang Gantimpala ± ³Kuwento ni Mabuti´ ni Genoveva Edroza-Matute ‡ Ikalawang Gantimpala ± ³Mabangis na Kamay«Maamong Kamay´ ni Pedro S. Dandan ‡ Ikatlong Gantimpala ± ³Planeta.

D.´ ni Dionisio Salazar . 1954 A.Mga Unang Nagwagi sa Timpalak Palanca Dula ‡ ³Hulyo 4.

Abadilla ‡ Mga Ibong Mandaragit ni Amado V.Mga Nobela ‡ Maganda Pa Ang Daigdig ni Lazaro Francisco ‡ Pagkamulat ni Magdalena nina Elpidio Kapulong at Alejandro G. Hernandez ‡ Tundo Man Ay May Langit Din ni Andres Cristobal-Cruz .

Mga Tula ‡ Ako Ang Daigdig ni Alejandro G. Abadilla (AGA) .

Panahon ng Aktibismo (1960s-1970s) .

rebelyon sa kanayunan.) ‡ Mapanghimagsik .Panahon ng Aktibismo ‡ Ang panitikan sa panahong ito ay karaniwang« ‡ Aktibista ‡ Sosyal-realista (social realist: sumasalamin sa lipunan) ‡ Tumatalakay sa mga suliraning panlipunan (kawalan ng lupa ng mga magsasaka. katiwalian sa pamahalaan atbp. mababang sahod ng mga manggagawa.

Tinio .Mga Tula ‡ Mga Duguang Plakard [mahabang tulang alay sa mga demonstrador na pinatay sa Mendiola] ni Rogelio Mangahas ‡ Ang Burgis sa Kanyang Almusal [pagtuligsa sa kawalangpakialam/insensitivity ng mga middle class sa karukhaan ng taumbayan] ni Rolando S.

Mga Tula ‡ Tata Selo [iba pa sa maikling kwento] ni Romulo Sandoval ‡ Ang Mga Kagila-gilalas na Pakikipagsapalaran ni Juan de la Cruz ni Jose ³Pete´ Lacaba ‡ May Bango Ang Awit ng Rebolusyon ni P.T. Martin ‡ Elehiya sa Isang Rebelde ni Virgilio Almario .

Sipi sa ³Kagila-gilalasª´ ³KagilaNang wala nang malunok si Juan de la Cruz dala-dala¶y gulok gula-gulanit na ang damit wala pa ring laman ang bulsa umakyat sa Arayat ang namayat na si Juan de la Cruz .

Sipi mula sa ³May Bangoª´ Ang awit ng rebolusyon ay awit ng isang baliw sa lipunang kabaliwa¶y kalayaan para lumaya sa kabaliwan ng pagiging alipin. The song of revolution is the song of a lunatic in a society where lunacy is freedom to be free from the lunacy of slavery. .

madama ang lagitik. ang sonata ng bala¶t pulbura sa bayang pinuputa. What other song can give happiness to a heart forsaken by love and justice except the song of the revolution. How sweet it is to savor. O kaysarap masamyo. to feel the creak. the sonata of bullet and gunpowder in a prostituted country.Sipi mula sa ³May Bango ª´ Aling awit pa kaya ang magpapaligaya sa pusong inulila ng pag-ibig at hustisya kundi awit ng rebolusyon. .

) .Sipi mula sa ³Elehiyaª´ Ngayon lalong luksa ang kalang malamig Maging ang ulilang araro sa linang Daga¶y magpiging man sa banga¶t kamalig Wala nang sisinop sa ipang iiwan. (Now the cold stove is more mournful so is the plow forsaken in the field Though the rats feast on pots and in the barn no one will throw the hulls that are left.

Sipi mula sa ³Elehiyaª´ Sapagkat nang ikaw¶y bistayin ng punglo Habang nagpupunla ng bagong pag-asa Sa nayo¶t bukirin. ang tumapong dugo¶y may katas at samyong sa lupa¶y pamana. (Because when you were smothered by bullets) while you were sowing renewed hope in the fields and the countryside. the blood spilled had flavor and fragrance that is your legacy to the land .

Hernandez ‡ Dugo sa Bukang-Liwayway ni Rogelio Sicat ‡ Sa Mga Kuko ng Liwanag ni Edgardo Reyes .Mga Nobela ‡ Daluyong ni Lazaro Francisco ‡ Luha ng Buwaya ni Amado V.

Mga Maikling Kuwento Banyaga ni Liwayway Arceo Impeng Negro ni Rogelio Sicat Tata Selo ni Rogelio Sicat Ang Kamatayan ni Tiyo Samuel ni Efren Abueg ‡ Servando Magdamag ni Ricky Lee ‡ Isang Araw sa Buhay ni Lazaro ni Jose Rey Munsayac ‡ ‡ ‡ ‡ .

Panahon ng Batas Militar/ ³Bagong Lipunan´/ Diktadurang Marcos Ang panitikan sa panahong ito ay karaniwang« ‡ Tumatalakay pa rin sa mga suliraning panlipunan ‡ Matimpi (subdued) at pailalim/indirekta (subtle) ang pagbatikos sa kawalan ng kalayaan .

Mga Tula ‡ Kung Ang Tula Ay Isa Lamang ni Jesus Manuel Santiago .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful