Domain 2: Linguistics of the Target Language

Language Structures
POOK NG MGA PANGUNAHING WIKA SA PILIPINAS

“Ang hindi magmahal sa kanyang salita “He who does not love his language Mahigit sa hayop at malansang isda; Is worse than a beast and putrid fish; Laya ang marapat pagyamaning kusa So it has to be nourished Na tulad sa inang tunay na nagpala.” Like a loving mother does.”

Sa Aking Kabata `To My Fellow Youngsters’ ~ Jose Rizal (1861-1896) ~

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS

Click the page number to jump directly to that section. Note: Hold ctrl + clik on page number

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS...............................................2 Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya............................2 Wikang Filipino...........................................................................4 A. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA................................................7 B. PALABUUAN O MORPOLOHIYA................................................12 C. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS..................................................15 D. SEMANTIKA..........................................................................42 * TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA *..........................51

Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya

2

Pandarayuhan sa Pilipinas Ayon sa kasaysayan ng Kapuluang Pilipinas, noong mga unang panahon, nagdaan ang mga Indian sa mga pulo ng Indonesia sa Borneo at nakasapit sa ating pook. Nakarating din sa ating mga pulo ang mga Arabe na may dalang sulat at wikang Sanskrito. Nagsipaglakbay din sa Borneo, Palawan at Panay ang mga Siam (unang kaharian sa Cambodia). Nangagsiparito at nanakop sa mga tao rito ang mga Instik, gaya rin ng pananakop ng mga kaharian ng Madjapahit at Shri-Bisaya. Saka pa nandayuhan dito ang mga Kastila at pagkaraan ng ilang dantaon, sumakop naman sa atin ang mga Amerikano. Naghahanapbuhay na ritong una pa kaysa mga Kastila ang mga Hapones. Sa lahat ng mga lahi at bansang nasabi, nakapulot at nanghiram ng mga salita ang mga wika sa Pilipinas ayon sa karanasang panlipunan, pangkamag-anak, pampamahalaan at pangkabuhayang ating tinularan sa kanila. Ayon sa tsart na nasa Webster’s New International Dictionary (Merriam Company), ganito ang pagkakaugnay (o pagkakahiwa-hiwalay) ng mga wikang Malayo-Polinesya: I. Malay Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Malayo-Javanese
1. Pangkat Malay (Malay Peninsula, Sumatra, Borneo, Celebes, Nicobras, atb.) 2. Pangkat Javanese (Java, Madura, Sundra, atb.)

B. Sangang Tagala
1. Pangkat Tagala (Pilipinas) 2. Formosan (Formosa) 3. Malagasy (Madagascar) 4. Pangkat Cham-Selung (Cambodia, Malay Peninsula, Mergui Arkipelago)

II. Polynesian Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Sawairori
1. Pangkat Hawaiian 2. Pangkat Tahitian

B. Sangang Hahori
1. Pangkat Maori 2. Pangkat Samoa

III. Melanesian Subpamilya ng mga Wika

3

Tagalog Marindukihin. 4. Bikol Masbate. Melasenian o Fijian (Banks Islands. Akalanon. Bikol Sorsogon. Bikol Bato.Bikol Naga. Kinaray-a. Bikol Katanduan. Sugbuanong Negros. sa mga lalawigang bulubunduking gaya ng Baguio.) C. Bikol Buhi. atb. Tagalog Batangas. Sa Bisayang Sugbuanong . Sa Bisayang Hiligaynon . Pantikanon. Tagalog Tayabasin.Sugbuanong-Sebu. Ilokanong Ibanag at maraming mumunting Ilokanong Bulubundukin. atb. atb. atb.) Narito ang mga dyalekto sa loob ng iba’t ibang pangunahing wika: 1. atb. Tagalog Noboesihano. Mapa ng mga Bansang Timog-Silangan Wikang Filipino 4 . Palawanon. Micronesian o Tarapon (Caroline. Sa Tagalog -Tagalog Bulakan. Misina. Sugbuanong Bohol. 5. Fiji. Ilokanong Kagayan.Ilonggo. 3.A. atb. Sa Ilokano – Ilokanong Samtoy. Marshall) B. Tagala. 2. Bikol Legaspi. Kuyuan. Melano-Papuan (Kiriwina. Bikol Baao. Ladrone. Bikol Albay. Sa Bikol . Gilbertese.

nilagdaan ni Kalihim Jose E. 7 noong Agosto 13. Paano naging wikang opisyal ang Wikang Pambansa? Sa bisa ng Batas Komonwelt Blg. 134 na nilagdaan ni Pangulong Manuel L. mga 86% ng kabuuang sambahayan (household) ang nakapagsasalita ng Filipino. ang Ingles at Pilipino ang magiging mga wikang opsiyal. ang mga opisyal na wika ng Pilipinas ay Filipino at hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. 570 (Hulyo 7. at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago. ang Ingles at Pilipino ang magiging opisyal na mga wika.” 2. mga di-katutubong wika sa ebolusyon ng iba’t ibang baryedad ng wika para sa iba’t ibang sitwasyong sosyal. nakababasa. sa Metro Manila. ang Pambansang Punong Rehiyon. Tulad ng alinmang wikang buhay. Ano ang Wikang Filipino? Isinasaad ng Resolusyon Blg. s. na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Quezon noong Disyembre 30. 88% ang nakababasa nito. 1996]. Ingles. Bago ito tinawag na Filipino. Inihanda at ipinalimbag ng Komisyon sa Wikang Filipino: San Miguel. 1959 na nag-aatas sa paggamit ng katawagan “Pilipino” sa pagtukoy sa wikang pambansa upang maikintal sa wikang pambansa ang di mapapawing katangian ng ating pagkabansa. 1937. 1946. pasalita at pasulat. 1940) ang wikang pambansa ay ipinahayag bilang wikang opisyal simula Hulyo 4. anu-ano ang mga katawagan o pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa? Ang unang pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa ay “pambansang wika ng Pilipinas na batay sa Tagalog” sa bisa ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. Romero ng Edukasyon at Kultura ang Memorandum Pangkagawaran Blg.” 3. sa mga nagsasalita nito mula sa iba’t ibang sanligang sosyal at para sa mga paksa ng talakayan at matalisik na pagpapahayag. alinsunod sa rekomendasyon ng unang Lupon ng Surian ng Wikang Pambansa batay sa mga resulta ng mga pag-aaral na itinakda ng Batas Komonwelt Blg.” Ang kasalukuyang Konstitusyon (1987) ay nagtatadhana na “Para sa mga layunin ng komunikasyon at pagtuturo.” 4.1. 184. 1936. Ilang porsyento ng populasyon ng Pilipinas ang nakauunawa. Maynila. 83% ang nakapagsasalita at 82% ang nakasusulat. [Sanggunian: `Mga Tanong At Sagot Tungkol Sa Wikang Filipino’. Pagkaraan ng 20 taon ng paggamit at pagtuturo ng wikang pambansa. mga 92% ng mga mamamayan ang nakauunawa ng wikang Filipino. 92-1 (Mayo 13. 1992) ng Komisyon sa Wikang Filipino na ang Wikang Filipino ay “ang katutubong wika. Batay sa datos ng National Statistics Office noong 1990. ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika ng Pilipinas at. “At ang Konstitusyon ng 1937 ay nagtatadhana na dapat magsagawa ng mga hakbang ang Batasang Pambansa tungo sa paglinang at pormal na pagpapatibay ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging `Filipino’. nakapagsasalita at nakasusulat sa wikang Filipino? Ayon sa sarbey ng Social Weather Station at ng Ateneo de Manila University noong Pebrero 1990. PAGHAHAMBING NG WIKA NG MGA TAGAPULONG TIMOG 5 . Ang atas na iyon ay inulit sa Konstitusyon ng 1973 na nagsasaad na “Hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. At hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas.

& Bayombong. ari makadde ta angayanna. Tausug: Amu in di' maingat maglingi' pa bakas liyabayan niya. Nueva Vizcaya] 7. 10). Ibanag: I tolay nga ari mallipay ta naggafuananna. Cebuano: Kadtong dili molingi sa gigikanan. Kinaray-a: Kinarayan [Iloilo & Antique. Sulu Archipelago. Ivatan [Batanes Islands. 8). Tausug: Taw Sug. 9). Waray: Winaray o Leyte-Samarnon [Eastern Visayas: Samar. Suluk. Kapampangan: Ing e byasang malikid king kayang ibatan. T'boli. konna mandad od poko-uma riyon tod undiyonnan din. 7). "Tagabili" [South Cotabato. Western Panay] 4. Moro Joloano [Jolo. e ya makaratang king kayang pupuntan. Aklanon: Ro uwa' gatan-aw sa anang ginhalinan hay indi makaabut sa anang ginapaeangpan. di' magsampay pa 6 . Iba’t Ibang Salin Filipino: “Ang hindî marunong lumingón sa pinanggalingan ay hindî makararatíng sa paroroonan. Northern / Eastern Samar. saán a makadánon iti papanánna. Malaysia] 3. Bikol (Albay): Su indi tataw makarumdom nung ginitan. Tausog. Ginagamit sa Pilipinas ang unang labintatlong wika.Ihinahambing sa tsart na ito ang pitong salita sa labintatlong wika ng mga TagapulongTimog [Austronesians]. Southwestern Mindanao] A. 3). ay ahe makarateng ha lalakwen. 5). North of Luzon] 5. Sangil: Tao mata taya mabiling su pubuakengnge taya dumanta su kadam tangi."] 1). one Tagalog Bikol Cebuano Waray Tausug Kinaray-a Kapampangan Ilonggo Ilokano Ivatan Ibanag Gaddang T’boli Indonesian Hawaiian isa saro usa usa hambuuk sara metung isa maysa asa tadday antet sotu satu 'ekahi three tatlo tulo tulo tulo tu tatlo atlu tatlo tallo tatdo tallu tallo tlu tiga 'ekolu person Tao tawo tawo tawo tau taho tau tawo tao tao tolay tolay tau orang kanaka dog aso ayam iro ayam iru' ayam asu ido aso chito kitu atu ohu anjing 'īlio day araw aldaw adlaw adlaw adlaw adlaw aldo adlaw aldaw araw aggaw aw kdaw hari ao new bago ba-go bag-o bag-o ba-gu bag-o bayu bag-o baro va-yo bagu bawu lomi baru hou what ano ano unsa ano unu ano nanu ano ania ango anni sanena y tedu apa aha 1. 6). Bagabag. Ibanag [Cagayan in Northeast Luzon] 6.” [ "He who does not look back at his past. will not reach his destination. Eastern Leyte & Biliran] 2. Sambal Botolan: Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan. Ilokano: Ti saán a tumaliaw iti naggapuanna. Tboli: Tiboli. dili makaabot sa gipadulongan. Solano. indi makaabot sa adunan. 4). Kalimantan. Indonesia & Sabah. Obo Manobo: Iddos minuvu no konnod kotuig nod loingoy to id pomonan din. Gaddang [Central Isabela. 2). Sulu.

but there was no class..” He’s so competent / good / skillful. 4). Englog: English at Tagalog 1). Magsya-shopping ako sa mall mamaya. Let's make tusok the fishballs. 3). 3). Note: Fishballs are a Filipino delicacy. make paypay me naman o. Sorsogon) C. Mag-LRT ka papuntang school. kaso wala pa palang pasok. 11). Yakan: Gey tau mayam sibukutan. A. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA 7 . Waray-Waray: An diri maaram lumingi han tinikangan. Camarines Sur) 3).kadtuun niya. Masbate) 8). Naeban ika sadto sa sa-ran? (Iriga. Haloy ka duman sa saod? (Naga. di maulpot ha kakadtoan. Pagkakaiba ng Dyalekto [Rehiyon ng Bicol] Filipino: “Matagal ka ba roon sa palengke?” [“Were you there at the market for a long time?”] 1). B. You make hintay here while I make sundo my kaibigan.. 7). 6). Note: Cuento is a Spanish [account /story] which is also used in Tagalog. Nahihiya sila na mag-ask ng favor from you. Camarines Sur) 6). Albay) 4). I'm so init na. / Please call the driver. gey tau tekka kaditaran. please fan me now. Taglish: Tagalog at English 1). 2). kasi hindi mo na trabaho ito. Catanduanes) 5)./ Tell me the story about what happened. Uban ika adto sa saod? (Libon. You wait here while I fetch my friend. . Dugay ka didto sa palengke? (Ticao. / I'm so hot. Albay) 7). Natapos mo na ba yung homework mo? / Have you finished your homework? 2). Naegey ika adto sa sa-ran? (Buhi. because this isn't your job anymore. Huray ka doon sa saod? (Pandan. / I will shop at the mall later. Use the LRT (the Manila Light Rail Transit System) in going to school. I went to school. D. Awat ka didto sa plasa? (Gubat. Eley ka idto sa sed? (Oas. 4). They are shy asking a favor from you. Make cuento to me what happened. Camarines Norte) 2). 12). / Let's pierce [onto the stick] the fishballs. Na-print mo ba ang report? / Have you printed the report? 5). He’s so galing. Pakitawag ang drayber. 5).

(Sa palabaybayang Ingles. pakatal m. Ponemang Segmental • May kani-kaniyang tiyak na dami ng makabuluhang mga tunog ang bawat wika.k – g ŋ s l r y w h Glotal --. ang salitang plumber ay binubuo ng 7. ang /g/ ay isang makabuluhang tunog at ito’y tinatawag na ponemang segmental o ponema. pagilid m.w. Palatinigan o Ponetika Tungkol naman ito sa pag-aaral ng tunog ng mga salita at ang pagpapalabas ng mga ito.p ---b m ------. kahit na binubuo lamang ito ng 5 ponema sa transkripsyong: /plamer/). May 21 ponema sa Filipino: 16 katinig at 5 patinig.t. ----m.) o walang tinig (w. Pangngipin Punto ng Artikulasyon Panggilagid Pangngalangala Palatal Velar -----------.t.Palatunugan o Ponolohiya Tungkol ito sa pag-aaral ng kayarian o set ng mga tunog na bumubuo ng mga salita sa isang wika. pinalitan ang /g/ → dapat `must’]. (Santiago & Tiagnco: 2003) Ponemang Katinig Paraan ng Artikulasyon Panlabi pasara ---.t. [dagat `sea’: inalis ang /t/ → daga `rat’.? -- Patinig 8 . pailong m. malapatinig m.t -----d m ---------------- --.t. • Kaya.t. pasutsot w.) ang mga ito.t. • Makabuluhan ang isang tunog kung nag-iba ang kahulugan ng salitang kinasasamahan nito kapag ito’y alisin o palitan.t.t.t. Katinig • Maiaayos ang katinig ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at kung binibigkas nang may tinig (m.

r. g. g/. b. (Santiago & Tiangco: 2003) Ponemang Patinig mataas gitna mababa Harap i e Sentral a Likod u o Diptonggo • Mga diptonggo: aw. y. lumpya~lumpiya. t. isa lamang ang maaaring itambal dito . • Ang ‘iw’ sa `aliw’ ay diptonggo. t. At kung ang pangalawang ponemang katinig ay /s/. g/. ang unang ponemang katinig ay maaaring alinman sa mga sumusunod: /p.ang /t/. n. sentral. swerte~suwerte. baliw. Klaster Ang klaster (kambal-katinig) ay ang magkakabit na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. l. ay. kulay. na ang ikalawa ay laging alinman sa mga sumusunod na limang ponemang katinig: /w. oy at uy (hilaw. nasa gitna o mababa. m. k. Kung ang pangalawang ponemang katinig ay /l/. 9 . hindi na ito maituturing na klaster dahil mayroon nang dalawang pantig. b. likod at kung ano ang posisyon ng nasabing bahagi sa pagbigkas: mataas. k. h/. b. Sa klaster na ang huling katinig ay /y/ at /w/. k. l. iw.• Maiaayos din ito ayon naman sa kung aling bahagi ng dila ang gumaganap sa pagbigkas ng isang patinig: unahan. d. ang una ay maaaring alinman sa mga sumusunod na ponemang katinig: /p. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /r/. beynte. • Kapag ang isang klaster ay nagkakaroon ng singit na patinig. Matatagpuan ito ngayon sa lahat ng posisyon ng pantig: sa unahan at sa hulihan. ey. s/. ang una ay maaaring alinman sa /p. tuloy. mayr ibang baybay ito sa pamamagitan ng paglalagay ng isang tunog na patinig sa pagitan ng dalawang katinig: kweba~kuweba. d. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /w/ o /y/. s. aruy). Ngunit sa `aliwan’ hindi na ito maituturing na diptonggo dahil ang /w/ ay napagitan na sa dalawang patinig at ang pagpapantig ay a-li-wan. r. • • • • • Ang mga klaster sa posisyong unahan ng pantig ay limitado lamang sa dalawang ponemang katinig.

atbp. samantalang ang /b/ ay mayroon. ang kahulugan ng isang salita ay nababago sa sandaling ang isa ay ipalit sa isa: pato `duck’ (p → b) = bato `stone’. • Ginagamit ang pares minimal sa pagpapakita ng pagkakaiba ng mga tunog ng magkakahawig ngunit magkakaibang ponema. kard. • Ang /p/ at /b/ ay magkaibang ponema dahil kapag inilagay sa magkatulad na kaligiran (pato:bato). 10 .) Pares Minimal • Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad na magkatulad sa bigkas (maliban sa isang ponema sa magkatulad na posisyon). beysbol.Ipinapakita sa tsart ang maaaring kumbinasyon ng mga ponemang katinig na maituturing na klaster (Santiago & Tiangco: 2003): /p/ /t/ /k/ /b/ /d/ /g/ /m/ /n/ /l/ /r/ /s/ /h/ /w/ x pwersa x katwiran x kweba x bwelta x dwende x gwantes x mwebles x nwebe x lwalhati x rweda x swerte x hwes /y/ x pyano x batya x kyosko x gobyerno x dyalogo x gyera x myembro x banyo x lyab x dyaryo x syampu x relihyon /r/ x premyo x litrato x krisis x libro x droga x grasya /l/ x plato x klase x blusa x glorya /s/ x kutsara • Patuloy ang pagpasok ng mga salitang-hiram (Ingles) na karamihan ay may klaster sa posisyong hulihan ng pantig (iskawt. Sa pagkakaibang ito. • Ngunit binibigkas ang /p/ nang walang tinig. relaks. desk. nars. • Ang mga ponemang /p/ at /b/ ay magkatulad sa punto ng artikulasyon (kapwa panlabi) at magkatulad din sa paraan ng artikulasyon (kapwa pasara). drayb. nagiging magkaiba ang kahulugan ng dalawang salita.

tumutukoy sa lakas ng bigkas ng pantig: haLAman Antala (juncture) .• Sa kape:kafe. No. récord recórd Espanyol No es sabroso. • Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o ponema sa magkatulad na kaligiran. No. pru-tas • Binubuo na may klaster: KKP (tsi-ne-las). it’s delicious. hablo habló Palapantigan Bawat pantig ay may patinig (P) na kadalasan ay may kakabit na katinig (K) o mga katinig sa unahan. is-la. es sabroso. KKPK (plan-tsa). PKK (eks-tra). Hindi.tumutukoy sa haba ng bigkas sa pantinig ng pantig: Diin (stress) . • Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na /i/ at /e/ at sa /o/ at /u/. (Sa Ingles. Pormasyon ng Pantig • P – pantig na binubuo ng patinig lamang (payak): o-o. Ponemang Malayang Nagpapalitan • Ito ang magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na kaligiran ngunit hindi nagpapabago sa kahulugan ng mga salita. la-pis. a-la-a-la • KP – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan (tambal-una): me-sa. nasa magkatulad na kaligiran ang /p/ at /f/ ngunit hindi natin masasabing magkaibang ponema ang mga ito dahil magkatulad ang kahulugan ng kape at kafe.tumutukoy sa taas-baba ng bigkas sa pantig ng isang salita: kahápon (araw na nagdaan) → kahapón? (tanong) haLAman • • • Haba (length) . pu-so. malinaw na magkaibang ponema ang /p/ at /f/. KKPKK (trans-por-tas-yon) 11 . pin-to • KPK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan at hulihan (kabilaan): ak-tor. KPKK (re-port). sa hulihan o sa magkabila.tumutukoy sa saglit ng pagtigil na ating ginagawa sa ating pagsasalita: Filipino Hindi masarap. ang kahulugan ay nagbabago: mesa → ewan → • misa iwan oso boto → → uso buto May mga pagkakataong ang pagpapalit nakakapagbago sa kahulugan ng salita: lalake → lalaki raw → daw abogado opo ng ponema ay hindi → abugado → oho Ponemang Suprasegmental • Tono (pitch) . atbp). masarap. tulad sa mga pares minimal na pat:fat. plea:flea. mánggagámot manggágamót Ingles It’s not delicous. bi-na-ta • PK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa hulihan (tambal-huli): mul-to. a-ko.

’ Kaya ito’y dalawang morpema: [direktor] at [-a]. mabahay = 2 morpema: [ma-] unlapi [bahay] salitang-ugat mabahay = maraming bahay bahay = hindi na mahahati sa ba at hay (wala nang kahulugan) Anyo ng Morpema Maaaring isang makabuluhang tunog o ponema. 12 . ayaw + ko → ayoko Metatesis – pagpapalitan ng posisyon ng mga tunog sa isang salitang nilalapian (in → ni) l at n : linuto → niluto y at n : yinakap → niyakap B.+ loloko → manloloko Pagkakaltas ng ponema – nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ng hulapi. t]: pang.Pagbabagong Morpoponemiko Ang pagbabagong nagaganap sa anyong ponemiko ng morpema ay sanhi ng impluwensiya ng katabing tunog. Morpema • Ito ang pinakamaliit na yunit (na hindi na maaari pang mahati nang hindi nawawala ang kahulugan nito) ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. lapit → lapitan sabi → sabihin Pagbabago ng ponema – kapag nasa pagitan ng dalawang patinig ang d nagiging r ito. Antonia → Antonia. man-/pan. s.+ d. (Santiago & Tiangco: 2003) • Morpemang binubuo ng isang ponema.+ dakot → pandakot mang. • Ang morpema ay maaaring isang salitang-ugat o panlapi. Sa Ingles: morpemang pangmaramihang [s] sa boys: boy + s. Salitang-hiram (Espanyol): direktor ~ direktora [a]. isang panlapi o isang salitang-ugat. PALABUUAN O MORPOLOHIYA Tungkol ito sa pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng mga salita. [mang-/pang. sakit + -an = sakitan → saktan bili + -hin = bilihin → bilhin pili → piliin • • Paglilipat ng diin – nagbabago ng diin kung nilalapian. r. Sa mga pangalan ng tao: Lino → Lina.+ b. • Asimilasyon – pagbabago bunga ng tunog sa sumusunod na ponema. Ang ponemang /a/ ay makahulugang yunit na tumutukoy ng `kasariang pambabae.+ daya → mandaya • pang.> mam-/pam. p.+ bansa → pambansa mang. maki + daan → makiraan sagad + in → sagarin sabi + mo → kamo / ikamo • • Pagpapaikli ng salita – nagbabago at umiikli kaysa salitang orihinal. l.

Ang panlaping umay may kahulugang “pagganap sa kilos na isinasaad ng salitang ugat’: umaalis. atpb. • Ang ng ay nagpapakita ng kaugnayan ng nagbasa at tula. ang um. Ang salitang-ugat ay tinatawag na malayang morpema kung maaari itong makatayong mag-isa: takbo at bili sa tumakbo at binili. • Ang gitlaping -um.-an [magtawagan] na may kahulugang “gantihang pagsasagawa ng diwang isinasaad ng pandiwang sulat. bili. maka. ang sa ay nagpapakita ng kaugnayan ng tula at programa.ay laging nasa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig ng nilalapiang salitang nagsisimula sa katinig: tulong [tumulong]. i[itapon].[pagbili].” Morpemang binubuo ng salitang-ugat. Mga salitang payak at walang panlapi: sila. Binili ng nanay ang mga ulam na iyan.ay laging nasa unahan ng salitang-ugat na nagsisimula sa patinig: akyat [umakyat].” Ang mga panlapi ay tinatawag na di-malayang mga morpema dahil laging inilalapi sa ibang morpema: mag. Kaya ang distribusyon ng isang morpema ay ang kabuuan ng kontekstong puwedeng paggamitan nito sa wikang kinabibilangan. Mahirap pala ang eksamen ng mga sundalo. (panuring na paari) 13 . (pananda ng tuwirang layon) 2. takbo. May mga panlaping di-magkarugtong: mag-…. atbp. kahon.[maglaro]. pag. • Kailangan ang bawat isa sa kayarian ng pangungusap.ay nagsasaad na `ginagawa ang kilos ng pag-alis. dagat. sa at ang mga ay walang tiyak na kahulugan kundi nagpapalinaw ng kahulugan at gamit sa buong pangungusap.[makakain].” Analisis: • Ang mga katagang ng. Ang mga panlapi ay may kahulugang taglay. kaya bawat isa ay isang morpema. at ang ang mga ay nagpapakitang ang sumusunod na pangangalan ay nasa kauukulang palagyo. (pananda ng tagaganap ng pandiwang balintiyak) 3. • Uri ng Morpema 1) Morpemang may kahulugang leksikal 2) Morpemang may kahulugang pangkayarian “Nagbasa ng tula sa programa ang mga estudyante. kaya hindi puwedeng sabihing: “*Nagbasa tula programa estudyante. Nagluto ng adobo ang mga kusinero.” Distribusyon ng mga Morpema Ang mga morpema ng isang wika ay may mga tiyak na kaayusan o distribusyong sinusunod: • Ang unlaping um. siyam.• • • Ang morpemang binubuo ng panlapi. Ano ang gamit ng ng sa mga sumusunod na pangungusap? 1.

c) maylapi. • Ginagamnit ang alomorph na [pang-] (walang pagbabago sa anyo) kung ang inuunlapiang salita ay nagsisimula sa mga patinig o sa katinig. -um. At batay sa kayarian. at d) tambalan. [pam-] at [pan-]. lapis. mamaya • May mga salitang magkatulad ang baybay. • • Payak . t/ para sa [pan-]: pampito pambansa • pang-alis pangwalas pandikit pantaksi Tulad ng [pang-].+ bili → → bumili magbili Uri ng Panlapi. umakyat maghabulan sinamahan Paglalapi . mauuri ang mga salita sa: a) payak. sipag Inuulit . at /d.kung inuulit ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan. hindi inuulit at walang katambal na isang salita: puno. l. May sariling distribusyon ang bawat alomorph.+ tapon → itapon 14 . b) inuulit.+ bili mag.kung bahagi lamang ng salita ang inuulit.salitang binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. r. Walang pagbabago sa diin: May pagbabago sa diin: gabí → gabí-gabí báhay → baháy-baháy (b) pag-uulit na di-ganap o parsyal . Narito ang tatlong pangkalahatang uri ng panlapi: * Unlapi . May dalawang pangkahalatang uri ng pag-uulit: (a) pag-uulit na ganap . Lipon ng mga tunog na may kahulugan: malusog. s.kung salitang-ugat lamang ito.ang pagbubuo ng salita sa pamamagitan ng panlapi at salitang-ugat. o walang panlapi.+ sayaw → magsayaw i.ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat: mag.Alomorp ng Morpema Puwedeng magbago ng anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran at ito’y tinatawag na alomorph. ang panlaping [mang-] ay may mga alomorph ding [mang-]. alis → aalis sulat → susulat • Maylapi . [mam-] at [man-] gayundin ang [sing-]: mambola mamula simbilis simputi manghabol mang-akit singyaman sing-alat manlalaro mandaya sinlaki sinsama Salita. mag-aral. ngunit magkaiba ang bigkas at ang kahulugan: mánggagamot (tao) manggágamot (gawain) áso (hayop) búkas (pang-abay) asó (bagay) bukás (pang-uri) Kayarian ng Salita. maliban sa /b/ o /p/ na para [pam-].kung ang buong salitang-ugat ang inuulit. Nagkakaroon ng iba’t ibang anyo at kahulugan sa pamamagitan ng iba’t ibang panlapi ang isang salitang-ugat. • Ang morpemang [pang-] ay may tatlong alomorph: [pang-].

* Gitlapi .ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat: -in → tawag = tawagin -an → lapit = lapitan • -hin → basa = basahin -han → punta = puntahan Tambalan . Pangngalan 2.dalawang salitang pinagsasama para makabuo ng isang salita lamang. Pang-abay • 6. Pantukoy 7. Pang-uri 5. `quarrel’ hampas + lupa → hampaslupa `vagabond’. Bahagi ng Pananalita 1. Pandamdam Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words) 1) Mga Nominal (ginagamit na panawag sa tao. Nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal: bahay-kubo → bahay = tirahan ng tao → kubo = maliit na bahay 2). PALAUGNAYAN O SINTAKSIS Tungkol ito pag-aaral ng kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap. bagay. hayop. Nagagamit lamang ang gitlapi kung nagsisimula sa katinig ang salitang-ugat: -um. Pang-angkop 10.isinisingit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. pook o pangyayari): a) Pangngalan b) Panghalip 2) Pandiwa (nagpapakita o nagsasaad ng kilos o kalagayan) 3) Mga Panuring (ginagamit na panuring kahit na magkaiba ang binibigyang-turing): a) Pang-uri b) Pang-abay • Mga Salitang Pangkayarian (Function Words) 1) Mga Pang-ugnay (nagpapakita ng relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap): a) Pangatnig b) Pang-angkop c) Pang-ukol 15 . Pandiwa 4. Nagkakaroon ng kahulugang iba sa kahulugan ng mga salitang pinagsasama: basag + ulo → basagulo `altercation’.→ sagot = sumagot -in. Pangatnig 8. Panghalip 3. May dalawang pangkat ng tambalang salita: 1). `bum’ C.→ tanong = tinanong * Hulapi . Pang-ukol 9.

2. f). Ang katagang `mga’ ay nagpapahayag ng maramihan. o pangyayari.2) Mga Pananda (nagsisilbing tanda ng gamit na pambalarila ng isang salita sa loob ng pangungusap). dapat kumain ka sa oras. hayop . Maaaring bahagi ng isang pangungusap at gumaganap ito bilang: a). Pananda ng mga pangngalang nasa kaukulang palagyo [simuno] ang ang / ang mga. kalagayan. panuring sa kapwa pangngalan Malaki na ang lalaking kapatid nila.katagang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit sa simuno. di-tuwirang layon Magbibigay ang nanay ng pera sa kanya. at 2) pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. si / sina.bahagi ng pananalitang tumutukoy sa isang tao. layon ng pawatas Libangan ni J. pook. Simuno / Paksa . Pantangi . Ito’y maaaring isang pangngalan. e). ang maglaro ng basketbol. Uri ng Pangngalan a).naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno.lipon ng mga salitang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwang nais niyang iparating sa kausap.ang karaniwan o panlahat na tawag sa tao. Ruiz ay guro sa Filipino. a). bagay. ang ibon ang mga libro sina James at Mia ang ama si Franklin ang Maynila 1. hayop.R. Pangngalang ngalan ng bagay 4). Panaguri .ang bahaging pinag-uusapan sa pangungusap. b). 16 . panghalip. Pangangalang ngalan ng pook 5). b). Pangungusap . Pangalangang ngalan ng hayop 3). pang-uri o pandiwa. hayop. Tatay! b). c). a) Pantukoy b) Pangawing (/ay/ palatandaan ng ayos ng pangungusap). Si Bb. bagay. Tulong! A. Pantukoy . Pangngalan . pook. 1). Bahagi ng Pangungusap a). tuwirang layon Umiinom ng gatas ang bata araw-araw. Maaari rin itong magpahayag ng ayos ng mga bahagi ng pangungusap. d). simuno ng pangunusap Nasa Lungsod ng La Jolla ang UCSD. Pangngalang ngalan ng tao 2). pook o pangyayari.ang tiyak na tawag sa tao. Aray! c). layon ng pang-ukol Ayon sa doktor. A. b). Pambalana . Gamit ng Pangngalan. May dalawang uri ng pantukoy: 1) pantukoy sa pantanging ngalan ng tao. kalagayan o pangyayari. Pangngalang ngalan ng pangyayari 1. B. Pangngalang ngalan ng katangian 6).

Ayos ng Pangungusap a). Ipinakikita nito ang kabaligtarang ayos ng pangungusap ang ayos na simuno-panaguri. pangngalan + pandiwa d). Hindi maituturing na pandiwa ang ay dahil walang panahunan.simuno ang nauuna sa panaguri. Paturol o Pasalaysay . pang-abay + pandiwa m). pang-abay + pangngalan k). b). Patanong . Filipino ang Wikang Pambansa ng Pilipinas. c). inaangkupan lamang ito ng /-g/. Padamdam . Kaibigan ko si Anthony. Narito ang ilang kombinasyon sa paggamit ng mga pang-angkop: a). Kabaligtarang Ayos . Kumain ka na ba? d). Pang-angkop.nagsasaad ng isang katanungan. babaeng (babae-ng) maganda o magandang babae 3. kahong (kahong) magaan o magaang kahon Tandaan: Hindi nagbabago ang kahulugan ng parirala kahit na nasa anyong kabaligtaran ito. 2.] 3. Pautos . Kaya masasabi nating palatandaan ng ayos ng pangungusap ang ay. Kapag nagtatapos sa /n/ ang salita. Naku. Tuwirang Ayos . Mga pang-angkop: na / -ng / -g 1. Uri ng Pangungusap a). b). Isang mahalagang katangian sa Filipino ang paggamit ng mga pang-angkop kahit na wala itong taglay na kahulugan. Ruiz. pangngalan + pangngalan b). pangngalan + pang-uri c). Ginagamit ang na kapag nagtatapos sa katinig (maliban sa /n/) ang salitang inaangkupan. pang-uri + pandiwa i). Panandang `ay’.Guro sa Filipino si Bb. pandiwa + pandiwa j). fokus at nawawala ito sa ayos na panaguri-simuno ng pangungusap nang hindi nagbabago ang kahulugan ng pangungusap. panghalip + pang-uri h). panghalip + panghalip f). B. pang-abay + pang-uri l). sapatos na mahal o mahal na sapatos 2. pangatnig + pang-abay 17 . Si Anthony ay kaibigan ko. [Pansinin ang mga halimbawang nasa kanan sa itaas.panaguri ang nauuna sa simuno.nagsasaad ng matinding damdamin.nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari. Mag-aral ka nang mabuti. Ginagamit ang -ng bilang hulapi kapag nagtatapos sa patinig ang salitang inaangkupan.naghahayag ng utos o kahilingan. panghalip + pangngalan g). pangngalan + pang-abay e). nadapa ang bata! C. Nag-uugnay ang mga ito sa panuring at tinuturingan.

Panghalip na Pamatlig .humahalili sa ngalan ng tao. 2) pamatlig. Isahan ito iyan iyon Pamatlig [Simuno] Maramihan 1 ang mga ito 2 ang mga iyan 3 ang mga iyon May tatlong kategoryang tinutukoy ang bawat uri ng panghalip na pamatlig sa itaas: malapit sa nagsasalita [1]. Paari Isahan akin iyo kanya o kaniya 1 2 3 Maramihan atin o amin inyo kanila 4. kami Ikalawa 2 kayo Ikatlo 3 sila 2. Panghalip . ipinahahayag din ang `pagmamay-ari’ [sa Ingles: of. Maliban sa paggamit ng pang-uring paari. at c) nasa anyong sa (layon). ikalawang panauhan (kinakausap) at ikatlong panauhan (pinag-uusapan) at ayon sa kailanan o bilang ng tinutukoy: isahan at maramihan.D. ka Ikatlo 3 siya Maramihan Una 1 tayo.salitang panghalili sa pangngalan. Mga pang-uring paari na ginagamit sa unahan ng pangngalan (walang pang-angkop) ang mga anyong ginagamit para sa balangkas na ito. Mga uri ng panghalip: 1) panao. bagay. malapit sa nakikinig [2]. Makikilala ito dahil sa pagbabagong-anyo ayon sa kaukulan: a) nasa anyong ang (simuno). at malayo kapwa sa nagsasalita at nakikinig [3]. o bagay (pangngalang pambalana) at lugar (kapwa pantangi at pambalana). Pagmamay-ari. at 3) paari.panghalili sa ngalan ng tao. 18 . hayop. Panghalip na Paari. Panghalip na Panao . b) nasa anyong ng (paari). Panao [Simuno] Kailanan / Panauhan Panghalip Isahan Una 1 ako Ikalawa 2 ikaw. 3. 1. s’ / ‘s] sa pamamagitan ng paggamit ng mga panandang ni / nina para sa mga ngalan ng tao (pangngalang pantangi) at ng / ng mga para sa mga ngalan ng tao. at iba pang itinuturo. Makikita sa tsart sa ibaba ang mga panghalip ayon sa panauhan o kung sino ang tinutukoy: unang panauhan (nagsasalita).

5. Salitang Pananong . -in Mahiyain ang dalagang bagong dating. (2). lunan at iba pang tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap.kung binubuo ng pinagtambal na salitang nagtataglay ng sariling kahulugan. pook. 19 . Payak .salitang nagsasaad ng katangian ng tao. bagay o pangyayaring itinatanong. (1). Butas-butas na ang sapatos ni Kuya Rommel. Maylapi . Pamilang: Sampung sundalong ang tumulong sa naganap na aksidente. maMagalang ang batang iyan. Tambalan . (4). (6). mapagMapagbiro ang panganay naming kapatid.kung nauulit ang salitang-ugat o ang unang dalawang pantig ng salitang may tatlo o higit pang pantig. busog hinog itim haba b). d). (5). Pang-uri . (8). bagay. Paari: May balita ka ba sa iyong dating kaklase? c). (3).. Inuulit . malaMalahiningang tubig ang gusto niyang inumín.kumakatawan sa ngalan ng tao. Narito ang mga salitang pananong: Sino? Ano? Alin? Kanino? (Sa) kanino? Para kanino? Nakanino? Saan? Nasaan? Kailan? Bakit? Paano? Magkano? Gaano? Ilan? Ilang beses? Sino ang kaibigan mo? Ano ang binili mo sa tindahan? Alin ang libro niya? Kaninong baon ito? (Sa) kanino ba siya sumama? Para kanino ang sumbrero? Nakanino ang susi ng kotse? Saan ka pumunta kagabi? Nasaan ang susi? [Sinu-sino?] [Anu-ano?] [Alin-alin?] [Kani-kanino?] [Nakani-kanino?] [Saan-saan?] [`Sa’ ang panagot sa `saan?’ at`nasa’ naman ang sa `nasaan?’] Kailan kayo pumasyal sa Pilipinas? [Kai-kailan?] Bakit hindi ka pumasok noong isang linggo? Paano ka pumupunta sa Muir College? [Paa-paano?] Magkano na ang pasahe ngayon sa dyip? [Magka-magkano?] Gaano kalayo ang Chula Vista mula rito? [Gaa-gaano?] Ilan ba kayong magbabakasyon? [Ilan-ilan?] Ilang beses sa isang linggo ka namimili sa palengke? D. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito at mayroon ding kailanan: isahan at maramihan. b). ka-. palaPalabasa ang iskolar na si Alex.-an Kapansin-pansin ang kagandahan ni Jasmine. Hubog-balyena ba ang katawan ng kasintahan mo? Uri ng Pang-uri a). (7). makaMakabayan ang mga bagong estudyante.kung binubuo ito ng salitang-ugat at panlapi. maaari itong: a). Maaaring salita o parirala at bilang isang salita. Kaanyuan ng Pang-uri.kung binubuo ito ng mga salitang-ugat lamang. Panlarawan: Kapuri-puri ang ginawa ng mga alagad ng batas. c). mapagmaMapagmataas daw ang kapitbahay nila.

sa ayos na simuno-panaguri Ang babae ay matulungin. Karaniwang binubuo ang mga pang-uri sa paggamit ng unlaping ma. Para maging mas malinaw. (1). Sa mga simunong maramihan. lunan at iba pang kumakatawan sa pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap tulad ng katangian. (mali) 3.+ salitang-ugat nito. 20 . hayop. Pumunta sa kanyang bahay ang kanyang pinsan. kasunod ng pangngalan tubig na marumi (3). (b). May dalawang anyo ang mga pang-uring paari: (a) iyong mga inilalagay sa unahan ng pangngalan. (hindi maganda) (c). Masisipag ang kanilang mga anak. sa unahan ng pangngalan matapang na bata (2). (b). at (b) iyong mga inilalagay sa hulihan o kasunod ng pangngalan. inilalagay sa pagitan ng ang at mga ang mga pang-uring paari (iyong ginagamit sa unahan). (a). bagay. Pumunta sa bahay niya ang pinsan niya.1. sa ayos na panaguri-simuno Matiyaga ang babae. Kaanyuan. Pumunta sa bahay niya ang kanyang pinsan. Masisipag ang mga kanilang anak. hugis. (hindi rin maganda) (2). maPang-uri Kasalungat ma + lambot = malambot matigas ma + bango = mabango mabaho (2) Mga Ibang Pang-uri: mura .mataba lanta .sariwa 2. iminumungkahi ang paggamit sa dalawang anyo kapag ginagamit sa pangungusap ang parehong pang-uri.mahal tuyo . Pang-uring Paari. laki at iba pa. Pang-uring Panlarawan. (a).basa payat . Ginagamitan ng pang-ankop ang anyong inilalagay sa unahan ng pangngalan. (4). Panauhan Isahan Una Ikalawa Ikatlo Unahan akin(g) iyo(ng) kanya(ng) o kaniya(ng) Hulihan Ko Mo niya Kailanan Maramihan Unahan Hulihan atin(g) natin (kabilang) amin(g) namin (di kabilang) inyo(ng) ninyo kanila(ng) nila (1). anyo. Sa Filipino. Nagsasaad ng katangian ng tao. mayroon ding bilang na Patakaran/Kardinal [ginagamit sa pagbibilang o nagpapahayag ng dami o kantidad] at Panunuran/Ordinal [ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod o ranggo]. (b). Pang-uring Pamilang. Posisyon ng mga Pang-uri (1). mataas malaki maganda bilog payat itim (a).

Panlapi + Salitang-ugat = Pandiwa [pawatas] um+ alis = umalis mag+ salita = magsalita Panagano ng Pandiwa . Narito ang ibang gamit ng mga pamilang. (Pangkasalukuyan / Imperpektibo) c).anyo ng pandiwang wala pang kilos na nagaganap at nagpapakilala lamang ito ng diwa ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. di-karaniwan ang anyo (tingnan ang talaan sa ibaba) ang unang tatlong bilang. Kasama rito ang tungkol sa (a) Gulang. Petsa. Aalis sila mamaya. (Pangnakaraan / Perpektibo) b). (3). (Panghinaharap / Kontemplatibo) Kayarian ng Pandiwa.salitang nagsasaad ng kilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita. Araw ng Linggo at Buwan ng Taon. Nagkakaroon ito ng pagbabago ng anyo o ispeling sa grupo ng pang. Ginagamit ang unlaping ika. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo [naganap na] 21 . Bahagimbilang. Patakaran: 1 uno 6 sais 11 onse Panunuran: 1st a-primero 6th a-sais 11th a-onse d).nagpapakilala ng pagkakaganap ng kilos. Nabubuo ang pandiwa sa Filipino sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at ng isa o higit pang panlaping makadiwa. Umaalis ang mga bisita.a). Narito ang mga payak na bilang. Binubuo ito ng mga bahaging payak o hugnayan. (1).(pam-. Paturol – nagsasaad ng panahunan o aspekto ng pandiwa. 1 isa 6 anim 11 labing-isa b). (b) Pera. Sa Filipino. a). at Karaniwang Bilang.o pang. ikalawa. samantala ang panlapi naman ang nagpapahayag ng fokus o pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. (c) Bahagdan. Pawatas . ginagamit din ang mga bilang na hiram mula sa Espanyol at may kaunting pagbabago sa pagbibigkas at pagbabaybay nito para maging alinsunod sa paggamit ng alfabetong Filipino. May dalawang grupo ito sa Filipino. Ginagamit ng mga Pilipino ang bilang na Espanyol sa pagsasaad ng mga araw (maliban sa Domingo → Linggo) at mga buwan. Pandiwa . Oras. pangatlo c). pan-. Bilang sa Espanyol. Pautos . (2). umalis magsalita isangag b). a). Patakaran/Kardinal.nagbibigay ng diwa sa pagpapaggawa. ikatlo pang. ika. Sa parehong grupo. at pang-).(una).na inilalapi sa mga bilang na patakaran. (1). Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa. Sukat. E. Nakikilala ang pandiwa sa pamamagitan ng mga anyo nito sa iba’t ibang panahunan o aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad. Dami. pangalawa. (d) Haba. Dumating ang mga panauhin sa piyesta kahit masama ang panahon. Umalis na si Adrian. Panunuran/Ordinal. c). Timbang. pakikiusap o pag-uutos ng kilos na isinasaad ng pandiwa: Ibigay natin ang tamang sagot.(una).

Sa balarilang Filipino.nagpapahiwatig ng kilos na may pag-aalinlangan o padududa. Pawatas magtanong mag-aral Panghinaharap magtatanong mag-aaral Pawatas manghiram umakyat Panghinaharap manghihiram aakyat 22 . (3). (2). Nagsasaad ito ng kilos na sisimulan o iniisip pa lamang gawin. kaya ginagamitan ng pang-abay na baka. at ang panahunang panghinaharap o aspektong kontemplatibo [magaganap o gagawin pa].Magbibigay si Marlon ng pera sa pulubi bukas. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na at natapos na. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo.Bumili siya ng sariwang gulay at isda sa palengke noong isang araw.Naglalaro ang mga bata sa bagong parke. Pasakali . a). sana. d). Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo. Pawatas magtanong manghiram umakyat sumagot alisan alisin inumin dalhin Pangnakaraan nagtanong nanghiram umaykat sumagot inalisan inalis ininom dinala Pangkasalukuyan nagtatanong nanghihiram umaakyat sumasagot inaalisan inaalis iniinom dinadala c). tatlo ang kinikilalang panahunan o aspekto (nagpapahiwatig ng kilos) ng pandiwa: ang panahunang pangnakaraan o aspektong perpektibo [naganap o ginawa na]. Sana hindi umulan nang malakas sa piyesta ng bayan. Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo [magaganap pa] . Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo. 1. marahil at iba pa. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo [nagaganap pa] . Pawatas: Pangnakaraan: magtanong nagtanong umakyat umakyat alisan inalisan buhusan binuhusan pagsabihan pinagsabihan mabalian nabalian l apitan linapitan / nilapitan rendahan rinendahan / nirendahan wakasan winakasan / niwakasan yabangan yinabangan / niyabangan alisin inalis inumin ininom dalawin dinalaw b). ang panahunang pangkasalukuyan o aspektong imperpektibo [nagaganap o ginagawa pa]. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na ngunit hindi pa natatapos [at kasalukuyan pang ipinagpapatuloy]. Aspekto o Panahunan ng Pandiwa. tila.

c).] Pawatas tumawag umawit magbakasyon manghiram ilagay Salitang-ugat tawag awit bakasyon hiram lagay Pangnakaraang Katátapos ka + ta + tawag katátawag ka + a + awit kaáawit ka+ ba + bakasyon kabábakasyon ka + hi + hiram kahíhiram ka + la + lagay kalálagay 3. a). 1 3 2 b).) Tandaan (sa mga halimbawa sa itaas) na puwedeng mabago ang ayos ng mga salita sa pangungusap nang hindi naiiba ang kahulugan ng pangungusap. Nagdiwang ng Linggo ng Wika ang mga estudyante.) 4) Fokus sa Ganapan . 3 1 2 23 . (Ang mainit na tubig…. Ipinanghugas niya ng plato ang mainit na tubig. Nagsasaad ito ng kilos na katátapos lamang bago nagsimula ang pagsasalita.at pag-uulit ng unang katinig-patinig o patinig ng salitang-ugat. (Ang sakit sa bato…. Binili ni Jerry ang kurbata at sumbrero. Sa pangungusap na ito. Bibilhan ng kuya nila ang Jerome’s ng kama.. Ang mga estudyante ay nagdiwang ng Linggo ng Wika. Nalalaman ang fokus sa pamamagitan ng panlaping ikinakabit sa pandiwa. Bumili / ang dalaga / ng bag at sapatos. (Ang Jerome’s…. (Ang bisita nila……. b).) 6) Fokus sa Sanhi . Bumili ng bag at sapatos ang dalaga. (Ang dalaga ay bumili…. Maihahanay na rin ito sa panahunang pangnakaraan.. Ibinili nila ng adobo ang bisita nila. (Ang kurbata at ……. Narito ang ilang mga fokus ng pandiwa (Santiago & Tiangco: 2003): 1) Fokus sa Tagaganap .nakatuon sa tagaganap ang simuno ng pangungusap. Kahit na sa ganitong pagbabago. Nabubuo lahat ng kayarian sa panahunang katátapos lamang sa pamamagitan ng paggamit ng unlaping ka.nakatuon sa layon bilang simuno ng pangungusap. Fokus ng Pandiwa. 1 2 3 a).. Nagdiwang ang mga estudyante ng Linggo ng Wika. Fokus ang tawag sa pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Sa Filipino.) 2) Fokus sa Layon . Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibong Katátapos.nagsasaad na ang dahilan ang simuno ng pangungusap: Ikinamatay ng pulubi ang sakit sa bato.2. nananatili pa rin ang anyo ng fokus ng pandiwa. gamit o kasangkapang ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. Nagkakaroon ng iba’t ibang fokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pansimuno ng pangungusap..[Pansinin ang tuldik.) 3) Fokus sa Tagatanggap .kapag ang bagay. mayroon ding panahunang pangnakaraang katátapos o aspektong perpektibong katatapos.nakatuon sa pinaglalaanan ng sinasabi ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. Bumili / ng bag at sapatos / ang dalaga. nasa fokus na tagaganap ang pandiwang nagdiwang.) 5) Fokus sa Kagamitan .nagsasaad na ang lugar na pinangyarihan ang simuno ng pangungusap.

+ rw ipinagluto mag.+ rw mag-aaral maglalaro ma.+ rw itinapon -in.+ ka.+ d.+ rw bumili nag.+ -in.+ pag.+ d.+ rw + -an pag-aralan -in.+ -in. Kaanyuan at Pagbabanghay Pawatas (Infintive) um.+ d.+ rw nagpatulong i.+ -in.+ d.+ pang.+ -in.+ d.+ d.+ d.+ rw nag-aaral naglalaro na.+ rw matutulog mang.+ -in.+ d.+ pag.+ rw itinatapon -in.+ rw ipinapagluto i.+ rw ipapanggamot i.+ -in.+ rw bibili mag.+ rw mag-aral maglaro ma.+ pag.+ rw + -an pag-aaralan i.+ d.+ rw umalis -um.+ pag.+ rw + -an pinag-aralan ika.+ rw manghihiram d.+ rw itatapon d.+ pang.+ rw nanghiram -in + rw tinawag i.+ rw nakadadalaw nag.+ rw magpatulong ipag.+ pang.+ pang.+ d.+ d.+ rw (p) umalis -um.+ d.+ d.+ ka.+ ka.+ pag.+ pag.+ rw natutulog nang.+ rw ipanggamot i.+ rw + -an bibihisan maka.+ d.+ d.+ -in.+ rw ipapagluto i.+ d.+ rw aalis d.+ rw +-an binibihisan na.+ d.+ d.+ rw bumibili nag.+ rw natulog nang.+ -in.+ d.+ rw nakadalaw Panghinaharap (Future Tense) d.+ rw + -an pinag-aaralan i + -in. KAYARIAN NG MGA PANDIWA 1).+ d.+ d.+ d.+ d.+ rw ipagluto nagpa.+ d.+ d.+ ka.+ rw nanghihiram -in.+ pag.+ rw itapon rw + -an bihisan maka. Ang dalaga / ay bumili / ng bag at sapatos.+ d.+ -in.+ rw nakakadalaw na.+ rw ikinakamatay i.+ rw nag-aral nag-laro na.+ rw manghiram rw + -in tawagin i.+ rw ikamatay i.+ pag.+ rw + -an pinapag-aralan -in.+ d.+ rw ipinapanggamot i.+ rw + -an papag-aralan pag.+ rw ipinanggagamot -in.+ -in.+ pa + rw nagpapatulong i.+ ka.+ rw ipagluluto i.c).+ d.+ rw makadalaw Pangkasalukuyan (Present Tense) um.+ rw ikinamamatay Pangnakaraan (Past Tense) um.+ d.+ rw umaalis -um.+ pa.+ rw ipinagluluto i.+ ka.+ pang.+ rw ikamamatay ipang.+ d.+ rw makakadalaw magpa.+ rw (k) bumili mag.+ rw ipanggagamot d.+ rw + -in tatawagin i.+ rw tinatawag i.+ pag.+ rw matulog mang.+ d.+ d.+ rw ikinamatay (p) patinig = vowel rw = root word 24 .+ rw magpapatulong i.+ rw + -an binihisan naka.+ ka.+ rw ipinanggamot pag.+ rw ikakamatay i.

= affix duplication (letter) 2).-an umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin* ituro bantayan pintahan punan* makakita makapaglaro ipatapon paglutuan mapag-usapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikapanghina pinasyalan pinuntahan to leave to read to study to write to sleep to catch to pick to shop to sew to punch to pinch to court to use to say to get to teach to keep watch of to paint to fill in to be able to see to be able to play to cause somebody / smth to be thrown away to use for cooking something (pots. Panlapi at Anyong Pawatas Salitangugat Panlapi s Unlapi Gitlap i Hulapi Pawata Ingles 1 alis 2 basa 3 aral 4 sulat 5 tulog 6 huli 7 pulot 8 bili 9 tahi 10 suntok 11 kurot 12 ligaw 13 gamit 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 bantay 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 isda 26 guhit 27 linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal 31 punta *di-karaniwan um-ummagmagmamangmang-/mam-(p) mang-/mam-(b) mang-/man-(t) mang-/man-(s) mang-(k) mang-/man-in -hin -nin i-an -han -nan makamakapagipapag-…. mapag-… pang-….-an ….(k) katinig = consonant d. ipangipagikaikapang….-an ….) to be able to talk about to be able to fish from to use for drawing to clean for somebody to cause to be sad to cause to become weak -an -han to visit a person / place to go to a person/ place 25 . etc.

. SU = Salitang-ugat PU = Pautos PL = Panlapi PN = Pangnakaraan PW = Pawatas PK = Pangkasalukuyan S PL PW PU PN U 1 2 3 4 5 6 7 8 9 um-ummagmagmamangmang-(p) mang-(b) mang-(t) 10 suntok mang-(s) 11 kurot mang-(k) 12 ligaw 13 gamit PH = Panghinaharap * di karaniwan PK umaalis bumabasa nag-aaral nagsusulat natutulog nanghuhuli namumulot namimili nananahi nanununtok nangungurot nanliligaw ginagamit sinasabi kinukuha itinuturo dinidiligan pinipintahan pinupunan nakakikita nakapaglalaro ipinatatapon ipinapatapon pinaglulutuan pinapaglutuan napag-uusapan napapag-usapan pinangingisdaa n pinapangisdaan ipinangguguhit ipinapangguhit ipinaglilinis ipinapaglinis ikinalulungkot PH aalis babasa mag-aaral magsusulat matutulog manghuhuli mamumulot mamimili mananahi manununtok mangungurot manliligaw gagamitin sasabihin kukunin ituturo didiligan pipintahan pupunan makakikita makapaglalaro ipatatapon ipapatapon paglulutuan papaglutuan mapag-uusapan mapapag-usapan alis basa aral sulat tulog huli pulot bili tahi 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 dilig 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 Isda 26 guhit 27 Linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot mang-/man.3).makapaglaro ipaipatapon pag-.manligaw -in gamitin -hin sabihin -nin kunin* iituro -an diligan -han pintahan -an punan* makamakakita makapag.-an ipangipagikaikapang-an paglutuan mapagusapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikinapanghina pasyalan umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamimili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin ituro diligan pintahan punan ipatapon paglutuan - umalis bumasa nag-aral nagsulat natulog nanghuli namulot namili nanahi nanuntok nangurot nanligaw ginamit sinabi kinuha itinuro diniligan pinintahan pinunan nakakita nakapaglaro ipinatapon pinaglutuan napag-usapan pangisdaan pinangisdaan ipangguhit ipaglinis pasyalan ipinangguhit ipinaglinis ikinalungkot pangingisdaan papangisdaan ipapangguhit ipangguguhit ipaglilinis ipapaglinis ikalulungkot ikapanghihina papasyalan ikinapanghina ikinapanghihina pinasyalan pinapasyalan 26 . Pagbabanghay ng Pandiwa Pansinin ang mga sumusunod na mga kadaglatan..-an mapag…-an pang…..

Binabasahan ng nanay ng kuwento ang anak niya. Tagatanggap. * a). Maaari mong sulatin ang report. b). a). a). * b). Kagamitan. 2. Saan lumalapit si Riza kung may tanong siya? a). Kinakanta ni Kathleen ang `Dahil sa Iyo. Layon. c). 10. Makakasulat ka ng report. 5. Sino ang nilalapitan ni Riza kung may tanong siya? * c). 4. Huwag mong pasukan niyan ang kuwarto. Naghatid siya ng pagkain kay Eli. c). b). Kumakanta si Kathleen ng `Dahil sa Iyo. Mga fokus: Tagaganap. 27 . Puwede mo bang hiramin ang laptop para sa akin? d). Ilagay mo/ninyo ang tubig sa baso. 6. 3. Puwede ka bang manghiram ng laptop para sa akin? b).’ b). Puwede kang sumulat ng report. Maihihiram mo ba ako ng laptop? * e). c). Kanino lumalapit si Riza kung may tanong siya? b). c). (bihirang gamitin) a). 7.31 punta -han puntahan puntahan pinuntahan pinupuntahan pupuntahan PAGHAHAMBING NG IBA’T IBANG FOKUS NG PANDIWA Ang mga pangungusap na mayroong panandang asterisk (*) ang anyong madalas gamitin o piling anyo. Pinapasyalan ni Roxanne ang plasa tuwing Linggo. at Sanhi 1. Maaari mo ba akong ihiram ng laptop? * c). Huwag mong ipasok iyan sa kuwarto.’ a). 8. Nagbabasa ang nanay ng kuwento sa anak niya. Hindi kami puwedeng magdala ng mabigat na bagay sa eroplano. a). * b). * b). * d). Huwag kang magpasok niyan sa kuwarto. Pumapasyal si Roxanne sa plasa tuwing Linggo. Hindi namin maaaring dalhin ang mabigat na bagay sa eroplano. a). Ganapan. d) Hindi namin madala ang mabigat na bagay sa eroplano. 9. a). Makakahiram ka ba ng laptop para sa akin? a). Maglagay ka/kayo ng tubig sa baso. b). b). Ihinatid niya ang pagkain kay Eli. Lagyan mo/ninyo ng tubig ang baso. c). Hindi kami makakadala ng mabigat na bagay sa eroplano. Maisusulat mo ang report. Namamasyal si Roxannel sa plasa tuwing Linggo * c). Binabasa ng nanay ang kuwento sa anak niya.

Tinatawagan ni Idelle si Jan linggu-linggo. a). * a). Maaayos ko ito. Lutuin mo nga ang isda para sa akin. Magpahanap ka sa kanya ng bahay sa La Jolla. Mahuhulog ba ni Danielle ang sulat mamaya? d). Puwede mo bang ibigay ang balita sa Huwebes? * c). b). Magsusuot si Jeremy ng barong para sa piyesta. Ikinatuwa ni Andrea ang iyong pagdalaw sa UCSD. 16. Nakakainis ba para sa kanya ang sinabi mo? c). 13. Makiusap ka sa kanya na maghanap ng bahay para sa iyo sa La Jolla. a). b). 15. c). Iutang mo nga kami ng isang libo kay Ray. 21. Isusuot ni Jeremy ang barong para sa piyesta. Makiusap ka sa kanya na ihanap ka ng bahay sa La Jolla. a). Maaari bang maghulog ng sulat si Danielle mamaya? b). Naiinis ba siya sa sinabi mo? 12. Makakaayos ako nito. Tumatawag si Idelle kay Jan linggu-linggo. Maibibigay mo ba ang balita sa Huwebes? * a). Maaari ka bang magbigay ng balita sa Huwebes? b). d). Makiusap ka sa kanya na hanapan ka ang bahay sa La Jolla. Ipagluto mo nga ako ng isda. Ginamit mo ba ang salamin ko sa pagbabasa? b). Iluto mo nga ang isda para sa akin. Pakiluto mo nga ang isda para sa akin. 19. 18. Makakapaghulog ba ng sulat si Bren mamaya? a). Natuwa si Andrea sa iyong pagdalawa sa UCSD. c). * a).c). * a). Ipinambabasa mo ba ang salamin ko? * a). b). b). Makakabigay ka ba ng balita sa Huwebes? d). Ikinaiinis ba niya ang sinabi mo? * b). Hinatdan niya ng pagkain si Eli * 11. c). Mangutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. Maaari kong ayusin ito. 20. b). * (walang `para sa akin’) d). Puwede akong mag-ayos nito. * b). Umutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. * (walang `para sa akin’) d). Utangan mo nga ng isang libo si Ray para sa amin. Ipapampiyesta ni Jeremy ang barong. Puwede bang ihulog ni Danielle ang sulat mamaya? * c). 28 . * (walang `para’) a). * (walang `para’) d). a). 14. c). c). b). 17.

Nagpapahayag ng tambingang kilos. -an / -han (4). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na katatagpuan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. MAKAURI. -an / -han (6). Samakatuwid. (Santiago & Tiangco: 2003) 1. -in / -hin (1). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na kinatatamnan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (2). -an / -han (7). kapag nasa hulihan ito. Saan ka nagbalot ng mga pasalubong? b). Nagpapahayag ng kahulugan ng isang kasangkapan o bagay na ginagamit para sa kahulugang isinasaad ng salitang-ugat. sampayan basurahan aklatan 2. ang panlapi ay ginagamit na unlapi. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang kahulugan ay pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat./ -hin (2). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na pinaglalagyan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. inaanak amain kinakapatid 29 . kapag nasa unahan at hulihan. Ang isang panlaping makangalan ay maaaring magkaroon ng higit sa isang kahulugan. aralin awitin bilihin 9. bigayan sulatan takbuhan 8. saingan higaan tarangkahan 7. halamanan damuhan palaisdaan 3. Sino ang ipinagbalot mo ng mga pasalubong? PANLAPING MAKANGALAN. Nakabubuo ng pangngalang ngalan ng bagay na ang karaniwang gamit ay isinasaad ng salitang-ugat. Naiinis ba siya dahil sa sinabi mo? 22. Nagsasaad ng relasyon at nakabubuo ng pangngalang may kahulugang relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat.d). ang iisang anyo ng panlapi ay maaaring ituring na higit sa isang morpema kung ito’y may higit sa isang kahulugan. Ang gitling (-) sa unahan ng panlapi ay nagpapakitang ang panlapi ay ginagamit bilang hulapi. kumpisalan sanglaan labahan 5. Saan mo ibinalot ang mga pasalubong? c). -an / -han (5). a). -an / -han (3). Nagpapahayag ng kahulugang panahon para sa sama-sama o maramihang pagganap sa isang kilos. Panlaping Makangalan Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pangngalang maylapi. palayan lansonesan pinyahan 4. AT MAKADIWA A. -in /-in. ginagamit itong gitlapi. -an / -han (1). sayawan anihan uwian 6.

…-an / ka-…-han (1). Tumutukoy sa bagay na tumanggap ng kilos o hugis na isinasaad ng salitang-ugat. páki-…-an / páki-…-han. Nakabubuo ng pangngalang may kailanang dalawahan. kabalitaan kabiruan katuksuhan 13. Tumutukoy sa lugar na ganapan ng kilos at isinasaad ng salitang-ugat./ -in. kabisayaan kasundaluhan kapuluan 15.10. Nagpapahayag ng kilos o bagay at nakabubuo ng pangngalang tumutukoy sa taong ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. mang-. mangingisda manggagamot mangangaso Ang mang. hayop o bagay na tinutukoy ay may relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat.(1).(2). pakikihukay pakikiani pakikisungkit 24. pabili padala pabasa 20. pinakagitnang bahagi o kasagsagan ng pangyayari. pá-…-an / pá-…-han (1). Pagsali sa isang kilos o gawain. ka-…-an / ka-…-han (3). magbababoy mag-iisda maglalako 18. ka-…-an / ka-…-han (4). Nakabubuo ito ng mga pangngalang nagsasaad ng relasyong tambingan. Tumutukoy sa tao na ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat.at mam-: manananggol mangangalakal mambobote 19. mag. kasipagan kagandahan kalungkutan 14. pá-…-an / pá-…-han (2). Nagsasaad ng tambingang kilos. hayop o bagay na kasama sa bagay o diwang isinasaad ng salitang-ugat. pakikipaglaban pakikipaglaro pakikipaglamay 30 . bagay o pook na isinasaad ng salitang-ugat. kapanganakan kabuwanan kalamigan 16. pakiki. magpinsan magbalae magtiyo 17. nilitson sinampalok pinaksiw 11. pakibigay pakiabot pakikuha 23. pa-. pábilisan páramihan páhabaan 22. Tumutukoy sa isang bagay na iniutos o ipinagagawa sa ibang tao. pákiramdam pákialam 25. Pagsama o pagsali sa maramihang kilos. mag. ka-…-an / ka-…-han (2). Tumutukoy sa bagay na ipinagagawa sa iba nang may pakiusap. pakikipag-. kalaro kaklase kasangkot 12. ka-. Tumutukoy sa kilos na may pagpapaligsahan. Tumutukoy sa tao.(1). na ang dalawang tao.ay may mga kaibhan: man. in. paki-. Nagsasaad ng kasukdulan. Nagsasaad ng kabasalan ng diwang isinasaad ng salitangugat. páliparan pásugalan pámilihan 21. ka. Tumutukoy sa isang pangkat ng tao.

atbp. pag-…-an / pag-…-han (1)./ pam.] pagtulong pag-akyat pagtawag 28. saloobin. sang-…-an / sang-…-han. pagká-. taga. Sangkakristiyanuhan sambahayan Santakrusan 37. tagapagpaganap tagapagpahayag tagapagpayo 31 . pag-…. pagpupulis-pulisan paglulutu-lutuan pagtitinda-tindahan 31.ay galing din sa isang). Nagsasaad ng kagamitan o kaukulan ng isang bagay. taga. [pag. Tumutukoy sa paraan ng pagganap sa kilos ng salitang-ugat. Tumutukoy sa taong gumaganap para sa iba ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat. hayop o bagay. pag. tagapag-. tagapagpa-. Tumutukoy sa paggawa sa kilos na isinasaad ng salitang-ugat. galaw. palábantasan palábanghayan palábaybayan 34. Nagsasaad din ng kabuuan (ang sang.(2). taglagas tag-araw tagtuyot 38. pagkágawa pagkágupit pagkátawag pagkakágawa pagkakágupit pagkakátawag 33. pang. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang tinutukoy ay taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. palá-…-an / palá-…-han. sang. Tumutukoy sa taong nanggaling o naninirahan sa pook na isinasaad ng salitang-ugat.(1)./ san-. pagbubuntalan pag-aawayan pagtatampuhan 30.-an / pag-…-han (2). taga-San Diego taga-Baguio taganayon 39. Pagsama o pagsali sa kilos na tambingan at maramihan.(1). pagkaselosa pagkababae pagkasugapa 32. tag-. pangwalis pambahay pansuklay 35. Tumutukoy sa matindi o puspusang pagkilos. galing sa salitang isang. Nagsasaad ng tambingang kilos. Nagsasaad ng panahon.galing sa pandiwang -um. pakikipagsuntukan pakikipagsabunutan pakikipagtakbuhan 27. Tumutukoy sa katangian o pag-uugali ng isang tao. sang-angaw sambuwan sandaan 36. Nagsasaad ng kilos o bagay na may sinusunod na isang pamamaraan o sistema. Tumutukoy din sa taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat.(2). tagabantay taga-ulat tagatawag 40.26. paghihintay pag-aalis pag-iiyak 29./ sam. Nagpapahayag ng pagpapanggap o paggaya sa isinasaad ng salitang-ugat. pagka-./ pan-. pag. tagapagbalita tagapagsalita tagapagmasahe 41. Nagsasaad ng kabuuan. pakikipag-…-an / pakikipag-…-han.

42. palabiro palabasa palasimba 8. taláarawan taláhulugan talásalitaan B. Panlaping Makadiwa [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pandiwa]: 1. damuhan sugatan pulahan 10. pang./ pan./ mapan. -ni-. tindi. pala. talá-…-an / talá-…-han. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat nang higit sa karaniwang dami.Nagpapahayag ng katangiang laging ginagawa ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. maka. ng isinasaad ng salitang-ugat. makabagbag-puso makabagbag-damdamin makatindig-balahibo 4. Nagpapahayag ng kalaanan ng gamit ayon sa isinasaad ng salitang-ugat. antúkin himatayin ubúhin 12. Nagpapahayag ng pagtataglay. ma-. um-/-um-. mahabagin maunawain matampuhin C. Nagpapahayag ng katangiang may kakayahang gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng katangiang madalas gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. mapamahiin mapanlaban mapang-api 7. Karaniwang marami ang isinasaad ng salitang-ugat. mala-./ mapam-. maka. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng ugali. Katangiang madaling maging mapasakalagayan ng isinasaad ng salitang -ugat. -in/-hin. sa mataas na antas. Nagsasaad ng maayos na pagkakahanay o pagkakatala. Maaaring unlapi o gitlapi ang panlaping ito. atbp. makaluma maka-UCSD maka-Diyos 3. Panlaping Makauri [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pang-uri]: 1. mapagbintang mapagmalaki mapagkumbaba 6.(2). [fokus sa tagaganap] bumaha lumiit yumaman tumae humilik suminga 32 . ayon sa kung ano ang unang ponema ng salitang-ugat na nilalapian. Nagpapahayag ng katangiang itinulad o ginagawang tulad sa isinasaad ng salitang -ugat. Nagpapahayag ng pagkiling o pagkahilig sa tinutukoy ng salitang-ugat.(1). tingkad. laki. panghukay pampatulog panluto 9. -an / -han. mapang./ pam-. maputik mapera mabungangin 2. mapag-. malagatas malakanin malauhog 5. Nagpapahayag ng pagiging tulad ng isinasaad ng salitang-ugat. ma-…-in/-hin. inihaw sinigang pinaksiw 11.

magma-. mag-…-an / -han. [fokus sa tagaganap] magtakbuhan magsuntukan magsigawan 6.(2). [fokus sa tagaganap at pandiwang palipat] mag-alis magbaba magtapon 3. Nagsasaad ng boluntaryong paggawa sa kilos na tintutukoy ng salitangugat dahil sa kondisyong di-maiwasan. [fokus sa tagaganap] masulatan mapuntahan madalhan 16. at nagsasaad ng kakayahang gawin sa iba o sa isang lugar ang kilos na tintutukoy ng salitang-ugat. Unlaping nasa anyong maramihan ng mag-. Nagsasaad ng paggaya sa katangian na tinutukoy sa salitang-ugat o salitang nilapian. mag. Unlaping nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap sa kilos ng salitang -ugat. Nagsasaad ng pagpipilit na maging tulad ng tinutukoy ng salitang-ugat sa masidhing kaantasan. mag. magpati-. magpulis magpari magnars 5.(2). [fokus sa tagaganap] magkapera magkabahay magkasunog 7. may gitling ang salitang inuunlapian kung nagsisimula sa patinig ang nasabing inuunlapian.(1). [fokus sa tagaganap] mádapa mádawit mábuhos 15. [fokus sa tagaganap] magpatianod magpatihaya magpatiwakal 11. Nagsasaad ng paulii-ulit na kilos. Panlaping hango sa ma-. Nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tintukoy ng salitang-ugat. Nagsasaad ng kilos na sabayan. Hango rin sa ma-.2. magka-. magsa-. [fokus sa tagaganap] magmalaki magmarunong magmalinis 8. magsisigaw mag-iiyak magdadabog 4. magsi-.(1). [fokus sa tagaganap] magsamagaling magsaaswang magsapulubi 12.(3). mai-. ma. Nagsasaad ng isang angking hanapbuhay o gawaing tinutukoy ng salitang -ugat. Maaaring ulitin ang unang pantig ng salitang-ugat o ang bahagi nito upang maipakita ang kasidhian ng kilos. [fokus sa tagaganap] magsilinis magsihanda magsi-aral 13. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan sa isang bagay o para sa iba. Nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tintutukoy sa salitang-ugat. mag. magpaka-. Sa pagsulat. [fokus sa tagatanggap] maitaas maisuot maisubo 33 . [fokus sa tagaganap] magpakabuti magpakatao magkapatapat 10. Unlaping nagsasaad ng pagkakaroon ng bagay o diwang tinutukoy ng salitang-ugat. magpa-. má. [fokus sa tagaganap] magpaluto magpagawa magpabili 9. [fokus sa tataganap] maabot makuha makainom 14. ma-…-an/-han. Nagsasaad ng pagpapanggap na maging tulad ng tinutukoy ng salitangugat.

i. Kasingkahulugan at katulad ng mag. mapa-. maipag. hayop o lunan ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Hango rin sa ma-. makapag-. Hango rin sa ma-. Hango rin sa ma-./makapan. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ang isang kilos. bagay. makipag-. Nagsasaad ng paggamit sa isang bagay. [fokus sa tagaganap] makapanguha makapanniwala makapamingwit 24. [fokus sa tagaganap] makipag-ani makipagkaibigan makipagkita 27. maipag. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng paggawasa isang bagay ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa tagaganap] makabasa makalipad makalangoy 21. [okus sa tagaganap] makapagsalita makapaglakad makapagsuklay 23. Marami ang gumaganap sa kilos ng pandiwa. Nagsasaad na gawin sa isang tao. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagaganap] makáalaala makábalita makábanggit 22.sa pokus. maipa-. Hango rin sa ma-.(1). [fokus sa ganapan] lakihan butasan gandahan 30./man. [fokus sa tagaganap] mapasáma mapataba mapakain 25.(2). at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. mangharang manira mambatikos 28. maká-. [fokus sa tagaganap] makipitas makilahok makiramay 26. maka-.(1). Hango pa rin sa ma-. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagatanggap] maipagbayad maipagdala maipagsaing 19. mangag-. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat.17. mangagbasa mangag-alis mangagtanim 29./makapam-. -an /-han. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos sa salitang-ugat. [fokus sa tagaganap] maipahila maipabilang maipakabit 18. at nagsasaad ng pakiusap upang sumama sa ibang tao sa pagganap sa kilos ng pandiwa. at nagsasaad ng kakayahang magawa sa isang tao o bagay ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. kaya lang ay may dagdag na kahulugang maramihang pagganap./mam-. mang. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan nang may kasama. maki-. Maramihang anyo ng mang-. at nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap. makapang. Hango rin sa ma-. [fokus sa kagamitan] ihukay igupit iputol 34 . [fokus sa tagaganap] maipagkait maipaglunas maipaglaban 20. Hango rin sa ma-.

ipakisabay ipakikuha ipakibigay 36.(3). Nagsasaad ng pagganap ng kilos sa simuno nito. Nagpapahayag ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat.sa pokus at ay kahulugang nakikiusap na ipagawa sa iba ang kilos ng pandiwa. [fokus sa tagatanggap] ikuwento ibalita ibigay 32. Nagsasaad ng paggawa sa isang bagay ng kilos na nasa pandiwa.sa pokus kaya lang ay may dagdag na kahulugang pakikiusap. ipakipa-. pag-…-an / -han. ipaki-. Unlaping may kahulugang ilagay sa kalagayang nasa salitang-ugat ang simuno. [fokus sa direskyon] papagtambalin papagmisahin papaglitisin 43. [fokus sa layon] isaulo isa-Kastila isadula 38. [fokus sa layon] bilangin tawagin bisitahin 34. [fokus sa ganapan] pagtaguan pagtaniman pagpasyalan 41. papag-…-in /-hin. ipakipabili ipakipahulog ipakipalinis 37. [fokus sa direksyon] pakigupitan pakibawasan pakilinisan 35 . [fokus sa layon] paiyakin patakbuhin palaruin 40.31. May kahulugang pagawin ang isang tao ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat sa isang lugar o sa isang tao. Katulad ng ipaki. May kahulugang nakikiusap na gawin sa simuno ang kilos sa salitang-ugat. i. May kahulugang gawin ang bagay o kilos sa paksa ng pandiwa. May kahulugang gawin sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. [fokus sa layon] ilagay iakyat ihanda 33. -in /-hin. May kahulugang payagan o utusan ang tinutukoy sa paksa na gawin ang kilos na isinasaad sa salitang-ugat. May kahulugang gawing sa paksa o ipagawa sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. paki-…-an /-han. ka-…-an /-han. [fokus sa layon] kayamutan kamuhian kagalitan 39. [fokus sa layon] ipadala ipatahi ipatago 35. [fokus sa ganapan] papag-ihawan papagpulungan papagsampayan 42. papag-…-an /-han.(2). Nagsasaad na gawin para sa iba ang tinutukoy ng salitang-ugat. i. Kasingkahulugan at katulad ng ipa. pa-…-in /-hin. ipa-. isa-.

Pang-abay 1. bagay. nang. Ginagamit ito upang ipakita na ang isang tao. dahil sa. na m). palibhasa. muna h). ayon kay / sa 10). bago. ni. ng / ng mga 2). kapag o pag. naman q). ukol kay / sa 6). Narito ang mga katagang pang-abay o inklitik: a). Sa pag-uugnay ng di-magkatumbas na yunit.kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. ngunit. H. sana n). kung gayon. May dalawang pangkat ang mga pangatnig: 1) ang mga nag-uugnay ng magkatumbas na yunit. atbp.maging. ba j). ang hirap ng buhay! 36 . nga e). pook o pangyayari.kataga o pariralang nagpapahayag ng tiyak na saloobin o damdamin. hinggil kay / sa I. pagkabahala. sapagkat. Narito ang ilang pang-ukol: 1). alinsunod kay / sa 9). Magandang asal ang pagtulong sa bahay at paggalang sa matatanda. yata b). upang. pook o pangyayari ay iniuukol sa isa pang tao. pala c).tawag sa mga katagang isinasama sa pangungusap upang maging mas malinaw ang kahulugan nito. Katagang Pang-abay o Inklitik . laban kay / sa 5). ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: kung. 1). pa G. kasi k). ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: at. ni / nina 7). lamang/lang f). po i). o. tungkol kay / sa 4). atbp. dalamhati] Ay. kay / kina 3). at saka. kaya l). Ay! [nagsasaad ng pagkagulat. din/rin p). Pandamdam . Sa pag-uugnay ng magkatumbas na yunit. Pangatnig . at 2) ang mga nag-uugnay ng di. pagkasindak. bagay. pati. tuloy d). ho r).kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. kaya. daw/raw o). Bumalik ka nang maaga upang makasama ka sa amin. 2.F. man g).magkatumbas na yunit. 1. para kay / sa 8). parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap. Pang-ukol . buntung-hininga.

Naku! [nagsasaad ng pagkagulat. may asong nakawala riyan! 16). pagkalungkot] Sayang. Sige! / Oo nga! / Siyempre! [nagsasaad ng pagsang-ayon] Siyempre. pare! 14). pagtataka] Aba. naholdap ka? 8). Aha! [nagsasaad ng pagkagulat. panunukso] Ehem. huwag mo akong pakialaman! 10). pagkatakot. pagtitiis] Aray. Sus! / Asus! [nagsasaad ng panghahamak. kawalang-paniniwala] Ano. Aray! / Aruy! [nagsasaad ng kirot. kawalang -paniniwala] Naku. masakit ang tiyan ko! 4). panunuya. Bahala na! / Kahinamawari! [nagsasaad ng kaalinlanganan] Papasa ka kaya sa eksamen? Bahala na! 15). sasama ako! 12). kaluguran] Ang galing mo talaga. panunukso] Aha. pagkabalisa. narito pala si Jojo! 3). pagkainis] Buti nga sa iyo! 13). Galing! / Suwerte! [nagsasaad ng kasiyahan. Siyanga ba? 18). paghihirap. Mag-ingat ka(yo)! / Kwidaw! [nagsasaad ng pagbabala] Mag-ingat ka sa daan. Heh! / A. Hoy! [katagang ginagamit na panawag-pansin] Hoy. humiram ng pera sa iyo? 37 . kawalang-malasakit] Sus. Aba! [nagsasaad ng pagkabigla. Sayang! [nagsasaad ng panghihinayang. may ahas sa palanggana! / Naku. nahuli siya! 5). hapdi. Ha! / Ano! [nagsasaad ng pagtataka. hindi tayo nanalo! 6). Kawawa (ka) naman (naman kayo)! [nagsasaad ng pagkabahala] Kawawa naman ng batang tinamaan ng ligaw na bala! 17). Este… [nagsasaad ng pag-aalinlangan o pagbabantulot ng sasabihin] Puwede bang humingi. pagbibiro. Uy! / Ehem! [nagsasaad ng pagbibiro. Siyanga / Talaga / Totoo (ba)? [nagsasaad ng pagkagulat] Dumating ang tatay mo. ganoon! / Buti nga! [nagsasaad ng pagkayamot.2). halika rito! 9). nakita kong may iba kang kasama kagabi! 11). este…. nakita ko kayo kagabi! 7).

no English translation is rendered). bago /-ng/ > bagong kotse = kotse /-ng/ > kotseng bago `new car’ 2. Maganda ang hawla ng ibon. as ligature/linker /-ng/ attached to a word that ends in a vowel (a necessary syntactic element in Filipino which. `Ng’ a). The car of our neighbor is new. if ever. The piglet was bitten by the snake. Ano ang punong-lungsod ng Malaysia? What is the capital of Malaysia? / What is Malaysia’s capital? c). / Our neighbor’s car is new. b). `Nang’ a). d). Umiinom siya ng gatas sa umaga. Bago ang kotse ng kapitbahay namin. She drinks milk in the morning. Pumunta kami sa klinik ng doktor. Mabuhay! [nagsasaad ng pagbati. The cage of the bird is beautiful. Magdidilig ang katulong ng mga halaman mamaya. Tinalo ng Brazil ang Alemanya sa putbol. Germany was defeated by Brazil in football. Tinuklaw ng ahas ang biik. Bumili si Jan ng pulang bolpen kahapon. Brazil defeated Germany in football. The maid will water the plants later. as marker at the beginning of a time adverb (adverbs that refer to a single point in time or to a period of time). pagsalubong nang malugod] Mabuhay ang bagong kasal! MGA GAMIT NG `NG’ AT `NANG’ 1. The students wrote the short essay. / The bird’s cage is beautiful.19. Jan bought a red ballpen yesterday. We went to the clinic of the doctor. Sinulat ng mga estudyante ang maikling kuwento. as possessive marker for common nouns and proper names of places (`of’ in English). The short story was written by the students. as receiver of a verbal action (in the object/goal focus) for common nouns of places and things (`by’ in English). as direct object marker for common nouns (sometimes not rendered in English. Nagtatrabaho ) Nagtrabaho ) sila nang Linggo. The snake bit the piglet. Magtatrabaho ) 38 . as `a/an’ or `the’). however. / We went to the doctor’s clinic.

’ `strongly’ – or to various other English adverbial expressions). The typhoon lasted one week. if the verb is in the past tense. Aalis sina Jeremy at Heidi nang maaga. Don’t answer like that / that way. 39 .’ b). Bumigat na siya nang sampung libra. the English equivalent has `without’ plus the `-ing’ form of a verb.They work ) worked ) on (a) Sunday. Jay is able to (can) guess the time without looking at the watch. Tumagal ang bagyo nang isang linggo. The visitors were about to leave when we arrived. Kinuha ng pusa ang isda nang bigla. We’ll go out of the building one by one. Lalabas tayo sa gusali nang isa-isa. as marker at the beginning of a time clause. Janet cried when I told her (the news) about the accident. c). Nang nag-aaral siya sa UCLA. If the predicate verb is in the present tense. He slept without having eaten dinner. The plants grew (became bigger by) five inches. She has already gained (became heavier by) ten pounds. Hindi pa siya ipinanganak nang ideklara ang Batas Militar sa Pilipinas. The cat suddenly took the fish. Nang nasa Brunei sila. Paalis na ang mga bisita nang dumating kami. will work ) Darating kami nang alas tres. `We will arrive at three o’clock. like `noon(g)’. as marker at the beginning of a measurement adverb (occurring in limited set of intransitive verbs of `becoming’: verbs express measurable changes). as coordinating conjunction plus one of the negators hindi (di) or wala are equivalent to certain uses of `without’ in English. Natulog siya nang hindi kumain ng hapunan.. d).g. `swiftly. mahal na ang matrikula. He was not born yet when Martial Law was declared in the Philippines. which is equivalent to English `when’ clauses that refer to situations or actions confined to the past. (Clauses introduced by nang + hindi always have present and past verbal predicates. Lumaki ang mga halaman nang limang pulgada. the English equivalent has `without’ + `having’ + a past participle). Jeremy and Heidi will leave early. When they were in Brunei. Huwag kang sumagot nang ganyan. nakatira sila sa isang otel. as marker at the beginning of a manner adverb (may be equivalent to English adverbs ending in `-ly’ – e. Nahuhulaan ni Jay ang oras nang hindi tumitingin sa relo. they lived in a hotel. e). Umiyak si Janet nang ibalita ko sa kanya ang tungkol sa aksidente. Nagtapos sila ng pag-aaral nila nang walang kahirap-hirap. When he was studying in UCLA. the tuition fees were already expensive.

in repetitive verbal construction to (similar to the English construction in which two occurrences of a verb are linked by `and’). Pamela went to the gym ) occasionally. The child screams and screams (loudly).’. Hiyaw nang hiyaw ang bata. The woman ran and ran when she got down from the jeep. paminsanminsan (occasionally). `nang kaunti’. nang makalampas ng ala una . We’re the ones whom your parents called and called. Phrases in which nang is followed by buong (buo `whole’) are equivalent to English time phrases that begin with `all’: e. ) madalas. Naghihiyaw nang naghihiway ang bata..’ `nang (buong)…’.’ `repeatedly. a frequentative numeral (cardinal number + beses/ulit).g. g) in intensive [frequent or prolonged action] verbal construction (may also be translated by an English construction of the shape of `keep ___ing.on the 5th of May 2. nang alas otso . h) before frequency adverbs: madalas (often). ) tatlong beses/ulit.after 1:00 o’clock pasado 3. 1. The child kept on screaming (loudly). `nang makalampas ng’ or ‘nang pasado’. a cardinal number + linker + beses or ulit (times). ) four times. ) sometimes. i) in some clauses and phrases like: `(mag)buhat / (mag)mula nang. `nang mga…’. / Naghihiyaw ang bata. Tumakbo nang tumakbo ang babae nang bumaba siya sa dyip. Phrases consisting of nang makalampas ng or nang pasado + an expression of clock time are translated by `after’ in English.at 8:00 o’clock nang ika-5 / a 5 ng Mayo . ) often. minsan-minsan (sometimes). etc).They finished their studies without having any difficulty.’ or by a verb followed by an expression such as `a lot.’ `continually. Phrases consisting of nang + an expression of clock time are translated by `at’ in English. nang buong umaga (all 40 . those consisting of nang + a date are translated by `on’ in English. ) minsan-minsan. f). ) thrice. Pumunta si Pamela sa gym nang ) paminsan-minsan. Kami ang tinawagan nang tinawagan ng mga magulang mo. ) makaapat (na beses/ulit).

He is working day and night in order that he might (be able) to finish his studies.morning). Clauses introduced by (mag)buhat nang and (mag)mula nang are equivalent to English time clauses introduced by `since’. Medyo mahal ) ang mga paninda ninyo. nang buong maghapon (all day – from sunrise to sunset). 4. 41 . nang buong taon (all year). Mahal nang kaunti ) Your goods (things that you sell) are rather expensive. ) buong umaga. nang buong magdamag (all night – from sunset to sunrise). or by following the adjective with the phrase nang kaunti. Nagtrabaho siya ) nang buong umaga. Mag)buhat nang umalis ka. (Mga)mula Since you left. ) (buong) magdamag. Nagtatrabaho siya araw at gabi nang makatapos sa kanyang pag-aaral. Bakit ) medyo pikon ka ngayon? ) pikon ka nang kaunti ngayon? Why are you somewhat oversensitive (easily angered by jokes) today? 6. Medyo takot ) ang mga bata. ) nang (buong) magdamag. He worked all morning. Nagtrabaho siya He worked all night. Takot nang kaunti ) The children are somewhat afraid. he doesn’t want to study anymore. ayaw na niyang mag-aral. he has wanted to become a soldier. `so that’. gusto na niyang maging sundalo. 5. A moderate degree of the quality expressed by an adjective (equivalent to English `rather’ or `somewhat’ + adjective) may be indicated by preceding the adjective with medyo. Nagsasanay palagi si Mark nang makakuha siya ng gantimpala. In `purpose clauses’ equivalent to English `in order that’. (Mag)buhat nang bata pa si Dindo. nang buong linggo (all week). (Mag)mula Since Dindo was young.

Alejandro. kayarian at lalo na ng pagbabagu-bago ng mga kahulugan ng mga salita. Florante at Laura 5) Pangitain. Daho’y nalalanta munting di madilig Ikinaluluoy ang sandaling init. SEMANTIKA Pag-aaral ito ng katangian.F. Para ng halamang lumaki sa tubig. lubhang mahiwaga ang palad ng tao Buhol ng tadhanang walang makakalag na kahit na sino. tulad. Ang sinekdoke ay isang uri ng metonomiya. Ginagamitan ito ng mga salitang para. Balagtas. Florante at Laura 4) Sinekdoke. Florante at Laura 6) Taguri.R. D. Ang metapora ay pahiwatog na paghahambing sa dalawang bagay na magkaiba ng uri. Balagtas. . Balagtas. Ang simili ay tahasang paghahambing ng dalawang bagay na magkaiba ng uri. imahen.F. ngunit ang ginagamit ay bahagi sa halip ng kabuuan o kaya’y ang kabuuan sa halip na bahagi. Ang pangitain ay mga larawan. Florante at Laura 2) Metapora. Gayon din ang pusong sa tuwa’y maniig. 42 . o palatandaang nakikita sa isip. . kawangis. . Talaga. Ang metonomiya ay paggamit ng isang salitang pinapalitan ng iba na ipinahihiawatig ng una. atb.F. gaya. “Ang Palad ng Tao” 3) Metonomiya. . Balagtas.Mark is always practicing so that he might (be able) to get a prize. Agad binibiyak at sinisikangan Ng kalis ng lalong dusting kamatayan. Sa ngalan ng Hari ay isinambulat Gayong ordeng mula sa dibdib ng sukab. At ang baling bibig na binubukalan Ng sabing magaling at katotohanan. Mga Talinghaga Narito ang mga halinbawa ng iba’t ibang uting ng talinghaga (Dillague: 2005): 1) Simili.F. katoto. Sa sinapupunan ni Konde Adolfo Aking natatanaw si laurang sinta ko! . Ang taguri ay patalinghagang pagtukoy sa isang tao upang ipahiwatig ang katangian nito.

Jose de la Cruz (Huseng Sisiw) 9) Aliterasyon. Datapwa’t pag ako’y minsanang pinatay. . . “Bulaklak ng Lahing Kalinis-linisan” 7) Iperbole. . . Florante at Laura b.F. Balagtas. tumiim. Ang buhay kong ingat lalong magtatagal. Kamataya’y nahan ang dating bangis mo Nang din a damdamin ang hirap na ito. de Jesus. Florante at Laura d. Tumiim na sinta’y kung aking pawiin Pawiin ko’y tantong kamatayan na rin. Balagtas. . Oxymoron o pinagsamang magkasalungat na pananalita Kung babayaan mong ako ay mabuhay Yaong kamatayan dagli kong kakamtan.Jose C. At niring nasapit na kahabag-habag. Pandamdam na pananalita O taksil na pita sa yama’t mataas! O hangad sa puring hanging lumilipas! Kayo ang dahilan ng kasama’ng lahat. 43 . Florante at Laura e.F. Apostrophe o panawagan Sa sinapupunan ng Konde Adolfo’y Aking natatanaw sa Laurang sinta ko. Pabaligtad na ayos ng pangungusap Sa pagkagapos ko’y gunigunihin Malamig nang bangkay akong nahihimbing.Palaisipan/Karunungang-bayan c. Pag-uulit sa isang salita upang magkabisa gaya ng alingawngaw Matay ko man yatang pigili’t pigilin Pigilin ang sintang sa puso.F. Isang labis na pagpapahayag ngunit may kabuluhan at walang hangaring manlinlang. Ang aliterasyon pag-uulit-ulit ng tunog ng isang katinig na ginagamit sa magkakakalapit na salita o pantig. Balagtas. .F. Florante at Laura 8) Paggamit ng a.Bulaklak poi to ng lupang Tagalog Kapatak ng luhang pangala’y kampupot. Bininit sa busog ang nakakatulad Ng tulin n gaming daong sa paglayag. . Balagtas.

Ang asonansiya ay pag-uulit ng tunog ng isang patinig sa halip na katinig.maramdamin (oversensitive person) . shameless person) . May mga m ayaman na dapat umiyak At may dukha namang magalak ang dapat. bantay-salakay 10.F. anak-dalita 5. topic) . indigent) .taong nagbabait-baitan (opportunist) . Collantes. anak-pawis 4. Sa Dalampasigan 10) Asonansiya. balitang-kutsero 9. .Jose G. Tuwirang onomatopeya Ikaw’y iniluwal ng baha sa bundok Hahala-halakhak at susutsut-sutsot.T. Ang buhay ng tao at sa taong palad Nasa ginagawa ang halaga’t bigat. Katindig. balik-harap 8. taksil sa likuran (double-faced person) . away (chaos.mahirap (poor. A. bukal sa loob 12.utusang walang sweldo.naghihingalo (between life and death) . tapat (sincere person) . agaw-buhay 2.taos-puso. Kung araw. May mangmang na laging ang mata ay dilat At mayro’ng marunong na lagi nang bulag.gulo. bugtong na anak . pagkain lang (helper with no income) . alilang-kanin 3. Mamaril. . Ang Lumang Simbahan MGA SAWIKAIN 1. .matulungin (helpful) .D.nag-iisang anak (the only child) 44 .Sa sinayaw-sayaw at hinalik-halik sa aking paanan Titik kang masigla ng lumang talindaw.hindi tinatablan ng hiya (insensitive. manggagawa (farmer. Pahiwatig na onomatopeya Ang suot ay puti’y may apy sa bibig Sa buong magdamag ay di matahimik. balat-kalabaw 6. fight) . bukas ang palad 14.magsasaka. Agoncillo. Ngunit pagdilim na’t ang gabi’y masungit Ano’t ang simbahan ay lumalangitngit? . kahit magsaliksik Ang matandang ito’y hindi raw masilip. bukambibig 13. basag-ulo 11.madalas na sinasabi (favorite expression. Dalawa ang uri nito: a. Ang Agos b. balat-sibuyas 7. Ang Buhay ng Tao 11) Onomatopeya. Ang onomatopeya ay pagkakahawig ng tunog ng salita at ng diwa nito. laborer) . Ngunit ang hiwagang di-sukat malirip Kung bakit sa gabi lamang mamamasaid.mabuti sa harapan.hindi totoong balita (rumor) . ang tao. T.

mababa ang loob .magkatotoo sana (to wish that what’s been said will come true) 49. makalaglag-matsing . dalawa ang bibig .sariling sipag (initiative) 37. maitim ang dugo .payat na payat (very skinny) 19. mainit ang ulo .nagugutom (hungry) 54.maraming tao (overcrowded place) 24.lagalag. lumagay sa tahimik .mag-aral ng husto (to study diligently) 50. dalawa ang mukha . vagabond) 27.sa isang iglap.laging nasusunod ang gusto (spoiled brat) 51. makapal ang mukha .taong di gagawa.asawa (spouse) 32. buto't balat . hampas-lupa . hardworking) 62. ilaw ng tahanan .mahinhin (very modest person) 23. magaan ang kamay . makapal ang bulsa .tandaan (to remember something forever) 31.mandurukot (a snatcher.masayahin (joyful person) 40.mag-asawa (to get married) 38.talkative) 21.mayabang (boastful) 53. madilim ang mukha . maaliwalas ang mukha .pangit ang disposisyon (in bad mood) 56.walang-hiya (shameless) 61. mahangin ang ulo .madaling manakit (one who easily hits another person) 48.ama (father) 26.masipag (industrious.magandang kalooban (kind-hearted) 25. di mahulugang-karayom .tamad magtrabaho (lazy) 44. sandali (in a flash. bungang-araw . isang tuka . kabiyak ng dibdib .panaginip (dream) 17.babaeng may mahalay na hanapbuhay (prostitute) 33.walang pera (poor. magsunog ng kilay . mahapdi ang bituka .taong simangot (person with sullen look) 47. makapal ang palad . mahabang dulang . isulat sa tubig . di kakain (hand-to-mouth existence) 28.duwag (coward) 55.nagagalit (furious) 36.asawa (spouse) 34.15. makati ang paa . mabilis ang kamay . di makabasag-pinggan . mabigat ang loob .iyakin (one who cries easily) 43. busabos (bum.maraming pera (rich) 60.maawain (compassionate) 42.nakakaakit (enchanting look) 59. makati ang dila . butas ang bulsa .ina (mother) 29. kusang palo .mahilig sa gala (one who is fond of going places) 45 . isang kahig.takot (worry. kumukulo ang dugo . daga sa dibdib .balik-harap (deceptive person) 22. bungang-tulog . fear) 20. pickpocket) 46. ginintuang puso . kalapating mababa ang lipad . magdilang anghel . itaga sa bato .salbahe (evil person) 58. mababaw ang luha .kasalan (wedding) 52.sakit sa balat (prickly heat) 16. penniless ) 18. mahina ang loob . haligi ng tahanan .mabunganga ( nagger. maitim ang budhi . instant) 35.masama ang ugali (bad character) 57. kisap-mata . mahaba ang buntot .madaldal (talkative) 63.kalimutan (to forget about it forever) 30. maanghang ang dila .bastos magsalita (vulgar person) 41.di makagiliwan (a person with whom one could not get along) 45. kapilas ng puso/dibdib . mabigat ang kamay .yumabang (someone who became arrogant) 39. lumaki ang ulo .

patay-gutom . may krus ang dila . matamis ang dila . panis ang laway .matapang (strong-willed. daring) 67.salawahan (a person who is unfaithful) 95. maputi ang tainga . matigas ang leeg . show-off) 97. pag-iisang dibdib . matigas ang buto .may magandang kinabukasan (one with bright future) 87. mapurol ang utak .taong nagpapanggap (pretentious person) 110. pagkagat ng dilim . sakit ng ulo .matakaw (glutton) 102.taong pinagtaksilan ng asawa (person cheated by his/her spouse) 86.nakapanghuhula (one who could foretell an event) 85.nagdaramdam (one with ill-feelings against someone) 74.nagbibigay ng problema (troublesome) 107.sinungaling (a liar) 112.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 94.nainip sa kahihintay (impatient of waiting) 96.mayaman.maganda ang sariling disposisyon (in good mood) 68. namamangka sa dalawang ilog . arrogant) 75.madaling makakita (sharp-eyed) 77. sampid-bakod . may likas na talino (a wealthy person. matalas ang tainga . malawak ang isip . may ipot sa ulo . manipis ang mukha .nakikitira (someone who is privileged to lodge/board for free) 111. nagbibilang ng poste .walang trabaho (someone who is jobless) 90.matalino (intelligent) 79. matigas ang katawan .kasal (wedding) 99.madaling umunawa (broad-minded) 69. stingy) 73. always complaining) 66.ayaw makinig sa utos o pangaral (stubborn) 83.malas na tao (unlucky person) 109. may sinasabi .bobo (dumb. pusong-bakal . ningas-kugon .malakas (strong person) 80. saling-pusa .hindi marunong magpatawad (unforgiving) 105. matigas ang ulo .nagtatrabaho ng higit sa kinakailangan (one who works hard) 89. a talented person) 88. malikot ang kamay .anak sa labas (child out of wedlock) 106.masakit mangusap (one who talks offensively) 76. utak .patay na (one who just died) 101. masama ang loob . pantay ang mga paa . nagpupusa . malakas ang loob .hindi pangmatagalan (not lasting. malamig ang ulo . may magandang hinaharap .taong hindi palakibo (a very quiet person) 100. stupid) 72. makitid ang isip .tamad (lazy person) 81.mabagal kumilos (sluggish) 103. matalas ang ulo. pulot-gata . patay-patay . sariling pugad . nagbabatak ng buto .pansamantalang kasali (temporarily included in a game or work) 108. nagbukas ng dibdib .kuripot (miser.mareklamo (hard to please. putok sa buho . sampay-bakod . makuskos-balungos .mayaman (rich) 93. mataas ang lipad .mahiyain (shy) 71.nagsasabi ng mga kuwento ukol sa isang tao (telling on somebody) 92. sanga-sangang dila .nagtapat na nais pakasalan ang nobya ( a man who proposes) 91.paglubog ng araw (twilight) 98. nakahiga sa salapi .mapagmataas (snobbish person) 82. bolero (a fast talker) 84.sariling tahanan (one’s own home) 46 .kumukuha ng hindi kanya (one who steals things) 70.pagtatalik ng bagong kasal (honeymoon) 104. matalas ang mata . matalas ang dila .64. namuti ang mata . nakapinid ang tainga .mayabang (snobbish.mahusay mangusap. samaing-palad .madaling makarinig (one who easily hears the news) 78.mahinang umunawa (narrow-minded) 65.

11. Treat others as you want to be treated. 3. walang-hanggan . takipsilim . Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluwat. damdam ng buong katawan. brainless) 122. tulak ng bibig . Time is gold.pasasalamat (debt of gratitude) 123. pag dinaan sa tiyaga.manipis ang balat (very sensitive person) 117. hindi tunay sa loob (insincere words) 121. 6. Ang sakit ng kalingkingan. 4. mahina ang ulo (stupid. 9.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 114. To one who listens and understands. Talk less. God proposes and man disposes. There is no difficult undertaking if done patiently. one explanation is enough. mapaghanap ng mali (fault-finder) 119. takaw-tulog . talusira .salita lamang. may nilaga.bobo. Pag may tiyaga. Ang panahon ay samantalahin sapagka’t ginto ang kahambing. 10.paglubog ng araw (twilight) 116. 47 . act more. Forthrightness creates lasting friendships. huwag mong gawin sa kapwa mo. dagdagan ang gawa. 2. 7.nangmamaliit (person who sneers) 120. 1. nasa tao ang gawa. Patience will yield results. utang na loob . di bubukol. Things will not happen if they are not meant to be. utak-biya .113. Ang masama sa iyo.walang halaga (unimportant. taingang kawali . sukat ang isang salita. talusaling . while others are based on implied meanings or corresponding English versions).mahilig matulog (lazy person who always wants to stay in bed) 115. Bawasan ang salita. The pain in the little finger can be felt by the whole body.maraming nakikita.madaling magbago (person who easily changes) 118. Walang mahirap na gawa. forever) 124.walang kamatayan (immortal. Walang tutong sa taong nagugutom. 5. useless) 125. tatlo ang mata . Nasa Diyos ang awa. tawang-aso .walang habag. malupit (heartless) MGA SALAWIKAIN (Note: Literal English translations are rendered for some. Sa marunong umunawa. Pag di ukol. Any food tastes good to a hungry person. walang-kuwenta . walang-puso . 8.

12. Ang kapalaran ko di ko man hanapin, dudulog, lalapit kung talagang akin. My fate will come to me even without searching for it. 13. Ang kabutihan ng ugali ay lalong higit sa salapi. A good character is better than money. 14. Pahiran mo muna ang sariling mantsa, bago mo punahin ang uling ng iba. Before you crticize others, make sure you do not have the same faults. 15. Mas masakit ang sugat na katha ng dila. Unkind words can hurt more than physical pain. 16. Hinuhuli ang isda sa bunganga; ang tao, sa salita. A fish is caught by the mouth; a person by what he says. 17. Ang tapat na kaibigan ay higit pa sa kayamanan. A faithful friend is more valuable than material riches. 18. Pag wala ang pusa, piyesta ang mga daga. When the cat is away, the mice celebrate. 19. Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, di makararating sa paroroonan. One who does not look back at where he came from, will not reach his destination. 20. Magsisi ka man at huli, wala nang mangyayari. Don’t cry over spilt milk. 21. Kapag may isinuksok, may madudukot. When you save, you will have something when you need it. 22. Kung ano ang puno ay siyang bunga. A tree will bear its own fruits. 23. Aanhin pa ang damo kung patay na ang kabayo? What is the use of the grass if the horse is already dead? 24. Madaling tuwirin ang kawayan pag mura pa at di magulang. It’s easier to straighten a young bamboo plant than a mature one. 25. Sa isang pintong masarhan ay sampu ang mabubuksan. For every door that closes, ten more will open. 26. Di man magmana ng salapi, magmana man lang ng mabuting ugali. One need not inherit wealth provided he inherits good manners. 27. Magbiro ka na sa lasing, huwag lamang sa bagong gising. You may pester a drunken person, but not one who just woke up. 28. Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa. A man that talks too much accomplishes little.

48

29. Kung sino ang pumutak ay siyang nanganak. He who cackled is the guilty party. 30. Tulak ng bibig, kabig ng dibdib. The mouth speaks the opposite of what the heart feels. 31. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. A broom is sturdy because its strands are tightly bound. 32. Ang tunay na kaibigan ay nakikita sa kagipitan. A friend in need is a friend indeed. 33. Kung may itinatanim, may aanihin. If you plant (a seed) and nurture it, you’ll reap the harvest in the future. 34. Huli man daw at magaling ay naihahabol din. It is never too late to offer anything that is good. 35. Ang taong nagigipit, sa patalim kumakapit. A desperate person will hold on to a knife’s edge. 36. Ang kalusugan ay kayamanan. Health is wealth. 37. Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo. A person who is outwardly calm has anger raging inside. 38. Ang mabigat ay gumagaan kung pinagtutulungan. A heavy burden is lightened if everyone helps. 39. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga. Spend lavishly and you end up with nothing. 40. Ang buhay ay parang gulong, minsan nasa ibabaw, minsan nasa ilalim. Life is like a wheel, it has its ups and downs. 41. Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, daig pa ang malansang isda. He who does not love his own language is worse than a smelly fish. 42. Ang umaayaw ay di nagwawagi, ang nagwawagi ay di umaayaw. A quitter never wins, a winner never quits. 43. Pulutin ang mabuti, ang masama ay iwaksi. Emulate what is good, discard what is bad. 44. Ang taong maganda ang asal, minamahal ng kasamahan. A kind and good-mannered person is well-loved by those around him. 45. Ang taong mapagtanong ay madaling dumunong. A person who asks, learns more quickly. 46. Ang pili ng pili, natatapat sa bungi. One who is choosy could end up picking the worst. 47. Ano man ang gawa at dali-dali ay hindi iigi ang pagkakayari.

49

Haste makes waste. 48. Mainam na ang pipit na nasa kamay kaysa lawing lumilipad. A bird in a hand is worth two in a bush. 49. Mas malakas ang bulong sa sigaw. A soft gentle request has more power than a loud command. 50. Aanhin mo ang palasyo, kung ang nakatira ay kuwago. Mabuti pa ang bahay kubo, ang nakatira ay tao. The house does not make a man. Even a palace is nothing if those who live in it don’t have etiquette. 51. Lalong gaganda ang kinabukasan kung tayo ay may pinag-aralan.ves a better future Education gives a better fture. 52. Pagkapawi ng ulap, lumilitaw ang liwanag. Behind the cloud is a silver lining. 53. Ang pag-aasawa ay hindi biro, di tulad ng kaning iluluwa kung mapaso. Marriage isn’t a joke. It isn’t like food that you can spit out when it’s too hot to chew. 54. Walang manloloko kung walang magpapaloko. There will be no cheater if no one allows himself to be cheated. 55. Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot. Try to make ends meet. 56. May tainga ang lupa, may pakpak ang balita. The earth has ears, news has wings. 57. Kung ano ang tugtog ay siyang sayaw. Dance with the music. 58. Huwag kang magtiwala sa di mo kakilala. Never trust a stranger. 59. Ang taong walang pilak ay parang ibong walang pakpak. A person who has no money is like a bird without wings. 60. Walang matigas na tinapay sa mainit na kape. No bread is too hard for hot coffee.
[*Source: Atilio V. Alicio. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla, California, 2007]

~ END OF NOTES ~

50

Atilio V. Philippines. Blackwell 51 . Cena [1990]. Dillague. et al. Modern Tagalog. & F. Alfonso O. Malaysia. An Introduction to Language. Victoria. Fromkin. C. California. Alicio. Inc. & Kathryn Z. R. Filipino Basic Course Notes [1997]. Atilio V. Trudgill. Robert Rodman. Grover [2000]. Inc. Atilio V. Tagalog Reference Grammar. Ronald [1993]. Inc. [Ikatlong Edisyon 2005]. David. Phoenix Publishing House. Blackwell Publishers. Alicio. Sandigan. Investigating Language: Central Problems in Linguistics. [2009]. Victoria (Editor) [2000]. Blackwell Publishers. Ramos. Inc. Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla. Otanes [1972]. Hartmann. & Nina Hyams [2003]. Lynne T. [2007]. [1992]. California. Stork [1976].: New York. Weed [1995]. Tiango [Binagong Edisyon 2003]. University of Hawaii Press: Honolulu. Bahasa Melayu.: Quezon City. Language Phrases in English. Schachter. A Glossary of Sociolinguistics. [2001]. Allyn & Bacon: Massachusetts. What is Linguistics? Prentice-Hall. Makabagong Balarilang Filipino. Fromkin. Suzette Haden [1979]. University of Malaya Press: Kuala Lumpur. Massachusetts. Teresita V. and Academic Development Handbook: A Complete K-12 Reference Guide.* TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA * R E F E R E N C ES Alicio. Wardhaugh. Santiago. Dictionary of Language and Languages.: Malden. & Norma G. Halsted Press Book: United Kingdom.UCSD Bookstore: La Jolla. Imprints . Ikaapat na Taon. Philippines. Thomson & Heinle: United States of America. The Crosscultural. California. Massachusetts. Elgin. Crystal. Language. Oxford University Press Inc. Rex Bookstore: Manila.: Malden. Hudson. K. Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory. Paul & Fe T. Filipino. Peter [2003]. Dictionary of Language and Linguistics. Defense Language Institute Foreign Language Center: Presidio of Monterey. Spanish. New Jersey. Diaz-Rico. Hawaii. & Resty M. Essential Introductory Linguistics. R. Filipino Linguistic Analysis (Reader). California. Penguin Books: England. Nora M. University of California Press: Berkely & Los Angeles. Advanced Filipino for Filipino Speakers (Reader).

nilapatan b. ganda a. kayo a. kanila d. paa a. isayaw a. 2. 2. siyanga a. sumayaw c. sinuman b. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. binasa d. ganda a. tulugan c. busog d. Ang mga paningit ay nagsisilbing pampahaba ng mga pangungusap. 6. akin a. kontra d.wikipedia. 3. bumaha b. kumpol b. 4. ikaw d. 11. sentro a. nipalitan d. Website: "http://en. 9. prito c. sinayaw b. 12. 10. lutuan d.org/wiki/Languages_of_the_Philippines" Website: "http://en. diwata b. 17. anuman d. kuko d.wikipedia. 1. 7. mamamayan B. pag-asa d. sibuyas c. Naminsala na naman ng mga panamin ang malakas na bagyo. balimbing d. binalot c. hinog c. lumindol c. Ibigay ang salitang-ugat ng salitang nasalungguhitan. bait c. 5. a. kumulog d. niya c. 52 . totoo b. binigay b.Publishers: United Kingdom. bulag b. singyaman d. dinuguan d. pagtuturo a. ubas b. ka b. malalaki a. lahi d. alaala c. singhaba b. simple b. alinman a. buwig a. iyo b. tayo c. pipi b. 16. singbait c. sayawin d. bingi d. binili a. umulan a. pilay c.org/wiki/Tagalog_language" MGA PAGSASANAY A. siguro c. sing-ikli a. puno c. masisipag c. kamay c. 15. matatalino d. pagbasa c. paruparo d. 1. 19. 13. kainan b. busog b. bulaklak b. 8. saging a. palad b. payat b. 18. kaklase a. nilapitan a. nilipatan c. 20. talaga d. inuman c. 14. laruan a.

3. Hindi sila nagkakalayo sa kilos. Salungguhitan ang lahat ng panghalip sa buong sanaysay. (T)ama o (M)ali? _______ 1. 21. 8. Ito raw ang dapat paniwalaan dahil ito ang tama. pananamit at iba pang bagay. di ba? 22. Ang lalaking napupusuan niya ay masalapi pala. 12. Binigay ba ni Jerry ang regalo? _______ 3. Lubhang taimtim sa loob ng binata ang panunuyo sa dalaga. Morris at nakapamaywang. 19. 5. Ang batang nanalo sa paligsahan ay tumanggap ng gantimpala. 6. Mayroon bang aalis kanina? _______ 5. 9. Naglabas ng isang magandang artikulo ang manunulat ng paaralan. 24. Wala ba pasok samakalawa? 53 . 16. 13. Malinis at maganda ang kapaligiran sa Monterey. Matutulungan kaya sila ng pamahalaan sa kanilang problema? 23. May ubo ikaw? _______ 2. 4. Maka-Pilipinong mamamayan si Mang Carding. Kahanga-hanga ang tribung naninirahan sa bundok na iyon. Wala silang ginawa kundi mamasyal sa iba’t ibang pook. Ano nga ba ang mas mahalaga: kalusugan o karunungan? 15. C. 14. 11. 17. Kilala mo ba ang namimintanang taong iyon? 18. Padabog na tumindig si Gng. Narito ako’t nananahanan sa isang maikling panahon. Ang opisina nila ang naatasang mamahagi ng mga pagkain at damit. Maraming nanghihinayang sa kanyang maagang pagpanaw. 7. Paano mo hihikayatin ang mamimili upang gamitin ang iyong produkto? 10. Kapansin-pansin ang kanyang pananabik na makita muli ang kapatid niya. Nakanino ang payong itim? _______ 4. Marami ang mga relikya noong pananakop ng mga Kastila. 20. Nangangawit ba ang kamay mo sa pagsusulat araw-araw? 25. Lahat halos ng tao ay nakararanas ng kahirapan.

_______ 34. Malaki sa akin ang pantalon na ito. Maalat nga ang prito isda. Nasaan siya pupunta? _______ 8. Sa mesa mayroong mansanas._______ 6. _______ 36. Matatamis ang mga iyon. Susulat siya sa iyo kamakalawa. sina Charles ito. May maraming kendi sa kahon. Sabado ba sa dadating na araw? _______ 33. Ano ang mga iyon? Palagay ko. Doktor itong kapatid niya. Tess. May nobyo nga si Liza. Pupunta kami sa isang malaking salo-salo. _______ 38. _______ 42. Linggo ang unang araw ng linggo. _______ 16. Mayroong ibon sa puno. Kasama na ba ninyo si tatay? _______ 19. _______ 32. Maganda sa kalusugan ang paglakad. di ba? _______ 45. Ikaw po ba ang guro namin? 54 . Mayroon nang klase sila samakalawa. _______ 28. Maingay ba ang itong mga bata? _______ 44. Kumusta ka po? _______ 7. Mga may langaw sa mesa. _______ 23. _______ 29. Malilinis ang daliri ng bata. Anong laman ng kahon na iyan? _______ 43. _______ 14. Sige. Si Angelo ang presidente ng samahan. _______ 17. Rey at Pearl? _______ 15. _______ 26. _______ 35. Mayroon ng ngipin ang sanggol. _______ 18. _______ 46. Kanino salamin ito? _______ 24. ano? _______ 22. Mabango na bulaklak iyan. Ilan kapatid mayroon ka? _______ 20. _______ 39. Nasa ibabaw ng mesa ang dilaw bulaklak. _______ 31. _______ 11. Nasa ikalawa hanay si Menchie. Mayroon ka pang pagkakataon maganda. _______ 48. _______ 21. Mayroong bang mga bulaklak sa paso? _______ 9. Mahirap ang buhay. _______ 40. ibon iyon. diyan na kayo. _______ 12. Wala rin kami klase ngayon. _______ 47. Disyembre ang paborito kong buwan. Mabaho ang basura? _______ 41. _______ 25. ang kaklase ko. Mabango ang pabango. Wala ba tayo pahinga mamaya? _______ 27. _______ 10. Riyan nakatira si Carmen. _______ 13. _______ 37. _______ 30. Magkaklase ba sina Jay. Hulyo ang pangpitong buwan ng taon.

(Humanap. (Nag-alis. 22. 19._______ 49. Bukas ng gabi pa nga raw sila (luluto. (Aalisin. bilhin) ni Ernie ang magasing ito. lutuin)? 7. hatiin) ninyo ang keyk na iyan? 21. Nagtanong) sila sa mamang naglalakad. Hahanapin) pa nila ang nawawalang hikaw. Amanda. (may. mamayang) umaga. 11. (Kay. Pang-ilan pala si Melissa sa (mag-anak. Inalis) namin ang mga basag na bote sa sahig. Opo. Bumababa) sila ng mabigat na kama tuwing hapon. (Tinawag. 18. Ano po ba ang pangalan (ninyo. di ba? 33. _______ 50. Salubungin) mo sila sa tapat ng Mall. (Binabasa. Kinain) si Hazel ng masarap na pagkain sa handaan. Magkuwento) siya tungkol sa buhay niya sa Pilipinas. (Tinanong. (Saan. naghanda) ng isusuot ng kapatid mo? 32. ikaw) pang gustong inumin? 25. Maaari bang (maghati. 26. Anong mga prutas (ng. 31. Tumawag) niya ang kanyang kaibigan kanina. 3. Kailan ka (humanda. (Kumain. (Nagkuwento. Nag-alis) ni Nena ang tsinelas niya bago umakyat sa poste. 10. Puwede bang kayo na lang ang (magluto. mayroon (pa po. Magkano ang (binayad. Sa) Sarah nga ang damit na iyon. hintayin) sina Mara sa University Avenue. (Mayroon. (Salubong. Ano? Mayroon (ka. 35. (Pinapatay. Aalis (na po. 28. mayroon) ka bang pupuntahan bukas ng tanghali? 29. 15. matangkad)? 27. Aling puno ang mas (mataas. (Masipag. 36. po pa). Masisipag) din ang aking pinsang taga-Sacramento. Mayroong) pang sasabihin sa kanya si Philip. magluluto). ang) dapat nating kainin araw-araw? 14. kamag-anak) niya? 24. Nagpapatay) ba sila ng manok sa palengke? 34. Nasaan) matutulog ang pulubing iyon? 30. 6. mo)? 9. (Pumasok. Nagbabasa) si Vicky ng diyaryo tuwing umaga. 1. 16. di ba? 13. Magkaibigan ba kayo nina Miko? D. ibinayad) mo sa upa ng bahay? 4. Dapat (bumili. 23. Mga turista raw ang dumating (kaninang. (Nagbababa. Iniuuwi) ang kuya namin sa probinsya kamakalawa. 2. 55 . (Umuwi. 20. 5. kukunin) mo sa ilalim ng mesa? 17. Luisa. Sumuka si Lota nang (nagsakay. sumakay) siya sa eroplano. Ibinalik) nila ang napulot na singsing sa bangketa. Nagpasok) pa rin si Rudy kahit huli na siya sa klase. Ang pagong mabagal ay natalo. 8. Kailangan mong (hihintayin. ano uli ang (kukuhanin. 12. (Bumalik. po na) kami. Ibigay ang tamang sagot.

manunulat b. payat b. nagtayo) ng samahan ng mga estudyante? 41. 42. (Magsalita. 44. Pilipino b. siya a. bakuran c. 39. bintana b. 1. lutuin a. tanungin c. 38. Mayroon) salu-salo ngayon sa bahay nina Alyssa. 11. 12. arawan c. Rizal a. nila d. bukas b. Si Alex ang (dinala. (Niluto. magbisita a. Aguinaldo d. sumulat b. sahig d. ka b. pinto a. 48.37. (Maglalagay. 6. magbiyahe b. Kastila c. 45. kumain a. sasayaw d. ganda d. 18. bibili a. sampu c. 43. malasa b. Roxas c. Mabini d. mahangin a. mauhaw b. 10. kanina c. Balagtas c. kanluran c. Bonifacio b. Nagsalita) si Grace sa harap ng mga kaklase niya. 17. a. mangingisda a. pangatlo b. 8. nagdala) ng ibang pagkain noong Biyernes. Quezon b. Hapon d. 14. 5. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. umakyat d. nagtira) ng isdang bangus sa mesa. 4. 13. tauhan b. mamamalengke d. laruin b. bata a. Pagluluto) ang hilig ni Mia. nang) magpahinga ang pasyente. maasim c. (Inawit. mabango c. malansa a. buwanan a. 46. timog d. 47. kinain d. 3. maulan d. Umawit) nina Myra at Jeremy ang `Dahil sa Iyo’. Kailangan (ng. Nilalaro) ng nanay ang kanilang bunsong anak. Recto a. Nagtapon) ng ale ang lumang telebisyon nila. 50. (Pagluto. 7. mayaman b. sipain 56 . Si Danny ba ang (tumayo. 40. magtrabaho d. hinihingi) ng tulong sa iyo? E. aalis b. 16. Nagluto) na naman si Sheryl ng paborito niyang pagkain. kagabi d. (Mayroong. Ilalagay) ni Monica ang tuyong dahon sa basurahan. ng) ito. mahal c. Ang tatay ang (tumira. mag-iisda c. 2. dalawa d. nilaga a. Bisaya c. 49. kahapon a. maulop c. mapakla d. mapanghi d. silangan b. (Naglalaro. maglaro c. Bakit siya (humihingi. (Itinapon. sila c. 9. lima a. 15. masarap a. Gustung-gusto ni Julius ang lugar (na. lingguhan d. bumasa c.

tag-init b. ibinalita c. sa a. saan a. kusinero d. bilhin a. Las Piñas d. 35. tsokolate d. 34. aiskrim a. mamaya c. inuman b. talong b. ko c. ka a.19. bisita a. magutom c. 39. tag-ulan c. niya a. bigas d. bawal c. berde a. 32. 26. malambot b. labinpito d. ninyo d. labintatlo a. 42. maaari d. tagsibol d. kailangan b. labinsiyam b. laruan d. matutulog c. isda c. 31. kanina b. 43. noon d. 33. dito c. nagtutulog d. kanila c. siya b. kanin a. umaamin d. Bataan c. San Juan b. mangga c. serbesa b. kulang d. ako c. kina b. 40 41. pulis a. Ibigay ang wastong pandiwa. atin b. balitaan a. kagabi a. 27. a. ni c. sana c. 24. 44. huwag a. gatas a. kay c. nang 21. ubas a. mo d. binili c. 38. kape c. a. umamin c. pula d. papel d. 23. amin a. natulog a. kamakalawa d. ibili b. nasa b. binyagan c. taga-saan d. 37. lapis c. 22. aklatan a. aamin b. labingwalo F. sayawan a. paliparan b. bibilhin d. puti c. 20. simbahan c. ng b. inamin c. 25. doon a. kanya d. 29. magaan a. 57 . nasaan c. ibabalita b. taglamig a. hindi b. roon b. palay c. ibalita d. Makati a. gulay d. karne b. nina d. larawan d. sina d. kaibigan b. mahina d. upuan b. guro c. pakwan d. 30. kayo b. dapat a. 45. natutulog b. karne b. 28. 36. itim b.

(Pumasok. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwa. 19. 12. Gusto kong (dilig) ang mga halaman tuwing hapon. (Arkila) ni Allan ang maliit na bangka. magtayo) sa harap ng klase. (Tapon) ko na ang mga basag na baso’t tasa kanina. 20. 2. Nagtawag) ako sa kanila upang bumati noong Bagong Taon. (Tumatabi. (Sauli) ni Mariel ang biniling relo. Sa Linggo pa ako (linis) ng banyo namin. maghahanda) ng maraming pagkain para sa kasalan? 4. Punta tayo sa programa kasi (sayaw) si Karen doon. Ayaw niyang (tumayo. Nagtatabi) ang mga bata tuwing may dumaraang sasakyan. (Tumawag. (Uuwi. (Nagtira. 3. 11. Palagi kong (sulat) ang aking mga magulang. Tumira) ang tatay ng ulam na isda para sa mga anak nila. Pumatay) ba sila ng baboy para sa piyesta? 5. Kami raw ang (sasalubong. Kailan (tatayo. Sardinas ang gusto kong (bukas). Sino ang (hahanda. (Umuuwi. (Nagsuka. (Lagay) ng pulis ang baril niya sa loob ng bag. 6. Siya ang (dala) ng pagkain samakalawa. 9. (Hiram) si Dante ng timba sa kabahay niya kagabi. Gusto mo bang (kuha) natin itong pabango? 2. 13. 3. (Nagpatay. (Nagsakay. 58 . nagtira) sa Pilipinas? 19. 14. 18. (Tawag) natin ang batang iyon mamaya. 4. Anong oras kaya (aalis. magsasalubong) sa mga bisita sa paliparan. Gusto nilang (kain) ng pulutang kaldereta. mag-aalis) sila bukas? 15. Ano naman ang (gawa) mo noong bakasyon? 17. 8. Susuka) na naman ang pasyente kagabi. Kailan ka (magpapalit. Nagpasok) ang manedyer ng lima pang guwardiya sa kompanya. Nag-alis) siya ng kanyang sapatos bago pumasok ng bahay. Nag-uuwi) siya sa probinsiya tuwing Pasko. 16. 20. Sino ang (nagbababa. Ako lang ang (balik) sa probinsiya sa Linggo. (Hingi) ko ang tulong ng kapitbahay namin kagabi. 8. papalit) ng gulong ng kotse mo? 14. (Umalis. 15. (Papasok. 5. magtatayo) ang alkalde ng bagong pabrika sa nayon? 10. Ilang taon kayo (tumira. 1. 17. 7. Magpapasok) na ba kayo sa darating na Lunes? 18. 10. 9. 11. bumababa) ng bandila tuwing hapon? 7. Mag-uuwi) ang nanay ng mga prutas galing sa Laguna.1. (Punas) niya ng tuyong basahan ang mesa. (Basa) ka ng leksyon mo para bukas. 13. Ano pa ang gusto nilang (sabi) sa atin? 12. 16. Sumakay) si Tito ng isa pang pasahero sa dyip niya. Magsasama) ka ba sa amin mamayang gabi? G. (Sasama. 6.

_______________ 17. (Tira) si Laika sa mga pinsan niya noong isang taon. (Sakay) ba sila ng Amtrak patungong Irvine? _______________ 13. _______________ 18. sabi ni Martin sa kagalit niyang kapitbahay. (Uwi) kanina ang kuya ng siopao mula sa isang handaan. Hindi ka dapat (sakay) sa tumatakbong dyip. 59 . Kami rin ang (tabi) ng ulam sa mesa kamakalawa. Hindi ko alam kung saan (suot) ang mga bata. _______________ 15. _______________ 7. _______________ 14. Kailangan mong (tabi) ng pera sa katapusan ng buwan. (Abot) si Gng. (Pasok) si Mandy ng isang bagong kaklase sa samahan nila. (Sakay) pa ba ng ilang pasahero ang drayber ng bus? _______________ 11. _______________ 12.H. (Handa) ka. Hindi ka dapat (tawid) ng riles kapag may dumaraang tren. _______________ 2. _______________ 19. (Pasok) ang mga bisita sa kabilang pinto mamaya. Perez ng mga damit at sardinas sa plasa. Saan (tayo) kagabi ang dumating na mga turista? _______________ 3. Kaya (tae) ang bata dahil sa masamang nakain niya. _______________ 16. _______________ 20. Puwede raw kaming (tuloy) sa kanila kahit kailan.o mag-. _______________ 1. (Salubong) sina Tonyo at Selya sa tindahan araw-araw. (Lipat) na sina Mang Fred ng mga kagamitan nila mamaya. _______________ 5. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwang um-/-um. _______________ 4. _______________ 21. _______________ 10. Sino ang (baba) ng basura kaninang umaga? _______________ 8. _______________ 9. Tayo ang (salubong) kina Rose sa istasyon ng bus kagabi. (Patay) ba sila ng baka noong nakaraang piyesta? _______________ 6.

Si Jerry raw ang dadala ng pulutan mamaya. Maysakit si Nida kaya (palit) sa kanya si Lanie._______________ 22. (Sama) si Pearl sa mga kaibigan niya sa piknik kamakalawa. Bakit pa hindi nagpapahinga ang bata? 60 . _______________ 31. _______ 15. (Uwi) siya kaagad sa kanila pagkatapos ng eksamen. _______ 1. Dapat ka bang (suot) ng kuwintas at relo sa iyong trabaho? _______________ 28. _______ 16. Kailangan mo pa bang lapis? _______ 10. _______ 4. Noong isang araw (tawag) si Kelly para batiin ako. _______ 18. Huwag mo naman akong takutin. Noong Lunes ka ba (palit) ng medyas mo? _______________ 27. (T)ama o (M)ali?. Kilala niya si Ruth na mananahi. _______ 5. Bakit ayaw mong (bili) ng isda sa mag-iisdang iyan? _______________ 34. Mga sampung libro ang binili ko. Nagtratrabaho ang kuya namin sa pabrika. _______________ 35. _______________ 33. Magpabigay ka ng pera kay Rosa kay Maria. Gusto mo bang (alis) ngayon din? _______________ 24. Kailan pala kayo (tira) sa bagong bahay ninyo? _______________ 26. Kailangang lider si Juan. (Alis) pala sila nang maaga kamakalawa. _______ 17. _______ 8. Si Jose ang kapatid niya? _______ 2. Nanggulat siya ng mga kaibigan niya. Tagahugas siya sa restawran. (Sama) ba ang ilang kaibigan mo kaninang tanghali? _______________ 25. _______ 9. _______ 7. Lima ang mga libro niya. Bawal pala kumakain sa bus. _______ 12. Nasaan ang kotse mo? Sa garahe namin. _______________ 30. _______ 14. _______ 6. di ba? _______________ 29. Si Fatima ang anak ni Mariang masipag. _______ 11. Saan ka (sakay) mamaya pag-uwi mo? _______________ 32. Mga sagot ko iyon. Ayaw ni Flelix (labas) ng maraming pera sa kasino. Gusto niyang kumakain ng sinangag sa almusal. Anong oras ba (baba) ang eroplano kaninang umaga? I. _______ 3. _______ 13. _______________ 23.

Bakit hindi mo subuking patakbuhin ang kotse? _______ 33. Anong gamot na pangtulog mayroon ka? _______ 48. _______ 22. Pinagdalhan ng mga sugatan ang ospital sa nayon. _______ 38. Kumain na tayo para makakarating tayo kaagad sa istayson. _______ 30. Humingi ng payo si Jackie kay Kuya Mar tungkol sa kanyang problema. Anong oras dadating ang mga kaibigan ni Cindy? _______ 24. _______ 32. Huwag ninyo pitasin ang bubot pang bayabas. Pahiran mo ng mantekilya ang pandesal. _______ 31. Aayusin namin iyan ngayon-ngayon din. _______ 40. Ipinanghambalos niya sa aso ang hawak na patpat. _______ 45. Ayaw ng mga kapatid niya si Cesar. Bilisan mo para makaalis tayo ng maaga. J. _______ 35. Tagatanggap [TG]. _______ 42._______ 19. Ikinatuwa ng itay ang pagtulong sa akin ng mga kapitbahay namin. Ayaw mo bang kuhanin ang murang damit? _______ 34. Nakanino ang sanggol? _______ 21. _______ 26. _______ 47. Mag-iisda ba ang pinsan niya? _______ 25. Sumuot siya ng tuksedo para sa kasalan. Nasaan ang tindahang binibilhan mo ng alak? ______ 6. ______ 8. _______ 46. _______ 39. Ganapan [G]. Nakita mo ba ang mga nandurukot sa bus? _______ 44. May baong tinapá ang bata. Matatalino pala ang bagong klase nila. Gagawin ko ang lahat nang ito para sa iyo. _______ 37. Totoo bang aalisan siya ng mana? _______ 36. Walisin mong mabuti ang bakuran. ______ 7. _______ 50. Ipinagluto ng nanay ang kanyang mga bisita. Tingnan mo kung saan siya pupunta at sundin mo. ______ 1. Magkaibigan pala sina Bert. Kagamitan [K]. ______ 4. Ooperahin sa puso ang kapatid niyang bunso. Ibigay ang tamang `fokus’ ng pandiwa: Tagaganap [T]. _______ 20. Makabago na ngayon ang mga kabataan. Yari sa narra ang pinto ng kanilang bahay. Kumuha siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas. Pahirin mo ang putik sa mukha niya. Dala na niya ang lahat ng papel na pipirmahan. Layon [L]. _______ 49. ______ 2. Nagmamadali siyang nagbaba sa tulay. ______ 3. _______ 27. _______ 41. _______ 43. Sanhi [S]. Ayaw niyang haluin ang kanyang niluluto. Saan nga pala nagtratrabaho ang kuya mo? _______ 23. 61 . Pinagsayawan ng cha-cha ng mga kalahok ang programang `Eat Bulaga’. Bibilhan ko ng matibay na kandado ang pinto. _______ 28. Wala siyang ginawa kundi tumawa ng tumawa. May binigay ba siyang pasalubong sa iyo? _______ 29. ______ 5. Rey at Vic.

(Sama) siya sa barkada sapagkat nalulungkot siya. Mula noon. (Yamot) ng opisyal ang hindi pagsunod sa utos niya. Ipinagdala ng bulaklak ni Cherie ang bayani ng labanan. (TG) ____________________ 12. ______ 12. ______ 16. Ikinalungkot ni Jenny ang hindi nila pagkikita. (Patay) ng trabahador ang pagkabagok ng ulo niya. (Tabi) nila ng pansit ang mga bisitang darating. ______ 19. ______ 20. (Luwas) si Tasyo sa Maynila para makipagsapalaran. Ibigay ang pandiwa [pangnakaraan] ayon sa nakasaad na fokus. (S) ____________________ 20. (Dalangin) ni Dindo ang kaligtasan ng pamilya nila. (L) ____________________ 4. Ihiningi ng payo ni Mel sa programang `MMK’ ang kanyang problema. (Tiyaga) sila sapagkat nais nilang umasenso. (Dasal) ni Lenie ang kaibigan sa pagkakasakit nito. Ipinang-alis niya ng bisyong paninigarilyo ang pagsisipsip ng kendi. Isinayaw ng mga kalahok ang rhumba sa `Dancing With the Stars’. (Takip) niya ang plato sa pagkain. Ikinuha nila ako ng iskolarsyip sa pamahalaan. ______ 13. (Pasok) niya ang talyer na pag-aari ng kanyang kuya. ______ 17. Bakit ka humihithit ka na naman? ______ 15. (Lungkot) ni Daisy ang paghihiwalay nilang magnobyo. (T) ____________________ 15. (Tiis) siya dahil nais niyang makatapos ng pag-aaral. (Hiwa) ng sibuyas ang matalim na kutsilyo. (Aral) niya ang paaralang malapit sa kanila. (TG) ____________________ 8. (K) ____________________ 10. (Galit) ni Julia ang pagkatuklas sa katotohanan. ______ 18.(G) ____________________ 16. (TG) ____________________ 17. (S) ____________________ 9. (G) ____________________ 6. K. Pag-aralan natin ang magiging bunga ng ating pasiya. ______ 10. (T) ____________________ 5. (S) ____________________ 18. Ikinapanginig ng katawan ni Ross ang galit ng mga kawal. ______ 14. ______ 11. (T) ____________________ 3. (T) ____________________ 13. Tinatakpan ng mga trabahador ang lahat ng butas sa daan. Ibibigay niya ang salaysay sa pulisya. (S) ____________________ 7. (TG) 62 . (Bigay) siya ng karangalan bilang `cum laude’. ____________________ 1. (TG) ____________________ 19. (Luto) niya ng ulam ang kanyang mahal na anak.______ 9. (G) ____________________ 14. (G) ____________________ 2. (K) ____________________ 11. (Tanggap) na niya ang pag-alis ng kanyang kapatid. (Daos) ng sayawan ang bahay nina Emil. Pinagdausan ng pulong ang bagong tayong entablado. (nobena) niya ang kanilang anak.

END OFSCOPE: LINGUISTICS OF THE TARGET LANGUAGE Para patotohanan at malaman ang inyong mga sagot sa mga kaukulang Pagsasanay. pakipadala ang mga ito sa Moderator/Facilitator para makuha ang Answer Key sa ava.com. ~Salamat! ~ 63 . pati na rin ang iba pang katanungan ninyo.cset@gmail.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful