Domain 2: Linguistics of the Target Language

Language Structures
POOK NG MGA PANGUNAHING WIKA SA PILIPINAS

“Ang hindi magmahal sa kanyang salita “He who does not love his language Mahigit sa hayop at malansang isda; Is worse than a beast and putrid fish; Laya ang marapat pagyamaning kusa So it has to be nourished Na tulad sa inang tunay na nagpala.” Like a loving mother does.”

Sa Aking Kabata `To My Fellow Youngsters’ ~ Jose Rizal (1861-1896) ~

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS

Click the page number to jump directly to that section. Note: Hold ctrl + clik on page number

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS...............................................2 Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya............................2 Wikang Filipino...........................................................................4 A. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA................................................7 B. PALABUUAN O MORPOLOHIYA................................................12 C. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS..................................................15 D. SEMANTIKA..........................................................................42 * TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA *..........................51

Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya

2

Pandarayuhan sa Pilipinas Ayon sa kasaysayan ng Kapuluang Pilipinas, noong mga unang panahon, nagdaan ang mga Indian sa mga pulo ng Indonesia sa Borneo at nakasapit sa ating pook. Nakarating din sa ating mga pulo ang mga Arabe na may dalang sulat at wikang Sanskrito. Nagsipaglakbay din sa Borneo, Palawan at Panay ang mga Siam (unang kaharian sa Cambodia). Nangagsiparito at nanakop sa mga tao rito ang mga Instik, gaya rin ng pananakop ng mga kaharian ng Madjapahit at Shri-Bisaya. Saka pa nandayuhan dito ang mga Kastila at pagkaraan ng ilang dantaon, sumakop naman sa atin ang mga Amerikano. Naghahanapbuhay na ritong una pa kaysa mga Kastila ang mga Hapones. Sa lahat ng mga lahi at bansang nasabi, nakapulot at nanghiram ng mga salita ang mga wika sa Pilipinas ayon sa karanasang panlipunan, pangkamag-anak, pampamahalaan at pangkabuhayang ating tinularan sa kanila. Ayon sa tsart na nasa Webster’s New International Dictionary (Merriam Company), ganito ang pagkakaugnay (o pagkakahiwa-hiwalay) ng mga wikang Malayo-Polinesya: I. Malay Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Malayo-Javanese
1. Pangkat Malay (Malay Peninsula, Sumatra, Borneo, Celebes, Nicobras, atb.) 2. Pangkat Javanese (Java, Madura, Sundra, atb.)

B. Sangang Tagala
1. Pangkat Tagala (Pilipinas) 2. Formosan (Formosa) 3. Malagasy (Madagascar) 4. Pangkat Cham-Selung (Cambodia, Malay Peninsula, Mergui Arkipelago)

II. Polynesian Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Sawairori
1. Pangkat Hawaiian 2. Pangkat Tahitian

B. Sangang Hahori
1. Pangkat Maori 2. Pangkat Samoa

III. Melanesian Subpamilya ng mga Wika

3

Gilbertese. 5. Sa Bisayang Hiligaynon . Marshall) B. Sa Bikol . Tagalog Marindukihin. Tagalog Batangas. atb. Bikol Masbate. Palawanon. Bikol Sorsogon. Sa Tagalog -Tagalog Bulakan. Melano-Papuan (Kiriwina.A. 3.Bikol Naga. atb. sa mga lalawigang bulubunduking gaya ng Baguio. Ladrone. Ilokanong Kagayan. atb. Bikol Bato.) C. atb. Ilokanong Ibanag at maraming mumunting Ilokanong Bulubundukin. Micronesian o Tarapon (Caroline. Tagalog Tayabasin. Tagalog Noboesihano. 2. atb.) Narito ang mga dyalekto sa loob ng iba’t ibang pangunahing wika: 1. Bikol Legaspi. Fiji. Bikol Baao.Ilonggo. Melasenian o Fijian (Banks Islands. Kinaray-a. Sugbuanong Bohol. Sugbuanong Negros. Akalanon. Sa Bisayang Sugbuanong . Tagala. Sa Ilokano – Ilokanong Samtoy. Bikol Katanduan. Bikol Buhi. Bikol Albay. Pantikanon.Sugbuanong-Sebu. Kuyuan. Mapa ng mga Bansang Timog-Silangan Wikang Filipino 4 . atb. 4. Misina.

” 4. ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika ng Pilipinas at. ang mga opisyal na wika ng Pilipinas ay Filipino at hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. 1946. Inihanda at ipinalimbag ng Komisyon sa Wikang Filipino: San Miguel. nakapagsasalita at nakasusulat sa wikang Filipino? Ayon sa sarbey ng Social Weather Station at ng Ateneo de Manila University noong Pebrero 1990. 184. Romero ng Edukasyon at Kultura ang Memorandum Pangkagawaran Blg. 134 na nilagdaan ni Pangulong Manuel L. [Sanggunian: `Mga Tanong At Sagot Tungkol Sa Wikang Filipino’. 570 (Hulyo 7. 1936. s.1. Bago ito tinawag na Filipino.” 3. “At ang Konstitusyon ng 1937 ay nagtatadhana na dapat magsagawa ng mga hakbang ang Batasang Pambansa tungo sa paglinang at pormal na pagpapatibay ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging `Filipino’. nilagdaan ni Kalihim Jose E. sa mga nagsasalita nito mula sa iba’t ibang sanligang sosyal at para sa mga paksa ng talakayan at matalisik na pagpapahayag. mga 86% ng kabuuang sambahayan (household) ang nakapagsasalita ng Filipino.” Ang kasalukuyang Konstitusyon (1987) ay nagtatadhana na “Para sa mga layunin ng komunikasyon at pagtuturo. 1940) ang wikang pambansa ay ipinahayag bilang wikang opisyal simula Hulyo 4. nakababasa. pasalita at pasulat. Pagkaraan ng 20 taon ng paggamit at pagtuturo ng wikang pambansa. Ilang porsyento ng populasyon ng Pilipinas ang nakauunawa. 1992) ng Komisyon sa Wikang Filipino na ang Wikang Filipino ay “ang katutubong wika. Ang atas na iyon ay inulit sa Konstitusyon ng 1973 na nagsasaad na “Hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. 92-1 (Mayo 13. Ano ang Wikang Filipino? Isinasaad ng Resolusyon Blg. 7 noong Agosto 13. 1996]. 1937.” 2. ang Ingles at Pilipino ang magiging mga wikang opsiyal. na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. Batay sa datos ng National Statistics Office noong 1990. 1959 na nag-aatas sa paggamit ng katawagan “Pilipino” sa pagtukoy sa wikang pambansa upang maikintal sa wikang pambansa ang di mapapawing katangian ng ating pagkabansa. Ingles. Quezon noong Disyembre 30. 83% ang nakapagsasalita at 82% ang nakasusulat. PAGHAHAMBING NG WIKA NG MGA TAGAPULONG TIMOG 5 . mga di-katutubong wika sa ebolusyon ng iba’t ibang baryedad ng wika para sa iba’t ibang sitwasyong sosyal. 88% ang nakababasa nito. ang Pambansang Punong Rehiyon. at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago. alinsunod sa rekomendasyon ng unang Lupon ng Surian ng Wikang Pambansa batay sa mga resulta ng mga pag-aaral na itinakda ng Batas Komonwelt Blg. anu-ano ang mga katawagan o pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa? Ang unang pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa ay “pambansang wika ng Pilipinas na batay sa Tagalog” sa bisa ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. Paano naging wikang opisyal ang Wikang Pambansa? Sa bisa ng Batas Komonwelt Blg. At hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. Maynila. ang Ingles at Pilipino ang magiging opisyal na mga wika. Tulad ng alinmang wikang buhay. mga 92% ng mga mamamayan ang nakauunawa ng wikang Filipino. sa Metro Manila.

Eastern Leyte & Biliran] 2. 2). Moro Joloano [Jolo. Tausug: Amu in di' maingat maglingi' pa bakas liyabayan niya. ari makadde ta angayanna. Ibanag [Cagayan in Northeast Luzon] 6. Sambal Botolan: Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan. Nueva Vizcaya] 7. 10). Ilokano: Ti saán a tumaliaw iti naggapuanna. Cebuano: Kadtong dili molingi sa gigikanan. Solano. Bikol (Albay): Su indi tataw makarumdom nung ginitan. dili makaabot sa gipadulongan. will not reach his destination. Suluk. Malaysia] 3. Iba’t Ibang Salin Filipino: “Ang hindî marunong lumingón sa pinanggalingan ay hindî makararatíng sa paroroonan. Gaddang [Central Isabela. saán a makadánon iti papanánna. North of Luzon] 5. konna mandad od poko-uma riyon tod undiyonnan din. Sangil: Tao mata taya mabiling su pubuakengnge taya dumanta su kadam tangi. Kapampangan: Ing e byasang malikid king kayang ibatan. Waray: Winaray o Leyte-Samarnon [Eastern Visayas: Samar. Southwestern Mindanao] A. 8).Ihinahambing sa tsart na ito ang pitong salita sa labintatlong wika ng mga TagapulongTimog [Austronesians]. & Bayombong. T'boli.” [ "He who does not look back at his past. Obo Manobo: Iddos minuvu no konnod kotuig nod loingoy to id pomonan din. 3). Aklanon: Ro uwa' gatan-aw sa anang ginhalinan hay indi makaabut sa anang ginapaeangpan. 7). Sulu Archipelago. Bagabag. Northern / Eastern Samar. e ya makaratang king kayang pupuntan. Kinaray-a: Kinarayan [Iloilo & Antique."] 1). one Tagalog Bikol Cebuano Waray Tausug Kinaray-a Kapampangan Ilonggo Ilokano Ivatan Ibanag Gaddang T’boli Indonesian Hawaiian isa saro usa usa hambuuk sara metung isa maysa asa tadday antet sotu satu 'ekahi three tatlo tulo tulo tulo tu tatlo atlu tatlo tallo tatdo tallu tallo tlu tiga 'ekolu person Tao tawo tawo tawo tau taho tau tawo tao tao tolay tolay tau orang kanaka dog aso ayam iro ayam iru' ayam asu ido aso chito kitu atu ohu anjing 'īlio day araw aldaw adlaw adlaw adlaw adlaw aldo adlaw aldaw araw aggaw aw kdaw hari ao new bago ba-go bag-o bag-o ba-gu bag-o bayu bag-o baro va-yo bagu bawu lomi baru hou what ano ano unsa ano unu ano nanu ano ania ango anni sanena y tedu apa aha 1. Tausog. Tboli: Tiboli. Indonesia & Sabah. di' magsampay pa 6 . Tausug: Taw Sug. 6). Sulu. indi makaabot sa adunan. 9). 4). Ibanag: I tolay nga ari mallipay ta naggafuananna. Ivatan [Batanes Islands. ay ahe makarateng ha lalakwen. Ginagamit sa Pilipinas ang unang labintatlong wika. Western Panay] 4. 5). Kalimantan. "Tagabili" [South Cotabato.

Pakitawag ang drayber. Englog: English at Tagalog 1). Albay) 4). / I'm so hot. Eley ka idto sa sed? (Oas. di maulpot ha kakadtoan.. kasi hindi mo na trabaho ito. 12). Make cuento to me what happened. make paypay me naman o. Pagkakaiba ng Dyalekto [Rehiyon ng Bicol] Filipino: “Matagal ka ba roon sa palengke?” [“Were you there at the market for a long time?”] 1). Use the LRT (the Manila Light Rail Transit System) in going to school. Naegey ika adto sa sa-ran? (Buhi. Sorsogon) C. 2). Mag-LRT ka papuntang school. 3). 4). Haloy ka duman sa saod? (Naga. A. You wait here while I fetch my friend. 5). but there was no class.kadtuun niya. I went to school. 7). They are shy asking a favor from you. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA 7 . . because this isn't your job anymore. Note: Fishballs are a Filipino delicacy.. / Let's pierce [onto the stick] the fishballs. / Please call the driver. Taglish: Tagalog at English 1). Huray ka doon sa saod? (Pandan. Albay) 7). Note: Cuento is a Spanish [account /story] which is also used in Tagalog. Let's make tusok the fishballs. gey tau tekka kaditaran. Masbate) 8). I'm so init na. Camarines Sur) 6). Dugay ka didto sa palengke? (Ticao. 11). 6). Na-print mo ba ang report? / Have you printed the report? 5). Nahihiya sila na mag-ask ng favor from you. Uban ika adto sa saod? (Libon./ Tell me the story about what happened. kaso wala pa palang pasok. He’s so galing. 4). Camarines Norte) 2). Camarines Sur) 3). Catanduanes) 5). Naeban ika sadto sa sa-ran? (Iriga. You make hintay here while I make sundo my kaibigan. Magsya-shopping ako sa mall mamaya. please fan me now. 3).” He’s so competent / good / skillful. Natapos mo na ba yung homework mo? / Have you finished your homework? 2). Yakan: Gey tau mayam sibukutan. D. B. / I will shop at the mall later. Waray-Waray: An diri maaram lumingi han tinikangan. Awat ka didto sa plasa? (Gubat.

t. • Makabuluhan ang isang tunog kung nag-iba ang kahulugan ng salitang kinasasamahan nito kapag ito’y alisin o palitan.t.p ---b m ------.t. malapatinig m. Ponemang Segmental • May kani-kaniyang tiyak na dami ng makabuluhang mga tunog ang bawat wika. pakatal m. ----m.) ang mga ito. kahit na binubuo lamang ito ng 5 ponema sa transkripsyong: /plamer/). • Kaya.t.t. pinalitan ang /g/ → dapat `must’].t. May 21 ponema sa Filipino: 16 katinig at 5 patinig. Katinig • Maiaayos ang katinig ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at kung binibigkas nang may tinig (m.Palatunugan o Ponolohiya Tungkol ito sa pag-aaral ng kayarian o set ng mga tunog na bumubuo ng mga salita sa isang wika.w. pailong m.? -- Patinig 8 . [dagat `sea’: inalis ang /t/ → daga `rat’. Palatinigan o Ponetika Tungkol naman ito sa pag-aaral ng tunog ng mga salita at ang pagpapalabas ng mga ito. ang salitang plumber ay binubuo ng 7.t. Pangngipin Punto ng Artikulasyon Panggilagid Pangngalangala Palatal Velar -----------. pasutsot w.) o walang tinig (w.t.k – g ŋ s l r y w h Glotal --. (Santiago & Tiagnco: 2003) Ponemang Katinig Paraan ng Artikulasyon Panlabi pasara ---.t -----d m ---------------- --.t. pagilid m. ang /g/ ay isang makabuluhang tunog at ito’y tinatawag na ponemang segmental o ponema. (Sa palabaybayang Ingles.

• Ang ‘iw’ sa `aliw’ ay diptonggo. t. tuloy. g/. d. k. iw. l. b. r. (Santiago & Tiangco: 2003) Ponemang Patinig mataas gitna mababa Harap i e Sentral a Likod u o Diptonggo • Mga diptonggo: aw. oy at uy (hilaw. Klaster Ang klaster (kambal-katinig) ay ang magkakabit na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. m. g. t. l. mayr ibang baybay ito sa pamamagitan ng paglalagay ng isang tunog na patinig sa pagitan ng dalawang katinig: kweba~kuweba. hindi na ito maituturing na klaster dahil mayroon nang dalawang pantig. Ngunit sa `aliwan’ hindi na ito maituturing na diptonggo dahil ang /w/ ay napagitan na sa dalawang patinig at ang pagpapantig ay a-li-wan. At kung ang pangalawang ponemang katinig ay /s/.• Maiaayos din ito ayon naman sa kung aling bahagi ng dila ang gumaganap sa pagbigkas ng isang patinig: unahan. n. b.ang /t/. k. nasa gitna o mababa. Matatagpuan ito ngayon sa lahat ng posisyon ng pantig: sa unahan at sa hulihan. ang una ay maaaring alinman sa /p. s/. ang unang ponemang katinig ay maaaring alinman sa mga sumusunod: /p. Kung ang pangalawang ponemang katinig ay /l/. ey. b. h/. lumpya~lumpiya. baliw. d. • Kapag ang isang klaster ay nagkakaroon ng singit na patinig. kulay. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /r/. likod at kung ano ang posisyon ng nasabing bahagi sa pagbigkas: mataas. g/. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /w/ o /y/. y. sentral. ay. Sa klaster na ang huling katinig ay /y/ at /w/. r. beynte. aruy). 9 . ang una ay maaaring alinman sa mga sumusunod na ponemang katinig: /p. • • • • • Ang mga klaster sa posisyong unahan ng pantig ay limitado lamang sa dalawang ponemang katinig. s. swerte~suwerte. isa lamang ang maaaring itambal dito . k. na ang ikalawa ay laging alinman sa mga sumusunod na limang ponemang katinig: /w.

beysbol. kard. nars. Sa pagkakaibang ito. ang kahulugan ng isang salita ay nababago sa sandaling ang isa ay ipalit sa isa: pato `duck’ (p → b) = bato `stone’. 10 . relaks.) Pares Minimal • Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad na magkatulad sa bigkas (maliban sa isang ponema sa magkatulad na posisyon). • Ginagamit ang pares minimal sa pagpapakita ng pagkakaiba ng mga tunog ng magkakahawig ngunit magkakaibang ponema. • Ang mga ponemang /p/ at /b/ ay magkatulad sa punto ng artikulasyon (kapwa panlabi) at magkatulad din sa paraan ng artikulasyon (kapwa pasara). nagiging magkaiba ang kahulugan ng dalawang salita. samantalang ang /b/ ay mayroon. • Ang /p/ at /b/ ay magkaibang ponema dahil kapag inilagay sa magkatulad na kaligiran (pato:bato). desk.Ipinapakita sa tsart ang maaaring kumbinasyon ng mga ponemang katinig na maituturing na klaster (Santiago & Tiangco: 2003): /p/ /t/ /k/ /b/ /d/ /g/ /m/ /n/ /l/ /r/ /s/ /h/ /w/ x pwersa x katwiran x kweba x bwelta x dwende x gwantes x mwebles x nwebe x lwalhati x rweda x swerte x hwes /y/ x pyano x batya x kyosko x gobyerno x dyalogo x gyera x myembro x banyo x lyab x dyaryo x syampu x relihyon /r/ x premyo x litrato x krisis x libro x droga x grasya /l/ x plato x klase x blusa x glorya /s/ x kutsara • Patuloy ang pagpasok ng mga salitang-hiram (Ingles) na karamihan ay may klaster sa posisyong hulihan ng pantig (iskawt. atbp. drayb. • Ngunit binibigkas ang /p/ nang walang tinig.

• Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na /i/ at /e/ at sa /o/ at /u/. a-la-a-la • KP – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan (tambal-una): me-sa. No. es sabroso. pu-so. hablo habló Palapantigan Bawat pantig ay may patinig (P) na kadalasan ay may kakabit na katinig (K) o mga katinig sa unahan. tulad sa mga pares minimal na pat:fat. la-pis. KKPK (plan-tsa). atbp). Ponemang Malayang Nagpapalitan • Ito ang magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na kaligiran ngunit hindi nagpapabago sa kahulugan ng mga salita. (Sa Ingles. Hindi. nasa magkatulad na kaligiran ang /p/ at /f/ ngunit hindi natin masasabing magkaibang ponema ang mga ito dahil magkatulad ang kahulugan ng kape at kafe. PKK (eks-tra).tumutukoy sa taas-baba ng bigkas sa pantig ng isang salita: kahápon (araw na nagdaan) → kahapón? (tanong) haLAman • • • Haba (length) . malinaw na magkaibang ponema ang /p/ at /f/.tumutukoy sa haba ng bigkas sa pantinig ng pantig: Diin (stress) . bi-na-ta • PK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa hulihan (tambal-huli): mul-to. masarap.• Sa kape:kafe. is-la.tumutukoy sa lakas ng bigkas ng pantig: haLAman Antala (juncture) . pin-to • KPK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan at hulihan (kabilaan): ak-tor. ang kahulugan ay nagbabago: mesa → ewan → • misa iwan oso boto → → uso buto May mga pagkakataong ang pagpapalit nakakapagbago sa kahulugan ng salita: lalake → lalaki raw → daw abogado opo ng ponema ay hindi → abugado → oho Ponemang Suprasegmental • Tono (pitch) .tumutukoy sa saglit ng pagtigil na ating ginagawa sa ating pagsasalita: Filipino Hindi masarap. KKPKK (trans-por-tas-yon) 11 . plea:flea. • Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o ponema sa magkatulad na kaligiran. KPKK (re-port). a-ko. récord recórd Espanyol No es sabroso. No. Pormasyon ng Pantig • P – pantig na binubuo ng patinig lamang (payak): o-o. it’s delicious. sa hulihan o sa magkabila. pru-tas • Binubuo na may klaster: KKP (tsi-ne-las). mánggagámot manggágamót Ingles It’s not delicous.

+ daya → mandaya • pang. • Ang morpema ay maaaring isang salitang-ugat o panlapi.+ bansa → pambansa mang. 12 . man-/pan. (Santiago & Tiangco: 2003) • Morpemang binubuo ng isang ponema. p. • Asimilasyon – pagbabago bunga ng tunog sa sumusunod na ponema.+ dakot → pandakot mang. Sa Ingles: morpemang pangmaramihang [s] sa boys: boy + s. maki + daan → makiraan sagad + in → sagarin sabi + mo → kamo / ikamo • • Pagpapaikli ng salita – nagbabago at umiikli kaysa salitang orihinal. Ang ponemang /a/ ay makahulugang yunit na tumutukoy ng `kasariang pambabae.+ d.’ Kaya ito’y dalawang morpema: [direktor] at [-a].+ loloko → manloloko Pagkakaltas ng ponema – nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ng hulapi. l.> mam-/pam. s. PALABUUAN O MORPOLOHIYA Tungkol ito sa pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng mga salita. sakit + -an = sakitan → saktan bili + -hin = bilihin → bilhin pili → piliin • • Paglilipat ng diin – nagbabago ng diin kung nilalapian. isang panlapi o isang salitang-ugat. Sa mga pangalan ng tao: Lino → Lina. r. Salitang-hiram (Espanyol): direktor ~ direktora [a]. t]: pang.+ b. Antonia → Antonia. ayaw + ko → ayoko Metatesis – pagpapalitan ng posisyon ng mga tunog sa isang salitang nilalapian (in → ni) l at n : linuto → niluto y at n : yinakap → niyakap B. mabahay = 2 morpema: [ma-] unlapi [bahay] salitang-ugat mabahay = maraming bahay bahay = hindi na mahahati sa ba at hay (wala nang kahulugan) Anyo ng Morpema Maaaring isang makabuluhang tunog o ponema. [mang-/pang.Pagbabagong Morpoponemiko Ang pagbabagong nagaganap sa anyong ponemiko ng morpema ay sanhi ng impluwensiya ng katabing tunog. Morpema • Ito ang pinakamaliit na yunit (na hindi na maaari pang mahati nang hindi nawawala ang kahulugan nito) ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. lapit → lapitan sabi → sabihin Pagbabago ng ponema – kapag nasa pagitan ng dalawang patinig ang d nagiging r ito.

” Analisis: • Ang mga katagang ng. (pananda ng tuwirang layon) 2. kaya bawat isa ay isang morpema. i[itapon]. Binili ng nanay ang mga ulam na iyan. siyam.ay laging nasa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig ng nilalapiang salitang nagsisimula sa katinig: tulong [tumulong]. dagat. sa at ang mga ay walang tiyak na kahulugan kundi nagpapalinaw ng kahulugan at gamit sa buong pangungusap. • Kailangan ang bawat isa sa kayarian ng pangungusap. kahon. Ang salitang-ugat ay tinatawag na malayang morpema kung maaari itong makatayong mag-isa: takbo at bili sa tumakbo at binili.[pagbili].” Ang mga panlapi ay tinatawag na di-malayang mga morpema dahil laging inilalapi sa ibang morpema: mag.[maglaro].• • • Ang morpemang binubuo ng panlapi. Ang panlaping umay may kahulugang “pagganap sa kilos na isinasaad ng salitang ugat’: umaalis. Ano ang gamit ng ng sa mga sumusunod na pangungusap? 1. • Uri ng Morpema 1) Morpemang may kahulugang leksikal 2) Morpemang may kahulugang pangkayarian “Nagbasa ng tula sa programa ang mga estudyante. Mga salitang payak at walang panlapi: sila. (pananda ng tagaganap ng pandiwang balintiyak) 3. maka. bili.” Distribusyon ng mga Morpema Ang mga morpema ng isang wika ay may mga tiyak na kaayusan o distribusyong sinusunod: • Ang unlaping um. • Ang ng ay nagpapakita ng kaugnayan ng nagbasa at tula.-an [magtawagan] na may kahulugang “gantihang pagsasagawa ng diwang isinasaad ng pandiwang sulat. ang um. atpb. pag. atbp. May mga panlaping di-magkarugtong: mag-…. takbo. • Ang gitlaping -um.ay nagsasaad na `ginagawa ang kilos ng pag-alis. Mahirap pala ang eksamen ng mga sundalo. ang sa ay nagpapakita ng kaugnayan ng tula at programa. Kaya ang distribusyon ng isang morpema ay ang kabuuan ng kontekstong puwedeng paggamitan nito sa wikang kinabibilangan. Nagluto ng adobo ang mga kusinero. kaya hindi puwedeng sabihing: “*Nagbasa tula programa estudyante. at ang ang mga ay nagpapakitang ang sumusunod na pangangalan ay nasa kauukulang palagyo.ay laging nasa unahan ng salitang-ugat na nagsisimula sa patinig: akyat [umakyat].” Morpemang binubuo ng salitang-ugat. (panuring na paari) 13 .[makakain]. Ang mga panlapi ay may kahulugang taglay.

s. at d) tambalan. • Ginagamnit ang alomorph na [pang-] (walang pagbabago sa anyo) kung ang inuunlapiang salita ay nagsisimula sa mga patinig o sa katinig. mag-aral. mamaya • May mga salitang magkatulad ang baybay. May sariling distribusyon ang bawat alomorph. maliban sa /b/ o /p/ na para [pam-]. alis → aalis sulat → susulat • Maylapi . hindi inuulit at walang katambal na isang salita: puno.+ bili → → bumili magbili Uri ng Panlapi. • • Payak .kung bahagi lamang ng salita ang inuulit. c) maylapi.ang pagbubuo ng salita sa pamamagitan ng panlapi at salitang-ugat. May dalawang pangkahalatang uri ng pag-uulit: (a) pag-uulit na ganap .+ sayaw → magsayaw i. [pam-] at [pan-]. At batay sa kayarian.salitang binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi.kung salitang-ugat lamang ito. [mam-] at [man-] gayundin ang [sing-]: mambola mamula simbilis simputi manghabol mang-akit singyaman sing-alat manlalaro mandaya sinlaki sinsama Salita. b) inuulit. Narito ang tatlong pangkalahatang uri ng panlapi: * Unlapi . t/ para sa [pan-]: pampito pambansa • pang-alis pangwalas pandikit pantaksi Tulad ng [pang-]. l. o walang panlapi. umakyat maghabulan sinamahan Paglalapi . Nagkakaroon ng iba’t ibang anyo at kahulugan sa pamamagitan ng iba’t ibang panlapi ang isang salitang-ugat.ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat: mag. r.+ bili mag. mauuri ang mga salita sa: a) payak. sipag Inuulit . lapis.+ tapon → itapon 14 .kung inuulit ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan. Lipon ng mga tunog na may kahulugan: malusog. at /d. -um. • Ang morpemang [pang-] ay may tatlong alomorph: [pang-]. ang panlaping [mang-] ay may mga alomorph ding [mang-].Alomorp ng Morpema Puwedeng magbago ng anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran at ito’y tinatawag na alomorph.kung ang buong salitang-ugat ang inuulit. ngunit magkaiba ang bigkas at ang kahulugan: mánggagamot (tao) manggágamot (gawain) áso (hayop) búkas (pang-abay) asó (bagay) bukás (pang-uri) Kayarian ng Salita. Walang pagbabago sa diin: May pagbabago sa diin: gabí → gabí-gabí báhay → baháy-baháy (b) pag-uulit na di-ganap o parsyal .

ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat: -in → tawag = tawagin -an → lapit = lapitan • -hin → basa = basahin -han → punta = puntahan Tambalan . Nagkakaroon ng kahulugang iba sa kahulugan ng mga salitang pinagsasama: basag + ulo → basagulo `altercation’. Pangngalan 2. `quarrel’ hampas + lupa → hampaslupa `vagabond’. Pantukoy 7.* Gitlapi . PALAUGNAYAN O SINTAKSIS Tungkol ito pag-aaral ng kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap. Bahagi ng Pananalita 1. Nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal: bahay-kubo → bahay = tirahan ng tao → kubo = maliit na bahay 2). May dalawang pangkat ng tambalang salita: 1). pook o pangyayari): a) Pangngalan b) Panghalip 2) Pandiwa (nagpapakita o nagsasaad ng kilos o kalagayan) 3) Mga Panuring (ginagamit na panuring kahit na magkaiba ang binibigyang-turing): a) Pang-uri b) Pang-abay • Mga Salitang Pangkayarian (Function Words) 1) Mga Pang-ugnay (nagpapakita ng relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap): a) Pangatnig b) Pang-angkop c) Pang-ukol 15 . Pang-ukol 9. Pang-angkop 10. bagay.→ sagot = sumagot -in. Pang-uri 5. Panghalip 3.→ tanong = tinanong * Hulapi .dalawang salitang pinagsasama para makabuo ng isang salita lamang. Pang-abay • 6. `bum’ C. Pandiwa 4.isinisingit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. Pandamdam Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words) 1) Mga Nominal (ginagamit na panawag sa tao. Pangatnig 8. hayop. Nagagamit lamang ang gitlapi kung nagsisimula sa katinig ang salitang-ugat: -um.

simuno ng pangunusap Nasa Lungsod ng La Jolla ang UCSD. Maaari rin itong magpahayag ng ayos ng mga bahagi ng pangungusap. Simuno / Paksa .bahagi ng pananalitang tumutukoy sa isang tao. Pangngalang ngalan ng bagay 4). Pambalana . Pangngalang ngalan ng tao 2). layon ng pang-ukol Ayon sa doktor. Ang katagang `mga’ ay nagpapahayag ng maramihan. Pangngalan . a). tuwirang layon Umiinom ng gatas ang bata araw-araw. Uri ng Pangngalan a).ang tiyak na tawag sa tao. pook. Ito’y maaaring isang pangngalan. b). May dalawang uri ng pantukoy: 1) pantukoy sa pantanging ngalan ng tao. 16 . panghalip. hayop. Tatay! b).katagang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit sa simuno. pook. kalagayan o pangyayari. Pantukoy . pang-uri o pandiwa. dapat kumain ka sa oras. ang ibon ang mga libro sina James at Mia ang ama si Franklin ang Maynila 1. Gamit ng Pangngalan. 1).lipon ng mga salitang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwang nais niyang iparating sa kausap. Pangungusap . 2. ang maglaro ng basketbol.R. Maaaring bahagi ng isang pangungusap at gumaganap ito bilang: a). si / sina. o pangyayari. e). b). A.naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno. a) Pantukoy b) Pangawing (/ay/ palatandaan ng ayos ng pangungusap). B. Pantangi . d). hayop . bagay. b). pook o pangyayari. Si Bb. di-tuwirang layon Magbibigay ang nanay ng pera sa kanya. f). hayop. Pangalangang ngalan ng hayop 3). at 2) pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. Pangngalang ngalan ng pangyayari 1. Ruiz ay guro sa Filipino. Bahagi ng Pangungusap a). Pananda ng mga pangngalang nasa kaukulang palagyo [simuno] ang ang / ang mga. bagay. Pangngalang ngalan ng katangian 6). Pangangalang ngalan ng pook 5). layon ng pawatas Libangan ni J.2) Mga Pananda (nagsisilbing tanda ng gamit na pambalarila ng isang salita sa loob ng pangungusap). Aray! c). Panaguri . panuring sa kapwa pangngalan Malaki na ang lalaking kapatid nila. Tulong! A.ang bahaging pinag-uusapan sa pangungusap. c). kalagayan.ang karaniwan o panlahat na tawag sa tao.

inaangkupan lamang ito ng /-g/. 2. kahong (kahong) magaan o magaang kahon Tandaan: Hindi nagbabago ang kahulugan ng parirala kahit na nasa anyong kabaligtaran ito.nagsasaad ng isang katanungan.] 3.nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari. pangngalan + pang-abay e). Naku. pang-abay + pang-uri l). panghalip + pang-uri h). babaeng (babae-ng) maganda o magandang babae 3. Uri ng Pangungusap a). Tuwirang Ayos .Guro sa Filipino si Bb. c). Patanong . panghalip + panghalip f). pang-abay + pangngalan k). Ipinakikita nito ang kabaligtarang ayos ng pangungusap ang ayos na simuno-panaguri. Kabaligtarang Ayos . Isang mahalagang katangian sa Filipino ang paggamit ng mga pang-angkop kahit na wala itong taglay na kahulugan. panghalip + pangngalan g). sapatos na mahal o mahal na sapatos 2. Nag-uugnay ang mga ito sa panuring at tinuturingan. pangngalan + pandiwa d). pang-uri + pandiwa i).nagsasaad ng matinding damdamin. Paturol o Pasalaysay . Narito ang ilang kombinasyon sa paggamit ng mga pang-angkop: a). pangngalan + pang-uri c). Ruiz. Ayos ng Pangungusap a). Pang-angkop. Panandang `ay’. pang-abay + pandiwa m).naghahayag ng utos o kahilingan. Padamdam . Kumain ka na ba? d). Kaibigan ko si Anthony. Mga pang-angkop: na / -ng / -g 1. B. b). b). Ginagamit ang -ng bilang hulapi kapag nagtatapos sa patinig ang salitang inaangkupan.simuno ang nauuna sa panaguri. Filipino ang Wikang Pambansa ng Pilipinas. Si Anthony ay kaibigan ko. [Pansinin ang mga halimbawang nasa kanan sa itaas. fokus at nawawala ito sa ayos na panaguri-simuno ng pangungusap nang hindi nagbabago ang kahulugan ng pangungusap. pangatnig + pang-abay 17 . Pautos .panaguri ang nauuna sa simuno. pandiwa + pandiwa j). Kapag nagtatapos sa /n/ ang salita. nadapa ang bata! C. Mag-aral ka nang mabuti. Ginagamit ang na kapag nagtatapos sa katinig (maliban sa /n/) ang salitang inaangkupan. Kaya masasabi nating palatandaan ng ayos ng pangungusap ang ay. Hindi maituturing na pandiwa ang ay dahil walang panahunan. pangngalan + pangngalan b).

Isahan ito iyan iyon Pamatlig [Simuno] Maramihan 1 ang mga ito 2 ang mga iyan 3 ang mga iyon May tatlong kategoryang tinutukoy ang bawat uri ng panghalip na pamatlig sa itaas: malapit sa nagsasalita [1]. at 3) paari. at malayo kapwa sa nagsasalita at nakikinig [3]. Panao [Simuno] Kailanan / Panauhan Panghalip Isahan Una 1 ako Ikalawa 2 ikaw. Mga uri ng panghalip: 1) panao. at c) nasa anyong sa (layon).D. Panghalip na Paari. ka Ikatlo 3 siya Maramihan Una 1 tayo. hayop. 3.humahalili sa ngalan ng tao. Panghalip na Pamatlig .panghalili sa ngalan ng tao. 1. at iba pang itinuturo. o bagay (pangngalang pambalana) at lugar (kapwa pantangi at pambalana). s’ / ‘s] sa pamamagitan ng paggamit ng mga panandang ni / nina para sa mga ngalan ng tao (pangngalang pantangi) at ng / ng mga para sa mga ngalan ng tao. kami Ikalawa 2 kayo Ikatlo 3 sila 2. Panghalip . 18 . Maliban sa paggamit ng pang-uring paari. Mga pang-uring paari na ginagamit sa unahan ng pangngalan (walang pang-angkop) ang mga anyong ginagamit para sa balangkas na ito. ipinahahayag din ang `pagmamay-ari’ [sa Ingles: of. Paari Isahan akin iyo kanya o kaniya 1 2 3 Maramihan atin o amin inyo kanila 4. Makikita sa tsart sa ibaba ang mga panghalip ayon sa panauhan o kung sino ang tinutukoy: unang panauhan (nagsasalita). b) nasa anyong ng (paari). Panghalip na Panao . 2) pamatlig. ikalawang panauhan (kinakausap) at ikatlong panauhan (pinag-uusapan) at ayon sa kailanan o bilang ng tinutukoy: isahan at maramihan. Pagmamay-ari. Makikilala ito dahil sa pagbabagong-anyo ayon sa kaukulan: a) nasa anyong ang (simuno). malapit sa nakikinig [2].salitang panghalili sa pangngalan. bagay.

. (6). Panlarawan: Kapuri-puri ang ginawa ng mga alagad ng batas. Kaanyuan ng Pang-uri.kung nauulit ang salitang-ugat o ang unang dalawang pantig ng salitang may tatlo o higit pang pantig. (1). Inuulit . Pamilang: Sampung sundalong ang tumulong sa naganap na aksidente. mapagMapagbiro ang panganay naming kapatid.kung binubuo ng pinagtambal na salitang nagtataglay ng sariling kahulugan. (4). lunan at iba pang tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito at mayroon ding kailanan: isahan at maramihan. malaMalahiningang tubig ang gusto niyang inumín.kumakatawan sa ngalan ng tao. 19 . b). (8). (5). ka-.kung binubuo ito ng salitang-ugat at panlapi. Salitang Pananong . Paari: May balita ka ba sa iyong dating kaklase? c). bagay. (7). -in Mahiyain ang dalagang bagong dating. makaMakabayan ang mga bagong estudyante. bagay o pangyayaring itinatanong. d).kung binubuo ito ng mga salitang-ugat lamang. Maaaring salita o parirala at bilang isang salita. c). palaPalabasa ang iskolar na si Alex. Pang-uri . maaari itong: a). Butas-butas na ang sapatos ni Kuya Rommel. Narito ang mga salitang pananong: Sino? Ano? Alin? Kanino? (Sa) kanino? Para kanino? Nakanino? Saan? Nasaan? Kailan? Bakit? Paano? Magkano? Gaano? Ilan? Ilang beses? Sino ang kaibigan mo? Ano ang binili mo sa tindahan? Alin ang libro niya? Kaninong baon ito? (Sa) kanino ba siya sumama? Para kanino ang sumbrero? Nakanino ang susi ng kotse? Saan ka pumunta kagabi? Nasaan ang susi? [Sinu-sino?] [Anu-ano?] [Alin-alin?] [Kani-kanino?] [Nakani-kanino?] [Saan-saan?] [`Sa’ ang panagot sa `saan?’ at`nasa’ naman ang sa `nasaan?’] Kailan kayo pumasyal sa Pilipinas? [Kai-kailan?] Bakit hindi ka pumasok noong isang linggo? Paano ka pumupunta sa Muir College? [Paa-paano?] Magkano na ang pasahe ngayon sa dyip? [Magka-magkano?] Gaano kalayo ang Chula Vista mula rito? [Gaa-gaano?] Ilan ba kayong magbabakasyon? [Ilan-ilan?] Ilang beses sa isang linggo ka namimili sa palengke? D. busog hinog itim haba b). mapagmaMapagmataas daw ang kapitbahay nila. pook. Tambalan .-an Kapansin-pansin ang kagandahan ni Jasmine. Hubog-balyena ba ang katawan ng kasintahan mo? Uri ng Pang-uri a). (2).salitang nagsasaad ng katangian ng tao. maMagalang ang batang iyan. Maylapi . Payak .5. (3).

1. Pumunta sa bahay niya ang kanyang pinsan. sa unahan ng pangngalan matapang na bata (2). Panauhan Isahan Una Ikalawa Ikatlo Unahan akin(g) iyo(ng) kanya(ng) o kaniya(ng) Hulihan Ko Mo niya Kailanan Maramihan Unahan Hulihan atin(g) natin (kabilang) amin(g) namin (di kabilang) inyo(ng) ninyo kanila(ng) nila (1). (4). Karaniwang binubuo ang mga pang-uri sa paggamit ng unlaping ma.+ salitang-ugat nito. Pumunta sa kanyang bahay ang kanyang pinsan. (b). Para maging mas malinaw. Masisipag ang mga kanilang anak. Posisyon ng mga Pang-uri (1). maPang-uri Kasalungat ma + lambot = malambot matigas ma + bango = mabango mabaho (2) Mga Ibang Pang-uri: mura . mayroon ding bilang na Patakaran/Kardinal [ginagamit sa pagbibilang o nagpapahayag ng dami o kantidad] at Panunuran/Ordinal [ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod o ranggo]. (b). (a). Pang-uring Pamilang.mahal tuyo .mataba lanta . (mali) 3. Pang-uring Panlarawan. laki at iba pa. Sa Filipino.basa payat . Ginagamitan ng pang-ankop ang anyong inilalagay sa unahan ng pangngalan. anyo. inilalagay sa pagitan ng ang at mga ang mga pang-uring paari (iyong ginagamit sa unahan). Nagsasaad ng katangian ng tao.sariwa 2. iminumungkahi ang paggamit sa dalawang anyo kapag ginagamit sa pangungusap ang parehong pang-uri. lunan at iba pang kumakatawan sa pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap tulad ng katangian. 20 . hayop. Pumunta sa bahay niya ang pinsan niya. (1). (hindi rin maganda) (2). hugis. (a). bagay. (b). Masisipag ang kanilang mga anak. (hindi maganda) (c). mataas malaki maganda bilog payat itim (a). sa ayos na panaguri-simuno Matiyaga ang babae. kasunod ng pangngalan tubig na marumi (3). Sa mga simunong maramihan. Pang-uring Paari. at (b) iyong mga inilalagay sa hulihan o kasunod ng pangngalan. sa ayos na simuno-panaguri Ang babae ay matulungin. May dalawang anyo ang mga pang-uring paari: (a) iyong mga inilalagay sa unahan ng pangngalan. Kaanyuan.

Bahagimbilang. (Pangnakaraan / Perpektibo) b). at pang-). (2). (1). Patakaran/Kardinal.anyo ng pandiwang wala pang kilos na nagaganap at nagpapakilala lamang ito ng diwa ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. (1). pakikiusap o pag-uutos ng kilos na isinasaad ng pandiwa: Ibigay natin ang tamang sagot.(pam-. Pawatas . ika. Bilang sa Espanyol. Binubuo ito ng mga bahaging payak o hugnayan. Oras. Ginagamit ng mga Pilipino ang bilang na Espanyol sa pagsasaad ng mga araw (maliban sa Domingo → Linggo) at mga buwan. samantala ang panlapi naman ang nagpapahayag ng fokus o pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Paturol – nagsasaad ng panahunan o aspekto ng pandiwa. Petsa. Pandiwa . pangatlo c). pangalawa. Pautos .(una). Nagkakaroon ito ng pagbabago ng anyo o ispeling sa grupo ng pang. (d) Haba. Kasama rito ang tungkol sa (a) Gulang. ikatlo pang. Panlapi + Salitang-ugat = Pandiwa [pawatas] um+ alis = umalis mag+ salita = magsalita Panagano ng Pandiwa . Patakaran: 1 uno 6 sais 11 onse Panunuran: 1st a-primero 6th a-sais 11th a-onse d). (b) Pera. ikalawa. Panunuran/Ordinal. Nakikilala ang pandiwa sa pamamagitan ng mga anyo nito sa iba’t ibang panahunan o aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad. 1 isa 6 anim 11 labing-isa b). pan-. ginagamit din ang mga bilang na hiram mula sa Espanyol at may kaunting pagbabago sa pagbibigkas at pagbabaybay nito para maging alinsunod sa paggamit ng alfabetong Filipino. umalis magsalita isangag b).nagpapakilala ng pagkakaganap ng kilos. Ginagamit ang unlaping ika.o pang. (c) Bahagdan.salitang nagsasaad ng kilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita. a). di-karaniwan ang anyo (tingnan ang talaan sa ibaba) ang unang tatlong bilang. Aalis sila mamaya. Dumating ang mga panauhin sa piyesta kahit masama ang panahon.na inilalapi sa mga bilang na patakaran. May dalawang grupo ito sa Filipino. Umalis na si Adrian.a). Dami. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo [naganap na] 21 . at Karaniwang Bilang.nagbibigay ng diwa sa pagpapaggawa. (3). Nabubuo ang pandiwa sa Filipino sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at ng isa o higit pang panlaping makadiwa. Narito ang mga payak na bilang. (Panghinaharap / Kontemplatibo) Kayarian ng Pandiwa. E. Araw ng Linggo at Buwan ng Taon. Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa. Sukat. Sa parehong grupo.(una). Timbang. Sa Filipino. Umaalis ang mga bisita. Narito ang ibang gamit ng mga pamilang. c). a). (Pangkasalukuyan / Imperpektibo) c).

Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo [magaganap pa] . Pawatas magtanong manghiram umakyat sumagot alisan alisin inumin dalhin Pangnakaraan nagtanong nanghiram umaykat sumagot inalisan inalis ininom dinala Pangkasalukuyan nagtatanong nanghihiram umaakyat sumasagot inaalisan inaalis iniinom dinadala c).Bumili siya ng sariwang gulay at isda sa palengke noong isang araw. Aspekto o Panahunan ng Pandiwa. (3).Magbibigay si Marlon ng pera sa pulubi bukas. (2). Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo. Pawatas magtanong mag-aral Panghinaharap magtatanong mag-aaral Pawatas manghiram umakyat Panghinaharap manghihiram aakyat 22 . Nagsasaad ito ng kilos na sisimulan o iniisip pa lamang gawin. d). at ang panahunang panghinaharap o aspektong kontemplatibo [magaganap o gagawin pa]. a). sana. Pawatas: Pangnakaraan: magtanong nagtanong umakyat umakyat alisan inalisan buhusan binuhusan pagsabihan pinagsabihan mabalian nabalian l apitan linapitan / nilapitan rendahan rinendahan / nirendahan wakasan winakasan / niwakasan yabangan yinabangan / niyabangan alisin inalis inumin ininom dalawin dinalaw b).Naglalaro ang mga bata sa bagong parke. Pasakali . Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na at natapos na. ang panahunang pangkasalukuyan o aspektong imperpektibo [nagaganap o ginagawa pa]. tila. tatlo ang kinikilalang panahunan o aspekto (nagpapahiwatig ng kilos) ng pandiwa: ang panahunang pangnakaraan o aspektong perpektibo [naganap o ginawa na]. Sana hindi umulan nang malakas sa piyesta ng bayan. 1. marahil at iba pa. kaya ginagamitan ng pang-abay na baka. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na ngunit hindi pa natatapos [at kasalukuyan pang ipinagpapatuloy]. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo [nagaganap pa] .nagpapahiwatig ng kilos na may pag-aalinlangan o padududa. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo. Sa balarilang Filipino. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo.

Nagdiwang ng Linggo ng Wika ang mga estudyante. b). Nagsasaad ito ng kilos na katátapos lamang bago nagsimula ang pagsasalita. Maihahanay na rin ito sa panahunang pangnakaraan. Nagkakaroon ng iba’t ibang fokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pansimuno ng pangungusap. Ang mga estudyante ay nagdiwang ng Linggo ng Wika. 1 3 2 b).nakatuon sa layon bilang simuno ng pangungusap. (Ang bisita nila…….] Pawatas tumawag umawit magbakasyon manghiram ilagay Salitang-ugat tawag awit bakasyon hiram lagay Pangnakaraang Katátapos ka + ta + tawag katátawag ka + a + awit kaáawit ka+ ba + bakasyon kabábakasyon ka + hi + hiram kahíhiram ka + la + lagay kalálagay 3. Sa pangungusap na ito. (Ang Jerome’s…. Fokus ng Pandiwa. (Ang sakit sa bato…. Bumili / ang dalaga / ng bag at sapatos.) Tandaan (sa mga halimbawa sa itaas) na puwedeng mabago ang ayos ng mga salita sa pangungusap nang hindi naiiba ang kahulugan ng pangungusap. 3 1 2 23 .. nasa fokus na tagaganap ang pandiwang nagdiwang. 1 2 3 a).at pag-uulit ng unang katinig-patinig o patinig ng salitang-ugat.) 5) Fokus sa Kagamitan . nananatili pa rin ang anyo ng fokus ng pandiwa. Sa Filipino.[Pansinin ang tuldik.kapag ang bagay..nagsasaad na ang lugar na pinangyarihan ang simuno ng pangungusap.) 4) Fokus sa Ganapan ..nakatuon sa pinaglalaanan ng sinasabi ng pandiwa ang simuno ng pangungusap.) 6) Fokus sa Sanhi .. mayroon ding panahunang pangnakaraang katátapos o aspektong perpektibong katatapos. Ipinanghugas niya ng plato ang mainit na tubig. Bumili ng bag at sapatos ang dalaga. Ibinili nila ng adobo ang bisita nila. gamit o kasangkapang ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ang simuno ng pangungusap.nagsasaad na ang dahilan ang simuno ng pangungusap: Ikinamatay ng pulubi ang sakit sa bato. c). Binili ni Jerry ang kurbata at sumbrero.) 3) Fokus sa Tagatanggap . (Ang kurbata at ……. Nagdiwang ang mga estudyante ng Linggo ng Wika. Kahit na sa ganitong pagbabago. Bibilhan ng kuya nila ang Jerome’s ng kama.2. Fokus ang tawag sa pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. (Ang mainit na tubig…. Nabubuo lahat ng kayarian sa panahunang katátapos lamang sa pamamagitan ng paggamit ng unlaping ka. a).) 2) Fokus sa Layon . Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibong Katátapos. Nalalaman ang fokus sa pamamagitan ng panlaping ikinakabit sa pandiwa. Narito ang ilang mga fokus ng pandiwa (Santiago & Tiangco: 2003): 1) Fokus sa Tagaganap .nakatuon sa tagaganap ang simuno ng pangungusap. Bumili / ng bag at sapatos / ang dalaga. (Ang dalaga ay bumili….

+ ka.+ d.+ rw mag-aral maglaro ma.+ pag.+ pag.+ d.+ pag.+ pag.+ d.+ d.+ pang.+ d.+ pang.+ d.+ rw ipagluluto i.+ -in.+ rw aalis d.+ rw ipinagluluto i.+ -in.+ rw itatapon d.+ rw magpatulong ipag. Ang dalaga / ay bumili / ng bag at sapatos.+ rw ipinanggagamot -in.+ -in.+ -in.+ rw umalis -um.+ rw nakadalaw Panghinaharap (Future Tense) d.+ pang.+ rw bibili mag.+ rw + -an bibihisan maka.+ rw umaalis -um.+ rw ikakamatay i.+ rw nanghihiram -in.+ rw itinatapon -in.+ pa + rw nagpapatulong i.+ -in.+ rw itapon rw + -an bihisan maka.+ pag.+ rw natulog nang.+ rw nakadadalaw nag.+ rw ikinakamatay i.+ pang.+ -in.+ rw + -an pag-aaralan i.+ rw ipanggamot i. Kaanyuan at Pagbabanghay Pawatas (Infintive) um.+ rw ipinagluto mag.+ -in.+ rw ikamamatay ipang.+ rw makadalaw Pangkasalukuyan (Present Tense) um. KAYARIAN NG MGA PANDIWA 1).+ rw bumibili nag.c).+ pa.+ rw manghiram rw + -in tawagin i.+ d.+ rw nag-aaral naglalaro na.+ rw ipapagluto i.+ rw ipinapanggamot i.+ rw + -an binihisan naka.+ d.+ -in.+ rw matutulog mang.+ rw + -an pinag-aaralan i + -in.+ rw itinapon -in.+ rw matulog mang.+ rw nakakadalaw na.+ rw ipapanggamot i.+ d.+ -in.+ rw nanghiram -in + rw tinawag i.+ d.+ rw ikinamatay (p) patinig = vowel rw = root word 24 .+ rw mag-aaral maglalaro ma.+ ka.+ d.+ d.+ d.+ rw ipinanggamot pag.+ rw (k) bumili mag.+ rw + -in tatawagin i.+ d.+ rw +-an binibihisan na.+ pag.+ pang.+ rw magpapatulong i.+ rw ipanggagamot d.+ d.+ d.+ d.+ rw + -an pinapag-aralan -in.+ d.+ ka.+ rw nagpatulong i.+ rw tinatawag i.+ d.+ rw (p) umalis -um.+ rw ipagluto nagpa.+ rw nag-aral nag-laro na.+ rw manghihiram d.+ d.+ rw ikamatay i.+ rw makakadalaw magpa.+ rw + -an pinag-aralan ika.+ rw + -an papag-aralan pag.+ d.+ d.+ ka.+ d.+ ka.+ rw + -an pag-aralan -in.+ pag.+ d.+ pag.+ d.+ -in.+ rw ikinamamatay Pangnakaraan (Past Tense) um.+ d.+ rw natutulog nang.+ d.+ ka.+ pag.+ d.+ d.+ ka.+ d.+ d.+ d.+ rw bumili nag.+ rw ipinapagluto i.

-an …. etc.-an …. Panlapi at Anyong Pawatas Salitangugat Panlapi s Unlapi Gitlap i Hulapi Pawata Ingles 1 alis 2 basa 3 aral 4 sulat 5 tulog 6 huli 7 pulot 8 bili 9 tahi 10 suntok 11 kurot 12 ligaw 13 gamit 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 bantay 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 isda 26 guhit 27 linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal 31 punta *di-karaniwan um-ummagmagmamangmang-/mam-(p) mang-/mam-(b) mang-/man-(t) mang-/man-(s) mang-(k) mang-/man-in -hin -nin i-an -han -nan makamakapagipapag-….(k) katinig = consonant d.= affix duplication (letter) 2).) to be able to talk about to be able to fish from to use for drawing to clean for somebody to cause to be sad to cause to become weak -an -han to visit a person / place to go to a person/ place 25 .-an umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin* ituro bantayan pintahan punan* makakita makapaglaro ipatapon paglutuan mapag-usapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikapanghina pinasyalan pinuntahan to leave to read to study to write to sleep to catch to pick to shop to sew to punch to pinch to court to use to say to get to teach to keep watch of to paint to fill in to be able to see to be able to play to cause somebody / smth to be thrown away to use for cooking something (pots. mapag-… pang-…. ipangipagikaikapang….

.-an ipangipagikaikapang-an paglutuan mapagusapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikinapanghina pasyalan umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamimili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin ituro diligan pintahan punan ipatapon paglutuan - umalis bumasa nag-aral nagsulat natulog nanghuli namulot namili nanahi nanuntok nangurot nanligaw ginamit sinabi kinuha itinuro diniligan pinintahan pinunan nakakita nakapaglaro ipinatapon pinaglutuan napag-usapan pangisdaan pinangisdaan ipangguhit ipaglinis pasyalan ipinangguhit ipinaglinis ikinalungkot pangingisdaan papangisdaan ipapangguhit ipangguguhit ipaglilinis ipapaglinis ikalulungkot ikapanghihina papasyalan ikinapanghina ikinapanghihina pinasyalan pinapasyalan 26 .manligaw -in gamitin -hin sabihin -nin kunin* iituro -an diligan -han pintahan -an punan* makamakakita makapag.3).. SU = Salitang-ugat PU = Pautos PL = Panlapi PN = Pangnakaraan PW = Pawatas PK = Pangkasalukuyan S PL PW PU PN U 1 2 3 4 5 6 7 8 9 um-ummagmagmamangmang-(p) mang-(b) mang-(t) 10 suntok mang-(s) 11 kurot mang-(k) 12 ligaw 13 gamit PH = Panghinaharap * di karaniwan PK umaalis bumabasa nag-aaral nagsusulat natutulog nanghuhuli namumulot namimili nananahi nanununtok nangungurot nanliligaw ginagamit sinasabi kinukuha itinuturo dinidiligan pinipintahan pinupunan nakakikita nakapaglalaro ipinatatapon ipinapatapon pinaglulutuan pinapaglutuan napag-uusapan napapag-usapan pinangingisdaa n pinapangisdaan ipinangguguhit ipinapangguhit ipinaglilinis ipinapaglinis ikinalulungkot PH aalis babasa mag-aaral magsusulat matutulog manghuhuli mamumulot mamimili mananahi manununtok mangungurot manliligaw gagamitin sasabihin kukunin ituturo didiligan pipintahan pupunan makakikita makapaglalaro ipatatapon ipapatapon paglulutuan papaglutuan mapag-uusapan mapapag-usapan alis basa aral sulat tulog huli pulot bili tahi 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 dilig 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 Isda 26 guhit 27 Linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot mang-/man..-an mapag…-an pang….makapaglaro ipaipatapon pag-. Pagbabanghay ng Pandiwa Pansinin ang mga sumusunod na mga kadaglatan.

’ a). c). (bihirang gamitin) a). Saan lumalapit si Riza kung may tanong siya? a). Namamasyal si Roxannel sa plasa tuwing Linggo * c). Layon. Ihinatid niya ang pagkain kay Eli. Puwede mo bang hiramin ang laptop para sa akin? d). * a). Kagamitan. Maisusulat mo ang report. Pinapasyalan ni Roxanne ang plasa tuwing Linggo. Huwag kang magpasok niyan sa kuwarto. Puwede ka bang manghiram ng laptop para sa akin? b). Binabasa ng nanay ang kuwento sa anak niya. Binabasahan ng nanay ng kuwento ang anak niya. Sino ang nilalapitan ni Riza kung may tanong siya? * c). b). c). Hindi kami makakadala ng mabigat na bagay sa eroplano.’ b). a). * b). d) Hindi namin madala ang mabigat na bagay sa eroplano. Naghatid siya ng pagkain kay Eli. Kanino lumalapit si Riza kung may tanong siya? b). 4. Makakasulat ka ng report. 7. c). Maihihiram mo ba ako ng laptop? * e). Maaari mo ba akong ihiram ng laptop? * c).31 punta -han puntahan puntahan pinuntahan pinupuntahan pupuntahan PAGHAHAMBING NG IBA’T IBANG FOKUS NG PANDIWA Ang mga pangungusap na mayroong panandang asterisk (*) ang anyong madalas gamitin o piling anyo. Huwag mong ipasok iyan sa kuwarto. Kumakanta si Kathleen ng `Dahil sa Iyo. 10. * d). * b). Maaari mong sulatin ang report. b). 9. c). 5. Mga fokus: Tagaganap. Ilagay mo/ninyo ang tubig sa baso. b). Hindi namin maaaring dalhin ang mabigat na bagay sa eroplano. Tagatanggap. 27 . Huwag mong pasukan niyan ang kuwarto. a). 3. at Sanhi 1. Nagbabasa ang nanay ng kuwento sa anak niya. Maglagay ka/kayo ng tubig sa baso. 2. Lagyan mo/ninyo ng tubig ang baso. Kinakanta ni Kathleen ang `Dahil sa Iyo. * b). Makakahiram ka ba ng laptop para sa akin? a). Hindi kami puwedeng magdala ng mabigat na bagay sa eroplano. a). Puwede kang sumulat ng report. Pumapasyal si Roxanne sa plasa tuwing Linggo. c). b). Ganapan. 8. a). 6. a).

Makakabigay ka ba ng balita sa Huwebes? d). Lutuin mo nga ang isda para sa akin. Hinatdan niya ng pagkain si Eli * 11. 20. * (walang `para’) d). Mahuhulog ba ni Danielle ang sulat mamaya? d). Naiinis ba siya sa sinabi mo? 12. b). Makakapaghulog ba ng sulat si Bren mamaya? a). Nakakainis ba para sa kanya ang sinabi mo? c). * b). * a). Ginamit mo ba ang salamin ko sa pagbabasa? b). a). 13. Makiusap ka sa kanya na maghanap ng bahay para sa iyo sa La Jolla. Ipagluto mo nga ako ng isda. a). 14. 17. Tumatawag si Idelle kay Jan linggu-linggo. Puwede bang ihulog ni Danielle ang sulat mamaya? * c). Makiusap ka sa kanya na hanapan ka ang bahay sa La Jolla. * (walang `para’) a). * (walang `para sa akin’) d). c). Maaari bang maghulog ng sulat si Danielle mamaya? b). b). Natuwa si Andrea sa iyong pagdalawa sa UCSD. * a). c). b). c).c). 15. Ipapampiyesta ni Jeremy ang barong. Maaari ka bang magbigay ng balita sa Huwebes? b). Puwede akong mag-ayos nito. a). Utangan mo nga ng isang libo si Ray para sa amin. a). Puwede mo bang ibigay ang balita sa Huwebes? * c). Magsusuot si Jeremy ng barong para sa piyesta. Mangutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. Pakiluto mo nga ang isda para sa akin. Ikinaiinis ba niya ang sinabi mo? * b). Ipinambabasa mo ba ang salamin ko? * a). * (walang `para sa akin’) d). 21. Makakaayos ako nito. Iluto mo nga ang isda para sa akin. c). Maibibigay mo ba ang balita sa Huwebes? * a). c). Isusuot ni Jeremy ang barong para sa piyesta. Maaari kong ayusin ito. Iutang mo nga kami ng isang libo kay Ray. d). 16. Magpahanap ka sa kanya ng bahay sa La Jolla. 18. 19. * a). b). b). Maaayos ko ito. Ikinatuwa ni Andrea ang iyong pagdalaw sa UCSD. Umutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. Makiusap ka sa kanya na ihanap ka ng bahay sa La Jolla. b). 28 . Tinatawagan ni Idelle si Jan linggu-linggo.

Nagpapahayag ng tambingang kilos. sayawan anihan uwian 6. aralin awitin bilihin 9./ -hin (2). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na pinaglalagyan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (2). -an / -han (3). -an / -han (4). Naiinis ba siya dahil sa sinabi mo? 22. Nagpapahayag ng kahulugang panahon para sa sama-sama o maramihang pagganap sa isang kilos. Panlaping Makangalan Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pangngalang maylapi. sampayan basurahan aklatan 2. kumpisalan sanglaan labahan 5. kapag nasa hulihan ito. AT MAKADIWA A. MAKAURI. Saan mo ibinalot ang mga pasalubong? c). Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang kahulugan ay pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. bigayan sulatan takbuhan 8. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na katatagpuan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat.d). Ang isang panlaping makangalan ay maaaring magkaroon ng higit sa isang kahulugan. -an / -han (7). Nagpapahayag ng kahulugan ng isang kasangkapan o bagay na ginagamit para sa kahulugang isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (5). kapag nasa unahan at hulihan. Samakatuwid. ginagamit itong gitlapi. a). saingan higaan tarangkahan 7. ang panlapi ay ginagamit na unlapi. (Santiago & Tiangco: 2003) 1. Saan ka nagbalot ng mga pasalubong? b). Ang gitling (-) sa unahan ng panlapi ay nagpapakitang ang panlapi ay ginagamit bilang hulapi. -an / -han (6). -in / -hin (1). Nagsasaad ng relasyon at nakabubuo ng pangngalang may kahulugang relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. -in /-in. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na kinatatamnan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. palayan lansonesan pinyahan 4. ang iisang anyo ng panlapi ay maaaring ituring na higit sa isang morpema kung ito’y may higit sa isang kahulugan. -an / -han (1). halamanan damuhan palaisdaan 3. Nakabubuo ng pangngalang ngalan ng bagay na ang karaniwang gamit ay isinasaad ng salitang-ugat. Sino ang ipinagbalot mo ng mga pasalubong? PANLAPING MAKANGALAN. inaanak amain kinakapatid 29 .

pakikihukay pakikiani pakikisungkit 24.ay may mga kaibhan: man. Nakabubuo ito ng mga pangngalang nagsasaad ng relasyong tambingan.at mam-: manananggol mangangalakal mambobote 19. pábilisan páramihan páhabaan 22. Tumutukoy sa tao na ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. kabisayaan kasundaluhan kapuluan 15. mangingisda manggagamot mangangaso Ang mang.…-an / ka-…-han (1). ka. mang-.(1). ka-…-an / ka-…-han (3). pabili padala pabasa 20. bagay o pook na isinasaad ng salitang-ugat. Nagsasaad ng kasukdulan. ka-…-an / ka-…-han (2). Nagsasaad ng tambingang kilos. kalaro kaklase kasangkot 12. pakikipaglaban pakikipaglaro pakikipaglamay 30 .(1)./ -in. kasipagan kagandahan kalungkutan 14. Nakabubuo ng pangngalang may kailanang dalawahan. na ang dalawang tao. Tumutukoy sa isang bagay na iniutos o ipinagagawa sa ibang tao. Tumutukoy sa lugar na ganapan ng kilos at isinasaad ng salitang-ugat. Tumutukoy sa bagay na tumanggap ng kilos o hugis na isinasaad ng salitang-ugat. kapanganakan kabuwanan kalamigan 16. pá-…-an / pá-…-han (1). Nagpapahayag ng kilos o bagay at nakabubuo ng pangngalang tumutukoy sa taong ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. ka-. pinakagitnang bahagi o kasagsagan ng pangyayari. pa-. Tumutukoy sa bagay na ipinagagawa sa iba nang may pakiusap. Nagsasaad ng kabasalan ng diwang isinasaad ng salitangugat. paki-. Pagsama o pagsali sa maramihang kilos. magpinsan magbalae magtiyo 17. hayop o bagay na tinutukoy ay may relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. hayop o bagay na kasama sa bagay o diwang isinasaad ng salitang-ugat.10. pakiki. ka-…-an / ka-…-han (4). pá-…-an / pá-…-han (2). páki-…-an / páki-…-han. páliparan pásugalan pámilihan 21. magbababoy mag-iisda maglalako 18. Tumutukoy sa isang pangkat ng tao. Tumutukoy sa tao. kabalitaan kabiruan katuksuhan 13. pakikipag-. Tumutukoy sa kilos na may pagpapaligsahan.(2). mag. nilitson sinampalok pinaksiw 11. pákiramdam pákialam 25. Pagsali sa isang kilos o gawain. mag. in. pakibigay pakiabot pakikuha 23.

galing sa salitang isang. tagapagpaganap tagapagpahayag tagapagpayo 31 . Tumutukoy sa katangian o pag-uugali ng isang tao. pangwalis pambahay pansuklay 35.(1).] pagtulong pag-akyat pagtawag 28. [pag. tagapagpa-. pag. Nagsasaad ng kabuuan. taga. Pagsama o pagsali sa kilos na tambingan at maramihan. pagká-. Nagsasaad ng tambingang kilos./ sam.(1). Tumutukoy sa matindi o puspusang pagkilos.(2). Sangkakristiyanuhan sambahayan Santakrusan 37.-an / pag-…-han (2)./ pam. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang tinutukoy ay taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. sang-angaw sambuwan sandaan 36. atbp. Tumutukoy sa paraan ng pagganap sa kilos ng salitang-ugat.26. Nagpapahayag ng pagpapanggap o paggaya sa isinasaad ng salitang-ugat. Tumutukoy din sa taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. tagapag-. pagbubuntalan pag-aawayan pagtatampuhan 30. pag-…. taga-San Diego taga-Baguio taganayon 39. pag-…-an / pag-…-han (1). taglagas tag-araw tagtuyot 38.galing sa pandiwang -um.ay galing din sa isang). sang. Nagsasaad ng kagamitan o kaukulan ng isang bagay. pag. pagkaselosa pagkababae pagkasugapa 32./ san-. tagapagbalita tagapagsalita tagapagmasahe 41. Tumutukoy sa paggawa sa kilos na isinasaad ng salitang-ugat. tagabantay taga-ulat tagatawag 40. Tumutukoy sa taong nanggaling o naninirahan sa pook na isinasaad ng salitang-ugat. galaw. sang-…-an / sang-…-han. pagkágawa pagkágupit pagkátawag pagkakágawa pagkakágupit pagkakátawag 33. saloobin. Tumutukoy sa taong gumaganap para sa iba ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat. paghihintay pag-aalis pag-iiyak 29. Nagsasaad ng panahon. taga. pakikipag-…-an / pakikipag-…-han. Nagsasaad din ng kabuuan (ang sang. Nagsasaad ng kilos o bagay na may sinusunod na isang pamamaraan o sistema. palá-…-an / palá-…-han. palábantasan palábanghayan palábaybayan 34./ pan-.(2). pang. hayop o bagay. pagpupulis-pulisan paglulutu-lutuan pagtitinda-tindahan 31. pakikipagsuntukan pakikipagsabunutan pakikipagtakbuhan 27. pagka-. tag-.

Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat. ma-…-in/-hin. Nagpapahayag ng katangiang madalas gawin ang isinasaad ng salitang-ugat.(2). Nagpapahayag ng kalaanan ng gamit ayon sa isinasaad ng salitang-ugat.42. Panlaping Makauri [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pang-uri]: 1. mapagbintang mapagmalaki mapagkumbaba 6. [fokus sa tagaganap] bumaha lumiit yumaman tumae humilik suminga 32 . -in/-hin. palabiro palabasa palasimba 8. mapag-./ mapam-. Nagsasaad ng maayos na pagkakahanay o pagkakatala. panghukay pampatulog panluto 9. malagatas malakanin malauhog 5. mala-. mapamahiin mapanlaban mapang-api 7. tindi. damuhan sugatan pulahan 10. maka. sa mataas na antas. taláarawan taláhulugan talásalitaan B. -ni-. mapang.Nagpapahayag ng katangiang laging ginagawa ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. ng isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng katangiang itinulad o ginagawang tulad sa isinasaad ng salitang -ugat. Panlaping Makadiwa [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pandiwa]: 1. -an / -han. Karaniwang marami ang isinasaad ng salitang-ugat. antúkin himatayin ubúhin 12. ma-. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat nang higit sa karaniwang dami. Nagpapahayag ng pagiging tulad ng isinasaad ng salitang-ugat. makaluma maka-UCSD maka-Diyos 3. maka.(1). atbp./ mapan. maputik mapera mabungangin 2. Nagpapahayag ng ugali./ pan. Nagpapahayag ng katangiang may kakayahang gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. inihaw sinigang pinaksiw 11. ayon sa kung ano ang unang ponema ng salitang-ugat na nilalapian. makabagbag-puso makabagbag-damdamin makatindig-balahibo 4. Katangiang madaling maging mapasakalagayan ng isinasaad ng salitang -ugat. um-/-um-./ pam-. talá-…-an / talá-…-han. Nagpapahayag ng pagkiling o pagkahilig sa tinutukoy ng salitang-ugat. tingkad. mahabagin maunawain matampuhin C. Maaaring unlapi o gitlapi ang panlaping ito. pala. Nagpapahayag ng pagtataglay. laki. pang.

Unlaping nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap sa kilos ng salitang -ugat. mai-. Nagsasaad ng paggaya sa katangian na tinutukoy sa salitang-ugat o salitang nilapian. [fokus sa tagaganap] masulatan mapuntahan madalhan 16. [fokus sa tagaganap] magpaluto magpagawa magpabili 9. [fokus sa tagaganap] magkapera magkabahay magkasunog 7. Nagsasaad ng pagpapanggap na maging tulad ng tinutukoy ng salitangugat. Maaaring ulitin ang unang pantig ng salitang-ugat o ang bahagi nito upang maipakita ang kasidhian ng kilos. Nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tintutukoy sa salitang-ugat. Nagsasaad ng boluntaryong paggawa sa kilos na tintutukoy ng salitangugat dahil sa kondisyong di-maiwasan. Nagsasaad ng paulii-ulit na kilos.(2). Nagsasaad ng kilos na sabayan. Panlaping hango sa ma-. at nagsasaad ng kakayahang gawin sa iba o sa isang lugar ang kilos na tintutukoy ng salitang-ugat.(1). [fokus sa tagaganap] magmalaki magmarunong magmalinis 8. [fokus sa tagaganap] magsilinis magsihanda magsi-aral 13. Unlaping nagsasaad ng pagkakaroon ng bagay o diwang tinutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa tagaganap] magsamagaling magsaaswang magsapulubi 12. magsi-. magpati-. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan sa isang bagay o para sa iba. [fokus sa tagaganap] magpatianod magpatihaya magpatiwakal 11. mag. magpa-. [fokus sa tagaganap] magpakabuti magpakatao magkapatapat 10.(2). mag-…-an / -han. magpulis magpari magnars 5. may gitling ang salitang inuunlapian kung nagsisimula sa patinig ang nasabing inuunlapian. Nagsasaad ng isang angking hanapbuhay o gawaing tinutukoy ng salitang -ugat. [fokus sa tagaganap] magtakbuhan magsuntukan magsigawan 6. [fokus sa tagaganap] mádapa mádawit mábuhos 15. magka-.(3). Unlaping nasa anyong maramihan ng mag-. Hango rin sa ma-. magma-. [fokus sa tagatanggap] maitaas maisuot maisubo 33 . mag. Nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tintukoy ng salitang-ugat. [fokus sa tataganap] maabot makuha makainom 14. Sa pagsulat. Nagsasaad ng pagpipilit na maging tulad ng tinutukoy ng salitang-ugat sa masidhing kaantasan.2. magsisigaw mag-iiyak magdadabog 4. [fokus sa tagaganap at pandiwang palipat] mag-alis magbaba magtapon 3. ma-…-an/-han. mag. má. ma. magsa-.(1). magpaka-.

hayop o lunan ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. Nagsasaad na gawin sa isang tao. [fokus sa tagaganap] makipag-ani makipagkaibigan makipagkita 27. Hango rin sa ma-. maká-. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ang isang kilos. [fokus sa tagaganap] makapanguha makapanniwala makapamingwit 24. mapa-. Maramihang anyo ng mang-. i. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos sa salitang-ugat. Hango rin sa ma-./makapan. at nagsasaad ng paggawasa isang bagay ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. mangag-. -an /-han. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan nang may kasama. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Hango rin sa ma-. Hango rin sa ma-. maki-. [fokus sa tagaganap] maipagkait maipaglunas maipaglaban 20. bagay. Nagsasaad ng paggamit sa isang bagay. maipag. at nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap. kaya lang ay may dagdag na kahulugang maramihang pagganap. Hango rin sa ma-./man. [fokus sa kagamitan] ihukay igupit iputol 34 . [fokus sa tagaganap] mapasáma mapataba mapakain 25. Kasingkahulugan at katulad ng mag. makapang. [fokus sa tagaganap] makipitas makilahok makiramay 26.17.(1). Marami ang gumaganap sa kilos ng pandiwa. at nagsasaad ng pakiusap upang sumama sa ibang tao sa pagganap sa kilos ng pandiwa. maipag. at nagsasaad ng kakayahang magawa sa isang tao o bagay ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. [fokus sa tagaganap] maipahila maipabilang maipakabit 18. maipa-. makipag-. [fokus sa tagatanggap] maipagbayad maipagdala maipagsaing 19. [fokus sa tagaganap] makabasa makalipad makalangoy 21. [fokus sa tagaganap] makáalaala makábalita makábanggit 22. mangagbasa mangag-alis mangagtanim 29.(1). mang.sa pokus. mangharang manira mambatikos 28. [fokus sa ganapan] lakihan butasan gandahan 30. Hango pa rin sa ma-. [okus sa tagaganap] makapagsalita makapaglakad makapagsuklay 23. Hango rin sa ma-./makapam-.(2). Hango rin sa ma-./mam-. maka-. Hango rin sa ma-. makapag-.

paki-…-an /-han. pag-…-an / -han. [fokus sa layon] isaulo isa-Kastila isadula 38. May kahulugang payagan o utusan ang tinutukoy sa paksa na gawin ang kilos na isinasaad sa salitang-ugat. [fokus sa direksyon] pakigupitan pakibawasan pakilinisan 35 . Nagpapahayag ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. i. papag-…-an /-han. ipaki-. May kahulugang gawin sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. May kahulugang pagawin ang isang tao ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat sa isang lugar o sa isang tao. ipakisabay ipakikuha ipakibigay 36. -in /-hin. ka-…-an /-han. Nagsasaad na gawin para sa iba ang tinutukoy ng salitang-ugat.31. ipa-. [fokus sa ganapan] papag-ihawan papagpulungan papagsampayan 42. [fokus sa layon] kayamutan kamuhian kagalitan 39.(2). May kahulugang gawin ang bagay o kilos sa paksa ng pandiwa. [fokus sa tagatanggap] ikuwento ibalita ibigay 32. [fokus sa layon] ipadala ipatahi ipatago 35. Unlaping may kahulugang ilagay sa kalagayang nasa salitang-ugat ang simuno. Katulad ng ipaki. May kahulugang nakikiusap na gawin sa simuno ang kilos sa salitang-ugat. Kasingkahulugan at katulad ng ipa. isa-. ipakipa-. Nagsasaad ng pagganap ng kilos sa simuno nito. i.sa pokus kaya lang ay may dagdag na kahulugang pakikiusap. [fokus sa layon] ilagay iakyat ihanda 33. papag-…-in /-hin. [fokus sa direskyon] papagtambalin papagmisahin papaglitisin 43. [fokus sa layon] paiyakin patakbuhin palaruin 40. [fokus sa layon] bilangin tawagin bisitahin 34.(3). Nagsasaad ng paggawa sa isang bagay ng kilos na nasa pandiwa. May kahulugang gawing sa paksa o ipagawa sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. pa-…-in /-hin. ipakipabili ipakipahulog ipakipalinis 37. [fokus sa ganapan] pagtaguan pagtaniman pagpasyalan 41.sa pokus at ay kahulugang nakikiusap na ipagawa sa iba ang kilos ng pandiwa.

kaya l). pook o pangyayari ay iniuukol sa isa pang tao. ba j). nga e). bagay. Ay! [nagsasaad ng pagkagulat. Magandang asal ang pagtulong sa bahay at paggalang sa matatanda. Narito ang ilang pang-ukol: 1). at 2) ang mga nag-uugnay ng di. bago. Ginagamit ito upang ipakita na ang isang tao. ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: at. muna h). kaya. kapag o pag. yata b). Pang-abay 1.kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. H. 1. at saka. pati. o. Sa pag-uugnay ng di-magkatumbas na yunit.maging. alinsunod kay / sa 9). ukol kay / sa 6). man g). na m). pagkasindak. May dalawang pangkat ang mga pangatnig: 1) ang mga nag-uugnay ng magkatumbas na yunit. pook o pangyayari. palibhasa. atbp. kay / kina 3). Pangatnig . 1). Katagang Pang-abay o Inklitik . ayon kay / sa 10).kataga o pariralang nagpapahayag ng tiyak na saloobin o damdamin. dahil sa. Pandamdam .tawag sa mga katagang isinasama sa pangungusap upang maging mas malinaw ang kahulugan nito. ni / nina 7). atbp. pala c). po i).F. upang. daw/raw o). ng / ng mga 2). pa G. nang. pagkabahala. 2. tuloy d). parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap. Sa pag-uugnay ng magkatumbas na yunit. bagay. ngunit. ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: kung. buntung-hininga. tungkol kay / sa 4). din/rin p). lamang/lang f). Narito ang mga katagang pang-abay o inklitik: a). ang hirap ng buhay! 36 . Bumalik ka nang maaga upang makasama ka sa amin. laban kay / sa 5). kasi k). Pang-ukol . naman q).magkatumbas na yunit. sana n). ho r). kung gayon. ni. dalamhati] Ay. sapagkat. para kay / sa 8).kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. hinggil kay / sa I.

halika rito! 9). panunukso] Ehem. Hoy! [katagang ginagamit na panawag-pansin] Hoy. Kawawa (ka) naman (naman kayo)! [nagsasaad ng pagkabahala] Kawawa naman ng batang tinamaan ng ligaw na bala! 17). Sus! / Asus! [nagsasaad ng panghahamak. Este… [nagsasaad ng pag-aalinlangan o pagbabantulot ng sasabihin] Puwede bang humingi. pagkalungkot] Sayang. kawalang-paniniwala] Ano. paghihirap. sasama ako! 12). este…. Siyanga ba? 18). Naku! [nagsasaad ng pagkagulat. Siyanga / Talaga / Totoo (ba)? [nagsasaad ng pagkagulat] Dumating ang tatay mo. panunukso] Aha. panunuya. masakit ang tiyan ko! 4). Bahala na! / Kahinamawari! [nagsasaad ng kaalinlanganan] Papasa ka kaya sa eksamen? Bahala na! 15). Aha! [nagsasaad ng pagkagulat. Aray! / Aruy! [nagsasaad ng kirot. Ha! / Ano! [nagsasaad ng pagtataka. Uy! / Ehem! [nagsasaad ng pagbibiro. Aba! [nagsasaad ng pagkabigla. nahuli siya! 5). pagkabalisa. pagkatakot. pagkainis] Buti nga sa iyo! 13). Heh! / A. kawalang -paniniwala] Naku. pare! 14). naholdap ka? 8). huwag mo akong pakialaman! 10). Mag-ingat ka(yo)! / Kwidaw! [nagsasaad ng pagbabala] Mag-ingat ka sa daan. pagtitiis] Aray. may ahas sa palanggana! / Naku. Sayang! [nagsasaad ng panghihinayang. narito pala si Jojo! 3). humiram ng pera sa iyo? 37 . Sige! / Oo nga! / Siyempre! [nagsasaad ng pagsang-ayon] Siyempre. nakita ko kayo kagabi! 7). may asong nakawala riyan! 16).2). kaluguran] Ang galing mo talaga. hindi tayo nanalo! 6). kawalang-malasakit] Sus. pagtataka] Aba. hapdi. pagbibiro. ganoon! / Buti nga! [nagsasaad ng pagkayamot. Galing! / Suwerte! [nagsasaad ng kasiyahan. nakita kong may iba kang kasama kagabi! 11).

as marker at the beginning of a time adverb (adverbs that refer to a single point in time or to a period of time). Pumunta kami sa klinik ng doktor. Sinulat ng mga estudyante ang maikling kuwento. bago /-ng/ > bagong kotse = kotse /-ng/ > kotseng bago `new car’ 2. Bumili si Jan ng pulang bolpen kahapon. She drinks milk in the morning. b). if ever. however. as `a/an’ or `the’). / The bird’s cage is beautiful. The maid will water the plants later. Germany was defeated by Brazil in football. d). The short story was written by the students. Magdidilig ang katulong ng mga halaman mamaya. / Our neighbor’s car is new. Nagtatrabaho ) Nagtrabaho ) sila nang Linggo. Tinuklaw ng ahas ang biik. Mabuhay! [nagsasaad ng pagbati. The snake bit the piglet. Tinalo ng Brazil ang Alemanya sa putbol. as direct object marker for common nouns (sometimes not rendered in English. / We went to the doctor’s clinic. The students wrote the short essay. as possessive marker for common nouns and proper names of places (`of’ in English). Magtatrabaho ) 38 . pagsalubong nang malugod] Mabuhay ang bagong kasal! MGA GAMIT NG `NG’ AT `NANG’ 1. Ano ang punong-lungsod ng Malaysia? What is the capital of Malaysia? / What is Malaysia’s capital? c). as receiver of a verbal action (in the object/goal focus) for common nouns of places and things (`by’ in English). `Nang’ a). Umiinom siya ng gatas sa umaga. The cage of the bird is beautiful. Maganda ang hawla ng ibon. Brazil defeated Germany in football. no English translation is rendered). The piglet was bitten by the snake. Jan bought a red ballpen yesterday.19. `Ng’ a). Bago ang kotse ng kapitbahay namin. The car of our neighbor is new. We went to the clinic of the doctor. as ligature/linker /-ng/ attached to a word that ends in a vowel (a necessary syntactic element in Filipino which.

Aalis sina Jeremy at Heidi nang maaga. Kinuha ng pusa ang isda nang bigla.g. (Clauses introduced by nang + hindi always have present and past verbal predicates. as marker at the beginning of a time clause. The cat suddenly took the fish. Bumigat na siya nang sampung libra. He was not born yet when Martial Law was declared in the Philippines. Umiyak si Janet nang ibalita ko sa kanya ang tungkol sa aksidente.. the English equivalent has `without’ plus the `-ing’ form of a verb. Don’t answer like that / that way. The plants grew (became bigger by) five inches. Nang nasa Brunei sila. Hindi pa siya ipinanganak nang ideklara ang Batas Militar sa Pilipinas. Nagtapos sila ng pag-aaral nila nang walang kahirap-hirap. When he was studying in UCLA. She has already gained (became heavier by) ten pounds. as marker at the beginning of a measurement adverb (occurring in limited set of intransitive verbs of `becoming’: verbs express measurable changes). He slept without having eaten dinner. Nang nag-aaral siya sa UCLA. d). Huwag kang sumagot nang ganyan. 39 . c). Nahuhulaan ni Jay ang oras nang hindi tumitingin sa relo. `swiftly. Lumaki ang mga halaman nang limang pulgada. When they were in Brunei. nakatira sila sa isang otel. Lalabas tayo sa gusali nang isa-isa. mahal na ang matrikula. Jay is able to (can) guess the time without looking at the watch. The typhoon lasted one week. Paalis na ang mga bisita nang dumating kami.They work ) worked ) on (a) Sunday. as marker at the beginning of a manner adverb (may be equivalent to English adverbs ending in `-ly’ – e. Tumagal ang bagyo nang isang linggo. if the verb is in the past tense. the English equivalent has `without’ + `having’ + a past participle). will work ) Darating kami nang alas tres. as coordinating conjunction plus one of the negators hindi (di) or wala are equivalent to certain uses of `without’ in English. Natulog siya nang hindi kumain ng hapunan. The visitors were about to leave when we arrived. which is equivalent to English `when’ clauses that refer to situations or actions confined to the past. We’ll go out of the building one by one. Jeremy and Heidi will leave early. like `noon(g)’.’ `strongly’ – or to various other English adverbial expressions). they lived in a hotel.’ b). Janet cried when I told her (the news) about the accident. If the predicate verb is in the present tense. the tuition fees were already expensive. e). `We will arrive at three o’clock.

a frequentative numeral (cardinal number + beses/ulit). paminsanminsan (occasionally).g. Naghihiyaw nang naghihiway ang bata. nang buong umaga (all 40 . ) four times. Tumakbo nang tumakbo ang babae nang bumaba siya sa dyip. in repetitive verbal construction to (similar to the English construction in which two occurrences of a verb are linked by `and’). f).. g) in intensive [frequent or prolonged action] verbal construction (may also be translated by an English construction of the shape of `keep ___ing. etc). i) in some clauses and phrases like: `(mag)buhat / (mag)mula nang.on the 5th of May 2. Hiyaw nang hiyaw ang bata.’ `nang (buong)…’. `nang makalampas ng’ or ‘nang pasado’. ) madalas. We’re the ones whom your parents called and called. The woman ran and ran when she got down from the jeep. ) tatlong beses/ulit. / Naghihiyaw ang bata. `nang kaunti’.’ `repeatedly.after 1:00 o’clock pasado 3.’. Pumunta si Pamela sa gym nang ) paminsan-minsan. ) minsan-minsan. `nang mga…’. The child screams and screams (loudly). nang alas otso . a cardinal number + linker + beses or ulit (times). minsan-minsan (sometimes).’ `continually. ) thrice. h) before frequency adverbs: madalas (often). Kami ang tinawagan nang tinawagan ng mga magulang mo. ) often. Phrases in which nang is followed by buong (buo `whole’) are equivalent to English time phrases that begin with `all’: e. those consisting of nang + a date are translated by `on’ in English. Phrases consisting of nang + an expression of clock time are translated by `at’ in English. The child kept on screaming (loudly). ) sometimes.’ or by a verb followed by an expression such as `a lot. Phrases consisting of nang makalampas ng or nang pasado + an expression of clock time are translated by `after’ in English. 1. Pamela went to the gym ) occasionally.at 8:00 o’clock nang ika-5 / a 5 ng Mayo .They finished their studies without having any difficulty. nang makalampas ng ala una . ) makaapat (na beses/ulit).

A moderate degree of the quality expressed by an adjective (equivalent to English `rather’ or `somewhat’ + adjective) may be indicated by preceding the adjective with medyo. Nagtatrabaho siya araw at gabi nang makatapos sa kanyang pag-aaral. nang buong maghapon (all day – from sunrise to sunset). He is working day and night in order that he might (be able) to finish his studies. Medyo mahal ) ang mga paninda ninyo. `so that’. In `purpose clauses’ equivalent to English `in order that’. Clauses introduced by (mag)buhat nang and (mag)mula nang are equivalent to English time clauses introduced by `since’. Nagtrabaho siya He worked all night.morning). Takot nang kaunti ) The children are somewhat afraid. nang buong taon (all year). He worked all morning. Medyo takot ) ang mga bata. nang buong linggo (all week). Nagtrabaho siya ) nang buong umaga. Bakit ) medyo pikon ka ngayon? ) pikon ka nang kaunti ngayon? Why are you somewhat oversensitive (easily angered by jokes) today? 6. ) buong umaga. ) nang (buong) magdamag. 4. (Mag)buhat nang bata pa si Dindo. 41 . Mag)buhat nang umalis ka. ) (buong) magdamag. he has wanted to become a soldier. nang buong magdamag (all night – from sunset to sunrise). 5. ayaw na niyang mag-aral. gusto na niyang maging sundalo. Nagsasanay palagi si Mark nang makakuha siya ng gantimpala. (Mag)mula Since Dindo was young. or by following the adjective with the phrase nang kaunti. Mahal nang kaunti ) Your goods (things that you sell) are rather expensive. (Mga)mula Since you left. he doesn’t want to study anymore.

SEMANTIKA Pag-aaral ito ng katangian. Balagtas. Balagtas. Ginagamitan ito ng mga salitang para. Ang metapora ay pahiwatog na paghahambing sa dalawang bagay na magkaiba ng uri. Sa ngalan ng Hari ay isinambulat Gayong ordeng mula sa dibdib ng sukab. Ang metonomiya ay paggamit ng isang salitang pinapalitan ng iba na ipinahihiawatig ng una. D. Florante at Laura 5) Pangitain. .F. Agad binibiyak at sinisikangan Ng kalis ng lalong dusting kamatayan. tulad. kawangis. . . At ang baling bibig na binubukalan Ng sabing magaling at katotohanan. gaya. ngunit ang ginagamit ay bahagi sa halip ng kabuuan o kaya’y ang kabuuan sa halip na bahagi. Sa sinapupunan ni Konde Adolfo Aking natatanaw si laurang sinta ko! .F.R. lubhang mahiwaga ang palad ng tao Buhol ng tadhanang walang makakalag na kahit na sino. Florante at Laura 2) Metapora. Mga Talinghaga Narito ang mga halinbawa ng iba’t ibang uting ng talinghaga (Dillague: 2005): 1) Simili. “Ang Palad ng Tao” 3) Metonomiya. Ang pangitain ay mga larawan. Florante at Laura 6) Taguri. Florante at Laura 4) Sinekdoke. Ang taguri ay patalinghagang pagtukoy sa isang tao upang ipahiwatig ang katangian nito. Gayon din ang pusong sa tuwa’y maniig. atb.F. Talaga.Mark is always practicing so that he might (be able) to get a prize. . Ang sinekdoke ay isang uri ng metonomiya. kayarian at lalo na ng pagbabagu-bago ng mga kahulugan ng mga salita. katoto. Ang simili ay tahasang paghahambing ng dalawang bagay na magkaiba ng uri. o palatandaang nakikita sa isip. Daho’y nalalanta munting di madilig Ikinaluluoy ang sandaling init. 42 . Alejandro. Balagtas. imahen. Para ng halamang lumaki sa tubig.F. Balagtas.

Jose C.F.F. Isang labis na pagpapahayag ngunit may kabuluhan at walang hangaring manlinlang. Florante at Laura d. . Florante at Laura 8) Paggamit ng a. Balagtas. Ang buhay kong ingat lalong magtatagal. Balagtas. 43 .Bulaklak poi to ng lupang Tagalog Kapatak ng luhang pangala’y kampupot. . Apostrophe o panawagan Sa sinapupunan ng Konde Adolfo’y Aking natatanaw sa Laurang sinta ko. Pandamdam na pananalita O taksil na pita sa yama’t mataas! O hangad sa puring hanging lumilipas! Kayo ang dahilan ng kasama’ng lahat. Balagtas. Bininit sa busog ang nakakatulad Ng tulin n gaming daong sa paglayag. Ang aliterasyon pag-uulit-ulit ng tunog ng isang katinig na ginagamit sa magkakakalapit na salita o pantig.F. “Bulaklak ng Lahing Kalinis-linisan” 7) Iperbole. . Tumiim na sinta’y kung aking pawiin Pawiin ko’y tantong kamatayan na rin. Pabaligtad na ayos ng pangungusap Sa pagkagapos ko’y gunigunihin Malamig nang bangkay akong nahihimbing. . At niring nasapit na kahabag-habag. Oxymoron o pinagsamang magkasalungat na pananalita Kung babayaan mong ako ay mabuhay Yaong kamatayan dagli kong kakamtan.Palaisipan/Karunungang-bayan c. tumiim. . Datapwa’t pag ako’y minsanang pinatay. Pag-uulit sa isang salita upang magkabisa gaya ng alingawngaw Matay ko man yatang pigili’t pigilin Pigilin ang sintang sa puso. .Jose de la Cruz (Huseng Sisiw) 9) Aliterasyon. Florante at Laura e. Balagtas. Florante at Laura b. .F. Kamataya’y nahan ang dating bangis mo Nang din a damdamin ang hirap na ito. de Jesus.

Ang Agos b. Mamaril.taong nagbabait-baitan (opportunist) . anak-pawis 4. May mangmang na laging ang mata ay dilat At mayro’ng marunong na lagi nang bulag. bukambibig 13. Ang asonansiya ay pag-uulit ng tunog ng isang patinig sa halip na katinig.madalas na sinasabi (favorite expression. Collantes. taksil sa likuran (double-faced person) . agaw-buhay 2.magsasaka. fight) . Ngunit ang hiwagang di-sukat malirip Kung bakit sa gabi lamang mamamasaid. T. Ang buhay ng tao at sa taong palad Nasa ginagawa ang halaga’t bigat. Ang onomatopeya ay pagkakahawig ng tunog ng salita at ng diwa nito. manggagawa (farmer.Sa sinayaw-sayaw at hinalik-halik sa aking paanan Titik kang masigla ng lumang talindaw.hindi totoong balita (rumor) . balat-kalabaw 6. bantay-salakay 10. .hindi tinatablan ng hiya (insensitive. Pahiwatig na onomatopeya Ang suot ay puti’y may apy sa bibig Sa buong magdamag ay di matahimik. away (chaos. .F. indigent) . Ang Lumang Simbahan MGA SAWIKAIN 1.maramdamin (oversensitive person) . Agoncillo. balat-sibuyas 7.mahirap (poor. . Ang Buhay ng Tao 11) Onomatopeya. Ngunit pagdilim na’t ang gabi’y masungit Ano’t ang simbahan ay lumalangitngit? .gulo.taos-puso.mabuti sa harapan. topic) . Tuwirang onomatopeya Ikaw’y iniluwal ng baha sa bundok Hahala-halakhak at susutsut-sutsot. bugtong na anak . laborer) . Dalawa ang uri nito: a. Sa Dalampasigan 10) Asonansiya. May mga m ayaman na dapat umiyak At may dukha namang magalak ang dapat.nag-iisang anak (the only child) 44 . basag-ulo 11. Katindig. balitang-kutsero 9.T. A. kahit magsaliksik Ang matandang ito’y hindi raw masilip. Kung araw. pagkain lang (helper with no income) . anak-dalita 5. shameless person) .Jose G.matulungin (helpful) .naghihingalo (between life and death) . ang tao. bukal sa loob 12. tapat (sincere person) .D. alilang-kanin 3. balik-harap 8. bukas ang palad 14.utusang walang sweldo.

mabilis ang kamay . itaga sa bato . isulat sa tubig .walang-hiya (shameless) 61. butas ang bulsa .salbahe (evil person) 58. hampas-lupa . maaliwalas ang mukha . di mahulugang-karayom .ina (mother) 29.taong di gagawa. maitim ang dugo .mabunganga ( nagger. makapal ang palad . kumukulo ang dugo .nagugutom (hungry) 54.maawain (compassionate) 42.payat na payat (very skinny) 19.madaldal (talkative) 63.mayabang (boastful) 53.madaling manakit (one who easily hits another person) 48.tamad magtrabaho (lazy) 44. mahina ang loob . mahangin ang ulo . isang kahig.panaginip (dream) 17.maraming tao (overcrowded place) 24.mandurukot (a snatcher.talkative) 21. makalaglag-matsing . buto't balat . dalawa ang bibig . instant) 35. mahaba ang buntot . lumagay sa tahimik .maraming pera (rich) 60. ilaw ng tahanan . maanghang ang dila . busabos (bum. hardworking) 62.sariling sipag (initiative) 37.mahilig sa gala (one who is fond of going places) 45 . bungang-araw .tandaan (to remember something forever) 31. mabigat ang kamay . magdilang anghel . kabiyak ng dibdib . mainit ang ulo . fear) 20.lagalag. bungang-tulog .asawa (spouse) 32.walang pera (poor.mag-asawa (to get married) 38. penniless ) 18.pangit ang disposisyon (in bad mood) 56.nagagalit (furious) 36.masama ang ugali (bad character) 57. mahabang dulang . ginintuang puso . makati ang paa .mahinhin (very modest person) 23.sakit sa balat (prickly heat) 16. mababa ang loob .kalimutan (to forget about it forever) 30. dalawa ang mukha .masayahin (joyful person) 40.nakakaakit (enchanting look) 59. maitim ang budhi . pickpocket) 46.takot (worry. kapilas ng puso/dibdib .laging nasusunod ang gusto (spoiled brat) 51. di makabasag-pinggan .duwag (coward) 55.taong simangot (person with sullen look) 47.15. mahapdi ang bituka . magaan ang kamay . vagabond) 27.yumabang (someone who became arrogant) 39. magsunog ng kilay .kasalan (wedding) 52.balik-harap (deceptive person) 22. madilim ang mukha .bastos magsalita (vulgar person) 41. daga sa dibdib . kalapating mababa ang lipad .magandang kalooban (kind-hearted) 25. mababaw ang luha .di makagiliwan (a person with whom one could not get along) 45. kusang palo . kisap-mata .babaeng may mahalay na hanapbuhay (prostitute) 33.iyakin (one who cries easily) 43. di kakain (hand-to-mouth existence) 28.mag-aral ng husto (to study diligently) 50.ama (father) 26. lumaki ang ulo . makapal ang mukha . sandali (in a flash. isang tuka . haligi ng tahanan .masipag (industrious.asawa (spouse) 34.sa isang iglap.magkatotoo sana (to wish that what’s been said will come true) 49. makati ang dila . makapal ang bulsa . mabigat ang loob .

namamangka sa dalawang ilog .nagsasabi ng mga kuwento ukol sa isang tao (telling on somebody) 92. bolero (a fast talker) 84.nainip sa kahihintay (impatient of waiting) 96. pag-iisang dibdib .mayaman (rich) 93. pantay ang mga paa . arrogant) 75. matalas ang tainga . ningas-kugon . pulot-gata .taong hindi palakibo (a very quiet person) 100. nakahiga sa salapi . nagbabatak ng buto .pansamantalang kasali (temporarily included in a game or work) 108. may likas na talino (a wealthy person.maganda ang sariling disposisyon (in good mood) 68. stingy) 73. a talented person) 88.pagtatalik ng bagong kasal (honeymoon) 104. nakapinid ang tainga .mahiyain (shy) 71.kuripot (miser.mahusay mangusap.salawahan (a person who is unfaithful) 95.nagbibigay ng problema (troublesome) 107.walang trabaho (someone who is jobless) 90.malas na tao (unlucky person) 109.64.nagdaramdam (one with ill-feelings against someone) 74. stupid) 72. malikot ang kamay . maputi ang tainga .patay na (one who just died) 101. sampid-bakod . panis ang laway .nagtatrabaho ng higit sa kinakailangan (one who works hard) 89.sinungaling (a liar) 112.kasal (wedding) 99.ayaw makinig sa utos o pangaral (stubborn) 83.anak sa labas (child out of wedlock) 106. matigas ang katawan . may ipot sa ulo .madaling makakita (sharp-eyed) 77.mapagmataas (snobbish person) 82.madaling makarinig (one who easily hears the news) 78. may sinasabi . may magandang hinaharap . matigas ang ulo . pusong-bakal .matalino (intelligent) 79.kumukuha ng hindi kanya (one who steals things) 70. nagpupusa .matapang (strong-willed. patay-patay . namuti ang mata .mabagal kumilos (sluggish) 103. samaing-palad . pagkagat ng dilim . matigas ang leeg .may magandang kinabukasan (one with bright future) 87.hindi marunong magpatawad (unforgiving) 105. matalas ang dila .nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 94. show-off) 97.mareklamo (hard to please. malawak ang isip . malakas ang loob . matalas ang mata .sariling tahanan (one’s own home) 46 . patay-gutom . mataas ang lipad . malamig ang ulo . manipis ang mukha .hindi pangmatagalan (not lasting. masama ang loob . makitid ang isip . sanga-sangang dila . sakit ng ulo . saling-pusa . makuskos-balungos .matakaw (glutton) 102.malakas (strong person) 80. mapurol ang utak .tamad (lazy person) 81. sampay-bakod .nakapanghuhula (one who could foretell an event) 85. daring) 67. always complaining) 66. matalas ang ulo. matigas ang buto .nagtapat na nais pakasalan ang nobya ( a man who proposes) 91. utak .masakit mangusap (one who talks offensively) 76.taong nagpapanggap (pretentious person) 110.bobo (dumb.taong pinagtaksilan ng asawa (person cheated by his/her spouse) 86.paglubog ng araw (twilight) 98.mayaman.nakikitira (someone who is privileged to lodge/board for free) 111. nagbibilang ng poste . may krus ang dila . putok sa buho . nagbukas ng dibdib .madaling umunawa (broad-minded) 69. matamis ang dila .mahinang umunawa (narrow-minded) 65.mayabang (snobbish. sariling pugad .

113. takaw-tulog .paglubog ng araw (twilight) 116. Pag di ukol.bobo. talusira .maraming nakikita. dagdagan ang gawa.manipis ang balat (very sensitive person) 117. forever) 124. mahina ang ulo (stupid.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 114. 9. 6.walang kamatayan (immortal. di bubukol. 11. There is no difficult undertaking if done patiently. pag dinaan sa tiyaga. tulak ng bibig .madaling magbago (person who easily changes) 118. God proposes and man disposes. 7. Sa marunong umunawa. Pag may tiyaga. one explanation is enough. Patience will yield results. 8. Ang masama sa iyo. Ang sakit ng kalingkingan. 3. may nilaga. talusaling . Treat others as you want to be treated. takipsilim .walang halaga (unimportant. 1. useless) 125. utak-biya . mapaghanap ng mali (fault-finder) 119.mahilig matulog (lazy person who always wants to stay in bed) 115.walang habag. Bawasan ang salita. Talk less. Time is gold. Ang panahon ay samantalahin sapagka’t ginto ang kahambing. Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluwat. nasa tao ang gawa. taingang kawali . 5. walang-puso .salita lamang. 4. Any food tastes good to a hungry person.pasasalamat (debt of gratitude) 123. huwag mong gawin sa kapwa mo. walang-hanggan . damdam ng buong katawan.nangmamaliit (person who sneers) 120. To one who listens and understands. hindi tunay sa loob (insincere words) 121. 2. sukat ang isang salita. 10. tawang-aso . The pain in the little finger can be felt by the whole body. Things will not happen if they are not meant to be. 47 . walang-kuwenta . Walang tutong sa taong nagugutom. brainless) 122. tatlo ang mata . while others are based on implied meanings or corresponding English versions). Nasa Diyos ang awa. malupit (heartless) MGA SALAWIKAIN (Note: Literal English translations are rendered for some. utang na loob . act more. Forthrightness creates lasting friendships. Walang mahirap na gawa.

12. Ang kapalaran ko di ko man hanapin, dudulog, lalapit kung talagang akin. My fate will come to me even without searching for it. 13. Ang kabutihan ng ugali ay lalong higit sa salapi. A good character is better than money. 14. Pahiran mo muna ang sariling mantsa, bago mo punahin ang uling ng iba. Before you crticize others, make sure you do not have the same faults. 15. Mas masakit ang sugat na katha ng dila. Unkind words can hurt more than physical pain. 16. Hinuhuli ang isda sa bunganga; ang tao, sa salita. A fish is caught by the mouth; a person by what he says. 17. Ang tapat na kaibigan ay higit pa sa kayamanan. A faithful friend is more valuable than material riches. 18. Pag wala ang pusa, piyesta ang mga daga. When the cat is away, the mice celebrate. 19. Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, di makararating sa paroroonan. One who does not look back at where he came from, will not reach his destination. 20. Magsisi ka man at huli, wala nang mangyayari. Don’t cry over spilt milk. 21. Kapag may isinuksok, may madudukot. When you save, you will have something when you need it. 22. Kung ano ang puno ay siyang bunga. A tree will bear its own fruits. 23. Aanhin pa ang damo kung patay na ang kabayo? What is the use of the grass if the horse is already dead? 24. Madaling tuwirin ang kawayan pag mura pa at di magulang. It’s easier to straighten a young bamboo plant than a mature one. 25. Sa isang pintong masarhan ay sampu ang mabubuksan. For every door that closes, ten more will open. 26. Di man magmana ng salapi, magmana man lang ng mabuting ugali. One need not inherit wealth provided he inherits good manners. 27. Magbiro ka na sa lasing, huwag lamang sa bagong gising. You may pester a drunken person, but not one who just woke up. 28. Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa. A man that talks too much accomplishes little.

48

29. Kung sino ang pumutak ay siyang nanganak. He who cackled is the guilty party. 30. Tulak ng bibig, kabig ng dibdib. The mouth speaks the opposite of what the heart feels. 31. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. A broom is sturdy because its strands are tightly bound. 32. Ang tunay na kaibigan ay nakikita sa kagipitan. A friend in need is a friend indeed. 33. Kung may itinatanim, may aanihin. If you plant (a seed) and nurture it, you’ll reap the harvest in the future. 34. Huli man daw at magaling ay naihahabol din. It is never too late to offer anything that is good. 35. Ang taong nagigipit, sa patalim kumakapit. A desperate person will hold on to a knife’s edge. 36. Ang kalusugan ay kayamanan. Health is wealth. 37. Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo. A person who is outwardly calm has anger raging inside. 38. Ang mabigat ay gumagaan kung pinagtutulungan. A heavy burden is lightened if everyone helps. 39. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga. Spend lavishly and you end up with nothing. 40. Ang buhay ay parang gulong, minsan nasa ibabaw, minsan nasa ilalim. Life is like a wheel, it has its ups and downs. 41. Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, daig pa ang malansang isda. He who does not love his own language is worse than a smelly fish. 42. Ang umaayaw ay di nagwawagi, ang nagwawagi ay di umaayaw. A quitter never wins, a winner never quits. 43. Pulutin ang mabuti, ang masama ay iwaksi. Emulate what is good, discard what is bad. 44. Ang taong maganda ang asal, minamahal ng kasamahan. A kind and good-mannered person is well-loved by those around him. 45. Ang taong mapagtanong ay madaling dumunong. A person who asks, learns more quickly. 46. Ang pili ng pili, natatapat sa bungi. One who is choosy could end up picking the worst. 47. Ano man ang gawa at dali-dali ay hindi iigi ang pagkakayari.

49

Haste makes waste. 48. Mainam na ang pipit na nasa kamay kaysa lawing lumilipad. A bird in a hand is worth two in a bush. 49. Mas malakas ang bulong sa sigaw. A soft gentle request has more power than a loud command. 50. Aanhin mo ang palasyo, kung ang nakatira ay kuwago. Mabuti pa ang bahay kubo, ang nakatira ay tao. The house does not make a man. Even a palace is nothing if those who live in it don’t have etiquette. 51. Lalong gaganda ang kinabukasan kung tayo ay may pinag-aralan.ves a better future Education gives a better fture. 52. Pagkapawi ng ulap, lumilitaw ang liwanag. Behind the cloud is a silver lining. 53. Ang pag-aasawa ay hindi biro, di tulad ng kaning iluluwa kung mapaso. Marriage isn’t a joke. It isn’t like food that you can spit out when it’s too hot to chew. 54. Walang manloloko kung walang magpapaloko. There will be no cheater if no one allows himself to be cheated. 55. Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot. Try to make ends meet. 56. May tainga ang lupa, may pakpak ang balita. The earth has ears, news has wings. 57. Kung ano ang tugtog ay siyang sayaw. Dance with the music. 58. Huwag kang magtiwala sa di mo kakilala. Never trust a stranger. 59. Ang taong walang pilak ay parang ibong walang pakpak. A person who has no money is like a bird without wings. 60. Walang matigas na tinapay sa mainit na kape. No bread is too hard for hot coffee.
[*Source: Atilio V. Alicio. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla, California, 2007]

~ END OF NOTES ~

50

Dillague. [1992]. Teresita V. Dictionary of Language and Languages. Halsted Press Book: United Kingdom. Victoria. Otanes [1972]. Blackwell Publishers. An Introduction to Language. Fromkin. Language Phrases in English. Spanish. University of Hawaii Press: Honolulu. Elgin. K. Trudgill. Inc. Fromkin. Oxford University Press Inc. & Resty M. California. Inc. California. Phoenix Publishing House. & Norma G. Victoria (Editor) [2000]. Hartmann. [2001]. Alicio.* TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA * R E F E R E N C ES Alicio. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Blackwell 51 . The Crosscultural. Tagalog Reference Grammar.: Quezon City. Advanced Filipino for Filipino Speakers (Reader). Rex Bookstore: Manila. et al. Modern Tagalog. Philippines. Robert Rodman. [Ikatlong Edisyon 2005]. Lynne T. Cena [1990]. [2007].: New York. & Kathryn Z. Atilio V. & F. & Nina Hyams [2003]. Weed [1995]. Stork [1976]. Inc. University of California Press: Berkely & Los Angeles. A Glossary of Sociolinguistics. Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory. Crystal. Ramos. Filipino Basic Course Notes [1997]. Ikaapat na Taon. Hudson. Hawaii. R. Paul & Fe T. C. California. Defense Language Institute Foreign Language Center: Presidio of Monterey. Makabagong Balarilang Filipino. Alicio. Wardhaugh. Massachusetts. Sandigan.UCSD Bookstore: La Jolla. What is Linguistics? Prentice-Hall. Blackwell Publishers. Essential Introductory Linguistics. Language. California. New Jersey. Investigating Language: Central Problems in Linguistics. [2009]. Suzette Haden [1979].: Malden. Massachusetts. Malaysia. Thomson & Heinle: United States of America. Dictionary of Language and Linguistics. Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla. Filipino. Santiago. Atilio V. Tiango [Binagong Edisyon 2003]. Grover [2000]. Imprints . Diaz-Rico. Schachter. University of Malaya Press: Kuala Lumpur. Atilio V. R. and Academic Development Handbook: A Complete K-12 Reference Guide. Penguin Books: England. Alfonso O. David.: Malden. Allyn & Bacon: Massachusetts. Peter [2003]. Bahasa Melayu. Ronald [1993]. Philippines. Inc. Nora M.

binili a. kamay c. Website: "http://en. pagtuturo a. siyanga a. 20. sinuman b. paa a. 1. pipi b. pag-asa d. 16. kayo a. Naminsala na naman ng mga panamin ang malakas na bagyo. lahi d. talaga d. palad b. binigay b. nilipatan c.Publishers: United Kingdom. bulaklak b. bumaha b. isayaw a. 52 . anuman d. buwig a. nipalitan d. 12. 18. ikaw d. bingi d. balimbing d. tulugan c. busog d. pagbasa c. 15. Ang mga paningit ay nagsisilbing pampahaba ng mga pangungusap. dinuguan d. niya c. matatalino d. sinayaw b. ubas b. kumulog d. 1. kaklase a. 11. pilay c. nilapitan a. ganda a. 14. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. a. alinman a. akin a. 19. bulag b. masisipag c. singbait c. 10. binalot c. payat b. lutuan d. sing-ikli a. malalaki a. sayawin d. busog b. totoo b. bait c. prito c. 2. singyaman d. kainan b. 3. sentro a. iyo b. kontra d. 9. nilapatan b. inuman c. 6. lumindol c. ka b. diwata b. kumpol b. sumayaw c. Ibigay ang salitang-ugat ng salitang nasalungguhitan. kanila d. paruparo d. 17. mamamayan B. simple b. 5. siguro c. umulan a. hinog c. laruan a. 13. tayo c. 7. sibuyas c. 4. ganda a. 8. alaala c.wikipedia. kuko d.wikipedia.org/wiki/Languages_of_the_Philippines" Website: "http://en. binasa d. 2. singhaba b.org/wiki/Tagalog_language" MGA PAGSASANAY A. puno c. saging a.

Maraming nanghihinayang sa kanyang maagang pagpanaw. Kapansin-pansin ang kanyang pananabik na makita muli ang kapatid niya. Ano nga ba ang mas mahalaga: kalusugan o karunungan? 15. Naglabas ng isang magandang artikulo ang manunulat ng paaralan. Binigay ba ni Jerry ang regalo? _______ 3. di ba? 22. pananamit at iba pang bagay. Paano mo hihikayatin ang mamimili upang gamitin ang iyong produkto? 10. Malinis at maganda ang kapaligiran sa Monterey. Mayroon bang aalis kanina? _______ 5. Lahat halos ng tao ay nakararanas ng kahirapan. Marami ang mga relikya noong pananakop ng mga Kastila. 14. Nangangawit ba ang kamay mo sa pagsusulat araw-araw? 25. May ubo ikaw? _______ 2. Ito raw ang dapat paniwalaan dahil ito ang tama. Kilala mo ba ang namimintanang taong iyon? 18. Kahanga-hanga ang tribung naninirahan sa bundok na iyon. Wala ba pasok samakalawa? 53 . 12. 6.3. 9. Maka-Pilipinong mamamayan si Mang Carding. 21. 19. Morris at nakapamaywang. 7. 20. 13. 17. Lubhang taimtim sa loob ng binata ang panunuyo sa dalaga. (T)ama o (M)ali? _______ 1. Padabog na tumindig si Gng. Matutulungan kaya sila ng pamahalaan sa kanilang problema? 23. Ang batang nanalo sa paligsahan ay tumanggap ng gantimpala. Narito ako’t nananahanan sa isang maikling panahon. Ang lalaking napupusuan niya ay masalapi pala. Wala silang ginawa kundi mamasyal sa iba’t ibang pook. 8. Salungguhitan ang lahat ng panghalip sa buong sanaysay. 24. 4. Ang opisina nila ang naatasang mamahagi ng mga pagkain at damit. 11. Hindi sila nagkakalayo sa kilos. Nakanino ang payong itim? _______ 4. 16. C. 5.

_______ 23._______ 6. May nobyo nga si Liza. Mga may langaw sa mesa. Malilinis ang daliri ng bata. Mayroon ka pang pagkakataon maganda. Kanino salamin ito? _______ 24. Malaki sa akin ang pantalon na ito. _______ 36. _______ 40. _______ 13. _______ 46. Matatamis ang mga iyon. Mayroong ibon sa puno. Disyembre ang paborito kong buwan. Susulat siya sa iyo kamakalawa. di ba? _______ 45. Anong laman ng kahon na iyan? _______ 43. Sabado ba sa dadating na araw? _______ 33. _______ 38. Nasaan siya pupunta? _______ 8. Ilan kapatid mayroon ka? _______ 20. _______ 10. _______ 26. _______ 14. _______ 32. _______ 47. _______ 12. Mahirap ang buhay. _______ 39. Mayroon nang klase sila samakalawa. _______ 34. Tess. Mayroon ng ngipin ang sanggol. Wala rin kami klase ngayon. Ano ang mga iyon? Palagay ko. Mabango ang pabango. Kasama na ba ninyo si tatay? _______ 19. May maraming kendi sa kahon. Maalat nga ang prito isda. Doktor itong kapatid niya. _______ 48. _______ 11. Mabaho ang basura? _______ 41. Mabango na bulaklak iyan. _______ 28. sina Charles ito. Linggo ang unang araw ng linggo. _______ 35. _______ 29. ibon iyon. _______ 18. Nasa ibabaw ng mesa ang dilaw bulaklak. _______ 31. _______ 30. Sa mesa mayroong mansanas. Mayroong bang mga bulaklak sa paso? _______ 9. Nasa ikalawa hanay si Menchie. _______ 21. diyan na kayo. Maingay ba ang itong mga bata? _______ 44. Sige. _______ 25. Maganda sa kalusugan ang paglakad. ang kaklase ko. _______ 37. Riyan nakatira si Carmen. Wala ba tayo pahinga mamaya? _______ 27. Ikaw po ba ang guro namin? 54 . _______ 17. Magkaklase ba sina Jay. Rey at Pearl? _______ 15. _______ 16. ano? _______ 22. _______ 42. Kumusta ka po? _______ 7. Si Angelo ang presidente ng samahan. Hulyo ang pangpitong buwan ng taon. Pupunta kami sa isang malaking salo-salo.

Hahanapin) pa nila ang nawawalang hikaw. Aalis (na po. Mayroong) pang sasabihin sa kanya si Philip. Kinain) si Hazel ng masarap na pagkain sa handaan. Masisipag) din ang aking pinsang taga-Sacramento. ikaw) pang gustong inumin? 25. Aling puno ang mas (mataas. (Tinawag. Kailan ka (humanda. 15. Ibigay ang tamang sagot. (Tinanong. (may. (Mayroon. 22. bilhin) ni Ernie ang magasing ito. Amanda. Mga turista raw ang dumating (kaninang. 55 . 20. 8. 28. Kailangan mong (hihintayin. Nagbabasa) si Vicky ng diyaryo tuwing umaga. Nag-alis) ni Nena ang tsinelas niya bago umakyat sa poste. Ano po ba ang pangalan (ninyo. 18. po na) kami. Magkaibigan ba kayo nina Miko? D. Anong mga prutas (ng. _______ 50. 10. (Kay. mamayang) umaga. lutuin)? 7. po pa). (Salubong. 31. Ang pagong mabagal ay natalo. Nagpasok) pa rin si Rudy kahit huli na siya sa klase. Nagtanong) sila sa mamang naglalakad. (Pinapatay. Nagpapatay) ba sila ng manok sa palengke? 34. 12. 19. 11._______ 49. mo)? 9. ang) dapat nating kainin araw-araw? 14. (Nagkuwento. 35. (Masipag. (Bumalik. hatiin) ninyo ang keyk na iyan? 21. magluluto). matangkad)? 27. Tumawag) niya ang kanyang kaibigan kanina. Nasaan) matutulog ang pulubing iyon? 30. Luisa. Bukas ng gabi pa nga raw sila (luluto. Sumuka si Lota nang (nagsakay. Opo. Bumababa) sila ng mabigat na kama tuwing hapon. (Umuwi. 23. di ba? 33. (Binabasa. 1. di ba? 13. 36. Sa) Sarah nga ang damit na iyon. (Nagbababa. Dapat (bumili. mayroon) ka bang pupuntahan bukas ng tanghali? 29. (Kumain. 16. sumakay) siya sa eroplano. ibinayad) mo sa upa ng bahay? 4. Magkano ang (binayad. Iniuuwi) ang kuya namin sa probinsya kamakalawa. Ano? Mayroon (ka. 5. naghanda) ng isusuot ng kapatid mo? 32. Magkuwento) siya tungkol sa buhay niya sa Pilipinas. (Aalisin. Ibinalik) nila ang napulot na singsing sa bangketa. 6. 26. (Pumasok. Puwede bang kayo na lang ang (magluto. Maaari bang (maghati. (Nag-alis. ano uli ang (kukuhanin. kamag-anak) niya? 24. kukunin) mo sa ilalim ng mesa? 17. 2. (Humanap. 3. hintayin) sina Mara sa University Avenue. Inalis) namin ang mga basag na bote sa sahig. Salubungin) mo sila sa tapat ng Mall. Pang-ilan pala si Melissa sa (mag-anak. mayroon (pa po. (Saan.

10. aalis b. mabango c. a. 11. mahal c. (Naglalaro. mauhaw b. Hapon d. laruin b. 13. kumain a. mangingisda a. 17. magtrabaho d. (Maglalagay. 49. Kastila c. 3. sahig d. manunulat b. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. Umawit) nina Myra at Jeremy ang `Dahil sa Iyo’. tanungin c. sampu c. nang) magpahinga ang pasyente. Si Alex ang (dinala. Balagtas c. 38. umakyat d. bukas b. pinto a. Kailangan (ng. Recto a. sasayaw d. Rizal a. tauhan b. ng) ito. Nagluto) na naman si Sheryl ng paborito niyang pagkain. 42. maasim c. Pilipino b. kahapon a. 12. 44. nagtayo) ng samahan ng mga estudyante? 41. Mayroon) salu-salo ngayon sa bahay nina Alyssa. Ilalagay) ni Monica ang tuyong dahon sa basurahan. bakuran c. mapanghi d. Ang tatay ang (tumira. 46. lima a. siya a. 39. arawan c. sumulat b. malasa b. Nilalaro) ng nanay ang kanilang bunsong anak. kagabi d. 45. dalawa d. payat b. (Itinapon. bibili a. bintana b. Aguinaldo d. Pagluluto) ang hilig ni Mia. Bonifacio b. nagdala) ng ibang pagkain noong Biyernes. 2. 6. nagtira) ng isdang bangus sa mesa. (Pagluto. 8. timog d. maglaro c. (Inawit. 47. silangan b. 16. 43. mamamalengke d. hinihingi) ng tulong sa iyo? E. bata a. mag-iisda c. 48. sipain 56 . 14. 15. (Mayroong. maulan d. 5. Nagsalita) si Grace sa harap ng mga kaklase niya. mapakla d. Quezon b. magbiyahe b. 40. kanina c. Mabini d. masarap a. 4. Roxas c. Nagtapon) ng ale ang lumang telebisyon nila. 7. (Magsalita. mahangin a.37. maulop c. bumasa c. pangatlo b. lutuin a. ganda d. 1. malansa a. mayaman b. kanluran c. (Niluto. sila c. lingguhan d. 50. nilaga a. Si Danny ba ang (tumayo. 18. nila d. magbisita a. Bakit siya (humihingi. Bisaya c. ka b. 9. Gustung-gusto ni Julius ang lugar (na. kinain d. buwanan a.

saan a. 45. 32. taga-saan d. huwag a. niya a. pakwan d. kanin a. berde a. larawan d. umamin c. 44. itim b. nina d. bibilhin d. tag-ulan c. magaan a. Ibigay ang wastong pandiwa. a. 23. labinsiyam b. sa a. 35. labingwalo F. 20. kagabi a. bisita a. 22. 34. ako c. amin a. lapis c. doon a. tag-init b. palay c. 30. laruan d. 29. sana c. 37. 40 41. sina d. serbesa b. ni c. ibalita d. kanina b. kape c. ibinalita c. kaibigan b. 39. kayo b. 24. kina b. labinpito d. 27. 25. nasa b. kay c. taglamig a. 42. inuman b. malambot b. magutom c. tagsibol d. 28. kusinero d. gatas a. ka a. ko c. mo d. kanya d. natutulog b. binili c. labintatlo a. Las Piñas d. mamaya c. nang 21. 31. ninyo d. atin b. puti c. inamin c. mangga c. ibili b. dapat a. ubas a. pula d. upuan b. kailangan b. tsokolate d. pulis a. natulog a. Makati a. bilhin a. nagtutulog d. kanila c. papel d. paliparan b. mahina d. hindi b. simbahan c. 43. talong b. San Juan b. kamakalawa d. 33. siya b. aklatan a. bawal c. binyagan c. noon d. aiskrim a. roon b. kulang d. nasaan c. aamin b. sayawan a. dito c. 36. maaari d. 38. guro c. Bataan c. 57 . a.19. karne b. umaamin d. bigas d. matutulog c. ibabalita b. ng b. balitaan a. gulay d. 26. isda c. karne b.

17. 4. (Umalis. nagtira) sa Pilipinas? 19. Sardinas ang gusto kong (bukas). mag-aalis) sila bukas? 15. 8. 9. magsasalubong) sa mga bisita sa paliparan. (Tapon) ko na ang mga basag na baso’t tasa kanina. Sumakay) si Tito ng isa pang pasahero sa dyip niya. Ilang taon kayo (tumira. Gusto mo bang (kuha) natin itong pabango? 2. 20. Kailan ka (magpapalit. Ano pa ang gusto nilang (sabi) sa atin? 12. (Sasama. Magpapasok) na ba kayo sa darating na Lunes? 18. (Sauli) ni Mariel ang biniling relo. magtatayo) ang alkalde ng bagong pabrika sa nayon? 10. 3. 2. 15.1. 18. (Lagay) ng pulis ang baril niya sa loob ng bag. (Nagpatay. (Tawag) natin ang batang iyon mamaya. Kailan (tatayo. 9. Ayaw niyang (tumayo. Nagtatabi) ang mga bata tuwing may dumaraang sasakyan. Kami raw ang (sasalubong. 11. (Tumawag. Nagpasok) ang manedyer ng lima pang guwardiya sa kompanya. Ano naman ang (gawa) mo noong bakasyon? 17. (Arkila) ni Allan ang maliit na bangka. magtayo) sa harap ng klase. Pumatay) ba sila ng baboy para sa piyesta? 5. (Pumasok. Sino ang (nagbababa. Gusto kong (dilig) ang mga halaman tuwing hapon. Sino ang (hahanda. 12. (Hiram) si Dante ng timba sa kabahay niya kagabi. 3. 14. 58 . (Umuuwi. (Basa) ka ng leksyon mo para bukas. Nag-alis) siya ng kanyang sapatos bago pumasok ng bahay. (Nagtira. Nagtawag) ako sa kanila upang bumati noong Bagong Taon. 1. 8. 13. 6. Magsasama) ka ba sa amin mamayang gabi? G. bumababa) ng bandila tuwing hapon? 7. Tumira) ang tatay ng ulam na isda para sa mga anak nila. (Papasok. Palagi kong (sulat) ang aking mga magulang. Siya ang (dala) ng pagkain samakalawa. 10. (Nagsuka. 6. 11. 16. maghahanda) ng maraming pagkain para sa kasalan? 4. (Tumatabi. Sa Linggo pa ako (linis) ng banyo namin. (Punas) niya ng tuyong basahan ang mesa. Nag-uuwi) siya sa probinsiya tuwing Pasko. papalit) ng gulong ng kotse mo? 14. (Hingi) ko ang tulong ng kapitbahay namin kagabi. Anong oras kaya (aalis. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwa. (Nagsakay. 13. Gusto nilang (kain) ng pulutang kaldereta. 5. 7. 20. Susuka) na naman ang pasyente kagabi. 16. (Uuwi. Mag-uuwi) ang nanay ng mga prutas galing sa Laguna. Punta tayo sa programa kasi (sayaw) si Karen doon. Ako lang ang (balik) sa probinsiya sa Linggo. 19.

(Handa) ka. Tayo ang (salubong) kina Rose sa istasyon ng bus kagabi. sabi ni Martin sa kagalit niyang kapitbahay. _______________ 9. _______________ 21.o mag-. _______________ 19. _______________ 16. (Pasok) si Mandy ng isang bagong kaklase sa samahan nila. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwang um-/-um. _______________ 14. _______________ 12. Hindi ka dapat (tawid) ng riles kapag may dumaraang tren. Hindi ko alam kung saan (suot) ang mga bata. Saan (tayo) kagabi ang dumating na mga turista? _______________ 3. Puwede raw kaming (tuloy) sa kanila kahit kailan. (Abot) si Gng. Kami rin ang (tabi) ng ulam sa mesa kamakalawa. _______________ 4. (Tira) si Laika sa mga pinsan niya noong isang taon. _______________ 15. Kailangan mong (tabi) ng pera sa katapusan ng buwan. Hindi ka dapat (sakay) sa tumatakbong dyip. Sino ang (baba) ng basura kaninang umaga? _______________ 8. 59 . (Sakay) ba sila ng Amtrak patungong Irvine? _______________ 13. _______________ 17. (Patay) ba sila ng baka noong nakaraang piyesta? _______________ 6. Kaya (tae) ang bata dahil sa masamang nakain niya. _______________ 7.H. _______________ 20. (Lipat) na sina Mang Fred ng mga kagamitan nila mamaya. (Sakay) pa ba ng ilang pasahero ang drayber ng bus? _______________ 11. _______________ 1. _______________ 5. _______________ 2. _______________ 18. (Pasok) ang mga bisita sa kabilang pinto mamaya. _______________ 10. (Uwi) kanina ang kuya ng siopao mula sa isang handaan. (Salubong) sina Tonyo at Selya sa tindahan araw-araw. Perez ng mga damit at sardinas sa plasa.

_______________ 22. _______ 9. _______ 17. di ba? _______________ 29. Bakit ayaw mong (bili) ng isda sa mag-iisdang iyan? _______________ 34. _______________ 31. Anong oras ba (baba) ang eroplano kaninang umaga? I. Ayaw ni Flelix (labas) ng maraming pera sa kasino. _______ 6. Dapat ka bang (suot) ng kuwintas at relo sa iyong trabaho? _______________ 28. _______ 11. _______________ 33. Noong isang araw (tawag) si Kelly para batiin ako. _______ 1. Magpabigay ka ng pera kay Rosa kay Maria. Tagahugas siya sa restawran. Si Jerry raw ang dadala ng pulutan mamaya. Mga sagot ko iyon. Maysakit si Nida kaya (palit) sa kanya si Lanie. Nasaan ang kotse mo? Sa garahe namin. Bawal pala kumakain sa bus. (Sama) ba ang ilang kaibigan mo kaninang tanghali? _______________ 25. Bakit pa hindi nagpapahinga ang bata? 60 . _______ 7. _______________ 35. Huwag mo naman akong takutin. _______ 5. Kailangan mo pa bang lapis? _______ 10. (Uwi) siya kaagad sa kanila pagkatapos ng eksamen. _______ 4. _______________ 23. _______ 3. _______ 18. _______ 14. _______ 13. Si Fatima ang anak ni Mariang masipag. Kailan pala kayo (tira) sa bagong bahay ninyo? _______________ 26. Saan ka (sakay) mamaya pag-uwi mo? _______________ 32. Kailangang lider si Juan. _______ 15. Lima ang mga libro niya. Kilala niya si Ruth na mananahi. Mga sampung libro ang binili ko. _______________ 30. (Alis) pala sila nang maaga kamakalawa. _______ 8. _______ 16. Nagtratrabaho ang kuya namin sa pabrika. Gusto niyang kumakain ng sinangag sa almusal. Si Jose ang kapatid niya? _______ 2. (Sama) si Pearl sa mga kaibigan niya sa piknik kamakalawa. (T)ama o (M)ali?. Gusto mo bang (alis) ngayon din? _______________ 24. Nanggulat siya ng mga kaibigan niya. _______ 12. Noong Lunes ka ba (palit) ng medyas mo? _______________ 27.

Bilisan mo para makaalis tayo ng maaga. _______ 49. Totoo bang aalisan siya ng mana? _______ 36. Ayaw ng mga kapatid niya si Cesar. Tingnan mo kung saan siya pupunta at sundin mo. _______ 43. Anong oras dadating ang mga kaibigan ni Cindy? _______ 24. Ibigay ang tamang `fokus’ ng pandiwa: Tagaganap [T]. J. _______ 40. Ikinatuwa ng itay ang pagtulong sa akin ng mga kapitbahay namin. May binigay ba siyang pasalubong sa iyo? _______ 29. Nakita mo ba ang mga nandurukot sa bus? _______ 44. Magkaibigan pala sina Bert. Tagatanggap [TG]. Dala na niya ang lahat ng papel na pipirmahan. Saan nga pala nagtratrabaho ang kuya mo? _______ 23. _______ 37. _______ 39. _______ 50. ______ 8. Ipinagluto ng nanay ang kanyang mga bisita. Rey at Vic. Wala siyang ginawa kundi tumawa ng tumawa. 61 . _______ 31. _______ 32. _______ 35. Mag-iisda ba ang pinsan niya? _______ 25. Pinagsayawan ng cha-cha ng mga kalahok ang programang `Eat Bulaga’. Pahirin mo ang putik sa mukha niya. ______ 7. Gagawin ko ang lahat nang ito para sa iyo. Humingi ng payo si Jackie kay Kuya Mar tungkol sa kanyang problema. Pahiran mo ng mantekilya ang pandesal. _______ 38._______ 19. _______ 26. Yari sa narra ang pinto ng kanilang bahay. _______ 28. Sanhi [S]. Kumuha siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas. _______ 30. Kagamitan [K]. Pinagdalhan ng mga sugatan ang ospital sa nayon. Huwag ninyo pitasin ang bubot pang bayabas. Sumuot siya ng tuksedo para sa kasalan. ______ 5. _______ 42. Matatalino pala ang bagong klase nila. _______ 41. Bakit hindi mo subuking patakbuhin ang kotse? _______ 33. Aayusin namin iyan ngayon-ngayon din. _______ 22. Ganapan [G]. ______ 2. Ayaw niyang haluin ang kanyang niluluto. Nagmamadali siyang nagbaba sa tulay. _______ 45. Nasaan ang tindahang binibilhan mo ng alak? ______ 6. Ayaw mo bang kuhanin ang murang damit? _______ 34. Ipinanghambalos niya sa aso ang hawak na patpat. _______ 46. Walisin mong mabuti ang bakuran. Anong gamot na pangtulog mayroon ka? _______ 48. Nakanino ang sanggol? _______ 21. _______ 20. Kumain na tayo para makakarating tayo kaagad sa istayson. May baong tinapá ang bata. _______ 27. ______ 1. ______ 4. Bibilhan ko ng matibay na kandado ang pinto. ______ 3. Makabago na ngayon ang mga kabataan. _______ 47. Layon [L]. Ooperahin sa puso ang kapatid niyang bunso.

______ 13. (L) ____________________ 4. (Takip) niya ang plato sa pagkain. ______ 20. (T) ____________________ 13. ______ 10. (T) ____________________ 15.______ 9. Ipinagdala ng bulaklak ni Cherie ang bayani ng labanan. Ipinang-alis niya ng bisyong paninigarilyo ang pagsisipsip ng kendi. ______ 17. ______ 14. (TG) ____________________ 8. (TG) ____________________ 19. (T) ____________________ 5.(G) ____________________ 16. (Galit) ni Julia ang pagkatuklas sa katotohanan. Bakit ka humihithit ka na naman? ______ 15. ______ 11. (Lungkot) ni Daisy ang paghihiwalay nilang magnobyo. Tinatakpan ng mga trabahador ang lahat ng butas sa daan. K. (Luwas) si Tasyo sa Maynila para makipagsapalaran. (G) ____________________ 6. (S) ____________________ 18. (nobena) niya ang kanilang anak. (Pasok) niya ang talyer na pag-aari ng kanyang kuya. Ikinuha nila ako ng iskolarsyip sa pamahalaan. (Patay) ng trabahador ang pagkabagok ng ulo niya. Ihiningi ng payo ni Mel sa programang `MMK’ ang kanyang problema. (Dalangin) ni Dindo ang kaligtasan ng pamilya nila. (Tanggap) na niya ang pag-alis ng kanyang kapatid. (TG) ____________________ 12. (T) ____________________ 3. ______ 18. (S) ____________________ 20. (Dasal) ni Lenie ang kaibigan sa pagkakasakit nito. (G) ____________________ 2. (Tiis) siya dahil nais niyang makatapos ng pag-aaral. ______ 16. (Tiyaga) sila sapagkat nais nilang umasenso. Pinagdausan ng pulong ang bagong tayong entablado. (TG) ____________________ 17. Mula noon. Ibigay ang pandiwa [pangnakaraan] ayon sa nakasaad na fokus. (Yamot) ng opisyal ang hindi pagsunod sa utos niya. (Aral) niya ang paaralang malapit sa kanila. Ibibigay niya ang salaysay sa pulisya. ____________________ 1. ______ 19. (K) ____________________ 11. ______ 12. (Luto) niya ng ulam ang kanyang mahal na anak. (Bigay) siya ng karangalan bilang `cum laude’. Isinayaw ng mga kalahok ang rhumba sa `Dancing With the Stars’. (Sama) siya sa barkada sapagkat nalulungkot siya. Ikinapanginig ng katawan ni Ross ang galit ng mga kawal. Ikinalungkot ni Jenny ang hindi nila pagkikita. (G) ____________________ 14. (K) ____________________ 10. (S) ____________________ 7. (TG) 62 . Pag-aralan natin ang magiging bunga ng ating pasiya. (Daos) ng sayawan ang bahay nina Emil. (Tabi) nila ng pansit ang mga bisitang darating. (Hiwa) ng sibuyas ang matalim na kutsilyo. (S) ____________________ 9.

cset@gmail.END OFSCOPE: LINGUISTICS OF THE TARGET LANGUAGE Para patotohanan at malaman ang inyong mga sagot sa mga kaukulang Pagsasanay. pakipadala ang mga ito sa Moderator/Facilitator para makuha ang Answer Key sa ava. ~Salamat! ~ 63 .com. pati na rin ang iba pang katanungan ninyo.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful