Domain 2: Linguistics of the Target Language

Language Structures
POOK NG MGA PANGUNAHING WIKA SA PILIPINAS

“Ang hindi magmahal sa kanyang salita “He who does not love his language Mahigit sa hayop at malansang isda; Is worse than a beast and putrid fish; Laya ang marapat pagyamaning kusa So it has to be nourished Na tulad sa inang tunay na nagpala.” Like a loving mother does.”

Sa Aking Kabata `To My Fellow Youngsters’ ~ Jose Rizal (1861-1896) ~

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS

Click the page number to jump directly to that section. Note: Hold ctrl + clik on page number

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS...............................................2 Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya............................2 Wikang Filipino...........................................................................4 A. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA................................................7 B. PALABUUAN O MORPOLOHIYA................................................12 C. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS..................................................15 D. SEMANTIKA..........................................................................42 * TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA *..........................51

Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya

2

Pandarayuhan sa Pilipinas Ayon sa kasaysayan ng Kapuluang Pilipinas, noong mga unang panahon, nagdaan ang mga Indian sa mga pulo ng Indonesia sa Borneo at nakasapit sa ating pook. Nakarating din sa ating mga pulo ang mga Arabe na may dalang sulat at wikang Sanskrito. Nagsipaglakbay din sa Borneo, Palawan at Panay ang mga Siam (unang kaharian sa Cambodia). Nangagsiparito at nanakop sa mga tao rito ang mga Instik, gaya rin ng pananakop ng mga kaharian ng Madjapahit at Shri-Bisaya. Saka pa nandayuhan dito ang mga Kastila at pagkaraan ng ilang dantaon, sumakop naman sa atin ang mga Amerikano. Naghahanapbuhay na ritong una pa kaysa mga Kastila ang mga Hapones. Sa lahat ng mga lahi at bansang nasabi, nakapulot at nanghiram ng mga salita ang mga wika sa Pilipinas ayon sa karanasang panlipunan, pangkamag-anak, pampamahalaan at pangkabuhayang ating tinularan sa kanila. Ayon sa tsart na nasa Webster’s New International Dictionary (Merriam Company), ganito ang pagkakaugnay (o pagkakahiwa-hiwalay) ng mga wikang Malayo-Polinesya: I. Malay Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Malayo-Javanese
1. Pangkat Malay (Malay Peninsula, Sumatra, Borneo, Celebes, Nicobras, atb.) 2. Pangkat Javanese (Java, Madura, Sundra, atb.)

B. Sangang Tagala
1. Pangkat Tagala (Pilipinas) 2. Formosan (Formosa) 3. Malagasy (Madagascar) 4. Pangkat Cham-Selung (Cambodia, Malay Peninsula, Mergui Arkipelago)

II. Polynesian Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Sawairori
1. Pangkat Hawaiian 2. Pangkat Tahitian

B. Sangang Hahori
1. Pangkat Maori 2. Pangkat Samoa

III. Melanesian Subpamilya ng mga Wika

3

Kuyuan. Sa Ilokano – Ilokanong Samtoy. Bikol Sorsogon. Akalanon. Tagalog Tayabasin. atb. atb.A. 5. Tagalog Marindukihin. Tagalog Noboesihano. Ilokanong Kagayan. Mapa ng mga Bansang Timog-Silangan Wikang Filipino 4 . Bikol Masbate. Kinaray-a. Sa Bisayang Sugbuanong .) Narito ang mga dyalekto sa loob ng iba’t ibang pangunahing wika: 1. 3. Ilokanong Ibanag at maraming mumunting Ilokanong Bulubundukin. Palawanon. Tagala. Sa Bikol . Bikol Bato. 4. Bikol Buhi. Pantikanon.Sugbuanong-Sebu. Sugbuanong Bohol. Bikol Katanduan. Marshall) B. Bikol Baao. Misina. atb. Ladrone. Melano-Papuan (Kiriwina. Sa Tagalog -Tagalog Bulakan. sa mga lalawigang bulubunduking gaya ng Baguio. Sa Bisayang Hiligaynon . Sugbuanong Negros. Bikol Albay. Melasenian o Fijian (Banks Islands. Bikol Legaspi.) C. Tagalog Batangas. atb. atb. Fiji. Gilbertese. 2.Ilonggo.Bikol Naga. atb. Micronesian o Tarapon (Caroline.

1996]. at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago. ang Pambansang Punong Rehiyon. ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika ng Pilipinas at. Tulad ng alinmang wikang buhay. Romero ng Edukasyon at Kultura ang Memorandum Pangkagawaran Blg. Pagkaraan ng 20 taon ng paggamit at pagtuturo ng wikang pambansa. Ano ang Wikang Filipino? Isinasaad ng Resolusyon Blg. 570 (Hulyo 7. sa Metro Manila. 1936. 1946. ang Ingles at Pilipino ang magiging mga wikang opsiyal. “At ang Konstitusyon ng 1937 ay nagtatadhana na dapat magsagawa ng mga hakbang ang Batasang Pambansa tungo sa paglinang at pormal na pagpapatibay ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging `Filipino’. mga 92% ng mga mamamayan ang nakauunawa ng wikang Filipino. Maynila. 1940) ang wikang pambansa ay ipinahayag bilang wikang opisyal simula Hulyo 4. Ingles. Ang atas na iyon ay inulit sa Konstitusyon ng 1973 na nagsasaad na “Hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. 92-1 (Mayo 13. [Sanggunian: `Mga Tanong At Sagot Tungkol Sa Wikang Filipino’. mga 86% ng kabuuang sambahayan (household) ang nakapagsasalita ng Filipino.” 4. nilagdaan ni Kalihim Jose E. 1937. anu-ano ang mga katawagan o pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa? Ang unang pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa ay “pambansang wika ng Pilipinas na batay sa Tagalog” sa bisa ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. PAGHAHAMBING NG WIKA NG MGA TAGAPULONG TIMOG 5 . mga di-katutubong wika sa ebolusyon ng iba’t ibang baryedad ng wika para sa iba’t ibang sitwasyong sosyal. 1992) ng Komisyon sa Wikang Filipino na ang Wikang Filipino ay “ang katutubong wika. 83% ang nakapagsasalita at 82% ang nakasusulat. Bago ito tinawag na Filipino. 184. Quezon noong Disyembre 30. At hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. 88% ang nakababasa nito. na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. 7 noong Agosto 13. Ilang porsyento ng populasyon ng Pilipinas ang nakauunawa. Batay sa datos ng National Statistics Office noong 1990. Inihanda at ipinalimbag ng Komisyon sa Wikang Filipino: San Miguel. 134 na nilagdaan ni Pangulong Manuel L. nakababasa. 1959 na nag-aatas sa paggamit ng katawagan “Pilipino” sa pagtukoy sa wikang pambansa upang maikintal sa wikang pambansa ang di mapapawing katangian ng ating pagkabansa. Paano naging wikang opisyal ang Wikang Pambansa? Sa bisa ng Batas Komonwelt Blg. sa mga nagsasalita nito mula sa iba’t ibang sanligang sosyal at para sa mga paksa ng talakayan at matalisik na pagpapahayag.” Ang kasalukuyang Konstitusyon (1987) ay nagtatadhana na “Para sa mga layunin ng komunikasyon at pagtuturo. s. pasalita at pasulat.” 3.1. nakapagsasalita at nakasusulat sa wikang Filipino? Ayon sa sarbey ng Social Weather Station at ng Ateneo de Manila University noong Pebrero 1990. ang Ingles at Pilipino ang magiging opisyal na mga wika. ang mga opisyal na wika ng Pilipinas ay Filipino at hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. alinsunod sa rekomendasyon ng unang Lupon ng Surian ng Wikang Pambansa batay sa mga resulta ng mga pag-aaral na itinakda ng Batas Komonwelt Blg.” 2.

Suluk. Nueva Vizcaya] 7. Ginagamit sa Pilipinas ang unang labintatlong wika. Tausug: Taw Sug. Ivatan [Batanes Islands."] 1). & Bayombong. Western Panay] 4. 6). di' magsampay pa 6 . Obo Manobo: Iddos minuvu no konnod kotuig nod loingoy to id pomonan din. Sulu. Moro Joloano [Jolo. 9).” [ "He who does not look back at his past. Tausog. Ibanag [Cagayan in Northeast Luzon] 6. Tausug: Amu in di' maingat maglingi' pa bakas liyabayan niya. 4). ay ahe makarateng ha lalakwen. Eastern Leyte & Biliran] 2. ari makadde ta angayanna.Ihinahambing sa tsart na ito ang pitong salita sa labintatlong wika ng mga TagapulongTimog [Austronesians]. one Tagalog Bikol Cebuano Waray Tausug Kinaray-a Kapampangan Ilonggo Ilokano Ivatan Ibanag Gaddang T’boli Indonesian Hawaiian isa saro usa usa hambuuk sara metung isa maysa asa tadday antet sotu satu 'ekahi three tatlo tulo tulo tulo tu tatlo atlu tatlo tallo tatdo tallu tallo tlu tiga 'ekolu person Tao tawo tawo tawo tau taho tau tawo tao tao tolay tolay tau orang kanaka dog aso ayam iro ayam iru' ayam asu ido aso chito kitu atu ohu anjing 'īlio day araw aldaw adlaw adlaw adlaw adlaw aldo adlaw aldaw araw aggaw aw kdaw hari ao new bago ba-go bag-o bag-o ba-gu bag-o bayu bag-o baro va-yo bagu bawu lomi baru hou what ano ano unsa ano unu ano nanu ano ania ango anni sanena y tedu apa aha 1. 8). e ya makaratang king kayang pupuntan. Cebuano: Kadtong dili molingi sa gigikanan. saán a makadánon iti papanánna. Northern / Eastern Samar. 5). Sulu Archipelago. will not reach his destination. Kinaray-a: Kinarayan [Iloilo & Antique. 10). 3). Bikol (Albay): Su indi tataw makarumdom nung ginitan. Ilokano: Ti saán a tumaliaw iti naggapuanna. dili makaabot sa gipadulongan. Sangil: Tao mata taya mabiling su pubuakengnge taya dumanta su kadam tangi. Bagabag. Aklanon: Ro uwa' gatan-aw sa anang ginhalinan hay indi makaabut sa anang ginapaeangpan. Indonesia & Sabah. Kalimantan. "Tagabili" [South Cotabato. 2). 7). Tboli: Tiboli. Southwestern Mindanao] A. Ibanag: I tolay nga ari mallipay ta naggafuananna. Gaddang [Central Isabela. Waray: Winaray o Leyte-Samarnon [Eastern Visayas: Samar. Sambal Botolan: Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan. Kapampangan: Ing e byasang malikid king kayang ibatan. North of Luzon] 5. Malaysia] 3. Iba’t Ibang Salin Filipino: “Ang hindî marunong lumingón sa pinanggalingan ay hindî makararatíng sa paroroonan. indi makaabot sa adunan. Solano. T'boli. konna mandad od poko-uma riyon tod undiyonnan din.

Sorsogon) C. Dugay ka didto sa palengke? (Ticao. Albay) 4).. Nahihiya sila na mag-ask ng favor from you. / I will shop at the mall later. 4). Make cuento to me what happened.kadtuun niya. 11). Naegey ika adto sa sa-ran? (Buhi. make paypay me naman o. Yakan: Gey tau mayam sibukutan. Natapos mo na ba yung homework mo? / Have you finished your homework? 2). Haloy ka duman sa saod? (Naga. They are shy asking a favor from you. Albay) 7). B. / I'm so hot./ Tell me the story about what happened. Pakitawag ang drayber. Camarines Sur) 6). Na-print mo ba ang report? / Have you printed the report? 5). Note: Fishballs are a Filipino delicacy.. Huray ka doon sa saod? (Pandan. Taglish: Tagalog at English 1). PALATUNUGAN O PONOLOHIYA 7 . Use the LRT (the Manila Light Rail Transit System) in going to school. Masbate) 8). Mag-LRT ka papuntang school. 2). but there was no class. You wait here while I fetch my friend. D. He’s so galing. Englog: English at Tagalog 1). Naeban ika sadto sa sa-ran? (Iriga. kasi hindi mo na trabaho ito. 3). Eley ka idto sa sed? (Oas.” He’s so competent / good / skillful. A. 4). / Let's pierce [onto the stick] the fishballs. / Please call the driver. 12). 3). Magsya-shopping ako sa mall mamaya. I went to school. I'm so init na. please fan me now. Let's make tusok the fishballs. You make hintay here while I make sundo my kaibigan. Uban ika adto sa saod? (Libon. Camarines Sur) 3). Camarines Norte) 2). Note: Cuento is a Spanish [account /story] which is also used in Tagalog. 5). di maulpot ha kakadtoan. because this isn't your job anymore. Awat ka didto sa plasa? (Gubat. Waray-Waray: An diri maaram lumingi han tinikangan. Pagkakaiba ng Dyalekto [Rehiyon ng Bicol] Filipino: “Matagal ka ba roon sa palengke?” [“Were you there at the market for a long time?”] 1). . kaso wala pa palang pasok. 7). Catanduanes) 5). 6). gey tau tekka kaditaran.

(Sa palabaybayang Ingles. pasutsot w.t. • Makabuluhan ang isang tunog kung nag-iba ang kahulugan ng salitang kinasasamahan nito kapag ito’y alisin o palitan. pinalitan ang /g/ → dapat `must’].t.) o walang tinig (w.? -- Patinig 8 . Pangngipin Punto ng Artikulasyon Panggilagid Pangngalangala Palatal Velar -----------.t.w. ang /g/ ay isang makabuluhang tunog at ito’y tinatawag na ponemang segmental o ponema. malapatinig m.t. ang salitang plumber ay binubuo ng 7.t. [dagat `sea’: inalis ang /t/ → daga `rat’. May 21 ponema sa Filipino: 16 katinig at 5 patinig.Palatunugan o Ponolohiya Tungkol ito sa pag-aaral ng kayarian o set ng mga tunog na bumubuo ng mga salita sa isang wika.t. pailong m. • Kaya.t. pagilid m.t. Katinig • Maiaayos ang katinig ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at kung binibigkas nang may tinig (m.k – g ŋ s l r y w h Glotal --. kahit na binubuo lamang ito ng 5 ponema sa transkripsyong: /plamer/).p ---b m ------. Palatinigan o Ponetika Tungkol naman ito sa pag-aaral ng tunog ng mga salita at ang pagpapalabas ng mga ito. ----m.t -----d m ---------------- --. (Santiago & Tiagnco: 2003) Ponemang Katinig Paraan ng Artikulasyon Panlabi pasara ---.t. pakatal m. Ponemang Segmental • May kani-kaniyang tiyak na dami ng makabuluhang mga tunog ang bawat wika.) ang mga ito.

beynte. d. lumpya~lumpiya. b. likod at kung ano ang posisyon ng nasabing bahagi sa pagbigkas: mataas. na ang ikalawa ay laging alinman sa mga sumusunod na limang ponemang katinig: /w. sentral. • • • • • Ang mga klaster sa posisyong unahan ng pantig ay limitado lamang sa dalawang ponemang katinig. ey. k. m. y. iw. n. l. baliw. At kung ang pangalawang ponemang katinig ay /s/. swerte~suwerte. • Ang ‘iw’ sa `aliw’ ay diptonggo. ay. oy at uy (hilaw. Ngunit sa `aliwan’ hindi na ito maituturing na diptonggo dahil ang /w/ ay napagitan na sa dalawang patinig at ang pagpapantig ay a-li-wan. ang una ay maaaring alinman sa mga sumusunod na ponemang katinig: /p. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /w/ o /y/. d. • Kapag ang isang klaster ay nagkakaroon ng singit na patinig.ang /t/. t. b. t. g/.• Maiaayos din ito ayon naman sa kung aling bahagi ng dila ang gumaganap sa pagbigkas ng isang patinig: unahan. s/. aruy). k. tuloy. (Santiago & Tiangco: 2003) Ponemang Patinig mataas gitna mababa Harap i e Sentral a Likod u o Diptonggo • Mga diptonggo: aw. ang unang ponemang katinig ay maaaring alinman sa mga sumusunod: /p. r. ang una ay maaaring alinman sa /p. isa lamang ang maaaring itambal dito . hindi na ito maituturing na klaster dahil mayroon nang dalawang pantig. mayr ibang baybay ito sa pamamagitan ng paglalagay ng isang tunog na patinig sa pagitan ng dalawang katinig: kweba~kuweba. Matatagpuan ito ngayon sa lahat ng posisyon ng pantig: sa unahan at sa hulihan. Klaster Ang klaster (kambal-katinig) ay ang magkakabit na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. 9 . Sa klaster na ang huling katinig ay /y/ at /w/. kulay. Kung ang pangalawang ponemang katinig ay /l/. g/. l. k. s. b. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /r/. r. nasa gitna o mababa. h/. g.

• Ang mga ponemang /p/ at /b/ ay magkatulad sa punto ng artikulasyon (kapwa panlabi) at magkatulad din sa paraan ng artikulasyon (kapwa pasara). • Ang /p/ at /b/ ay magkaibang ponema dahil kapag inilagay sa magkatulad na kaligiran (pato:bato). ang kahulugan ng isang salita ay nababago sa sandaling ang isa ay ipalit sa isa: pato `duck’ (p → b) = bato `stone’. atbp. • Ginagamit ang pares minimal sa pagpapakita ng pagkakaiba ng mga tunog ng magkakahawig ngunit magkakaibang ponema. nars. relaks.Ipinapakita sa tsart ang maaaring kumbinasyon ng mga ponemang katinig na maituturing na klaster (Santiago & Tiangco: 2003): /p/ /t/ /k/ /b/ /d/ /g/ /m/ /n/ /l/ /r/ /s/ /h/ /w/ x pwersa x katwiran x kweba x bwelta x dwende x gwantes x mwebles x nwebe x lwalhati x rweda x swerte x hwes /y/ x pyano x batya x kyosko x gobyerno x dyalogo x gyera x myembro x banyo x lyab x dyaryo x syampu x relihyon /r/ x premyo x litrato x krisis x libro x droga x grasya /l/ x plato x klase x blusa x glorya /s/ x kutsara • Patuloy ang pagpasok ng mga salitang-hiram (Ingles) na karamihan ay may klaster sa posisyong hulihan ng pantig (iskawt. beysbol.) Pares Minimal • Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad na magkatulad sa bigkas (maliban sa isang ponema sa magkatulad na posisyon). nagiging magkaiba ang kahulugan ng dalawang salita. • Ngunit binibigkas ang /p/ nang walang tinig. 10 . desk. Sa pagkakaibang ito. kard. drayb. samantalang ang /b/ ay mayroon.

No. pin-to • KPK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan at hulihan (kabilaan): ak-tor. récord recórd Espanyol No es sabroso. nasa magkatulad na kaligiran ang /p/ at /f/ ngunit hindi natin masasabing magkaibang ponema ang mga ito dahil magkatulad ang kahulugan ng kape at kafe. ang kahulugan ay nagbabago: mesa → ewan → • misa iwan oso boto → → uso buto May mga pagkakataong ang pagpapalit nakakapagbago sa kahulugan ng salita: lalake → lalaki raw → daw abogado opo ng ponema ay hindi → abugado → oho Ponemang Suprasegmental • Tono (pitch) . a-ko. hablo habló Palapantigan Bawat pantig ay may patinig (P) na kadalasan ay may kakabit na katinig (K) o mga katinig sa unahan. masarap. PKK (eks-tra). pu-so. sa hulihan o sa magkabila. KKPKK (trans-por-tas-yon) 11 . Pormasyon ng Pantig • P – pantig na binubuo ng patinig lamang (payak): o-o. No. bi-na-ta • PK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa hulihan (tambal-huli): mul-to. la-pis. is-la. malinaw na magkaibang ponema ang /p/ at /f/. mánggagámot manggágamót Ingles It’s not delicous.• Sa kape:kafe. • Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na /i/ at /e/ at sa /o/ at /u/. • Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o ponema sa magkatulad na kaligiran. (Sa Ingles. es sabroso. it’s delicious. plea:flea. Ponemang Malayang Nagpapalitan • Ito ang magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na kaligiran ngunit hindi nagpapabago sa kahulugan ng mga salita. pru-tas • Binubuo na may klaster: KKP (tsi-ne-las). a-la-a-la • KP – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan (tambal-una): me-sa. KKPK (plan-tsa). KPKK (re-port).tumutukoy sa haba ng bigkas sa pantinig ng pantig: Diin (stress) .tumutukoy sa lakas ng bigkas ng pantig: haLAman Antala (juncture) . Hindi. atbp).tumutukoy sa saglit ng pagtigil na ating ginagawa sa ating pagsasalita: Filipino Hindi masarap.tumutukoy sa taas-baba ng bigkas sa pantig ng isang salita: kahápon (araw na nagdaan) → kahapón? (tanong) haLAman • • • Haba (length) . tulad sa mga pares minimal na pat:fat.

’ Kaya ito’y dalawang morpema: [direktor] at [-a]. man-/pan.> mam-/pam. Ang ponemang /a/ ay makahulugang yunit na tumutukoy ng `kasariang pambabae. Morpema • Ito ang pinakamaliit na yunit (na hindi na maaari pang mahati nang hindi nawawala ang kahulugan nito) ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. ayaw + ko → ayoko Metatesis – pagpapalitan ng posisyon ng mga tunog sa isang salitang nilalapian (in → ni) l at n : linuto → niluto y at n : yinakap → niyakap B.+ loloko → manloloko Pagkakaltas ng ponema – nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ng hulapi.+ daya → mandaya • pang.+ b.Pagbabagong Morpoponemiko Ang pagbabagong nagaganap sa anyong ponemiko ng morpema ay sanhi ng impluwensiya ng katabing tunog. p. (Santiago & Tiangco: 2003) • Morpemang binubuo ng isang ponema. 12 . maki + daan → makiraan sagad + in → sagarin sabi + mo → kamo / ikamo • • Pagpapaikli ng salita – nagbabago at umiikli kaysa salitang orihinal. Salitang-hiram (Espanyol): direktor ~ direktora [a].+ dakot → pandakot mang. • Ang morpema ay maaaring isang salitang-ugat o panlapi.+ bansa → pambansa mang. Sa mga pangalan ng tao: Lino → Lina. l. Antonia → Antonia. t]: pang. PALABUUAN O MORPOLOHIYA Tungkol ito sa pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng mga salita. isang panlapi o isang salitang-ugat. sakit + -an = sakitan → saktan bili + -hin = bilihin → bilhin pili → piliin • • Paglilipat ng diin – nagbabago ng diin kung nilalapian. lapit → lapitan sabi → sabihin Pagbabago ng ponema – kapag nasa pagitan ng dalawang patinig ang d nagiging r ito. [mang-/pang. r. mabahay = 2 morpema: [ma-] unlapi [bahay] salitang-ugat mabahay = maraming bahay bahay = hindi na mahahati sa ba at hay (wala nang kahulugan) Anyo ng Morpema Maaaring isang makabuluhang tunog o ponema. Sa Ingles: morpemang pangmaramihang [s] sa boys: boy + s. • Asimilasyon – pagbabago bunga ng tunog sa sumusunod na ponema.+ d. s.

• Uri ng Morpema 1) Morpemang may kahulugang leksikal 2) Morpemang may kahulugang pangkayarian “Nagbasa ng tula sa programa ang mga estudyante.” Ang mga panlapi ay tinatawag na di-malayang mga morpema dahil laging inilalapi sa ibang morpema: mag. • Ang ng ay nagpapakita ng kaugnayan ng nagbasa at tula. ang um. • Kailangan ang bawat isa sa kayarian ng pangungusap. i[itapon].• • • Ang morpemang binubuo ng panlapi. Ang panlaping umay may kahulugang “pagganap sa kilos na isinasaad ng salitang ugat’: umaalis.” Analisis: • Ang mga katagang ng. bili. (pananda ng tuwirang layon) 2.ay laging nasa unahan ng salitang-ugat na nagsisimula sa patinig: akyat [umakyat]. pag. Binili ng nanay ang mga ulam na iyan. Ang salitang-ugat ay tinatawag na malayang morpema kung maaari itong makatayong mag-isa: takbo at bili sa tumakbo at binili. Ang mga panlapi ay may kahulugang taglay.[pagbili].ay nagsasaad na `ginagawa ang kilos ng pag-alis.-an [magtawagan] na may kahulugang “gantihang pagsasagawa ng diwang isinasaad ng pandiwang sulat. Ano ang gamit ng ng sa mga sumusunod na pangungusap? 1.[maglaro].[makakain]. sa at ang mga ay walang tiyak na kahulugan kundi nagpapalinaw ng kahulugan at gamit sa buong pangungusap.” Distribusyon ng mga Morpema Ang mga morpema ng isang wika ay may mga tiyak na kaayusan o distribusyong sinusunod: • Ang unlaping um. Mga salitang payak at walang panlapi: sila. May mga panlaping di-magkarugtong: mag-…. siyam. kahon.” Morpemang binubuo ng salitang-ugat. kaya hindi puwedeng sabihing: “*Nagbasa tula programa estudyante. dagat. atpb. ang sa ay nagpapakita ng kaugnayan ng tula at programa. atbp. Kaya ang distribusyon ng isang morpema ay ang kabuuan ng kontekstong puwedeng paggamitan nito sa wikang kinabibilangan. Nagluto ng adobo ang mga kusinero. takbo. kaya bawat isa ay isang morpema. maka. at ang ang mga ay nagpapakitang ang sumusunod na pangangalan ay nasa kauukulang palagyo.ay laging nasa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig ng nilalapiang salitang nagsisimula sa katinig: tulong [tumulong]. Mahirap pala ang eksamen ng mga sundalo. (panuring na paari) 13 . (pananda ng tagaganap ng pandiwang balintiyak) 3. • Ang gitlaping -um.

maliban sa /b/ o /p/ na para [pam-]. Narito ang tatlong pangkalahatang uri ng panlapi: * Unlapi . • Ang morpemang [pang-] ay may tatlong alomorph: [pang-]. mamaya • May mga salitang magkatulad ang baybay. Nagkakaroon ng iba’t ibang anyo at kahulugan sa pamamagitan ng iba’t ibang panlapi ang isang salitang-ugat. • Ginagamnit ang alomorph na [pang-] (walang pagbabago sa anyo) kung ang inuunlapiang salita ay nagsisimula sa mga patinig o sa katinig.ang pagbubuo ng salita sa pamamagitan ng panlapi at salitang-ugat. o walang panlapi. b) inuulit.kung inuulit ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan.ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat: mag. Lipon ng mga tunog na may kahulugan: malusog.Alomorp ng Morpema Puwedeng magbago ng anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran at ito’y tinatawag na alomorph. at d) tambalan.kung salitang-ugat lamang ito. ang panlaping [mang-] ay may mga alomorph ding [mang-]. lapis. -um. Walang pagbabago sa diin: May pagbabago sa diin: gabí → gabí-gabí báhay → baháy-baháy (b) pag-uulit na di-ganap o parsyal . May dalawang pangkahalatang uri ng pag-uulit: (a) pag-uulit na ganap . alis → aalis sulat → susulat • Maylapi .+ tapon → itapon 14 . [mam-] at [man-] gayundin ang [sing-]: mambola mamula simbilis simputi manghabol mang-akit singyaman sing-alat manlalaro mandaya sinlaki sinsama Salita. mag-aral. [pam-] at [pan-].kung bahagi lamang ng salita ang inuulit.kung ang buong salitang-ugat ang inuulit. hindi inuulit at walang katambal na isang salita: puno. At batay sa kayarian.+ sayaw → magsayaw i. • • Payak . t/ para sa [pan-]: pampito pambansa • pang-alis pangwalas pandikit pantaksi Tulad ng [pang-].salitang binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. l. r. mauuri ang mga salita sa: a) payak. May sariling distribusyon ang bawat alomorph. sipag Inuulit .+ bili → → bumili magbili Uri ng Panlapi. umakyat maghabulan sinamahan Paglalapi . c) maylapi. s.+ bili mag. at /d. ngunit magkaiba ang bigkas at ang kahulugan: mánggagamot (tao) manggágamot (gawain) áso (hayop) búkas (pang-abay) asó (bagay) bukás (pang-uri) Kayarian ng Salita.

Pang-angkop 10. `quarrel’ hampas + lupa → hampaslupa `vagabond’. bagay.ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat: -in → tawag = tawagin -an → lapit = lapitan • -hin → basa = basahin -han → punta = puntahan Tambalan . Pangatnig 8.→ tanong = tinanong * Hulapi .→ sagot = sumagot -in. Pantukoy 7.* Gitlapi . Pandiwa 4. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS Tungkol ito pag-aaral ng kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap. Panghalip 3. Nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal: bahay-kubo → bahay = tirahan ng tao → kubo = maliit na bahay 2). Nagkakaroon ng kahulugang iba sa kahulugan ng mga salitang pinagsasama: basag + ulo → basagulo `altercation’. Pang-uri 5. Bahagi ng Pananalita 1. Pangngalan 2. Pang-abay • 6. `bum’ C.isinisingit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. hayop. May dalawang pangkat ng tambalang salita: 1). Pang-ukol 9.dalawang salitang pinagsasama para makabuo ng isang salita lamang. Nagagamit lamang ang gitlapi kung nagsisimula sa katinig ang salitang-ugat: -um. pook o pangyayari): a) Pangngalan b) Panghalip 2) Pandiwa (nagpapakita o nagsasaad ng kilos o kalagayan) 3) Mga Panuring (ginagamit na panuring kahit na magkaiba ang binibigyang-turing): a) Pang-uri b) Pang-abay • Mga Salitang Pangkayarian (Function Words) 1) Mga Pang-ugnay (nagpapakita ng relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap): a) Pangatnig b) Pang-angkop c) Pang-ukol 15 . Pandamdam Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words) 1) Mga Nominal (ginagamit na panawag sa tao.

Aray! c). bagay. hayop.R. pook o pangyayari. Gamit ng Pangngalan.ang bahaging pinag-uusapan sa pangungusap.2) Mga Pananda (nagsisilbing tanda ng gamit na pambalarila ng isang salita sa loob ng pangungusap). Pantukoy . panuring sa kapwa pangngalan Malaki na ang lalaking kapatid nila. o pangyayari. layon ng pawatas Libangan ni J. Pangangalang ngalan ng pook 5). kalagayan. Maaaring bahagi ng isang pangungusap at gumaganap ito bilang: a). ang ibon ang mga libro sina James at Mia ang ama si Franklin ang Maynila 1. 1). Tulong! A. ang maglaro ng basketbol. b). Tatay! b). hayop . Si Bb. Pangngalan . Pambalana . kalagayan o pangyayari.ang karaniwan o panlahat na tawag sa tao.katagang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit sa simuno. a) Pantukoy b) Pangawing (/ay/ palatandaan ng ayos ng pangungusap). hayop. d). di-tuwirang layon Magbibigay ang nanay ng pera sa kanya. panghalip. Ang katagang `mga’ ay nagpapahayag ng maramihan. 16 . e). pook.naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno. Ito’y maaaring isang pangngalan. si / sina. b). Pangungusap .lipon ng mga salitang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwang nais niyang iparating sa kausap. Pangngalang ngalan ng bagay 4). Pangngalang ngalan ng tao 2).bahagi ng pananalitang tumutukoy sa isang tao. Panaguri . layon ng pang-ukol Ayon sa doktor. tuwirang layon Umiinom ng gatas ang bata araw-araw. Pangngalang ngalan ng katangian 6). A. Pangalangang ngalan ng hayop 3). Pantangi . Maaari rin itong magpahayag ng ayos ng mga bahagi ng pangungusap. pang-uri o pandiwa. Pananda ng mga pangngalang nasa kaukulang palagyo [simuno] ang ang / ang mga. May dalawang uri ng pantukoy: 1) pantukoy sa pantanging ngalan ng tao. 2. Uri ng Pangngalan a). simuno ng pangunusap Nasa Lungsod ng La Jolla ang UCSD. dapat kumain ka sa oras. Pangngalang ngalan ng pangyayari 1. B. Ruiz ay guro sa Filipino. bagay. Simuno / Paksa . Bahagi ng Pangungusap a). a). at 2) pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. b). pook.ang tiyak na tawag sa tao. f). c).

Pang-angkop. c). B.nagsasaad ng isang katanungan. Kapag nagtatapos sa /n/ ang salita. Paturol o Pasalaysay . pangngalan + pang-abay e). panghalip + pang-uri h).simuno ang nauuna sa panaguri. Mag-aral ka nang mabuti.panaguri ang nauuna sa simuno. panghalip + pangngalan g). Pautos . Patanong . babaeng (babae-ng) maganda o magandang babae 3. pandiwa + pandiwa j). Ipinakikita nito ang kabaligtarang ayos ng pangungusap ang ayos na simuno-panaguri. Si Anthony ay kaibigan ko. Padamdam .nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari. Uri ng Pangungusap a). [Pansinin ang mga halimbawang nasa kanan sa itaas. Ginagamit ang -ng bilang hulapi kapag nagtatapos sa patinig ang salitang inaangkupan.Guro sa Filipino si Bb. Kaibigan ko si Anthony. Mga pang-angkop: na / -ng / -g 1. panghalip + panghalip f). pangngalan + pangngalan b). kahong (kahong) magaan o magaang kahon Tandaan: Hindi nagbabago ang kahulugan ng parirala kahit na nasa anyong kabaligtaran ito. Nag-uugnay ang mga ito sa panuring at tinuturingan. Ginagamit ang na kapag nagtatapos sa katinig (maliban sa /n/) ang salitang inaangkupan. Hindi maituturing na pandiwa ang ay dahil walang panahunan. Narito ang ilang kombinasyon sa paggamit ng mga pang-angkop: a). pangatnig + pang-abay 17 . Tuwirang Ayos . pang-abay + pandiwa m). Isang mahalagang katangian sa Filipino ang paggamit ng mga pang-angkop kahit na wala itong taglay na kahulugan. pangngalan + pang-uri c). Filipino ang Wikang Pambansa ng Pilipinas. fokus at nawawala ito sa ayos na panaguri-simuno ng pangungusap nang hindi nagbabago ang kahulugan ng pangungusap. Kabaligtarang Ayos . nadapa ang bata! C. sapatos na mahal o mahal na sapatos 2. pang-abay + pang-uri l). b). Kaya masasabi nating palatandaan ng ayos ng pangungusap ang ay. 2. pang-abay + pangngalan k).] 3. b). Kumain ka na ba? d). Ruiz. inaangkupan lamang ito ng /-g/. pangngalan + pandiwa d). Panandang `ay’.nagsasaad ng matinding damdamin.naghahayag ng utos o kahilingan. Naku. Ayos ng Pangungusap a). pang-uri + pandiwa i).

1. 2) pamatlig. Panao [Simuno] Kailanan / Panauhan Panghalip Isahan Una 1 ako Ikalawa 2 ikaw.panghalili sa ngalan ng tao. s’ / ‘s] sa pamamagitan ng paggamit ng mga panandang ni / nina para sa mga ngalan ng tao (pangngalang pantangi) at ng / ng mga para sa mga ngalan ng tao. malapit sa nakikinig [2]. ikalawang panauhan (kinakausap) at ikatlong panauhan (pinag-uusapan) at ayon sa kailanan o bilang ng tinutukoy: isahan at maramihan. ka Ikatlo 3 siya Maramihan Una 1 tayo. 3. Mga uri ng panghalip: 1) panao.salitang panghalili sa pangngalan. 18 .humahalili sa ngalan ng tao. Maliban sa paggamit ng pang-uring paari. hayop. bagay. at iba pang itinuturo. Isahan ito iyan iyon Pamatlig [Simuno] Maramihan 1 ang mga ito 2 ang mga iyan 3 ang mga iyon May tatlong kategoryang tinutukoy ang bawat uri ng panghalip na pamatlig sa itaas: malapit sa nagsasalita [1]. Makikita sa tsart sa ibaba ang mga panghalip ayon sa panauhan o kung sino ang tinutukoy: unang panauhan (nagsasalita). Panghalip na Pamatlig . at 3) paari. o bagay (pangngalang pambalana) at lugar (kapwa pantangi at pambalana).D. Panghalip na Panao . Makikilala ito dahil sa pagbabagong-anyo ayon sa kaukulan: a) nasa anyong ang (simuno). kami Ikalawa 2 kayo Ikatlo 3 sila 2. Paari Isahan akin iyo kanya o kaniya 1 2 3 Maramihan atin o amin inyo kanila 4. at c) nasa anyong sa (layon). ipinahahayag din ang `pagmamay-ari’ [sa Ingles: of. b) nasa anyong ng (paari). Pagmamay-ari. Panghalip na Paari. Mga pang-uring paari na ginagamit sa unahan ng pangngalan (walang pang-angkop) ang mga anyong ginagamit para sa balangkas na ito. at malayo kapwa sa nagsasalita at nakikinig [3]. Panghalip .

b). ka-. makaMakabayan ang mga bagong estudyante.salitang nagsasaad ng katangian ng tao. (2). Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito at mayroon ding kailanan: isahan at maramihan. Payak .kung nauulit ang salitang-ugat o ang unang dalawang pantig ng salitang may tatlo o higit pang pantig. Butas-butas na ang sapatos ni Kuya Rommel. (7). d).kung binubuo ito ng salitang-ugat at panlapi. pook. malaMalahiningang tubig ang gusto niyang inumín. mapagmaMapagmataas daw ang kapitbahay nila. Hubog-balyena ba ang katawan ng kasintahan mo? Uri ng Pang-uri a). mapagMapagbiro ang panganay naming kapatid. Salitang Pananong . Pamilang: Sampung sundalong ang tumulong sa naganap na aksidente. maaari itong: a). (6). Narito ang mga salitang pananong: Sino? Ano? Alin? Kanino? (Sa) kanino? Para kanino? Nakanino? Saan? Nasaan? Kailan? Bakit? Paano? Magkano? Gaano? Ilan? Ilang beses? Sino ang kaibigan mo? Ano ang binili mo sa tindahan? Alin ang libro niya? Kaninong baon ito? (Sa) kanino ba siya sumama? Para kanino ang sumbrero? Nakanino ang susi ng kotse? Saan ka pumunta kagabi? Nasaan ang susi? [Sinu-sino?] [Anu-ano?] [Alin-alin?] [Kani-kanino?] [Nakani-kanino?] [Saan-saan?] [`Sa’ ang panagot sa `saan?’ at`nasa’ naman ang sa `nasaan?’] Kailan kayo pumasyal sa Pilipinas? [Kai-kailan?] Bakit hindi ka pumasok noong isang linggo? Paano ka pumupunta sa Muir College? [Paa-paano?] Magkano na ang pasahe ngayon sa dyip? [Magka-magkano?] Gaano kalayo ang Chula Vista mula rito? [Gaa-gaano?] Ilan ba kayong magbabakasyon? [Ilan-ilan?] Ilang beses sa isang linggo ka namimili sa palengke? D. palaPalabasa ang iskolar na si Alex. Maylapi . (1). Maaaring salita o parirala at bilang isang salita.kumakatawan sa ngalan ng tao. (3). 19 . Pang-uri . busog hinog itim haba b). Kaanyuan ng Pang-uri. maMagalang ang batang iyan. c). (4).kung binubuo ng pinagtambal na salitang nagtataglay ng sariling kahulugan. Tambalan .5..kung binubuo ito ng mga salitang-ugat lamang. lunan at iba pang tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap. Inuulit .-an Kapansin-pansin ang kagandahan ni Jasmine. (8). bagay. Panlarawan: Kapuri-puri ang ginawa ng mga alagad ng batas. bagay o pangyayaring itinatanong. (5). -in Mahiyain ang dalagang bagong dating. Paari: May balita ka ba sa iyong dating kaklase? c).

Pumunta sa bahay niya ang pinsan niya.+ salitang-ugat nito. 20 . iminumungkahi ang paggamit sa dalawang anyo kapag ginagamit sa pangungusap ang parehong pang-uri. mayroon ding bilang na Patakaran/Kardinal [ginagamit sa pagbibilang o nagpapahayag ng dami o kantidad] at Panunuran/Ordinal [ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod o ranggo].basa payat . Para maging mas malinaw. (a). Sa Filipino.sariwa 2. at (b) iyong mga inilalagay sa hulihan o kasunod ng pangngalan. sa ayos na simuno-panaguri Ang babae ay matulungin. (b). Pumunta sa bahay niya ang kanyang pinsan. Karaniwang binubuo ang mga pang-uri sa paggamit ng unlaping ma. (hindi rin maganda) (2). Pang-uring Pamilang. (hindi maganda) (c). (a). laki at iba pa. (b). Pang-uring Paari. (b).1. anyo. Nagsasaad ng katangian ng tao. May dalawang anyo ang mga pang-uring paari: (a) iyong mga inilalagay sa unahan ng pangngalan. maPang-uri Kasalungat ma + lambot = malambot matigas ma + bango = mabango mabaho (2) Mga Ibang Pang-uri: mura . bagay. Sa mga simunong maramihan. (4). kasunod ng pangngalan tubig na marumi (3). hayop. (1).mahal tuyo . Ginagamitan ng pang-ankop ang anyong inilalagay sa unahan ng pangngalan. Pang-uring Panlarawan. sa ayos na panaguri-simuno Matiyaga ang babae. Masisipag ang kanilang mga anak. Panauhan Isahan Una Ikalawa Ikatlo Unahan akin(g) iyo(ng) kanya(ng) o kaniya(ng) Hulihan Ko Mo niya Kailanan Maramihan Unahan Hulihan atin(g) natin (kabilang) amin(g) namin (di kabilang) inyo(ng) ninyo kanila(ng) nila (1). inilalagay sa pagitan ng ang at mga ang mga pang-uring paari (iyong ginagamit sa unahan). Posisyon ng mga Pang-uri (1). hugis. lunan at iba pang kumakatawan sa pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap tulad ng katangian. Pumunta sa kanyang bahay ang kanyang pinsan.mataba lanta . Kaanyuan. Masisipag ang mga kanilang anak. mataas malaki maganda bilog payat itim (a). sa unahan ng pangngalan matapang na bata (2). (mali) 3.

a).salitang nagsasaad ng kilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita. pangatlo c). Patakaran: 1 uno 6 sais 11 onse Panunuran: 1st a-primero 6th a-sais 11th a-onse d). Bahagimbilang. Petsa. Oras. May dalawang grupo ito sa Filipino. Umaalis ang mga bisita. Binubuo ito ng mga bahaging payak o hugnayan. Sukat. Patakaran/Kardinal. Sa Filipino. Umalis na si Adrian. Panlapi + Salitang-ugat = Pandiwa [pawatas] um+ alis = umalis mag+ salita = magsalita Panagano ng Pandiwa . di-karaniwan ang anyo (tingnan ang talaan sa ibaba) ang unang tatlong bilang. umalis magsalita isangag b).na inilalapi sa mga bilang na patakaran. c). E. Araw ng Linggo at Buwan ng Taon. (d) Haba. Pandiwa . (b) Pera. pakikiusap o pag-uutos ng kilos na isinasaad ng pandiwa: Ibigay natin ang tamang sagot. a). Dumating ang mga panauhin sa piyesta kahit masama ang panahon. Bilang sa Espanyol. (2). Nabubuo ang pandiwa sa Filipino sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at ng isa o higit pang panlaping makadiwa.o pang. Nakikilala ang pandiwa sa pamamagitan ng mga anyo nito sa iba’t ibang panahunan o aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad. Kasama rito ang tungkol sa (a) Gulang. pan-. (1). 1 isa 6 anim 11 labing-isa b). ginagamit din ang mga bilang na hiram mula sa Espanyol at may kaunting pagbabago sa pagbibigkas at pagbabaybay nito para maging alinsunod sa paggamit ng alfabetong Filipino.(pam-. (Pangnakaraan / Perpektibo) b). Narito ang ibang gamit ng mga pamilang. samantala ang panlapi naman ang nagpapahayag ng fokus o pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Ginagamit ang unlaping ika. pangalawa. Aalis sila mamaya. Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa. Timbang. ikatlo pang. at Karaniwang Bilang.(una). ikalawa. at pang-).a). ika. (3). Sa parehong grupo. (Panghinaharap / Kontemplatibo) Kayarian ng Pandiwa.anyo ng pandiwang wala pang kilos na nagaganap at nagpapakilala lamang ito ng diwa ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. Narito ang mga payak na bilang. Pawatas .nagbibigay ng diwa sa pagpapaggawa.nagpapakilala ng pagkakaganap ng kilos. Ginagamit ng mga Pilipino ang bilang na Espanyol sa pagsasaad ng mga araw (maliban sa Domingo → Linggo) at mga buwan. Dami. Paturol – nagsasaad ng panahunan o aspekto ng pandiwa. (c) Bahagdan. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo [naganap na] 21 . (Pangkasalukuyan / Imperpektibo) c). (1). Pautos .(una). Nagkakaroon ito ng pagbabago ng anyo o ispeling sa grupo ng pang. Panunuran/Ordinal.

Nagsasaad ito ng kilos na sisimulan o iniisip pa lamang gawin. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo.nagpapahiwatig ng kilos na may pag-aalinlangan o padududa. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo. a).Naglalaro ang mga bata sa bagong parke. Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo [magaganap pa] . Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na at natapos na. (3).Magbibigay si Marlon ng pera sa pulubi bukas. Aspekto o Panahunan ng Pandiwa. marahil at iba pa.Bumili siya ng sariwang gulay at isda sa palengke noong isang araw. Sana hindi umulan nang malakas sa piyesta ng bayan. ang panahunang pangkasalukuyan o aspektong imperpektibo [nagaganap o ginagawa pa]. sana. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo [nagaganap pa] . Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na ngunit hindi pa natatapos [at kasalukuyan pang ipinagpapatuloy]. Sa balarilang Filipino. at ang panahunang panghinaharap o aspektong kontemplatibo [magaganap o gagawin pa]. Pawatas magtanong manghiram umakyat sumagot alisan alisin inumin dalhin Pangnakaraan nagtanong nanghiram umaykat sumagot inalisan inalis ininom dinala Pangkasalukuyan nagtatanong nanghihiram umaakyat sumasagot inaalisan inaalis iniinom dinadala c). Pawatas: Pangnakaraan: magtanong nagtanong umakyat umakyat alisan inalisan buhusan binuhusan pagsabihan pinagsabihan mabalian nabalian l apitan linapitan / nilapitan rendahan rinendahan / nirendahan wakasan winakasan / niwakasan yabangan yinabangan / niyabangan alisin inalis inumin ininom dalawin dinalaw b). tatlo ang kinikilalang panahunan o aspekto (nagpapahiwatig ng kilos) ng pandiwa: ang panahunang pangnakaraan o aspektong perpektibo [naganap o ginawa na]. Pasakali . (2). d). tila. Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo. 1. Pawatas magtanong mag-aral Panghinaharap magtatanong mag-aaral Pawatas manghiram umakyat Panghinaharap manghihiram aakyat 22 . kaya ginagamitan ng pang-abay na baka.

Sa Filipino. (Ang Jerome’s…. Sa pangungusap na ito. Nagdiwang ang mga estudyante ng Linggo ng Wika. Bibilhan ng kuya nila ang Jerome’s ng kama. Ipinanghugas niya ng plato ang mainit na tubig.. Narito ang ilang mga fokus ng pandiwa (Santiago & Tiangco: 2003): 1) Fokus sa Tagaganap .) 5) Fokus sa Kagamitan .nakatuon sa tagaganap ang simuno ng pangungusap. Fokus ang tawag sa pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Fokus ng Pandiwa. b).) 6) Fokus sa Sanhi . c). 1 2 3 a). nananatili pa rin ang anyo ng fokus ng pandiwa. Nabubuo lahat ng kayarian sa panahunang katátapos lamang sa pamamagitan ng paggamit ng unlaping ka. Nagdiwang ng Linggo ng Wika ang mga estudyante.nakatuon sa layon bilang simuno ng pangungusap. gamit o kasangkapang ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. 1 3 2 b).. Bumili / ng bag at sapatos / ang dalaga. (Ang mainit na tubig…. Bumili ng bag at sapatos ang dalaga.) 2) Fokus sa Layon . mayroon ding panahunang pangnakaraang katátapos o aspektong perpektibong katatapos. nasa fokus na tagaganap ang pandiwang nagdiwang. Ibinili nila ng adobo ang bisita nila. Kahit na sa ganitong pagbabago.) 3) Fokus sa Tagatanggap . Binili ni Jerry ang kurbata at sumbrero. Bumili / ang dalaga / ng bag at sapatos..) Tandaan (sa mga halimbawa sa itaas) na puwedeng mabago ang ayos ng mga salita sa pangungusap nang hindi naiiba ang kahulugan ng pangungusap. Ang mga estudyante ay nagdiwang ng Linggo ng Wika. (Ang dalaga ay bumili…. Nagkakaroon ng iba’t ibang fokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pansimuno ng pangungusap.nagsasaad na ang dahilan ang simuno ng pangungusap: Ikinamatay ng pulubi ang sakit sa bato.] Pawatas tumawag umawit magbakasyon manghiram ilagay Salitang-ugat tawag awit bakasyon hiram lagay Pangnakaraang Katátapos ka + ta + tawag katátawag ka + a + awit kaáawit ka+ ba + bakasyon kabábakasyon ka + hi + hiram kahíhiram ka + la + lagay kalálagay 3.kapag ang bagay.at pag-uulit ng unang katinig-patinig o patinig ng salitang-ugat.nakatuon sa pinaglalaanan ng sinasabi ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. (Ang kurbata at …….2. Nagsasaad ito ng kilos na katátapos lamang bago nagsimula ang pagsasalita. (Ang sakit sa bato…. 3 1 2 23 . Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibong Katátapos. Nalalaman ang fokus sa pamamagitan ng panlaping ikinakabit sa pandiwa.) 4) Fokus sa Ganapan . Maihahanay na rin ito sa panahunang pangnakaraan. a).nagsasaad na ang lugar na pinangyarihan ang simuno ng pangungusap.[Pansinin ang tuldik.. (Ang bisita nila…….

+ rw mag-aral maglaro ma.+ pag.+ -in.+ ka.+ rw itatapon d. Ang dalaga / ay bumili / ng bag at sapatos.+ rw + -in tatawagin i.+ rw magpapatulong i.+ pag.+ ka.+ rw bumili nag.+ pag.+ rw (k) bumili mag.+ rw itapon rw + -an bihisan maka.+ rw + -an pinag-aralan ika.+ d.+ d.+ d.+ -in.+ -in.+ -in.+ pa + rw nagpapatulong i.+ rw + -an papag-aralan pag.+ rw ipinagluto mag.+ rw ikinamatay (p) patinig = vowel rw = root word 24 .c).+ d.+ rw umalis -um.+ rw makakadalaw magpa.+ rw tinatawag i.+ pang.+ d.+ rw ikinamamatay Pangnakaraan (Past Tense) um.+ rw + -an pag-aaralan i.+ pa.+ rw nagpatulong i.+ -in.+ d.+ d.+ ka.+ ka.+ pang.+ rw ipinapanggamot i.+ d.+ pag.+ d.+ -in.+ d.+ d.+ rw nakakadalaw na.+ rw bumibili nag.+ pag.+ d.+ rw nanghihiram -in.+ rw + -an pinapag-aralan -in.+ rw itinatapon -in.+ d.+ rw nakadalaw Panghinaharap (Future Tense) d.+ rw matulog mang.+ rw ikamatay i.+ d.+ d.+ rw ipanggagamot d.+ rw ipagluluto i.+ pang.+ d.+ pag.+ d.+ rw (p) umalis -um.+ pang.+ ka.+ d.+ rw + -an bibihisan maka.+ pag.+ -in.+ d.+ rw matutulog mang.+ pang.+ rw ikinakamatay i.+ rw +-an binibihisan na.+ rw umaalis -um.+ -in.+ ka.+ ka.+ rw ipinanggamot pag. KAYARIAN NG MGA PANDIWA 1).+ pag.+ rw ipinagluluto i.+ d.+ d.+ rw nakadadalaw nag.+ d.+ rw nag-aaral naglalaro na.+ d.+ rw bibili mag.+ rw nag-aral nag-laro na.+ -in. Kaanyuan at Pagbabanghay Pawatas (Infintive) um.+ d.+ rw itinapon -in.+ d.+ rw + -an pinag-aaralan i + -in.+ rw magpatulong ipag.+ d.+ rw natutulog nang.+ rw nanghiram -in + rw tinawag i.+ rw ipapagluto i.+ -in.+ d.+ rw ikamamatay ipang.+ rw natulog nang.+ rw ipinapagluto i.+ rw aalis d.+ rw ipagluto nagpa.+ d.+ d.+ rw ipapanggamot i.+ rw manghihiram d.+ rw + -an binihisan naka.+ rw + -an pag-aralan -in.+ rw makadalaw Pangkasalukuyan (Present Tense) um.+ d.+ rw ipanggamot i.+ d.+ rw manghiram rw + -in tawagin i.+ rw ikakamatay i.+ d.+ rw mag-aaral maglalaro ma.+ pag.+ rw ipinanggagamot -in.

= affix duplication (letter) 2). Panlapi at Anyong Pawatas Salitangugat Panlapi s Unlapi Gitlap i Hulapi Pawata Ingles 1 alis 2 basa 3 aral 4 sulat 5 tulog 6 huli 7 pulot 8 bili 9 tahi 10 suntok 11 kurot 12 ligaw 13 gamit 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 bantay 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 isda 26 guhit 27 linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal 31 punta *di-karaniwan um-ummagmagmamangmang-/mam-(p) mang-/mam-(b) mang-/man-(t) mang-/man-(s) mang-(k) mang-/man-in -hin -nin i-an -han -nan makamakapagipapag-….-an …. mapag-… pang-….-an …. etc. ipangipagikaikapang….) to be able to talk about to be able to fish from to use for drawing to clean for somebody to cause to be sad to cause to become weak -an -han to visit a person / place to go to a person/ place 25 .-an umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin* ituro bantayan pintahan punan* makakita makapaglaro ipatapon paglutuan mapag-usapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikapanghina pinasyalan pinuntahan to leave to read to study to write to sleep to catch to pick to shop to sew to punch to pinch to court to use to say to get to teach to keep watch of to paint to fill in to be able to see to be able to play to cause somebody / smth to be thrown away to use for cooking something (pots.(k) katinig = consonant d.

-an mapag…-an pang…..3). Pagbabanghay ng Pandiwa Pansinin ang mga sumusunod na mga kadaglatan.-an ipangipagikaikapang-an paglutuan mapagusapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikinapanghina pasyalan umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamimili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin ituro diligan pintahan punan ipatapon paglutuan - umalis bumasa nag-aral nagsulat natulog nanghuli namulot namili nanahi nanuntok nangurot nanligaw ginamit sinabi kinuha itinuro diniligan pinintahan pinunan nakakita nakapaglaro ipinatapon pinaglutuan napag-usapan pangisdaan pinangisdaan ipangguhit ipaglinis pasyalan ipinangguhit ipinaglinis ikinalungkot pangingisdaan papangisdaan ipapangguhit ipangguguhit ipaglilinis ipapaglinis ikalulungkot ikapanghihina papasyalan ikinapanghina ikinapanghihina pinasyalan pinapasyalan 26 . SU = Salitang-ugat PU = Pautos PL = Panlapi PN = Pangnakaraan PW = Pawatas PK = Pangkasalukuyan S PL PW PU PN U 1 2 3 4 5 6 7 8 9 um-ummagmagmamangmang-(p) mang-(b) mang-(t) 10 suntok mang-(s) 11 kurot mang-(k) 12 ligaw 13 gamit PH = Panghinaharap * di karaniwan PK umaalis bumabasa nag-aaral nagsusulat natutulog nanghuhuli namumulot namimili nananahi nanununtok nangungurot nanliligaw ginagamit sinasabi kinukuha itinuturo dinidiligan pinipintahan pinupunan nakakikita nakapaglalaro ipinatatapon ipinapatapon pinaglulutuan pinapaglutuan napag-uusapan napapag-usapan pinangingisdaa n pinapangisdaan ipinangguguhit ipinapangguhit ipinaglilinis ipinapaglinis ikinalulungkot PH aalis babasa mag-aaral magsusulat matutulog manghuhuli mamumulot mamimili mananahi manununtok mangungurot manliligaw gagamitin sasabihin kukunin ituturo didiligan pipintahan pupunan makakikita makapaglalaro ipatatapon ipapatapon paglulutuan papaglutuan mapag-uusapan mapapag-usapan alis basa aral sulat tulog huli pulot bili tahi 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 dilig 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 Isda 26 guhit 27 Linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot mang-/man...manligaw -in gamitin -hin sabihin -nin kunin* iituro -an diligan -han pintahan -an punan* makamakakita makapag.makapaglaro ipaipatapon pag-.

Puwede kang sumulat ng report. 10. Maaari mong sulatin ang report. a). a). Maisusulat mo ang report. Binabasa ng nanay ang kuwento sa anak niya. Hindi kami puwedeng magdala ng mabigat na bagay sa eroplano. Ganapan. 3. Huwag kang magpasok niyan sa kuwarto. at Sanhi 1. c). Huwag mong pasukan niyan ang kuwarto. a). c). Pinapasyalan ni Roxanne ang plasa tuwing Linggo. Puwede ka bang manghiram ng laptop para sa akin? b). * b). * b). Kumakanta si Kathleen ng `Dahil sa Iyo. 2. Kinakanta ni Kathleen ang `Dahil sa Iyo. Makakahiram ka ba ng laptop para sa akin? a). d) Hindi namin madala ang mabigat na bagay sa eroplano. c). c). 7. 27 . Puwede mo bang hiramin ang laptop para sa akin? d). Maihihiram mo ba ako ng laptop? * e). Nagbabasa ang nanay ng kuwento sa anak niya. Layon. Maglagay ka/kayo ng tubig sa baso. Kagamitan. 9. a). Mga fokus: Tagaganap. b). Tagatanggap.31 punta -han puntahan puntahan pinuntahan pinupuntahan pupuntahan PAGHAHAMBING NG IBA’T IBANG FOKUS NG PANDIWA Ang mga pangungusap na mayroong panandang asterisk (*) ang anyong madalas gamitin o piling anyo. Naghatid siya ng pagkain kay Eli. * d).’ a). Makakasulat ka ng report. Sino ang nilalapitan ni Riza kung may tanong siya? * c). Ihinatid niya ang pagkain kay Eli. * a). b). c). Hindi namin maaaring dalhin ang mabigat na bagay sa eroplano. Maaari mo ba akong ihiram ng laptop? * c). b). Kanino lumalapit si Riza kung may tanong siya? b). Huwag mong ipasok iyan sa kuwarto. Pumapasyal si Roxanne sa plasa tuwing Linggo. Namamasyal si Roxannel sa plasa tuwing Linggo * c). a).’ b). Lagyan mo/ninyo ng tubig ang baso. Hindi kami makakadala ng mabigat na bagay sa eroplano. b). 6. (bihirang gamitin) a). Saan lumalapit si Riza kung may tanong siya? a). 8. Ilagay mo/ninyo ang tubig sa baso. 5. 4. * b). Binabasahan ng nanay ng kuwento ang anak niya.

Iutang mo nga kami ng isang libo kay Ray. Mahuhulog ba ni Danielle ang sulat mamaya? d). Ginamit mo ba ang salamin ko sa pagbabasa? b). 17. 13. Nakakainis ba para sa kanya ang sinabi mo? c). Magsusuot si Jeremy ng barong para sa piyesta. * (walang `para’) d). b). 14. Maaayos ko ito. * a). c). Makakapaghulog ba ng sulat si Bren mamaya? a). Maibibigay mo ba ang balita sa Huwebes? * a). * (walang `para sa akin’) d). Iluto mo nga ang isda para sa akin. c). b). * b). Ipapampiyesta ni Jeremy ang barong. Ipinambabasa mo ba ang salamin ko? * a). 21. 20. Makiusap ka sa kanya na ihanap ka ng bahay sa La Jolla. c). Naiinis ba siya sa sinabi mo? 12. a). d). Ipagluto mo nga ako ng isda. Puwede bang ihulog ni Danielle ang sulat mamaya? * c). Puwede mo bang ibigay ang balita sa Huwebes? * c). * (walang `para sa akin’) d). Makakaayos ako nito. * a). Umutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. Hinatdan niya ng pagkain si Eli * 11. c). b). Magpahanap ka sa kanya ng bahay sa La Jolla. Ikinatuwa ni Andrea ang iyong pagdalaw sa UCSD. a). Makiusap ka sa kanya na maghanap ng bahay para sa iyo sa La Jolla. 15. Makiusap ka sa kanya na hanapan ka ang bahay sa La Jolla. Maaari ka bang magbigay ng balita sa Huwebes? b). 28 . a). Mangutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. 18. Natuwa si Andrea sa iyong pagdalawa sa UCSD. Utangan mo nga ng isang libo si Ray para sa amin.c). Makakabigay ka ba ng balita sa Huwebes? d). * (walang `para’) a). a). c). Tumatawag si Idelle kay Jan linggu-linggo. Ikinaiinis ba niya ang sinabi mo? * b). Lutuin mo nga ang isda para sa akin. Puwede akong mag-ayos nito. b). Maaari bang maghulog ng sulat si Danielle mamaya? b). 16. 19. Tinatawagan ni Idelle si Jan linggu-linggo. b). * a). b). Pakiluto mo nga ang isda para sa akin. Isusuot ni Jeremy ang barong para sa piyesta. Maaari kong ayusin ito.

Samakatuwid. AT MAKADIWA A. kapag nasa hulihan ito. Naiinis ba siya dahil sa sinabi mo? 22. -an / -han (3). -an / -han (7). -an / -han (1). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na pinaglalagyan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (5). Saan mo ibinalot ang mga pasalubong? c). Nagpapahayag ng tambingang kilos. Nagpapahayag ng kahulugang panahon para sa sama-sama o maramihang pagganap sa isang kilos. saingan higaan tarangkahan 7. Nagsasaad ng relasyon at nakabubuo ng pangngalang may kahulugang relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. aralin awitin bilihin 9. -in / -hin (1). -an / -han (2). MAKAURI. ang iisang anyo ng panlapi ay maaaring ituring na higit sa isang morpema kung ito’y may higit sa isang kahulugan. Ang gitling (-) sa unahan ng panlapi ay nagpapakitang ang panlapi ay ginagamit bilang hulapi./ -hin (2). ginagamit itong gitlapi. a). Nagpapahayag ng kahulugan ng isang kasangkapan o bagay na ginagamit para sa kahulugang isinasaad ng salitang-ugat. bigayan sulatan takbuhan 8. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na kinatatamnan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. (Santiago & Tiangco: 2003) 1. sampayan basurahan aklatan 2. Ang isang panlaping makangalan ay maaaring magkaroon ng higit sa isang kahulugan. -an / -han (6). kapag nasa unahan at hulihan. sayawan anihan uwian 6. inaanak amain kinakapatid 29 . Panlaping Makangalan Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pangngalang maylapi. -in /-in. palayan lansonesan pinyahan 4. halamanan damuhan palaisdaan 3. ang panlapi ay ginagamit na unlapi. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang kahulugan ay pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. Sino ang ipinagbalot mo ng mga pasalubong? PANLAPING MAKANGALAN. -an / -han (4).d). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na katatagpuan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. kumpisalan sanglaan labahan 5. Nakabubuo ng pangngalang ngalan ng bagay na ang karaniwang gamit ay isinasaad ng salitang-ugat. Saan ka nagbalot ng mga pasalubong? b).

mangingisda manggagamot mangangaso Ang mang.at mam-: manananggol mangangalakal mambobote 19. Tumutukoy sa tao. pakikipaglaban pakikipaglaro pakikipaglamay 30 . paki-. pa-. ka-…-an / ka-…-han (4). ka-. pinakagitnang bahagi o kasagsagan ng pangyayari. nilitson sinampalok pinaksiw 11. Tumutukoy sa isang bagay na iniutos o ipinagagawa sa ibang tao. Tumutukoy sa bagay na ipinagagawa sa iba nang may pakiusap. Tumutukoy sa bagay na tumanggap ng kilos o hugis na isinasaad ng salitang-ugat. in.(1). Nagsasaad ng kasukdulan. pá-…-an / pá-…-han (1). na ang dalawang tao. kapanganakan kabuwanan kalamigan 16.(2). pakibigay pakiabot pakikuha 23./ -in. pakiki. ka-…-an / ka-…-han (2). hayop o bagay na kasama sa bagay o diwang isinasaad ng salitang-ugat. pakikihukay pakikiani pakikisungkit 24.10. kabisayaan kasundaluhan kapuluan 15. Tumutukoy sa lugar na ganapan ng kilos at isinasaad ng salitang-ugat. mang-. bagay o pook na isinasaad ng salitang-ugat. kalaro kaklase kasangkot 12. Pagsama o pagsali sa maramihang kilos. pákiramdam pákialam 25. kabalitaan kabiruan katuksuhan 13. Tumutukoy sa isang pangkat ng tao. Pagsali sa isang kilos o gawain. magbababoy mag-iisda maglalako 18.…-an / ka-…-han (1). ka-…-an / ka-…-han (3). pakikipag-. Nagsasaad ng tambingang kilos.(1). mag. hayop o bagay na tinutukoy ay may relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. Nakabubuo ito ng mga pangngalang nagsasaad ng relasyong tambingan. Nakabubuo ng pangngalang may kailanang dalawahan. Tumutukoy sa kilos na may pagpapaligsahan. páki-…-an / páki-…-han. Tumutukoy sa tao na ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. pá-…-an / pá-…-han (2).ay may mga kaibhan: man. pabili padala pabasa 20. mag. pábilisan páramihan páhabaan 22. páliparan pásugalan pámilihan 21. magpinsan magbalae magtiyo 17. Nagpapahayag ng kilos o bagay at nakabubuo ng pangngalang tumutukoy sa taong ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. Nagsasaad ng kabasalan ng diwang isinasaad ng salitangugat. ka. kasipagan kagandahan kalungkutan 14.

pakikipagsuntukan pakikipagsabunutan pakikipagtakbuhan 27. pagpupulis-pulisan paglulutu-lutuan pagtitinda-tindahan 31. taglagas tag-araw tagtuyot 38. paghihintay pag-aalis pag-iiyak 29. tagapagpaganap tagapagpahayag tagapagpayo 31 . taga. pangwalis pambahay pansuklay 35. sang-…-an / sang-…-han. [pag. pagka-. Nagsasaad ng kilos o bagay na may sinusunod na isang pamamaraan o sistema. tagapagpa-. Tumutukoy sa paggawa sa kilos na isinasaad ng salitang-ugat.(2). Tumutukoy sa taong gumaganap para sa iba ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat. galaw. pag. pag-…-an / pag-…-han (1). Tumutukoy sa taong nanggaling o naninirahan sa pook na isinasaad ng salitang-ugat. Tumutukoy sa katangian o pag-uugali ng isang tao. Nagsasaad ng tambingang kilos./ sam./ pam. taga. tagabantay taga-ulat tagatawag 40. tagapag-. Tumutukoy sa matindi o puspusang pagkilos. tagapagbalita tagapagsalita tagapagmasahe 41. Nagsasaad din ng kabuuan (ang sang. Nagsasaad ng kagamitan o kaukulan ng isang bagay. hayop o bagay. pagkaselosa pagkababae pagkasugapa 32. Tumutukoy sa paraan ng pagganap sa kilos ng salitang-ugat. palábantasan palábanghayan palábaybayan 34. Nagsasaad ng panahon. sang-angaw sambuwan sandaan 36. Pagsama o pagsali sa kilos na tambingan at maramihan. pag-…. Sangkakristiyanuhan sambahayan Santakrusan 37. saloobin. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang tinutukoy ay taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. Nagsasaad ng kabuuan. atbp. pag.26. pagká-. pagbubuntalan pag-aawayan pagtatampuhan 30./ pan-. pakikipag-…-an / pakikipag-…-han. Nagpapahayag ng pagpapanggap o paggaya sa isinasaad ng salitang-ugat. tag-. sang.] pagtulong pag-akyat pagtawag 28.galing sa pandiwang -um. galing sa salitang isang.(1).(2).(1). taga-San Diego taga-Baguio taganayon 39./ san-. palá-…-an / palá-…-han. pang. pagkágawa pagkágupit pagkátawag pagkakágawa pagkakágupit pagkakátawag 33.ay galing din sa isang). Tumutukoy din sa taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat.-an / pag-…-han (2).

ng isinasaad ng salitang-ugat. mala-. taláarawan taláhulugan talásalitaan B. pala. Nagpapahayag ng pagkiling o pagkahilig sa tinutukoy ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng pagiging tulad ng isinasaad ng salitang-ugat. ma-…-in/-hin. Nagpapahayag ng katangiang itinulad o ginagawang tulad sa isinasaad ng salitang -ugat. [fokus sa tagaganap] bumaha lumiit yumaman tumae humilik suminga 32 ./ mapan. palabiro palabasa palasimba 8. -an / -han./ pam-./ pan. Nagpapahayag ng katangiang may kakayahang gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. Karaniwang marami ang isinasaad ng salitang-ugat. panghukay pampatulog panluto 9. Panlaping Makauri [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pang-uri]: 1. mapang. Nagpapahayag ng pagtataglay. makabagbag-puso makabagbag-damdamin makatindig-balahibo 4. pang. antúkin himatayin ubúhin 12. Panlaping Makadiwa [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pandiwa]: 1.(1). mahabagin maunawain matampuhin C. atbp. inihaw sinigang pinaksiw 11. tindi. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat nang higit sa karaniwang dami. um-/-um-. tingkad. mapamahiin mapanlaban mapang-api 7. talá-…-an / talá-…-han. Nagsasaad ng maayos na pagkakahanay o pagkakatala. -in/-hin. sa mataas na antas.Nagpapahayag ng katangiang laging ginagawa ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng ugali./ mapam-. Nagpapahayag ng kalaanan ng gamit ayon sa isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat. maka. ayon sa kung ano ang unang ponema ng salitang-ugat na nilalapian. maka. mapag-. maputik mapera mabungangin 2. makaluma maka-UCSD maka-Diyos 3.(2). damuhan sugatan pulahan 10. malagatas malakanin malauhog 5.42. laki. Maaaring unlapi o gitlapi ang panlaping ito. ma-. Katangiang madaling maging mapasakalagayan ng isinasaad ng salitang -ugat. Nagpapahayag ng katangiang madalas gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. mapagbintang mapagmalaki mapagkumbaba 6. -ni-.

Nagsasaad ng isang angking hanapbuhay o gawaing tinutukoy ng salitang -ugat. magpati-.(1). Sa pagsulat. [fokus sa tagaganap] magpakabuti magpakatao magkapatapat 10. Nagsasaad ng pagpipilit na maging tulad ng tinutukoy ng salitang-ugat sa masidhing kaantasan. Nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tintutukoy sa salitang-ugat. may gitling ang salitang inuunlapian kung nagsisimula sa patinig ang nasabing inuunlapian. [fokus sa tagaganap] magsilinis magsihanda magsi-aral 13. mag. magpulis magpari magnars 5. magpa-.(2). at nagsasaad ng kilos na ginaganapan sa isang bagay o para sa iba. Panlaping hango sa ma-.2. Unlaping nasa anyong maramihan ng mag-. ma-…-an/-han. mai-. [fokus sa tagaganap] magkapera magkabahay magkasunog 7. [fokus sa tagaganap at pandiwang palipat] mag-alis magbaba magtapon 3. [fokus sa tagaganap] masulatan mapuntahan madalhan 16. magsa-. [fokus sa tagaganap] magmalaki magmarunong magmalinis 8. Nagsasaad ng kilos na sabayan.(1). Unlaping nagsasaad ng pagkakaroon ng bagay o diwang tinutukoy ng salitang-ugat.(3). Hango rin sa ma-. [fokus sa tagatanggap] maitaas maisuot maisubo 33 . [fokus sa tagaganap] magtakbuhan magsuntukan magsigawan 6. ma. [fokus sa tagaganap] magpatianod magpatihaya magpatiwakal 11. Nagsasaad ng boluntaryong paggawa sa kilos na tintutukoy ng salitangugat dahil sa kondisyong di-maiwasan. magma-. magka-. magsisigaw mag-iiyak magdadabog 4. Nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tintukoy ng salitang-ugat. Maaaring ulitin ang unang pantig ng salitang-ugat o ang bahagi nito upang maipakita ang kasidhian ng kilos. at nagsasaad ng kakayahang gawin sa iba o sa isang lugar ang kilos na tintutukoy ng salitang-ugat. mag.(2). magsi-. Unlaping nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap sa kilos ng salitang -ugat. [fokus sa tagaganap] magsamagaling magsaaswang magsapulubi 12. Nagsasaad ng pagpapanggap na maging tulad ng tinutukoy ng salitangugat. [fokus sa tagaganap] mádapa mádawit mábuhos 15. [fokus sa tataganap] maabot makuha makainom 14. mag. mag-…-an / -han. Nagsasaad ng paggaya sa katangian na tinutukoy sa salitang-ugat o salitang nilapian. magpaka-. Nagsasaad ng paulii-ulit na kilos. má. [fokus sa tagaganap] magpaluto magpagawa magpabili 9.

[fokus sa tagatanggap] maipagbayad maipagdala maipagsaing 19. Nagsasaad ng paggamit sa isang bagay. [fokus sa ganapan] lakihan butasan gandahan 30. i. mang. [fokus sa kagamitan] ihukay igupit iputol 34 . mangagbasa mangag-alis mangagtanim 29. maki-.(2). maipag. -an /-han. Nagsasaad na gawin sa isang tao. Hango rin sa ma-. Kasingkahulugan at katulad ng mag. maká-./makapan. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagaganap] makabasa makalipad makalangoy 21. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Hango rin sa ma-. Hango rin sa ma-.17. [fokus sa tagaganap] makipitas makilahok makiramay 26. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos sa salitang-ugat. mapa-. at nagsasaad ng kakayahang magawa sa isang tao o bagay ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. bagay.sa pokus. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ang isang kilos. kaya lang ay may dagdag na kahulugang maramihang pagganap. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan nang may kasama. makipag-. maipa-./man. Maramihang anyo ng mang-.(1). mangag-. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagaganap] makipag-ani makipagkaibigan makipagkita 27. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. mangharang manira mambatikos 28./mam-. makapang. [okus sa tagaganap] makapagsalita makapaglakad makapagsuklay 23. [fokus sa tagaganap] makapanguha makapanniwala makapamingwit 24. [fokus sa tagaganap] mapasáma mapataba mapakain 25. Hango pa rin sa ma-. maipag. maka-. at nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap. [fokus sa tagaganap] maipahila maipabilang maipakabit 18. [fokus sa tagaganap] maipagkait maipaglunas maipaglaban 20. at nagsasaad ng paggawasa isang bagay ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa tagaganap] makáalaala makábalita makábanggit 22. hayop o lunan ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. Hango rin sa ma-. Marami ang gumaganap sa kilos ng pandiwa. Hango rin sa ma-./makapam-.(1). at nagsasaad ng pakiusap upang sumama sa ibang tao sa pagganap sa kilos ng pandiwa. makapag-. Hango rin sa ma-.

May kahulugang gawing sa paksa o ipagawa sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. May kahulugang gawin ang bagay o kilos sa paksa ng pandiwa. Nagpapahayag ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat.sa pokus kaya lang ay may dagdag na kahulugang pakikiusap. Unlaping may kahulugang ilagay sa kalagayang nasa salitang-ugat ang simuno. [fokus sa layon] ilagay iakyat ihanda 33. [fokus sa layon] ipadala ipatahi ipatago 35. paki-…-an /-han. isa-.(3). May kahulugang payagan o utusan ang tinutukoy sa paksa na gawin ang kilos na isinasaad sa salitang-ugat. [fokus sa direskyon] papagtambalin papagmisahin papaglitisin 43. [fokus sa ganapan] pagtaguan pagtaniman pagpasyalan 41. ipaki-. ka-…-an /-han. May kahulugang nakikiusap na gawin sa simuno ang kilos sa salitang-ugat. pa-…-in /-hin. [fokus sa ganapan] papag-ihawan papagpulungan papagsampayan 42. papag-…-an /-han.31. Katulad ng ipaki. Nagsasaad ng paggawa sa isang bagay ng kilos na nasa pandiwa. ipakipabili ipakipahulog ipakipalinis 37. [fokus sa layon] paiyakin patakbuhin palaruin 40. Nagsasaad ng pagganap ng kilos sa simuno nito. May kahulugang pagawin ang isang tao ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat sa isang lugar o sa isang tao. ipakisabay ipakikuha ipakibigay 36. -in /-hin. [fokus sa direksyon] pakigupitan pakibawasan pakilinisan 35 . [fokus sa layon] isaulo isa-Kastila isadula 38. papag-…-in /-hin. i. [fokus sa layon] bilangin tawagin bisitahin 34. Kasingkahulugan at katulad ng ipa. i. ipakipa-. ipa-. May kahulugang gawin sa simuno ang kilos na nasa pandiwa.sa pokus at ay kahulugang nakikiusap na ipagawa sa iba ang kilos ng pandiwa. [fokus sa layon] kayamutan kamuhian kagalitan 39. pag-…-an / -han. Nagsasaad na gawin para sa iba ang tinutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa tagatanggap] ikuwento ibalita ibigay 32.(2).

hinggil kay / sa I. kasi k). alinsunod kay / sa 9). ukol kay / sa 6). H. palibhasa. ni. ngunit. muna h). pook o pangyayari ay iniuukol sa isa pang tao. at saka. 2. ayon kay / sa 10). Sa pag-uugnay ng di-magkatumbas na yunit. kay / kina 3). Pangatnig . Pandamdam . at 2) ang mga nag-uugnay ng di. ho r).maging.magkatumbas na yunit. upang. Ginagamit ito upang ipakita na ang isang tao. pagkasindak. tuloy d). ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: at. tungkol kay / sa 4). o. man g). yata b). ni / nina 7).tawag sa mga katagang isinasama sa pangungusap upang maging mas malinaw ang kahulugan nito. Pang-ukol . ng / ng mga 2). sana n).kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. 1). ang hirap ng buhay! 36 . atbp. kaya l). May dalawang pangkat ang mga pangatnig: 1) ang mga nag-uugnay ng magkatumbas na yunit. ba j). buntung-hininga. nang. bago. Narito ang mga katagang pang-abay o inklitik: a). pa G.kataga o pariralang nagpapahayag ng tiyak na saloobin o damdamin. pagkabahala. lamang/lang f). po i). naman q). na m). parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap. atbp. Ay! [nagsasaad ng pagkagulat. din/rin p). kung gayon. ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: kung. bagay. laban kay / sa 5). pati. Narito ang ilang pang-ukol: 1). kapag o pag. Magandang asal ang pagtulong sa bahay at paggalang sa matatanda. 1. nga e). bagay. pala c). sapagkat. dalamhati] Ay. dahil sa.F. para kay / sa 8). Pang-abay 1. Bumalik ka nang maaga upang makasama ka sa amin. pook o pangyayari. Katagang Pang-abay o Inklitik . daw/raw o).kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. kaya. Sa pag-uugnay ng magkatumbas na yunit.

Galing! / Suwerte! [nagsasaad ng kasiyahan. Ha! / Ano! [nagsasaad ng pagtataka. nakita kong may iba kang kasama kagabi! 11). Naku! [nagsasaad ng pagkagulat. Hoy! [katagang ginagamit na panawag-pansin] Hoy. Aray! / Aruy! [nagsasaad ng kirot. pagtitiis] Aray. kawalang-paniniwala] Ano. Aha! [nagsasaad ng pagkagulat.2). may ahas sa palanggana! / Naku. este…. ganoon! / Buti nga! [nagsasaad ng pagkayamot. nakita ko kayo kagabi! 7). sasama ako! 12). masakit ang tiyan ko! 4). may asong nakawala riyan! 16). narito pala si Jojo! 3). Heh! / A. pare! 14). Siyanga ba? 18). humiram ng pera sa iyo? 37 . huwag mo akong pakialaman! 10). Sus! / Asus! [nagsasaad ng panghahamak. Uy! / Ehem! [nagsasaad ng pagbibiro. pagkalungkot] Sayang. Kawawa (ka) naman (naman kayo)! [nagsasaad ng pagkabahala] Kawawa naman ng batang tinamaan ng ligaw na bala! 17). pagkabalisa. kawalang-malasakit] Sus. pagkainis] Buti nga sa iyo! 13). panunukso] Ehem. halika rito! 9). panunukso] Aha. pagbibiro. naholdap ka? 8). pagtataka] Aba. Aba! [nagsasaad ng pagkabigla. Este… [nagsasaad ng pag-aalinlangan o pagbabantulot ng sasabihin] Puwede bang humingi. paghihirap. pagkatakot. kaluguran] Ang galing mo talaga. panunuya. Sige! / Oo nga! / Siyempre! [nagsasaad ng pagsang-ayon] Siyempre. Sayang! [nagsasaad ng panghihinayang. kawalang -paniniwala] Naku. Bahala na! / Kahinamawari! [nagsasaad ng kaalinlanganan] Papasa ka kaya sa eksamen? Bahala na! 15). nahuli siya! 5). hapdi. hindi tayo nanalo! 6). Mag-ingat ka(yo)! / Kwidaw! [nagsasaad ng pagbabala] Mag-ingat ka sa daan. Siyanga / Talaga / Totoo (ba)? [nagsasaad ng pagkagulat] Dumating ang tatay mo.

b). d). Tinalo ng Brazil ang Alemanya sa putbol. as possessive marker for common nouns and proper names of places (`of’ in English). `Ng’ a). The maid will water the plants later. Pumunta kami sa klinik ng doktor.19. if ever. Magdidilig ang katulong ng mga halaman mamaya. Magtatrabaho ) 38 . Brazil defeated Germany in football. as marker at the beginning of a time adverb (adverbs that refer to a single point in time or to a period of time). The piglet was bitten by the snake. We went to the clinic of the doctor. as ligature/linker /-ng/ attached to a word that ends in a vowel (a necessary syntactic element in Filipino which. Ano ang punong-lungsod ng Malaysia? What is the capital of Malaysia? / What is Malaysia’s capital? c). as receiver of a verbal action (in the object/goal focus) for common nouns of places and things (`by’ in English). The car of our neighbor is new. Maganda ang hawla ng ibon. Germany was defeated by Brazil in football. / The bird’s cage is beautiful. Tinuklaw ng ahas ang biik. no English translation is rendered). as `a/an’ or `the’). Bumili si Jan ng pulang bolpen kahapon. Sinulat ng mga estudyante ang maikling kuwento. Nagtatrabaho ) Nagtrabaho ) sila nang Linggo. The snake bit the piglet. The cage of the bird is beautiful. Umiinom siya ng gatas sa umaga. Bago ang kotse ng kapitbahay namin. `Nang’ a). as direct object marker for common nouns (sometimes not rendered in English. The short story was written by the students. Jan bought a red ballpen yesterday. She drinks milk in the morning. / We went to the doctor’s clinic. The students wrote the short essay. bago /-ng/ > bagong kotse = kotse /-ng/ > kotseng bago `new car’ 2. however. Mabuhay! [nagsasaad ng pagbati. pagsalubong nang malugod] Mabuhay ang bagong kasal! MGA GAMIT NG `NG’ AT `NANG’ 1. / Our neighbor’s car is new.

the tuition fees were already expensive. Umiyak si Janet nang ibalita ko sa kanya ang tungkol sa aksidente. as coordinating conjunction plus one of the negators hindi (di) or wala are equivalent to certain uses of `without’ in English. Jay is able to (can) guess the time without looking at the watch. as marker at the beginning of a measurement adverb (occurring in limited set of intransitive verbs of `becoming’: verbs express measurable changes). if the verb is in the past tense. Don’t answer like that / that way. d). She has already gained (became heavier by) ten pounds. (Clauses introduced by nang + hindi always have present and past verbal predicates. e). Kinuha ng pusa ang isda nang bigla. the English equivalent has `without’ + `having’ + a past participle). When they were in Brunei.They work ) worked ) on (a) Sunday. The cat suddenly took the fish. He was not born yet when Martial Law was declared in the Philippines. The visitors were about to leave when we arrived.’ b). Janet cried when I told her (the news) about the accident. We’ll go out of the building one by one. The typhoon lasted one week. Nahuhulaan ni Jay ang oras nang hindi tumitingin sa relo. Natulog siya nang hindi kumain ng hapunan.g. c). like `noon(g)’. Lalabas tayo sa gusali nang isa-isa. `We will arrive at three o’clock. Hindi pa siya ipinanganak nang ideklara ang Batas Militar sa Pilipinas. Nang nag-aaral siya sa UCLA. Paalis na ang mga bisita nang dumating kami. Lumaki ang mga halaman nang limang pulgada. nakatira sila sa isang otel. `swiftly. Aalis sina Jeremy at Heidi nang maaga. will work ) Darating kami nang alas tres. as marker at the beginning of a time clause. Nagtapos sila ng pag-aaral nila nang walang kahirap-hirap. Nang nasa Brunei sila. He slept without having eaten dinner. which is equivalent to English `when’ clauses that refer to situations or actions confined to the past. When he was studying in UCLA. they lived in a hotel. as marker at the beginning of a manner adverb (may be equivalent to English adverbs ending in `-ly’ – e. 39 . If the predicate verb is in the present tense.’ `strongly’ – or to various other English adverbial expressions). the English equivalent has `without’ plus the `-ing’ form of a verb. Huwag kang sumagot nang ganyan.. Jeremy and Heidi will leave early. mahal na ang matrikula. Bumigat na siya nang sampung libra. Tumagal ang bagyo nang isang linggo. The plants grew (became bigger by) five inches.

The woman ran and ran when she got down from the jeep.at 8:00 o’clock nang ika-5 / a 5 ng Mayo . Kami ang tinawagan nang tinawagan ng mga magulang mo. a frequentative numeral (cardinal number + beses/ulit). f). ) four times.g. `nang mga…’. Naghihiyaw nang naghihiway ang bata. nang makalampas ng ala una . ) sometimes. ) makaapat (na beses/ulit). ) thrice.’ or by a verb followed by an expression such as `a lot. g) in intensive [frequent or prolonged action] verbal construction (may also be translated by an English construction of the shape of `keep ___ing. Tumakbo nang tumakbo ang babae nang bumaba siya sa dyip.after 1:00 o’clock pasado 3.’ `nang (buong)…’. etc). ) minsan-minsan. those consisting of nang + a date are translated by `on’ in English. ) tatlong beses/ulit. Phrases consisting of nang makalampas ng or nang pasado + an expression of clock time are translated by `after’ in English. The child screams and screams (loudly). 1. Hiyaw nang hiyaw ang bata. Phrases in which nang is followed by buong (buo `whole’) are equivalent to English time phrases that begin with `all’: e. in repetitive verbal construction to (similar to the English construction in which two occurrences of a verb are linked by `and’). `nang makalampas ng’ or ‘nang pasado’. Pamela went to the gym ) occasionally.’ `repeatedly. Pumunta si Pamela sa gym nang ) paminsan-minsan. i) in some clauses and phrases like: `(mag)buhat / (mag)mula nang. / Naghihiyaw ang bata. Phrases consisting of nang + an expression of clock time are translated by `at’ in English.’ `continually. a cardinal number + linker + beses or ulit (times). `nang kaunti’. We’re the ones whom your parents called and called. ) often.They finished their studies without having any difficulty. paminsanminsan (occasionally). nang buong umaga (all 40 . ) madalas. The child kept on screaming (loudly). nang alas otso . h) before frequency adverbs: madalas (often). minsan-minsan (sometimes)..’.on the 5th of May 2.

He is working day and night in order that he might (be able) to finish his studies. nang buong maghapon (all day – from sunrise to sunset). ) (buong) magdamag. 4. In `purpose clauses’ equivalent to English `in order that’. Clauses introduced by (mag)buhat nang and (mag)mula nang are equivalent to English time clauses introduced by `since’. 5. nang buong taon (all year). Bakit ) medyo pikon ka ngayon? ) pikon ka nang kaunti ngayon? Why are you somewhat oversensitive (easily angered by jokes) today? 6. Mag)buhat nang umalis ka. Nagtatrabaho siya araw at gabi nang makatapos sa kanyang pag-aaral. he doesn’t want to study anymore. or by following the adjective with the phrase nang kaunti. Medyo takot ) ang mga bata. nang buong magdamag (all night – from sunset to sunrise).morning). (Mag)mula Since Dindo was young. Nagtrabaho siya He worked all night. Medyo mahal ) ang mga paninda ninyo. (Mag)buhat nang bata pa si Dindo. Takot nang kaunti ) The children are somewhat afraid. ) buong umaga. Mahal nang kaunti ) Your goods (things that you sell) are rather expensive. Nagtrabaho siya ) nang buong umaga. `so that’. gusto na niyang maging sundalo. He worked all morning. nang buong linggo (all week). 41 . (Mga)mula Since you left. Nagsasanay palagi si Mark nang makakuha siya ng gantimpala. he has wanted to become a soldier. ayaw na niyang mag-aral. A moderate degree of the quality expressed by an adjective (equivalent to English `rather’ or `somewhat’ + adjective) may be indicated by preceding the adjective with medyo. ) nang (buong) magdamag.

D. Balagtas. Ang sinekdoke ay isang uri ng metonomiya. Ang simili ay tahasang paghahambing ng dalawang bagay na magkaiba ng uri.F. At ang baling bibig na binubukalan Ng sabing magaling at katotohanan. Ginagamitan ito ng mga salitang para. Ang metapora ay pahiwatog na paghahambing sa dalawang bagay na magkaiba ng uri. kayarian at lalo na ng pagbabagu-bago ng mga kahulugan ng mga salita. imahen. lubhang mahiwaga ang palad ng tao Buhol ng tadhanang walang makakalag na kahit na sino. . Talaga. tulad. Florante at Laura 6) Taguri. Ang metonomiya ay paggamit ng isang salitang pinapalitan ng iba na ipinahihiawatig ng una. gaya. atb. Ang pangitain ay mga larawan. Sa sinapupunan ni Konde Adolfo Aking natatanaw si laurang sinta ko! . ngunit ang ginagamit ay bahagi sa halip ng kabuuan o kaya’y ang kabuuan sa halip na bahagi. Agad binibiyak at sinisikangan Ng kalis ng lalong dusting kamatayan. Ang taguri ay patalinghagang pagtukoy sa isang tao upang ipahiwatig ang katangian nito.Mark is always practicing so that he might (be able) to get a prize.R. . kawangis. Florante at Laura 2) Metapora. 42 . Balagtas. Balagtas. SEMANTIKA Pag-aaral ito ng katangian. . . Florante at Laura 4) Sinekdoke. Sa ngalan ng Hari ay isinambulat Gayong ordeng mula sa dibdib ng sukab.F. Mga Talinghaga Narito ang mga halinbawa ng iba’t ibang uting ng talinghaga (Dillague: 2005): 1) Simili.F. “Ang Palad ng Tao” 3) Metonomiya. Balagtas.F. Florante at Laura 5) Pangitain. katoto. Daho’y nalalanta munting di madilig Ikinaluluoy ang sandaling init. Para ng halamang lumaki sa tubig. o palatandaang nakikita sa isip. Alejandro. Gayon din ang pusong sa tuwa’y maniig.

Oxymoron o pinagsamang magkasalungat na pananalita Kung babayaan mong ako ay mabuhay Yaong kamatayan dagli kong kakamtan. Florante at Laura d. . At niring nasapit na kahabag-habag. . Balagtas. de Jesus.Jose de la Cruz (Huseng Sisiw) 9) Aliterasyon. Balagtas.Bulaklak poi to ng lupang Tagalog Kapatak ng luhang pangala’y kampupot.F. 43 . .Jose C. Ang buhay kong ingat lalong magtatagal. Pabaligtad na ayos ng pangungusap Sa pagkagapos ko’y gunigunihin Malamig nang bangkay akong nahihimbing. Datapwa’t pag ako’y minsanang pinatay.Palaisipan/Karunungang-bayan c.F. tumiim. Florante at Laura b. Balagtas. Kamataya’y nahan ang dating bangis mo Nang din a damdamin ang hirap na ito. . Pandamdam na pananalita O taksil na pita sa yama’t mataas! O hangad sa puring hanging lumilipas! Kayo ang dahilan ng kasama’ng lahat.F. Florante at Laura e. Bininit sa busog ang nakakatulad Ng tulin n gaming daong sa paglayag. Pag-uulit sa isang salita upang magkabisa gaya ng alingawngaw Matay ko man yatang pigili’t pigilin Pigilin ang sintang sa puso. Florante at Laura 8) Paggamit ng a. . Apostrophe o panawagan Sa sinapupunan ng Konde Adolfo’y Aking natatanaw sa Laurang sinta ko. Isang labis na pagpapahayag ngunit may kabuluhan at walang hangaring manlinlang. Ang aliterasyon pag-uulit-ulit ng tunog ng isang katinig na ginagamit sa magkakakalapit na salita o pantig. “Bulaklak ng Lahing Kalinis-linisan” 7) Iperbole. Balagtas.F. . . Tumiim na sinta’y kung aking pawiin Pawiin ko’y tantong kamatayan na rin.

taong nagbabait-baitan (opportunist) . Ang Agos b. Ang onomatopeya ay pagkakahawig ng tunog ng salita at ng diwa nito. balitang-kutsero 9. Collantes. alilang-kanin 3. anak-dalita 5.matulungin (helpful) . Dalawa ang uri nito: a.taos-puso. balik-harap 8.Jose G. bantay-salakay 10.utusang walang sweldo. Kung araw. May mangmang na laging ang mata ay dilat At mayro’ng marunong na lagi nang bulag. Ngunit pagdilim na’t ang gabi’y masungit Ano’t ang simbahan ay lumalangitngit? . May mga m ayaman na dapat umiyak At may dukha namang magalak ang dapat. Ang asonansiya ay pag-uulit ng tunog ng isang patinig sa halip na katinig. T. indigent) . Ngunit ang hiwagang di-sukat malirip Kung bakit sa gabi lamang mamamasaid. . away (chaos. Pahiwatig na onomatopeya Ang suot ay puti’y may apy sa bibig Sa buong magdamag ay di matahimik.D. bukal sa loob 12.nag-iisang anak (the only child) 44 . Agoncillo.hindi tinatablan ng hiya (insensitive. . manggagawa (farmer.F. taksil sa likuran (double-faced person) . kahit magsaliksik Ang matandang ito’y hindi raw masilip. Ang buhay ng tao at sa taong palad Nasa ginagawa ang halaga’t bigat.T. Ang Lumang Simbahan MGA SAWIKAIN 1. bukambibig 13. agaw-buhay 2. balat-sibuyas 7. laborer) . fight) . Tuwirang onomatopeya Ikaw’y iniluwal ng baha sa bundok Hahala-halakhak at susutsut-sutsot. anak-pawis 4.madalas na sinasabi (favorite expression.gulo.mabuti sa harapan. shameless person) .hindi totoong balita (rumor) .maramdamin (oversensitive person) . Sa Dalampasigan 10) Asonansiya.magsasaka. bugtong na anak .mahirap (poor. Katindig. ang tao. pagkain lang (helper with no income) .naghihingalo (between life and death) . bukas ang palad 14. A. . tapat (sincere person) . Mamaril.Sa sinayaw-sayaw at hinalik-halik sa aking paanan Titik kang masigla ng lumang talindaw. topic) . balat-kalabaw 6. basag-ulo 11. Ang Buhay ng Tao 11) Onomatopeya.

lumagay sa tahimik . isang tuka . makati ang paa .magkatotoo sana (to wish that what’s been said will come true) 49.madaldal (talkative) 63.di makagiliwan (a person with whom one could not get along) 45. ginintuang puso .mag-aral ng husto (to study diligently) 50. itaga sa bato . makapal ang palad .magandang kalooban (kind-hearted) 25. bungang-tulog .sa isang iglap. vagabond) 27. mahabang dulang .mandurukot (a snatcher. mahaba ang buntot .payat na payat (very skinny) 19. di makabasag-pinggan . magdilang anghel . kusang palo .nagagalit (furious) 36.panaginip (dream) 17. kumukulo ang dugo .15.talkative) 21.maawain (compassionate) 42. mahapdi ang bituka .masipag (industrious. maaliwalas ang mukha . maitim ang dugo .maraming tao (overcrowded place) 24.iyakin (one who cries easily) 43. hardworking) 62. makapal ang bulsa .sakit sa balat (prickly heat) 16.masama ang ugali (bad character) 57. maanghang ang dila . penniless ) 18.bastos magsalita (vulgar person) 41. ilaw ng tahanan . mababa ang loob .masayahin (joyful person) 40. makalaglag-matsing . mabigat ang loob .taong di gagawa. makati ang dila .nakakaakit (enchanting look) 59.laging nasusunod ang gusto (spoiled brat) 51. kalapating mababa ang lipad .walang pera (poor. mahangin ang ulo . busabos (bum. madilim ang mukha .balik-harap (deceptive person) 22. daga sa dibdib . di mahulugang-karayom .nagugutom (hungry) 54. kisap-mata . kabiyak ng dibdib . isang kahig.asawa (spouse) 32. lumaki ang ulo . kapilas ng puso/dibdib .salbahe (evil person) 58. makapal ang mukha . mababaw ang luha . mabigat ang kamay . instant) 35.yumabang (someone who became arrogant) 39.sariling sipag (initiative) 37.ama (father) 26.tandaan (to remember something forever) 31. dalawa ang mukha . buto't balat .takot (worry. mabilis ang kamay .ina (mother) 29. fear) 20.mag-asawa (to get married) 38. isulat sa tubig .kasalan (wedding) 52. butas ang bulsa . sandali (in a flash.walang-hiya (shameless) 61.mayabang (boastful) 53. bungang-araw . mahina ang loob .mahinhin (very modest person) 23.kalimutan (to forget about it forever) 30.asawa (spouse) 34.mabunganga ( nagger.taong simangot (person with sullen look) 47. magaan ang kamay .babaeng may mahalay na hanapbuhay (prostitute) 33. maitim ang budhi .tamad magtrabaho (lazy) 44. di kakain (hand-to-mouth existence) 28. hampas-lupa .mahilig sa gala (one who is fond of going places) 45 .pangit ang disposisyon (in bad mood) 56. haligi ng tahanan .maraming pera (rich) 60.lagalag. dalawa ang bibig .duwag (coward) 55. mainit ang ulo . pickpocket) 46.madaling manakit (one who easily hits another person) 48. magsunog ng kilay .

matapang (strong-willed. sanga-sangang dila . daring) 67. nagbabatak ng buto . may sinasabi . pag-iisang dibdib .mabagal kumilos (sluggish) 103. pulot-gata .may magandang kinabukasan (one with bright future) 87.taong nagpapanggap (pretentious person) 110. pagkagat ng dilim . ningas-kugon .patay na (one who just died) 101.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 94. patay-patay . show-off) 97. matigas ang katawan . may likas na talino (a wealthy person. panis ang laway .nagtapat na nais pakasalan ang nobya ( a man who proposes) 91.madaling makarinig (one who easily hears the news) 78. putok sa buho .sinungaling (a liar) 112.mapagmataas (snobbish person) 82.64. stupid) 72.kuripot (miser. matalas ang mata .taong hindi palakibo (a very quiet person) 100. a talented person) 88.malas na tao (unlucky person) 109. may krus ang dila . samaing-palad . matalas ang ulo.taong pinagtaksilan ng asawa (person cheated by his/her spouse) 86. malamig ang ulo .hindi marunong magpatawad (unforgiving) 105. always complaining) 66. sampay-bakod .nainip sa kahihintay (impatient of waiting) 96.nagtatrabaho ng higit sa kinakailangan (one who works hard) 89.paglubog ng araw (twilight) 98. malawak ang isip .walang trabaho (someone who is jobless) 90. malakas ang loob .hindi pangmatagalan (not lasting. manipis ang mukha . matigas ang leeg .kumukuha ng hindi kanya (one who steals things) 70. nakapinid ang tainga .madaling umunawa (broad-minded) 69. stingy) 73.anak sa labas (child out of wedlock) 106.nagsasabi ng mga kuwento ukol sa isang tao (telling on somebody) 92. mataas ang lipad .malakas (strong person) 80.salawahan (a person who is unfaithful) 95. matigas ang buto . pusong-bakal .matakaw (glutton) 102.ayaw makinig sa utos o pangaral (stubborn) 83. mapurol ang utak .mahinang umunawa (narrow-minded) 65. makuskos-balungos . saling-pusa . may ipot sa ulo . malikot ang kamay .pagtatalik ng bagong kasal (honeymoon) 104.mayaman (rich) 93.mareklamo (hard to please.madaling makakita (sharp-eyed) 77.kasal (wedding) 99. nagbibilang ng poste .sariling tahanan (one’s own home) 46 .mayabang (snobbish.maganda ang sariling disposisyon (in good mood) 68.nakikitira (someone who is privileged to lodge/board for free) 111. may magandang hinaharap . utak . bolero (a fast talker) 84.tamad (lazy person) 81.mahusay mangusap. sariling pugad .matalino (intelligent) 79. namuti ang mata .mayaman. masama ang loob . maputi ang tainga . nagpupusa . nagbukas ng dibdib . patay-gutom .nagdaramdam (one with ill-feelings against someone) 74. sampid-bakod .pansamantalang kasali (temporarily included in a game or work) 108. matalas ang dila . sakit ng ulo . nakahiga sa salapi . arrogant) 75. matamis ang dila . pantay ang mga paa . namamangka sa dalawang ilog .mahiyain (shy) 71. matigas ang ulo .bobo (dumb.nakapanghuhula (one who could foretell an event) 85.masakit mangusap (one who talks offensively) 76.nagbibigay ng problema (troublesome) 107. matalas ang tainga . makitid ang isip .

Ang sakit ng kalingkingan. Nasa Diyos ang awa. pag dinaan sa tiyaga. God proposes and man disposes. dagdagan ang gawa. Talk less. tawang-aso .salita lamang. hindi tunay sa loob (insincere words) 121. Pag may tiyaga. malupit (heartless) MGA SALAWIKAIN (Note: Literal English translations are rendered for some. Walang mahirap na gawa.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 114. Forthrightness creates lasting friendships. damdam ng buong katawan. Treat others as you want to be treated. walang-puso . mapaghanap ng mali (fault-finder) 119. 5. talusira . nasa tao ang gawa. while others are based on implied meanings or corresponding English versions). one explanation is enough. Walang tutong sa taong nagugutom. Any food tastes good to a hungry person.nangmamaliit (person who sneers) 120.pasasalamat (debt of gratitude) 123. takaw-tulog . utak-biya .113. useless) 125. 2.mahilig matulog (lazy person who always wants to stay in bed) 115. tulak ng bibig . Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluwat. may nilaga. walang-kuwenta . huwag mong gawin sa kapwa mo. 11. Pag di ukol. 7. 47 . 1. 6. di bubukol.maraming nakikita. Things will not happen if they are not meant to be.bobo. sukat ang isang salita. Ang masama sa iyo. 4. tatlo ang mata . Ang panahon ay samantalahin sapagka’t ginto ang kahambing. taingang kawali . Sa marunong umunawa. talusaling . To one who listens and understands. Patience will yield results.walang kamatayan (immortal. There is no difficult undertaking if done patiently. Bawasan ang salita.walang halaga (unimportant. Time is gold. act more. 9. 3. utang na loob . brainless) 122.madaling magbago (person who easily changes) 118.manipis ang balat (very sensitive person) 117.walang habag. walang-hanggan .paglubog ng araw (twilight) 116. The pain in the little finger can be felt by the whole body. forever) 124. mahina ang ulo (stupid. takipsilim . 10. 8.

12. Ang kapalaran ko di ko man hanapin, dudulog, lalapit kung talagang akin. My fate will come to me even without searching for it. 13. Ang kabutihan ng ugali ay lalong higit sa salapi. A good character is better than money. 14. Pahiran mo muna ang sariling mantsa, bago mo punahin ang uling ng iba. Before you crticize others, make sure you do not have the same faults. 15. Mas masakit ang sugat na katha ng dila. Unkind words can hurt more than physical pain. 16. Hinuhuli ang isda sa bunganga; ang tao, sa salita. A fish is caught by the mouth; a person by what he says. 17. Ang tapat na kaibigan ay higit pa sa kayamanan. A faithful friend is more valuable than material riches. 18. Pag wala ang pusa, piyesta ang mga daga. When the cat is away, the mice celebrate. 19. Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, di makararating sa paroroonan. One who does not look back at where he came from, will not reach his destination. 20. Magsisi ka man at huli, wala nang mangyayari. Don’t cry over spilt milk. 21. Kapag may isinuksok, may madudukot. When you save, you will have something when you need it. 22. Kung ano ang puno ay siyang bunga. A tree will bear its own fruits. 23. Aanhin pa ang damo kung patay na ang kabayo? What is the use of the grass if the horse is already dead? 24. Madaling tuwirin ang kawayan pag mura pa at di magulang. It’s easier to straighten a young bamboo plant than a mature one. 25. Sa isang pintong masarhan ay sampu ang mabubuksan. For every door that closes, ten more will open. 26. Di man magmana ng salapi, magmana man lang ng mabuting ugali. One need not inherit wealth provided he inherits good manners. 27. Magbiro ka na sa lasing, huwag lamang sa bagong gising. You may pester a drunken person, but not one who just woke up. 28. Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa. A man that talks too much accomplishes little.

48

29. Kung sino ang pumutak ay siyang nanganak. He who cackled is the guilty party. 30. Tulak ng bibig, kabig ng dibdib. The mouth speaks the opposite of what the heart feels. 31. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. A broom is sturdy because its strands are tightly bound. 32. Ang tunay na kaibigan ay nakikita sa kagipitan. A friend in need is a friend indeed. 33. Kung may itinatanim, may aanihin. If you plant (a seed) and nurture it, you’ll reap the harvest in the future. 34. Huli man daw at magaling ay naihahabol din. It is never too late to offer anything that is good. 35. Ang taong nagigipit, sa patalim kumakapit. A desperate person will hold on to a knife’s edge. 36. Ang kalusugan ay kayamanan. Health is wealth. 37. Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo. A person who is outwardly calm has anger raging inside. 38. Ang mabigat ay gumagaan kung pinagtutulungan. A heavy burden is lightened if everyone helps. 39. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga. Spend lavishly and you end up with nothing. 40. Ang buhay ay parang gulong, minsan nasa ibabaw, minsan nasa ilalim. Life is like a wheel, it has its ups and downs. 41. Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, daig pa ang malansang isda. He who does not love his own language is worse than a smelly fish. 42. Ang umaayaw ay di nagwawagi, ang nagwawagi ay di umaayaw. A quitter never wins, a winner never quits. 43. Pulutin ang mabuti, ang masama ay iwaksi. Emulate what is good, discard what is bad. 44. Ang taong maganda ang asal, minamahal ng kasamahan. A kind and good-mannered person is well-loved by those around him. 45. Ang taong mapagtanong ay madaling dumunong. A person who asks, learns more quickly. 46. Ang pili ng pili, natatapat sa bungi. One who is choosy could end up picking the worst. 47. Ano man ang gawa at dali-dali ay hindi iigi ang pagkakayari.

49

Haste makes waste. 48. Mainam na ang pipit na nasa kamay kaysa lawing lumilipad. A bird in a hand is worth two in a bush. 49. Mas malakas ang bulong sa sigaw. A soft gentle request has more power than a loud command. 50. Aanhin mo ang palasyo, kung ang nakatira ay kuwago. Mabuti pa ang bahay kubo, ang nakatira ay tao. The house does not make a man. Even a palace is nothing if those who live in it don’t have etiquette. 51. Lalong gaganda ang kinabukasan kung tayo ay may pinag-aralan.ves a better future Education gives a better fture. 52. Pagkapawi ng ulap, lumilitaw ang liwanag. Behind the cloud is a silver lining. 53. Ang pag-aasawa ay hindi biro, di tulad ng kaning iluluwa kung mapaso. Marriage isn’t a joke. It isn’t like food that you can spit out when it’s too hot to chew. 54. Walang manloloko kung walang magpapaloko. There will be no cheater if no one allows himself to be cheated. 55. Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot. Try to make ends meet. 56. May tainga ang lupa, may pakpak ang balita. The earth has ears, news has wings. 57. Kung ano ang tugtog ay siyang sayaw. Dance with the music. 58. Huwag kang magtiwala sa di mo kakilala. Never trust a stranger. 59. Ang taong walang pilak ay parang ibong walang pakpak. A person who has no money is like a bird without wings. 60. Walang matigas na tinapay sa mainit na kape. No bread is too hard for hot coffee.
[*Source: Atilio V. Alicio. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla, California, 2007]

~ END OF NOTES ~

50

& Nina Hyams [2003]. Tiango [Binagong Edisyon 2003]. Philippines. Philippines. Diaz-Rico. Teresita V. The Crosscultural. [2001]. Ronald [1993]. K. Alicio. Sandigan. Makabagong Balarilang Filipino. Santiago. Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory.: Quezon City. Penguin Books: England. Thomson & Heinle: United States of America. California. Filipino. Advanced Filipino for Filipino Speakers (Reader). Robert Rodman. Fromkin. Peter [2003]. Inc. New Jersey. [Ikatlong Edisyon 2005]. Inc. Hawaii. Blackwell Publishers. An Introduction to Language. Blackwell 51 . Massachusetts.: Malden. Blackwell Publishers. Trudgill. California. Spanish.UCSD Bookstore: La Jolla. Malaysia. Rex Bookstore: Manila. Investigating Language: Central Problems in Linguistics. Atilio V. Stork [1976]. University of California Press: Berkely & Los Angeles. What is Linguistics? Prentice-Hall. Language Phrases in English. Inc. & Resty M.: Malden. Crystal. Language.* TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA * R E F E R E N C ES Alicio. R. Dictionary of Language and Languages. Filipino Basic Course Notes [1997]. Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla. [2007]. Atilio V. David. Victoria (Editor) [2000]. Elgin. R. C. Cena [1990]. California. Lynne T. University of Malaya Press: Kuala Lumpur. Ikaapat na Taon. Hartmann. Allyn & Bacon: Massachusetts. Inc. Oxford University Press Inc. Modern Tagalog. Filipino Linguistic Analysis (Reader). A Glossary of Sociolinguistics. Dillague. Paul & Fe T. Bahasa Melayu. Nora M. Ramos. Massachusetts. Weed [1995]. Hudson. Phoenix Publishing House. Alicio. California. [1992]. et al. Imprints . Atilio V.: New York. & Kathryn Z. Grover [2000]. Dictionary of Language and Linguistics. Victoria. Fromkin. Wardhaugh. University of Hawaii Press: Honolulu. & Norma G. and Academic Development Handbook: A Complete K-12 Reference Guide. Alfonso O. Schachter. Halsted Press Book: United Kingdom. [2009]. Tagalog Reference Grammar. & F. Otanes [1972]. Defense Language Institute Foreign Language Center: Presidio of Monterey. Suzette Haden [1979]. Essential Introductory Linguistics.

2. hinog c. isayaw a. simple b. nilipatan c. kontra d. tulugan c. 2. singyaman d. ka b. masisipag c.Publishers: United Kingdom. singbait c. dinuguan d. sinayaw b. 11. 9. kaklase a. paa a. 18. 13. lumindol c. akin a. prito c. pagbasa c. busog b. matatalino d. kainan b. siguro c. diwata b. pag-asa d. nipalitan d.wikipedia. kanila d. sayawin d. ganda a. niya c. 1. iyo b. alaala c. sinuman b. Website: "http://en. binalot c. ganda a. umulan a. paruparo d. binasa d. talaga d. sing-ikli a. pagtuturo a. kuko d. sibuyas c. singhaba b. bingi d. kumpol b. 20. nilapitan a. payat b. ikaw d.org/wiki/Tagalog_language" MGA PAGSASANAY A. 12. 17. saging a. tayo c.org/wiki/Languages_of_the_Philippines" Website: "http://en. kumulog d. 3. inuman c. bulag b. a. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. 14. 8. Naminsala na naman ng mga panamin ang malakas na bagyo. pipi b. binili a. 4. lahi d. Ibigay ang salitang-ugat ng salitang nasalungguhitan. 6. sumayaw c. 52 . laruan a. binigay b. 19. 1. buwig a. bumaha b. 15. anuman d. alinman a. bait c. nilapatan b. 5. 7. totoo b. bulaklak b. malalaki a. puno c. sentro a. pilay c. 16. lutuan d. busog d. palad b.wikipedia. balimbing d. kamay c. Ang mga paningit ay nagsisilbing pampahaba ng mga pangungusap. mamamayan B. kayo a. ubas b. 10. siyanga a.

12. (T)ama o (M)ali? _______ 1. pananamit at iba pang bagay. C. 5. Maraming nanghihinayang sa kanyang maagang pagpanaw. 24. 16. Hindi sila nagkakalayo sa kilos. Ang opisina nila ang naatasang mamahagi ng mga pagkain at damit. Matutulungan kaya sila ng pamahalaan sa kanilang problema? 23. Padabog na tumindig si Gng. Nakanino ang payong itim? _______ 4. Binigay ba ni Jerry ang regalo? _______ 3. 21. Wala ba pasok samakalawa? 53 . Paano mo hihikayatin ang mamimili upang gamitin ang iyong produkto? 10. Narito ako’t nananahanan sa isang maikling panahon. 6. Ano nga ba ang mas mahalaga: kalusugan o karunungan? 15. 13. 20. Malinis at maganda ang kapaligiran sa Monterey. 14. 7. Ang lalaking napupusuan niya ay masalapi pala. Lahat halos ng tao ay nakararanas ng kahirapan. Ito raw ang dapat paniwalaan dahil ito ang tama. 17. Mayroon bang aalis kanina? _______ 5. 19. 11. Maka-Pilipinong mamamayan si Mang Carding. Kilala mo ba ang namimintanang taong iyon? 18. Lubhang taimtim sa loob ng binata ang panunuyo sa dalaga. May ubo ikaw? _______ 2. 4. Wala silang ginawa kundi mamasyal sa iba’t ibang pook. 9. Marami ang mga relikya noong pananakop ng mga Kastila. Salungguhitan ang lahat ng panghalip sa buong sanaysay. Nangangawit ba ang kamay mo sa pagsusulat araw-araw? 25. Morris at nakapamaywang.3. Ang batang nanalo sa paligsahan ay tumanggap ng gantimpala. Kahanga-hanga ang tribung naninirahan sa bundok na iyon. Kapansin-pansin ang kanyang pananabik na makita muli ang kapatid niya. 8. di ba? 22. Naglabas ng isang magandang artikulo ang manunulat ng paaralan.

_______ 37. sina Charles ito. Mayroon nang klase sila samakalawa. _______ 32. Linggo ang unang araw ng linggo. _______ 29. Mga may langaw sa mesa. Sige. _______ 46. Kasama na ba ninyo si tatay? _______ 19. _______ 34. _______ 25. ang kaklase ko. May nobyo nga si Liza. _______ 21. _______ 26. Mabango ang pabango. Sa mesa mayroong mansanas. Riyan nakatira si Carmen. Malilinis ang daliri ng bata. Kanino salamin ito? _______ 24. di ba? _______ 45. May maraming kendi sa kahon. _______ 30. Maingay ba ang itong mga bata? _______ 44. Si Angelo ang presidente ng samahan. _______ 47. Rey at Pearl? _______ 15. _______ 11. _______ 14. ano? _______ 22. Mayroon ng ngipin ang sanggol. Doktor itong kapatid niya. _______ 39. Maalat nga ang prito isda. ibon iyon. Nasaan siya pupunta? _______ 8. Matatamis ang mga iyon. Hulyo ang pangpitong buwan ng taon. Disyembre ang paborito kong buwan. _______ 42. _______ 48. _______ 12. Maganda sa kalusugan ang paglakad. _______ 16. Mayroon ka pang pagkakataon maganda. Ano ang mga iyon? Palagay ko. Sabado ba sa dadating na araw? _______ 33. _______ 40. _______ 10. Malaki sa akin ang pantalon na ito. Mahirap ang buhay. Pupunta kami sa isang malaking salo-salo. _______ 13. Mabango na bulaklak iyan. _______ 18. Ikaw po ba ang guro namin? 54 . Mayroong bang mga bulaklak sa paso? _______ 9. _______ 31. _______ 35. _______ 28. Mayroong ibon sa puno. Nasa ikalawa hanay si Menchie. _______ 36. Wala ba tayo pahinga mamaya? _______ 27. Nasa ibabaw ng mesa ang dilaw bulaklak. Susulat siya sa iyo kamakalawa. diyan na kayo. _______ 23. Mabaho ang basura? _______ 41._______ 6. Tess. Wala rin kami klase ngayon. Kumusta ka po? _______ 7. Anong laman ng kahon na iyan? _______ 43. Magkaklase ba sina Jay. _______ 17. _______ 38. Ilan kapatid mayroon ka? _______ 20.

kukunin) mo sa ilalim ng mesa? 17. lutuin)? 7._______ 49. Salubungin) mo sila sa tapat ng Mall. Nasaan) matutulog ang pulubing iyon? 30. (may. mayroon) ka bang pupuntahan bukas ng tanghali? 29. kamag-anak) niya? 24. 22. Ano po ba ang pangalan (ninyo. hatiin) ninyo ang keyk na iyan? 21. Dapat (bumili. 35. Kailan ka (humanda. (Umuwi. Ang pagong mabagal ay natalo. 15. ikaw) pang gustong inumin? 25. sumakay) siya sa eroplano. Ano? Mayroon (ka. Aling puno ang mas (mataas. Aalis (na po. Magkuwento) siya tungkol sa buhay niya sa Pilipinas. hintayin) sina Mara sa University Avenue. naghanda) ng isusuot ng kapatid mo? 32. 55 . Nagpasok) pa rin si Rudy kahit huli na siya sa klase. Maaari bang (maghati. (Nagbababa. (Nagkuwento. Iniuuwi) ang kuya namin sa probinsya kamakalawa. Luisa. (Salubong. 16. di ba? 33. 12. 6. 20. Anong mga prutas (ng. Hahanapin) pa nila ang nawawalang hikaw. ibinayad) mo sa upa ng bahay? 4. ang) dapat nating kainin araw-araw? 14. 3. (Humanap. 31. Nagbabasa) si Vicky ng diyaryo tuwing umaga. di ba? 13. Masisipag) din ang aking pinsang taga-Sacramento. (Pumasok. _______ 50. 8. (Nag-alis. (Kay. (Saan. 2. Opo. 36. Amanda. (Binabasa. Nag-alis) ni Nena ang tsinelas niya bago umakyat sa poste. (Aalisin. 18. (Pinapatay. 5. 1. Sa) Sarah nga ang damit na iyon. (Kumain. Bukas ng gabi pa nga raw sila (luluto. matangkad)? 27. 26. mamayang) umaga. Tumawag) niya ang kanyang kaibigan kanina. Mayroong) pang sasabihin sa kanya si Philip. Ibigay ang tamang sagot. Pang-ilan pala si Melissa sa (mag-anak. Puwede bang kayo na lang ang (magluto. ano uli ang (kukuhanin. Kailangan mong (hihintayin. Magkaibigan ba kayo nina Miko? D. Magkano ang (binayad. po pa). Nagpapatay) ba sila ng manok sa palengke? 34. 28. 19. Nagtanong) sila sa mamang naglalakad. Ibinalik) nila ang napulot na singsing sa bangketa. Sumuka si Lota nang (nagsakay. (Tinanong. Bumababa) sila ng mabigat na kama tuwing hapon. po na) kami. 11. (Masipag. magluluto). bilhin) ni Ernie ang magasing ito. (Bumalik. Kinain) si Hazel ng masarap na pagkain sa handaan. mayroon (pa po. (Tinawag. 10. 23. mo)? 9. Inalis) namin ang mga basag na bote sa sahig. (Mayroon. Mga turista raw ang dumating (kaninang.

sila c. 6. Pagluluto) ang hilig ni Mia. lutuin a. payat b. 17. bata a. 39. maulan d. a. ganda d. sampu c. Bisaya c. Kailangan (ng. kanina c. nila d. (Naglalaro. Ang tatay ang (tumira. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo.37. 2. pinto a. 10. Roxas c. 40. 15. maulop c. 16. hinihingi) ng tulong sa iyo? E. kumain a. Aguinaldo d. dalawa d. lima a. nagdala) ng ibang pagkain noong Biyernes. mabango c. kahapon a. laruin b. nang) magpahinga ang pasyente. 46. kagabi d. arawan c. 7. malasa b. mag-iisda c. 50. 48. 4. 9. nagtayo) ng samahan ng mga estudyante? 41. (Mayroong. tauhan b. (Magsalita. Nagluto) na naman si Sheryl ng paborito niyang pagkain. Nagtapon) ng ale ang lumang telebisyon nila. 11. mahangin a. bibili a. (Pagluto. Umawit) nina Myra at Jeremy ang `Dahil sa Iyo’. maasim c. maglaro c. Kastila c. 1. kinain d. (Itinapon. 3. 14. ka b. Mabini d. 44. sahig d. Gustung-gusto ni Julius ang lugar (na. Si Danny ba ang (tumayo. malansa a. magtrabaho d. mangingisda a. Si Alex ang (dinala. lingguhan d. mahal c. bintana b. 8. 43. siya a. sumulat b. nagtira) ng isdang bangus sa mesa. sasayaw d. magbiyahe b. (Inawit. 5. sipain 56 . 38. (Niluto. mamamalengke d. kanluran c. Balagtas c. Ilalagay) ni Monica ang tuyong dahon sa basurahan. mayaman b. buwanan a. manunulat b. Nagsalita) si Grace sa harap ng mga kaklase niya. 13. bumasa c. mauhaw b. masarap a. Pilipino b. nilaga a. bukas b. Bonifacio b. Mayroon) salu-salo ngayon sa bahay nina Alyssa. umakyat d. 42. ng) ito. 47. aalis b. mapanghi d. (Maglalagay. silangan b. 45. Quezon b. timog d. 49. mapakla d. pangatlo b. magbisita a. 12. Recto a. Nilalaro) ng nanay ang kanilang bunsong anak. tanungin c. bakuran c. 18. Bakit siya (humihingi. Rizal a. Hapon d.

tagsibol d. nagtutulog d. gatas a. roon b. laruan d. pakwan d. niya a. magutom c. itim b. ninyo d. simbahan c. nang 21. kailangan b. labinsiyam b. 30. mo d. talong b. karne b. binili c. hindi b. aiskrim a. kanila c. 38. 57 . lapis c. kaibigan b. pula d. palay c. ni c. ako c. mamaya c. matutulog c. tag-ulan c. kanin a. sa a. 20. tag-init b. 25. 36. ka a. 31. sana c. 43. Las Piñas d. umaamin d. isda c. karne b. kanina b. guro c. siya b. Bataan c. kanya d. nina d. bibilhin d. a. kina b. 22. 44. 32.19. 37. San Juan b. 45. 40 41. 23. bigas d. pulis a. bisita a. kay c. Makati a. natulog a. ng b. dapat a. maaari d. 26. nasa b. aamin b. larawan d. kape c. dito c. mangga c. ibabalita b. 35. doon a. ibili b. inuman b. Ibigay ang wastong pandiwa. paliparan b. 34. mahina d. 27. malambot b. aklatan a. a. 42. inamin c. kulang d. sayawan a. kayo b. ibalita d. kamakalawa d. 28. binyagan c. taga-saan d. berde a. 29. tsokolate d. amin a. bawal c. ubas a. noon d. labintatlo a. taglamig a. papel d. umamin c. 39. bilhin a. kagabi a. 33. natutulog b. kusinero d. huwag a. labinpito d. 24. upuan b. sina d. labingwalo F. ko c. ibinalita c. atin b. puti c. serbesa b. magaan a. gulay d. balitaan a. saan a. nasaan c.

(Nagpatay. 16. 2. Nag-alis) siya ng kanyang sapatos bago pumasok ng bahay. (Papasok. 20. Ako lang ang (balik) sa probinsiya sa Linggo. (Basa) ka ng leksyon mo para bukas. 4. 6. maghahanda) ng maraming pagkain para sa kasalan? 4. Susuka) na naman ang pasyente kagabi. 13. 14. 18. Sumakay) si Tito ng isa pang pasahero sa dyip niya. Mag-uuwi) ang nanay ng mga prutas galing sa Laguna. 20. Gusto mo bang (kuha) natin itong pabango? 2. Gusto kong (dilig) ang mga halaman tuwing hapon. magtatayo) ang alkalde ng bagong pabrika sa nayon? 10. 13. 3. Gusto nilang (kain) ng pulutang kaldereta. 11. Ilang taon kayo (tumira. (Pumasok. 7. Pumatay) ba sila ng baboy para sa piyesta? 5. (Tawag) natin ang batang iyon mamaya. Magsasama) ka ba sa amin mamayang gabi? G. 6. 10. magtayo) sa harap ng klase. (Punas) niya ng tuyong basahan ang mesa. (Nagsuka. mag-aalis) sila bukas? 15. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwa. Kami raw ang (sasalubong. 17. (Hiram) si Dante ng timba sa kabahay niya kagabi. 16.1. 19. (Hingi) ko ang tulong ng kapitbahay namin kagabi. 1. Palagi kong (sulat) ang aking mga magulang. Sa Linggo pa ako (linis) ng banyo namin. Kailan ka (magpapalit. Ayaw niyang (tumayo. Ano naman ang (gawa) mo noong bakasyon? 17. (Tumawag. (Nagtira. nagtira) sa Pilipinas? 19. (Sauli) ni Mariel ang biniling relo. magsasalubong) sa mga bisita sa paliparan. 15. Anong oras kaya (aalis. 8. (Umuuwi. Magpapasok) na ba kayo sa darating na Lunes? 18. 3. 11. Nag-uuwi) siya sa probinsiya tuwing Pasko. Kailan (tatayo. 5. papalit) ng gulong ng kotse mo? 14. (Umalis. 58 . Sino ang (hahanda. Sardinas ang gusto kong (bukas). Nagtawag) ako sa kanila upang bumati noong Bagong Taon. 9. Siya ang (dala) ng pagkain samakalawa. (Tapon) ko na ang mga basag na baso’t tasa kanina. (Tumatabi. (Nagsakay. (Arkila) ni Allan ang maliit na bangka. bumababa) ng bandila tuwing hapon? 7. 8. (Uuwi. (Lagay) ng pulis ang baril niya sa loob ng bag. Ano pa ang gusto nilang (sabi) sa atin? 12. Punta tayo sa programa kasi (sayaw) si Karen doon. Sino ang (nagbababa. Nagpasok) ang manedyer ng lima pang guwardiya sa kompanya. 9. Tumira) ang tatay ng ulam na isda para sa mga anak nila. (Sasama. 12. Nagtatabi) ang mga bata tuwing may dumaraang sasakyan.

_______________ 17. Perez ng mga damit at sardinas sa plasa. _______________ 9. _______________ 15. (Sakay) pa ba ng ilang pasahero ang drayber ng bus? _______________ 11. _______________ 1. _______________ 4.o mag-. Tayo ang (salubong) kina Rose sa istasyon ng bus kagabi. (Abot) si Gng. (Salubong) sina Tonyo at Selya sa tindahan araw-araw. _______________ 12. _______________ 20. (Patay) ba sila ng baka noong nakaraang piyesta? _______________ 6. _______________ 19. Puwede raw kaming (tuloy) sa kanila kahit kailan. Kaya (tae) ang bata dahil sa masamang nakain niya. (Pasok) ang mga bisita sa kabilang pinto mamaya. Saan (tayo) kagabi ang dumating na mga turista? _______________ 3. (Uwi) kanina ang kuya ng siopao mula sa isang handaan. sabi ni Martin sa kagalit niyang kapitbahay. (Pasok) si Mandy ng isang bagong kaklase sa samahan nila. _______________ 10. 59 . Kailangan mong (tabi) ng pera sa katapusan ng buwan. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwang um-/-um. Hindi ka dapat (tawid) ng riles kapag may dumaraang tren. _______________ 21. (Tira) si Laika sa mga pinsan niya noong isang taon. _______________ 5. (Sakay) ba sila ng Amtrak patungong Irvine? _______________ 13.H. Kami rin ang (tabi) ng ulam sa mesa kamakalawa. _______________ 7. _______________ 16. (Lipat) na sina Mang Fred ng mga kagamitan nila mamaya. (Handa) ka. Hindi ka dapat (sakay) sa tumatakbong dyip. _______________ 14. _______________ 18. Sino ang (baba) ng basura kaninang umaga? _______________ 8. _______________ 2. Hindi ko alam kung saan (suot) ang mga bata.

(Alis) pala sila nang maaga kamakalawa. _______ 5. (Uwi) siya kaagad sa kanila pagkatapos ng eksamen. Bakit pa hindi nagpapahinga ang bata? 60 . Kailan pala kayo (tira) sa bagong bahay ninyo? _______________ 26. di ba? _______________ 29. Bawal pala kumakain sa bus. Magpabigay ka ng pera kay Rosa kay Maria. Mga sagot ko iyon. _______________ 23. Nagtratrabaho ang kuya namin sa pabrika. _______ 1. Ayaw ni Flelix (labas) ng maraming pera sa kasino. _______ 17. Saan ka (sakay) mamaya pag-uwi mo? _______________ 32. _______ 12. _______ 4. Gusto mo bang (alis) ngayon din? _______________ 24. _______ 16. Maysakit si Nida kaya (palit) sa kanya si Lanie. _______ 6. _______________ 35. _______ 9. Dapat ka bang (suot) ng kuwintas at relo sa iyong trabaho? _______________ 28. _______ 8. _______ 18. _______ 3. Lima ang mga libro niya. Noong isang araw (tawag) si Kelly para batiin ako. _______________ 33. Kilala niya si Ruth na mananahi. _______ 15. _______ 14. Nasaan ang kotse mo? Sa garahe namin. _______________ 31. Si Fatima ang anak ni Mariang masipag. Si Jerry raw ang dadala ng pulutan mamaya. _______________ 30._______________ 22. _______ 11. Anong oras ba (baba) ang eroplano kaninang umaga? I. Bakit ayaw mong (bili) ng isda sa mag-iisdang iyan? _______________ 34. (Sama) si Pearl sa mga kaibigan niya sa piknik kamakalawa. Kailangang lider si Juan. (T)ama o (M)ali?. Tagahugas siya sa restawran. Noong Lunes ka ba (palit) ng medyas mo? _______________ 27. Mga sampung libro ang binili ko. _______ 13. Gusto niyang kumakain ng sinangag sa almusal. _______ 7. Huwag mo naman akong takutin. Kailangan mo pa bang lapis? _______ 10. Nanggulat siya ng mga kaibigan niya. Si Jose ang kapatid niya? _______ 2. (Sama) ba ang ilang kaibigan mo kaninang tanghali? _______________ 25.

_______ 37. Aayusin namin iyan ngayon-ngayon din. May binigay ba siyang pasalubong sa iyo? _______ 29. Ikinatuwa ng itay ang pagtulong sa akin ng mga kapitbahay namin._______ 19. Pinagdalhan ng mga sugatan ang ospital sa nayon. Layon [L]. _______ 41. _______ 39. _______ 50. _______ 20. Gagawin ko ang lahat nang ito para sa iyo. Pahirin mo ang putik sa mukha niya. Makabago na ngayon ang mga kabataan. J. Kumuha siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas. Anong oras dadating ang mga kaibigan ni Cindy? _______ 24. Magkaibigan pala sina Bert. Pinagsayawan ng cha-cha ng mga kalahok ang programang `Eat Bulaga’. _______ 46. Mag-iisda ba ang pinsan niya? _______ 25. Ipinanghambalos niya sa aso ang hawak na patpat. ______ 1. ______ 4. _______ 22. Ooperahin sa puso ang kapatid niyang bunso. Nagmamadali siyang nagbaba sa tulay. _______ 30. Bakit hindi mo subuking patakbuhin ang kotse? _______ 33. Kagamitan [K]. _______ 31. Ayaw ng mga kapatid niya si Cesar. Rey at Vic. Bilisan mo para makaalis tayo ng maaga. _______ 47. Anong gamot na pangtulog mayroon ka? _______ 48. ______ 3. Nakanino ang sanggol? _______ 21. Totoo bang aalisan siya ng mana? _______ 36. Humingi ng payo si Jackie kay Kuya Mar tungkol sa kanyang problema. Huwag ninyo pitasin ang bubot pang bayabas. _______ 27. Nakita mo ba ang mga nandurukot sa bus? _______ 44. _______ 32. _______ 45. Dala na niya ang lahat ng papel na pipirmahan. Pahiran mo ng mantekilya ang pandesal. Walisin mong mabuti ang bakuran. Ayaw niyang haluin ang kanyang niluluto. Tingnan mo kung saan siya pupunta at sundin mo. _______ 38. ______ 2. Ganapan [G]. _______ 35. Bibilhan ko ng matibay na kandado ang pinto. Saan nga pala nagtratrabaho ang kuya mo? _______ 23. _______ 43. Ipinagluto ng nanay ang kanyang mga bisita. ______ 7. _______ 26. Sumuot siya ng tuksedo para sa kasalan. Wala siyang ginawa kundi tumawa ng tumawa. Nasaan ang tindahang binibilhan mo ng alak? ______ 6. Matatalino pala ang bagong klase nila. ______ 8. Sanhi [S]. Yari sa narra ang pinto ng kanilang bahay. 61 . Kumain na tayo para makakarating tayo kaagad sa istayson. _______ 40. ______ 5. _______ 42. May baong tinapá ang bata. Ibigay ang tamang `fokus’ ng pandiwa: Tagaganap [T]. _______ 49. Tagatanggap [TG]. Ayaw mo bang kuhanin ang murang damit? _______ 34. _______ 28.

______ 18. (G) ____________________ 14. ______ 16. (T) ____________________ 15. (Takip) niya ang plato sa pagkain. (TG) ____________________ 8. (Lungkot) ni Daisy ang paghihiwalay nilang magnobyo. ______ 19. (Dasal) ni Lenie ang kaibigan sa pagkakasakit nito. Ibibigay niya ang salaysay sa pulisya. K. Mula noon. (TG) 62 . (Bigay) siya ng karangalan bilang `cum laude’. (K) ____________________ 10. (Tiis) siya dahil nais niyang makatapos ng pag-aaral. (Hiwa) ng sibuyas ang matalim na kutsilyo. (T) ____________________ 13. (G) ____________________ 2. ____________________ 1. ______ 17. (K) ____________________ 11.______ 9. (TG) ____________________ 19. (Sama) siya sa barkada sapagkat nalulungkot siya. Tinatakpan ng mga trabahador ang lahat ng butas sa daan. Pag-aralan natin ang magiging bunga ng ating pasiya. (S) ____________________ 18. (Tanggap) na niya ang pag-alis ng kanyang kapatid. (Patay) ng trabahador ang pagkabagok ng ulo niya. Ibigay ang pandiwa [pangnakaraan] ayon sa nakasaad na fokus. (S) ____________________ 20. Ikinalungkot ni Jenny ang hindi nila pagkikita. Isinayaw ng mga kalahok ang rhumba sa `Dancing With the Stars’. ______ 12. (TG) ____________________ 17. (Pasok) niya ang talyer na pag-aari ng kanyang kuya. (Aral) niya ang paaralang malapit sa kanila. (Dalangin) ni Dindo ang kaligtasan ng pamilya nila. (T) ____________________ 5. (S) ____________________ 9. (L) ____________________ 4. ______ 20. Bakit ka humihithit ka na naman? ______ 15. (Luto) niya ng ulam ang kanyang mahal na anak. Pinagdausan ng pulong ang bagong tayong entablado. (Daos) ng sayawan ang bahay nina Emil. (Luwas) si Tasyo sa Maynila para makipagsapalaran. (G) ____________________ 6. ______ 10.(G) ____________________ 16. Ipinagdala ng bulaklak ni Cherie ang bayani ng labanan. ______ 14. ______ 11. Ipinang-alis niya ng bisyong paninigarilyo ang pagsisipsip ng kendi. (T) ____________________ 3. Ikinuha nila ako ng iskolarsyip sa pamahalaan. ______ 13. (nobena) niya ang kanilang anak. Ihiningi ng payo ni Mel sa programang `MMK’ ang kanyang problema. (S) ____________________ 7. (Galit) ni Julia ang pagkatuklas sa katotohanan. (Tabi) nila ng pansit ang mga bisitang darating. (Tiyaga) sila sapagkat nais nilang umasenso. Ikinapanginig ng katawan ni Ross ang galit ng mga kawal. (TG) ____________________ 12. (Yamot) ng opisyal ang hindi pagsunod sa utos niya.

pati na rin ang iba pang katanungan ninyo.cset@gmail.END OFSCOPE: LINGUISTICS OF THE TARGET LANGUAGE Para patotohanan at malaman ang inyong mga sagot sa mga kaukulang Pagsasanay. ~Salamat! ~ 63 .com. pakipadala ang mga ito sa Moderator/Facilitator para makuha ang Answer Key sa ava.