TV Ads: Hanguan ng mga Kagamitang Pampagtuturo sa Elementarya" Panimula; Paglalahad ng Suliranin, Saklaw at Delimitasyon, Disenyo ng Pananaliksik; Balangkas Teoretikal

at Konseptwal, Katuturan ng Talakay, Talababa

KABANATA II - Revyu ng mga Kaugnay na Literatura at Pag-aaral Laybrari ng gradyuwet iskul ng Ateneo de Naga University at University of Nueva Caceres, at ang Internet ang pinaghanguan ng mga literatura at pag-aaral na may kaugnayan sa kasalukuyang pag-aaral. Mga Kaugnay na Literatura Binanggit nina Adeyanju (2003), Liwanag (1995) at Gabuyo (1998) ang papel sa pagkatuto ng mga kagamitang pampagtuturo, ang mga halimbawa at ang mga dapat isaalang-alang sa paghanda ng mga ito. Tinalakay naman nina Transona (2002), Aquino at Razon (1998), at Panambo (1997) ang tungkulin at kwalifikeysyon ng isang mahusay na titser. Makikita ang iba’t ibang gamit ng wika sa mga pahayag nina Francisco at Espiritu (2006), Lumbera (2005), at Thompson (2003). Tinalakay naman nina Austero at Fowles (1999), Taflinger (1996), at Gresko at mga kasama (1996) ang paggamit ng saykoloji sa mga advertizment, at sa R.A. 8370 o Children’s Television Act of 1997 ang ahensang naatasang magmomonitor ng mga ito. Natutunghayan sa sumusunod na mga paragraf ang detalye ng mga nabanggit na mga kaugnay na literatura. Sa pagtuturo, ayon kay Adeyanju (2003), mahalaga ang visual aids sa lubusang pagkatuto ng mga bata. Para kay kanya: “Learning aids are instructional materials and devices through which teaching and learning are done in schools. Examples of learning aids include visual aids, audio-visual aids, real objects and many others. The visual aids are designed materials that may be locally made or commercially produced. They come in form of wall-charts illustrated pictures, pictorial materials and other two dimensional objects. There are also audio-visual aids. These are teaching machines like radio, television, and all sorts of projectors with sound attributes.” Ang advertizment ay maaari ring magsilbing visual aid. Ang kagamitan sa pagtuturo, ayon kay Liwanag (1995), ay isa sa mga faktor sa mabisang pagkatuto ng mga estudyante. Ang mga paghahanda ng mga kagamitan sa pagtuturo ay nasasalig sa iba’t ibang batayan sa pananaw na sosyo-kultural. Sa paghahanda ng kagamitang pampagtuturo dapat isaalang-alang ang mga gamit nito, ang objektiv, panahon at istilo ng mga wikang gagamitin na naaayon sa kahalagahan ng mga taong nag-uusap at sa hinihingi ng pagkakataon. Ang ikalawa ay ang pananaw na pangkaisipan. Dito binibigyang pansin ang pagkakaiba ng estudyante sa paraan ng pagkatuto. Ang ikatlo ay ang yumanistik na perspektiv. Ang objektiv nito ang lubusang malinang ang buong katauhan ng mga mag-aaral. Para kay Gabuyo (1998), sa paghahanda ng kagamitang pampagtuturo ay kailangang alamin ang karakteristik at pangangailangan ng estudyante. Tiyakin ang objektiv, balangkasin ang nilalaman, iplano ang suportang kakailanganin at isaalang-alang din ang mga materyal na paghahanguan. Sa pagsusulat, ihanay nang maayos ang mga ideya, pag-

isipan at simulang buuin ang mga gawain at fidbak, humanap ng mga halimbawa at umisip ng mga grafiks. Ayon kay Transona (2002), walang kagamitang panturo ang maipapalit sa isang mabuting titser ngunit isang katotohanang hindi maitatanggi na ang mabuting titser ay gumagamit ng mga kagamitang pampagtuturo tungo sa mabisang pagkatuto ng mga estudyante. Tinalakay ni Aquino at Razon (1998) sa kanilang aklat ang kwalifikeysyon ng isang mahusay na titser. Ayon sa kanila, matatawag na mahusay ang titser kung nagtataglay sya ng sariling kakayahan at katalinuhan, matapat sa pakikitungo sa kanyang kapwa titser at iginagalang ang karapatan ng bawat estudyante. Kailangan ding may alam sya sa mga prinsipol ng mabuting pagkatuto tulad ng paggamit ng angkop na pamamaraan sa pagtuturo, motiveysyon, paggawa ng leson plan, kasanayan sa pagtataya at integreysyon. Ang pagkatuto para kay Panambo (1997) ay ang pinakamahalagang proseso ng pagtuturo at pag-aaral. Ang pagkatuto ng mga estudyante ay nakasalalay sa mabuting paraan ng pagtuturo ng isang titser. Ang titser ang nababalak at nagpapasya sa pamaraang kaniyang gagamitin na angkop sa bunga ng pagkatuto na nais nyang makamtan ng mga estudyante, angkop sa sitwasyon, angkop sa kakayahan ng mga estudyante at gayundin sa uri ng paksang-aralin at sabjikt na kanyang ituturo. Sa lektyur ni Francisco (2006) sa “Ang Papel ng Televisyon sa Pagtuturo ng Walong Dagdag na Letra Ayon sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino” binanggit nya, ayon kay Espiritu, wika ang gamit ng titser sa pagpapaunawa ng nilalaman ng kurso at wika ang gamit ng estudyante upang ipakita ang kanyang pag-unawa at ipahayag ang kanyang iniisip at niloloob. Samaktwid, mahalagang konsiderasyon ang wika sa pagtuturo gayundin sa pagkatuto. Payo ni Lumbera (2005) sa mga manunulat sa intervyu sa kanya ng Pinoy Weekly Online: Importante na kilalanin ng isang manunulat na siya ay namumuhay sa ganitong lipunan at kung hindi man siya kumilos para baguhin ang lipunan na iyon, huwag namang maging hadlang sa pagkilos ng ibang tao. Lagi’t lagi, kilalanin ang kanyang kaugnayan sa buhay ng lipunang kanyang kinabibilangan. Sa ganoong paraan, ang kanyang mga tula, kuwento, dula ay uungkat sa mga nangyayari sa ating lipunan at ’yong kanyang odyens na bumabasa sa kanyang mga tula o nanonood ng kanyang dula ay mabigyan niya ng kamalayan na siya ay bahagi ng lipunang inilalarawan sa akda. Sa ganoong paraan ang manunulat ay hindi magiging kuntento na lamang sa paggamit sa wika ayon sa personal niyang kagustuhan. Sa 192 mga Pilipinong advertisement pantelebisyong sinorbey ni Thompson (2003), ang isandaan at walo (108) ay gumamit ng English “E”, apatnaput isa (41) ay Tagalog na may mga English na salita at phrase “T(E)”, dalawamput dalawa (22) ay Tagalog “T”, at dalawamput isa (21) ay English na may mga Tagalog na salita at phrase “E(T)”. Ang anim na tipo ng produktong nanguna at halos gumagamit ng Tagalog (“T” at “T(E)”) ay Pagkain (39.68%), Farmasyutikal (23.81%), Panlinis/Detergent (11.11%), Inuming Alkohol (7.94%), Pampamahalaang Serbisyo (6.35%), at Home Maintenance at Aplayans/Elektroniks (parehong may 3.17%). Samantala, ang anim na tipo ng produktong nanguna at halos gumagamit ng English (“E” at “E(T)”) ay Aplayans/Elektroniks (18.60%), Pagkain (12.40%), Damit (10.85%), Pagbabangko/Finans (9.30%), Gamit sa Banyo at Inuming Di-alkohol (parehong may 8.53%), at Sasakyan/Travel at Inuming Alkohol (parehong may 6.98%). May labin-limang atraksyon sa mga advertizment na tinawag ni Jif Fowles na “imbentaryo ng motibo ng tao” ayon kay Austero (1999). Ang saykoloji o mga atraksyon sa mga

advertizment ay mga pangangailangan: sa seks, pagsasamahan, pagmamahal o pag-aalaga, ng patnubay, seguridad, estetik senseysyon, kyuryositi, na bayolojikal, makapantay o makalevel ang isang tao, makatakas, magpatnubay, mangibabaw, kumuha ng atensyon, maging prominente at awtonomus. Sa libro ng “Taking ADvantage” ni Taflinger (1996), binanggit nya ang sampung psychological appeal na ginagamit sa advertayzing upang makapagmotiveyt sa mga mamimili. Ang mga psychological appeal na ito ay: self-preservation, sex, acquisition of property, self-esteem, personally enjoyment, constructiveness, destructiveness, curiosity, imitation at altruism. Para kina Gresko at mga kasama (1996), matagal nang ginagamit ang saykoloji sa advertayzing bilang ifektiv na pamamaraan sa pagbebenta ng isang produkto o serbisyo. Ang pag-unawa sa mga pangunahing konsepto na nakaaapekto sa saykoloji ng tao ay makatutulong sa isang kompanya na makabenta ng kanilang produkto o hindi kaya ay makatutulong sa isang konsyumer upang maunawaan ang mga marketing istratiji na nakakahimok sa kanilang bumili ng mga produkto. Mahalagang makuha ang atensyon ng konsyumer at ito ay sa pamamagitan ng pag-apela sa emosyon. Alinsunod sa R.A. 8370 o Children’s Television Act of 1997, ang National Council for Children’s Television (NCCT) ang magmomonitor, magrerevyu at magkaklasifay ng mga pambatang programa sa telebisyon at mga advertizment na ipinalalabas sa mga oras na maraming bata ang nanonood. Sa katuturan nito, ang “children” ay tumutukoy sa lahat ng tao na wala pang labin-walong (18) gulang. Mababasa sa Seksyon 2, ang Declaration of Policy, na kinikilala ng estado ang kahalagahan at impakt ng brodkast midiya partikular ang mga programa sa telebisyon kaugnay sa pagpapalaganap ng valyus at intelektwal na pagunlad ng mga kabataan bilang bahagi na rin ng suporta at pangangalaga sa kanilang interes.

Mga Kaugnay na Pag-aaral Ang mga paksang tinalakay sa mga pag-aaral nina Gastello (1999), Fortuno (1998), Lopez (2001), Mallapre (2004), Mettilla at Metilla (1996), Camaya at mga kasama (2004), Arenas (1995), Alcedo (1998) at Alegre (1998) ay hango sa midiya at nagkakaiba-iba sa ginamit na materyal. Ang kina Gastello, Fortuno at Lopez ay hango sa dyaryo: mula sa dyaryong brodsyit gamit ang mga komikstrip sa unang pag-aaral at mula sa dyaryong tabloyd gamit ang mga artikel sa ikalawa at mga balita sa ikatlo. Ang kina Mallapre, Metilla at Metilla, at Camaya at mga kasama ay hango sa telebisyon gamit ang nobelang popular sa unang pagaaral at mga edyukeysyonal program sa huli. Ang kay Arenas ay hango sa sine gamit ang pelikula. Samantala, ang kina Alcedo at Alegre ay hango sa libro gamit ang iba’t ibang akda sa unang pag-aaral at mga tula lamang sa huli. Ang mga materyal na nilikom nina Fortuno, Gastello, Mallapre, Alcedo at Alegre ay iklinasifay: ayon sa paksa sa unang tatlong magkakahiwalay na pag-aaral at ayon sa kaisipan sa huling dalawa. Ang pinakamalapit sa kasalukuyang pag-aaral ay ang case study ni Adeyanju (2003) na tinukoy ang persepsyon ng epekto ng mga kagamitang pampagtuturo sa pagkatuto, at ang pangmaster na tisis ni Transona (2002) na inalam ang kaangkupan ng sanayang-aklat sa kyurikulum ayon sa persepsyon ng mga titser sa Filipino. Tungkol sa mga kagamitang pampagtuturo rin ang mga pag-aaral nina Adeyanju at Transona.

Natutunghayan sa sumusunod na mga paragraf ang detalye ng mga nabanggit na mga kaugnay na pag-aaral. Isa sa mga objektiv ng mga pag-aaral nina Fortuno, Gastello, Alcedo at Alegre ay maikonekt sa edukasyon ang ginawang pag-aaral. Ang kina Fortuno, Alcedo at Alegre ay sa pagtuturo: sa Edukasyong Pagpapahalaga sa elementarya sa una at sa Panitikan sa hayskul sa ikalawa at sa kolij sa huli. Samantala, ang kay Gastello ay pagpapaunlad ng kurikyulum bukod pa sa paglinang sa kakayahan sa pagbasa at sa pagpapahalaga. Tinukoy sa pag-aaral nina Alegre at Gastello ang mga figyurovispits at islang sa mga maikling kwento para sa unang pagaaral at mga komikstrip sa huli. Tinukoy naman sa pag-aaral ni Arenas ang mga role ng mga babaeng karakter sa mga pelikulang Pilipino at sa pag-aaral ni Gastello ang istilo ng presentasyon ng mga karakter sa mga komikstrip. Sa pag-aaral ni Gastello (1999), sinuri at inalam sa lipunan sa panahong iyon ang 96 na mga komikstrip na ‘Pugad Baboy’ ni Pol Medina Jr. na araw-araw na nailathala sa pahagang The Philippine Daily Inquirer. Batay sa isinagawang pag-aaral, ang mga paksang-diwa ay inilahad sa pagbibigay ng observeysyon at kritikal na pagsusuri sa mga kasamaan at katiwalian sa kalikasan, edukasyon, gobyerno, lipunan at ekonomiya ay ginawang katawa-tawa at hindi obvyus upang hindi maging masakit sa mga pinatutungkulan. Nakitang ang mga pangalang ibinibigay sa mga tauhan ay nababagay sa mga pag-uugaling taglay nila at ang mga taong ito ay nakakasalamuha natin sa araw-araw. Ang paggamit ng mga figyurovispits ay mabisang paraan sa paglalahad at pagpapasigla ng isang awtor upang mapukaw ang kawilihan ng mambabasa. Ang mga islang o balbal na salita na komon na ginagamit ngayon lalo na ng mga kabataan at maging ang mga komon na tao ay isang paraan upang maging riyalistik ang dayalog o usapan sa komikstrip. Ang mga komikstrip na ito ay may kahalagahan sa pagprepeyr sa mataas na level ng edukasyon. Sinuri at pinahalagahan ni Fortuno (1998) ang mga piling sanaysay ni Bella Angeles Abayan na pinamagatang “Maganda ang Buhay” na inilathala at linguhang lumalabas sa pambansang pahayagang Balita, mula Enero ng taong 1996 hanggang Disyembre taong 1997. Sa isinagawang pag-aaral, lumabas na ang apanapu’t walong (48) sanaysay ay naglalarawan ng mga paksang patungkol sa intelektwal, sosyal at panlipunan, moral at ispiritwal na nagbibigay tuon sa kahalagahan ng karunungan, pag-aaral, determinasyon sa buhay, pag-ibig sa sarili, kapwa at bayan, pagtupad sa tungkulin at paniniwala sa Diyos. Ang 48 sanaysay ay nagtataglay ng mga pagpapahalagang nakapaloob sa DECS CORE VALUES na binibigyang-diin ang pagpapahalagang panlipunan, pagpapahalagang pang-ekonomiya, pagmamahal, katotohanan at pananampalataya. Ang 48 sanaysay ay may kaugnayan sa pagpapatupad ng layunin ng pagtuturo ng Edukasyong Pagpapahalaga (EP) na nakapaloob sa paksang intelektwal, sosyal at panlipunan, moral at ispiritwal. Inalam ni Lopez (2001) sa kanyang pag-aaral ang kahalagahan ng pahayagan bilang instrumento ng pag-unawa ng katarungang panlipunan. Batay sa kinalabasan, ang mga katarungang pambata ay mga karapatang para mabuhay, edukasyon, maayos na pamumuhay, pagtangkilik ng sariling pamilya at proteksyon laban sa pag-aabuso; sa katarungang pangkababaihan ay paghawak ng katungkulan, dangal at reputasyon at proteksyong sekswal; sa katarungang pangmagagawa ay maayos na paglilitis, tamang pasahod at pagtanggap ng benifit sa pinagtratrabahuhan. Ang mga dimensyong sosyal ay wastong paggamit at paggalang sa mga nabanggit na katarungan: pagpapahalaga sa karangalan, pantay-pantay na karapatan at pananagutan at katungkulan dapat gampanan. Ang mga epekto ng mga pagpapahayag ng pagkagalit, pagtawag sa ahensyang sangkot at

pagbibigay tulong at payo upang maisaayos at maitama ang mga paglabag ng mga katarungang pantao sa lipunan. Si Mallapre (2004) ay gumawa ng pag-aaral tungkol sa “Mga Nobelang Popular: Salamin ng mga Pagpapahalaga.” Sinuri at binigyang pagpapahalaga ang labin-limang nobelang popular na naipalabas sa ABS-CBN taong 1999-2000 sa pamamahala ni Charo Santos. Batay sa ininagawang pag-aaral, ang mga paksang-diwang nilahad ay pagsisikap na maiangat ang buhay na may sab-tapik na: pagsusumikap at pagtitiyaga, pag-asa sa kapalaran, pagsalig sa kapwa; pagkamatatag na may sab-tapik na: pagkamatatag sa pagharap sa problema sa pamilya, pagkamatatag sa pagharap sa problemang kinasasangkutan ng sarili at pagkamatatag sa pagharap sa nagawang kamalian; katangian ng pag-ibig na my sab-tapik na pag-ibig na matiyaga at magandang loob, pag-ibig na mapang-unawa at hindi makasarili at pag-ibig na mapagbata at puno ng pagsasakripisyo; pagpapahalagang sosyal na may sabtapik na: ugnayan sa pamilya, ugnayan sa kapwa at pagpapahalagang katapatan sa pagibig. Ang mga kakintalang nakapaloob sa mga nobela ay personal at interpersonal. Inases nina Metilla at Metilla (1996) ang akseptabiliti ng at pangangailangan para sa lokal na mga edyukeysyonal program sa telebisyon para sa mga bata sa Bicol. Inivalyuweyt ang aveylabiliti ng finansyal, teknikal at manpower resources sa pagproprodyus ng nasabing mga program. Sa pag-aaral, nadiskover na talagang mayroong pangangailangan para sa mga edyukeysyonal program na pantelebisyon na prinodyus sa bansa at katanggap-tanggap ito sa mga vyuwer. Ang telebisyon at ang mga programa na kakikitaan ng karahasan ay may impluwens at nakakapagpahamak sa mga bata. Ang mga lokal at nasyunal na kompani ay parehong nagbigay ng pagsang-ayon sa persepsyon na ang advertayzing ay ifektiv lalo na sa telebisyon. Ang panunuod ng telebisyon nang walang wastong patnubay ay maaaring magpahamak sa mga bata. Kailangan at gusto ng mga magulang at mga bata ng mga programang pambata sa telebisyon na parehong edyukeysyonal at konstraktiv sa kanilang development. Kung mabibigyan ng risonabol na presyo sa komersyal reyts at masisigurado ang vyuwersyip ay wiling na suportahan ng mga kompani ang mga programang pambata sa pamamagitan ng advertayzing. Ang mga potensyal na advertayver at isponsor ng program ay maaaring iimbayt at ipriprizent ang unang episowd ng program upang makuha ang suporta at komitment nila dito. Sa pag-aaral nina Camaya at mga kasama (2004), natuklasang mas pinipili ng mga kabataan sa Sta. Teresita, Iriga City ang mga produkto at serbisyong iniindors ng mga silebriti kaysa sa mga produkto at serbisyong iniindors ng mga di-silebriti. Ang mga advertizment sa telebisyon ay mas napapanood ng mga rispondent tuwing praymtaym kaysa sa ibang oras. Natuklasan ring mas kaakit-akit sa mga kabataan ang mga advertizment na iniindors ng mga silebriti. May epekto sa paggawa ng desisyon sa pagpili ng kanilang pangunahing pangangailangan ang mga advertizment sa telebisyon. Sinuri ni Arenas (1995) ang 14 pelikulang Pilipino na iprinodus at ipinalabas mula 1990 hanggang 1994 at sinubukang iaydentifay at ianalayz ang iba’t ibang roles ng mga babaeng karakter. Natuklasang 9 sa 23 babaeng karakter ay ina o asawa ang role, 8 ay kabit o girlfriend, 3 ay anak, at 2 ay prostityut. Ang mga pwersang sosyo-kultural na nakaimpluwensya sa paghubog ng mga karakter na babae ay educational background, values orientation sa bahay, at marginalization sa tahanan, trabaho at sa lipunan. Ang mga sosyo-kultural na implikasyon sa iba’t ibang roles ng babae ay nakikita sa dalawang discernable forces tulad ng sa traditionalism at modernism. Sa Philippine setting, ang tingin

pangmoral. pag-usapan. karir-oryented at libereyted. . Ang mga tula ni Tinio ay mayaman sa mga larawang-diwa at mga figure of speech gaya ng ayroni. simili at pagpapalit-diwa na nagpapalitaw sa iba’t ibang damdamin at kaisipang awtor. 2) Ang paglinang ng vokabyulari ay pag-unawa ng mga nilalaman ng panitikan o ang diwang nais ipahiwatig sa akda. Ang kaugnay na aktiviti ay magsisilbing pagpapahalaga sa akdang natalakay.sa kababaihan ay sabmisiv. at sa kawilihan. Sa case study ni Adeyandu (2003) sa “Perception of the Effects and Use of Learning Aids in Teaching” na mahigit siyamnapung porsyento ng mga gurong sinorvey ay sumang-ayon sa positibong epekto ng pagtuturo na ginagamitan ng iba’t ibang mga kagamitan sa pagtuturo. mag-asawa at kapwa na naglalahad ng iba’t ibang damdamin at isipan. pangmakatao. Nilayon ni Alegre (1998) na masuri at mapahalagahan ang dalawampu’t limang tula ni Tinio “A Trick of Mirrors” at maikonekt ito sa pagtuturo ng panitikan sa kolij level. Ang pag-usapan ay bahaging nagbibigay ng mga tanong upang lubos na masuri ang akdang pampanitikan at maikintal ang anumang kaisipan o pagpapahalagang dapat matamo ng mga estudyante. Ang kinalabasan: 1) Ang nilalaman ng sanayangaklat ay paglinang ng vokabyulari. konservativ at fultaym na ina. Ang ivalyuweysyon ay ang bahaging pinakasaligan sa pagsukat ng natamong kaalaman ng mga estudyante. 2) nag-iimprovayz sila ng mga kagamitang pampagtuturo kapag kinakailangan. kaugnay na aktiviti at ivalyuweysyon. metafor. 3) Ang mga pagpapahalagang pagkamaka-tao. Tinukoy nya ang mga nilalaman nito upang mapaunlad ang kasanayang pampanitikan ng mga estudyante sa Filipino IV. pagtatanong. nailahad ang mga nilalamang-diwa batay sa iba’t ibang uri ng damdaming nakapaloob sa tula. Naipakita ang paggamit ng mga larawang-diwa at figure of speech sa tula ni Tinio at naikonekt ang mga kaisipang mga larawang-diwa at figure of speech sa pagtuturo ng panitikan sa kolij level. pangmoral. epigram. Pinatunayan nilang 1) mas nauunawaan ng mga estudyante ang mga itinuturo kapag ginagamit nila ang mga kagamitang pampagtuturo sa kanila. pangmoral at pangkagandahang-asal at pang-intelektwal. 3) Sa pananaw ng mga guro ay angkop na angkop ang sanayang-aklat kyurikulum sa layunin. personifikeysyon. at 3) gumamit sila ng kagamitang pampagtuturo upang maipaunawa ang iba’t ibang konsepto na nangangailangan ng pagpapaliwanag. Natuklasan ni Alcedo (1998) batay sa isinagawang pagsusuri naipahayag ang mga kaisipang nakapaloob sa piling elemento ng nobela na patungkol sa mga kaisipang pangmakabayan. pangmakatao. Batay sa isinagawang pagsusuri. at ang iba’t ibang istratijing ginamit na angkop sa paglinang ng vokabyulari. pagpapahalaga sa kabutihang-asal at pagpapahalagang pangkaisipan. mga kaugnay na aktiviti at pagpapahalaga sa pagsukat ng natamong kaalaman ng mga estudyante. metonimi. Tinukoy rin nya ang kaangkupan ng binuong sanayang-aklat sa kyurikulum ayon sa pananaw ng 17 titser sa Filipino na nagsilbing mga juror. 2) Ang mga pagpapahalagang nakapaloob sa nobela batay sa mga kaisipan ay mga pangmakatao. Bumuo ng sanayang-aklat sa Filipino VI si Transona (2002). Nadiskover sa pag-aaral na ito na ang mga tula ni Tinio ay may nilalamang-diwa batay sa relasyon ng magulang. Ang mga nabuong kongklusyon ay ang mga sumusunod: 1) Ang mga kaisipang nakapaloob ay patungkol sa kaisipang pangmakabayan. pagkamaka-Dyos at pagpapahalaga sa pangkaisipan ay magagamit sa pagtuturo kaugnay sa pagtuturo ng mga layunin pang-edukasyon sa pagtuturo ng panitikan sa hayskul. karanasan at kaayusan. pangkagandahang-asal at pang-intelektwal. Ang tingin sa modern imij ay asertiv. Inilahad ang mga kaisipan at mga pagpapahalagang kaugnay sa kasalukuyang kalagayan ng lipunan.

De La Salle Unioversity-Dasmariñas. Institute of Education. Adeyanju. Inaasahang makapagbibigay ng interesting at kakaibang iksperyens sa mga estudyante ang mga pantelebisyong advertizment kung gagamitin sa pagtuturo ng Filipino at HEKASI sa Grade VI. “Ang Sanayang-Aklat Bilang Kagamitang Pampagtuturo” Panayam sa Pambansang Seminar sa Filipino sa Pagtataguyod ng Kagawaran ng Filipino sa Kolehiyo ng mga Sining at Agham ng Philippine Normal University. 2002) Naga City Rosa Maria B.edu. figyurovispits at islang sa mga ito. tatalakayin rin ang istilo ng presentasyon ng mga advertizment tulad ng paggamit ng saykoloji. Teachers Perception of the Effects and Use of Learning Aids in Teaching: a Case Study of Winneba Basic and Secondary Schools. tungkuling magagampanan lamang ng isang mahusay na titser. (DiNalathalang Masteral Tesis Ateneo de Naga University. Ang paggamit ng mga advertizment sa pagtuturo ay nangangailangan ng masusing pagbabalak at nagpapasya. karikatura. Sanayang-Aklat Pampanitikan sa Filipino IV: Isang Pagsusuri.Kalagayang Pansining Matapos ilahad ang mga kaugnay na literatura at pag-aaral. 1995 Araceli Gabuyo. Ang pagkakaiba ng pag-aaral na ito ay mga pantelebisyong advertizment ang gagamitin at ayon isyu ikaklasifay. Panambo. kulay at tunog ang mga advertizment.htm(Binuksan noong April 12. Ang Papel ng Televisyon sa Pagtuturo ng Walong Dagdag na Letra Ayon sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Ispeling ng Wikang Filipino. Liwanag. Transona. Obafemi Awolowo University. Phoenix Educational Journal. makikita ang kaugnayan nito sa kasalukuyang pag-aaral. Talababa Virgilio J. Walong Linggong Kurikulum: Ang Bisa Nito sa Kakayahan ng mga Mag-aaral (Di-Nalathalang Masteral Tesis University of Nueva Caceres. buhat sa napagmasdang dula ng buhay o karanasan ng mga sumulat at bumuo ng advertizment. Francisco.au/Articles/nov03/adeyanju1. 2007) Lydia S. Puno ito iba’t ibang diwa. Gumagamit ng wika.rmit. 1997) Naga City Christian George C. Matutugunan ng mga pantelebisyong advertizment ang kakulangan sa kagamitang pampagtuturo upang magsilbing lunsaran sa mga aralin sa Filipino at HEKASI. 1998 Leopoldo R. Faculty of Education. Tatalakayin sa kasalukuyang pag-aaral ang mga lantad na katotohanan at mga talinghagang nakapaloob sa mga advertizment. Bukod sa mga ito. 2003 http://ultibase. . Hango rin sa midiya ang materyal na gagamitin sa kasalukuyang pag-aaral at ikaklasifay rin ito. literal at figyurativ. Nigeria.

Arenas. University of Nueva Caceres. The Perceived Effects of Television Advertisments to Decision Making of the Youth in Choosing their Basic Needs in Sta. Social Psychological Factors Underlying the Impact of Advertising.wsu. Alegre. 2007) Richard F. Ateneo de naga University.htm (Binuksan noong May 7. University of Nueva Caceres. 2007) Jon Gresko at mga kasama.html(Binuksan noong February 20. Miami University. 2003 http://www. University of Nueva Caceres. 8370. 1996 http://www. 1996 Lilybeth R. 2007) Republic Act No. University of Nueva Caceres.edu/users/rthompso/filipinocommercials. Naga City. Fortuno.edu:8080/~taflinge/advant.edu/shermarc/p324ads. 2001 Cherfield Metilla at kasama. Iriga City (Unpublished AB-Development Communication Thesis). The Acceptability of a Local Children’s Educational Program in Television. Ateneo de Naga University. Ateneo de naga University. Naga City. 2007) Bienvenido Lumbera. Filipino English and Taglish: Language Switching from Multiple Perspectives.muohio. Ibong Mandaragat: Pagsusuri at Pag-uugnay sa Kasalukuyang Panahon (DiNalathalang Masteral Tesis). 2007) Roger Thompson. Naga City. University of Nueva Caceres. 1998 Camaya at mga kasama. 1995 Virgilio J. Bienvenido Lumbera: Pambansang Alagad ng Sining” Intervyu ng Pinoy Weekly Online kaugnay ng pagkakahirang sa kanya bilang Pambansang Alagad ng Sining. Naga City. Pamahayagan: Instrumento sa Pagpapahalaga ng Karapatang Panlipunan (Di-Nalathalang Masteral Tesis). 1996 (Bersyon sa internet) http://www.org/pw5-25/kult/kult_1. 2004) Naga City Eden D.html (Binuksan noong March 30. Murrow School of Communication. 1998 Marivic S.2006 http://ptechs. Taking ADvantage. Women Characters in Selected Filipino Movies (Unpublished Masteral Thesis). Comic Strip: Larawan ng Galaw ng Buhay (Di-Nalathalang Masteral Tesis). 1998 Amy A. Lopez.clas. Teresita. Naga City. Naga City. “Dr. Kagamitang Pampagtuturo at Edukasyong Pagpapahalaga (Di-nalathalang Masteral Tesis). 1999 Vivian B. Naga City. Taflinger.shtml (Binuksan noong April 2.pdf (Binuksan noong April 12. Mga Piling Tula: Isang Pagsusuri at Pagpapahalaga (Di-Nalathalang Masteral Tesis). Naga City. (Unpublished Masteral Thesis). Alcedo. 2004 . Marketing messages through language switching in television commercials. Mallapre.users. Amsterdam: John Benjamins. Washington State University/Edward R.ufl. Children’s Television Act of 1997 Guillermo Gastello. Mga Nobelang Popular: Salamin ng mga Pagpapahalaga (DiNalathalang Masteral Tesis University of Nueva Caceres. 2005http://pinoyweekly.org/ptechs2006/Presentation/CFrancisco.

Sinisikap ng mananaliksik na malaman ang kalidad ng pelikulang pangkabataan sa pamamagitan ng pagsusuri at paglalarawan ng pelikula. wika at gawi ng mga kabataan ay maaaring magkaroon ng kanais-nais o di kanais-nais na pormasyon pagkatapos makapanood ng pelikula. Napatunayan na sa isang pag-aaral na ang mga napapanood na karahasan sa mga pelikula ay nagiging dahilan ng pagtaas ng kriminalidad sa lipunan.research BALYUS AT KATANGIAN NG PELIKULANG PITONG DALAGITA: PATNUBAY AUTHOR : MARY JANE D. ELISEO H. Ang pag-aaral na ito ay may pangkalahatang layunin na tumutuklas sa katotohanang impluwensiya ng mga pelikula sa mga kabataan at ang kaugnayan nito sa personal nilang pamumuhay at sa kanilang lipunang ginagalawan. Ang pelikula ay isa sa mga uri ng midya na may malaking epekto sa pag-iisip at pag-uugali ng mga manonood. ang patnubay sa pagsusuri ng pelikula ay iminumungkahi. humanismo . Anu-ano ang mga katangian ng pelikulang ito na dapat malaman ng mga kabataan ayon sa mga sumusunod? 1. Ang damdamin. Ito ang pinakamalakas na anyo ng “mass media” na ginagamit ngayon lalung-lalo na sa mga kabataan. Anu-ano ang mga balyus na makikita sa pelikulang Pitong Dalagita batay sa pananaw na : 1. at 2. PAÑARES DEGREE : MASTER OF ARTS IN TEACHING FILIPINO ADVISER : DR. Pinaniniwalaan ng mananaliksik na malaki ang naging impluwensiya ng mga pelikula sa buhay ng tao at sa paghubog ng kaisipan ng mga kabataan. CANTON INTRODUKSIYON Ang pelikula ay bahagi ng ating kultura at malaki ang naiiambag nito sa ating sining. ito ay maaaari makalason ng isipan ng kabataan lalo na kung nagpapakita ng kalaswaan o karahasan ang mga eksena. Kaya naman ang pelikula ay dapat na kinapupulutan ng mga balyu na makapagbubuo ng pagmamahal at pagmamalasakit sa kapwa at sa bayan. Batay sa kinahinatnan. ANG SULIRANIN Ang pag-aaral na ito ay naglalayong masuri ang balyu at katangiang makikita sa pelikulang Pitong Dalagita. eksistensyalismo ? 2. Ang tanong ay kung sa kasalukuyan makikita pa kaya ng mga kabataan ang pagpapahalagang pangkatauhan ng mga pelikulang Pilipino? Tulad ng nasabi sa unahan may malaking impluwensiya sa mga manonood ang mga pelikula. Ang pelikula ay isang ring uri ng komunikasyon kung saan ang mensahe o punong kaisipan ay inilalahad sa pamamagitan ng isang isinadulang kuwento. mensaheng hatid ng pelikula sa mga manonood . Ang tiyak na layunin ng pag-aaral na ito ay upang makalikom ng kasagutan sa mga sumusunod na suliranin: 1. pag-iisip.

Ang tunay na kaibigan ay maituturing na isang kayamanan. anong patnubay sa pagsusuri ng pelikula ang maimumungkahi? Disenyo ng Pananaliksik Ang pag-aaral na ito ay isinagawa sa pamaraang deskriptiv.Ang pagtanggap sa katotohanan ay makadudulot ng kapayapaan. Sinubukang masuri ang balyus ayon sa dalawang teoryang pampanitikan.2. bisa ng pelikula sa mga manonood 3. Batay sa kinahihinatnan. .Ang pagkaiinggit o pagseselos ay di makabubuti sa anumang relasyon. . ang humanismo at eksistensyalismo. Ginamitan ng analisis at interpretasyon ayon sa kasalukuyang kalikasan mula sa Pelikulang Pitong Dalagita. . Mga Natuklasan MGA BALYU sa pananaw na: Humanismo Eksistensyalismo • • • • • • • • • • • • • • Pakikipagkaibigan Pakikipagkapwa Pagiging matatag Pagpapahalaga sa magulang Pagtanggap sa katotohanan Katapatan Pagpapahalaga sa buhay Pagpapakumbaba Pagtitimpi / Mahinahon Pagiging Senstibo sa Pangangailangan ng Iba Magandang Pananaw sa Buhay Pagpaparaya Pagiging Simple Pagkamaparaan • • • Pagtitiwala kakayahan Pagtitiyaga sa sariling Pagtitiwala sa sarili Pagiging totoo sa sarili Mabuting Pagpapasya Pagkamatiisin • • • • • Paggalang sa Kasarian Paggalang sa Karapatan ng Iba Mensahe sa mga manonood .

nakapagpapaligaya rin sa Malaking paghanga kay Joyce isang tao.. Pagtitimpi o kahinahunan Pagkaawa kay Tina na parang isang napakabuting May mga magulang na walang nagmamahal sa kanya. isang tao. Mayo sa pakikipaglaban sa Pagmamalasakit sa tukso. kinalilimutan ang Paghanga sa katatagan ni obligasyon sa anak.Magkaroon ng katataggan ng loob upang maharap ang mga suliranin o pagsubok sa buhay. . mga taliwas na kasarian ng tao. mabuting samahan. marunong sa pamlya. katangian at nakita ito makasarili na kina Tisha at Ruli. . kapwa ang katangian ng Paghahangad na makilala Joyce.Dapat malaman ang kahalagahan ng Diyos sa buhay ng tao upang mapahalagahan din ang buhay na bigay ng Diyos. Kung marunong kang gumalang sa kapwa. Pagiging matapat susi sa igagalang ka rin nila. kanya sa tagumpay. Pagtataka na may magulang na di nauunawaan ang kalagayan ng anak. tao ay maghahatid din sa kapwa. sa kanyang katapatan bilang kaibigan. kaibigan at umunawa sa damdamin lipunan ay mahalaga sa ng iba. kapakanan ng iba. Paghahangad ng Pagpapakumbaba tunay kabutihan ay na kahanga-hanga. BISA NG PELIKULA ASAL ISIPAN DAMDAMIN Pagpapahalaga sa Ang malakas na Pagkainis sa mga taong di kaibigan ngunit maging determinasyon ng isang marunong umunawa sa maingat sa pakikisama. Pagkamatiisin sagot sa paglaban sa kahirapan o Pagsasakripisyo para sa pagsubok. Paggalang sa mga tao ay Di dapat maging padalusdapat matutunan lalo na’t dalos sa mga pagpapasya. Pagkagalit kay Kissy sa kanyang pagiging mapagkunwari at pagkawalang takot sa Diyos.

Dapat na palagiang isama sa mga aralin ang mga pelikulang nagsasaad ng maraming balyus at mensahe na ikabubuti ng mga kabataang Pilipino sa kasalukuyang panahon.Boston: Houghton Miffin Company. Ailene G. Manila: National Bookstore. Quezon City: Phoenix Publishing House. 2005.al. 4. 1979.Manila: Philippine Book Company. Sining ng Pamamaraan ng Pag-aaral ng Panitikan. Values Curriculum in the Elementary. Frezir. Naihatid ng pelikula sa mga kabataan ang sa tunay na kahulugan ng kaibigan at pagmamalasakit. Baisa. Ph. Rekomendasyon Iminumungkahing ng mananaliksik na gagamitin ng sinumang nagnanais na pag-ibayuhin pa ang pag-aaral sa mga Pelikulang Pangkabataan ang mga sumusunod: 1.D. Di lamang sa pagsusuri nito kundi sa paghango ng mga aral kaugnay ang iba pang aralin. . Dapat sundin ang batayan sa pagsusuri ng pelikula bilang output sa pag-aaral 2. BIBLIYOGRAFI Mga Aklat Agapay.. Ang pelikula ay nagturo sa mga kabataan kung paano harapin ang mga pagsubok sa buhay at maging maingat sa mga pagpapasya. Brubacher. Pluma IV.. Priscilliano. Ramon. maaaring pa ring ituwid. 2005. Konklusyon Ayon sa ginawang pagsusuri nakita na maraming balyus sa pelikulang Pitong Dalagita batay sa humanismo at eksistensyalismong pananaw. nagpabuo ng mabuting kaisipan at naging patnubay sa pagtuklas ng kanila ring kalakasan at kahinaan. 2004. Rufino. Magkalap ang mga guro ng mga pelikulang Tagalog bago pa man mag-umpisa ang klase upang masuri ito at maisama sa paghahanda ng silabus ng kurso sa Filipino sa bahagi ng literatura sa bawat antas ng hayskul at kolehiyo. 1978. 3. New York City: McGraw Hill Inc. Maaaring ang nakikita mong mabuti sa panlabas iba sa katotohanan.et. Ipinakita sa pelikula na lahat ng bagay ay may limitasyon. Bauzon. John S. Essentials of Values Education. Modern Philosophies of Education. Alejandro. 1960.Pagpaparaya tanda ng Anumang pagkakamali ay malawak na pang-unawa. Manila: National Bookstore. Ethics and the Filipino. Magkakaroon ng Salingkurang Pagsasanay sa mga titser na nagtuturo ng Filipino sa hayskul at kolehiyo upang magkakaroon sila ng pag-iisa sa pagsusuri ng pelikulang Pilipino. Itong mga balyu ay nakitaan din ng mga mensahe na tuminag sa kanilang damdamin. Ito ay magsisilbing gabay ng mga nakapanood na ang buhay ay may iba’t ibang mukha na maaaring taliwas sa nakikita sa panlabas na kaanyuan. Alexander.

2003. 2008 <http://www. Manila: Booklore Publishing House. Patronicio V. Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay).com/v19/v19vlad.al. . Gloria P. Florentino.2006. <http://www. Mabisang Pagkatuto. Soledad S. Pena. Philippines: Media Plus.com/v21/v21tonyo.ucdsb. 2007. Safe Youth Organization. Angelita. Cleotilde D. 1992.on. Laura. 2007.. Setyembre 23.Mosqueda. Pilosopiyang Pilipino. Argentina. tula. 2007. Reyes. <http://www. Phoenix Educational Journal. Manila: Innovative Educational Materials Inc.com/arceo. Timbreza. Isa na rito si Dr Septy Ruzui ng University of Malaysia. Philippines: Mutya Publishing House.. <www. Mandaluyong City: National Bookstore. Malikhaing Pelikula.geocities. at dula na nakasulat sa Pilipino (Filipino na ngayon). Journal Liwanag. iniisip ng marami na hindi na kailangan pang magsalin sa Ingles ng mga akdang pampanitikan dahil marami namang mahuhusay na Pilipinong manunulat sa wikang Ingles. Setyembre 24. nagtungo siya sa noo’y Surian ng Wikang Pambansa (Komisyon sa Wikang Filipino ngayon) upang ipasalin sa Ingles ang ilang piling maiklng kuwento. Enero 1.com/issue/july2005/showbiz_av. Ang mga salin na ito sa Ingles ay naging batayan naman ng salin sa Bahasa Malaysia na isinama sa isang antolohiya ng mga akdang pampanitikan mula sa rehiyong Asean. 23. Manila: Vicarish Publication and Trading Inc. McGivern. Hamaka III. 2005. Fransisco. 1982. 1995.<www2. Setyembre 23. Sigay III.R. Perez. Setyembre. Anna Maria. Quezon City: Phoenix Publishing House. Villafuerte .org. Taylan. Angelita G. ngunit hindi prioridad. Manila: Rex Bookstore Inc.com/articles/TeacherTalk/Using-Movies-in-the-Classroom. 2002. Antonio. Ngunit naniniwala ang mga awtoridad na iba pa rin ang panitikang orihinal na sinulat sa isang katutubong wika.html>.html>. Noong 1977.tinig. San Juan. Panunuring Pampanitikan.. 2000.tinig. Marahil.html>.teflasia. Zulueta. Internet Arceo.html>.ca/athens/popculture/influencemovies>. at Gonzales. Dolores R. <http://www... Manny. 2006. Lydia S. 2005. Filipino sa Makabagong Henerasyon. Gonzales. <http://www. Manila: Rex Book Store Inc. 2007. Vlad B. et.>. ang pagsasalin sa Ingles ng mga akdang pampanitikan na orihinal na nasusulat sa wikang Filipino. Reyes. Teacher Talk. Ang Bahaging Ginagampanan ng Midya at It sa Paghubog ng Kaisipan ng mga Kabataan. LASAP Panimula NG ORIHINAL SA PAMPANITIKANG SALIN Mahalaga. Setyembre 25. Alice.html>. 1996.html>. Manila: Anvil Publishing House Inc. <http://www. Kritisismo: Mga Teoryang at Antolohiya Para sa Pagtuturo ng Panitikan.abante-tonite. Principles and Methods of Teaching.ie/education/lights-camera-andclassroom-action-1088758.independent.Safe youth org / siv global. Tinig.Pop Culture. Abante Tonite Online. Safe Youth.

moro-moro. 2009:106): “ang pagsasalin ay pagtatangkang makalikha ng isang tekstong napakalinaw kaya’t parang hindi salin….” Bagong direksiyon sa pagsasalin Ngunit sa kasalukuyan.” na lumilikha ng makasining na larawan ng lipunang kanyang kinabibilangan. 3. Ito. tungo sa pagtatamo ng titulong MA in English. Kapwa premyadong manunulat ang dalawang awtor at ang kanilang mga obra ay kapwa nagkamit ng gantimpala sa Palanca Memorial Awards.” nang sa gayo’y maging mabisa ang salin. 2. Gayunman. Ang pagiging natural naman ay tungkol sa pagiging madulas ng mga pahayag sa tunguhang lenggwahe na parang orihinal nan sinulat sa wikang pinagsalinan – sa maikling salita. o kung ano ang sinasabi ng orihinal na awtor ay iyong-iyon din ang ipinapahayag ng salin sa ibang wika. gramatika. nagtiis pa akong manood ng pelikula tungkol sa boksing! Tunay na isang natatanging karanasan sa larang ng pagsasalin! Mga katangian ng mahusay na salin Ayon sa Summer Institute of Linguistics (SIL). Kapwa ipinapakita sa dalawang kuwento ang manunulat bilang “social critic. sinipi nina Batnag at Petras. ay pagtatangkang kontrolin ang buong pagkatao ng mga tagatanggap ng mga salin. diskors at pragmatika upang mapapintig sa salin sa Filipino ang wika at kulturang Hiligaynon. samakatuwid. sa pagsasalin ng mga akdang pampanitikan mula sa mga rehiyon. ayon kay Villareal (1994). na may sariling tatak ng kultura ng wikang pinagsasalinan. ginamit ni Villareal ang leksikon. hindi na niya masasabi na ang kanyang likha ay tunay na nagbabandila ng kaakuhang Pilipino. Kapwa dalawa lamang ang mga tauhan: ang mag-asawang sina Oming at Sinang sa “Malalim” at sina Impen at Ogor sa “Impeng Negro”. noon pa man. ang pagsasalin sa Ingles ng mga akdang pampanitikan sa katutubong wika ay may mahalagang tungkulin: ibahagi sa buong daigdig ang ating mga mithiin. Kapwa nagtataglay ng mga sangkap na hindi maisasalin. Pineda at “Impeng Negro” ni Rogelio R. Sinabi ni Lawrence Venuti sa kanyang The Translator’s Invisibility (1995) na hindi dapat “makita” ang tagasalin. 4. may bagong direksiyon sa pagsasalin na kontra sa pahayag sa itaas. mula sa dominante tungo sa kolonisadong wika. Ang salin. samakatuwid. na ipinapahayag sa ating panitikan. kaya’t nagsisilbing malaking hamon sa sining ng pagsasalin. Natatanging karanasan sa pagsasalin Ang papel na ito ay tungkol sa aking naging karanasan sa pagsasalin sa Ingles ng dalawang maikling kuwentong orihinal na isinulat sa Filipino. at pangarap. Sa kanyang salin ng sampung sugilanon. pag-asa. sa pamamagitan ng pagkitil sa kanilang pagkamalikhain. ang salin ay hindi salaming walang pingas kung kaya’t hindi mahahalatang salin. Ang pamagat ng aking tesis ay “A Translation into English of Two Short Stories Originally Written in Pilipino with an Explanation of the Translation Process.” Hindi madaling magsalin sa wikang Ingles dahil hindi ito ang aking unang wika. Walang dapat makapansin na ito’y salin. Gaya ng sinabi ni Norman Shapiro (mula kay Venuti. Madalas. Sikat. bagama’t isang dekada ang nakapagitan nang sulatin at magkamit ng gantimpala ang mga ito: 1. hindi tunog-salin. May iba pang pagkakatulad ang dalawang maikling kuwento. awit. iisa ang direksiyon ng pagsasalin – mula Kastila tungong Tagalog at iba pang katutubong mga wika. Samakatwid.Ayon sa mga awtoridad. Ganito ring paniniwala ang isinusulong ni John Barrios sa kanyang “Ang Pagsasa-Filipino ng Sugidanon: Isang Ma(pagpa)layang Pagsasalin ng Nilupig na Kaalaman” (nasa aklat na ito). pangalawang gantimpala naman ang “Impeng Negro” noong 1962. Kapwa naganap ang mga pangyayari sa ilang oras lamang at mabisang gumamit ng pagbabalik-tanaw upang balikan ang mga nakaraang pangyayari. 5. kundi isang bagong akda sa ibang wika ngunit nagtataglay pa rin ng sariling kakanyahan at sariling tatak ng kultura at wikang pinagmulan. korido. Para sa kanila. hindi naging lubusang tagatanggap lamang ang ating mga ninuno na nagsilbing tagasalin ng mga obrang nasusulat sa Kastila. kailangan ding ito’y wasto. Noong panahon ng kolonyalismong Kastila. Kung gayon. naigiit na ng tagasalin ang sarili sa pamamagitan ng kanyang sining kaya’t ang pagsasalin ay nagsilbing akto ng pagpapalaya. P. para akong nangangapa sa dilim para makapili ng pinakaangkop na salita. Nagkamit ng pangatlong gantimpala ang “Malalim” noong 1952. Nakuha pa rin nilang igiit ang orihinalidad: ang bunga ay mga tulang ladino. .” Dalawang maikling kuwento ang sentro ng pag-aaral – “Malalim ang Gabi’ ni Ponciano B. ang isang mahusay na salin ay dapat magtaglay ng tatlong katangian na ang akronim ay CAN: Clear (malinaw) Accurate (wasto) Natural (natural ang daloy ng mga pangungusap) Samakatuwid. hindi maiiwasang angkinin ng manunulat sa isang dayuhang wika ang kultura ng wikang ginagamit niya. o maikling kuwentong Hiligaynon. ang mahusay na salin ay madaling maintindihan ng target na mambabasa. At upang maramdamang lubos ang tunggalian (boksing) nina Impen at Ogor sa “Impeng Negro. Kapwa mapuwersa ang gamit ng wika at may natatanging estilo ang dalawang awtor kaya’t ang kanilang mga kuwento ay tunay na “isang natatanging karanasan. pasyon. Nagpapatuloy ang paggigiit na ito ng sarili sa pagsasalin ng panitikang panrehiyon sa kasalukuyan.

Kung pakakaisipin.” Orihinal Salin Paliwanag Maikli.” pagpapalasap sa dayuhang mambabasa ng linamnam ng orihinal. ang salin ay salin at kailangang ibandila sa lahat bilang salin. ito rin ang naging panuntunan ko sa pagsasalin sa Ingles ng dalawang maikling kuwentong nasabi na. ang pamagat ng orihinal.” Ang “Deep is the . Mahalaga ring maunawaan ang prosesong pinagdaanan ng isang teksto bago ito naging isang tapos na salin. May pahiwatig na rin sa pamagat pa lamang kung ano ang mangyayari sa kuwento. Isang mabisang paraan sa pagpapaliwanag ng proseso ng pagsasalin ang segmentation technique o pamaraang segmentasyon. hindi ko ito tinawag na “ma(pagpa)layang salin” (Barrios) o “re-framing the sign” (Villareal) kundi simpleng pagpapatikim sa target audience ng “flavor of the original. o ang tapos nang salin. Kaagad itong lumilikha ng salagimsim na nananatili sa buong naratibo. Sa ibang salita’y pagpaparanas sa kanila ng natatanging karanasang pampanitikan ng mga Pilipino. pinanatili nila sa salin ang mga salitang kultural mula sa simulaang lenggwahe (SL) at nagpasok ng mga salita at konseptong tanging kanila lamang. Pamagat: Title: Deep is the Malalim ang Night Gabi Kung susundan ang karaniwang ayos ng pangungusap sa Ingles. Narito ang ilang halimbawa mula sa “Malalim ang Gabi. bakit nga ba magbabasa ka pa ng panitikang hindi sa iyong sariling wika isinilang – hindi ba’t dahil ibig mong maranasan din ang karanasan ng ibang lugar? Bakit pa magbabasa ang mga Amerikano. ng mga akda ng mga Pilipino kung tunog-Amerikano at lasang Amerikano din lamang ang kanilang maririnig at malalasahan? Gaya ng dalawang tagasalin na nabanggit sa itaas. Ngunit wala akong ginamit na mabibigat na terminolohiya. Sa maikling salita.kung gayon. siksik ng kahulugan. hindi nagtatakwil dito sa pamamagitan ng lubusang pag-angkin sa wika at kultura ng tunguhang lenggwahe (TL). Pagpapaliwanag sa proseso ng pagsasalin:ang pamaaraang segmentasyon Ang pagsasalin ay hindi lamang produkto. Ang bunga ay pampanitikang salin na may potensyal na magpayaman sa wikang Filipino dahil taglay nito ang wika at kultura ng simulaang lenggwahe. ay sumasalamin sa wika at kultura ng orihinal. halimbawa. Upang maisagawa ito. ang magiging salin ay “The Night is Deep.

Pinanatili sa salin upang mahuli ang lasap ng usapan sa orihinal.” na sunod sa estruktura ng orihinal. Dalawang salita lamang sa orihinal na tinumbasan ng apat na salita sa salin. not pressed yet.” Walang katumbas sa Ingles ang “hus.” “Hus! So here’s Totoy’s shirt. posible ang pangungusa p na walang simuno. He looks over the window. Ang orihinal ay gumamit ng mga Madilim noon… It was dark then… Dumungaw. .Night. na hindi posible sa Ingles. Sa Filipino. “Hus! Heto pala’t di pa nauunat ang barong ito ni Totoy.” na bulalas ng galak. ay agad tumatawag ng pansin dahil sa estrukturang lihis sa karaniwan. at iba pang damdamin.

ngunit sa salin. Iisang salita sa orihinal. upang magpanatili ng atmospera ng kaigtingan.pangungusa p na staccato – maikli. Mga tao! Several men! Kahit hindi sinabing mga lalaki ang dumating. Pansinin din na ginamit ang historical present sa bahaging muling nagaganap sa isip ni Oming ang tapos nang pangyayari. kailangang pangungusa p na may buong simuno at panaguri ang maging salin. makukuha sa konteksto ang kahulugang . putolputol.

you?” ano?” . Pinanatili ito dahil nasa kultura ng “Nagsumbo “You informed ng ka sa the kuwan. na natatanggal ang hagdan sa mga bahay sa pook-rural. May dagdag na impormasyong wala sa orihinal. Hindi makukuha ang bigat ng pagdating ng kalalakihan kung “Men!” lamang ang salin.didn’t mgakuwan. Maiintindiha n na ng tagabasa ng orihinal ang detalyeng ito ngunit kailangang idagdag para sa mga dayuhang mambabasa. At may Someone pulls nagbaba ng down hagdan! thedetachablestair s. Isang libo at isa ang kahulugan ng “kuwan” na magagamit na pamuno sa alin mang usapan.ito.

ang gobyerno at ang mga taong labas. na sa tindi ng takot ng mga mamamayan ay hindi nila mapangalan an kundi ng pangkalahat ang tawag na “kuwan.” Umurong nang umurong hanggang sa masalat ng kanyang mga paa angkamuni ng na balilangpar ating kapiling niya sa pagtulog.mga Pilipino. Ang kamuning ay isang uri ng matigas na puno samantalang ang balila ay kapirasong kahoy na may sukat na isang metro na magagamit na sandata. He keeps stepping back until his feet touch hisbludgeon. ang “kuwan” ay tumutukoy sa isa sa dalawang nagtutungga liang puwersa. Sa kuwento. which he always rests beside him in his sleep.theka muning na balila. Hindi sapul ng “bludgeon” ang kahulugan .

Dagok. Isa pa. ang pangungusap na walang simuno. Ang mga parirala ay matutumbasan ng parirala rin. Ng kawalang-hanggan. at may mga salita sa Filipino na ispesipiko ang kahulugan (halimbawa: pumikit. pound. Of eternity. Ng pansamantalang kamatayan. Nasa ibaba ang ilang halimbawa. Punch. Sa ganitong mga pagkakataon. Nagulantang ang batang b. over on one side several times. nagiging mas mahaba ang salin sa Ingles kaysa sa orihinal na Filipino. bayo. sa mga pagkakataong hindi maiiwasan. 1. Orihinal Salin 1. Of innocence. a. Of despair. Naiiri. na kung minsan ay hindi kayang tumbasan ng gayon ding putul-putol na pangungusap sa Ingles. At ang isang salitang pangungusap sa Filipino ay hindi matutumbasan ng isang salita rin lamang sa Ingles. He whimpered. Ilan pang paraan ng pagsasalin Mas mahaba nga ba ang salin kaysa sa orihinal? Likas na mas mahaba nga ba ang mga pangungusap sa Filipino kaysa sa Ingles? Nagiging mas mahaba nga ang salin kaysa sa orihinal. Jab. Hindi ito mabibigyan ng angkop na katumbas kaya pinanatili sa salin. Sandali ng paglimot. Again. Nagpipihit siya. Sa maraming pagkakataon. ngunit walang isang-salitang katumbas sa Ingles). Umiyak. natutulog. na alam na nating mata lamang ang sangkot. bayo. kailangang pagsamahin sa iisang pangungusap ang ilang maiikling pangungusap sa orihinal.maiikli. 1. only to lie supine. Orihinal Salin Ng kawalang-malay. Orihinal Salin a. Pushing. punch… 1. It was a moment of forgetting. putul-putol na pangungusap. Tatagilid. Kung minsan. Ngunit hindi laging ganito. 1. 1. b. Punch. Papaluka.nito ngunit magbibigay ito ng idea sa mambabasa kung ano ito. Orihinal Salin Bukas kaagad ang mga mata ni Sinang’s eyes were at once wide Sinang. posible ang isa-sa-isang tumbasan. a. . Nagkamalay. Open. Orihinal Salin Dagok. dagok… punch. Ng mga kasawian. nabanggit nang gumamit ng staccato sentences ang mga orihinal na awtor . dagok. pound. ang isang parirala ay hindi maisasalin sa parirala rin. Ang dalawang kuwentong tinatalakay sa papel na ito ay nagpapakita ng isang katangian ng wikang Filipino na wala sa Ingles – posible ang isang salitang pangungusap sa Filipino. Impen struggled to turn Muling matitihaya. Of temporary death. Kung minsan. The sleeping child was startled. Ang isang pangungusap na binubuo ng isang salita ay maaaring tumbasan ng isa ring salita. Alerted.

Hinawakang mahigpit. Saan na papasok ang lasap ng orihinal? Pinapanatili ng salin ang mga salitang maituturing na nakabuhol sa kultura ng orihinal. May dalawang aksyon sa kuwento. He hits one. Ginamit ko ang historical present para isalaysay ang pangyayaring nagaganap sa isip ni Oming. 1. He swings it. Nabuksan. si Oming. It is opened. ang realidad ng buhay nina Oming at Sinang.” gumamit ang awtor ng daloy ng kamalayan. Salin Mang Intong almost cries. Sa isip ni Oming ay muling nabubuhay ang pangyayaring walang nakasaksi. Ang pangunahing tauhan. Halimbawa: Orihinal Pinagtatadyakan ng nagsipanhik ang pinto. ay paulit-ulit na dinadalaw ng kakila-kilabot na pagkamatay ng kanilang mga kapitbahay. kung gayon. Ang isang salita sa orihinal ay tinumbasan ng 3 salita. at ang mga pangyayaring sa isip ni Oming nagaganap na nakikipagsalimbayan sa realidad ng buhay. to stand up. Impong Menang is lightly dabbing her eyes with her . whose chest he fixes his revolver. “Lie down!” Elias steps back. Nakahagip.b. Ang paggamit ng historical present sa “Malalim ang Gabi” Sa maikling kuwentong “Malalim ang Gabi. “No one will shout!” Nilapitan ng unang lalaki The first to enter go si Elias at tinutukan ng straight to Elias on rebolber sa dibdib. sinikap ng tagasalin na maging madulas at idyomatiko ang tunguhang lenggwahe. tanging ang ayos ng mga bangkay ng dalawa ang pagbabatayan ng matinding hirap na dinanas nila. “Dapa!” Umurong si Elias. Nagpilit He holds the balila tightly. tulad ng mga katawagan ng paggalang sa nakatatanda at mga salitang hindi matutumbasan sa Ingles dahil sa taglay na bigat ng kulturang lokal. “Walang sisigaw!” Salin The men savagely kick the door. Orihinal Salin At iwinasiwas ang kanyang hawak. sa gayo’y iba ang pagsasalaysay nito at nagiging mas matindi at mas maigting dahil mas buhay ang pagsasalaysay. “Down!” Orihinal Ibig nang maluha ni MangIntong. Dinarampian ni ImpongMenang ang kanyang mga mata. struggles tumayo. ang mag-asawang Elias at Sisa. “Dapa!” Pagpapalasap ng orihinal Sa bahaging naratibo.

mahalagang mailipat sa tunguhang lenggwahe ang natatanging karanasang ito. Petras.” May ilan ding salitang hindi tinumbasan sa Ingles. Quezon City: C & E Publishing. tulad ng mga halimbawang ito mula sa “Impeng Negro. Mga Sanggunian Batnag.handkerchief. Di nalathalang disertasyon. Aurora E. then dipped water anew with a tabo. Poon Namin?” “Tingnan mo nga lang.” Orihinal Mula sa kinatatalungkuang giray na batalan. momentarily he stopped washing off the particles of rice in his hand. nasa huntahanpa kagabi kina KuyaTerong. Aurora E. . Batnag. Ang salin ay salin. 1997. Isinaboy niya ang tubig na nasa harap. Naniniwala ako na ang panitikan ay tala ng mga natatanging karanasan ng lipunang lumikha nito. he was in thehuntahan last night atKuya Terong’s. He splashed the water in front of him. hayaang mabakas dito ang wika at kultura ng pinagmulang teksto. Maynila: Philippine Normal University. Teksbuk sa Pagsasalin. saglit siyang napatigil sa paghuhugas ng mumo sa kamay. ay…” “And Elias. Pagbubuo ng Teorya sa Pagsasalin ng Tula: Paglalapat sa mga Piling Tulang Africano. Sa pagsasalin. “Santa Mariang Ina ng Awa… ang buhay natin ay sa manok na anakin…” “Kailan pa po kaya tatahimik.” “Santa Mariang Ina ng Awa … our lives have become like chicken’s…” “When will peace be restored here. Muli siyangtumabo. at Jayson D. Poon Namin?” “What a sad fate. Kongklusyon Salin At the dilapidated batalanwhere he squatted. Inc. Mahalagang maipatikim sa mga mambabasang may ibang wika ang lasap at linamnam ng orihinal. 2009.ay…” “E si Elias.

The Translator’s Invisibility. • • • • Au You may leave areply or trackback. Proyektong iniharap para sa kursong Advanced Certificate Course on Translation in Southeast Asia: Problems. Di nalathalang tesis. Uncategorized AUG 5 Say something Top of Form Name (required) Email (will not be published) (required) Website/Blog XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b><blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong> Submit Comment Bottom of Form . Venuti. 1982._______________. Translation Production. 1995. Quezon University. ______________. Lawrence. USA & Canada: Routledge. Translation Commentary. Techniques and Procedures. Republic of Singapore: Regional Language Centre. 1980a. _____________. Maynila: Manuel L. Techniques and Procedures. A Translation into English of Two Short Stories Originally Written in Pilipino with an Explanation of the Translation Process. 1980b. Proyektong iniharap para sa kursong Advanced Certificate Course on Translation in Southeast Asia: Problems. Republic of Singapore: Regional Language Centre.

All rights reserved. META criticism ANG BATA SA PAGTUKLAS NG MGA BAYANI: ANG PAGKABATA NG BAYANI SA MGA ETNOEPIKO NG PILIPINAS ni Eugene Y. Evasco Kailangan ng bata ang titingalaing bayani.« Ano sa Filipino ang “His Excellency”? Ang Papel ng Pagsasalin sa Pagtuturo ng Wika at Panitikan » • Top of Form SEARCH Go › Bottom of Form • • • • About PAGES • Uncategorized CATEGORIES • ARCHIVES TAG CLOUD • BLOGROLL August 2010 • • • • • • • • • • • • • • • • Documentation Plugins Suggest Ideas Support Forum Themes WordPress Blog WordPress Planet • Posts Feed Comments Feed RSS FEEDS • Log in Valid XHTML Valid CSS XFN Thistle theme by BoltClock WordPress Copyright © 2010 Wika nga. Ito ang kadalasang .

Dalawang tungkulin ang natukoy nina Singh at Lu kaugnay ng mga bayaning tampok sa panitikang pambata. Mahalaga ang tungkulin ng bayani sa panitikan. Sa tungkuling ito. Sa mga resulta ng ilang pag-aaral. may kapangyarihan ang panitikan na likhaing muli ang lipunan at ipagpatuloy ang kinagisnan nitong mga halagahan. Ikalawang tungkulin ng bayani sa panitikang pambata ay ang pagiging huwaran nito sa mambabasa. Nalalayo na ang mga bata sa kanilang magulang. at guro bilang kanilang huwaran. a sort of ‘super’ person. Sa pamamagitan ng isang bayani. Taglay ng bayani ang mga katangiang karapat-dapat tularan ng mambabasa.hinahanap ng mga kritiko at magulang kapag tinitimbang ang halaga ng akdang pambata. makikita ang iba’t ibang paraan kung paano dapat harapin ang mga hamon sa lahi. tagapag-alaga. Paliwanag nila’y bukod sa banyaga ang bayani.g. sa iba’t ibang panahon—kagitingan. Ayon pa kina Manjari Singh at Mei-Yu Lu.. Dagdag pa ni B. Sa pagtatampok at pag-aaral ng iba’t ibang danas ng mga bayani. Dahil dito. lagi itong nakapagtatatak ng . pagmamalasakit. Nagtatampok ito ng mga unibersal na panghalina. nagpapalaganap ng mabuting halagahan. tungkulin ng bayani na maging halimbawa ng mga unibersal na katangian. mga mananayaw at mang-aawit. Una. at ang barkada bilang huwarang sasandigan ng mga bata. Ilang magulang na ang natatakot sa pagbaling ng kanilang anak sa mga huwarang bayani buhat sa popular na daluyan ng kultura tulad ng telebisyon. marapat na taglay ng bayani ang katatagan at iba pang mainan na katangiang makatutulong upang maigpawan ang mga hamon sa buhay. mailalatag sa mambabasa ang mga estratehiya sa pagdulog sa mga hamon at suliranin. at komiks. Davis. etnisidad. Sa bawat tagumpay ng bayani. at naglalaan ng huwaran para sa mambabasa. napauunlad ng mga mambabasa ang kanilang halagahan. lumilitaw na nakahihigit ang mga artista sa pelikula’t telebisyon. pinauunlad nito ang pang-unawa ng bawat mamamayan sa mga atas ng lipunan. tiyaga. at optimismo. mahalagang makatagpo sila ng karapat-dapat na bayaning gagabay sa pag-unlad ng kanilang kultura at mga halagahan. at relihiyon. naiulat sa dokumentaryongSuper Size Me (2004) ni Morgan Spurlock. paniniwala sa sarili. uri. Habang kumikilos ang bayani sa kuwento. capable of dealing with problems that surpass normal humans and their abilities” (sipi kina Singh at Lu). marahas at mapanghamak ang bayaning kinahuhumalingan ng mga bata ng kasalukuyang panahon. Ang nakapanlulumo pa. pelikula. higit na kilala ng mga bata sa kasalukuyan ang mga imahen mula sa fastfood (e. Wendy at Ronald McDonald) gayong `di nila matukoy ang identidad sa larawan ni Hesukristo. Tinutukoy nito ang mga katangiang pinahahalagahan sa mga lipunan. Sa musmos na kamalayan ng mga mambabasa. “They have been useful for thousand of years to the people for whom they serve as an idealized human.

sa ganito ring sentimiyento umiikot ang pakikipagsapalaran at paglalakbay ng pamilya at lahi ni Agyu mula pagkaalipin tungo sa maalwang buhay sa paraiso sa lupa. ang lupang pangako para sa kanilang lahi. katangi-tangi si Agyu dahil tinuklas niya ang Nalandangan. gayong umiikot sa buhay ng isang bayani ang epiko. Samakatuwid. o sumuong sa digmaan. pag-aari at tradisyon ng liping lumikha sa kaniya” (Antillon 1991: 4). Maihahalintulad ito sa isang ipinagtatanggol na kuta na “ang mga puno ng bahay ay pinagkabait-kabit ng mga rattan ngunit pinahigpit ang kapit sa isa’t isa sa pamamagitan ng laway ng mga sawa” (Antillon 1991:21). Tungkulin. at inilagak ang mga katangiang sumasalamin sa kanilang pagkatao at lipi” (Antillon 1991: 4). naitatala ang kasaysayan sa anyong pampanitikan na “pinaiikot sa isang bayani. ito ay “kolektibong katauhan. Kung ang kadalasang mithiin ng bayani ay maghanap ng mapapangasawa. Pinatatunayan niya ang pagkakahawig ng tatlo sa banghay at istruktura ng naratibo. ang pagbibigay-halaga sa mga bayani ng epiko ay “pagbibigay-halaga na rin sa mga katangian ng katapangan at kagitingan. “bagay na magpapagunita sa paniniwala ni [Carl] Jung na may isang kolektibong memorya na dumadaloy sa kamalayan ng tao o ng isang lahi” (Antillon 1991: 5). May mahalagang pag-aaral si Loline M. ipinagdiwang ang tagumpay. at kabuluhan para sa kasalukuyang panahon ang mga natukoy ni Joi Barrios sa kaniyang pag-aaral ng mga etnoepiko sa Pilipinas. ipaghiganti ang ama. 35). Idinagdag pa. Antillon kaugnay ng Agyu. Kasama sa paghihiraya sa Nalandangan ang konsepto ng pananagutan sa paraiso: kailangang mapangalagaan ito upang mapanatili ang biyayang handog nito. ipinadama ang lungkot at saya. ipinagtanggol ang mga paniniwala at pananampalataya.mensahe sa mambabasa: karapat-dapat itong tularan. damayan. Naisa-isa niya ang mga halagahang nakalakip sa mga pahina ng nailimbag na bersiyon. Sa buhay at pakikipagsapalaran ng bayaning ito. gamit. Mangyari. ipinahayag ang mga pagpapahalaga. Inihalintulad rin ng naturang mananaliksik ang Nalandangan sa kahalintulad na konsepto ng lupang pangako sa Bibliya at sa Utopia ni Plato. ang etnoepiko ng mga katutubong Bukidnon at Manobo. Idiniin sa kaniyang pag-aaral ang pagiging panlipunang dokumento ng isang epiko. Naitala sa bawat kompletong episodyo ng epiko ang paniniwala na mas mainam “mamuhay nang naghihirap ngunit malaya kaysa masagana ngunit alipin naman” (Antillon 1991: 10). at pakikiramay sa . tinanggap ang mga kabiguan. Natuklasan rin ni Antillon ang kaibahan ng mithiin sa pakikipagsapalaran ng bayaning si Agyu kumpara sa mithiin ng mga bayani sa ibang epiko ng bansa. Natukoy sa pananaliksik ang paglalarawan sa lupang pangako ng epikong Manobo. itinala nila ang kanilang pakikibaka. Ayon kay Barrios. Natukoy rin niya ang mga litaw na tema ng pagtutulungan. mga bagay na mahalaga para sa patuloy na pagkabuhay ng isang komunidad” (Barrios 1991.

inilatag ni Barrios ang kaniyang interpretasyon sa tungkulin ng mga bayani sa etnoepiko. gamit ang mga naunang pag-aaral nina Vladimir Propp at Joseph Campbell ukol sa narrative functions ng kuwentong-bayan at monomyth. the rescue of a virtuous • • • • • . Britanya. wild animals. aliens. ang dahilan ng pakikipagtunggali. The wilderness may be a forest. The hero encounters a series of difficulties and is threatened by dangerous opponents. the man streets of London or New York. paggawa ng paraan at pananalig sa sariling gawa (Barrios 1991: 37). nangangailangan ang bayani sa epiko ng tulong ng mga kapatid. rational and determined to succeed. Dangerous and magical things happen there. (Barrios 1991: 43) Kaugnay sa pag-aaral ng dalawang Pilipinong iskolar ukol sa mga bayani at mga epiko. anak at kapanalik (Barrios 1991: 42) Dagdag pa rito ang pagpapahalaga sa pagkilos.Ang bayani'y hindi namamatay pagkat laging may handang magbuwis ng buhay para sa iba. giants. a treasure with spiritual significance like the Holy Grail. “Ang problema ng isa ay problema ng buong komunidad” (Barrios 1991: 36) kung kaya hindi nakikipagtunggali at nagtatagumpay ang isang bayani sa epiko nang nag-iisa. These may include dragons or other fantastic creatures. hindi sila mawawalan ng pag-asa. male. isang imbestigasyon ni Margery Hourihan kaugnay sa namamalasak na konsepto ng bayani sa panitikang pambata mula sa Estados Unidos. Aniya.. He may be accompanied by a single male companion or he may be the leader of a group of adventurers. Ito ang diwa. natukoy ang hulmahan ng kuwento ng isang bayani sa anyo ng paglalakbay at pakikipagsapalaran: • The hero is white. savages. a fantasy land. Africa or some other non-European part of the world. British. et cetera.. American or European. criminals. He achieves his goal which may be golden riches.. Dahil lantad ang kolektibong pagkilos at pakikipaghamok. brave. Sa huli. ang esensya.. Sa kaniyang pag-aaral ng mga texto. and usually young.Ang bayani'y hindi namamatay hangga't buhay ang kaluluwa ng pakikibaka. at sa Europa. another planet. a tropical island. witches. He leaves the civilized order of home to venture into the wilderness in pursuit of his goal. It lacks the order and safety of home. mahalagang ibahagi ang Deconstructing the Hero: Literary Theory and Children’s Literature (1997).mga epiko. pirates. He may receive assistance from wise and benevolent beings who recognize him for what he is. Aniya: Ang bayani'y hindi namamatay pagkat ang ating bayani ay hindi iisang tao kundi maraming bayani na kumikilos bilang isa. Hangga't naniniwala ang mga bayani ng ating bayan na sila ang nasa matwid. resourceful. The hero overcomes these opponents because he is strong. spies.

Una. It depicts this behaviour as natural. rational and good. the marginalization and subordination of women. • • He returns home. Sa pangalawang antas. the domination of non-European peoples. the wanton slaughter of animals for use and amusement. Patutunayan ding ang . nabanggit niya ang mga katiwalian at mga negatibong representasyon sa mga ganitong tipo ng kuwentong pinag-aralan niya. Binansagan niya ang mga teksto bilang pangunahing katha (master story) ng sibilisasyong Kanluranin na may malaking impluwensiya sa pandaigdigang panitikang pambata. ipinapanukala ko ang muling pagbabalik sa limot at bibihirang teksto ng etnoepiko ng bansa. Now it is a disabling story. (Hourihan 1997: 9-10) Mula sa pagsusumang ito ni Hourihan. Sometimes this reward is a virtuous and beautiful woman. May dalawang antas ang pag-aaral na ito. naturalizing the exploitation of the environment. Dagdag pa niya: It has always glorified the patriarchy. maituturing ang pananaliksik bilang pagbabakas sa konsepto ng batang bayani mula sa mga etnoepiko ng Pilipinas. and is gratefully welcomed. Ito ang peligro sa pananaig ng ideolohiyang Kanluranin sa iba’t ibang kultura sa daigdig. (Hourihan 1997: 233) Sa nasabing pag-aaral. He is rewarded. binigyang-diin ang pagkabata ng mga bayani sa etnoepiko upang mapag-alaman kung paano hinuhubog ng mga sinauna at katutubong akdang Filipino ang pagkabata. Mainam itong sagot sa kapangyarihang taglay ng banyagang kultura. and the use of force and violence to achieve these ends.(usually female) prisoner. nakaangkla ang kuwentong ito sa kamalayang Kanluranin at nagsilbing batayan ng mga pinakapopular at pinakamatagumpay na produkto sa industriya ng pagbibigay-aliw. maikukumpara ito sa konstruksiyon ng pagbata sa panitikan noong panahon ng kolonisasyon. Ihahanay rito ang mga maririkit at kagila-gilalas na kuwento ng pagkabata ng mga bayani o ng mga bata sa etnoepiko at mga prosang bersiyon sa epiko (tulad ng mantukaw ng mga katutubong Bukidnon). as the struggle of the morally and culturally superior to achieve appropriate mastery. Lantad sa pagbubuod niya ng mga naenggkuwentrong teksto ang pangingibabaw ng mga puting Europeo at ang pagsasantabi sa kababaihan. lalo pa’t ang modernong kabataan ang mga pangunahing biktima ng pandaigdigang kulturang popular sa taguyod ng Kanluran. Layon din ng sanaysay na muling ipakilala sa mga bata at sa mga manunulat ng akdang pambata ang mga bayani buhat sa katutubo at etnikong anyong pampanitikan sa bansa. Sa pamamagitan ng pagsasalansan. bukod pa sa pagsusulong ng pambansang identidad. perhaps overcoming other threats on the way. Sang-ayon sa may-akda. or the destruction of the enemies which threatens the safety of home.

ito ay rendisyong kuwento ng epiko) ng katutubong Bukidnon. Ilalarawan din na ang kapangyarihan ng mga batang bayani sa epiko at kuwentong-bayan ay nagpapahiwatig ng kalayaan ng kabataan at ng lipunan sa pangkalahatan. Ayon pa kay Cecil M. ang kasaysayan ni Damanaas na mas kilala bilang Baybayan. Mahiwagang Pagsilang. Maalamat na Pagkagulang Mahalagang elemento sa pagbubuo ng bayani ay ang kaniyang mahiwagang pagkakasilang. Kinilala bilang "Damanaas" ang sanggol dahil kaloob diumano ito ng Diyos Magbabaya. sapagkat matagal na itong isinusulong habang inaawit ang mga epiko at pasaling-dilang lumalaganap ang panitikang-bayan. na hindi naman ipinagkait ng lolo.usapin ng karapatang pambata ay hindi bago sa lipunang Filipino. mataas ang halaga ng dalagang hindi pinatatapak sa lupa. • • • • • . Natagpuan ang kalahati ng isang dalagang pinahintulutan ng amang maligo sa ilog buhat sa pagkakakulong sa mataas na tore. ang isa’y ipinaanod niya. Supling si Baybayan ng marangal at itinatanging magulang. humingi si Damanaas ng bitag sa lolo para manghuli ng manok. ang kakaibang kapanganakan ng bayani ay pangitain ng isang tagumpay (sipi kay Eugenio 2001: xvii). ang kalahati ay ikinuskos niya sa katawan. Pagkaraan. (Sa paniniwalang Bukidnon. ikinabigla niya ang kaniyang pagdadalantao. Sa mantukaw (ayon kay Carmen Unabia. Lord Raghan. Tinutukoy dito ang pambihirang paglaki at mga katangiang eksaherasyon sa biolohikal na pag-unlad ng isang tao. Ang ina ay isang prinsesang anak ng Datu. nagtatakda ng pagkabayani sa epiko. Ama ni Baybayan ang kapatid ng bayaning si Agyu na si Banlak. Tinawag siyang Damanaas. Pagkaraan ng tatlong oras. at Johann Georg von Hahn. Sumusunod sa hulmahan ng buhay at kasaysayan ng bayani. Bowra. nilibot ng sanggol ang silid at hinanap ang kaniyang ingkong (lolo). Nais pala ng sanggol na bigyan siya ng pangalan. habang naliligo sila sa ilog. Pagkasilang na pagkasilang. Kagila-gilalas na pagdadalantao ng prinsesa. Ang nakalakip na salamangka sa pangyayaring ito ay nagbabadya ng kagitingan at kadakilaan. Katuwang ni Agyu si Banlak sa mga pakikipagsapalaran sa bersiyong epiko at mantukaw. na natukoy nina Otto Rank. Pagdating ng dalaga sa kaniyang tore. kapatid ni Agyu. nagsilang ang dalaga. Ang ina ay isang birheng nananahanan sa tore at hindi nakalantad sa balana. Hinati ni Banlak ang dayap na inaanod ng ilog.) Ikinuskos ng dalaga ang kalahati ng dayap sa kaniyang buhok. isinilang si Damanaas/ Baybayan mula sa dayap na natagpuan ni Banlak. Nasa talaan sa ibaba ang pagkakahawig ng mga pangyayari: • Ang ama ay maharlika.

Kinilala si Baybayan ng taumbayan at binigyang-kapangyarihan bilang tagapayo. bayani ng epikong Ullalim ng mga Kalinga. nakapaglakad na si Sandayo at saka lumaki naman sa loob ng isang buwan. 1983: 373). Noong pitong buwan pa lamang si Taake. Si Sandayo. umatungal ito at ginambala ang lahat sa bayan ng Sirangan. Nginuya ito ng dalaga at buhat dito’y ipinagbuntis niya ang anak na si Banna. 1983: 373). “Pagkat susuklayin ko/ at pakikinisin ko/ buhok kong malago/ nang kumintab lalo” (Castro et al. nabiyayaan si Damanaas ng buhay na walanghanggan at kinilala bilang Baybayan. sakay ng salimbal. • • Maihahalintulad ang pagkakasilang ni Damanaas kay Banna. Si Kudaman naman. at lalong kumikisig kapag umaga. mabilis lumaki ang anak na sanggol (Taake) ni Timoway kapag gabi. “gamit ang langis/ sinuklay niya ang kanyang buhok/ nang walong ulit. Sa epikong Ag Tobig nog Keboklagan (Ang Kaharian ng Keboklagan) ng mga Suban-on. ang ano ang trabaho nito. ay buhat sa sinusuklay na buhok ng dalaga. ang mga gawaing pang-araw-araw./ Sa ika-siyam na ulit/ may nalaglag na sanggol” (Castro et al. bayani ng epikong Palawan. "Nakaraos sa pagsubok ang sanggol. Binigyan naman siya ng ama ng “langis mula sa pitong bote. Nanaig sa paligsahan ng pagtatanim si Baybayan —itinanim niya ang mahiwagang binhi ng palay na agad sumupling at nahinog ng malalaking butil. ay tugon ni Nagsalad (panginoon ng mga Palawan) sa hiling ng mag-asawang Pipatuwan at isa sa pitong Binibini ng Ika-labing-apat na antas ng Kalawakan (Linamin at Anguringan). Panata ni Banna na ipaghiganti ang sinomang lumapastangan sa ama niya. Humingi si Salaong ng langis kay Datu Salaria. Sabi ni Salaong. Pagkaraan ng isang linggo. Nagsalita ang sanggol para alamin sa ina kung may ama siya. Narating ni Baybayan ang kalangitan./ Walong ulit niyang sinuklay/ at siyam pa pagkatapos. Dinaig ni Baybayan ang haring si Dauban na nagmamay-ari ng malawak na palayan. Siya'y pinangalanang Kudaman. Sa pagtatagpong iyon. na ang kaniyang amang si Dulliyaw ng Dulawon ay binihag ng mga tauhan ni Guwela sa kapatagan ng Sakbawan. Naging banal at hari si Baybayan sa pagkakalupig niya kay Dauban. at nagkaroon ito ng di-pangkaraniwang lakas. . 'ang nasa pinid na silid'" (Maranan at Revel-Macdonald 1991: 62). Naliligo rin ang isang dalaga ng Magobya sa batis nang natagpuan niya ang isang hiwang nganga (betel nut). bayani ng epikong Suban-on.• • • • Nagtagpuan ni Damanaas ang kaniyang amang si Banlak. Ipinayo ni Nagsalad na kailangang awatin sa gatas ang isisilang na sanggol at ikulong sa pinid na silid (kutaq) sa loob ng pitong gabi. buhat sa tukso ng mga kababatang Agta at pagtatapat ng ina.” Pinahid niya ito sa kaniyang buhok. Biglaan ang paglaki ng sanggol nang matuklasan ni Banna.

trap a bird. accompanied by a woman. 1983: 128). ang epikong ng mga T’boli ay nagpapakita at nagbibigayhalaga sa mga kaugalian at paniniwala ng lipunang T’boli kaugnay sa pag-aaruga ng sanggol. at isang kabayo. humiling ang bata ng mainam na damit sa ina para hindi ito lumabas na kahiya-hiya kapag makatagpo ng mga dalagang Muslim o Bisaya habang nangingisda sa malayong dagat. as expressed by Kemokul. e. the wild pigeon is an omen bird. Ito ang mga tinukoy na mga kustombre sa epiko: 1.. Isang araw. etc. A strong belief in omens. make a kubol (trap). Kagila-gilalas din ang pagkasilang ni Labaw Donggon. nakalikom siya ng pitong bilao ng isda na inialay niya sa ina. Kilala ang bayaning ito bilang “Binata sa sinapupunan/ ni Anggoy Alunsina. mamahaling gong.. 5. is part of the courtship custom. nakatagpo niya ang isdang sinlaki ng burol na may mga gintong kaliskis. Ang kapangakan ni Tudbulul. chief of which is a tooth from the right side of a snake’s mouth. 4. Pagkaraang malaman ni Taake ang buhay ng ama. 2. tatlong ulit pa itong nanligaw ng mga dalaga. 8. The father's eagerness to teach his infant son things that a boy should know-swim. Pagkaraan ding isilang.at ang tunay na dahilan sa pagkamatay ng ama. The great concern for what the child will inherit. "I have eleven good fortunes/ I was able to have a son/ In exchange for hoping for a baby girl. A father's preference for a son to be his first-born. Nabingwit niya ito pero nakipagbuno sa isda sa loob ng pitong buwan (Eugenio 2001: 478)." 3. kalasag.g. There is tracing of the family tree of Tudbulul. Sa kaniyang unang huli. ipinamana sa kaniya ng ina ang kagamitan sa pangingisda ng ama. Chewing or cutting betel nut. An equally strong belief in charms and amulets. Bunga ito ng pagiging mala-diyos ng bayani—anak siya ng diwatang si Anggoy Alunsina at ng mortal na si Buyung Paubari. 7. ay naglalarawan sa magiging buhay ng sanggol sa kaniyang paglaki. Choosing a name for the child is a serious affair. 9. He said that he “comes from the clan of blacksmith/ From Benati. Ayon kay Damiana Eugenio.” (Eugenio 2001: . Sa paglalakbay ni Taake. the chief of thunder. 6. ang bayani sa epiko ng Panay. Kadakilaan ang ipinahihiwatig ng kaniyang pagkakasilang dahil kakambal niya ang mga sumusunod na gamit-pandirigma: sombrero. Naging kilala ang batang Taake sa pangingisda dahil sa may kapangyarihan siyang makipag-usap sa mga isda at hipon.Pagkasilang na pagkasilang/ Nabigla ang sanlibutan/ Kagyat na nagbinata/ Naging matipunong binata” (Castro et al. The unusual birth of the hero. Various objects accompanied the birth of the child. ang bayani sa epiko ng mga T’boli.

nauso na ang pagpaparinig ng klasikal na musika at pagkukuwento ng magulang sa sanggol sa sinapupunan dahil ang buhay at pag-unlad ng tao ay hindi nagsisimula sa kaniyang kapanganakan. ang sanggol ay ipinanganak na blangko ang isip. at Pas-hong. Ang tanging nakatulong sa pagpapaaank ay isang matandang babaeng hilot na may mapakalakas na daliri. Alisot. Gayunpaman. Ang ikinakatakot ni Namongan sa anak. Ngunit may mga pag-aaral na nagpapatunay na habang nasa sinapupunan pa lamang ang sanggol.waring hindi siya/ tagalupa/ sintuwid ng puno/ tila anak ng Diwata/ tulad ng bulaklak na pambihira/ sa paningi’y kaaya-aya!” (Castro et al. lalo itong naging maningning at maliwanag. Tinugon naman ni Namongan ang anak—ang ama ng bayani ay nakikidigma laban sa mga Igorot. Sa puntong ito. hiniling ng bata na bihisan siya ng ginintuang damit para maghitsurang datu. Lalo pa’t “Alipato’y lumagapak/ sa ulo ni Sandayo. Mahiwagang sanggol na lalaki ang isinilang. Itinuturing itong pangit at walang halaga.” At nagliwanag ang bata “tulad ng araw na bagong sumisikat/ sa bukangliwayway. Pagkaraan ng binyagan. Pagkaraang mailuwal. Hindi siya matulungan sa pagluluwal ng mga hilot na sina Tandang Marcos. itatanong ko aking ina/ Kung mayroon o wala akong ama/ kung anak ako sa pagkakasala/ o anak akong marangal at sinisinta” (Acacio 1969: 41). Sa paggamit ng mga paglalarawan. mahal kong inang Namongan/ Kapag ako’y iyong pabibinyagan/ Lam-ang ang nais kong pangalan/ maging ninong ko si Tandang Gibuan” (Acacio 1969: 40)..564) Pinakapopular. gayong nag-aalala ang ina at tutol sa pasiya ng siyam na buwang anak. Usisa ng sanggol sa ina. Paniniwala ng mga Suban-on at ng mga taga-baryo sa Kabisayaan na kinaiinggitan ng mga masasamang espirito ang mga batang pinupuri (Castro et al 1983: 374). umuunlad na ang isip nito. 1983: 375). nagtaka si Lam-ang kung bakit wala ang ama sa kaniyang piling. ang batang bayani ay napakarilag na maihahantulad sa bulaklak at liwanag ng araw. Hindi rin pinupuri ng kaniyang magulang si Sandayo. batay sa elemento ng salamangka. Nagpasiya si Lam-ang na hanapin ang kaniyang ama. nagsalitang agad ang sanggol: “Ay. binaklas ng batang si Lam-ang ang nosyon na ang bata o sanggol ay walang-wala. At sa pagsusuot ng ginto. Paniniwala ng marami. Hirap sa panganganak si Namongan.. “Ay. ang pagkakasilang sa bayaning si Lam-ang ng mga Iloko. Kagila-gilalas at Marilag na Kaanyuan Nagpapahiwatig ng kadakilaan ang pisikal na kaayuan ng bayaning sanggol. “Ang paa mo’y tila pamaling kawayan/ Mga bisig mo’y tila karayom pa lamang” (Acacio 1969: 42). Ayaw ng batang magsuot ng lampin. naitatangi ang sanggol hindi bilang karaniwang tao kundi mahalagang tauhan sa epiko. Kaya nga sa kasalukuyang panahon. Sa epikong Sandayo. .

Matuwid na Gabay Maikakategorya sa dalawang uri ang pamanang maiaalay ng mga magulang sa epiko sa kanilang bayaning anak. ang bayani sa epiko ng mga Ga’dang sa Mountain Province. pakibuksan Si Barugbugan Umbaw Na may magagarang ukit Ang mabigat na takip. At pagkatapos doon Ay maingat na piliin Ang pinakatatagong kayamanan Ang magilas na damit Huwag sa kailaliman O kaya’y sa kaibabawan Kundi sa kalagitnaan Huguting dahan-dahan Ang barong may burda Na sa katawan ko Pambalot na magara. mabilis ang paglaki ng bayani.Ganito rin ang pagkakalarawan sa batang si Labaw Donggon: Siya’y naramtan ng pilak Siya’y nabalot ng ginto. like a flower/ more beautiful than statue of gold/ just like the tulip that the princess plucked. Si Sandayo’y binigyan ng mga ginintuang damit para maging datu at magmistulang anak ng diwata. Tulad ng ibang bayani. (Eugenio 2001: 71). Ngunit kapansin-pansin ang lakas ng kaniyang tinig: kapag sumigaw siya. magbabagsakan ang mga buko. Dahan-dahang pinulot Ang putong na si Saramingku May palawit na pilak Na umaawit sa hangin May puntas na maririkit Na umaawit nang pagkatamis-tamis. Di habi sa tinubuang lupa Bagkus sa bansang banyaga. (Castro et al 1983: 129) Pati ng batang bayaning si Bidasari ng mga Muslim sa Mindanao—“a daughter. May bandana sa ulo Panyong maningning at burdado. lalagpak ang lumilipad na ibon. kapag hihiyawan ng puno ng niyog.” Tinig naman ang mahiwaga kay Lumalindaw. . Dakilang Handog. Si Labaw Donggon nama’y biniyayaan ng mga yaman at damit mula sa malaking baul na nagngangalang Barugbugan Umbaw: Bukasan. Iyong una’y mga materyal na bagay.

Pinalilitaw rin sa puntong ito na ang pagkabayani ay hindi lamang nadadaan sa salamangka. at ang magiging tungkulin sa lipunan. at ang agong na nagmula pa sa ninuno ng kaniyang asawa. hindi ligtas ang kamag-anak sa parusa. at kakayahan. Kapansin-pansin sa halimbawa na mahalagang ipamana ng ama ang kaniyang instrumento (lalo na't iyong kaugnay sa sariling tungkulin o trabaho) para sa kaniyang anak. Umaawit ang bolong ito kapag ikinukumpas at ang kinang ng espada’y bumubulag ng kaaway (Eugenio 2001: 71). Ito ang nagpabatid sa bayani na pumunta sa may gawing silangan. pinamanahan niya ang mga anak ng mamahaling bagay at ng dalawang agong na ginagamit para maghamon ng digmaan o para magbalita sa pagyao ng isang pinuno. lilitaw ang ikalawang uri ng handog/ pamana sa batang bayani. katwiran. Inihabilin niyang dapat maging huwaran ang mga anak upang maging pinuno. Ito’y ang edukasyong kultural at teknikal. mahalagang ipagmalaki ang kanilang kampilan (espada) para makilala sila bilang Ayonan. Sa bahaging ito. sa kuwentong Darangen ng mga Maranao nama'y pinangalanan muna ni Linog ang dalawang niyang anak na lalaki bago lumisan: Tominaman sa Rogong at Mangondaya' Boisan. kanilang tahanan.(Castro et al. Pinagtitibay ng epiko ang ugnayan ng mga batang bayani sa kaniyang ama. Hinding-hindi raw dapat gamitin ang lakas para pumaslang. ang talino. sa kaniyang mga anak. at potensiyal ang batang bayani. naghabilin muna si Diwata Ndaw Gibon. Bagamat pinagpala sa kaanyuan. lalo na't ang ipapamana ay hindi lamang kasangkapan kundi ang husay. mahalaga pa ring maipasa ng magulang ang kanilang kagalingan. Kasama rin sa habilin ang tamang asal sa pagiging hukom kapag may sigalot sa loob ng sariling hukbo. Pagkaraan. sa Manimbawan. tore ng mga prinsesa. Pinagtitibay nito ang pakinabang ng bayani sa komunidad o sa lipunan. . Dapat ipamalas ang tapang at lakas para katakutan sila ng mga mamamayan. Kung si Taake'y pinamanahan ng gamit-pangingisda ng yumaong ama. para maghanap ng magandang dilag. Mahalaga rin daw na maging patas sa pagpapasiya. isang kagamitang pangmusika na nagpapayo sa sinomang may-ari. pagkamalikhain. Sa simula ng paglalakbay na ito. Sa kuwentong Darangen. 1983: 128-129) Handog naman kay Lumalindaw ay ayoding. Ang paghahandog ng mga materyal na bagay sa bayani ay paraan ng pagkilala at pagtanggap sa taglay nitong kapangyarihan at sa pagiging bahagi nito sa kultura at pamayanan. Pinakamahalaga sa habilin ng hari ang pagpapahalaga sa pangangalaga ng mga materyal na kultura: mahiwagang sinturon na gayuma. ang kauna-unahang hari sa Bembaran. hinandugan ang bayani ng kaniyang ina ng mahiwagang bolo na tunay na pag-aari ng ama. hiwaga. Mahalaga ang pagpapatalas ng utak.

tinuturuan ang bayaning si Urang Kaya Hadjiyula ng Banal na Koran ng kaniyang ina. paglangoy. Bayaning Tagapagtanggol Walang kinikilalang edad ang kabayanihan. Libo-libong kaaway ang napaslang ng bata sa loob ng dalawang araw. halos sunod-sunod ang plano sa edukasyon ng supling na si Tudbulul gayong kapapanganak pa lamang nito— pagkukuwento ukol sa bubuli sa dagat. sinuong ni Sandayo ang larangan ng digma. hindi ipinagkait sa batang anak ng bayani ang makilahok sa pagtatanggol ng kanilang pamayanan. Sa katunayan. Nais ng ama na maging dakila at kagalang-galang na mamamayan ang sanggol (Eugenio 2001: 572). tinatawag niyangDayang ang inang guro bilang paggalang. Naglalakbay pa ito mula Jolo hanggang Borneo para humiling ng ilmu (karunungan) mula sa guro doon at natatanging kaalaman sa ilmu pagkausugan para magkaroon ng proteksiyon sa pakikidigma. sampung ulit na inikot ang lupain ng Tigyandang at siyam na ulit namang inikot ang sabang (junction) ng Muda'udan. 1983: 59) Tutol man ang amang si Salaria. Sipatin natin ang sipi mula sa teksto: He took the sword . Sa epikong Agyu. Pagkaraan nito'y tinahak na ng bata ang dalampasigan para makidigma. Katwiran ng ama. Paraan din ang etnoepiko upang ibahagi sa mga makikinig—bata man o matanda—ang mahalagang katangiang dapat tularan mula sa mga bayaning pangkultura. ang inang si Bae Salaong ang nag-alay ng gintong espada sa sanggol na mandirigma. ang paghulma sa mga batang mandirigma bilang tagapanggol ng bayan at tagapagligtas ng lahi ay patunay sa mataas na pagtingin at paggalang sa kakanyahan ng bata. Nag-aral din siyang mangabayo. Sa mga etnoepiko ng Pilipinas. Batang Mandirigma. may tumutulo pang gatas mula sa kaniyang labi at hindi pa naawat sa pagsuso sa ina. Sa labis na galak ng ama. Pagkaraan ng apat na araw. ang anak ay sumailalim sa ritwal-sayaw bago makidigma. Gayunpaman. Tulad ng kaniyang ama. napakabata pa nito at hindi kaya ang paglalakbay. Sabi pa ng batang mandirigma sa mga kalaban: See my headress look at my gear it will be hard for you to wipe my country of Matig’ayun na Yandang Impossible for you to slaughter my people at the junction of Mudan’udan.Sa Parang Sabil ng mga Tausug sa Sulu. (Castro et al. napatahimik ang mga kaaway at makikita sa paligid ang mala-bundok na dami ng mga bangkay. pagbitag ng ibon. at paglikha ng kubol.

Nabahala ang mga tiyahin ni Binembi dahil wala silang tagapagtanggol. at pakikidigma ang alay ni Haring Gibon sa mga batang anak nito sa mga kuwentong prosa mula sa Darangen. ano’ng gagawin natin? Walang naiwan ni isa mang lalaki dito sa Kuta. Sa epikong-bayan ng mga Bikol. tinungo pa rin ng sanggol ang lupalop ng Kaigorotan. “Sabihin n’yo sa akin kung . makulay na isinalaysay ang pakikidigma ni Binembi. Sandayo strutted Towards the door. Gayumpaman. “Mga kapatid. na kalahating-tao. Seven times he hurled it. Binigyan ng pagkakataon ng nakatatandang bayani ang bata para patunayan ang halaga nito sa pagtatanggol ng bayan laban sa kaaway. bato ng tangraban(ibong malaki-laki sa pugo). Lahat ay sumama kay Agyu sa digmaan. bato ng ibong lawlawigan (maliksing ibong magaling umawit). Anila. And seven times he caught it. at bato ng mailap na musang (uri ng pusang-bundok) (Acacio 1969: 43). batang anak ni Agyu.And tucked it in his waist. Nag-alala ang kaniyang inang si Namongan sa sanggol na anak na nagpasyang hanapin ang amang nakikidigma sa mga Igorot—“mga paa mo’y tila pamaling kawayan/ mag bisig mo’y tila karayom pa lamang/ Di pa malakas ang iyong katawan/ sa loob ng siyam na buwan lamang” (Acacio 1969: 42). kundi hinanda rin ito bilang pinunong-espiritwal ng kaniyang hukbo. kalahatinghalimaw (Espinas 1996: 19). So small the child. Brandishing the sword His golden sword. Hinahanap ng bata ang kaniyang ama at napag-alaman niya mula sa kaniyang mga tiyahin na ang ama at ang hukbo nito ay matagal nang hindi nakababalik mula sa labanan. pagiging hukom. Sa Hudhud hi Aliguyon ng mga Ifugao.” Agad namang hinarap ng sanggol ang napipintong digmaan. (Eugenio 2001: 540) Ganito rin ang kaso ng batang si Lam-ang. hinandugan ng bayaning si Handyong ang kasama nitong kabataang si Bantong ng libong mandirigma bilang katulong sa pagpaslang kay Rabot. nabulabog ang kababaihan ng Yandang. Pagkaraan nito. Mahahalagang aralin naman sa pamumuno. dala-dala ang mga agimat na bato ng sagang (mailap na hayop na kahawig ng pusa na may matalas at maapoy na mga mata). Sa mantukaw naman ng mga Bukidnon. The sword of Sandayo Dragged on the floor Scraping the mat. namasdan nila ang libo-libong mandirigmang nasa tabing-dagat ng Mudan-udan. hindi lamang sinanay ang batang mandirigmang si Aliguyon sa pakikidigma. Sabi ng sanggol. Sa bukana ng ilog.

balaraw. “Anak ko. ang pandirigmang sayaw. Nakilala niya ito sa mga gamit pandigma nito. Nakakaawa naman ang iyong nakakabatang kapatid na nag-iisang nakikipaglaban sa libu-libong kaaway. lumubog siya hanggang tuhod dahil sa bigat niya. Pagkasilang na pagkasilang ng mga bayani. “A. pakikipagsapalaran. Pagtuklas ng Pangalan. Nakiusap itong huwag bumaba sa tahanan at makipaglaban. Sa pagod ni Binembi sa digmaan.” Labis na nagalak si Agyu dahil naipagtanggol ng sanggol na Binembi ang lupang pangako at kababaihan laban sa kaaway. Nag-iisa ka lamang at bata ka pa upang makipaglaban. Pero hindi pa rin maitago ng mga tiyahin ang pag-aalala sa bata. Nagsimula ang kaniyang adbentura hindi lamang para hanapin ang ama kundi upang alamin ang kaniyang tunay na pangalan at pinagmulan. Pagtapak ni Binembi sa lupa. Nagpahanda pa siya ng nganga sa mga kapatid na babae ng ama. Kahawig ito ng buhay ni Tudbulul. bago harapin ang kaaway ng Nalandangan (Unabia 1996: 294-295). (Lumisan si Agyu at nakidigma nang hindi pa isinisilang ang anak na si Binembi.” Siya at ang kaniyang hukbo ang nakidigma sa natitirang kaaway (Unabia 1996: 296-297). huwag kang bumaba at makipag-away. kalahati na ng bilang ng kaaway ang napatay ni Binembi. magpahinga ka muna sapagkat pagkakataon na naming makipaglaban. Sa pagnganga ni Binembi nito. lumaki siya nang lumaki.nasaan ang aking mga sandata.” Hiningi niya ito sa kaniyang mga tiyahin at maging ang baluti na iniwan ni Agyu para sa anak. Pagkaraang malaman ang sitwasyon ng magulang. Hindi naman mahuli ng mga kaaway ang maliksing si Binembi dahil sa mabilis nitong kilos na inihalintulad sa ibong layang-layang. si Dayday ng Enaw-enaw. Banna. at pakikidigma ng isang bayani. gamit ang simbolo ng ama. Sabi ng mga tiyahin. Sumayaw pa siya ng saut. Naiiba sa karamihan at kinamihasnan ang kuwento ni Pikasa. Sabi ni Agyu. Taake. kalasag. natuklasan ng hukbo ni Agyu ang pakikidigma ng kaniyang anak na sanggol sa Nalandangan. `yon ay kapatid mo na hindi isinisilang nang tayo’y umalis. pinagpahinga ni Agyu ang bunsong anak sa baklaw(pulseras na nakalagay sa bisig). “Pakiusap Binembi. Itinatampok sa bahaging ito ang pagpapahalaga ng mga kultura sa pinag-ugatan ng kanilang lahi.” Ngunit hindi pa rin nila mapigilan si Binembi ng Kapukaw. Sa katunayan. Sabi ni Agyu sa kasama niyang mandirigmang anak. at sibat. na sa pamamagitan ng epiko’y natukoy ang kasaysayang pampamilya niya—buhat sa lahi ng mga . magiting nilang hinarap ang hamon ng adbentura. Ito ang layunin ng mga sanggol na sina Lam-ang. una nilang hinanap ang kanilang mga ama. at Binembi. Aliguyon. Pagsaliksik sa Ama Bakit nakikidigma ang mga batang bayani? Kagyat na matutukoy ang paghahanap at pagtatanggol sa ama ang pangunahing dahilan sa paglalakbay. Hindi naglaon.) Agad namang isinuot ng bata ang kaniyang damit pandigma: ang baluting limbutung.

“Pero tiyakin mong magbalik ka dito bago magpitong araw. Sumumpa pa ang datu na maghihiganti siya kapag nakaranas ng masamang pakikitungo ang bata buhat sa bayan ng Palintauwan. Binigyan din ang binata ng tungkulin—“bantay ng apat na tribo. nagkaroon ng bawal na ugnayan sina Bai at Datu Dignanawan.panday. walang makakaapak sa iyo” (Unabia 1996: 277). At dahil hindi niya binigyan ng pangalan ang bata. Nagtagpo ang mag-ama at sinabi ni Dignanawan na siya ang tunay na ama at ang kaniyang pangala’y Aliga. Hindi nagtagal. mula kay Benati. binansagan ang sanggol na “Pikasa”. Pinayagan naman siya ni Lambituen. Tinawag din siyang “Pikas Indahag” ng mga tao sa bayan. Inutusan ni Dignanawan ang anak na hubarin ang kasuotang Maranao at sa halip ay isuot ang kaniyang damit. Iiwanan kita ng pitong alipin. Ipinasuot pa niya sa bata ang limbutong. Hindi naman siya nagalit sa asawa at hinayaan pa niyang magpaliwanag sa pagdadalantao nito. isang kasuotang pandigma at ang sibat. habang nasa digmaan si Sultan Lambintuen. Isinalarawan sa ikalawang bahagi ng kuwentong-bayang Bukidnon na Ang Kasaysayan ng mga Unang Tao sa Gitnang Mindanao ang pagsaliksik ng batang si Pikasa o Pikas Indahag (Ibig sabihi’y hati o may kapansanan dahil wala siyang tunay na pangalan at hindi niya batid ang tunay na ama) ng kaniyang identidad at pinagmulan. Mahalagang matuklasan ito habang bata pa ang bayani upang magsilbing inspirasyon sa kaniyang dakila ring tungkulin sa bayan. kumbensiyon sa bayani ng etnoepiko ang pagbibigay-halaga ng dakilang lahi o liping pinagmulan ng bayani. Ipinaalam niyang matutuklasan ng bata ang kaniyang pangalan kay Datu Dignanawan sa Palintauwan. humingi ang bata ng pahintulot sa kinagisnang ama upang hanapin ang tunay niya pangalan. ang damit ng isang Talaandig. Pagkaraan. Hindi man hayag. ang bana ng babae. nagpapahiwatig iyan na hindi ka kinilala at hindi ka tinanggap ng mga tao ng Palintauwan” (Unabia 1996: 276). Kapag hindi ka nakabalik bago sumapit ang takdang araw na ito. salapi at ginto. “Ilagay niya ang kanyang sibat sa kaluban nito at ihinto na ang labanan hanggang lumaki iyang bata na iyong dinadala ngayon. at tulad ng natumbang balite. kapag dumating ang tunay na asawa. Nagdalantao si Bai sa pagniniig na iyon at saka lumisan na ang lalaki at umuwi sa bayan niyang Palintauwan. Nagpahatid naman ng handog na pitong . nilisan ni Aliga ang bayan ng ama para tupdin ang utos ng kinagisnang ama. Sabihin ko kay Lambituen na hindi niya bibigyan ng pangalan ang bata sapagkat ang pangalan niya ay nandoon sa Palintauwan. Dagdag pa ng datu. Mangyari. Nang narating na ng bata ang bayan ng mga Maranao. Batid ni Lambituen na hindi niya anak ang ipinagbubutis ng asawa. itinuro sa kaniya ng isang isang tao ang bahay ng datu. Sinunod din niya ang bilin ng datu ng Palintauwan. ang pinuno ng kulog. Bilin ni Dignanawan sa buntis. Siya ay isang datu kaya’t alam niya ang ibig sabihin nito” (Unabia 1996: 275).

Sinasabi ring bawat bata ay mahiwaga. Sa kuwentong ito. ang paa ng bayani’y kawayan. halimbawa. at balaraw ay sumasagisag sa karunungang maipapamana sa pagpapatuloy ng isang lipunan. Ang Batang Bayani at ang Bayan Bilang pagwawakas. Inihahatid nito ang mensaheng nararapat iaalay sa mga bata ang lahat ng pinakamainam para sa kanilang ganap na pagunlad. hinahandugan ang bata ng mga bagay (tulad ng sibat at kasuotang pandigma) na mahalaga sa pagpapaunlad ng kaniyang sarili. binabasag ng epiko ang . (3) Magugunita ring ang mga batang bayani sa epiko ay binibihisan ng kasuotang pilak at ginto. Ipinabatid ng binata ang natuklasan niyang tunay na pangalan at ang pagiging “lantung na magbabantay sa pintuan sa pagitan ng mga Maranao at Talaandig” (Unabia 1996: 278). may karapatan ang bata na tuklasin ang pinagmulan. at inihahalintulad sa liwanag ng araw at pambihirang bulaklak. Marapat pakinggan ang kanilang tinig dahil may angking kapangyarihan ito. Hindi natatapos ang tungkulin ng magulang at lipunan sa pagpapangalan sa bata. (5) Kahit sabihin ng mga magulang sa epiko na may gatas pa sa labi ang kanilang anak. Nararapat sa bata ang lahat ng biyayang maaari niyang matanggap. mailalatag ang mga katutubo at etnikong paniniwala ukol pagkabatang Filipino batay sa mga epikong binasa. Ano ang sinasabi nito? Malay man o hindi ang mga manlilikha ng epiko. (4) Idinidiin ng mga etnoepiko ang edukasyon at paghahasa ng katalinuhan at kaalaman ng mga batang bayani. (1) Kapansin-pansing katangian ng mga sanggol o batang bayani ang kapangyarihang makapagsalita pagkaraan ng kanilang pagkakasilang. (2) Ang “pagpapalamuti” sa buhay ng mga bata sa epiko ay nagpapahiwatig na may kakambal na himala ang bawat supling. hindi isinisisi sa bata ang pagkakamali ng matatanda. mailalatag natin ang katutubong halagahan kaugnay sa pagkalinga ng bata—pinahahalagahan ang tunay na identidad. Nakabalik na si Pikas Indahag sa bayan ng kaniyang ina. Ang pagpapamana ng mga kagamitang mahalaga sa isang grupo o tradisyon tulad ng kalasag. sibat. Hindi dapat isinasantabi ang kabataan sa mga usaping pangkomunidad o pambansa. Nakaatang sa lipunan ang pagpapayabong ng himala at salamangkang taglay ng bawat sanggol. Si Lumalindaw. ay may mahiwagang tinig na kayang magpabagsak ng mga ibong lumilipad at ng mga buko mula sa puno. Inihahatid nito ang mensaheng hindi lamang sa pagbubuntis at pagluluwal natatapos ang pagiging magulang. binibigyan ng karampatang paggalang ang isang “anak sa pagkakasala”. iginigiit nilang may tinig ang bata sa lipunan. at nabibigyan ng espesyal na tungkulin ang bata kaugnay sa kapayapaan ng magkakatunggaling bayan. Nakilala naman siya ni Lambituen kahit nakasuot ito ng damit ng tagaPalintauwan.kalabaw at pitong alila ang datu para sa mga Maranao. o tila karayom ang kanilang mga bisig.

kundi ng isang lahi o liping pinag-ugatan ng mga epiko. Malaki ang pagkakaiba nito nang dumating ang mga mananakop sa kapuluan at nagpalaganap ng mga kolonyal na teksto. gamit ang aparato ng edukasyon. Taake. Labaw Donggon. Hindi pag-aari ng mga matatanda ang malasakit sa bayan at ang kadakilaan. hindi ng kaniyang ina. pagdududahan kung dumaan nga ba sa yugto ng pagkabata ang bayani ng mga etnoepiko. Lumalindaw. at naipamana ang karunungan. at prekolonyal na lipunang Filipino sa mga bata.nosyong mahihina ang mga bata. Ang mga bata ang naging ehemplo ng urbanidad batay sa pagkakahulma sa kanila bilang sibilisasdong indio. Maaaring may magsabing pinagtitibay nito ang pagtingin sa mga bata bilang miniature adults. sina Crispin at Basilio. ang katapangan. ang kapangyarihan. bukod pa sa kababaihan. Pinatutunayan din ng mga halimbawang nakalap at nasipi na kapwa may potensiyal at kapangyarihan ang bata at matanda sa lipunang Filipino. Sila ang binabansot habang binubura sa kolektibong gunita ang kabayanihan nina Binembi. sila ang pangunahing sektor ng lipunan na unang nahuhubog ang kamalayang kolonyal at namamanipula ang mga paniniwala. etniko. ang mga bata ay pinatatahimik at pinipipi. Labis na kapangyarihan ang iniuugnay sa batang bayani. Sa pag-aaral ng pagkabata ng bayani. ay ang pangunahing biktima ng kolonisasyon. at ang talambuhay ng dalagitang si Rosa na nilapastangan ng mga sundalong Hapon noong Digmaang Pasipiko. (7) Sapagkat ang bayani ay isinisilang. at Modesto. Ngunit dapat isaalang-alang na ang pag-uugnay ng mga kagila-gilalas na elemento sa batang bayani ay patunay sa pagpapahalaga ng katutubo. Ang masama pa. Aliguyon. Bata rin ang naging kasangkapan upang ipatanggap sa nakararami ang mga aralin sa panlasa at kulturang Kanluranin. Sandayo. Maaaring sabihin ng ilan na wala naman talagang yugto ng pagkabata sa buhay ng bawat bayani dahil taglay ng mga ito katangian ng matatanda—ang kagitingan. Sa pangunang suri. Sa panitikang Filipino. (6) At naisisilang lamang ang bayani kapag naihandog ang tamang patnubay. Kudaman. Lamang. atbp. masasabing ang bata. Hindi ito isang anyo ng panghahamak o pagsasantabi sa yugto ng pag-unlad ng isang nilalang. Bata ang naging proyekto ng mga mananakop sa pagbibigay ng sibilisasyon at kasangkapan sa pagpapalaganap ng relihiyon. ang pagmamalasakit sa bayan. Sapagkat sa kolonyal na panitikan ng bansa. At dahil dito. Sinasabi ng ilang kritiko at historyador na tatlong dekada lamang ang edad ng panitikang pambata sa bansa. sina Nena at Neneng. bata rin ang unang sinisisi sa pagpapanatili ng kamalayang makadayuhan at kolonyal. matutukoy bilang biktima ng kolonisasyon ang mga batang sina Urbana. Ang mga natukoy ay magpapatibay sa paglupig ng mga kolonyalista sa kapangyarihan ng mga batang bayani sa katutubo at etnikong panitikan. Ngunit batay sa pagdukal ng mga . Feliza. pananalig sa kanilang kakayahan. si Yeyeng na naging Miss Phathupats. higit pa sa kakayahan ng isang karaniwang matanda.

sapat na pagkalinga. Antillon. New Jersey: Princeton University Press. Billiet. Mangyari. Vol. Kung gayon. tamang edukasyon. Angel A. 1970.limot at bibihirang bersiyon at transkripsiyon ng mga epiko ng kapuluan. Nos. Gantimpalang Collantes 1989-1991 ni Aurora E. Anthology of ASEAN Literatures: Epic of the Philippines. Gantimpalang Collantes 1989-1991 ni Aurora E. 1983. Mainam ring ituro sa mga batang mambabasa ang tradisyon ng mga Filipino ukol sa ganitong uri ng mga kuwento. Loline M. maaaring mahango ang kumbensiyon ng panitikang pambata na may perspektibong Filipino. ang etnoepiko ay testamento sa pagkilala sa sanggol at bata bilang lehitimong miyembro ng isang lipunan. Mahalaga itong kapanabay na babasahin sa pagtalakay ng karapatang pambata at sa pagpapaliwanag na may natatanging pangangailangan ang bawat bata—pagkakaroon ng sariling pangalan. Amador Taguinod. 85-112. Sa pamamagitan nito. napagtitibay na nasa pambansang kaugalian ang pananalig sa kabataan bilang potensiyal na bayaning magtatanggol ng lupang pangako. 1968. Pasig: Linangan ng mga Wika sa Pilipinas.). Batnag (pat. Daguio. Barrios. sa anumang kultura. "Kwentong Hindi Matapus-tapos. Dalubhasaang Normal ng Pilipinas. Joi. ay dumaan sa napakahalagang yugto—ang pagkabata. napapanahon nang bigyang pansin ang yugto ng pagkabata sa mga epiko dahil hitik ito sa kabayanihang magsusulong sa pagpapanatili ng lipunan at kultura. `Di nalathalang thesis. Inc. Antolina Antonio. Jovita V. Pagsasalin sa Pilipino ng Biag ni Lam-ang at Pag-aaral ng Matandang Kalinangang Iloko na Inilarawan sa Epiko.” nasaGawad Surian sa Sanaysay. 1991. et al. ang piraso ng paraiso sa lupa.). Francisco at Francis Lambrecht. Joseph. Pasig: Linangan ng mga Wika sa Pilipinas. The Hero with a Thousand Faces. Campbell. `Di nalathalang thesis. at payapang pamumuhay. "Ang Nalandangan sa Agyu: Isang Lupang Pangako.. sa anumang panahon. Makatutulong ang muling pagsasabuhay ng kuwento ng mga batang-bayani hindi lamang bilang tugon sa misrepresentasyon ng bata sa mga kolonyal at mala-kolonyal na teksto kundi paggigiit ng pagka-Filipino sa panitikang pambatang inaaakusahang hango sa estetika at impluwensiyang Kanluranin. Hudhud hi Aliguyon: A Translation of an Ifugao Harvest Song with Introduction and Notes. tungkulin. Mahalagang ibalik ang kapangyarihan ng bata buhat sa epiko tungo sa kasalukuyang produksiyon ng panitikan. 1-4 (2005)." nasa Gawad Surian sa Sanaysay. Quezon City: APO Production Unit. Baguio City: The Catholic School Press. 1991. Batnag (pat. Stanford . Kailangang idiin na ang bayani. Bibliograpiya Acacio. pp.. Castro. Manila (Nob. Notes: Unang nalathala sa Diliman Review. Studies on Kalinga Ullalim and Ifugao Orthography. 1969). at lugar sa lipunan. 52. Bayaning Hindi Namamatay: Isang Kontemporanyong Pagbasa sa mga Etnoepiko ng Aking Bayan.

Rank. back to criticism | home faqs | about us | contact us Hosted by: Institute of Creative Writing. All Rights Reserved. Alan. Darangen: In Original Maranao Verse with English Translation. The Epic of Labaw Donggon. University Research Center. at Victorino Saway (tagatipon at tagasalin). (pat.html> Unabia. Singh. Manjari at Mei-Yu Lu. 1991. In Quest of the Hero. Princeton. Lord. London and New York: Routledge. H. 1977. Maquiso. Manila: De La Salle University Press. ©2005 panitikan. Quezon City: University of the Philippines Press. Ibalong: The Bicol Epic Fragment. Damiana L.) Philippine Folk Literature: The Epics. Jocano. 1986. Ulahingan Series 1: An Epic of the Southern Philippines. Deconstructing the Hero: Literary Theory and Children’s Literature. Quezon City: Ateneo de Manila University Press." Jan. 1990.com. Edgar at Nicole Revel-Macdonald. 1969. Manila University of Santo Tomas Publishing House. Otto. 2001. 1996. Manuel.Tula at Kuwento ng Katutubong Bukidnon. Manila: University of Santo Tomas Publishing House. 1990. Quezon City: University of the Philippines Press.edu/ieo/digests/d183. New Jersey: Princeton University Press. 29.Dumaguete City: Silliman University Press.Dumaguete City: Silliman University Press. Eugenio.interactive ABSTRACT . Elena G. 1995. Site design by swim. Iligan: Mindanao State University.indiana.ph . “Exploring the Function of Heroes and Heroines in Children's Literature from Around the World. Ulahingan Series 2: Ang Epic of the Southern Philippines. Carmen C. Maranan.University (Aug. 2005. Elena G. McKaughan. Merito C. UP Diliman. Margery. <http://reading. Kudaman: Isang Epikong Palawan na Inawit ni Usuy. 1997. E. Raglan. Maquiso. Stories from Darangen. Hourihan. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. Felipe Landa. 1965. Arsenio. Espinas. at Dundes. 1952). 1996. Agyu: The Ilianon Epic of Mindanao.

Ang pagsusuri ng kinakalabasan ay pinamahala sa dalubhasang estatistiko. Ang ginamit sa pagsusuri ng mga satos ay ang Frequency. Mahahalagang Salita: Kasanayan. Uri ng Dokumento: Tesis 4. Baguio City CHED-CAR 6. Gumamit ang mananaliksik ng talatanungan. Pasulat. Abstract: 7. Ang kabuuang bilang ng mga student teacher na nakibahagi sa pagaaral n ito ay 67. bahagi nito ang 100 aytem ng katanungan na nahahati sa apat na larangan ng pagsulat: palabuuan. Uri ng Lathala: Di-Nalathala 5.1. Ang paaralang nakibahagi ay ang: Baguio Mga Pagpapahalagang Moral sa mga Piling Maikling Kuwento ni Genoveva . Antas ng Kakayahan. May-Akda: Barlis. wastong gamit. Anu-ano ang mga suliraning kinkaharap ng mga ng mga student teacher sa kasanayang pasulat? . Student Teacher. palaugnayan at palabaybayan. May epekto ba ang mga malayang variable sa mga suliraning kanilang kinakaharap? Anu-Ano ang mga nararapat isagawa upang mapaangat ang antas ng kakayahan sa kasanayang pasulat ng mga student teacher na nagpapakadalubhasa sa Filipino? Ang mapanuring naglalarawan normatibo ang pamamaraang ginagamit sa pananaliksik na ito. Nagpapakadalubhasa. OneWay Analysis of Variance (ANOVA) at T-test. Buod. Filipino 7. Title: Antas ng Kakayahan sa Kasanayang Pasulat ng mga Student Teacher na Nagpapakadalubhasa sa Filipino Kabuuang Bilang ng Pahina: 196 Kabuuang Bilang ng Text: 111 2. unang wika at paaralan. ChiSquare. Ang pag-aaral na ito ay nagmimithing malaman ang antas ng kakayahan sa kasanayang pasulat ng mga student teacher na nagpapakadalubhasa sa Filipino. wastong gamit. palaugnayan at palabaybayan?. Ang mga suliraning ninais mabigyan ng katugunan ay ang mga sumusunod: Ano ang antas ng kakayahan sa kasanayang pasulat ng mga student teacher na nagpapakadalubhasa sa Filipino sa larangan ng plabuuan. Accrediting Institusyon: Saint Louis University (Pribado) Bonifacio Street. Mayroon bang makabuluhang pakakaiba ang antas ng kakayahan ng mga student teacher na may kaugnayan sa kasanayang pasulat kapag pinangkat sa: probinsyang pinagmulan. Mary Ann Rueda 3. Sila ay napapapabilang sa iba’t ibang Kolehiyo at Universidad sa lungsod ng Baguio at La Trinidad Benguet.1.

Maaaring hindi lamang aliw ang nakukuha rito kundi mga aral. Ang mga tagatangkilik ng mga anyong ito ay nagbibigay naman ng mga puna at reaksyon kung ang naidudulot ng nilalaman ng mga ito ay nakakabuti o nakakasama. Kung ang pag-uusapan ay mga aral na nakukuha mula sa mga akda. hanggang sa kasalukuyan nakahihigit pa rin ang mabubuting katangian sa kuwento at nangingibabaw pa rin ang kabutihan ng tao. Tinatalakay nito ang paraan ng pagpapakita ng mabuti at di-mabuting pagpapahalagang moral at ang implikasyon nito sa kasalukuyang lipunan. Sa pagpapahalagang moral makikita at makikilala kung mabuti o masama ang pagkatao ng tao. dito papasok ang moralidad. Sinusuri ng pag-aaral na ito ang mga pagpapahalagang moral na matatagpuan sa walong (8) piling maikling kuwento ni Genoveva Edroza-Matute (GEM). isinaalang-alang ng mananaliksik ang kahalagahan ng mga mabubuting pagpapahalagang moral na mapayaman at mapanatili sa buhay ng tao nang sa gayon ay mahubog ang kagandahang-asal sa mga kabataan at sa lahat ng sambayanang Pilipino.E. pangyayari sa lipunan at karunungan na umaantig ng puso. ay magagamit na instrumento sa pagpapalaganap ng kagandahang-asal.0 Panimula Ang mga akdang pampanitikan ay nilikha upang magbigay-aliw sa mambabasa. Mahalaga ang moralidad sa pang-araw-araw na galaw ng buhay ng bawat tao. dahil ito ay gagamitin bilang lunsaran sa pagtuturo ng pagpapahalagang moral. Ang pag-unawa sa moralidad ay ipinaliliwanag ng magkasanib na puwersa ng relihiyon at pilosopiya. tagapanood at tagapakinig.SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ . damdamin at isipan ng tao.M. Sa Kristyanismo ang Banal na Aklat o Bibliya ang nagiging moog ng mga Kristyano sa pagkilala ng moralidad. Inaasahangang mga akdang isinulat ni G. 1.Edroza-Matute Rodson Jumalon Abstrak Ang pag-aaral na ito ay naglalayong ilantad ang reyalidad batay sa mga pangyayari sa mga kuwento tungkol sa unti-unting pagbaba ng moralidad natin bilang mga Pilipino. Sa pagbanggit sa kalikasan ng tao ay hindi maihihiwalay ang Banal na Kasulatan at relihiyon. Ayon sa pagsasaliksik. Ayon kay Reyes (1992) ito ay isang uri ng panitikan na naglalahad ng buhay ng mga tao. karunungan at mga kasanayan. Ito ang nag-uugnay sa tao at sa Diyos. Dahil dito. Sa pagsusuri sa mga piling maikling kuwento ginagamit ang pagdulog moralistiko. impormasyon.

Sa pag-aaral na ito. Ito ay dapat sinulat ni Genoveva Edroza-Matute. damdamin at kaasalan. Ang teoryang ito ang gumagabay sa pag-aaral na ito. sa moralidad ang kilos ng tao ay mabuti. 2. . Sa layuning ito. ang kurikulum ay nagsisikap na linangin ang buong katauhan ng mag-aaral upang maging isang mabuting mamamayan ng ating bansa. nobela at iba pang mga babasahin na naghahatid ng magagandang aral at impormasyon. Ayon kay Reyes (1992). Desinsyo sa Pag-aaral and Metodolohiya Isang mahalagang pampalipas ng oras ang hilig sa pagbabasa ng iba’t ibang anyong pampanitikan. Sila ang gumagabay sa mga bata sa paghubog ng mabuting gawi at kaisipan. naipakita ng mananaliksik sa paraan ng pagpapahayag o paggamit ng diyalogo kung anong pag-uugali ang taglay ng tauhan. Tulad ng pagbabasa ng mga kuwento. kapag taglay nito ang pagkakaroon ng moral na kaganapan o perpeksyon na hinihingi ng layunin ng kilos.0 Paglalahad. sapagkat nalalaman niya kung ano ang tama at kung ano ang mali. Paghihintay. Ang moralidad ay nagsisilbing batayan ng tao kung ang isang gawain o kilos ay nakakabuti o nakasasama. Gamit ang Pamaraang Palarawan (Descriptive Design) at pangnilalamang pagsusuri sa mga piling maikling kuwento (Content Analysis). Di-Katulad ng Tao. Mga Guho. Pagsusuri at Pagpapakahulugan . Kwento Ni Mabuti. kakikitaan ng iba’t ibang pagpapahalagang moral. alamat. Simula ng Isang Kahapon. Nagkakaroon ng mabuting moral ang isang tao ayon sa ikinikilos nito. inaasahan na ang pag-aaral na ito ay makakatulong sa mga guro na nagtuturo ng panitikan. nais nitong matagpuan ang mga pagpapahalagang moral na tinataglay ng mga tauhan sa kuwento at maipakita ang mga mabubuti at di mabubuting pagpapahalagang moral sa pamamagitan ng mga pahayag na ginamit ni Genoveva Edroza-Matute. at may mga diyalogo na ginamit ang manunulat upang maipakita ang isang pag-uugali o asal ng tauhan. 3.2 Ayon sa Primer na inilathala ng PRODED. Parusa. Ang mga kuwento na may pamagat na: Yumayapos ang Takipsilim. Ang konsepto ng moralidad ay umiikot sa suliranin ng masama at mabuti. Ang walong maikling kwento ay pinili ayon sa mga sumusunod na krayterya. Isang Santakrusan. Nagiging mali ito kung ang kanyang kapaligiran ay nagtuturo sa kanya ng mali sapagkat nakagabay sa kanya ang mabuting gawi sa kagandahang-asal maaasahan natin na ang kanyang gawa ay mabuti. Bago Magsimula. at Simula ng Isang Kahapon ay mga kwentong ginamit sa pag-aaral na ito.0.

pinagtapos nilang mag-asawa ng karera ang mga anak sa abot ng kanilang makakaya. Kinagigiliwan ni Lydia ang kanyang lola at nanghihinayang ito kung aalis ang kanyang lola sa kanilang bahay. SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 3 Subalit may mga pagkakataon na dahil sa kaabalahan sa gawain ay napabayaan ang dapat na obligasyon ng anak sa magulang. Sa murang edad hindi naging sagwil sa puso ng musmos ang pag-uusap ng mga magulang. Ipinakikita sa kwento ang labis na pagmamahal ng ina at ama nina Ramon at Rey. Mapagmahal na magulang (ama at ina nina Ramon at Rey). Si Lola sa kuwentong ito ay nakaramdam na siya ay itinatakwil ng mga anak. na may kasamang singhal. magiliw at mapagmahal na apo (Lydia). upang makapagtapos lamang si Rey at Ramon. Ang salita’y makapangyarihan tulad ng espada. na kahit napagtapos na nila ito ng mga karera ay nandiyan pa rin ang mga ito na handang magsakripisyo para sa pangangailangan ng mga anak. Mapagparayang mga magulang (ama at ina nina Ramon at Rey). Ang kawalang ingat sa pagsasalita ay nagdudulot ng sakit ng damdamin ng ibang tao salitang nagbabanta. Ang mahalaga sa kanya sa panahong iyon ay ang kanyang lola na ayaw niyang mawaglit sa kanyang tabi. Tulad nina Lola. Halos maubos na ang pera nila sa pagtustos. Makikita ang pagmamalasakit ni Tinay para sa matanda na hindi naipakita ng dalawang anak ng matanda. Kapuri-puri ang ipinakita niyang pag-aaruga’t pagmamahal hindi lamang sa pagkakaroon nito ng sahod kundi itinuring na nito si Lola na kabilang sa kanyang kamag-anak Mabait. Ang inuusal ay ang . nagmumura. Sa kwentong ito. Maalalahanin at maaruga (Tinay). Anong sakit ang naramdaman niya nang marinig ang pagtatalo ng magkapatid.Ang kuwento na Yumayapos ang Takipsilim ay nagpapahiwatig na ang katandaan ay hindi maiiwasan at ito ay kailangang bigyang kahalagahan. nasasalamin ang pagmamahal na iniukol ng mga magulang sa anak. Mapagwalambahalang mga anak (Ramon at Rey). Ang perang dapat sana’y nakalaan sa kanilang pagtanda ay isinakripisyo para sa mga anak. Bagamat nagpakita ng labis na pagmamahal ang ina kina Ramon at Rey maaaring iisipin na ang labis na pagmamahal na ito ang siyang nagtulak sa magkapatid sa kanilang pagiging makasarili. nagmamaliit. Kaya nga siya natagpuan ni Tinay sa beranda na basang-basa sa ulan. Ang perang naipon ng kanilang mga magulang na laan para sa kanilang pagtanda ay ginamit na rin sa kanilang magkakapatid kahit pa nga propesyunal na sila.

Ang kwento na Mga Guho ay naglalarawan ng isang anak mahirap na mapagmahal sa ama at ina. Si Ros ay nagtanim ng galit . Napakalungkot ng isang tahanan kung walang ilaw na nagbibigay liwanag. at kitang-kita ng matanda ng hinugasan at sinabong mabuti ang mga kamay ng bata. Ang kanyang pagkasuklam at pagkamuhi dito ay nagawa pa rin niyang timpihin at sinarili na lamang upang makaiwas sa dagdag na pasakit. Ipinakita ni Ros ang paggalang sa nakakatanda sa kanya. Ang galit ay salungat sa mabuting pagpapahalagang moral. Mapagtimpi (Ros). dahil mas mahal ito ni Ramon. Sinasabing ang ina ang ilaw ng tahanan. Nasa sinapupunan pa lamang ang isang sanggol hanggang sa ito ay iluwal at magkamalay ay walang humpay ang pagpapadama ng ina ng kanyang pagmamahal. kaya agad itong tinawag ni SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 4 Carmen. Iniingatan ang dangal (Ros).pangalang Mrs. Ang pagmamahal ng magulang sa anak ay isang uri ng pagmamahal na walang kapareho sa ibabaw ng mundo. Valle. dahil sa pagmamalupit sa kanya at sa kanyang ina. Mapagmahal na ina (Ina ni Ros). Dahil sa mga kadahilang di maiiwasan ay nakapagtanim ng galit at pagkamuhi ang isang tao dahil ito ay hinihingi ng isang sitwasyon. Isa si Tiyo Sendo niya na nagbibigay sa kanya ng sama ng loob. ang marunong magpahalaga sa magulang di tulad ng kanyang mga anak. Ang taong may dangal ay nagtataglay ng mataas na pagtingin mula sa kanyang kapwa. Malamig na pagtingin sa biyenan (Carmen) Ang tao ay bahagi ng lipunang kanyang ginagalawan. Pahiwatig ito sa kapasyahan na iaalis na si Lola dahil sa kagustuhan ni Carmen. Mangyayaring magbago siya dahil sa kayamanang nakamtan o di kaya ay naimpluwensyahan ng mga taong nakapaligid sa kanya.) May mga pagkakataon na ang tao ay nagagalit. Kahit mahirap lamang ang kanilang pamumuhay ay pinagsisikapan niyang mamuhay ng marangal. subalit hindi niya pinabayaan ang sarili na mapariwara. Napalitan ang ama ng isang amaing malupit at mapang-api ngunit nanatili pa rin ang magandang imahe ng namatay na ama. Para sa kanila ay pabigat na ang matanda at nandidire pa siya nang makita niyang hinihimas-himas ni Lydia ang braso ng matanda. Nagtanim ng galit (Ros. Narinig ni Lola ang malakas na boses ni Carmen na hindi naman niya nauunawaan. Sa kuwentong ito ipinakita na mas makapangyarihan ang boses ni Carmen. Isang mabuting pagpapahalagang moral ang pag-iingat sa dangal. Si Ros ay naglilingkod sa isang bar.

maliban sa pagmamalupit ito ay nagging pasanin sa buhay dahil hindi ito nagsikap na makakita ng trabaho. del Prado). ang mga kautusang ito ay ipinatutupad at isinasakatuparan at tinitingnan kung ang karapatan ng bawat mamamayan ay hindi naaapakan. ay si Ros ang naging tagapaghanapbuhay para sa kanilang pamilya. ang pangalawang asawa ng ina ni Ros. Nagsisilbi itong paktor sa pagkamit ng minimithi ng isa’t isa. Mapagsamantala sa mga babae (Mr. ay inaasahan sanang makakatuwang sa pagtataguyod ng kanilang pamilya at siyang magiging gabay sa ikagaganda ng kanilang SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 5 pamumuhay. Ang mabuting relasyon ng tao sa kapwa tao ay itinuturing na napakahalaga sa ating lipunan o sa komunidad. Ang kahinaan ng loob at kalagayan sa buhay ang dahilan. kaya sila ay inaabuso ng pangalawang asawa ng kanyang ina. mapang-api at tamad (Rosendo). Ito ay isang kasabihan na nagiging palasak sa bibig ng mga kalalakihan. Si Rosendo ay naging malupit sa kanila. Malupit. Kung ang ating lipunan ay nagbibigay ng mga kautusan na dapat na sinusunod ng bawat mamamayan. Si Rosendo. Ito ay kanyang karapatan na di dapat na ipinagkakait kaninuman. Si Ros ang nagging palabigasan niya sa kanyang mga bisyo. Ito ay maaaring kailangan para sila mabuhay. Kakaiba ang ipinakitang relasyon ng isang amain sa kwentong ito. Sa halip. at . Ang pagkamuhing unti-unting pumuno sa kanyang dibdib. Ang pagiging babaero raw ay likas na sa mga kalalakihan. del Prado). subalit nagiging kabaligtaran ang pangyayari. Sinamantala ni Mr.at poot sa kanyang amaing si Rosendo dahil sa di magandang pag-uugali nito. gaya ng mabubuting relasyon ng magulang sa anak. Ang pagsasamantala sa kapwa ay isang gawaing hindi maganda sa mata ng tao at mata ng Diyos. sapagkat ito ay labag sa kautusan ng Diyos at labag din sa batas ng tao. na nag-ugat mula pa sa kanyang pagkabata at kasabay niyang lumaki ay nagpupumilit na humulagpos. Ang pananamantala lalo na sa mga babae ay isang pag-uugaling taliwas sa wastong kautusan ng kagandanhang-asal. Di-naipagtanggol ang sarili (Ros). Ang tao ay isinilang na may taglay na sariling karapatan. Ginagamit ang kasabihang ito. del Prado ang pagkakataon na nagtatrabaho si Ros sa bar para sa kanilang ikabubuhay. para lamang mapagtakpan ang hindi magandang bisyo na ginagawa ng mga lalaki lalo na’t marami itong salaping ginagamit upang silawin ang mga babaing naghahanap at nangangailangan ng pera. Ito ay isang katangiang hindi dapat na pamarisan. Inaalok niya ng salapi at kaginhawahan ang kagipitang kalagayan ni Ros. Babaero (Mr.

pakialamero (mga kapitbahay ni Ebeng). Si Elena. May mga panahon na kailangan ng tao ng sariling paraan ng takbo ng buhay. Ang kangyang pangaral ay ukol sa tutunguhing magandang landas at tuwid na pamumuhay. Masipag/kasipagan (Ebeng). mahal din nito ang bunsong kapatid. Kahit dinanas niya ang hirap at pagkapagod sa paghahanda ng maisusuot ni Ting ay hindi inalintana ni Ebeng. ito ay kanyang pinupunan sa paglilingkod sa Diyos. Ang buhay ay maganda kung walang mga taong nakikialam sa takbo ng buhay ng bawat isa. . Kahit minsan na siyang naligaw ng landas. Sa isang batang nasa murang gulang pa lamang ay kapapansinan ito ng ugaling mausisa at matanong. isang tauhan ng kwento na ipinakikitang may madilim na nakaraan. ang mahalaga sa kanya ay matuloy ang pagiging Constantino ni Berting.maaari ring para na rin sa sarili nilang kapakanan. Si Ebeng ay kapatid na nakakatanda ni Berting. bilang tagapagturo ng mga salita ng Diyos. Pinagtiyagaang tahiin ni Ebeng ang damit na isusuot ng kapatid para sa gaganaping santakrusan sa kanilang pook. Mapagmura (Ebeng). Ito ay ginawa rin ni Elena. Ang tao ay binigyan ng buhay upang ito ay kanyang pangalagaan at mahalin. Si Ebeng ay nagtunog nagmumura sa kanyang pagbibigay ng disiplina sa isa pang nakababatang kapatid. Ang pagsasalita na may kasamang singhal ay hindi magandang pakinggan. subalit may mga SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 6 pagkakataon na ang ugaling ito ay nalilihis ng landas. Ang paraan ng pagsasalita ni Ebeng ay hindi magandang pakinggan subalit masasabing maaaring ito lamang ang kanyang paraan ng pagdidisiplina sa nakababatang kapatid. Mapangaral (Elena). subalit ang nakaraan niya ay kanyang itinatago at idinadaan sa pangangaral sa mga kabataan. Ang Di-Tulad ng Tao ay kwento ni Elena na may itinatagong lihim tungkol sa tunay niyang pagkatao. Mausisa. upang maging maganda ang magiging buhay lalo na ni Ebeng. kaya siya’y nakilala na malapit ang kalooban sa Maykapal. Isang batang kaibigan ang nakatuklas sa kanyang tunay na pagkatao at nabigyan niya ng magandang larawan ng buhay. na dapat nilang unawain at hindi basta na lamang huhusgahan sa mga pagkakamaling nagawa sa buhay. Ang ugaling ito na taglay ni Ebeng ang batang nagbukas sa isipan ng mga taong nakapaligid sa buhay ni Elena. Tsismoso. masunurin at magalang na bata (Ebeng). sa bahaging ito ay nagkaroon naman ng pagkakataon na ang pagkaligaw ng landas ay maaaring magbago at magsisi sa mga pagkakamali.

maalalahanin. Matiisin (Nemang). Ang Paghihintay ay kwentong tungkol sa pagsakripisyo ng isang babae na tapat ang iniukol na pag-ibig sa kanyang asawa at ang ginawa ng lalaki sa pagiging tapat ng kanyang pag-ibig. Iresponsable. Iyan ang uri ng pagmamahal ang iniukol ni Nemang kay Joel. Bilang ama ng tahanan. Pinagtiisan kahit giray-giray mapagkasya lamang ang kinikita para sila mabuhay ng kanyang mga anak. Ang kasipagan ay isang pagpapahalagang moral na dapat pamarisan at dapat taglayin ng bawat nilalang. Si Nemang ay hindi mahirap. na sa panahong iyon ay nangangailangan ng pang-unawa at pagaalala. walang-utang na loob. ang kanyang asawa. Ang pagiging matapat sa kapwa ay isang pag-uugaling inaasahang taglay ng tao. Nagpakita ng kasipagan si Nemang sa kanyang gawain kaya madali siyang natanggap sa bagong kompanya na kanyang inaplayan. Masipag (Nemang). masipag. Matulungin. .Ang kuwento ay kinakitaan ng mga tauhan na masasabing may taglay na pagpapahalagang moral na taliwas sa kagandahang-asal. taksil (Joel Soriano). Si Nemang ay inialay ang pagmamahal kay Joel na alam niyang ni katiting ay walang ipinakitang pagmamahal sa kanya. ay hindi natupad. matiisin (Nemang). Inunawa rin niya ang kalagayan ni Nemang. Ang pag-ibig na tapat ay kinakailangang handang isakripisyo ang lahat sa buhay upang maihandog sa minamahal ang kanyang taospusong pagmamahal. Upang mabuhay ang sarili at ang dalawang anak ay lumipat ng matitirahang bahay. naging mahirap lamang ito nang maubos ang kanyang naipong pera dahil sa pagsunod sa kagustuhan ng asawang makapagtrabaho sa ibang bansa. maganda ang kalooban. maunawain (Rina). Sa kanyang pagiging matulungin ay kanyang pinatunayan na ang kanyang ginawa ay nakapagdulot ng malaking SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 7 kaginhawahan ng loob sa panig ni Nemang.Ang ipinakitang kasipagan ni Nemang mula sa dating pinagtrabahuhan ay may malaking tulong na nagawa upang siya ay madaling matanggap sa kasalukuyang pinapasukan. pabayang ama. Matapat na asawa. Ang mga katangiang taglay ni Rina ay mga pagpapahalagang dapat na hangaan at bigyan ng karampatang pagpapahalaga. Ang mga katangiang nakasaad sa itaas ay masasabing mga pagpapahalagang di dapat bigyan ng kahalagahan. Titingnan muna natin ang ating sarili sa salamin bago titingnan ang iba. kahit alam nyang may iniisip na ibang babae ang kanyang mahal ay hindi pa rin nawawalan ng pagasa si Nemang kaya handa itong maghintay sa pagbabalik nito sa kanyang piling. Ang inaasahang perang maibabalik sa kanya kapag nakapagtrabaho na si Joel Soriano.

Si Mabuti ay malihim. Matibay ang paninindigan at pagmamahal (Neneng). mabait at mapagmalasakit (Ventura). Ito ang mga katangiang taglay ni Ventura. Ang kuwentong Parusa ay ipinapakita ang iba’t ibang katangian ng mga tauhang sina Salamin. Malihim (Mabuti). Big Boss. siya ay nagtataglay ng kakaibang katangian. Matalino. kapag kumapit ka kay Salamin mabubuhay ka. Kaya kahit nais bawiin ni Big Boss ang kanyang pagkukulang ay hindi nito napagbago ang damdamin ni Neneng na pilit nilimot ang kanyang nakaraan at mga kasawian sa piling ni Big Boss. Ibinurol ang katawan nito sa bahay na hindi si Mabuti ang nakatira. Maaari itong pamarisan at panatilihin. Kaya ang kanyang SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ . Mabuti ang tawag sa kanya dahil bawat sambiting pangungusap ay sinisimulan ng “mabuti”. Si Neneng ay nagtataglay ng matibay na paninindigan at pagmamahal kay Ventura. salapi. Ventura at Neneng. Si Salamin ang mata at kanang kamay ni Big Boss. Nalaman lamang ng mga nakapaligid sa kanyang daigdig nang ang doktor ay mamatay.dapat na maging gabay ang ama para sa magandang kinabukasan ng mga anak. Kung pakasusuriin. Ang pagbibigay patnubay at pangangalaga para sa kanilang paglaki ay upang hindi sila magiging suliranin ng lipunan. Si Mabuti ay may lugar na iniiyakan upang doon itago sa karamihan ang kanyang mga pighati. Siya ay tagabantay ng mga manggagawa. Ang katangiang ito ay kahanga-hanga dahil miminsan lang itong makikita na taglay ng isang tao. Bawat katangian ng tauhan na atin ding nakikita kahit sa kasalukuyan. Kay Ventura niya nadama ang katapatan ng kalooban. at kariwasaan ang paninindigan ni Neneng. Mapag-alala (Salamin). Dito niya ipinapakita na tapat ang kanyang pagmamahal kay Ventura. Sabi ng sa kuwento. tagabigay ng impormasyon at taga-tingin at taga hanap ng mga taong maaari nilang maging kakampi o maging kagamitan ng kanilang lihim na gawaing hindi tama o mapagkukunan ng salapi sa isang paraang taliwas sa tunay na palakad. Ipinapakita ng mga pahayag na hindi matutumbasan ng anumang pangako. na nakapagdulot kay Big Boss ng pangamba at pagngangalit ng bagang dahil kahit anong panggigipit ang kanyang ginawa ay hindi niya nakumbinsi si Neneng na bumalik sa kanya at hindi rin naging sagwil sa pasya nitong manatili sa piling ni Ventura. taga kilatis sa buhay ng mga manggagawa. kasaganaan. Nagawa niyang itago ang kanyang pagkakaroon ng anak mula sa isang doktor. Pagkagaling niya sa ibang bansa at bumalik sa Pilipinas ay umuwi siya sa piling ng ibang babae. Ito ang katangiang taglay ni Ventura. Ang Kuwento ni Mabuti ay umiikot sa buhay ng isang guro na kung tawagin ay si Mabuti. Hindi na niya binalikan ang sariling pamilya pagkatapos na siya ay guminhawa.

kahit anong hirap ay tiniis para sa kaligayahan ng bunsong si Ting. Mapagmahal na ina (Aling Tindeng). Manloloko (Doktor). Subalit ang ginawa ni Aling Tindeng ay masasabing labag sa pagpapahalagang moral dahil ito ay nakapagdudulot ng hindi magandang epekto sa buhay nila. Siya ay masasabing manloloko dahil iniwan niya si Mabuti at hindi nagkaroon ng pagkakataon na makapiling ng bata mula pa sa kanyang pagsilang. Ito ang nagdulot kay Mabuti ng mga sama ng loob. Ito ay nilapitan ni Mabuti upang alukin ng tulong na maaaring makatulong sa ikagagaan ng dibdib nito. Ang kanyang ginawang pangungutang masunod lamang ang matatawag na kapritso ng lipunan ay hindi magandang ehemplo. Hanggang ito ay naging anim na taong gulang na. nanganino sa mayayaman (Aling Miray). Mailalagay sa isang pag-uugaling pagyayabang ang kanyang ginawa para maipangalandakan lamang na guwapo at may magandang kasuotan ang anak sukdulang kanyang ipangutang. Ganito si Aling Miray. Inilagay niya sa alanganin si . Ipinakita ni Aling Tindeng ang kanyang pagmamahal sa kanyang anak na si Berting upang mapaligaya ito. Kahit umabot sa pangungutang ay ginawa ng pamilya ang lahat mapakita lamang sa anak ang pagmamahal. Mausisang bata (Fe). Ito ang uri ng ama ng anak ni Mabuti. ang mga pagtitiis niya at mga sama ng loob na kanyang pinagdaanan sa buhay. Ang kuwentong Isang Santakrusan. Ang panloloko sa kapwa ay isang gawaing masama. Subalit kahit na ito ay naging ama ng iba pinalaki pa rin ni Mabuti ang anak na may kinikilalang ama. Ang doktor ay siyang ama ng anak na babae ni Mabuti. Kahit mahirap ang kalagayan nila sa panahong iyon ay binilhan pa rin niya ng gamit ang bunsong anak upang gumanap na Constantino sa gaganaping Santakrusan.8 lihim na pag-iyak ay itinatago rin niya sa sulok na kinatagpuan sa kanya ni Fe. Hindi binigo ni Aling Tindeng ang anak. Ito ay isang pagpapahalagang moral na hindi mabuti. Ginawa niya ang lahat mapasaya lamang ito. Ayaw ni Aling Tindeng na masaktan ang anak. Mayroon tayong kasabihan na ang pangako ay ginagawa para baliin rin. Bago Magsimula ay tungkol sa isang pamilya na ipinakita ang pagmamahal at pagmamalaki sa anak dahil ito ay magiging Constatino sa gagawing Santakrusan sa kanilang pook. Ang batang si Fe ay isang mag-aaral na natagpuan ni Mabuti sa sulok ng silid aklatan na may suliranin at lihim na umiiyak. nabuksan ang buhay ni Mabuti. Sa pag-uusisa ni Fe. Walang isang salita/ walang paninindigan. Mayabang (Aling Tindeng).

Aling Tindeng. sa hangaring makatulong sa ina upang sila ay mabuhay ng matiwasay. Sina Etang at Piliar ay mga pinsan ni Mimi. dahil may kakulangan pa sa buhay niya na dapat niyang hanapin at tuklasin. Tulad ni Aling Miray. kaya naging guro ito at natagpuan ang kasagutan na hinahanap ng kanyang sarili. Ang pagpapahalagang ito ay dapat na taglayin at pamarisan. Simula Ng Isang Kahapon ay kuwento ng isang anak ng magasawang may kaya sa buhay na nagkaroon ng kalituhan kung ano ang kursong kukunin sa kolehiyo. Bukas din ang kanilang isipan at kalooban upang unawain ang anak. mabutas man ang bulsa ng iba masunod lamang ang kanyang kagustuhan. Sa mga katangian ding ito natuto at nakapagtapos si Mimi dahil sila ang naging huwaran nito. Bulanggugo (Aling Miray). Natagpuan ni Mimi ang kasagutan sa kahungkagan ng kanyang buhay. Masasabi. Sa mga pangyayaring naganap sa buhay ni Aling Miray. Dahil sa laki sa layaw lahat ng kailangan ay agad nakukuha ni Mimi. matiyaga (Etang at Pilar). Nagawa pa nitong mangutang para lamang mapagbigyan ang hermana mayor. Buod. sa kagustuhang maging bonggang-bongga ang mangyayaring Santakrusan ay nagkaroon ng reaksyon ang kanyang mga kababaryo. Matiisiin. Nang dahil sa kanyang pakiusap na gagawing Constantino si Berting ay pumayag si Aling Tindeng. Ang pagmamahal ng mga magulang ay hindi rin matatawaran at handang tumulong sa anak kung magkaroon man ito ng suliranin. Si Mimi na lumaking sagana sa lahat ng kanyang pangangailangan ay naghahanap ng kasagutan sa mga nabubuong tanong sa kanyang isipan. Ang mga taglay na katangiang ito ang siyang naging sandigan ng magkapatid upang maging propesyunal.nating may kunsensya rin siya sapagkat nakaranas din siya ng paghihirap ng kalooban sa pagsasabi ng pangyayari kay Aling Tindeng subalit ang ibinigay niyang pakiusap ay SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 9 nakapagdulot na ng malaking pinsala sa buhay at pamumuhay ni Aling Tindeng at sa musmos na damdamin ni Berting. o kung anong gusto niyang mangyari sa kanyang buhay. maliwanag na nanganganino siya sa mga mayayaman at makapangyarihan. Sa pamamagitan ng kanilang taglay na katangian ay nakatulong sila sa magulang. Hindi niya inalintana kung may damdamin mang masasaktan. 4. masipag.0. anak mahirap subalit nagsisikap na makatapos ng pag-aaral. Sa ginawa ni Aling Miray ay nakasakit siya ng damdamin. Konklusyon at Rekomendasyon . Ang pagiging bulanggugo ay pagiging maluho kahit hindi kaya ay kakayahin.

G. Mga akda . Naipapahayag ng may-akda ang mga pangaral na nais niyang ipaabot sa kanyang mga mambabasa.E. Quezon City.(1986). J. ang pag-iwas sa mga temtasyon upang magsilbing huwaran sa mga kabataan. Napagtanto ng mananaliksik na ang mga akdang pampanitikan ay naglalaman ng mga pagpapahalagang moral na nakakapagturo sa mga mambabasa ng malawak SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 10 na kaalaman. A. English.M. L. Tagalog. at (6) iangat ng mga mambabasa ang kanilang panlasa sa pagpili ng mga babasahin. Metro Manila: Vibal Publishing House. Sapagkat nakahihigit ang mabubuting katangian masasabing hanggang sa kasalukuyan ay nangingibabaw pa rin ang kabutihan ng tao. Philippine value revisited . 5. Philippines. Manila: National Bookstore. Values education . Pagkatapos na maitala ang natagpuang pagpapahalagang moral.0 Bibliyograpi Mga Aklat Arceo. Pagkatapos na mabasa. (4) iugnay ng mga guro ang pagtuturo ng mga pagpapahalaga o “values” sa lahat ng grado ng mga estudyante simula elementarya hanggang sa kolehiyo. ay (1) magamit na instrumento sa pagpapalaganap ng kagandahang-asal. (1992). 1994. masuri at mapagtimbang-timbang ang mga natagpuang pagpapahalagang moral mula sa mga piling maikling kuwento ni Genoveva Edroza-Matute ay nakapagbigay ang mananaliksik ng konkretong kasagutan sa mga katanungan ng kanyang pag-aaral.English Dictionary. (5) itaguyod ng gobyerno ang lubos na katapatan sa panunungkulan. ( 1990 ) . E. E. Loyola Heights. Ang pagpapahalagang moral na mabubuti ang nangingibabaw dahil ang mga tao ay sumusunod sa mga alituntunin ng batas sa kagandahang-asal at ang gawaing di-mabubuti ay nagbubunga rin ng hindi mabuti sa gumagawa nito. (2) ito ay magagamit bilang lunsaran sa pagtuturo ng pagpapahalagang moral. S. 1998. Gonzales. Matute. Inaasahang ang mga akdang isinulat ni G.Makikita na mas marami ang pagpapahalagang moral na mabubuti na may bilang na labimpito (17). Metro Manila: Jave Publishing House. Bilog . Ang mag-anak na Cruz. ang nananaliksik ay nagbigay ng mga rekomendasyon na inaasahang makatulong sa mga kinauukulan. . Quezon City: Kalayaan Press. Samantala ang natagpuang di-mabubuti ay labindalawa (12). Gorospe. (3) gamitin ang mga kuwento sa pagtuturo ng iba pang anyo ng pagpapalaganap ng mabuting pag-uugali. L. (1991). Manila. Diksyunaryo Filipino . Metro Manila: Philippines Bookmark Inc. V.

Pagpapahalagang moral sa nobelang daluyong. 8.Panitikang Pilipino sa bagong panahon. Pangkolehiyo.Mag-atas. Baybayon .8 Gutierez. Manila p. F. Katha Publishing Co. . General Provision. Pasig . p. 1982 Bearu of Elementary Education. Kritisismo. G. Timbranza. R. (1992). (1986) Article XV. A Primer For Values Education: National Book Store Manila. Subsection 4. Shaw Boulevarad . ( 2003 ). E. Quezon City. Phoenix Educator’s Journal . Panitikang kayumanggi. Mga pagpapahalagang moral na napapaloob sa mga piling awiting bayan ng mga Iliganon. T. P. Mahinay. Metro Manila. Philippine Constitution. D. 1997. C. Reyes. Section 8.. F. V. 1995SMC RESEARCH JOURNAL _______________________________________________________ 11 Mga Peryodiko Carragas. M. Moral development of children. Aklan kung saan masasalamin ang kanilang pagpapahalaga sa buhay. Mga Di-Nalathalang Tesis Fabiosa. Inc. Ano Ba Itong Tinatawag Na Values? Vol. Filipino values today.XXXV PRODED. Printing Press. V. 2001-2002. (December 1989). Ang katutubong panitikan ng Malinao. S. S. (1992). T. Metro Manila 24 K . MESS. ( September 1986 ). G. Ramos. S. (1994).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful