Domain 2: Linguistics of the Target Language

Language Structures
POOK NG MGA PANGUNAHING WIKA SA PILIPINAS

“Ang hindi magmahal sa kanyang salita “He who does not love his language Mahigit sa hayop at malansang isda; Is worse than a beast and putrid fish; Laya ang marapat pagyamaning kusa So it has to be nourished Na tulad sa inang tunay na nagpala.” Like a loving mother does.”

Sa Aking Kabata `To My Fellow Youngsters’ ~ Jose Rizal (1861-1896) ~

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS

Click the page number to jump directly to that section. Note: Hold ctrl + clik on page number

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS...............................................2 Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya............................2 Wikang Filipino...........................................................................4 A. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA................................................7 B. PALABUUAN O MORPOLOHIYA................................................12 C. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS..................................................15 D. SEMANTIKA..........................................................................42 * TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA *..........................51

Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya

2

Pandarayuhan sa Pilipinas Ayon sa kasaysayan ng Kapuluang Pilipinas, noong mga unang panahon, nagdaan ang mga Indian sa mga pulo ng Indonesia sa Borneo at nakasapit sa ating pook. Nakarating din sa ating mga pulo ang mga Arabe na may dalang sulat at wikang Sanskrito. Nagsipaglakbay din sa Borneo, Palawan at Panay ang mga Siam (unang kaharian sa Cambodia). Nangagsiparito at nanakop sa mga tao rito ang mga Instik, gaya rin ng pananakop ng mga kaharian ng Madjapahit at Shri-Bisaya. Saka pa nandayuhan dito ang mga Kastila at pagkaraan ng ilang dantaon, sumakop naman sa atin ang mga Amerikano. Naghahanapbuhay na ritong una pa kaysa mga Kastila ang mga Hapones. Sa lahat ng mga lahi at bansang nasabi, nakapulot at nanghiram ng mga salita ang mga wika sa Pilipinas ayon sa karanasang panlipunan, pangkamag-anak, pampamahalaan at pangkabuhayang ating tinularan sa kanila. Ayon sa tsart na nasa Webster’s New International Dictionary (Merriam Company), ganito ang pagkakaugnay (o pagkakahiwa-hiwalay) ng mga wikang Malayo-Polinesya: I. Malay Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Malayo-Javanese
1. Pangkat Malay (Malay Peninsula, Sumatra, Borneo, Celebes, Nicobras, atb.) 2. Pangkat Javanese (Java, Madura, Sundra, atb.)

B. Sangang Tagala
1. Pangkat Tagala (Pilipinas) 2. Formosan (Formosa) 3. Malagasy (Madagascar) 4. Pangkat Cham-Selung (Cambodia, Malay Peninsula, Mergui Arkipelago)

II. Polynesian Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Sawairori
1. Pangkat Hawaiian 2. Pangkat Tahitian

B. Sangang Hahori
1. Pangkat Maori 2. Pangkat Samoa

III. Melanesian Subpamilya ng mga Wika

3

atb. Sugbuanong Negros. Tagalog Noboesihano. Bikol Katanduan. Bikol Buhi.) C. atb. Sugbuanong Bohol. Bikol Masbate. Sa Bisayang Sugbuanong . Palawanon. Bikol Bato. Gilbertese.Sugbuanong-Sebu.) Narito ang mga dyalekto sa loob ng iba’t ibang pangunahing wika: 1. Tagalog Tayabasin. atb. atb. Fiji.Bikol Naga. Misina. Tagalog Batangas. Melasenian o Fijian (Banks Islands. sa mga lalawigang bulubunduking gaya ng Baguio. Tagalog Marindukihin. 5. Ilokanong Ibanag at maraming mumunting Ilokanong Bulubundukin. Sa Tagalog -Tagalog Bulakan. Micronesian o Tarapon (Caroline. Bikol Legaspi.Ilonggo.A. Tagala. Melano-Papuan (Kiriwina. Akalanon. Bikol Sorsogon. atb. Ilokanong Kagayan. 4. 2. Pantikanon. Kuyuan. Sa Bikol . Sa Bisayang Hiligaynon . Bikol Albay. 3. Bikol Baao. atb. Marshall) B. Sa Ilokano – Ilokanong Samtoy. Ladrone. Mapa ng mga Bansang Timog-Silangan Wikang Filipino 4 . Kinaray-a.

88% ang nakababasa nito. ang Ingles at Pilipino ang magiging opisyal na mga wika. Batay sa datos ng National Statistics Office noong 1990.” 2. mga 92% ng mga mamamayan ang nakauunawa ng wikang Filipino. Inihanda at ipinalimbag ng Komisyon sa Wikang Filipino: San Miguel.” 4. 1937. at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago. Ano ang Wikang Filipino? Isinasaad ng Resolusyon Blg. Paano naging wikang opisyal ang Wikang Pambansa? Sa bisa ng Batas Komonwelt Blg. pasalita at pasulat. alinsunod sa rekomendasyon ng unang Lupon ng Surian ng Wikang Pambansa batay sa mga resulta ng mga pag-aaral na itinakda ng Batas Komonwelt Blg. 134 na nilagdaan ni Pangulong Manuel L. Pagkaraan ng 20 taon ng paggamit at pagtuturo ng wikang pambansa.” Ang kasalukuyang Konstitusyon (1987) ay nagtatadhana na “Para sa mga layunin ng komunikasyon at pagtuturo. 1992) ng Komisyon sa Wikang Filipino na ang Wikang Filipino ay “ang katutubong wika. PAGHAHAMBING NG WIKA NG MGA TAGAPULONG TIMOG 5 . 1936.” 3. ang Ingles at Pilipino ang magiging mga wikang opsiyal. 83% ang nakapagsasalita at 82% ang nakasusulat. Ang atas na iyon ay inulit sa Konstitusyon ng 1973 na nagsasaad na “Hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. mga di-katutubong wika sa ebolusyon ng iba’t ibang baryedad ng wika para sa iba’t ibang sitwasyong sosyal. 7 noong Agosto 13. 1959 na nag-aatas sa paggamit ng katawagan “Pilipino” sa pagtukoy sa wikang pambansa upang maikintal sa wikang pambansa ang di mapapawing katangian ng ating pagkabansa. Tulad ng alinmang wikang buhay. Bago ito tinawag na Filipino. 1940) ang wikang pambansa ay ipinahayag bilang wikang opisyal simula Hulyo 4. Quezon noong Disyembre 30. nakapagsasalita at nakasusulat sa wikang Filipino? Ayon sa sarbey ng Social Weather Station at ng Ateneo de Manila University noong Pebrero 1990. 1946. ang Pambansang Punong Rehiyon. sa Metro Manila.1. nakababasa. nilagdaan ni Kalihim Jose E. “At ang Konstitusyon ng 1937 ay nagtatadhana na dapat magsagawa ng mga hakbang ang Batasang Pambansa tungo sa paglinang at pormal na pagpapatibay ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging `Filipino’. At hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. Maynila. sa mga nagsasalita nito mula sa iba’t ibang sanligang sosyal at para sa mga paksa ng talakayan at matalisik na pagpapahayag. anu-ano ang mga katawagan o pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa? Ang unang pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa ay “pambansang wika ng Pilipinas na batay sa Tagalog” sa bisa ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. Ingles. Romero ng Edukasyon at Kultura ang Memorandum Pangkagawaran Blg. [Sanggunian: `Mga Tanong At Sagot Tungkol Sa Wikang Filipino’. na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Ilang porsyento ng populasyon ng Pilipinas ang nakauunawa. 570 (Hulyo 7. mga 86% ng kabuuang sambahayan (household) ang nakapagsasalita ng Filipino. 184. ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika ng Pilipinas at. 92-1 (Mayo 13. 1996]. ang mga opisyal na wika ng Pilipinas ay Filipino at hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. s.

2). Indonesia & Sabah. Tausug: Amu in di' maingat maglingi' pa bakas liyabayan niya. Nueva Vizcaya] 7. Tausug: Taw Sug. North of Luzon] 5. Ilokano: Ti saán a tumaliaw iti naggapuanna. Solano. 10). Ginagamit sa Pilipinas ang unang labintatlong wika. ay ahe makarateng ha lalakwen. di' magsampay pa 6 . & Bayombong.Ihinahambing sa tsart na ito ang pitong salita sa labintatlong wika ng mga TagapulongTimog [Austronesians]. Southwestern Mindanao] A. Bagabag. Sangil: Tao mata taya mabiling su pubuakengnge taya dumanta su kadam tangi. Gaddang [Central Isabela. dili makaabot sa gipadulongan."] 1). Iba’t Ibang Salin Filipino: “Ang hindî marunong lumingón sa pinanggalingan ay hindî makararatíng sa paroroonan. Malaysia] 3. Bikol (Albay): Su indi tataw makarumdom nung ginitan. e ya makaratang king kayang pupuntan. one Tagalog Bikol Cebuano Waray Tausug Kinaray-a Kapampangan Ilonggo Ilokano Ivatan Ibanag Gaddang T’boli Indonesian Hawaiian isa saro usa usa hambuuk sara metung isa maysa asa tadday antet sotu satu 'ekahi three tatlo tulo tulo tulo tu tatlo atlu tatlo tallo tatdo tallu tallo tlu tiga 'ekolu person Tao tawo tawo tawo tau taho tau tawo tao tao tolay tolay tau orang kanaka dog aso ayam iro ayam iru' ayam asu ido aso chito kitu atu ohu anjing 'īlio day araw aldaw adlaw adlaw adlaw adlaw aldo adlaw aldaw araw aggaw aw kdaw hari ao new bago ba-go bag-o bag-o ba-gu bag-o bayu bag-o baro va-yo bagu bawu lomi baru hou what ano ano unsa ano unu ano nanu ano ania ango anni sanena y tedu apa aha 1. Sulu Archipelago. Kalimantan. 3). T'boli. Kinaray-a: Kinarayan [Iloilo & Antique. 6). will not reach his destination. Aklanon: Ro uwa' gatan-aw sa anang ginhalinan hay indi makaabut sa anang ginapaeangpan. Ivatan [Batanes Islands. 5). Northern / Eastern Samar. 8). Moro Joloano [Jolo. Ibanag [Cagayan in Northeast Luzon] 6. Kapampangan: Ing e byasang malikid king kayang ibatan. Sulu. Waray: Winaray o Leyte-Samarnon [Eastern Visayas: Samar. 9). konna mandad od poko-uma riyon tod undiyonnan din. Tboli: Tiboli. Cebuano: Kadtong dili molingi sa gigikanan. Suluk. Western Panay] 4. indi makaabot sa adunan. Sambal Botolan: Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan. Ibanag: I tolay nga ari mallipay ta naggafuananna. Obo Manobo: Iddos minuvu no konnod kotuig nod loingoy to id pomonan din. "Tagabili" [South Cotabato. 7). Eastern Leyte & Biliran] 2. 4). saán a makadánon iti papanánna.” [ "He who does not look back at his past. ari makadde ta angayanna. Tausog.

Uban ika adto sa saod? (Libon. Note: Fishballs are a Filipino delicacy. Catanduanes) 5).. di maulpot ha kakadtoan. A. Albay) 7). 11). Magsya-shopping ako sa mall mamaya. Haloy ka duman sa saod? (Naga. D. He’s so galing. / Please call the driver. 2). 4). 4). Naegey ika adto sa sa-ran? (Buhi. Camarines Sur) 6). Yakan: Gey tau mayam sibukutan. gey tau tekka kaditaran. 6). You wait here while I fetch my friend. Pagkakaiba ng Dyalekto [Rehiyon ng Bicol] Filipino: “Matagal ka ba roon sa palengke?” [“Were you there at the market for a long time?”] 1). / I will shop at the mall later.” He’s so competent / good / skillful. make paypay me naman o. . please fan me now. Albay) 4). Dugay ka didto sa palengke? (Ticao. 3). Awat ka didto sa plasa? (Gubat. 12). I went to school. 5). Note: Cuento is a Spanish [account /story] which is also used in Tagalog. kaso wala pa palang pasok. / I'm so hot./ Tell me the story about what happened. Na-print mo ba ang report? / Have you printed the report? 5). Pakitawag ang drayber. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA 7 . but there was no class. 3). They are shy asking a favor from you.kadtuun niya. / Let's pierce [onto the stick] the fishballs. Let's make tusok the fishballs. You make hintay here while I make sundo my kaibigan. Camarines Sur) 3). Masbate) 8). Eley ka idto sa sed? (Oas. B.. Mag-LRT ka papuntang school. Use the LRT (the Manila Light Rail Transit System) in going to school. Natapos mo na ba yung homework mo? / Have you finished your homework? 2). Make cuento to me what happened. Nahihiya sila na mag-ask ng favor from you. Sorsogon) C. Huray ka doon sa saod? (Pandan. Naeban ika sadto sa sa-ran? (Iriga. Englog: English at Tagalog 1). Waray-Waray: An diri maaram lumingi han tinikangan. kasi hindi mo na trabaho ito. Taglish: Tagalog at English 1). 7). I'm so init na. because this isn't your job anymore. Camarines Norte) 2).

t. Katinig • Maiaayos ang katinig ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at kung binibigkas nang may tinig (m. (Santiago & Tiagnco: 2003) Ponemang Katinig Paraan ng Artikulasyon Panlabi pasara ---.t.w.t.t.k – g ŋ s l r y w h Glotal --. pakatal m. pagilid m.) ang mga ito.p ---b m ------. pasutsot w. Palatinigan o Ponetika Tungkol naman ito sa pag-aaral ng tunog ng mga salita at ang pagpapalabas ng mga ito.t. ----m. Pangngipin Punto ng Artikulasyon Panggilagid Pangngalangala Palatal Velar -----------.Palatunugan o Ponolohiya Tungkol ito sa pag-aaral ng kayarian o set ng mga tunog na bumubuo ng mga salita sa isang wika.t -----d m ---------------- --. • Kaya.t. ang salitang plumber ay binubuo ng 7.t. Ponemang Segmental • May kani-kaniyang tiyak na dami ng makabuluhang mga tunog ang bawat wika. May 21 ponema sa Filipino: 16 katinig at 5 patinig. malapatinig m. • Makabuluhan ang isang tunog kung nag-iba ang kahulugan ng salitang kinasasamahan nito kapag ito’y alisin o palitan. (Sa palabaybayang Ingles.t. ang /g/ ay isang makabuluhang tunog at ito’y tinatawag na ponemang segmental o ponema. kahit na binubuo lamang ito ng 5 ponema sa transkripsyong: /plamer/).? -- Patinig 8 .) o walang tinig (w.t. pinalitan ang /g/ → dapat `must’]. pailong m. [dagat `sea’: inalis ang /t/ → daga `rat’.

g/. d. g/. k. y. r. likod at kung ano ang posisyon ng nasabing bahagi sa pagbigkas: mataas. iw. g. l. b. b. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /w/ o /y/. oy at uy (hilaw. isa lamang ang maaaring itambal dito . Ngunit sa `aliwan’ hindi na ito maituturing na diptonggo dahil ang /w/ ay napagitan na sa dalawang patinig at ang pagpapantig ay a-li-wan.ang /t/. tuloy. l. b. nasa gitna o mababa. ay. k. • Ang ‘iw’ sa `aliw’ ay diptonggo. n. Klaster Ang klaster (kambal-katinig) ay ang magkakabit na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. t. na ang ikalawa ay laging alinman sa mga sumusunod na limang ponemang katinig: /w. m. 9 . aruy). • • • • • Ang mga klaster sa posisyong unahan ng pantig ay limitado lamang sa dalawang ponemang katinig. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /r/. ang una ay maaaring alinman sa /p. s/. Sa klaster na ang huling katinig ay /y/ at /w/. r. beynte. Kung ang pangalawang ponemang katinig ay /l/. k. mayr ibang baybay ito sa pamamagitan ng paglalagay ng isang tunog na patinig sa pagitan ng dalawang katinig: kweba~kuweba. lumpya~lumpiya. ang unang ponemang katinig ay maaaring alinman sa mga sumusunod: /p. d. ey. swerte~suwerte. t. Matatagpuan ito ngayon sa lahat ng posisyon ng pantig: sa unahan at sa hulihan. (Santiago & Tiangco: 2003) Ponemang Patinig mataas gitna mababa Harap i e Sentral a Likod u o Diptonggo • Mga diptonggo: aw. kulay. hindi na ito maituturing na klaster dahil mayroon nang dalawang pantig. sentral. ang una ay maaaring alinman sa mga sumusunod na ponemang katinig: /p. h/. baliw. At kung ang pangalawang ponemang katinig ay /s/. • Kapag ang isang klaster ay nagkakaroon ng singit na patinig.• Maiaayos din ito ayon naman sa kung aling bahagi ng dila ang gumaganap sa pagbigkas ng isang patinig: unahan. s.

• Ang /p/ at /b/ ay magkaibang ponema dahil kapag inilagay sa magkatulad na kaligiran (pato:bato). ang kahulugan ng isang salita ay nababago sa sandaling ang isa ay ipalit sa isa: pato `duck’ (p → b) = bato `stone’. samantalang ang /b/ ay mayroon.Ipinapakita sa tsart ang maaaring kumbinasyon ng mga ponemang katinig na maituturing na klaster (Santiago & Tiangco: 2003): /p/ /t/ /k/ /b/ /d/ /g/ /m/ /n/ /l/ /r/ /s/ /h/ /w/ x pwersa x katwiran x kweba x bwelta x dwende x gwantes x mwebles x nwebe x lwalhati x rweda x swerte x hwes /y/ x pyano x batya x kyosko x gobyerno x dyalogo x gyera x myembro x banyo x lyab x dyaryo x syampu x relihyon /r/ x premyo x litrato x krisis x libro x droga x grasya /l/ x plato x klase x blusa x glorya /s/ x kutsara • Patuloy ang pagpasok ng mga salitang-hiram (Ingles) na karamihan ay may klaster sa posisyong hulihan ng pantig (iskawt. atbp. beysbol. desk. • Ang mga ponemang /p/ at /b/ ay magkatulad sa punto ng artikulasyon (kapwa panlabi) at magkatulad din sa paraan ng artikulasyon (kapwa pasara). Sa pagkakaibang ito. nagiging magkaiba ang kahulugan ng dalawang salita. kard. • Ginagamit ang pares minimal sa pagpapakita ng pagkakaiba ng mga tunog ng magkakahawig ngunit magkakaibang ponema. drayb. relaks.) Pares Minimal • Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad na magkatulad sa bigkas (maliban sa isang ponema sa magkatulad na posisyon). nars. 10 . • Ngunit binibigkas ang /p/ nang walang tinig.

pin-to • KPK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan at hulihan (kabilaan): ak-tor. Hindi. plea:flea.tumutukoy sa saglit ng pagtigil na ating ginagawa sa ating pagsasalita: Filipino Hindi masarap. pu-so. tulad sa mga pares minimal na pat:fat.tumutukoy sa taas-baba ng bigkas sa pantig ng isang salita: kahápon (araw na nagdaan) → kahapón? (tanong) haLAman • • • Haba (length) . it’s delicious. mánggagámot manggágamót Ingles It’s not delicous. KKPKK (trans-por-tas-yon) 11 .• Sa kape:kafe. Ponemang Malayang Nagpapalitan • Ito ang magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na kaligiran ngunit hindi nagpapabago sa kahulugan ng mga salita. récord recórd Espanyol No es sabroso. • Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na /i/ at /e/ at sa /o/ at /u/. malinaw na magkaibang ponema ang /p/ at /f/. KPKK (re-port). pru-tas • Binubuo na may klaster: KKP (tsi-ne-las). sa hulihan o sa magkabila. masarap. • Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o ponema sa magkatulad na kaligiran. a-la-a-la • KP – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan (tambal-una): me-sa. nasa magkatulad na kaligiran ang /p/ at /f/ ngunit hindi natin masasabing magkaibang ponema ang mga ito dahil magkatulad ang kahulugan ng kape at kafe.tumutukoy sa lakas ng bigkas ng pantig: haLAman Antala (juncture) . la-pis. No. (Sa Ingles. a-ko. atbp). es sabroso.tumutukoy sa haba ng bigkas sa pantinig ng pantig: Diin (stress) . ang kahulugan ay nagbabago: mesa → ewan → • misa iwan oso boto → → uso buto May mga pagkakataong ang pagpapalit nakakapagbago sa kahulugan ng salita: lalake → lalaki raw → daw abogado opo ng ponema ay hindi → abugado → oho Ponemang Suprasegmental • Tono (pitch) . No. bi-na-ta • PK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa hulihan (tambal-huli): mul-to. PKK (eks-tra). is-la. KKPK (plan-tsa). Pormasyon ng Pantig • P – pantig na binubuo ng patinig lamang (payak): o-o. hablo habló Palapantigan Bawat pantig ay may patinig (P) na kadalasan ay may kakabit na katinig (K) o mga katinig sa unahan.

+ b. • Asimilasyon – pagbabago bunga ng tunog sa sumusunod na ponema. Sa mga pangalan ng tao: Lino → Lina. t]: pang.Pagbabagong Morpoponemiko Ang pagbabagong nagaganap sa anyong ponemiko ng morpema ay sanhi ng impluwensiya ng katabing tunog. isang panlapi o isang salitang-ugat. ayaw + ko → ayoko Metatesis – pagpapalitan ng posisyon ng mga tunog sa isang salitang nilalapian (in → ni) l at n : linuto → niluto y at n : yinakap → niyakap B.+ bansa → pambansa mang. mabahay = 2 morpema: [ma-] unlapi [bahay] salitang-ugat mabahay = maraming bahay bahay = hindi na mahahati sa ba at hay (wala nang kahulugan) Anyo ng Morpema Maaaring isang makabuluhang tunog o ponema. lapit → lapitan sabi → sabihin Pagbabago ng ponema – kapag nasa pagitan ng dalawang patinig ang d nagiging r ito. man-/pan. Salitang-hiram (Espanyol): direktor ~ direktora [a].+ d. Antonia → Antonia. s. 12 .’ Kaya ito’y dalawang morpema: [direktor] at [-a]. [mang-/pang.+ daya → mandaya • pang. Sa Ingles: morpemang pangmaramihang [s] sa boys: boy + s. • Ang morpema ay maaaring isang salitang-ugat o panlapi.+ loloko → manloloko Pagkakaltas ng ponema – nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ng hulapi. Morpema • Ito ang pinakamaliit na yunit (na hindi na maaari pang mahati nang hindi nawawala ang kahulugan nito) ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. maki + daan → makiraan sagad + in → sagarin sabi + mo → kamo / ikamo • • Pagpapaikli ng salita – nagbabago at umiikli kaysa salitang orihinal. p. r. sakit + -an = sakitan → saktan bili + -hin = bilihin → bilhin pili → piliin • • Paglilipat ng diin – nagbabago ng diin kung nilalapian. PALABUUAN O MORPOLOHIYA Tungkol ito sa pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng mga salita.+ dakot → pandakot mang.> mam-/pam. Ang ponemang /a/ ay makahulugang yunit na tumutukoy ng `kasariang pambabae. (Santiago & Tiangco: 2003) • Morpemang binubuo ng isang ponema. l.

” Ang mga panlapi ay tinatawag na di-malayang mga morpema dahil laging inilalapi sa ibang morpema: mag.• • • Ang morpemang binubuo ng panlapi. (panuring na paari) 13 . ang sa ay nagpapakita ng kaugnayan ng tula at programa. Ang mga panlapi ay may kahulugang taglay. pag.[maglaro]. Mga salitang payak at walang panlapi: sila. Nagluto ng adobo ang mga kusinero. Ano ang gamit ng ng sa mga sumusunod na pangungusap? 1. bili.” Analisis: • Ang mga katagang ng. • Ang gitlaping -um.[pagbili]. kahon. maka. (pananda ng tuwirang layon) 2. kaya bawat isa ay isang morpema. • Ang ng ay nagpapakita ng kaugnayan ng nagbasa at tula. Mahirap pala ang eksamen ng mga sundalo.-an [magtawagan] na may kahulugang “gantihang pagsasagawa ng diwang isinasaad ng pandiwang sulat. sa at ang mga ay walang tiyak na kahulugan kundi nagpapalinaw ng kahulugan at gamit sa buong pangungusap. (pananda ng tagaganap ng pandiwang balintiyak) 3. kaya hindi puwedeng sabihing: “*Nagbasa tula programa estudyante.[makakain]. Ang panlaping umay may kahulugang “pagganap sa kilos na isinasaad ng salitang ugat’: umaalis.” Distribusyon ng mga Morpema Ang mga morpema ng isang wika ay may mga tiyak na kaayusan o distribusyong sinusunod: • Ang unlaping um. dagat. atbp. • Kailangan ang bawat isa sa kayarian ng pangungusap. siyam. • Uri ng Morpema 1) Morpemang may kahulugang leksikal 2) Morpemang may kahulugang pangkayarian “Nagbasa ng tula sa programa ang mga estudyante. ang um. Binili ng nanay ang mga ulam na iyan.ay nagsasaad na `ginagawa ang kilos ng pag-alis. i[itapon].ay laging nasa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig ng nilalapiang salitang nagsisimula sa katinig: tulong [tumulong].ay laging nasa unahan ng salitang-ugat na nagsisimula sa patinig: akyat [umakyat]. at ang ang mga ay nagpapakitang ang sumusunod na pangangalan ay nasa kauukulang palagyo. May mga panlaping di-magkarugtong: mag-…. Ang salitang-ugat ay tinatawag na malayang morpema kung maaari itong makatayong mag-isa: takbo at bili sa tumakbo at binili. atpb. takbo.” Morpemang binubuo ng salitang-ugat. Kaya ang distribusyon ng isang morpema ay ang kabuuan ng kontekstong puwedeng paggamitan nito sa wikang kinabibilangan.

o walang panlapi. May sariling distribusyon ang bawat alomorph.ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat: mag.+ bili mag. c) maylapi. Lipon ng mga tunog na may kahulugan: malusog. Narito ang tatlong pangkalahatang uri ng panlapi: * Unlapi .+ sayaw → magsayaw i. r.kung salitang-ugat lamang ito. maliban sa /b/ o /p/ na para [pam-]. lapis. May dalawang pangkahalatang uri ng pag-uulit: (a) pag-uulit na ganap . t/ para sa [pan-]: pampito pambansa • pang-alis pangwalas pandikit pantaksi Tulad ng [pang-]. b) inuulit. l. • Ang morpemang [pang-] ay may tatlong alomorph: [pang-].kung bahagi lamang ng salita ang inuulit. sipag Inuulit . • Ginagamnit ang alomorph na [pang-] (walang pagbabago sa anyo) kung ang inuunlapiang salita ay nagsisimula sa mga patinig o sa katinig. hindi inuulit at walang katambal na isang salita: puno.Alomorp ng Morpema Puwedeng magbago ng anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran at ito’y tinatawag na alomorph. mamaya • May mga salitang magkatulad ang baybay. -um.kung inuulit ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan. ngunit magkaiba ang bigkas at ang kahulugan: mánggagamot (tao) manggágamot (gawain) áso (hayop) búkas (pang-abay) asó (bagay) bukás (pang-uri) Kayarian ng Salita. at d) tambalan. mauuri ang mga salita sa: a) payak. • • Payak .salitang binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. mag-aral. [mam-] at [man-] gayundin ang [sing-]: mambola mamula simbilis simputi manghabol mang-akit singyaman sing-alat manlalaro mandaya sinlaki sinsama Salita. At batay sa kayarian. [pam-] at [pan-].kung ang buong salitang-ugat ang inuulit. umakyat maghabulan sinamahan Paglalapi . Nagkakaroon ng iba’t ibang anyo at kahulugan sa pamamagitan ng iba’t ibang panlapi ang isang salitang-ugat. alis → aalis sulat → susulat • Maylapi . at /d.+ tapon → itapon 14 . ang panlaping [mang-] ay may mga alomorph ding [mang-]. Walang pagbabago sa diin: May pagbabago sa diin: gabí → gabí-gabí báhay → baháy-baháy (b) pag-uulit na di-ganap o parsyal .+ bili → → bumili magbili Uri ng Panlapi.ang pagbubuo ng salita sa pamamagitan ng panlapi at salitang-ugat. s.

hayop. Bahagi ng Pananalita 1.* Gitlapi .isinisingit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS Tungkol ito pag-aaral ng kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap. Pantukoy 7. Pang-ukol 9. bagay. pook o pangyayari): a) Pangngalan b) Panghalip 2) Pandiwa (nagpapakita o nagsasaad ng kilos o kalagayan) 3) Mga Panuring (ginagamit na panuring kahit na magkaiba ang binibigyang-turing): a) Pang-uri b) Pang-abay • Mga Salitang Pangkayarian (Function Words) 1) Mga Pang-ugnay (nagpapakita ng relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap): a) Pangatnig b) Pang-angkop c) Pang-ukol 15 . Pangatnig 8.→ tanong = tinanong * Hulapi .→ sagot = sumagot -in. Pandiwa 4.ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat: -in → tawag = tawagin -an → lapit = lapitan • -hin → basa = basahin -han → punta = puntahan Tambalan . May dalawang pangkat ng tambalang salita: 1).dalawang salitang pinagsasama para makabuo ng isang salita lamang. `quarrel’ hampas + lupa → hampaslupa `vagabond’. Nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal: bahay-kubo → bahay = tirahan ng tao → kubo = maliit na bahay 2). Panghalip 3. Pangngalan 2. Nagkakaroon ng kahulugang iba sa kahulugan ng mga salitang pinagsasama: basag + ulo → basagulo `altercation’. Pang-uri 5. Pang-abay • 6. Pandamdam Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words) 1) Mga Nominal (ginagamit na panawag sa tao. `bum’ C. Pang-angkop 10. Nagagamit lamang ang gitlapi kung nagsisimula sa katinig ang salitang-ugat: -um.

ang bahaging pinag-uusapan sa pangungusap. Pananda ng mga pangngalang nasa kaukulang palagyo [simuno] ang ang / ang mga.lipon ng mga salitang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwang nais niyang iparating sa kausap. d). hayop. Maaari rin itong magpahayag ng ayos ng mga bahagi ng pangungusap. Pangangalang ngalan ng pook 5). a) Pantukoy b) Pangawing (/ay/ palatandaan ng ayos ng pangungusap). Ito’y maaaring isang pangngalan. layon ng pawatas Libangan ni J. B. Pangungusap . 16 . Simuno / Paksa . 2.naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno. Tulong! A. panghalip. A. b). Pangngalang ngalan ng pangyayari 1. Pantukoy . Pangngalan . c). b). kalagayan. Pangngalang ngalan ng bagay 4).ang karaniwan o panlahat na tawag sa tao. a). Gamit ng Pangngalan. Pantangi . Ruiz ay guro sa Filipino. dapat kumain ka sa oras. Uri ng Pangngalan a). at 2) pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. ang maglaro ng basketbol. Pambalana . Si Bb. Maaaring bahagi ng isang pangungusap at gumaganap ito bilang: a). 1). bagay. di-tuwirang layon Magbibigay ang nanay ng pera sa kanya.ang tiyak na tawag sa tao. b). hayop. Tatay! b).bahagi ng pananalitang tumutukoy sa isang tao. e).2) Mga Pananda (nagsisilbing tanda ng gamit na pambalarila ng isang salita sa loob ng pangungusap). pook o pangyayari. pook. hayop . Aray! c). o pangyayari.katagang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit sa simuno. pook. tuwirang layon Umiinom ng gatas ang bata araw-araw. Panaguri . Bahagi ng Pangungusap a). kalagayan o pangyayari. Pangngalang ngalan ng katangian 6). bagay. Ang katagang `mga’ ay nagpapahayag ng maramihan. f).R. pang-uri o pandiwa. May dalawang uri ng pantukoy: 1) pantukoy sa pantanging ngalan ng tao. Pangalangang ngalan ng hayop 3). si / sina. layon ng pang-ukol Ayon sa doktor. Pangngalang ngalan ng tao 2). simuno ng pangunusap Nasa Lungsod ng La Jolla ang UCSD. ang ibon ang mga libro sina James at Mia ang ama si Franklin ang Maynila 1. panuring sa kapwa pangngalan Malaki na ang lalaking kapatid nila.

Ruiz. sapatos na mahal o mahal na sapatos 2.nagsasaad ng isang katanungan. Tuwirang Ayos . Ayos ng Pangungusap a).nagsasaad ng matinding damdamin. Hindi maituturing na pandiwa ang ay dahil walang panahunan. inaangkupan lamang ito ng /-g/. Kaibigan ko si Anthony. panghalip + panghalip f). pang-abay + pangngalan k). Si Anthony ay kaibigan ko. panghalip + pang-uri h). pangngalan + pandiwa d). b). Paturol o Pasalaysay . pandiwa + pandiwa j).simuno ang nauuna sa panaguri. pang-abay + pang-uri l). 2. Isang mahalagang katangian sa Filipino ang paggamit ng mga pang-angkop kahit na wala itong taglay na kahulugan. Mag-aral ka nang mabuti. Kumain ka na ba? d). pangngalan + pangngalan b). Filipino ang Wikang Pambansa ng Pilipinas. Narito ang ilang kombinasyon sa paggamit ng mga pang-angkop: a). pangatnig + pang-abay 17 .Guro sa Filipino si Bb. nadapa ang bata! C. Pang-angkop. b).nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari. babaeng (babae-ng) maganda o magandang babae 3. fokus at nawawala ito sa ayos na panaguri-simuno ng pangungusap nang hindi nagbabago ang kahulugan ng pangungusap. Kaya masasabi nating palatandaan ng ayos ng pangungusap ang ay. Padamdam . Pautos . Ginagamit ang -ng bilang hulapi kapag nagtatapos sa patinig ang salitang inaangkupan. Patanong . Nag-uugnay ang mga ito sa panuring at tinuturingan. pangngalan + pang-abay e). pang-uri + pandiwa i). c). Mga pang-angkop: na / -ng / -g 1. Naku.] 3.naghahayag ng utos o kahilingan. kahong (kahong) magaan o magaang kahon Tandaan: Hindi nagbabago ang kahulugan ng parirala kahit na nasa anyong kabaligtaran ito. Kabaligtarang Ayos . Uri ng Pangungusap a). B. Ipinakikita nito ang kabaligtarang ayos ng pangungusap ang ayos na simuno-panaguri. Panandang `ay’. Kapag nagtatapos sa /n/ ang salita. pang-abay + pandiwa m). [Pansinin ang mga halimbawang nasa kanan sa itaas. pangngalan + pang-uri c). Ginagamit ang na kapag nagtatapos sa katinig (maliban sa /n/) ang salitang inaangkupan.panaguri ang nauuna sa simuno. panghalip + pangngalan g).

salitang panghalili sa pangngalan. Panghalip na Panao . ipinahahayag din ang `pagmamay-ari’ [sa Ingles: of. Isahan ito iyan iyon Pamatlig [Simuno] Maramihan 1 ang mga ito 2 ang mga iyan 3 ang mga iyon May tatlong kategoryang tinutukoy ang bawat uri ng panghalip na pamatlig sa itaas: malapit sa nagsasalita [1]. b) nasa anyong ng (paari). Mga pang-uring paari na ginagamit sa unahan ng pangngalan (walang pang-angkop) ang mga anyong ginagamit para sa balangkas na ito. Panghalip . Makikita sa tsart sa ibaba ang mga panghalip ayon sa panauhan o kung sino ang tinutukoy: unang panauhan (nagsasalita). 3. Maliban sa paggamit ng pang-uring paari. at malayo kapwa sa nagsasalita at nakikinig [3]. Mga uri ng panghalip: 1) panao. hayop.humahalili sa ngalan ng tao. Panghalip na Paari. 18 .D. Panghalip na Pamatlig . ikalawang panauhan (kinakausap) at ikatlong panauhan (pinag-uusapan) at ayon sa kailanan o bilang ng tinutukoy: isahan at maramihan. bagay. 2) pamatlig. Panao [Simuno] Kailanan / Panauhan Panghalip Isahan Una 1 ako Ikalawa 2 ikaw. Pagmamay-ari.panghalili sa ngalan ng tao. s’ / ‘s] sa pamamagitan ng paggamit ng mga panandang ni / nina para sa mga ngalan ng tao (pangngalang pantangi) at ng / ng mga para sa mga ngalan ng tao. kami Ikalawa 2 kayo Ikatlo 3 sila 2. Paari Isahan akin iyo kanya o kaniya 1 2 3 Maramihan atin o amin inyo kanila 4. at 3) paari. malapit sa nakikinig [2]. at c) nasa anyong sa (layon). ka Ikatlo 3 siya Maramihan Una 1 tayo. Makikilala ito dahil sa pagbabagong-anyo ayon sa kaukulan: a) nasa anyong ang (simuno). at iba pang itinuturo. o bagay (pangngalang pambalana) at lugar (kapwa pantangi at pambalana). 1.

5. (7). Tambalan . (6).salitang nagsasaad ng katangian ng tao. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito at mayroon ding kailanan: isahan at maramihan.kung binubuo ng pinagtambal na salitang nagtataglay ng sariling kahulugan. d). Maaaring salita o parirala at bilang isang salita. Pamilang: Sampung sundalong ang tumulong sa naganap na aksidente. Payak . maMagalang ang batang iyan.kung binubuo ito ng mga salitang-ugat lamang.kung nauulit ang salitang-ugat o ang unang dalawang pantig ng salitang may tatlo o higit pang pantig. b). palaPalabasa ang iskolar na si Alex. pook. c). Paari: May balita ka ba sa iyong dating kaklase? c). Butas-butas na ang sapatos ni Kuya Rommel. ka-. busog hinog itim haba b). Hubog-balyena ba ang katawan ng kasintahan mo? Uri ng Pang-uri a).-an Kapansin-pansin ang kagandahan ni Jasmine. bagay. -in Mahiyain ang dalagang bagong dating. Narito ang mga salitang pananong: Sino? Ano? Alin? Kanino? (Sa) kanino? Para kanino? Nakanino? Saan? Nasaan? Kailan? Bakit? Paano? Magkano? Gaano? Ilan? Ilang beses? Sino ang kaibigan mo? Ano ang binili mo sa tindahan? Alin ang libro niya? Kaninong baon ito? (Sa) kanino ba siya sumama? Para kanino ang sumbrero? Nakanino ang susi ng kotse? Saan ka pumunta kagabi? Nasaan ang susi? [Sinu-sino?] [Anu-ano?] [Alin-alin?] [Kani-kanino?] [Nakani-kanino?] [Saan-saan?] [`Sa’ ang panagot sa `saan?’ at`nasa’ naman ang sa `nasaan?’] Kailan kayo pumasyal sa Pilipinas? [Kai-kailan?] Bakit hindi ka pumasok noong isang linggo? Paano ka pumupunta sa Muir College? [Paa-paano?] Magkano na ang pasahe ngayon sa dyip? [Magka-magkano?] Gaano kalayo ang Chula Vista mula rito? [Gaa-gaano?] Ilan ba kayong magbabakasyon? [Ilan-ilan?] Ilang beses sa isang linggo ka namimili sa palengke? D. mapagMapagbiro ang panganay naming kapatid. mapagmaMapagmataas daw ang kapitbahay nila. Salitang Pananong . maaari itong: a). 19 . Panlarawan: Kapuri-puri ang ginawa ng mga alagad ng batas. (3).kumakatawan sa ngalan ng tao. malaMalahiningang tubig ang gusto niyang inumín.. (5). (1). Maylapi . (8). makaMakabayan ang mga bagong estudyante. (4). (2). Pang-uri .kung binubuo ito ng salitang-ugat at panlapi. lunan at iba pang tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap. Kaanyuan ng Pang-uri. bagay o pangyayaring itinatanong. Inuulit .

Pang-uring Pamilang. maPang-uri Kasalungat ma + lambot = malambot matigas ma + bango = mabango mabaho (2) Mga Ibang Pang-uri: mura . bagay.1. laki at iba pa.+ salitang-ugat nito. (a). Panauhan Isahan Una Ikalawa Ikatlo Unahan akin(g) iyo(ng) kanya(ng) o kaniya(ng) Hulihan Ko Mo niya Kailanan Maramihan Unahan Hulihan atin(g) natin (kabilang) amin(g) namin (di kabilang) inyo(ng) ninyo kanila(ng) nila (1). lunan at iba pang kumakatawan sa pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap tulad ng katangian. at (b) iyong mga inilalagay sa hulihan o kasunod ng pangngalan. hayop. Ginagamitan ng pang-ankop ang anyong inilalagay sa unahan ng pangngalan.sariwa 2. Posisyon ng mga Pang-uri (1). Pang-uring Paari. Karaniwang binubuo ang mga pang-uri sa paggamit ng unlaping ma. Kaanyuan.mataba lanta . mataas malaki maganda bilog payat itim (a). Sa Filipino. Pumunta sa kanyang bahay ang kanyang pinsan. Para maging mas malinaw. Masisipag ang kanilang mga anak. sa unahan ng pangngalan matapang na bata (2).mahal tuyo . (b). Masisipag ang mga kanilang anak.basa payat . (hindi maganda) (c). (mali) 3. anyo. (a). (hindi rin maganda) (2). (1). (b). sa ayos na panaguri-simuno Matiyaga ang babae. Sa mga simunong maramihan. Pumunta sa bahay niya ang pinsan niya. inilalagay sa pagitan ng ang at mga ang mga pang-uring paari (iyong ginagamit sa unahan). Nagsasaad ng katangian ng tao. hugis. mayroon ding bilang na Patakaran/Kardinal [ginagamit sa pagbibilang o nagpapahayag ng dami o kantidad] at Panunuran/Ordinal [ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod o ranggo]. (b). sa ayos na simuno-panaguri Ang babae ay matulungin. Pumunta sa bahay niya ang kanyang pinsan. (4). May dalawang anyo ang mga pang-uring paari: (a) iyong mga inilalagay sa unahan ng pangngalan. Pang-uring Panlarawan. 20 . iminumungkahi ang paggamit sa dalawang anyo kapag ginagamit sa pangungusap ang parehong pang-uri. kasunod ng pangngalan tubig na marumi (3).

Aalis sila mamaya. Nagkakaroon ito ng pagbabago ng anyo o ispeling sa grupo ng pang. (1). E. pan-.anyo ng pandiwang wala pang kilos na nagaganap at nagpapakilala lamang ito ng diwa ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. (c) Bahagdan. at pang-). (Pangkasalukuyan / Imperpektibo) c). ika.nagpapakilala ng pagkakaganap ng kilos. Sa parehong grupo. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo [naganap na] 21 . Narito ang ibang gamit ng mga pamilang. at Karaniwang Bilang.salitang nagsasaad ng kilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita. Panlapi + Salitang-ugat = Pandiwa [pawatas] um+ alis = umalis mag+ salita = magsalita Panagano ng Pandiwa . a). Nakikilala ang pandiwa sa pamamagitan ng mga anyo nito sa iba’t ibang panahunan o aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad. Bilang sa Espanyol. ginagamit din ang mga bilang na hiram mula sa Espanyol at may kaunting pagbabago sa pagbibigkas at pagbabaybay nito para maging alinsunod sa paggamit ng alfabetong Filipino. Panunuran/Ordinal.a).(una). (Panghinaharap / Kontemplatibo) Kayarian ng Pandiwa. 1 isa 6 anim 11 labing-isa b). Ginagamit ang unlaping ika.na inilalapi sa mga bilang na patakaran. Paturol – nagsasaad ng panahunan o aspekto ng pandiwa.o pang. (Pangnakaraan / Perpektibo) b). (2). Pandiwa . Narito ang mga payak na bilang. (1). Sukat.(una). Umalis na si Adrian. di-karaniwan ang anyo (tingnan ang talaan sa ibaba) ang unang tatlong bilang. Araw ng Linggo at Buwan ng Taon. samantala ang panlapi naman ang nagpapahayag ng fokus o pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. pangalawa. Dumating ang mga panauhin sa piyesta kahit masama ang panahon. Patakaran/Kardinal. pakikiusap o pag-uutos ng kilos na isinasaad ng pandiwa: Ibigay natin ang tamang sagot. a). Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa. umalis magsalita isangag b). Oras. Patakaran: 1 uno 6 sais 11 onse Panunuran: 1st a-primero 6th a-sais 11th a-onse d). Nabubuo ang pandiwa sa Filipino sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at ng isa o higit pang panlaping makadiwa. ikalawa. Timbang. Dami. (d) Haba. c).nagbibigay ng diwa sa pagpapaggawa. (3). Binubuo ito ng mga bahaging payak o hugnayan. pangatlo c). Umaalis ang mga bisita. Pawatas . Sa Filipino.(pam-. (b) Pera. Pautos . Bahagimbilang. Petsa. Kasama rito ang tungkol sa (a) Gulang. ikatlo pang. Ginagamit ng mga Pilipino ang bilang na Espanyol sa pagsasaad ng mga araw (maliban sa Domingo → Linggo) at mga buwan. May dalawang grupo ito sa Filipino.

a). Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo [nagaganap pa] . tila. (2). Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo [magaganap pa] .Naglalaro ang mga bata sa bagong parke. tatlo ang kinikilalang panahunan o aspekto (nagpapahiwatig ng kilos) ng pandiwa: ang panahunang pangnakaraan o aspektong perpektibo [naganap o ginawa na]. Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo.nagpapahiwatig ng kilos na may pag-aalinlangan o padududa. Pawatas magtanong manghiram umakyat sumagot alisan alisin inumin dalhin Pangnakaraan nagtanong nanghiram umaykat sumagot inalisan inalis ininom dinala Pangkasalukuyan nagtatanong nanghihiram umaakyat sumasagot inaalisan inaalis iniinom dinadala c). Pasakali . Sana hindi umulan nang malakas sa piyesta ng bayan. ang panahunang pangkasalukuyan o aspektong imperpektibo [nagaganap o ginagawa pa]. marahil at iba pa. 1. Aspekto o Panahunan ng Pandiwa. Pawatas magtanong mag-aral Panghinaharap magtatanong mag-aaral Pawatas manghiram umakyat Panghinaharap manghihiram aakyat 22 . (3). Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na at natapos na. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo. d). at ang panahunang panghinaharap o aspektong kontemplatibo [magaganap o gagawin pa]. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na ngunit hindi pa natatapos [at kasalukuyan pang ipinagpapatuloy]. Pawatas: Pangnakaraan: magtanong nagtanong umakyat umakyat alisan inalisan buhusan binuhusan pagsabihan pinagsabihan mabalian nabalian l apitan linapitan / nilapitan rendahan rinendahan / nirendahan wakasan winakasan / niwakasan yabangan yinabangan / niyabangan alisin inalis inumin ininom dalawin dinalaw b).Magbibigay si Marlon ng pera sa pulubi bukas. Nagsasaad ito ng kilos na sisimulan o iniisip pa lamang gawin. kaya ginagamitan ng pang-abay na baka.Bumili siya ng sariwang gulay at isda sa palengke noong isang araw. sana. Sa balarilang Filipino.

Nabubuo lahat ng kayarian sa panahunang katátapos lamang sa pamamagitan ng paggamit ng unlaping ka. Ipinanghugas niya ng plato ang mainit na tubig. gamit o kasangkapang ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. Sa pangungusap na ito.] Pawatas tumawag umawit magbakasyon manghiram ilagay Salitang-ugat tawag awit bakasyon hiram lagay Pangnakaraang Katátapos ka + ta + tawag katátawag ka + a + awit kaáawit ka+ ba + bakasyon kabábakasyon ka + hi + hiram kahíhiram ka + la + lagay kalálagay 3. c).. 1 3 2 b). a). Bumili / ang dalaga / ng bag at sapatos. Nagdiwang ng Linggo ng Wika ang mga estudyante.nagsasaad na ang dahilan ang simuno ng pangungusap: Ikinamatay ng pulubi ang sakit sa bato. Bumili / ng bag at sapatos / ang dalaga. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibong Katátapos.[Pansinin ang tuldik.. Nagsasaad ito ng kilos na katátapos lamang bago nagsimula ang pagsasalita.nakatuon sa pinaglalaanan ng sinasabi ng pandiwa ang simuno ng pangungusap.nakatuon sa tagaganap ang simuno ng pangungusap. Bumili ng bag at sapatos ang dalaga.2. Fokus ng Pandiwa.) 5) Fokus sa Kagamitan . (Ang dalaga ay bumili…. Maihahanay na rin ito sa panahunang pangnakaraan. Sa Filipino.. Fokus ang tawag sa pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.) 4) Fokus sa Ganapan . mayroon ding panahunang pangnakaraang katátapos o aspektong perpektibong katatapos. Kahit na sa ganitong pagbabago.kapag ang bagay..nakatuon sa layon bilang simuno ng pangungusap.) Tandaan (sa mga halimbawa sa itaas) na puwedeng mabago ang ayos ng mga salita sa pangungusap nang hindi naiiba ang kahulugan ng pangungusap. Nagdiwang ang mga estudyante ng Linggo ng Wika.at pag-uulit ng unang katinig-patinig o patinig ng salitang-ugat. (Ang mainit na tubig…. (Ang sakit sa bato….nagsasaad na ang lugar na pinangyarihan ang simuno ng pangungusap. Binili ni Jerry ang kurbata at sumbrero. nananatili pa rin ang anyo ng fokus ng pandiwa. Ang mga estudyante ay nagdiwang ng Linggo ng Wika. Nalalaman ang fokus sa pamamagitan ng panlaping ikinakabit sa pandiwa. (Ang kurbata at …….) 6) Fokus sa Sanhi . b). 3 1 2 23 . (Ang Jerome’s…. Narito ang ilang mga fokus ng pandiwa (Santiago & Tiangco: 2003): 1) Fokus sa Tagaganap . Ibinili nila ng adobo ang bisita nila. nasa fokus na tagaganap ang pandiwang nagdiwang.) 3) Fokus sa Tagatanggap . 1 2 3 a). Nagkakaroon ng iba’t ibang fokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pansimuno ng pangungusap. Bibilhan ng kuya nila ang Jerome’s ng kama. (Ang bisita nila…….) 2) Fokus sa Layon .

+ rw nakadadalaw nag.+ pa + rw nagpapatulong i.+ rw + -an pinag-aaralan i + -in.+ d.+ ka.+ rw ipinanggagamot -in.+ d.+ rw mag-aral maglaro ma.+ rw + -an pinag-aralan ika.+ d.+ d.+ pang.+ d.+ rw +-an binibihisan na.+ rw itinatapon -in.+ rw + -an pag-aaralan i.+ rw itapon rw + -an bihisan maka.+ rw ikinakamatay i.+ rw nakadalaw Panghinaharap (Future Tense) d.+ pang.+ rw makakadalaw magpa.+ -in.+ d.+ d.+ d.+ rw matulog mang.+ rw umaalis -um.+ rw itatapon d.+ rw bumibili nag.+ d.+ pag.+ rw ipanggagamot d.+ rw + -in tatawagin i.+ ka.+ pag.+ rw ipinapanggamot i.+ rw natulog nang.+ rw magpatulong ipag.+ rw ipinagluluto i.+ rw manghiram rw + -in tawagin i.+ rw itinapon -in.+ d.+ d.+ rw mag-aaral maglalaro ma.+ rw manghihiram d.c).+ rw nagpatulong i.+ d.+ -in.+ d.+ rw umalis -um.+ rw ipinapagluto i.+ ka.+ pa.+ d.+ d.+ rw + -an pag-aralan -in.+ rw ipapagluto i.+ d.+ pang.+ ka.+ -in.+ -in.+ rw ikamamatay ipang.+ pag.+ -in.+ rw tinatawag i. KAYARIAN NG MGA PANDIWA 1).+ rw + -an papag-aralan pag.+ rw + -an bibihisan maka.+ rw (k) bumili mag.+ d.+ d.+ -in.+ rw matutulog mang.+ pag.+ rw makadalaw Pangkasalukuyan (Present Tense) um.+ ka.+ rw nag-aaral naglalaro na.+ rw ipagluluto i.+ rw ikakamatay i.+ d. Ang dalaga / ay bumili / ng bag at sapatos.+ rw ikinamatay (p) patinig = vowel rw = root word 24 .+ rw ipanggamot i.+ ka.+ rw nakakadalaw na.+ d.+ -in.+ -in.+ d.+ pag.+ rw bumili nag.+ rw ikamatay i. Kaanyuan at Pagbabanghay Pawatas (Infintive) um.+ rw ikinamamatay Pangnakaraan (Past Tense) um.+ -in.+ rw nanghiram -in + rw tinawag i.+ rw ipagluto nagpa.+ rw bibili mag.+ pang.+ d.+ ka.+ rw ipinagluto mag.+ rw aalis d.+ d.+ d.+ d.+ d.+ pag.+ rw ipinanggamot pag.+ pag.+ d.+ d.+ rw natutulog nang.+ pag.+ pag.+ rw magpapatulong i.+ rw nanghihiram -in.+ d.+ d.+ rw ipapanggamot i.+ rw + -an binihisan naka.+ -in.+ rw nag-aral nag-laro na.+ d.+ d.+ pang.+ rw (p) umalis -um.+ rw + -an pinapag-aralan -in.

) to be able to talk about to be able to fish from to use for drawing to clean for somebody to cause to be sad to cause to become weak -an -han to visit a person / place to go to a person/ place 25 . mapag-… pang-…. etc. Panlapi at Anyong Pawatas Salitangugat Panlapi s Unlapi Gitlap i Hulapi Pawata Ingles 1 alis 2 basa 3 aral 4 sulat 5 tulog 6 huli 7 pulot 8 bili 9 tahi 10 suntok 11 kurot 12 ligaw 13 gamit 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 bantay 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 isda 26 guhit 27 linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal 31 punta *di-karaniwan um-ummagmagmamangmang-/mam-(p) mang-/mam-(b) mang-/man-(t) mang-/man-(s) mang-(k) mang-/man-in -hin -nin i-an -han -nan makamakapagipapag-….-an umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin* ituro bantayan pintahan punan* makakita makapaglaro ipatapon paglutuan mapag-usapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikapanghina pinasyalan pinuntahan to leave to read to study to write to sleep to catch to pick to shop to sew to punch to pinch to court to use to say to get to teach to keep watch of to paint to fill in to be able to see to be able to play to cause somebody / smth to be thrown away to use for cooking something (pots.-an ….-an ….(k) katinig = consonant d.= affix duplication (letter) 2). ipangipagikaikapang….

-an mapag…-an pang…. SU = Salitang-ugat PU = Pautos PL = Panlapi PN = Pangnakaraan PW = Pawatas PK = Pangkasalukuyan S PL PW PU PN U 1 2 3 4 5 6 7 8 9 um-ummagmagmamangmang-(p) mang-(b) mang-(t) 10 suntok mang-(s) 11 kurot mang-(k) 12 ligaw 13 gamit PH = Panghinaharap * di karaniwan PK umaalis bumabasa nag-aaral nagsusulat natutulog nanghuhuli namumulot namimili nananahi nanununtok nangungurot nanliligaw ginagamit sinasabi kinukuha itinuturo dinidiligan pinipintahan pinupunan nakakikita nakapaglalaro ipinatatapon ipinapatapon pinaglulutuan pinapaglutuan napag-uusapan napapag-usapan pinangingisdaa n pinapangisdaan ipinangguguhit ipinapangguhit ipinaglilinis ipinapaglinis ikinalulungkot PH aalis babasa mag-aaral magsusulat matutulog manghuhuli mamumulot mamimili mananahi manununtok mangungurot manliligaw gagamitin sasabihin kukunin ituturo didiligan pipintahan pupunan makakikita makapaglalaro ipatatapon ipapatapon paglulutuan papaglutuan mapag-uusapan mapapag-usapan alis basa aral sulat tulog huli pulot bili tahi 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 dilig 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 Isda 26 guhit 27 Linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot mang-/man..3).manligaw -in gamitin -hin sabihin -nin kunin* iituro -an diligan -han pintahan -an punan* makamakakita makapag. Pagbabanghay ng Pandiwa Pansinin ang mga sumusunod na mga kadaglatan..-an ipangipagikaikapang-an paglutuan mapagusapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikinapanghina pasyalan umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamimili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin ituro diligan pintahan punan ipatapon paglutuan - umalis bumasa nag-aral nagsulat natulog nanghuli namulot namili nanahi nanuntok nangurot nanligaw ginamit sinabi kinuha itinuro diniligan pinintahan pinunan nakakita nakapaglaro ipinatapon pinaglutuan napag-usapan pangisdaan pinangisdaan ipangguhit ipaglinis pasyalan ipinangguhit ipinaglinis ikinalungkot pangingisdaan papangisdaan ipapangguhit ipangguguhit ipaglilinis ipapaglinis ikalulungkot ikapanghihina papasyalan ikinapanghina ikinapanghihina pinasyalan pinapasyalan 26 ..makapaglaro ipaipatapon pag-.

Kinakanta ni Kathleen ang `Dahil sa Iyo. Mga fokus: Tagaganap. Maaari mo ba akong ihiram ng laptop? * c). Binabasahan ng nanay ng kuwento ang anak niya. c). (bihirang gamitin) a). a). b). Pinapasyalan ni Roxanne ang plasa tuwing Linggo. Puwede kang sumulat ng report. Binabasa ng nanay ang kuwento sa anak niya. Ganapan. Maglagay ka/kayo ng tubig sa baso. Makakahiram ka ba ng laptop para sa akin? a). Huwag mong pasukan niyan ang kuwarto. Kanino lumalapit si Riza kung may tanong siya? b). Ihinatid niya ang pagkain kay Eli. Lagyan mo/ninyo ng tubig ang baso. Puwede mo bang hiramin ang laptop para sa akin? d). Namamasyal si Roxannel sa plasa tuwing Linggo * c). Huwag mong ipasok iyan sa kuwarto. a). Maisusulat mo ang report. a). 7. 8. b). Naghatid siya ng pagkain kay Eli. a). Layon. 2. Sino ang nilalapitan ni Riza kung may tanong siya? * c). * d). Nagbabasa ang nanay ng kuwento sa anak niya. 10. Kagamitan. 6. Maaari mong sulatin ang report. * a). c). 3. Pumapasyal si Roxanne sa plasa tuwing Linggo. c). Huwag kang magpasok niyan sa kuwarto. 5. Tagatanggap. Hindi kami makakadala ng mabigat na bagay sa eroplano. Maihihiram mo ba ako ng laptop? * e). at Sanhi 1. Puwede ka bang manghiram ng laptop para sa akin? b). Makakasulat ka ng report. d) Hindi namin madala ang mabigat na bagay sa eroplano.31 punta -han puntahan puntahan pinuntahan pinupuntahan pupuntahan PAGHAHAMBING NG IBA’T IBANG FOKUS NG PANDIWA Ang mga pangungusap na mayroong panandang asterisk (*) ang anyong madalas gamitin o piling anyo. b). Hindi kami puwedeng magdala ng mabigat na bagay sa eroplano. c).’ b).’ a). * b). 4. * b). Kumakanta si Kathleen ng `Dahil sa Iyo. a). b). Saan lumalapit si Riza kung may tanong siya? a). 9. * b). Ilagay mo/ninyo ang tubig sa baso. c). 27 . Hindi namin maaaring dalhin ang mabigat na bagay sa eroplano.

13. b). Natuwa si Andrea sa iyong pagdalawa sa UCSD. Ginamit mo ba ang salamin ko sa pagbabasa? b).c). b). c). Magpahanap ka sa kanya ng bahay sa La Jolla. Mahuhulog ba ni Danielle ang sulat mamaya? d). a). b). 18. Iluto mo nga ang isda para sa akin. Makiusap ka sa kanya na maghanap ng bahay para sa iyo sa La Jolla. d). Umutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. 28 . 15. Ikinaiinis ba niya ang sinabi mo? * b). Makakapaghulog ba ng sulat si Bren mamaya? a). Makakabigay ka ba ng balita sa Huwebes? d). 21. Naiinis ba siya sa sinabi mo? 12. Nakakainis ba para sa kanya ang sinabi mo? c). Maaari kong ayusin ito. a). 14. Tumatawag si Idelle kay Jan linggu-linggo. Pakiluto mo nga ang isda para sa akin. Isusuot ni Jeremy ang barong para sa piyesta. Makiusap ka sa kanya na ihanap ka ng bahay sa La Jolla. Lutuin mo nga ang isda para sa akin. * (walang `para sa akin’) d). Hinatdan niya ng pagkain si Eli * 11. Puwede mo bang ibigay ang balita sa Huwebes? * c). Maaayos ko ito. Puwede bang ihulog ni Danielle ang sulat mamaya? * c). 17. b). * (walang `para sa akin’) d). Maibibigay mo ba ang balita sa Huwebes? * a). c). a). c). Tinatawagan ni Idelle si Jan linggu-linggo. Ipapampiyesta ni Jeremy ang barong. Ipagluto mo nga ako ng isda. * a). Maaari ka bang magbigay ng balita sa Huwebes? b). * a). * a). b). Iutang mo nga kami ng isang libo kay Ray. c). Ipinambabasa mo ba ang salamin ko? * a). 19. Puwede akong mag-ayos nito. 20. Maaari bang maghulog ng sulat si Danielle mamaya? b). * (walang `para’) a). Mangutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. a). * (walang `para’) d). c). b). Magsusuot si Jeremy ng barong para sa piyesta. Ikinatuwa ni Andrea ang iyong pagdalaw sa UCSD. * b). Utangan mo nga ng isang libo si Ray para sa amin. Makiusap ka sa kanya na hanapan ka ang bahay sa La Jolla. Makakaayos ako nito. 16.

halamanan damuhan palaisdaan 3. Samakatuwid. sampayan basurahan aklatan 2. palayan lansonesan pinyahan 4. -an / -han (5). a). -an / -han (1). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na kinatatamnan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. MAKAURI. Sino ang ipinagbalot mo ng mga pasalubong? PANLAPING MAKANGALAN. sayawan anihan uwian 6. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na pinaglalagyan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. Ang gitling (-) sa unahan ng panlapi ay nagpapakitang ang panlapi ay ginagamit bilang hulapi. Saan mo ibinalot ang mga pasalubong? c). saingan higaan tarangkahan 7. aralin awitin bilihin 9. inaanak amain kinakapatid 29 . -an / -han (7). ang iisang anyo ng panlapi ay maaaring ituring na higit sa isang morpema kung ito’y may higit sa isang kahulugan. -in / -hin (1). Naiinis ba siya dahil sa sinabi mo? 22./ -hin (2). Nakabubuo ng pangngalang ngalan ng bagay na ang karaniwang gamit ay isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng tambingang kilos. ang panlapi ay ginagamit na unlapi. AT MAKADIWA A. -an / -han (3). Nagpapahayag ng kahulugang panahon para sa sama-sama o maramihang pagganap sa isang kilos. Nagsasaad ng relasyon at nakabubuo ng pangngalang may kahulugang relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng kahulugan ng isang kasangkapan o bagay na ginagamit para sa kahulugang isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (4). ginagamit itong gitlapi. Saan ka nagbalot ng mga pasalubong? b). kapag nasa unahan at hulihan. -in /-in. -an / -han (2). bigayan sulatan takbuhan 8. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na katatagpuan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. Ang isang panlaping makangalan ay maaaring magkaroon ng higit sa isang kahulugan. Panlaping Makangalan Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pangngalang maylapi.d). (Santiago & Tiangco: 2003) 1. -an / -han (6). Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang kahulugan ay pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. kumpisalan sanglaan labahan 5. kapag nasa hulihan ito.

na ang dalawang tao. pakiki. pakibigay pakiabot pakikuha 23. Nagpapahayag ng kilos o bagay at nakabubuo ng pangngalang tumutukoy sa taong ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. ka-. Pagsama o pagsali sa maramihang kilos. Tumutukoy sa lugar na ganapan ng kilos at isinasaad ng salitang-ugat. paki-. magpinsan magbalae magtiyo 17. Nakabubuo ito ng mga pangngalang nagsasaad ng relasyong tambingan. pá-…-an / pá-…-han (1). pá-…-an / pá-…-han (2). ka-…-an / ka-…-han (3). kalaro kaklase kasangkot 12. Tumutukoy sa kilos na may pagpapaligsahan. pinakagitnang bahagi o kasagsagan ng pangyayari. in. kapanganakan kabuwanan kalamigan 16. páki-…-an / páki-…-han.10.(1).(2). Tumutukoy sa tao na ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. mag. nilitson sinampalok pinaksiw 11.…-an / ka-…-han (1). pa-. mag. ka-…-an / ka-…-han (4). pakikipag-. Pagsali sa isang kilos o gawain. Tumutukoy sa isang bagay na iniutos o ipinagagawa sa ibang tao. Tumutukoy sa bagay na tumanggap ng kilos o hugis na isinasaad ng salitang-ugat. pákiramdam pákialam 25. magbababoy mag-iisda maglalako 18. mangingisda manggagamot mangangaso Ang mang. kabisayaan kasundaluhan kapuluan 15. hayop o bagay na tinutukoy ay may relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. Nagsasaad ng kasukdulan. pabili padala pabasa 20. Nakabubuo ng pangngalang may kailanang dalawahan. kabalitaan kabiruan katuksuhan 13./ -in. pakikihukay pakikiani pakikisungkit 24. ka-…-an / ka-…-han (2). Tumutukoy sa isang pangkat ng tao.ay may mga kaibhan: man. Tumutukoy sa bagay na ipinagagawa sa iba nang may pakiusap.at mam-: manananggol mangangalakal mambobote 19. mang-. páliparan pásugalan pámilihan 21. kasipagan kagandahan kalungkutan 14. ka. hayop o bagay na kasama sa bagay o diwang isinasaad ng salitang-ugat.(1). bagay o pook na isinasaad ng salitang-ugat. pakikipaglaban pakikipaglaro pakikipaglamay 30 . Nagsasaad ng tambingang kilos. pábilisan páramihan páhabaan 22. Tumutukoy sa tao. Nagsasaad ng kabasalan ng diwang isinasaad ng salitangugat.

tagabantay taga-ulat tagatawag 40.(1). pagka-. Tumutukoy sa katangian o pag-uugali ng isang tao. Tumutukoy sa taong gumaganap para sa iba ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat. pagkágawa pagkágupit pagkátawag pagkakágawa pagkakágupit pagkakátawag 33. pagkaselosa pagkababae pagkasugapa 32.ay galing din sa isang).galing sa pandiwang -um. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang tinutukoy ay taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. hayop o bagay. palábantasan palábanghayan palábaybayan 34. pagpupulis-pulisan paglulutu-lutuan pagtitinda-tindahan 31. pangwalis pambahay pansuklay 35. [pag.(1)./ san-./ pam. sang-…-an / sang-…-han. palá-…-an / palá-…-han./ sam. pang. Nagsasaad ng kilos o bagay na may sinusunod na isang pamamaraan o sistema. Sangkakristiyanuhan sambahayan Santakrusan 37. Nagpapahayag ng pagpapanggap o paggaya sa isinasaad ng salitang-ugat. taga-San Diego taga-Baguio taganayon 39. tagapag-.] pagtulong pag-akyat pagtawag 28. Nagsasaad din ng kabuuan (ang sang. Tumutukoy sa taong nanggaling o naninirahan sa pook na isinasaad ng salitang-ugat. pag-…. Tumutukoy sa paraan ng pagganap sa kilos ng salitang-ugat. Nagsasaad ng kagamitan o kaukulan ng isang bagay. Nagsasaad ng panahon. paghihintay pag-aalis pag-iiyak 29. saloobin. pakikipagsuntukan pakikipagsabunutan pakikipagtakbuhan 27. tagapagpa-. galaw./ pan-. taga. taga. pakikipag-…-an / pakikipag-…-han. sang. atbp. tag-. Pagsama o pagsali sa kilos na tambingan at maramihan. galing sa salitang isang. sang-angaw sambuwan sandaan 36. pagbubuntalan pag-aawayan pagtatampuhan 30. tagapagpaganap tagapagpahayag tagapagpayo 31 . Nagsasaad ng tambingang kilos.26. pag. pag.(2). Tumutukoy sa paggawa sa kilos na isinasaad ng salitang-ugat.-an / pag-…-han (2). Tumutukoy din sa taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. pag-…-an / pag-…-han (1). pagká-. taglagas tag-araw tagtuyot 38. Nagsasaad ng kabuuan.(2). Tumutukoy sa matindi o puspusang pagkilos. tagapagbalita tagapagsalita tagapagmasahe 41.

/ mapan. ma-. makaluma maka-UCSD maka-Diyos 3. tindi. -ni-. mala-. maka. mapag-. atbp. mapagbintang mapagmalaki mapagkumbaba 6. Nagpapahayag ng ugali. [fokus sa tagaganap] bumaha lumiit yumaman tumae humilik suminga 32 . ma-…-in/-hin. panghukay pampatulog panluto 9. Nagpapahayag ng katangiang itinulad o ginagawang tulad sa isinasaad ng salitang -ugat. mahabagin maunawain matampuhin C. makabagbag-puso makabagbag-damdamin makatindig-balahibo 4. Nagpapahayag ng pagiging tulad ng isinasaad ng salitang-ugat. Panlaping Makadiwa [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pandiwa]: 1./ pam-. -an / -han. Nagpapahayag ng katangiang madalas gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. antúkin himatayin ubúhin 12. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng pagkiling o pagkahilig sa tinutukoy ng salitang-ugat. ng isinasaad ng salitang-ugat. laki. Nagpapahayag ng katangiang may kakayahang gawin ang isinasaad ng salitang-ugat.42. taláarawan taláhulugan talásalitaan B. maputik mapera mabungangin 2. ayon sa kung ano ang unang ponema ng salitang-ugat na nilalapian. damuhan sugatan pulahan 10./ pan. talá-…-an / talá-…-han. malagatas malakanin malauhog 5. Nagsasaad ng maayos na pagkakahanay o pagkakatala. palabiro palabasa palasimba 8. Maaaring unlapi o gitlapi ang panlaping ito. -in/-hin./ mapam-. sa mataas na antas.Nagpapahayag ng katangiang laging ginagawa ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. inihaw sinigang pinaksiw 11. pala.(1). Nagpapahayag ng kalaanan ng gamit ayon sa isinasaad ng salitang-ugat.(2). maka. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat nang higit sa karaniwang dami. Karaniwang marami ang isinasaad ng salitang-ugat. um-/-um-. tingkad. mapamahiin mapanlaban mapang-api 7. Panlaping Makauri [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pang-uri]: 1. mapang. Katangiang madaling maging mapasakalagayan ng isinasaad ng salitang -ugat. Nagpapahayag ng pagtataglay. pang.

(3). [fokus sa tagaganap] magpakabuti magpakatao magkapatapat 10. Nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tintutukoy sa salitang-ugat. ma. [fokus sa tataganap] maabot makuha makainom 14.(2). [fokus sa tagaganap] magsilinis magsihanda magsi-aral 13. [fokus sa tagatanggap] maitaas maisuot maisubo 33 . Nagsasaad ng boluntaryong paggawa sa kilos na tintutukoy ng salitangugat dahil sa kondisyong di-maiwasan. [fokus sa tagaganap] magpaluto magpagawa magpabili 9. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kakayahang gawin sa iba o sa isang lugar ang kilos na tintutukoy ng salitang-ugat.(2). mag. [fokus sa tagaganap] masulatan mapuntahan madalhan 16. Nagsasaad ng pagpapanggap na maging tulad ng tinutukoy ng salitangugat. Unlaping nagsasaad ng pagkakaroon ng bagay o diwang tinutukoy ng salitang-ugat.2. [fokus sa tagaganap] magmalaki magmarunong magmalinis 8. Nagsasaad ng paggaya sa katangian na tinutukoy sa salitang-ugat o salitang nilapian. mag-…-an / -han.(1). [fokus sa tagaganap] magpatianod magpatihaya magpatiwakal 11. ma-…-an/-han. Nagsasaad ng paulii-ulit na kilos. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan sa isang bagay o para sa iba. mag. Panlaping hango sa ma-.(1). [fokus sa tagaganap] magsamagaling magsaaswang magsapulubi 12. [fokus sa tagaganap] magkapera magkabahay magkasunog 7. Nagsasaad ng pagpipilit na maging tulad ng tinutukoy ng salitang-ugat sa masidhing kaantasan. may gitling ang salitang inuunlapian kung nagsisimula sa patinig ang nasabing inuunlapian. mai-. mag. magpati-. magsi-. magpulis magpari magnars 5. magma-. [fokus sa tagaganap at pandiwang palipat] mag-alis magbaba magtapon 3. magpaka-. Unlaping nasa anyong maramihan ng mag-. Nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tintukoy ng salitang-ugat. magka-. magpa-. magsisigaw mag-iiyak magdadabog 4. Sa pagsulat. Maaaring ulitin ang unang pantig ng salitang-ugat o ang bahagi nito upang maipakita ang kasidhian ng kilos. Unlaping nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap sa kilos ng salitang -ugat. Nagsasaad ng isang angking hanapbuhay o gawaing tinutukoy ng salitang -ugat. má. [fokus sa tagaganap] mádapa mádawit mábuhos 15. [fokus sa tagaganap] magtakbuhan magsuntukan magsigawan 6. Nagsasaad ng kilos na sabayan. magsa-.

maki-.17. -an /-han. Hango rin sa ma-. mapa-. mangharang manira mambatikos 28. [fokus sa tagaganap] makapanguha makapanniwala makapamingwit 24. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos sa salitang-ugat./man. hayop o lunan ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. at nagsasaad ng paggawasa isang bagay ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. at nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap./makapam-. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa tagaganap] maipahila maipabilang maipakabit 18. mangagbasa mangag-alis mangagtanim 29. makapag-. [fokus sa tagaganap] makáalaala makábalita makábanggit 22. [fokus sa kagamitan] ihukay igupit iputol 34 . at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. mang. at nagsasaad ng kakayahang magawa sa isang tao o bagay ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. makapang. bagay. maipag.sa pokus. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ang isang kilos.(1). [fokus sa tagatanggap] maipagbayad maipagdala maipagsaing 19. mangag-. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagaganap] makipitas makilahok makiramay 26.(2). kaya lang ay may dagdag na kahulugang maramihang pagganap. Hango rin sa ma-. [fokus sa ganapan] lakihan butasan gandahan 30. [fokus sa tagaganap] makabasa makalipad makalangoy 21. maipag. Nagsasaad na gawin sa isang tao. [fokus sa tagaganap] makipag-ani makipagkaibigan makipagkita 27. Maramihang anyo ng mang-. i. Nagsasaad ng paggamit sa isang bagay. Hango rin sa ma-.(1). [okus sa tagaganap] makapagsalita makapaglakad makapagsuklay 23. [fokus sa tagaganap] maipagkait maipaglunas maipaglaban 20. Hango rin sa ma-. Marami ang gumaganap sa kilos ng pandiwa. at nagsasaad ng pakiusap upang sumama sa ibang tao sa pagganap sa kilos ng pandiwa. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan nang may kasama. maipa-. maka-. [fokus sa tagaganap] mapasáma mapataba mapakain 25./mam-. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Kasingkahulugan at katulad ng mag. makipag-. Hango rin sa ma-. Hango rin sa ma-. maká-./makapan. Hango pa rin sa ma-.

pag-…-an / -han. [fokus sa layon] ilagay iakyat ihanda 33. Nagsasaad ng paggawa sa isang bagay ng kilos na nasa pandiwa. Kasingkahulugan at katulad ng ipa. May kahulugang gawing sa paksa o ipagawa sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. isa-.31. [fokus sa layon] paiyakin patakbuhin palaruin 40. [fokus sa tagatanggap] ikuwento ibalita ibigay 32. [fokus sa layon] ipadala ipatahi ipatago 35. -in /-hin.(2). ka-…-an /-han. May kahulugang gawin sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. May kahulugang nakikiusap na gawin sa simuno ang kilos sa salitang-ugat. ipakipa-. [fokus sa ganapan] pagtaguan pagtaniman pagpasyalan 41. May kahulugang gawin ang bagay o kilos sa paksa ng pandiwa. [fokus sa layon] isaulo isa-Kastila isadula 38.(3). [fokus sa layon] bilangin tawagin bisitahin 34.sa pokus kaya lang ay may dagdag na kahulugang pakikiusap.sa pokus at ay kahulugang nakikiusap na ipagawa sa iba ang kilos ng pandiwa. [fokus sa direskyon] papagtambalin papagmisahin papaglitisin 43. i. Katulad ng ipaki. Unlaping may kahulugang ilagay sa kalagayang nasa salitang-ugat ang simuno. [fokus sa layon] kayamutan kamuhian kagalitan 39. Nagsasaad ng pagganap ng kilos sa simuno nito. papag-…-an /-han. May kahulugang payagan o utusan ang tinutukoy sa paksa na gawin ang kilos na isinasaad sa salitang-ugat. Nagpapahayag ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa direksyon] pakigupitan pakibawasan pakilinisan 35 . [fokus sa ganapan] papag-ihawan papagpulungan papagsampayan 42. May kahulugang pagawin ang isang tao ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat sa isang lugar o sa isang tao. ipaki-. paki-…-an /-han. i. ipa-. ipakipabili ipakipahulog ipakipalinis 37. Nagsasaad na gawin para sa iba ang tinutukoy ng salitang-ugat. papag-…-in /-hin. ipakisabay ipakikuha ipakibigay 36. pa-…-in /-hin.

Bumalik ka nang maaga upang makasama ka sa amin. daw/raw o). ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: at. ng / ng mga 2). bagay. nang. buntung-hininga. at saka. nga e). bagay. ang hirap ng buhay! 36 . yata b). 2. upang. ukol kay / sa 6).F. pook o pangyayari ay iniuukol sa isa pang tao. man g). ni. ni / nina 7). Magandang asal ang pagtulong sa bahay at paggalang sa matatanda. Pang-ukol . ayon kay / sa 10). po i). sana n). Narito ang mga katagang pang-abay o inklitik: a).kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. pati. Pandamdam . kay / kina 3). Ginagamit ito upang ipakita na ang isang tao. dalamhati] Ay. bago. H. lamang/lang f). din/rin p). May dalawang pangkat ang mga pangatnig: 1) ang mga nag-uugnay ng magkatumbas na yunit. kaya.magkatumbas na yunit. naman q). para kay / sa 8). Ay! [nagsasaad ng pagkagulat. kasi k). atbp. pook o pangyayari. pa G. Pang-abay 1.tawag sa mga katagang isinasama sa pangungusap upang maging mas malinaw ang kahulugan nito. ngunit.maging. Katagang Pang-abay o Inklitik . pagkabahala. atbp. 1). Narito ang ilang pang-ukol: 1). kapag o pag. kung gayon. ho r). parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap. o. muna h). tungkol kay / sa 4). 1. sapagkat. palibhasa. laban kay / sa 5). pagkasindak. Pangatnig .kataga o pariralang nagpapahayag ng tiyak na saloobin o damdamin. at 2) ang mga nag-uugnay ng di. na m). Sa pag-uugnay ng magkatumbas na yunit. hinggil kay / sa I. dahil sa. ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: kung.kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. ba j). pala c). kaya l). alinsunod kay / sa 9). Sa pag-uugnay ng di-magkatumbas na yunit. tuloy d).

pagkainis] Buti nga sa iyo! 13). Siyanga / Talaga / Totoo (ba)? [nagsasaad ng pagkagulat] Dumating ang tatay mo. pagbibiro. kawalang-malasakit] Sus. halika rito! 9). Mag-ingat ka(yo)! / Kwidaw! [nagsasaad ng pagbabala] Mag-ingat ka sa daan. narito pala si Jojo! 3). panunukso] Aha. hindi tayo nanalo! 6). nakita kong may iba kang kasama kagabi! 11). panunuya. Heh! / A. sasama ako! 12). pare! 14). kawalang -paniniwala] Naku. nakita ko kayo kagabi! 7). este…. Este… [nagsasaad ng pag-aalinlangan o pagbabantulot ng sasabihin] Puwede bang humingi. kaluguran] Ang galing mo talaga. pagtitiis] Aray. huwag mo akong pakialaman! 10). Siyanga ba? 18). humiram ng pera sa iyo? 37 . Sayang! [nagsasaad ng panghihinayang. pagkabalisa. Kawawa (ka) naman (naman kayo)! [nagsasaad ng pagkabahala] Kawawa naman ng batang tinamaan ng ligaw na bala! 17). Aba! [nagsasaad ng pagkabigla. Galing! / Suwerte! [nagsasaad ng kasiyahan.2). Sus! / Asus! [nagsasaad ng panghahamak. Aha! [nagsasaad ng pagkagulat. masakit ang tiyan ko! 4). Ha! / Ano! [nagsasaad ng pagtataka. nahuli siya! 5). Sige! / Oo nga! / Siyempre! [nagsasaad ng pagsang-ayon] Siyempre. pagtataka] Aba. may asong nakawala riyan! 16). Hoy! [katagang ginagamit na panawag-pansin] Hoy. pagkalungkot] Sayang. Bahala na! / Kahinamawari! [nagsasaad ng kaalinlanganan] Papasa ka kaya sa eksamen? Bahala na! 15). Aray! / Aruy! [nagsasaad ng kirot. Naku! [nagsasaad ng pagkagulat. Uy! / Ehem! [nagsasaad ng pagbibiro. ganoon! / Buti nga! [nagsasaad ng pagkayamot. paghihirap. panunukso] Ehem. hapdi. naholdap ka? 8). kawalang-paniniwala] Ano. may ahas sa palanggana! / Naku. pagkatakot.

The snake bit the piglet. The piglet was bitten by the snake. Tinuklaw ng ahas ang biik. She drinks milk in the morning. Germany was defeated by Brazil in football. The cage of the bird is beautiful. as marker at the beginning of a time adverb (adverbs that refer to a single point in time or to a period of time). Ano ang punong-lungsod ng Malaysia? What is the capital of Malaysia? / What is Malaysia’s capital? c). `Nang’ a). `Ng’ a). Bago ang kotse ng kapitbahay namin. b). Magtatrabaho ) 38 . as receiver of a verbal action (in the object/goal focus) for common nouns of places and things (`by’ in English). Pumunta kami sa klinik ng doktor.19. / We went to the doctor’s clinic. The students wrote the short essay. Tinalo ng Brazil ang Alemanya sa putbol. We went to the clinic of the doctor. Nagtatrabaho ) Nagtrabaho ) sila nang Linggo. Umiinom siya ng gatas sa umaga. if ever. bago /-ng/ > bagong kotse = kotse /-ng/ > kotseng bago `new car’ 2. / Our neighbor’s car is new. however. Brazil defeated Germany in football. The car of our neighbor is new. as `a/an’ or `the’). Sinulat ng mga estudyante ang maikling kuwento. as direct object marker for common nouns (sometimes not rendered in English. Magdidilig ang katulong ng mga halaman mamaya. Bumili si Jan ng pulang bolpen kahapon. d). Jan bought a red ballpen yesterday. as ligature/linker /-ng/ attached to a word that ends in a vowel (a necessary syntactic element in Filipino which. as possessive marker for common nouns and proper names of places (`of’ in English). no English translation is rendered). The maid will water the plants later. Mabuhay! [nagsasaad ng pagbati. The short story was written by the students. pagsalubong nang malugod] Mabuhay ang bagong kasal! MGA GAMIT NG `NG’ AT `NANG’ 1. / The bird’s cage is beautiful. Maganda ang hawla ng ibon.

as marker at the beginning of a measurement adverb (occurring in limited set of intransitive verbs of `becoming’: verbs express measurable changes). Nang nag-aaral siya sa UCLA. When he was studying in UCLA. c).They work ) worked ) on (a) Sunday. they lived in a hotel.. as marker at the beginning of a time clause. like `noon(g)’. as marker at the beginning of a manner adverb (may be equivalent to English adverbs ending in `-ly’ – e. Jeremy and Heidi will leave early. Tumagal ang bagyo nang isang linggo. Hindi pa siya ipinanganak nang ideklara ang Batas Militar sa Pilipinas. If the predicate verb is in the present tense. `We will arrive at three o’clock. if the verb is in the past tense. `swiftly. Nahuhulaan ni Jay ang oras nang hindi tumitingin sa relo. (Clauses introduced by nang + hindi always have present and past verbal predicates. Jay is able to (can) guess the time without looking at the watch. as coordinating conjunction plus one of the negators hindi (di) or wala are equivalent to certain uses of `without’ in English. He slept without having eaten dinner. 39 . Nagtapos sila ng pag-aaral nila nang walang kahirap-hirap. Huwag kang sumagot nang ganyan. When they were in Brunei. He was not born yet when Martial Law was declared in the Philippines. d). Kinuha ng pusa ang isda nang bigla. We’ll go out of the building one by one. will work ) Darating kami nang alas tres.’ b). which is equivalent to English `when’ clauses that refer to situations or actions confined to the past. e). Aalis sina Jeremy at Heidi nang maaga. Bumigat na siya nang sampung libra. Janet cried when I told her (the news) about the accident. mahal na ang matrikula.’ `strongly’ – or to various other English adverbial expressions). The plants grew (became bigger by) five inches. Nang nasa Brunei sila. Don’t answer like that / that way. Lalabas tayo sa gusali nang isa-isa. Umiyak si Janet nang ibalita ko sa kanya ang tungkol sa aksidente. nakatira sila sa isang otel. The visitors were about to leave when we arrived. Paalis na ang mga bisita nang dumating kami.g. Natulog siya nang hindi kumain ng hapunan. She has already gained (became heavier by) ten pounds. The typhoon lasted one week. the English equivalent has `without’ plus the `-ing’ form of a verb. The cat suddenly took the fish. the tuition fees were already expensive. Lumaki ang mga halaman nang limang pulgada. the English equivalent has `without’ + `having’ + a past participle).

f). The woman ran and ran when she got down from the jeep.’. 1. nang alas otso . g) in intensive [frequent or prolonged action] verbal construction (may also be translated by an English construction of the shape of `keep ___ing.’ `nang (buong)…’. ) madalas. ) minsan-minsan. ) sometimes. ) four times. a frequentative numeral (cardinal number + beses/ulit). Phrases consisting of nang + an expression of clock time are translated by `at’ in English. ) often. ) thrice.’ `repeatedly. nang buong umaga (all 40 . `nang mga…’. Hiyaw nang hiyaw ang bata. minsan-minsan (sometimes). i) in some clauses and phrases like: `(mag)buhat / (mag)mula nang. `nang makalampas ng’ or ‘nang pasado’. `nang kaunti’. / Naghihiyaw ang bata.. Pamela went to the gym ) occasionally. Pumunta si Pamela sa gym nang ) paminsan-minsan. h) before frequency adverbs: madalas (often).They finished their studies without having any difficulty. nang makalampas ng ala una . paminsanminsan (occasionally).g. Phrases consisting of nang makalampas ng or nang pasado + an expression of clock time are translated by `after’ in English. Tumakbo nang tumakbo ang babae nang bumaba siya sa dyip.after 1:00 o’clock pasado 3. Phrases in which nang is followed by buong (buo `whole’) are equivalent to English time phrases that begin with `all’: e. Kami ang tinawagan nang tinawagan ng mga magulang mo.’ `continually. a cardinal number + linker + beses or ulit (times). those consisting of nang + a date are translated by `on’ in English.’ or by a verb followed by an expression such as `a lot. in repetitive verbal construction to (similar to the English construction in which two occurrences of a verb are linked by `and’). We’re the ones whom your parents called and called. ) tatlong beses/ulit. Naghihiyaw nang naghihiway ang bata. The child screams and screams (loudly).at 8:00 o’clock nang ika-5 / a 5 ng Mayo . etc).on the 5th of May 2. ) makaapat (na beses/ulit). The child kept on screaming (loudly).

ayaw na niyang mag-aral. `so that’.morning). Medyo takot ) ang mga bata. nang buong magdamag (all night – from sunset to sunrise). (Mga)mula Since you left. nang buong maghapon (all day – from sunrise to sunset). 5. He is working day and night in order that he might (be able) to finish his studies. Medyo mahal ) ang mga paninda ninyo. Bakit ) medyo pikon ka ngayon? ) pikon ka nang kaunti ngayon? Why are you somewhat oversensitive (easily angered by jokes) today? 6. nang buong taon (all year). (Mag)mula Since Dindo was young. Mahal nang kaunti ) Your goods (things that you sell) are rather expensive. or by following the adjective with the phrase nang kaunti. ) (buong) magdamag. 41 . Nagtrabaho siya ) nang buong umaga. Nagtrabaho siya He worked all night. he doesn’t want to study anymore. ) buong umaga. Nagsasanay palagi si Mark nang makakuha siya ng gantimpala. He worked all morning. Nagtatrabaho siya araw at gabi nang makatapos sa kanyang pag-aaral. 4. Clauses introduced by (mag)buhat nang and (mag)mula nang are equivalent to English time clauses introduced by `since’. he has wanted to become a soldier. (Mag)buhat nang bata pa si Dindo. ) nang (buong) magdamag. gusto na niyang maging sundalo. Takot nang kaunti ) The children are somewhat afraid. A moderate degree of the quality expressed by an adjective (equivalent to English `rather’ or `somewhat’ + adjective) may be indicated by preceding the adjective with medyo. In `purpose clauses’ equivalent to English `in order that’. Mag)buhat nang umalis ka. nang buong linggo (all week).

Ang simili ay tahasang paghahambing ng dalawang bagay na magkaiba ng uri. Para ng halamang lumaki sa tubig. D. Florante at Laura 2) Metapora. Florante at Laura 6) Taguri.R. Sa ngalan ng Hari ay isinambulat Gayong ordeng mula sa dibdib ng sukab. Alejandro. “Ang Palad ng Tao” 3) Metonomiya. kawangis. At ang baling bibig na binubukalan Ng sabing magaling at katotohanan. Talaga. Balagtas. katoto. Ang metapora ay pahiwatog na paghahambing sa dalawang bagay na magkaiba ng uri. Balagtas.F. Ang taguri ay patalinghagang pagtukoy sa isang tao upang ipahiwatig ang katangian nito. . Ang pangitain ay mga larawan. Gayon din ang pusong sa tuwa’y maniig. . SEMANTIKA Pag-aaral ito ng katangian. o palatandaang nakikita sa isip. 42 . atb. Ang sinekdoke ay isang uri ng metonomiya. tulad.Mark is always practicing so that he might (be able) to get a prize. imahen. . lubhang mahiwaga ang palad ng tao Buhol ng tadhanang walang makakalag na kahit na sino. Ang metonomiya ay paggamit ng isang salitang pinapalitan ng iba na ipinahihiawatig ng una.F. Balagtas. Sa sinapupunan ni Konde Adolfo Aking natatanaw si laurang sinta ko! . gaya. Daho’y nalalanta munting di madilig Ikinaluluoy ang sandaling init. .F.F. Mga Talinghaga Narito ang mga halinbawa ng iba’t ibang uting ng talinghaga (Dillague: 2005): 1) Simili. Agad binibiyak at sinisikangan Ng kalis ng lalong dusting kamatayan. kayarian at lalo na ng pagbabagu-bago ng mga kahulugan ng mga salita. Ginagamitan ito ng mga salitang para. Florante at Laura 4) Sinekdoke. Balagtas. ngunit ang ginagamit ay bahagi sa halip ng kabuuan o kaya’y ang kabuuan sa halip na bahagi. Florante at Laura 5) Pangitain.

F. Balagtas. Isang labis na pagpapahayag ngunit may kabuluhan at walang hangaring manlinlang. Pag-uulit sa isang salita upang magkabisa gaya ng alingawngaw Matay ko man yatang pigili’t pigilin Pigilin ang sintang sa puso. At niring nasapit na kahabag-habag. Balagtas. de Jesus.Palaisipan/Karunungang-bayan c.F. Ang aliterasyon pag-uulit-ulit ng tunog ng isang katinig na ginagamit sa magkakakalapit na salita o pantig. Florante at Laura d. . 43 .Jose de la Cruz (Huseng Sisiw) 9) Aliterasyon. . tumiim. “Bulaklak ng Lahing Kalinis-linisan” 7) Iperbole. Ang buhay kong ingat lalong magtatagal.Jose C. . Kamataya’y nahan ang dating bangis mo Nang din a damdamin ang hirap na ito. Balagtas. . . . Florante at Laura b. Pandamdam na pananalita O taksil na pita sa yama’t mataas! O hangad sa puring hanging lumilipas! Kayo ang dahilan ng kasama’ng lahat. Tumiim na sinta’y kung aking pawiin Pawiin ko’y tantong kamatayan na rin. Balagtas.F. Florante at Laura 8) Paggamit ng a. Bininit sa busog ang nakakatulad Ng tulin n gaming daong sa paglayag.F. Florante at Laura e.Bulaklak poi to ng lupang Tagalog Kapatak ng luhang pangala’y kampupot. Apostrophe o panawagan Sa sinapupunan ng Konde Adolfo’y Aking natatanaw sa Laurang sinta ko. Datapwa’t pag ako’y minsanang pinatay. . Pabaligtad na ayos ng pangungusap Sa pagkagapos ko’y gunigunihin Malamig nang bangkay akong nahihimbing. Oxymoron o pinagsamang magkasalungat na pananalita Kung babayaan mong ako ay mabuhay Yaong kamatayan dagli kong kakamtan.

balat-kalabaw 6. Ang Agos b. Pahiwatig na onomatopeya Ang suot ay puti’y may apy sa bibig Sa buong magdamag ay di matahimik. anak-pawis 4. May mangmang na laging ang mata ay dilat At mayro’ng marunong na lagi nang bulag. Sa Dalampasigan 10) Asonansiya.gulo. balitang-kutsero 9. basag-ulo 11. Agoncillo. Ang onomatopeya ay pagkakahawig ng tunog ng salita at ng diwa nito. Ngunit ang hiwagang di-sukat malirip Kung bakit sa gabi lamang mamamasaid.nag-iisang anak (the only child) 44 .madalas na sinasabi (favorite expression. Mamaril. bugtong na anak .matulungin (helpful) .Jose G. fight) . taksil sa likuran (double-faced person) . A. May mga m ayaman na dapat umiyak At may dukha namang magalak ang dapat.maramdamin (oversensitive person) . topic) . alilang-kanin 3.mabuti sa harapan.mahirap (poor. tapat (sincere person) . Collantes.hindi totoong balita (rumor) . Tuwirang onomatopeya Ikaw’y iniluwal ng baha sa bundok Hahala-halakhak at susutsut-sutsot.naghihingalo (between life and death) . Ang asonansiya ay pag-uulit ng tunog ng isang patinig sa halip na katinig.taong nagbabait-baitan (opportunist) . shameless person) . balat-sibuyas 7. bantay-salakay 10.D. ang tao. bukal sa loob 12. agaw-buhay 2. anak-dalita 5. Dalawa ang uri nito: a.Sa sinayaw-sayaw at hinalik-halik sa aking paanan Titik kang masigla ng lumang talindaw. bukas ang palad 14. kahit magsaliksik Ang matandang ito’y hindi raw masilip.taos-puso.magsasaka.utusang walang sweldo. indigent) .hindi tinatablan ng hiya (insensitive. T. Ang Buhay ng Tao 11) Onomatopeya. manggagawa (farmer. Ngunit pagdilim na’t ang gabi’y masungit Ano’t ang simbahan ay lumalangitngit? . balik-harap 8. Kung araw.T. bukambibig 13. . pagkain lang (helper with no income) .F. Ang buhay ng tao at sa taong palad Nasa ginagawa ang halaga’t bigat. Katindig. away (chaos. . Ang Lumang Simbahan MGA SAWIKAIN 1. . laborer) .

instant) 35. hampas-lupa .maraming pera (rich) 60.di makagiliwan (a person with whom one could not get along) 45. isulat sa tubig . daga sa dibdib . butas ang bulsa .takot (worry. kalapating mababa ang lipad .mabunganga ( nagger.madaling manakit (one who easily hits another person) 48. kabiyak ng dibdib . penniless ) 18. di makabasag-pinggan . maitim ang dugo .madaldal (talkative) 63. makapal ang palad . mababa ang loob .magkatotoo sana (to wish that what’s been said will come true) 49. madilim ang mukha . busabos (bum. vagabond) 27. ilaw ng tahanan .sa isang iglap.taong simangot (person with sullen look) 47. mahabang dulang . bungang-tulog .maraming tao (overcrowded place) 24. maanghang ang dila .walang-hiya (shameless) 61. mabigat ang kamay . makapal ang bulsa . mabigat ang loob .sariling sipag (initiative) 37.balik-harap (deceptive person) 22. sandali (in a flash. isang kahig. fear) 20. buto't balat .iyakin (one who cries easily) 43.mag-asawa (to get married) 38. kapilas ng puso/dibdib .payat na payat (very skinny) 19. di kakain (hand-to-mouth existence) 28. isang tuka . mabilis ang kamay . kusang palo . kisap-mata . mababaw ang luha . haligi ng tahanan .panaginip (dream) 17.tamad magtrabaho (lazy) 44. makati ang dila . bungang-araw . magdilang anghel . lumaki ang ulo . mahangin ang ulo .magandang kalooban (kind-hearted) 25. dalawa ang bibig . mahaba ang buntot .15. makapal ang mukha .mahilig sa gala (one who is fond of going places) 45 . mahapdi ang bituka . ginintuang puso . hardworking) 62. maaliwalas ang mukha .asawa (spouse) 32.asawa (spouse) 34. lumagay sa tahimik . pickpocket) 46.ina (mother) 29. kumukulo ang dugo .masipag (industrious.taong di gagawa.walang pera (poor.yumabang (someone who became arrogant) 39. magsunog ng kilay . itaga sa bato . dalawa ang mukha .lagalag.maawain (compassionate) 42.sakit sa balat (prickly heat) 16. di mahulugang-karayom .mahinhin (very modest person) 23.bastos magsalita (vulgar person) 41.mandurukot (a snatcher. makalaglag-matsing .tandaan (to remember something forever) 31.kalimutan (to forget about it forever) 30.duwag (coward) 55.mag-aral ng husto (to study diligently) 50.nagagalit (furious) 36.nagugutom (hungry) 54. mahina ang loob . mainit ang ulo .pangit ang disposisyon (in bad mood) 56.babaeng may mahalay na hanapbuhay (prostitute) 33.kasalan (wedding) 52.laging nasusunod ang gusto (spoiled brat) 51.talkative) 21.salbahe (evil person) 58.mayabang (boastful) 53.ama (father) 26.masama ang ugali (bad character) 57. magaan ang kamay .masayahin (joyful person) 40. maitim ang budhi .nakakaakit (enchanting look) 59. makati ang paa .

kuripot (miser. matalas ang dila .ayaw makinig sa utos o pangaral (stubborn) 83.tamad (lazy person) 81.maganda ang sariling disposisyon (in good mood) 68. patay-gutom . nagpupusa . matamis ang dila . malamig ang ulo . may likas na talino (a wealthy person.nagtatrabaho ng higit sa kinakailangan (one who works hard) 89. mataas ang lipad .salawahan (a person who is unfaithful) 95.pansamantalang kasali (temporarily included in a game or work) 108.sinungaling (a liar) 112. nagbukas ng dibdib . sanga-sangang dila .mapagmataas (snobbish person) 82. masama ang loob . stingy) 73.mayaman (rich) 93. bolero (a fast talker) 84.may magandang kinabukasan (one with bright future) 87. may magandang hinaharap . patay-patay .nagbibigay ng problema (troublesome) 107.anak sa labas (child out of wedlock) 106. arrogant) 75. putok sa buho . sampid-bakod . matalas ang mata .patay na (one who just died) 101.taong pinagtaksilan ng asawa (person cheated by his/her spouse) 86. maputi ang tainga .hindi pangmatagalan (not lasting. nakapinid ang tainga . ningas-kugon .malakas (strong person) 80. nagbibilang ng poste . matigas ang ulo .64.matalino (intelligent) 79. daring) 67.pagtatalik ng bagong kasal (honeymoon) 104. malawak ang isip .paglubog ng araw (twilight) 98. panis ang laway . pagkagat ng dilim . manipis ang mukha .mareklamo (hard to please. a talented person) 88.nakikitira (someone who is privileged to lodge/board for free) 111.madaling umunawa (broad-minded) 69.kasal (wedding) 99. utak .matakaw (glutton) 102. malikot ang kamay .nainip sa kahihintay (impatient of waiting) 96. may sinasabi .bobo (dumb. namuti ang mata .taong hindi palakibo (a very quiet person) 100. matigas ang leeg .mabagal kumilos (sluggish) 103. makitid ang isip .sariling tahanan (one’s own home) 46 .walang trabaho (someone who is jobless) 90. nakahiga sa salapi . show-off) 97.matapang (strong-willed.mahiyain (shy) 71.mahinang umunawa (narrow-minded) 65. always complaining) 66. namamangka sa dalawang ilog . sampay-bakod .mayaman. matigas ang katawan .masakit mangusap (one who talks offensively) 76.kumukuha ng hindi kanya (one who steals things) 70.mahusay mangusap. pusong-bakal .taong nagpapanggap (pretentious person) 110.hindi marunong magpatawad (unforgiving) 105. may krus ang dila . makuskos-balungos . may ipot sa ulo .madaling makakita (sharp-eyed) 77. stupid) 72.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 94. malakas ang loob .nagdaramdam (one with ill-feelings against someone) 74.mayabang (snobbish. matigas ang buto . sakit ng ulo .nagtapat na nais pakasalan ang nobya ( a man who proposes) 91.nagsasabi ng mga kuwento ukol sa isang tao (telling on somebody) 92. saling-pusa . matalas ang tainga . matalas ang ulo.nakapanghuhula (one who could foretell an event) 85.malas na tao (unlucky person) 109. samaing-palad . nagbabatak ng buto . sariling pugad . mapurol ang utak . pag-iisang dibdib .madaling makarinig (one who easily hears the news) 78. pantay ang mga paa . pulot-gata .

Pag may tiyaga. Sa marunong umunawa. 47 .manipis ang balat (very sensitive person) 117. Ang sakit ng kalingkingan. 6. damdam ng buong katawan. mahina ang ulo (stupid. tatlo ang mata . tawang-aso .mahilig matulog (lazy person who always wants to stay in bed) 115. 1. utang na loob . Patience will yield results. 8. takaw-tulog . 5.nangmamaliit (person who sneers) 120. huwag mong gawin sa kapwa mo. Walang tutong sa taong nagugutom. Forthrightness creates lasting friendships. Things will not happen if they are not meant to be. 9. Nasa Diyos ang awa. talusira . 3. mapaghanap ng mali (fault-finder) 119.walang halaga (unimportant. 11.pasasalamat (debt of gratitude) 123. utak-biya . while others are based on implied meanings or corresponding English versions). 10. taingang kawali . Walang mahirap na gawa. walang-puso .113.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 114. talusaling . may nilaga. 4. To one who listens and understands. dagdagan ang gawa. 2. Ang panahon ay samantalahin sapagka’t ginto ang kahambing. malupit (heartless) MGA SALAWIKAIN (Note: Literal English translations are rendered for some.walang kamatayan (immortal. Any food tastes good to a hungry person. one explanation is enough. hindi tunay sa loob (insincere words) 121. tulak ng bibig . 7.madaling magbago (person who easily changes) 118.salita lamang. God proposes and man disposes. Ang masama sa iyo. nasa tao ang gawa. The pain in the little finger can be felt by the whole body.bobo.paglubog ng araw (twilight) 116. pag dinaan sa tiyaga. forever) 124. walang-kuwenta . Talk less. brainless) 122. Bawasan ang salita. There is no difficult undertaking if done patiently. act more. Pag di ukol. takipsilim .maraming nakikita. walang-hanggan . sukat ang isang salita. Time is gold. di bubukol. useless) 125. Treat others as you want to be treated. Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluwat.walang habag.

12. Ang kapalaran ko di ko man hanapin, dudulog, lalapit kung talagang akin. My fate will come to me even without searching for it. 13. Ang kabutihan ng ugali ay lalong higit sa salapi. A good character is better than money. 14. Pahiran mo muna ang sariling mantsa, bago mo punahin ang uling ng iba. Before you crticize others, make sure you do not have the same faults. 15. Mas masakit ang sugat na katha ng dila. Unkind words can hurt more than physical pain. 16. Hinuhuli ang isda sa bunganga; ang tao, sa salita. A fish is caught by the mouth; a person by what he says. 17. Ang tapat na kaibigan ay higit pa sa kayamanan. A faithful friend is more valuable than material riches. 18. Pag wala ang pusa, piyesta ang mga daga. When the cat is away, the mice celebrate. 19. Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, di makararating sa paroroonan. One who does not look back at where he came from, will not reach his destination. 20. Magsisi ka man at huli, wala nang mangyayari. Don’t cry over spilt milk. 21. Kapag may isinuksok, may madudukot. When you save, you will have something when you need it. 22. Kung ano ang puno ay siyang bunga. A tree will bear its own fruits. 23. Aanhin pa ang damo kung patay na ang kabayo? What is the use of the grass if the horse is already dead? 24. Madaling tuwirin ang kawayan pag mura pa at di magulang. It’s easier to straighten a young bamboo plant than a mature one. 25. Sa isang pintong masarhan ay sampu ang mabubuksan. For every door that closes, ten more will open. 26. Di man magmana ng salapi, magmana man lang ng mabuting ugali. One need not inherit wealth provided he inherits good manners. 27. Magbiro ka na sa lasing, huwag lamang sa bagong gising. You may pester a drunken person, but not one who just woke up. 28. Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa. A man that talks too much accomplishes little.

48

29. Kung sino ang pumutak ay siyang nanganak. He who cackled is the guilty party. 30. Tulak ng bibig, kabig ng dibdib. The mouth speaks the opposite of what the heart feels. 31. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. A broom is sturdy because its strands are tightly bound. 32. Ang tunay na kaibigan ay nakikita sa kagipitan. A friend in need is a friend indeed. 33. Kung may itinatanim, may aanihin. If you plant (a seed) and nurture it, you’ll reap the harvest in the future. 34. Huli man daw at magaling ay naihahabol din. It is never too late to offer anything that is good. 35. Ang taong nagigipit, sa patalim kumakapit. A desperate person will hold on to a knife’s edge. 36. Ang kalusugan ay kayamanan. Health is wealth. 37. Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo. A person who is outwardly calm has anger raging inside. 38. Ang mabigat ay gumagaan kung pinagtutulungan. A heavy burden is lightened if everyone helps. 39. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga. Spend lavishly and you end up with nothing. 40. Ang buhay ay parang gulong, minsan nasa ibabaw, minsan nasa ilalim. Life is like a wheel, it has its ups and downs. 41. Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, daig pa ang malansang isda. He who does not love his own language is worse than a smelly fish. 42. Ang umaayaw ay di nagwawagi, ang nagwawagi ay di umaayaw. A quitter never wins, a winner never quits. 43. Pulutin ang mabuti, ang masama ay iwaksi. Emulate what is good, discard what is bad. 44. Ang taong maganda ang asal, minamahal ng kasamahan. A kind and good-mannered person is well-loved by those around him. 45. Ang taong mapagtanong ay madaling dumunong. A person who asks, learns more quickly. 46. Ang pili ng pili, natatapat sa bungi. One who is choosy could end up picking the worst. 47. Ano man ang gawa at dali-dali ay hindi iigi ang pagkakayari.

49

Haste makes waste. 48. Mainam na ang pipit na nasa kamay kaysa lawing lumilipad. A bird in a hand is worth two in a bush. 49. Mas malakas ang bulong sa sigaw. A soft gentle request has more power than a loud command. 50. Aanhin mo ang palasyo, kung ang nakatira ay kuwago. Mabuti pa ang bahay kubo, ang nakatira ay tao. The house does not make a man. Even a palace is nothing if those who live in it don’t have etiquette. 51. Lalong gaganda ang kinabukasan kung tayo ay may pinag-aralan.ves a better future Education gives a better fture. 52. Pagkapawi ng ulap, lumilitaw ang liwanag. Behind the cloud is a silver lining. 53. Ang pag-aasawa ay hindi biro, di tulad ng kaning iluluwa kung mapaso. Marriage isn’t a joke. It isn’t like food that you can spit out when it’s too hot to chew. 54. Walang manloloko kung walang magpapaloko. There will be no cheater if no one allows himself to be cheated. 55. Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot. Try to make ends meet. 56. May tainga ang lupa, may pakpak ang balita. The earth has ears, news has wings. 57. Kung ano ang tugtog ay siyang sayaw. Dance with the music. 58. Huwag kang magtiwala sa di mo kakilala. Never trust a stranger. 59. Ang taong walang pilak ay parang ibong walang pakpak. A person who has no money is like a bird without wings. 60. Walang matigas na tinapay sa mainit na kape. No bread is too hard for hot coffee.
[*Source: Atilio V. Alicio. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla, California, 2007]

~ END OF NOTES ~

50

Otanes [1972]. Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory. Elgin. Alicio. Lynne T. Atilio V. Malaysia. Thomson & Heinle: United States of America. Alfonso O.UCSD Bookstore: La Jolla. Inc. [2007]. Dictionary of Language and Linguistics. Blackwell Publishers.: Malden. Inc. Allyn & Bacon: Massachusetts. Philippines. Cena [1990]. Victoria (Editor) [2000]. Sandigan. Advanced Filipino for Filipino Speakers (Reader). Tiango [Binagong Edisyon 2003]. Fromkin. Stork [1976]. Teresita V. University of California Press: Berkely & Los Angeles. Makabagong Balarilang Filipino. Atilio V. Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla. Ikaapat na Taon. Hudson. Spanish. Dillague. Ramos. Diaz-Rico. Weed [1995]. R. Language Phrases in English. & F. Blackwell Publishers. Schachter. Philippines. Defense Language Institute Foreign Language Center: Presidio of Monterey. and Academic Development Handbook: A Complete K-12 Reference Guide. Inc. Dictionary of Language and Languages. California. Investigating Language: Central Problems in Linguistics. University of Hawaii Press: Honolulu.: Malden. [Ikatlong Edisyon 2005]. Fromkin. Massachusetts. California. University of Malaya Press: Kuala Lumpur. R. Bahasa Melayu. Modern Tagalog.* TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA * R E F E R E N C ES Alicio. Suzette Haden [1979]. Crystal. Trudgill. Tagalog Reference Grammar. The Crosscultural.: Quezon City. [2009]. Oxford University Press Inc. Rex Bookstore: Manila. Phoenix Publishing House.: New York. Penguin Books: England. & Kathryn Z. Hawaii. K. Inc. C. Imprints . Atilio V. Filipino Basic Course Notes [1997]. Essential Introductory Linguistics. California. [2001]. David. A Glossary of Sociolinguistics. Santiago. & Norma G. Filipino. Ronald [1993]. & Nina Hyams [2003]. Language. Peter [2003]. Massachusetts. New Jersey. Halsted Press Book: United Kingdom. Nora M. Hartmann. Wardhaugh. An Introduction to Language. & Resty M. Alicio. Blackwell 51 . What is Linguistics? Prentice-Hall. Victoria. Robert Rodman. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Paul & Fe T. [1992]. Grover [2000]. California. et al.

akin a. kanila d. umulan a. 9. 3. 8.wikipedia. binasa d. bulag b. malalaki a. niya c. lumindol c. 13. singyaman d. 5. sibuyas c. 11. iyo b.org/wiki/Tagalog_language" MGA PAGSASANAY A. pagbasa c. bulaklak b. kumpol b. kamay c. ubas b. 12.wikipedia. kumulog d. anuman d. sayawin d. masisipag c. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. 19. ganda a. 52 . hinog c. pagtuturo a. Naminsala na naman ng mga panamin ang malakas na bagyo. 2. tulugan c. diwata b. puno c. 16. 4. a. Ibigay ang salitang-ugat ng salitang nasalungguhitan. singbait c. kayo a. payat b. paa a. 1.Publishers: United Kingdom. paruparo d. Ang mga paningit ay nagsisilbing pampahaba ng mga pangungusap. inuman c. nilapitan a. 14. kontra d. palad b. sentro a. siguro c. 2. matatalino d. bumaha b. 18. bingi d. busog d. laruan a. balimbing d. isayaw a. ka b. sing-ikli a. nilapatan b. kaklase a. lahi d. binili a. tayo c. sinayaw b. 10. 17. nipalitan d. dinuguan d. sumayaw c. alinman a. saging a. 15. siyanga a. 20. ganda a. singhaba b. 1. nilipatan c. simple b. sinuman b. kainan b. alaala c. pag-asa d. binalot c. busog b. mamamayan B. pipi b. totoo b. kuko d. buwig a. ikaw d. lutuan d. talaga d. prito c. 6. Website: "http://en. binigay b. pilay c. bait c. 7.org/wiki/Languages_of_the_Philippines" Website: "http://en.

Binigay ba ni Jerry ang regalo? _______ 3. 4. Lahat halos ng tao ay nakararanas ng kahirapan. Kilala mo ba ang namimintanang taong iyon? 18. 5. Morris at nakapamaywang. May ubo ikaw? _______ 2. Mayroon bang aalis kanina? _______ 5. Naglabas ng isang magandang artikulo ang manunulat ng paaralan. Kahanga-hanga ang tribung naninirahan sa bundok na iyon. C. Maka-Pilipinong mamamayan si Mang Carding.3. pananamit at iba pang bagay. Wala silang ginawa kundi mamasyal sa iba’t ibang pook. Wala ba pasok samakalawa? 53 . Narito ako’t nananahanan sa isang maikling panahon. 24. Salungguhitan ang lahat ng panghalip sa buong sanaysay. Maraming nanghihinayang sa kanyang maagang pagpanaw. Ang lalaking napupusuan niya ay masalapi pala. 9. Hindi sila nagkakalayo sa kilos. 21. 6. Ang batang nanalo sa paligsahan ay tumanggap ng gantimpala. Nangangawit ba ang kamay mo sa pagsusulat araw-araw? 25. 7. Lubhang taimtim sa loob ng binata ang panunuyo sa dalaga. 16. Kapansin-pansin ang kanyang pananabik na makita muli ang kapatid niya. Ano nga ba ang mas mahalaga: kalusugan o karunungan? 15. 19. 11. Paano mo hihikayatin ang mamimili upang gamitin ang iyong produkto? 10. 13. Ang opisina nila ang naatasang mamahagi ng mga pagkain at damit. 20. di ba? 22. Malinis at maganda ang kapaligiran sa Monterey. (T)ama o (M)ali? _______ 1. 14. Ito raw ang dapat paniwalaan dahil ito ang tama. 17. Padabog na tumindig si Gng. Marami ang mga relikya noong pananakop ng mga Kastila. 8. 12. Nakanino ang payong itim? _______ 4. Matutulungan kaya sila ng pamahalaan sa kanilang problema? 23.

Riyan nakatira si Carmen. Wala ba tayo pahinga mamaya? _______ 27. _______ 30. _______ 11. Maalat nga ang prito isda. May maraming kendi sa kahon. _______ 36. Sabado ba sa dadating na araw? _______ 33. Ano ang mga iyon? Palagay ko. ano? _______ 22. Nasa ibabaw ng mesa ang dilaw bulaklak. _______ 16. Mayroon ng ngipin ang sanggol. Mayroon ka pang pagkakataon maganda. _______ 12. _______ 28. di ba? _______ 45._______ 6. Susulat siya sa iyo kamakalawa. Anong laman ng kahon na iyan? _______ 43. _______ 18. _______ 34. Linggo ang unang araw ng linggo. _______ 42. Doktor itong kapatid niya. Ikaw po ba ang guro namin? 54 . _______ 13. sina Charles ito. Nasa ikalawa hanay si Menchie. Maingay ba ang itong mga bata? _______ 44. Magkaklase ba sina Jay. Mayroong bang mga bulaklak sa paso? _______ 9. Wala rin kami klase ngayon. _______ 25. _______ 23. _______ 37. _______ 31. Si Angelo ang presidente ng samahan. Pupunta kami sa isang malaking salo-salo. Malaki sa akin ang pantalon na ito. _______ 32. Hulyo ang pangpitong buwan ng taon. Matatamis ang mga iyon. Sa mesa mayroong mansanas. _______ 21. _______ 26. Mayroon nang klase sila samakalawa. _______ 14. _______ 17. Disyembre ang paborito kong buwan. Tess. Mabango na bulaklak iyan. Mahirap ang buhay. _______ 29. Kanino salamin ito? _______ 24. _______ 47. _______ 48. Sige. Kumusta ka po? _______ 7. _______ 40. Rey at Pearl? _______ 15. Malilinis ang daliri ng bata. Nasaan siya pupunta? _______ 8. ang kaklase ko. Mabango ang pabango. Mga may langaw sa mesa. _______ 35. Mayroong ibon sa puno. diyan na kayo. _______ 38. _______ 46. Maganda sa kalusugan ang paglakad. ibon iyon. May nobyo nga si Liza. _______ 10. Kasama na ba ninyo si tatay? _______ 19. Mabaho ang basura? _______ 41. _______ 39. Ilan kapatid mayroon ka? _______ 20.

Nagbabasa) si Vicky ng diyaryo tuwing umaga. Nagpapatay) ba sila ng manok sa palengke? 34. matangkad)? 27. Kailan ka (humanda. Tumawag) niya ang kanyang kaibigan kanina._______ 49. di ba? 13. Hahanapin) pa nila ang nawawalang hikaw. (Binabasa. Anong mga prutas (ng. Sumuka si Lota nang (nagsakay. Mayroong) pang sasabihin sa kanya si Philip. Mga turista raw ang dumating (kaninang. (Saan. Luisa. (Tinawag. Salubungin) mo sila sa tapat ng Mall. 26. mayroon) ka bang pupuntahan bukas ng tanghali? 29. ibinayad) mo sa upa ng bahay? 4. 18. 16. di ba? 33. lutuin)? 7. (Masipag. kamag-anak) niya? 24. Nagtanong) sila sa mamang naglalakad. _______ 50. (Nagbababa. Magkaibigan ba kayo nina Miko? D. 31. magluluto). (Mayroon. Pang-ilan pala si Melissa sa (mag-anak. 28. Nasaan) matutulog ang pulubing iyon? 30. 20. Maaari bang (maghati. Sa) Sarah nga ang damit na iyon. (Pumasok. po pa). 3. ang) dapat nating kainin araw-araw? 14. Kinain) si Hazel ng masarap na pagkain sa handaan. (Kay. 22. mamayang) umaga. Bukas ng gabi pa nga raw sila (luluto. (Bumalik. 5. (Umuwi. 12. 55 . 6. 11. ano uli ang (kukuhanin. Puwede bang kayo na lang ang (magluto. sumakay) siya sa eroplano. (may. Ibigay ang tamang sagot. Nagpasok) pa rin si Rudy kahit huli na siya sa klase. Nag-alis) ni Nena ang tsinelas niya bago umakyat sa poste. Aling puno ang mas (mataas. Masisipag) din ang aking pinsang taga-Sacramento. Aalis (na po. 8. (Pinapatay. mayroon (pa po. 2. (Aalisin. 36. 10. 19. (Nagkuwento. Dapat (bumili. 15. (Tinanong. Ibinalik) nila ang napulot na singsing sa bangketa. Ano? Mayroon (ka. Magkuwento) siya tungkol sa buhay niya sa Pilipinas. Opo. (Salubong. Ano po ba ang pangalan (ninyo. naghanda) ng isusuot ng kapatid mo? 32. Magkano ang (binayad. mo)? 9. po na) kami. (Kumain. Amanda. hintayin) sina Mara sa University Avenue. 1. hatiin) ninyo ang keyk na iyan? 21. kukunin) mo sa ilalim ng mesa? 17. 23. bilhin) ni Ernie ang magasing ito. Bumababa) sila ng mabigat na kama tuwing hapon. Iniuuwi) ang kuya namin sa probinsya kamakalawa. (Humanap. Kailangan mong (hihintayin. 35. Ang pagong mabagal ay natalo. ikaw) pang gustong inumin? 25. (Nag-alis. Inalis) namin ang mga basag na bote sa sahig.

4. 16.37. Bonifacio b. bumasa c. nilaga a. bata a. (Maglalagay. mauhaw b. 39. 47. 18. 44. Pagluluto) ang hilig ni Mia. kanluran c. Kailangan (ng. 9. sahig d. laruin b. maulop c. (Naglalaro. 1. Umawit) nina Myra at Jeremy ang `Dahil sa Iyo’. (Itinapon. 6. Si Danny ba ang (tumayo. 49. Ilalagay) ni Monica ang tuyong dahon sa basurahan. nagtira) ng isdang bangus sa mesa. Mabini d. 11. 10. arawan c. tanungin c. Nilalaro) ng nanay ang kanilang bunsong anak. Ang tatay ang (tumira. 45. malasa b. Gustung-gusto ni Julius ang lugar (na. Nagtapon) ng ale ang lumang telebisyon nila. mahangin a. mamamalengke d. (Inawit. 7. 8. maasim c. hinihingi) ng tulong sa iyo? E. Bakit siya (humihingi. ka b. Bisaya c. (Pagluto. mahal c. Recto a. siya a. ganda d. sipain 56 . maglaro c. 17. nang) magpahinga ang pasyente. timog d. Balagtas c. mapanghi d. 2. masarap a. Pilipino b. sampu c. umakyat d. 12. manunulat b. maulan d. Hapon d. (Mayroong. kinain d. 14. payat b. Aguinaldo d. (Magsalita. 40. sila c. mabango c. nila d. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. lima a. a. buwanan a. lingguhan d. silangan b. bukas b. mangingisda a. magtrabaho d. pangatlo b. (Niluto. 13. Quezon b. kumain a. nagtayo) ng samahan ng mga estudyante? 41. 50. Roxas c. bibili a. 3. nagdala) ng ibang pagkain noong Biyernes. mapakla d. kagabi d. aalis b. ng) ito. 43. malansa a. pinto a. Kastila c. Nagsalita) si Grace sa harap ng mga kaklase niya. sumulat b. Mayroon) salu-salo ngayon sa bahay nina Alyssa. 46. Nagluto) na naman si Sheryl ng paborito niyang pagkain. 5. lutuin a. magbisita a. 48. Rizal a. 15. kanina c. tauhan b. 38. bintana b. 42. magbiyahe b. sasayaw d. mayaman b. bakuran c. dalawa d. mag-iisda c. Si Alex ang (dinala. kahapon a.

23. noon d. larawan d. kanin a. 25. ubas a. taga-saan d. ka a. Las Piñas d. nasaan c. sina d. serbesa b. isda c. ibalita d. paliparan b. natulog a. sayawan a. lapis c. nagtutulog d. a. niya a. talong b. pulis a. itim b. siya b. nang 21. atin b. bibilhin d. aamin b. labinsiyam b. a. 28. labingwalo F. 33. simbahan c. sa a. bigas d. aiskrim a. karne b. tsokolate d. doon a. 27. 40 41. ninyo d. amin a. binili c. Makati a. dapat a. saan a. binyagan c. gulay d. karne b. kay c. kagabi a. mangga c. ni c. mamaya c. kayo b. 26. hindi b. kanya d. kanina b. laruan d. magaan a. maaari d. mahina d. umamin c. 45. ko c. 22. labintatlo a. nasa b. papel d. huwag a. 30. bawal c. guro c. 24. nina d. 20. 39. ibinalita c. inamin c. gatas a. 29. 36. 34. Bataan c. 31. tag-init b. 44. upuan b. umaamin d. ako c. dito c. balitaan a. berde a. kina b. matutulog c. pakwan d. 43. mo d. tagsibol d. kusinero d. labinpito d. Ibigay ang wastong pandiwa. roon b. kamakalawa d. inuman b. kaibigan b. malambot b.19. bisita a. 35. tag-ulan c. kape c. aklatan a. ibabalita b. ibili b. kulang d. 42. palay c. magutom c. sana c. pula d. taglamig a. kailangan b. ng b. 38. 32. San Juan b. natutulog b. puti c. kanila c. 57 . bilhin a. 37.

Nag-alis) siya ng kanyang sapatos bago pumasok ng bahay. 19. (Nagsuka. 13. Sardinas ang gusto kong (bukas). 6. Ayaw niyang (tumayo. (Lagay) ng pulis ang baril niya sa loob ng bag. 16. (Uuwi. mag-aalis) sila bukas? 15. 2. magtayo) sa harap ng klase. 11.1. 3. Mag-uuwi) ang nanay ng mga prutas galing sa Laguna. 3. (Arkila) ni Allan ang maliit na bangka. Siya ang (dala) ng pagkain samakalawa. Gusto kong (dilig) ang mga halaman tuwing hapon. 10. magsasalubong) sa mga bisita sa paliparan. Sumakay) si Tito ng isa pang pasahero sa dyip niya. magtatayo) ang alkalde ng bagong pabrika sa nayon? 10. (Sauli) ni Mariel ang biniling relo. Sino ang (nagbababa. 20. 17. papalit) ng gulong ng kotse mo? 14. (Tumawag. Gusto nilang (kain) ng pulutang kaldereta. (Umuuwi. 13. Ano pa ang gusto nilang (sabi) sa atin? 12. Ilang taon kayo (tumira. (Punas) niya ng tuyong basahan ang mesa. 11. 9. Kami raw ang (sasalubong. Nagtawag) ako sa kanila upang bumati noong Bagong Taon. Tumira) ang tatay ng ulam na isda para sa mga anak nila. Susuka) na naman ang pasyente kagabi. (Nagpatay. 4. Pumatay) ba sila ng baboy para sa piyesta? 5. 8. Nagpasok) ang manedyer ng lima pang guwardiya sa kompanya. (Basa) ka ng leksyon mo para bukas. 7. Kailan ka (magpapalit. (Sasama. Ako lang ang (balik) sa probinsiya sa Linggo. (Nagtira. (Tapon) ko na ang mga basag na baso’t tasa kanina. Ano naman ang (gawa) mo noong bakasyon? 17. bumababa) ng bandila tuwing hapon? 7. nagtira) sa Pilipinas? 19. 15. 5. maghahanda) ng maraming pagkain para sa kasalan? 4. Gusto mo bang (kuha) natin itong pabango? 2. (Tumatabi. Punta tayo sa programa kasi (sayaw) si Karen doon. Nag-uuwi) siya sa probinsiya tuwing Pasko. Nagtatabi) ang mga bata tuwing may dumaraang sasakyan. 18. 58 . 9. Magsasama) ka ba sa amin mamayang gabi? G. (Pumasok. 12. 14. Palagi kong (sulat) ang aking mga magulang. (Hingi) ko ang tulong ng kapitbahay namin kagabi. (Nagsakay. (Papasok. 8. (Umalis. 6. Sino ang (hahanda. 1. Kailan (tatayo. 16. Sa Linggo pa ako (linis) ng banyo namin. (Hiram) si Dante ng timba sa kabahay niya kagabi. 20. (Tawag) natin ang batang iyon mamaya. Anong oras kaya (aalis. Magpapasok) na ba kayo sa darating na Lunes? 18. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwa.

H. (Patay) ba sila ng baka noong nakaraang piyesta? _______________ 6. _______________ 20. _______________ 9. (Abot) si Gng. _______________ 21. Perez ng mga damit at sardinas sa plasa. Kaya (tae) ang bata dahil sa masamang nakain niya. (Pasok) ang mga bisita sa kabilang pinto mamaya.o mag-. _______________ 19. (Pasok) si Mandy ng isang bagong kaklase sa samahan nila. Kami rin ang (tabi) ng ulam sa mesa kamakalawa. (Handa) ka. _______________ 10. (Salubong) sina Tonyo at Selya sa tindahan araw-araw. _______________ 5. Hindi ko alam kung saan (suot) ang mga bata. _______________ 16. Kailangan mong (tabi) ng pera sa katapusan ng buwan. (Sakay) pa ba ng ilang pasahero ang drayber ng bus? _______________ 11. (Uwi) kanina ang kuya ng siopao mula sa isang handaan. Puwede raw kaming (tuloy) sa kanila kahit kailan. _______________ 7. Tayo ang (salubong) kina Rose sa istasyon ng bus kagabi. Hindi ka dapat (sakay) sa tumatakbong dyip. Saan (tayo) kagabi ang dumating na mga turista? _______________ 3. (Sakay) ba sila ng Amtrak patungong Irvine? _______________ 13. Sino ang (baba) ng basura kaninang umaga? _______________ 8. _______________ 17. _______________ 12. _______________ 4. _______________ 2. _______________ 1. 59 . _______________ 15. sabi ni Martin sa kagalit niyang kapitbahay. (Lipat) na sina Mang Fred ng mga kagamitan nila mamaya. (Tira) si Laika sa mga pinsan niya noong isang taon. _______________ 18. _______________ 14. Hindi ka dapat (tawid) ng riles kapag may dumaraang tren. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwang um-/-um.

_______________ 31. _______ 7. _______ 3. Dapat ka bang (suot) ng kuwintas at relo sa iyong trabaho? _______________ 28. (Sama) si Pearl sa mga kaibigan niya sa piknik kamakalawa. _______ 14. _______ 1. Noong isang araw (tawag) si Kelly para batiin ako. Mga sagot ko iyon. Huwag mo naman akong takutin. Bawal pala kumakain sa bus. Bakit ayaw mong (bili) ng isda sa mag-iisdang iyan? _______________ 34. (Alis) pala sila nang maaga kamakalawa. Gusto mo bang (alis) ngayon din? _______________ 24. _______ 17. _______ 11. Si Jerry raw ang dadala ng pulutan mamaya. (Sama) ba ang ilang kaibigan mo kaninang tanghali? _______________ 25. Gusto niyang kumakain ng sinangag sa almusal. Kailan pala kayo (tira) sa bagong bahay ninyo? _______________ 26. Nagtratrabaho ang kuya namin sa pabrika. _______________ 35. Kailangan mo pa bang lapis? _______ 10. Magpabigay ka ng pera kay Rosa kay Maria. Saan ka (sakay) mamaya pag-uwi mo? _______________ 32. _______ 12. Nasaan ang kotse mo? Sa garahe namin. Anong oras ba (baba) ang eroplano kaninang umaga? I. _______ 18. Bakit pa hindi nagpapahinga ang bata? 60 . _______ 8. _______________ 30. Maysakit si Nida kaya (palit) sa kanya si Lanie. (Uwi) siya kaagad sa kanila pagkatapos ng eksamen. _______ 13. _______ 4. Kailangang lider si Juan. _______ 16. Mga sampung libro ang binili ko. Ayaw ni Flelix (labas) ng maraming pera sa kasino. _______ 5. Tagahugas siya sa restawran. Noong Lunes ka ba (palit) ng medyas mo? _______________ 27. Si Fatima ang anak ni Mariang masipag. di ba? _______________ 29. _______ 15. _______ 6. Si Jose ang kapatid niya? _______ 2. _______________ 33. _______________ 23. _______ 9._______________ 22. Kilala niya si Ruth na mananahi. (T)ama o (M)ali?. Nanggulat siya ng mga kaibigan niya. Lima ang mga libro niya.

_______ 42. _______ 43. Gagawin ko ang lahat nang ito para sa iyo. May binigay ba siyang pasalubong sa iyo? _______ 29. Ibigay ang tamang `fokus’ ng pandiwa: Tagaganap [T]. Humingi ng payo si Jackie kay Kuya Mar tungkol sa kanyang problema. Ooperahin sa puso ang kapatid niyang bunso. _______ 20. Saan nga pala nagtratrabaho ang kuya mo? _______ 23. Ayaw ng mga kapatid niya si Cesar. Kagamitan [K]. Mag-iisda ba ang pinsan niya? _______ 25. _______ 47. May baong tinapá ang bata. Matatalino pala ang bagong klase nila. Pinagsayawan ng cha-cha ng mga kalahok ang programang `Eat Bulaga’. _______ 30. _______ 46. Huwag ninyo pitasin ang bubot pang bayabas. Rey at Vic. Aayusin namin iyan ngayon-ngayon din. Kumain na tayo para makakarating tayo kaagad sa istayson. Layon [L]. Nasaan ang tindahang binibilhan mo ng alak? ______ 6. _______ 41. _______ 50. 61 . Anong oras dadating ang mga kaibigan ni Cindy? _______ 24. Ikinatuwa ng itay ang pagtulong sa akin ng mga kapitbahay namin. Pahiran mo ng mantekilya ang pandesal. Nakita mo ba ang mga nandurukot sa bus? _______ 44. Wala siyang ginawa kundi tumawa ng tumawa. _______ 37._______ 19. Dala na niya ang lahat ng papel na pipirmahan. _______ 22. Pinagdalhan ng mga sugatan ang ospital sa nayon. ______ 7. Bibilhan ko ng matibay na kandado ang pinto. Sanhi [S]. Ayaw niyang haluin ang kanyang niluluto. Kumuha siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas. _______ 39. _______ 38. Anong gamot na pangtulog mayroon ka? _______ 48. Nagmamadali siyang nagbaba sa tulay. _______ 28. Totoo bang aalisan siya ng mana? _______ 36. ______ 4. Bakit hindi mo subuking patakbuhin ang kotse? _______ 33. Tagatanggap [TG]. ______ 1. Ipinanghambalos niya sa aso ang hawak na patpat. Bilisan mo para makaalis tayo ng maaga. Ayaw mo bang kuhanin ang murang damit? _______ 34. ______ 8. Makabago na ngayon ang mga kabataan. Yari sa narra ang pinto ng kanilang bahay. ______ 5. ______ 2. ______ 3. _______ 49. Nakanino ang sanggol? _______ 21. _______ 31. Ganapan [G]. Tingnan mo kung saan siya pupunta at sundin mo. _______ 32. Ipinagluto ng nanay ang kanyang mga bisita. _______ 45. J. Pahirin mo ang putik sa mukha niya. _______ 40. _______ 35. _______ 27. Walisin mong mabuti ang bakuran. _______ 26. Sumuot siya ng tuksedo para sa kasalan. Magkaibigan pala sina Bert.

K. (Tiyaga) sila sapagkat nais nilang umasenso. (S) ____________________ 9. (S) ____________________ 20. Bakit ka humihithit ka na naman? ______ 15. (T) ____________________ 3. Ikinuha nila ako ng iskolarsyip sa pamahalaan. (Tanggap) na niya ang pag-alis ng kanyang kapatid. ______ 14. Ikinalungkot ni Jenny ang hindi nila pagkikita. (T) ____________________ 5.(G) ____________________ 16. Ihiningi ng payo ni Mel sa programang `MMK’ ang kanyang problema. (S) ____________________ 7. (Dalangin) ni Dindo ang kaligtasan ng pamilya nila. (Sama) siya sa barkada sapagkat nalulungkot siya.______ 9. (TG) ____________________ 19. (Yamot) ng opisyal ang hindi pagsunod sa utos niya. (Galit) ni Julia ang pagkatuklas sa katotohanan. ______ 10. (G) ____________________ 6. Ipinang-alis niya ng bisyong paninigarilyo ang pagsisipsip ng kendi. (Dasal) ni Lenie ang kaibigan sa pagkakasakit nito. Pinagdausan ng pulong ang bagong tayong entablado. (G) ____________________ 2. ______ 12. ______ 18. Tinatakpan ng mga trabahador ang lahat ng butas sa daan. ______ 13. ____________________ 1. (G) ____________________ 14. (Lungkot) ni Daisy ang paghihiwalay nilang magnobyo. (Takip) niya ang plato sa pagkain. (Aral) niya ang paaralang malapit sa kanila. (Luto) niya ng ulam ang kanyang mahal na anak. (Patay) ng trabahador ang pagkabagok ng ulo niya. (TG) 62 . (Pasok) niya ang talyer na pag-aari ng kanyang kuya. (Hiwa) ng sibuyas ang matalim na kutsilyo. Ipinagdala ng bulaklak ni Cherie ang bayani ng labanan. Isinayaw ng mga kalahok ang rhumba sa `Dancing With the Stars’. (T) ____________________ 13. Mula noon. Ibibigay niya ang salaysay sa pulisya. (TG) ____________________ 8. Pag-aralan natin ang magiging bunga ng ating pasiya. Ikinapanginig ng katawan ni Ross ang galit ng mga kawal. (Daos) ng sayawan ang bahay nina Emil. (K) ____________________ 11. (Tiis) siya dahil nais niyang makatapos ng pag-aaral. ______ 19. (T) ____________________ 15. (L) ____________________ 4. (TG) ____________________ 12. (TG) ____________________ 17. ______ 16. (Luwas) si Tasyo sa Maynila para makipagsapalaran. Ibigay ang pandiwa [pangnakaraan] ayon sa nakasaad na fokus. ______ 20. ______ 17. (K) ____________________ 10. (nobena) niya ang kanilang anak. ______ 11. (S) ____________________ 18. (Bigay) siya ng karangalan bilang `cum laude’. (Tabi) nila ng pansit ang mga bisitang darating.

com. pati na rin ang iba pang katanungan ninyo.END OFSCOPE: LINGUISTICS OF THE TARGET LANGUAGE Para patotohanan at malaman ang inyong mga sagot sa mga kaukulang Pagsasanay. ~Salamat! ~ 63 . pakipadala ang mga ito sa Moderator/Facilitator para makuha ang Answer Key sa ava.cset@gmail.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful