Alamat ng Rosas
Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang ´Rosa,µ na balita sa kanyang angking kagandahan, kayumian, at kabaitan. Maraming

nangangayupapa sa kanyang kagandahan. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. Ngunit si Cristobal, isang mahigpit niyang mangingibig, ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga, at ito·y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di·y siya·y naging bangkay. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Sa halip, sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman.

Samantalang ang ina naman. isa·t may At namumuong isang lihil na nga. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang gubat nang ito ay maligaw. Minsan. huwag n·yong kunin an gaming ina!µ ang iyak ni Jose. Sumakay pa rin sila ng bangka at umalis na kasabay na agos no ilog. Isinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niya nabantayan ang taniman nito ng ubaaas. kaya doon na pinatira sa bahay nila ito. At sa paaglipas ng panahon. at si Roque ay mapagkalinga sakanyang pamilya. ´Oo nga po! Mang Damaso. Ang mabait ama.Alamat ng Aso Noong panahon na bata pa ang mundo. Ngunit at lingid sa kay Roque. nagging malakas na ang lalaki na nakilala nilang Damaso. Napatayo si Magda sa bangka. Nag-iyakan ang dalawang bataang sina Maria at Jose. Itinurig nila iting kapamilya at nakatulong pa si Roque sa pang-araw-araw na pahahanap ng pagkain. Naawa naman ang pamilya kay Damaso. Lalong nag-iyakan ang dalawang bata. Ngunit hindi naapigilan sina Magda ng kanyang mga anak. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming alamid. At sa kanyang paglayas. ´Ina. huwag mo po kaming iwan!µ ang iyak ni Maria. Inaalagaan nito ang pamilya. si Magda siyang nagaasikaso sa kanilang bahay at dalawang anak na sna Maria at Jose. Nais sanang magbago ng isip si Magda. araw nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. pagkagusto sina Magda Damaso isa. nagging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog sina Maria at Joseupang humabol. dahil alam . Nagtatanim siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. Mula sa malayo.

upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. lalo pa·t hindi na nila nakitang pumaimbabaw sa tubig ang mag-aama. hangga·t ikaw Damaso. Bigla. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. Bigla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. humaba ang kanilang mga nguso. lalo na ang nagpapala o tumutulong sa atin. hangga·t hindi mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging aaanak. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tumanaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mga tahanan. sapagkat umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. At sa pagdami ng mga tao. At sising-sisi ang dalawa sa kanilang nagawa. At hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapat sa kanilang mga amo. . at napailalim sat big ang mag-aama. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. Ngunit lumakas ang agos ng ilog.Ang dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. ´Mananatili kayo sa ganyang anyo.µ at nawala na ang diwata pagkawika niyon. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa tong nagpapala sa iyo. Binabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mga ito samga kaaway. Ang mga inahing asonaman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. Siyang pagdating ni Roque. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. tumalim ang mga ngipin at nagkapangil. bagkus ay ungol at kaktwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. Kaya·t maging maingat tayong makasakit ng iban tao. at ganun din sa mga taong hndi marunon magmahal na tulad ni Magda.Ang kanilang katawan ay napuno ng balahibo. At ikaw Magda.µ ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. Mula sa malayo. ´Masahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. Nagkaroon sila ng maraming anak.niyang hing marunong lumangoy ang dalawang bata.

.

Ang Pabula ng Daga at ng Leon Isang daga ang nakatuwaang maglaro sa ibabaw ng isang natutulog na leon. Natakot at nagmakaawa ang daga. Nakatuwaan ko lang na maglaro sa iyong likuran. Hindi ko sinasadyang gambalain ka sa pagtulog mo. "Salamat kaibigan. Dalidaling inakyat ng daga ang puno at nginatngat ang lubid na nakatali sa lambat. "Utang ko sa iyo ang aking buhay." laking pasasalamat na sabi ng leon sa kaibigang daga. Mga aral ng pabula: Ang paghingi ng paumanhin sa kapwa ay sinusuklian ng pang-unawa. Lumapit siya upang mag-usisa at agad niyang nakilala ang leon na nahuli sa loob ng lambat na ginawang bitag ng mga nangagaso sa kagubatan." sabi ng leon. Huwag maliitin ang kakayahan ng iyong kapwa. Mabilis na bumaba ang daga at tinulungan ang leon na nakawala sa lambat. Nabakas ng leon sa mukha ng daga ang tunay na pagmamakaawa. "Sige. Balang araw ay makagaganti rin ako sa kabutihan mo. Dinakma ng leon ang daga at hinawakan sa buntot na wari bagang balak siyang isubo at kainin. pakakawalan kita pero sa susunod ay huwag mong gambalain ang pagtulog ko. Ang pag-unawa sa kapwa ay humahantong sa mabuting pagkakaibigan. . Agad namang naputol ang lubid at bumagsak ang lambat kasama ang leon sa loob. Sa katuwaan ay di niya napansin na nagising ang leon. "Ipagpaumanhin mo kaibigan. Hamak man ang isang tao ay maaari siyang makatulong ng malaki o makagawa ng bagay na lubhang makabuluhan. Lumipas ang maraming araw at minsan sa pamamasyal ng daga sa kagubatan ay kanyang napansin ang isang lambat na nakabitin sa puno. Huwag mo akong kainin" sabi ng daga. " sagot ng daga. Wala akong masamang hangarin. Kanyang inaakyat ang likuran ng leon at pagdating sa itaas ay nagpapadausdos siya paibaba.

"Aba. payag ka ba?" untag ni Maya. nasa sa iyon 'yan. Tuwang-tuwa talaga siya. mas hamak na magaan ang bulak na dadalhin niya kumpara sa mabigat na asukal na dadalhin naman nito. bakit nga naman hindi eh. "Sige! Tinatanggap ko ang hamon mo." buong kayabangang sagot ni Agila. Agila. "Aba oo." wika pa ni Maya. gusto kong umpisahan na natin ang karera ngayon na. Napatingin ang Maya sa kalawakan. baka gusto mong subukan kung sino sa ating dalawa ang mabilis lumipad?" buong kayabangan ni Agila. himdi niya akalain na tatanggapin nito ang hamon niya.Ang Agila at ang Maya Isang Agila ang kasalukuyang lumilipad sa kalawakan. buong yabang niyang iniladlad at ibinuka ang kanyang malalapad na pakpak. natitiyak niyang ang kasunod niyon ay malakas sa pag-ulan. "Hoy Maya. subalit hindi siya nagpahalata. . Gusto ng matawa ni Agila sa katuwaan dahil tiyak na ang panalo niya. Halimbawa ang dadalhin ko ay asukal ikaw nman ay bulak. para lalong maging masaya ang paligsahan natin ay kailangang bawat isa sa atin ay magdadala ng kahit ano ng bagay. Habang patuloy siya sa kanyang paglipad ay nakasalubong niya ang isang maliit na ibong Maya at hinamon niya ito. Kung kailan mo gusto. "O ano. Kailan mo gustong magsimula tayo?" Natuwa ang Agila. Pero." Tumawa ang Agila sa narinig na sinabi ni Maya." "Sige doon tayo mag-uumpisa sa ilog na 'yon at doon tayo hihinto sa ituktok ng mataas na bundok na iyon. Nakita niyang nagdidilim ang kalangitan. kaya naipasya niyang tanggapin ang hamon nito para maturuan niya ng leksyon. payag na payag ako. "Sige Agila.

Nabasa ang bulak na dala-dala ni Agila kaya bumigat ito ng husto. . MENSAHE: Maging mapagpakumbaba sa lahat ng ating mga ginagawa. Huwag maging mayabang at huwag ding maliitin ang kakayahan ng ating kapwa. unang nakarating si Maya sa ituktok ng mataas na bundok at tinalo niya ang mayabang na Agila. Samantalang ang mabigat sa asukal na dala-dala naman ni Maya ay nabasa din ulan kaya natunaw ito. Dahilan sa pangyayari. Nahirapan si Agila . kaya bumagal ang lipad niya.At sisimulan nga nila ang paligsahan. Napabilis ang lipad ni Maya. Habang nasa kalagitnaan na sila ng kalawakan ay siya namang pagbuhos ng malakas na ulan.

.

doon sa inyong paaralan kaya gumising ka na at darating na angschool bus. luntian at kulay lupa. Mula sa itaas ay tanaw na tanaw ko ang daigdig na bilog at nagliliwanag. Doon ay nagpupulong ang mga hayop. ´Gising na anak. Mula sa aking silid ay may natanaw ako na maliwanag sa langit. Ang ganda ng kulay. Napunta ako sa kagubatan. Pero walang tao roon. Hindi ko sila maintindihan kaya bumalik na ako sa amin sakay-sakay ng isang elepante. Ah alam ko na. mula sa itaas ay nagpalundag-lundag ako sa mga ulap. Para itong bolang umiilaw. sumakay ako sa likod ng dolphin at doon nakita ko ang iba·t-ibang hayop at halaman.Bagong Kaibigan May napulot akong papel.´ . nanaginip ako na may makikilala akong bagong kaibigan!µ ´Oo. Mayroong isang bituin na ubod ng laki. Sumisid ako sa ilalim ng dagat. Masaya silang naglalaro pero hindi ko sila maintindihan. Sumakay ako sa likod ng kabayo pero wala doon ang bagong kaibigan. Kaya bumalik na lamang ako sa amin. ang sarap! Parang mga bulak! Nagpadulas ako sa bahaghari! Subalit wala pa rin akong kalaro kaya gumamit ako ng isang malaking payong at ginawa kong parachute. Sumakay ako ng bangka upang hanapin ang aking kaibigan pero walang ibang tao sa dagat. Umuwi ako agad sa amin dahil baka naroon na ang kaibigang tinutukoy sa papel. Ahah! Pupuntahan ko ang bituin. pero hindi ako mabubuhay doon. Gabi na ng makauwi ako. Maya-maya ay kinalabit na ako ni inay. Maraming halaman at insekto doon. Kumapit ako sa lobo at pinuntahan ko ito. Binuksan ko ang binatana at nakita ko ang aming hardin. Nakasulat doon na may matatagpuan daw akong isang kaibigan. Kinakailangan ko raw sumakay para matagpuan ito. Naisip kong bumalik na. meron nga. may pasok ka ngayonµ ´Nay. May kulay bughaw. Lumabas ako sa likod-bahay at nagpunta sa dagat.

" sabi nilang pahalakhak habang pasayaw-sayaw na pinalilibutan si Pingkaw. hiya ako. Sa kanyang ulo.Si Pingkaw Naalimpongatan ako sa pagtulog nang hapong iyon sa sigawan at nanunuyang tawanan ng mga bata sa kalsada." Ewan kung sa lakas ng pagsigaw ko'y natakot ang mga batang isa-isang nag-aalisan. Pagkaalis nila. aagawin namin ang anak mo. may nakataling pulang papel de Hapon na may kabit na lata sa dulo. Umatras ang babae at hinigpitan pa ang yapos sa kanyang karga. "Huwag niyo naming kunin ang anak ko. "Hoy. mahaba ang buhok at nakakorto lamang. Si Pingkaw pala na sinusundan ng mga bata. Dali-dali akong bumangon. Malayo siya kaya't di ko Makita nang mabuti." sigaw ng isang bata na nakasundong abot sa tuhod at may itinatawing-tawing sa daga. "Sige agawin natin ang kanyang anak. Nakadama ako ng pagkaawa kay Pingkaw at pagkainis sa mga bata. Maya-maya'y nakita kong lumuhod si Pingkaw sa lupa at nag-iiyak na parang bata. At umambang aagawin ang karga ni Pingkaw. Kaya't sumigaw ako para takutin sila." Patuloy pa rin ang panindyo ng mga bata kahit na lumakas ang hagulhol ni Pingkaw. tumingala si Pingkaw sa akin at nagsabi: . "Hoy mga bata. salbahe n'yo! Tigilan n'yo ang pagtukso sa kanya." nakangising sabat ng pinakamalaki sa lahat. sabay subo sa daliri. "Kung ayaw mo. "Sige nga. Pingkaw. nagpahid ng pawis at dumungaw sa bintana. may nakapatong na palara na kumikinang tuwing tinatamaan ng sinag ng araw." "Ay. Sa kabilang binti." nag-aatubiling sagot ng babae. Isusumbong ko kayo sa meyor. kumanta ka ng blak is blak. Gula-gulanit ang kanyang damit na ilang ulit nang tinagpian at may medyas ang isang paa na ewan kung asul o berde.

Samantala. Ito'y mga tira-tirang sadinas. At naalala ko ang Pingkaw na dati naming kapitbahay sa tambakan. Kadalasan. may senador siyang tawag sa akin. magagamit o maipagbili. Ewan kung dahil sa tila malungkot na tinig ng kanyang paghehele o kung dahil sa pagtataka sa kanyang kasiyahan gayong isa lamang siyang naghahalukay ng basura. Ngayon meyor na naman. Ang paghahalukay ng basura ang kanyang hanapbuhay (sa amin ang tambakan ng syudad) at ditto nagmumula ang kanyang makakain. makikita mo ang kanyang pananghalian. Dali-dali niya itong pinulot at muling ibinalot sa lata. Hindi naman kagandahan ang kanyang tinig -basag at boseslalaki. nandito na ako. Namatay ang kanyang asawa sa sakit ng epilepsy habang dinadala niya sa kanyang sinapupunan ang bunsong anak. dali-daling nagtakbuhan pasalubong sa kanya habang hindi makaringgan sa pagtatanong kung may uwi ba raw siyang dyens na estretsibol. "Hele. Pingkaw ang tawag ng lahat sa kanya. may sergeant. ano ang kanilang pananghalian. mga sirang sapatos. wala ditto ang iyong ina«" ang kayang kanta habang ang lata'y ipinaghele at siya'y patiyad na nagsasayaw. Huwag ka nang umiyak." Ngumiti siya sa akin. tila nagagaanan siya at nakakakanta pa ng kundimang Bisaya. may buto ng fried chicken na may lamang nakadikit. Madalas siyang umawit dati-rati. pabalik na siya niyang galling sa tambakan. Basing. Subalit kung may ano itong gayuma na bumabalani sa pandinig. Pagdating niya sa harap ng kanilang barung-barong. Takoy. "O sige. hindi na nila kukunin yan. Inihele ang kayang karga." Hindi ko mapigilan ang aking pagngiti. Ang kariton niya'y puno ng kartong papel. Sa kanyang yayat na katawan masasabing tunay na mabigat ang kanyang tinutulak. nang hindi pa siya ganito. nakabili ba raw siya ng bitsukoy? Dalawang taon kaming magkapitbahay ngunit hindi ko man lamang nalaman ang kanyang tunay na pangalan."Meyor. kukunins nila ang aking anak. pandesal na kadalasa'y nakagatan na at kung minsan. si Pisyang Tahur ay sumusumpa sa . at sa loob ng bag na burin a nakasabit sa gilid ng kanyang kariton. hele tulog muna. ngunit magugulat ka. bote." At ang mga ito. karne norte o kaya'y pork and beans. kung sinuswerte. Natigilan ako. Nahulog ang basahang ibinalot sa lata ng biskwit. agad niyang tatawagan ang kanyang anak: "Poray. May koronel. b'yuda na s'ya.

karaniwang makikita mo na sinasaktan ng mga ina ang kanilang mga anak. ihihiwalay ang mga lata mga bote. Ang mga bata. sumasabay ang kayang mga anak at ang sungi ang siyang may pinakamataas na tinig. Nakapagtataka si Pingkaw.. sungi ngunit mahilig pang pumangos tubo gayong umaagos lamang ang katas sa biyak ng kayang labi." nasabi niyang minsang bumili siya ng tuyo sa talipapa at nakitang pinapalo ng isang ina ang maliit na anak na nahuli nitong tumitingin sa malalaswang larawan. Kung minsan." Sa tunggalian ng pamumuhay sa tambakan na roo. Nakiusap na pautangin siya. "hindi kailangang paluin. ay labis na mataas para sa kanyang gulang na labintatlong taon at masyadong payat. Lubha siyang matulungin lalo na sa katulad niyang naghahalukay lamang ng basura. Ang bunsong ewan kung tatlong taon pa lamang ay maputi at guwapung-gwapo. ngunit hindi mo man lamang makikita si Pingkaw na inaambaan ang kanyang mga anak. mga kariton at iba pang nakalagay rito sa napulot sa tambakan katulong ang kayang mga anak. Iba-iba raw ang ama ng kanyang tatlong anak. Nagtungo ang babae sa suking Tsino. aalisin na ni Pingkaw ang mga laman ng kariton. itutulak na niya ang kariton patungo sa Tsino na tagabili. Minsan. Ang kanyang panganay. maaalala mo agad ang panakot-uwak sa maisan. nagkasakit ng el to rang sunging anak ni Pingkaw. ang isang tao'y handing tumapak sa ilong ng kapwa tao mabuhay lamang. si Poray. Sinasabi rin na sa pagsisimba niya tuwing Linggo hindi kukulangin sa piseta anf kayang ipinamamahagi sa mga nagpapalimos. Sa tambakan. Pagkatapos mananghalian. Alam ng lahat sa tambakan ang pangyayaring ito. susunod sa iyo subalit magrerebelde at magkimkim ng sama ng loob.kanyang paboritong santo na hindi raw kailanman nakasal si Pingkaw. Kinasanayan na ni Pingkaw na umawit habang gumagawa. Tuwing makikita mo iting nakasuot ng estretsibol na dala ng ina mula sa tambakan. Pagkatapos. Talagang mahal ni Pingkaw ang kanayang mga anak. Iba ang batang nakikinig sa magulang dahil sa paggalang at pagmamahal. ang sumunod. kung saktan. sapat nang turuan sila nang malumanay. Magpapahiram naman daw ang Tsino ngunit sa isang kondisyon. "Ang mga bata. Bukambibig na ang pagkagahaman sa babae ng Tsino na ito: pinagdugtung-dugtong ng . Si Basing. Ibang-iba sa kanyang mga kapatid kaya kung minsa'y naisip mong totoo nga ang sinasabi ni Pisyang Tahur. Madalas siyang tumutulong sa pagtutulak ng kariton ng iba lalo na ng mga bata at matatanda.

bigla na lamang namilipit ang mga bata sa sakit sa tiyan. sana'y namatay na. kung sino ang dapta tulungan ay hindi tinutulungan. ayon sa katulong. Ngunit wala silang maitulong maliban sa pagsabihan siyang kailangan dalhin ang mga anak sa ospital. May doktor doon ngunit wala naming gamut para sa nalason. Iyon nalamang ang nakapagpabuti sa bata. . Pag-uwi niya.mga tagatambakan kung ano ang kondisyong iyon sapagkat wala naman talagang nakasaksi sa pag-uusap ng dalawa. Minsang nag-uusap ang mga nagsisipagtipon sa talipapa tungkol sa bigas relip. Ewan kung dahil sa sardines o sa kung ano mang panis na kanilang nakain. Tumakbo siya sa mga kapitbahay upang humingi ng tulong. Walang nagdaraang mga saasakyan sa kalyehon kaya sa kariton isinakay ni Pingkaw ang kanyang mga anak." ang sabi ni Pingkaw nang magpunta siya sa talipapa bago pa man gumaling ang kanyang anak. Matagal siyang tumimbre nakita niyang may sumisilip-silip sa bintana. Isinalaysay ito ng aking mga kapitbahay pagbalik ko. "Nagpapakita rin na may awa ang Diyos. Nalaman na ng lahat ang mga naganap. Kabaliwan«" Iyan si Pingkaw. Marami pa riyang iba na higit na nararapat tulungan. nabuhay rin kahit hindi naipadoktor. "Bakit iaasa ko pa sa ahensya ang aking pamumuhay? Malusog at masigla pa naman ako sa pagtutulak ng aking kariton upang tulungan. Nagtungo siya sa bahay ng isang doktor na malapit lamang. naglaga siya ng dahon ng bayabas at ipinainom sa anak. at matinding galit ang aking nadama. Ngunit ang ibang mabuti naman ang pamumuhay. Naganap ang sumunod na pangyayai kay Pingkaw nang ako'y nasa bahay ng aking kapatid na may sakit. at iba pang bagay na ipinamimigay ng ahensya na nangangalaga sa mga mahihirap. Hindi rin nadala ni Pingkaw ang kanyang anak sa doctor. ngunit dahil naisip pa Niyang mabuhay ito. ang pagkabasag ng kawali na inihambalos ni Pingkaw sa ulo ng Tsino. Ang hirap lang sa ating pamahalaan. Kung ninais Niyang mamatay ang aking anak. sila pa ang nakatatanggap ng tulong. ngunit wala ang doktor at naglalaro ng golp. Sumabat si Pingkaw na nagkataong naroroon. Isang araw. Kaya nagugulkuhang itinulak na naman ni Pingkaw ang kanyang kariton papuntang bayan. Kontento na siya sa kanyang naabot sa buhay. matapos silang mag-agahan ng kayang mga anak. Natuliro si Pingkaw. Itinulak niyang muli ang kariton at nagpunta sa bahay ng isa pang doktor. Nagsisigaw.

Ipinagpatuloy niya ang pagtulak ng kariton. Pakiramdam niya'y isang daang taon na siya nang makarating sa pambansang ospital. Matapos ang pagtuturuan ng mga doktor at narses na ang tinitingnan lamang ay mga pasyenteng mayayaman na wala naming sakit. Maraming tao ang may pagkamanghang nagmasid sa kanya. Nakarinig na naman ako ng kaguluhan. Maya-maya napansin niyang hindi na kumikilos ang kanyang panganay. habang ipinaghehele ang binihisang lata. sumunod namang namatay ang bunso. ang pinakamatanda. Nang makarating siya sa punong kalsada. maraming sasakyan ang kanyang pinahinto upang isakay ang kanyang mga may sakit na anak ngunit wala ni isa sa mga ito ang tumigil.Halos hindi makakilos sa pagod si Pingkaw. Dalawang araw pa ang lumipas. Si Pingkaw na nagbalik. binigyan din ng gamut ang dalawang anak ni Pingkaw. . Nang gumabi'y namatay si Poray. tulog muna.. wala ditto ang iyong nanay«" ang kanta niya. sinusundan na naman ng mga pilyong bata. subalit wala kahit isa mang lumapiot upang tumulong. "Hele-hele. Tumalbug-talbog ang katawan ng kanyang mga anak sa kariton habang nagdaraan ito sa mga lubak-lubak ng kalsada. Muli akong dumungaw. bukod pa sa kanyang lubhang pagkalumbay sa pagiging maramot ng kapalaran. Para siyang sinakluban ng langit nang mabatid niyang hindi na ito humihinga. Umiiyak siyang nagpatuloy sa pagtulak ng kariton para iligtas ang buhay ng natitira pa niyang dalawang anak.

TUWAANG (Epiko ng mga Bagobo) .

Huwag kang pumunta. sabi . Doon ay natagpuan niya ang Gungutan. pagkatapos ay ang Binatang Liwanon at ang Binata ng Sumisikat na Araw. siya ay magalang na pinapasok sa loob ng bulwagan kung saan ginaganap ang kasalan. Isinuot niya ang damit na ginawa ng mga diyos para sa kanya. Kaya kong alagaan ang sarili ko sinabi niya ng matatag at determinadong pumunta. Hindi mo naiintindihan. Huwag kang mag-alala. Nagsimula ang seremonya sa pagaalay ng mga bisita ng mga mamahaling regalo. Mayroon siyang hugis pusong basket na maaaring makagawa ng kidlat. Nang makarating sa Monawon. babala ng kanyang tiyahin. tiyang. Tuwaang. Nainsulto si Tuwaang sa sinabi ng lalaking ikakasal na silang lahat ay pulang dahon. Ngayon ang tanging nalalaman ko ay gusto ko makita ang kagandahan ng Dalaga ng Monawon. Dala rin niya ang kanyang espada at panangga at isang mahabang kutsilyo. ang Binata ng Sakadna na kasama ang isang daang lalaki. Tumulong si Tuwaang. Pakiramdam ng lalaki ay nainsulto siya. Unang dumating ay ang Binata ng Panayangan. Bayaan mong suklayin ko muna ang iyong buhok bago mo siya labanan. Dalawa ang natira para sa lalaking ikakasal ngunit inamin ng Binata ng Sakadna na wala silang gintong plauta at gintong gitara na maitutumbas sa mga natira. gitara at gong. Nararamdaman ko na mayroong masamang mangyayari sa iyo doon. Nang dumating ay iniutos ng lalaki na paalisin ang mga bisitang hindi nararapat na naroon. Gusto ng ibon na sumama sa kanya sa kasalan kaya dinala na niya ito. Huling dumating ang lalaking ikakasal. Hindi ako natatakot sa kahit ano. Sumakay siya sa kidlat at nakarating sa kapatagan ng Kawkawangan. Nagsimulang magdatingan ang mga bisita. isang nakapagsasalitang ibon. tiyang. Hindi pinakinggan ni Tuwaang ang kanyang tiyahin. Naghanda siya sa pagdalo sa kasal. Pagkatapos ay tumabi ito kay Tuwaang na naglagay sa lalaking ikakasal sa kahiya-hiyang sitwasyon. Ipakita mo sa akin na nararapat ka sa karangalang ibinigay sa iyo ng aking minamahal sa pagtabi niya sa iyo! sabi ng galit na Binata ng Sakadna. Lumabas na ang babaing ikakasal sa kanyang silid at nagsimulang magbigay ng nganga sa bawa't isang bisita. Labanan mo ako hanggang kamatayan! Tumayo si Tuwaang at tinanggap ang hamon ngunit hinawakan siya ng babaing ikakasal. Sa kanyang misteryosong hininga siya ay nakagawa ng gintong plauta. Lumabas ito sa bulwagan at hinamon si Tuwaang sa isang laban. na ang ibig sabihin ay mga bayani.Nakatanggap si Tuwaang ng mensahe buhat sa hangin na nagsasabi na kailangan niyang dumalo ng kasal ng Dalaga ng Monawon. Tuwaang.

magpakailanman.ng babaing ikakasal kay Tuwaang. Hindi siya marunong lumaban ng patas. Lumitaw mula sa lupa si Tuwaang at pinatay ang lalaki sa pamamagitan ng pagbili sa gintong plauta. Sa Hades. Niyakap niya ito at hinalikan sa kanyang pisngi at labi. Mag-ingat ka sa pakikipaglaban sa kanya. mag-iingat ako! sabi niya at lumabas na ito sa bulwagan upang labanan ang lalaki. Tumakbo ng masaya ang babae sa kanya. Hinawakan ni Tuwaang ang kamay ng babae at hinalikan ito. Para sa iyo binibini. Umuwi si Tuwaang sa Kuaman kasama ang babae at ang Gungutan at namuhay sila ng magkakasama. Hinarap ni Tuwaang at ng Gungutan ang Binata ng Sakadna at ang isang daang lalaki. Ng buong puso. babala ng babae. Dahil sa masidhing laban ay lumindol ang lupa at lahat ng mga puno ay nagbagsakan. . nakita ni Tuwaang si Tuhawa. ang diyos ng Hades. Binuhat ng lalaking ikakasal si Tuwaang at ibinato ng malakas sa lupa. Lumubog ito ang nakakarating sa Hades. Nakita niya ang pagmamahal at paghanga nito sa kanyang mga mata. Binato si Tuwaang ng lalaking ikakasal ng malaking bato ngunit naging alikabok lamang ito bago pa man nito tamaan si Tuwaang. Sinabi ni Tuhawa na ang buhay ng lalaking ikakasal ay nasa gintong plauta. Madali nilang natalo ang anim pang natirang nakatayo hanggang siya at ang Binata ng Sikadna na lamang ang natirang nakatayo. Tinitigan ni Tuwaang ang babae. Lumaban sila ng buong makakaya at pagkatapos ng isang maikling pagtutunggali ay natalo niya at ng Gungutan ang siyamnaput-apat na lalaki. sagot nito. Tumango ang babaing ikakasal at kumaway sa kanya at umaasa sa kanyang kagalingan. Maari ka bang sumama sa akin? tanong ni Tuwaang sa babae. At buong pagmamahal niyang sinuklay ang kanyang buhok.

.

Hindi hayop. pumupulupot sa tiyan mo. ² SINTURON . Maikling landasin. di maubos lakarin. ² ANINO 2.1. hindi tao.

² LANGGAM . dala ka ng iyong dala. Dala mo dala ka.3. ² SAPATOS 4. nakakaakyat na sa tore. Maliit pa si Kumpare.

kailangang ako ay mamatay. Kung gusto mong tumagal pa ang aking buhay.5. ² KANDILA .