P. 1
Domain2LinguisticsofTL

Domain2LinguisticsofTL

|Views: 592|Likes:
Published by Ifydian_Hades

More info:

Published by: Ifydian_Hades on Feb 18, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/21/2012

pdf

text

original

Domain 2: Linguistics of the Target Language

Language Structures
POOK NG MGA PANGUNAHING WIKA SA PILIPINAS

“Ang hindi magmahal sa kanyang salita “He who does not love his language Mahigit sa hayop at malansang isda; Is worse than a beast and putrid fish; Laya ang marapat pagyamaning kusa So it has to be nourished Na tulad sa inang tunay na nagpala.” Like a loving mother does.”

Sa Aking Kabata `To My Fellow Youngsters’ ~ Jose Rizal (1861-1896) ~

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS

Click the page number to jump directly to that section. Note: Hold ctrl + clik on page number

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS...............................................2 Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya............................2 Wikang Filipino...........................................................................4 A. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA................................................7 B. PALABUUAN O MORPOLOHIYA................................................12 C. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS..................................................15 D. SEMANTIKA..........................................................................42 * TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA *..........................51

Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya

2

Pandarayuhan sa Pilipinas Ayon sa kasaysayan ng Kapuluang Pilipinas, noong mga unang panahon, nagdaan ang mga Indian sa mga pulo ng Indonesia sa Borneo at nakasapit sa ating pook. Nakarating din sa ating mga pulo ang mga Arabe na may dalang sulat at wikang Sanskrito. Nagsipaglakbay din sa Borneo, Palawan at Panay ang mga Siam (unang kaharian sa Cambodia). Nangagsiparito at nanakop sa mga tao rito ang mga Instik, gaya rin ng pananakop ng mga kaharian ng Madjapahit at Shri-Bisaya. Saka pa nandayuhan dito ang mga Kastila at pagkaraan ng ilang dantaon, sumakop naman sa atin ang mga Amerikano. Naghahanapbuhay na ritong una pa kaysa mga Kastila ang mga Hapones. Sa lahat ng mga lahi at bansang nasabi, nakapulot at nanghiram ng mga salita ang mga wika sa Pilipinas ayon sa karanasang panlipunan, pangkamag-anak, pampamahalaan at pangkabuhayang ating tinularan sa kanila. Ayon sa tsart na nasa Webster’s New International Dictionary (Merriam Company), ganito ang pagkakaugnay (o pagkakahiwa-hiwalay) ng mga wikang Malayo-Polinesya: I. Malay Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Malayo-Javanese
1. Pangkat Malay (Malay Peninsula, Sumatra, Borneo, Celebes, Nicobras, atb.) 2. Pangkat Javanese (Java, Madura, Sundra, atb.)

B. Sangang Tagala
1. Pangkat Tagala (Pilipinas) 2. Formosan (Formosa) 3. Malagasy (Madagascar) 4. Pangkat Cham-Selung (Cambodia, Malay Peninsula, Mergui Arkipelago)

II. Polynesian Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Sawairori
1. Pangkat Hawaiian 2. Pangkat Tahitian

B. Sangang Hahori
1. Pangkat Maori 2. Pangkat Samoa

III. Melanesian Subpamilya ng mga Wika

3

Bikol Naga. Bikol Baao. Akalanon. Ilokanong Ibanag at maraming mumunting Ilokanong Bulubundukin.Sugbuanong-Sebu. Sa Bisayang Sugbuanong . Mapa ng mga Bansang Timog-Silangan Wikang Filipino 4 . Bikol Katanduan. Tagala. Bikol Albay. Gilbertese. Bikol Masbate. Kuyuan. Tagalog Batangas. 4. atb. Sa Tagalog -Tagalog Bulakan. Bikol Buhi.Ilonggo. Sa Bikol . 3.) Narito ang mga dyalekto sa loob ng iba’t ibang pangunahing wika: 1. Palawanon. sa mga lalawigang bulubunduking gaya ng Baguio. Melano-Papuan (Kiriwina. atb.A. Kinaray-a. Ilokanong Kagayan.) C. Marshall) B. Sa Ilokano – Ilokanong Samtoy. atb. Fiji. Tagalog Tayabasin. Pantikanon. atb. Ladrone. Sugbuanong Negros. Bikol Bato. 5. Sa Bisayang Hiligaynon . Misina. atb. Bikol Sorsogon. Tagalog Noboesihano. Melasenian o Fijian (Banks Islands. Bikol Legaspi. atb. Sugbuanong Bohol. Micronesian o Tarapon (Caroline. Tagalog Marindukihin. 2.

ang mga opisyal na wika ng Pilipinas ay Filipino at hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago. 184. Ilang porsyento ng populasyon ng Pilipinas ang nakauunawa.” Ang kasalukuyang Konstitusyon (1987) ay nagtatadhana na “Para sa mga layunin ng komunikasyon at pagtuturo. Tulad ng alinmang wikang buhay. 92-1 (Mayo 13. 1959 na nag-aatas sa paggamit ng katawagan “Pilipino” sa pagtukoy sa wikang pambansa upang maikintal sa wikang pambansa ang di mapapawing katangian ng ating pagkabansa. nakababasa. Batay sa datos ng National Statistics Office noong 1990. Quezon noong Disyembre 30. sa mga nagsasalita nito mula sa iba’t ibang sanligang sosyal at para sa mga paksa ng talakayan at matalisik na pagpapahayag. PAGHAHAMBING NG WIKA NG MGA TAGAPULONG TIMOG 5 . 570 (Hulyo 7. At hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas.” 2. ang Ingles at Pilipino ang magiging opisyal na mga wika. ang Pambansang Punong Rehiyon. Bago ito tinawag na Filipino. 1996]. Paano naging wikang opisyal ang Wikang Pambansa? Sa bisa ng Batas Komonwelt Blg. pasalita at pasulat. [Sanggunian: `Mga Tanong At Sagot Tungkol Sa Wikang Filipino’. s. sa Metro Manila. 1937. anu-ano ang mga katawagan o pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa? Ang unang pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa ay “pambansang wika ng Pilipinas na batay sa Tagalog” sa bisa ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 88% ang nakababasa nito. 134 na nilagdaan ni Pangulong Manuel L. 1946.1. Maynila. mga di-katutubong wika sa ebolusyon ng iba’t ibang baryedad ng wika para sa iba’t ibang sitwasyong sosyal. ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika ng Pilipinas at. 7 noong Agosto 13. alinsunod sa rekomendasyon ng unang Lupon ng Surian ng Wikang Pambansa batay sa mga resulta ng mga pag-aaral na itinakda ng Batas Komonwelt Blg. “At ang Konstitusyon ng 1937 ay nagtatadhana na dapat magsagawa ng mga hakbang ang Batasang Pambansa tungo sa paglinang at pormal na pagpapatibay ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging `Filipino’. Ano ang Wikang Filipino? Isinasaad ng Resolusyon Blg. nakapagsasalita at nakasusulat sa wikang Filipino? Ayon sa sarbey ng Social Weather Station at ng Ateneo de Manila University noong Pebrero 1990. Inihanda at ipinalimbag ng Komisyon sa Wikang Filipino: San Miguel. 83% ang nakapagsasalita at 82% ang nakasusulat. nilagdaan ni Kalihim Jose E. Ingles. 1940) ang wikang pambansa ay ipinahayag bilang wikang opisyal simula Hulyo 4. Pagkaraan ng 20 taon ng paggamit at pagtuturo ng wikang pambansa.” 3. 1992) ng Komisyon sa Wikang Filipino na ang Wikang Filipino ay “ang katutubong wika. Romero ng Edukasyon at Kultura ang Memorandum Pangkagawaran Blg. mga 86% ng kabuuang sambahayan (household) ang nakapagsasalita ng Filipino. mga 92% ng mga mamamayan ang nakauunawa ng wikang Filipino. ang Ingles at Pilipino ang magiging mga wikang opsiyal. 1936.” 4. Ang atas na iyon ay inulit sa Konstitusyon ng 1973 na nagsasaad na “Hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas.

Sulu. konna mandad od poko-uma riyon tod undiyonnan din. Bagabag. Gaddang [Central Isabela. ay ahe makarateng ha lalakwen. Tausog. Southwestern Mindanao] A. Malaysia] 3. Aklanon: Ro uwa' gatan-aw sa anang ginhalinan hay indi makaabut sa anang ginapaeangpan. Sambal Botolan: Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan. Ibanag [Cagayan in Northeast Luzon] 6. Kinaray-a: Kinarayan [Iloilo & Antique. Nueva Vizcaya] 7. Western Panay] 4. Cebuano: Kadtong dili molingi sa gigikanan. & Bayombong. Ibanag: I tolay nga ari mallipay ta naggafuananna. Eastern Leyte & Biliran] 2. Tausug: Amu in di' maingat maglingi' pa bakas liyabayan niya. Ivatan [Batanes Islands. Northern / Eastern Samar. Iba’t Ibang Salin Filipino: “Ang hindî marunong lumingón sa pinanggalingan ay hindî makararatíng sa paroroonan. one Tagalog Bikol Cebuano Waray Tausug Kinaray-a Kapampangan Ilonggo Ilokano Ivatan Ibanag Gaddang T’boli Indonesian Hawaiian isa saro usa usa hambuuk sara metung isa maysa asa tadday antet sotu satu 'ekahi three tatlo tulo tulo tulo tu tatlo atlu tatlo tallo tatdo tallu tallo tlu tiga 'ekolu person Tao tawo tawo tawo tau taho tau tawo tao tao tolay tolay tau orang kanaka dog aso ayam iro ayam iru' ayam asu ido aso chito kitu atu ohu anjing 'īlio day araw aldaw adlaw adlaw adlaw adlaw aldo adlaw aldaw araw aggaw aw kdaw hari ao new bago ba-go bag-o bag-o ba-gu bag-o bayu bag-o baro va-yo bagu bawu lomi baru hou what ano ano unsa ano unu ano nanu ano ania ango anni sanena y tedu apa aha 1. 9). ari makadde ta angayanna. Ilokano: Ti saán a tumaliaw iti naggapuanna. Tboli: Tiboli. 7). Moro Joloano [Jolo. 10). Bikol (Albay): Su indi tataw makarumdom nung ginitan. will not reach his destination. 3). "Tagabili" [South Cotabato. di' magsampay pa 6 . saán a makadánon iti papanánna. T'boli. e ya makaratang king kayang pupuntan. dili makaabot sa gipadulongan.Ihinahambing sa tsart na ito ang pitong salita sa labintatlong wika ng mga TagapulongTimog [Austronesians]. 2). 5)."] 1). North of Luzon] 5. Waray: Winaray o Leyte-Samarnon [Eastern Visayas: Samar.” [ "He who does not look back at his past. Suluk. 4). Solano. Obo Manobo: Iddos minuvu no konnod kotuig nod loingoy to id pomonan din. Sangil: Tao mata taya mabiling su pubuakengnge taya dumanta su kadam tangi. Kapampangan: Ing e byasang malikid king kayang ibatan. Ginagamit sa Pilipinas ang unang labintatlong wika. Kalimantan. Indonesia & Sabah. 6). indi makaabot sa adunan. Sulu Archipelago. Tausug: Taw Sug. 8).

please fan me now. 3). gey tau tekka kaditaran. / Please call the driver.” He’s so competent / good / skillful. Masbate) 8). D. di maulpot ha kakadtoan. They are shy asking a favor from you. 3). / I will shop at the mall later. 6). You wait here while I fetch my friend. Na-print mo ba ang report? / Have you printed the report? 5). He’s so galing. 5). Use the LRT (the Manila Light Rail Transit System) in going to school. 12). I went to school. Let's make tusok the fishballs. because this isn't your job anymore.. Naeban ika sadto sa sa-ran? (Iriga. 4). Awat ka didto sa plasa? (Gubat. Sorsogon) C. but there was no class. Note: Fishballs are a Filipino delicacy. kaso wala pa palang pasok. kasi hindi mo na trabaho ito. Magsya-shopping ako sa mall mamaya. Natapos mo na ba yung homework mo? / Have you finished your homework? 2). Taglish: Tagalog at English 1). Eley ka idto sa sed? (Oas. Albay) 4). Waray-Waray: An diri maaram lumingi han tinikangan. Haloy ka duman sa saod? (Naga. Camarines Sur) 3). Albay) 7). Nahihiya sila na mag-ask ng favor from you. 4). Make cuento to me what happened. Catanduanes) 5). Dugay ka didto sa palengke? (Ticao. Camarines Norte) 2).. Note: Cuento is a Spanish [account /story] which is also used in Tagalog. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA 7 . make paypay me naman o. Yakan: Gey tau mayam sibukutan. Pakitawag ang drayber. / I'm so hot. . Pagkakaiba ng Dyalekto [Rehiyon ng Bicol] Filipino: “Matagal ka ba roon sa palengke?” [“Were you there at the market for a long time?”] 1)./ Tell me the story about what happened. 2). Camarines Sur) 6). 11). A. Mag-LRT ka papuntang school. / Let's pierce [onto the stick] the fishballs. Huray ka doon sa saod? (Pandan.kadtuun niya. B. Englog: English at Tagalog 1). 7). I'm so init na. You make hintay here while I make sundo my kaibigan. Uban ika adto sa saod? (Libon. Naegey ika adto sa sa-ran? (Buhi.

pinalitan ang /g/ → dapat `must’].t.? -- Patinig 8 .w.t. (Santiago & Tiagnco: 2003) Ponemang Katinig Paraan ng Artikulasyon Panlabi pasara ---. Pangngipin Punto ng Artikulasyon Panggilagid Pangngalangala Palatal Velar -----------.) ang mga ito. ang salitang plumber ay binubuo ng 7. [dagat `sea’: inalis ang /t/ → daga `rat’. Ponemang Segmental • May kani-kaniyang tiyak na dami ng makabuluhang mga tunog ang bawat wika. pailong m. Palatinigan o Ponetika Tungkol naman ito sa pag-aaral ng tunog ng mga salita at ang pagpapalabas ng mga ito. • Kaya. pakatal m.t. kahit na binubuo lamang ito ng 5 ponema sa transkripsyong: /plamer/). malapatinig m. (Sa palabaybayang Ingles.k – g ŋ s l r y w h Glotal --.p ---b m ------. • Makabuluhan ang isang tunog kung nag-iba ang kahulugan ng salitang kinasasamahan nito kapag ito’y alisin o palitan.Palatunugan o Ponolohiya Tungkol ito sa pag-aaral ng kayarian o set ng mga tunog na bumubuo ng mga salita sa isang wika.t.t.t -----d m ---------------- --. ----m.t. May 21 ponema sa Filipino: 16 katinig at 5 patinig. pagilid m.) o walang tinig (w. Katinig • Maiaayos ang katinig ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at kung binibigkas nang may tinig (m. ang /g/ ay isang makabuluhang tunog at ito’y tinatawag na ponemang segmental o ponema.t.t. pasutsot w.t.

d. tuloy. oy at uy (hilaw. Sa klaster na ang huling katinig ay /y/ at /w/. k. ay. ang una ay maaaring alinman sa mga sumusunod na ponemang katinig: /p. nasa gitna o mababa. y. ang unang ponemang katinig ay maaaring alinman sa mga sumusunod: /p. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /r/. hindi na ito maituturing na klaster dahil mayroon nang dalawang pantig. mayr ibang baybay ito sa pamamagitan ng paglalagay ng isang tunog na patinig sa pagitan ng dalawang katinig: kweba~kuweba. b. likod at kung ano ang posisyon ng nasabing bahagi sa pagbigkas: mataas. Klaster Ang klaster (kambal-katinig) ay ang magkakabit na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. isa lamang ang maaaring itambal dito . ey. ang una ay maaaring alinman sa /p. l. s/. l. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /w/ o /y/. lumpya~lumpiya. r. d. k.• Maiaayos din ito ayon naman sa kung aling bahagi ng dila ang gumaganap sa pagbigkas ng isang patinig: unahan. t. t. • Kapag ang isang klaster ay nagkakaroon ng singit na patinig. kulay. Matatagpuan ito ngayon sa lahat ng posisyon ng pantig: sa unahan at sa hulihan. g/. 9 . At kung ang pangalawang ponemang katinig ay /s/. (Santiago & Tiangco: 2003) Ponemang Patinig mataas gitna mababa Harap i e Sentral a Likod u o Diptonggo • Mga diptonggo: aw. n. • • • • • Ang mga klaster sa posisyong unahan ng pantig ay limitado lamang sa dalawang ponemang katinig. g. r. Ngunit sa `aliwan’ hindi na ito maituturing na diptonggo dahil ang /w/ ay napagitan na sa dalawang patinig at ang pagpapantig ay a-li-wan. b.ang /t/. na ang ikalawa ay laging alinman sa mga sumusunod na limang ponemang katinig: /w. beynte. g/. iw. • Ang ‘iw’ sa `aliw’ ay diptonggo. h/. sentral. s. swerte~suwerte. Kung ang pangalawang ponemang katinig ay /l/. k. baliw. m. b. aruy).

kard. nagiging magkaiba ang kahulugan ng dalawang salita. Sa pagkakaibang ito. drayb. ang kahulugan ng isang salita ay nababago sa sandaling ang isa ay ipalit sa isa: pato `duck’ (p → b) = bato `stone’. samantalang ang /b/ ay mayroon. relaks. beysbol. • Ginagamit ang pares minimal sa pagpapakita ng pagkakaiba ng mga tunog ng magkakahawig ngunit magkakaibang ponema. nars.Ipinapakita sa tsart ang maaaring kumbinasyon ng mga ponemang katinig na maituturing na klaster (Santiago & Tiangco: 2003): /p/ /t/ /k/ /b/ /d/ /g/ /m/ /n/ /l/ /r/ /s/ /h/ /w/ x pwersa x katwiran x kweba x bwelta x dwende x gwantes x mwebles x nwebe x lwalhati x rweda x swerte x hwes /y/ x pyano x batya x kyosko x gobyerno x dyalogo x gyera x myembro x banyo x lyab x dyaryo x syampu x relihyon /r/ x premyo x litrato x krisis x libro x droga x grasya /l/ x plato x klase x blusa x glorya /s/ x kutsara • Patuloy ang pagpasok ng mga salitang-hiram (Ingles) na karamihan ay may klaster sa posisyong hulihan ng pantig (iskawt. 10 . • Ang /p/ at /b/ ay magkaibang ponema dahil kapag inilagay sa magkatulad na kaligiran (pato:bato). • Ngunit binibigkas ang /p/ nang walang tinig. desk. • Ang mga ponemang /p/ at /b/ ay magkatulad sa punto ng artikulasyon (kapwa panlabi) at magkatulad din sa paraan ng artikulasyon (kapwa pasara). atbp.) Pares Minimal • Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad na magkatulad sa bigkas (maliban sa isang ponema sa magkatulad na posisyon).

atbp). es sabroso.tumutukoy sa taas-baba ng bigkas sa pantig ng isang salita: kahápon (araw na nagdaan) → kahapón? (tanong) haLAman • • • Haba (length) . KKPKK (trans-por-tas-yon) 11 . No. hablo habló Palapantigan Bawat pantig ay may patinig (P) na kadalasan ay may kakabit na katinig (K) o mga katinig sa unahan. plea:flea. • Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o ponema sa magkatulad na kaligiran. tulad sa mga pares minimal na pat:fat. KKPK (plan-tsa).tumutukoy sa haba ng bigkas sa pantinig ng pantig: Diin (stress) . mánggagámot manggágamót Ingles It’s not delicous. pru-tas • Binubuo na may klaster: KKP (tsi-ne-las). Pormasyon ng Pantig • P – pantig na binubuo ng patinig lamang (payak): o-o. KPKK (re-port). No. ang kahulugan ay nagbabago: mesa → ewan → • misa iwan oso boto → → uso buto May mga pagkakataong ang pagpapalit nakakapagbago sa kahulugan ng salita: lalake → lalaki raw → daw abogado opo ng ponema ay hindi → abugado → oho Ponemang Suprasegmental • Tono (pitch) . pin-to • KPK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan at hulihan (kabilaan): ak-tor.tumutukoy sa lakas ng bigkas ng pantig: haLAman Antala (juncture) .tumutukoy sa saglit ng pagtigil na ating ginagawa sa ating pagsasalita: Filipino Hindi masarap. masarap. bi-na-ta • PK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa hulihan (tambal-huli): mul-to. nasa magkatulad na kaligiran ang /p/ at /f/ ngunit hindi natin masasabing magkaibang ponema ang mga ito dahil magkatulad ang kahulugan ng kape at kafe.• Sa kape:kafe. Ponemang Malayang Nagpapalitan • Ito ang magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na kaligiran ngunit hindi nagpapabago sa kahulugan ng mga salita. pu-so. récord recórd Espanyol No es sabroso. Hindi. is-la. sa hulihan o sa magkabila. a-ko. malinaw na magkaibang ponema ang /p/ at /f/. PKK (eks-tra). a-la-a-la • KP – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan (tambal-una): me-sa. • Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na /i/ at /e/ at sa /o/ at /u/. it’s delicious. (Sa Ingles. la-pis.

Sa Ingles: morpemang pangmaramihang [s] sa boys: boy + s. p. t]: pang. (Santiago & Tiangco: 2003) • Morpemang binubuo ng isang ponema. lapit → lapitan sabi → sabihin Pagbabago ng ponema – kapag nasa pagitan ng dalawang patinig ang d nagiging r ito. Ang ponemang /a/ ay makahulugang yunit na tumutukoy ng `kasariang pambabae. 12 . sakit + -an = sakitan → saktan bili + -hin = bilihin → bilhin pili → piliin • • Paglilipat ng diin – nagbabago ng diin kung nilalapian. s.+ d. • Ang morpema ay maaaring isang salitang-ugat o panlapi. ayaw + ko → ayoko Metatesis – pagpapalitan ng posisyon ng mga tunog sa isang salitang nilalapian (in → ni) l at n : linuto → niluto y at n : yinakap → niyakap B.+ daya → mandaya • pang. maki + daan → makiraan sagad + in → sagarin sabi + mo → kamo / ikamo • • Pagpapaikli ng salita – nagbabago at umiikli kaysa salitang orihinal.+ dakot → pandakot mang.Pagbabagong Morpoponemiko Ang pagbabagong nagaganap sa anyong ponemiko ng morpema ay sanhi ng impluwensiya ng katabing tunog. isang panlapi o isang salitang-ugat. Antonia → Antonia.+ loloko → manloloko Pagkakaltas ng ponema – nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ng hulapi.+ b. Sa mga pangalan ng tao: Lino → Lina. mabahay = 2 morpema: [ma-] unlapi [bahay] salitang-ugat mabahay = maraming bahay bahay = hindi na mahahati sa ba at hay (wala nang kahulugan) Anyo ng Morpema Maaaring isang makabuluhang tunog o ponema.+ bansa → pambansa mang. l. Salitang-hiram (Espanyol): direktor ~ direktora [a]. r.’ Kaya ito’y dalawang morpema: [direktor] at [-a]. man-/pan. PALABUUAN O MORPOLOHIYA Tungkol ito sa pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng mga salita.> mam-/pam. [mang-/pang. Morpema • Ito ang pinakamaliit na yunit (na hindi na maaari pang mahati nang hindi nawawala ang kahulugan nito) ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. • Asimilasyon – pagbabago bunga ng tunog sa sumusunod na ponema.

siyam. kaya hindi puwedeng sabihing: “*Nagbasa tula programa estudyante. takbo. May mga panlaping di-magkarugtong: mag-….[makakain].” Morpemang binubuo ng salitang-ugat. kahon. • Kailangan ang bawat isa sa kayarian ng pangungusap. Ang panlaping umay may kahulugang “pagganap sa kilos na isinasaad ng salitang ugat’: umaalis.[pagbili]. Mga salitang payak at walang panlapi: sila.ay laging nasa unahan ng salitang-ugat na nagsisimula sa patinig: akyat [umakyat]. ang um. i[itapon]. (pananda ng tagaganap ng pandiwang balintiyak) 3. • Ang ng ay nagpapakita ng kaugnayan ng nagbasa at tula.” Analisis: • Ang mga katagang ng. • Uri ng Morpema 1) Morpemang may kahulugang leksikal 2) Morpemang may kahulugang pangkayarian “Nagbasa ng tula sa programa ang mga estudyante.” Ang mga panlapi ay tinatawag na di-malayang mga morpema dahil laging inilalapi sa ibang morpema: mag. Nagluto ng adobo ang mga kusinero. Ang salitang-ugat ay tinatawag na malayang morpema kung maaari itong makatayong mag-isa: takbo at bili sa tumakbo at binili. Binili ng nanay ang mga ulam na iyan. at ang ang mga ay nagpapakitang ang sumusunod na pangangalan ay nasa kauukulang palagyo. Kaya ang distribusyon ng isang morpema ay ang kabuuan ng kontekstong puwedeng paggamitan nito sa wikang kinabibilangan.ay laging nasa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig ng nilalapiang salitang nagsisimula sa katinig: tulong [tumulong]. • Ang gitlaping -um. Ano ang gamit ng ng sa mga sumusunod na pangungusap? 1.[maglaro]. Mahirap pala ang eksamen ng mga sundalo. (panuring na paari) 13 . atbp. pag. Ang mga panlapi ay may kahulugang taglay.• • • Ang morpemang binubuo ng panlapi. bili. maka. dagat. sa at ang mga ay walang tiyak na kahulugan kundi nagpapalinaw ng kahulugan at gamit sa buong pangungusap.” Distribusyon ng mga Morpema Ang mga morpema ng isang wika ay may mga tiyak na kaayusan o distribusyong sinusunod: • Ang unlaping um. atpb. (pananda ng tuwirang layon) 2.ay nagsasaad na `ginagawa ang kilos ng pag-alis. ang sa ay nagpapakita ng kaugnayan ng tula at programa.-an [magtawagan] na may kahulugang “gantihang pagsasagawa ng diwang isinasaad ng pandiwang sulat. kaya bawat isa ay isang morpema.

o walang panlapi. t/ para sa [pan-]: pampito pambansa • pang-alis pangwalas pandikit pantaksi Tulad ng [pang-]. alis → aalis sulat → susulat • Maylapi . maliban sa /b/ o /p/ na para [pam-]. at /d. umakyat maghabulan sinamahan Paglalapi . Lipon ng mga tunog na may kahulugan: malusog.kung bahagi lamang ng salita ang inuulit. mag-aral. [mam-] at [man-] gayundin ang [sing-]: mambola mamula simbilis simputi manghabol mang-akit singyaman sing-alat manlalaro mandaya sinlaki sinsama Salita. b) inuulit. sipag Inuulit . May sariling distribusyon ang bawat alomorph. s.+ bili mag. May dalawang pangkahalatang uri ng pag-uulit: (a) pag-uulit na ganap .kung inuulit ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan. • Ang morpemang [pang-] ay may tatlong alomorph: [pang-].+ sayaw → magsayaw i. ang panlaping [mang-] ay may mga alomorph ding [mang-]. mamaya • May mga salitang magkatulad ang baybay.+ tapon → itapon 14 . • Ginagamnit ang alomorph na [pang-] (walang pagbabago sa anyo) kung ang inuunlapiang salita ay nagsisimula sa mga patinig o sa katinig.kung ang buong salitang-ugat ang inuulit. [pam-] at [pan-].kung salitang-ugat lamang ito. Nagkakaroon ng iba’t ibang anyo at kahulugan sa pamamagitan ng iba’t ibang panlapi ang isang salitang-ugat. At batay sa kayarian.ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat: mag.Alomorp ng Morpema Puwedeng magbago ng anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran at ito’y tinatawag na alomorph.ang pagbubuo ng salita sa pamamagitan ng panlapi at salitang-ugat. lapis. • • Payak . at d) tambalan. mauuri ang mga salita sa: a) payak. Narito ang tatlong pangkalahatang uri ng panlapi: * Unlapi . Walang pagbabago sa diin: May pagbabago sa diin: gabí → gabí-gabí báhay → baháy-baháy (b) pag-uulit na di-ganap o parsyal . ngunit magkaiba ang bigkas at ang kahulugan: mánggagamot (tao) manggágamot (gawain) áso (hayop) búkas (pang-abay) asó (bagay) bukás (pang-uri) Kayarian ng Salita. r.+ bili → → bumili magbili Uri ng Panlapi. l.salitang binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. hindi inuulit at walang katambal na isang salita: puno. c) maylapi. -um.

Pang-abay • 6. Nagagamit lamang ang gitlapi kung nagsisimula sa katinig ang salitang-ugat: -um. Panghalip 3. Pangatnig 8.→ sagot = sumagot -in. `quarrel’ hampas + lupa → hampaslupa `vagabond’. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS Tungkol ito pag-aaral ng kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap. Pangngalan 2.→ tanong = tinanong * Hulapi . hayop. bagay. May dalawang pangkat ng tambalang salita: 1). Pantukoy 7.ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat: -in → tawag = tawagin -an → lapit = lapitan • -hin → basa = basahin -han → punta = puntahan Tambalan . Bahagi ng Pananalita 1.dalawang salitang pinagsasama para makabuo ng isang salita lamang. pook o pangyayari): a) Pangngalan b) Panghalip 2) Pandiwa (nagpapakita o nagsasaad ng kilos o kalagayan) 3) Mga Panuring (ginagamit na panuring kahit na magkaiba ang binibigyang-turing): a) Pang-uri b) Pang-abay • Mga Salitang Pangkayarian (Function Words) 1) Mga Pang-ugnay (nagpapakita ng relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap): a) Pangatnig b) Pang-angkop c) Pang-ukol 15 . Pang-angkop 10. Pang-uri 5. `bum’ C.* Gitlapi .isinisingit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. Nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal: bahay-kubo → bahay = tirahan ng tao → kubo = maliit na bahay 2). Pang-ukol 9. Pandiwa 4. Nagkakaroon ng kahulugang iba sa kahulugan ng mga salitang pinagsasama: basag + ulo → basagulo `altercation’. Pandamdam Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words) 1) Mga Nominal (ginagamit na panawag sa tao.

b). Uri ng Pangngalan a). pook o pangyayari. d). a). Pangngalang ngalan ng bagay 4). pang-uri o pandiwa. Pangngalang ngalan ng katangian 6). bagay. dapat kumain ka sa oras. e).2) Mga Pananda (nagsisilbing tanda ng gamit na pambalarila ng isang salita sa loob ng pangungusap). Tulong! A. Pananda ng mga pangngalang nasa kaukulang palagyo [simuno] ang ang / ang mga.R. tuwirang layon Umiinom ng gatas ang bata araw-araw. Pangngalang ngalan ng pangyayari 1. 2. 1). Pantangi . hayop. Pambalana .ang tiyak na tawag sa tao. Ang katagang `mga’ ay nagpapahayag ng maramihan.ang karaniwan o panlahat na tawag sa tao. c). b). 16 . di-tuwirang layon Magbibigay ang nanay ng pera sa kanya. Pangngalang ngalan ng tao 2).lipon ng mga salitang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwang nais niyang iparating sa kausap. panghalip. hayop . B. at 2) pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan. Panaguri . kalagayan. pook. simuno ng pangunusap Nasa Lungsod ng La Jolla ang UCSD. o pangyayari. f). Pangalangang ngalan ng hayop 3). si / sina. Pantukoy . Pangangalang ngalan ng pook 5). ang ibon ang mga libro sina James at Mia ang ama si Franklin ang Maynila 1.katagang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit sa simuno. Pangngalan . a) Pantukoy b) Pangawing (/ay/ palatandaan ng ayos ng pangungusap). Maaaring bahagi ng isang pangungusap at gumaganap ito bilang: a). ang maglaro ng basketbol. Maaari rin itong magpahayag ng ayos ng mga bahagi ng pangungusap. hayop.bahagi ng pananalitang tumutukoy sa isang tao. May dalawang uri ng pantukoy: 1) pantukoy sa pantanging ngalan ng tao. layon ng pang-ukol Ayon sa doktor. Ruiz ay guro sa Filipino. panuring sa kapwa pangngalan Malaki na ang lalaking kapatid nila.ang bahaging pinag-uusapan sa pangungusap. Aray! c).naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno. kalagayan o pangyayari. b). Pangungusap . Si Bb. A. Tatay! b). layon ng pawatas Libangan ni J. pook. Ito’y maaaring isang pangngalan. Gamit ng Pangngalan. Bahagi ng Pangungusap a). bagay. Simuno / Paksa .

[Pansinin ang mga halimbawang nasa kanan sa itaas. Kaya masasabi nating palatandaan ng ayos ng pangungusap ang ay. Mga pang-angkop: na / -ng / -g 1. Isang mahalagang katangian sa Filipino ang paggamit ng mga pang-angkop kahit na wala itong taglay na kahulugan. pang-abay + pang-uri l).nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari. Ginagamit ang -ng bilang hulapi kapag nagtatapos sa patinig ang salitang inaangkupan. Kaibigan ko si Anthony. Naku. Si Anthony ay kaibigan ko. Ayos ng Pangungusap a). pangngalan + pang-uri c). panghalip + pang-uri h). Pautos . c). inaangkupan lamang ito ng /-g/. Pang-angkop.nagsasaad ng matinding damdamin. Ruiz. sapatos na mahal o mahal na sapatos 2. Narito ang ilang kombinasyon sa paggamit ng mga pang-angkop: a). 2. Uri ng Pangungusap a). b). kahong (kahong) magaan o magaang kahon Tandaan: Hindi nagbabago ang kahulugan ng parirala kahit na nasa anyong kabaligtaran ito. Patanong .simuno ang nauuna sa panaguri. Ginagamit ang na kapag nagtatapos sa katinig (maliban sa /n/) ang salitang inaangkupan. pangngalan + pangngalan b). Padamdam . Kapag nagtatapos sa /n/ ang salita. panghalip + panghalip f). Panandang `ay’. B. pandiwa + pandiwa j). Tuwirang Ayos . b). pangngalan + pang-abay e).panaguri ang nauuna sa simuno. Nag-uugnay ang mga ito sa panuring at tinuturingan. nadapa ang bata! C. pangatnig + pang-abay 17 . pang-abay + pangngalan k). pang-uri + pandiwa i). panghalip + pangngalan g). Hindi maituturing na pandiwa ang ay dahil walang panahunan. Mag-aral ka nang mabuti. Kabaligtarang Ayos . babaeng (babae-ng) maganda o magandang babae 3. pang-abay + pandiwa m).Guro sa Filipino si Bb. Kumain ka na ba? d). fokus at nawawala ito sa ayos na panaguri-simuno ng pangungusap nang hindi nagbabago ang kahulugan ng pangungusap.] 3.naghahayag ng utos o kahilingan. Filipino ang Wikang Pambansa ng Pilipinas.nagsasaad ng isang katanungan. Ipinakikita nito ang kabaligtarang ayos ng pangungusap ang ayos na simuno-panaguri. pangngalan + pandiwa d). Paturol o Pasalaysay .

Makikita sa tsart sa ibaba ang mga panghalip ayon sa panauhan o kung sino ang tinutukoy: unang panauhan (nagsasalita).humahalili sa ngalan ng tao. at malayo kapwa sa nagsasalita at nakikinig [3]. Paari Isahan akin iyo kanya o kaniya 1 2 3 Maramihan atin o amin inyo kanila 4. Makikilala ito dahil sa pagbabagong-anyo ayon sa kaukulan: a) nasa anyong ang (simuno). Panghalip na Pamatlig . Panao [Simuno] Kailanan / Panauhan Panghalip Isahan Una 1 ako Ikalawa 2 ikaw. Mga uri ng panghalip: 1) panao. Panghalip . ka Ikatlo 3 siya Maramihan Una 1 tayo. 3. ipinahahayag din ang `pagmamay-ari’ [sa Ingles: of. at iba pang itinuturo. kami Ikalawa 2 kayo Ikatlo 3 sila 2. s’ / ‘s] sa pamamagitan ng paggamit ng mga panandang ni / nina para sa mga ngalan ng tao (pangngalang pantangi) at ng / ng mga para sa mga ngalan ng tao. Maliban sa paggamit ng pang-uring paari. 2) pamatlig. Panghalip na Paari. Panghalip na Panao . ikalawang panauhan (kinakausap) at ikatlong panauhan (pinag-uusapan) at ayon sa kailanan o bilang ng tinutukoy: isahan at maramihan. 18 . at c) nasa anyong sa (layon). bagay. 1. Isahan ito iyan iyon Pamatlig [Simuno] Maramihan 1 ang mga ito 2 ang mga iyan 3 ang mga iyon May tatlong kategoryang tinutukoy ang bawat uri ng panghalip na pamatlig sa itaas: malapit sa nagsasalita [1]. hayop. at 3) paari.salitang panghalili sa pangngalan. malapit sa nakikinig [2]. Pagmamay-ari. Mga pang-uring paari na ginagamit sa unahan ng pangngalan (walang pang-angkop) ang mga anyong ginagamit para sa balangkas na ito. b) nasa anyong ng (paari).panghalili sa ngalan ng tao. o bagay (pangngalang pambalana) at lugar (kapwa pantangi at pambalana).D.

makaMakabayan ang mga bagong estudyante. (5). Tambalan .kung binubuo ng pinagtambal na salitang nagtataglay ng sariling kahulugan. Pang-uri . Paari: May balita ka ba sa iyong dating kaklase? c). (4).5. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito at mayroon ding kailanan: isahan at maramihan. (7). Inuulit . -in Mahiyain ang dalagang bagong dating. Pamilang: Sampung sundalong ang tumulong sa naganap na aksidente.kung binubuo ito ng salitang-ugat at panlapi. ka-.kung nauulit ang salitang-ugat o ang unang dalawang pantig ng salitang may tatlo o higit pang pantig.salitang nagsasaad ng katangian ng tao. Panlarawan: Kapuri-puri ang ginawa ng mga alagad ng batas. malaMalahiningang tubig ang gusto niyang inumín. maMagalang ang batang iyan. maaari itong: a). (8). palaPalabasa ang iskolar na si Alex. mapagMapagbiro ang panganay naming kapatid. bagay o pangyayaring itinatanong. (3)..kung binubuo ito ng mga salitang-ugat lamang. Kaanyuan ng Pang-uri. bagay. Salitang Pananong . (1).-an Kapansin-pansin ang kagandahan ni Jasmine. d). 19 . Maylapi . (6). c).kumakatawan sa ngalan ng tao. (2). Payak . b). lunan at iba pang tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap. Butas-butas na ang sapatos ni Kuya Rommel. mapagmaMapagmataas daw ang kapitbahay nila. Hubog-balyena ba ang katawan ng kasintahan mo? Uri ng Pang-uri a). pook. Narito ang mga salitang pananong: Sino? Ano? Alin? Kanino? (Sa) kanino? Para kanino? Nakanino? Saan? Nasaan? Kailan? Bakit? Paano? Magkano? Gaano? Ilan? Ilang beses? Sino ang kaibigan mo? Ano ang binili mo sa tindahan? Alin ang libro niya? Kaninong baon ito? (Sa) kanino ba siya sumama? Para kanino ang sumbrero? Nakanino ang susi ng kotse? Saan ka pumunta kagabi? Nasaan ang susi? [Sinu-sino?] [Anu-ano?] [Alin-alin?] [Kani-kanino?] [Nakani-kanino?] [Saan-saan?] [`Sa’ ang panagot sa `saan?’ at`nasa’ naman ang sa `nasaan?’] Kailan kayo pumasyal sa Pilipinas? [Kai-kailan?] Bakit hindi ka pumasok noong isang linggo? Paano ka pumupunta sa Muir College? [Paa-paano?] Magkano na ang pasahe ngayon sa dyip? [Magka-magkano?] Gaano kalayo ang Chula Vista mula rito? [Gaa-gaano?] Ilan ba kayong magbabakasyon? [Ilan-ilan?] Ilang beses sa isang linggo ka namimili sa palengke? D. busog hinog itim haba b). Maaaring salita o parirala at bilang isang salita.

lunan at iba pang kumakatawan sa pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap tulad ng katangian. (hindi rin maganda) (2). (4). hayop. 20 . sa ayos na simuno-panaguri Ang babae ay matulungin. Kaanyuan. Posisyon ng mga Pang-uri (1). May dalawang anyo ang mga pang-uring paari: (a) iyong mga inilalagay sa unahan ng pangngalan. laki at iba pa. bagay.basa payat . Ginagamitan ng pang-ankop ang anyong inilalagay sa unahan ng pangngalan.mataba lanta . at (b) iyong mga inilalagay sa hulihan o kasunod ng pangngalan. (b). (hindi maganda) (c). Karaniwang binubuo ang mga pang-uri sa paggamit ng unlaping ma. Masisipag ang kanilang mga anak. mayroon ding bilang na Patakaran/Kardinal [ginagamit sa pagbibilang o nagpapahayag ng dami o kantidad] at Panunuran/Ordinal [ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod o ranggo]. Nagsasaad ng katangian ng tao. Sa mga simunong maramihan. (b). (mali) 3. iminumungkahi ang paggamit sa dalawang anyo kapag ginagamit sa pangungusap ang parehong pang-uri. Para maging mas malinaw.sariwa 2. (a).1. Pumunta sa bahay niya ang kanyang pinsan. Panauhan Isahan Una Ikalawa Ikatlo Unahan akin(g) iyo(ng) kanya(ng) o kaniya(ng) Hulihan Ko Mo niya Kailanan Maramihan Unahan Hulihan atin(g) natin (kabilang) amin(g) namin (di kabilang) inyo(ng) ninyo kanila(ng) nila (1). Pang-uring Paari. Pumunta sa bahay niya ang pinsan niya. mataas malaki maganda bilog payat itim (a). Sa Filipino. inilalagay sa pagitan ng ang at mga ang mga pang-uring paari (iyong ginagamit sa unahan). maPang-uri Kasalungat ma + lambot = malambot matigas ma + bango = mabango mabaho (2) Mga Ibang Pang-uri: mura .mahal tuyo . (1). sa unahan ng pangngalan matapang na bata (2). anyo. (a). kasunod ng pangngalan tubig na marumi (3). Pumunta sa kanyang bahay ang kanyang pinsan. sa ayos na panaguri-simuno Matiyaga ang babae. hugis. Pang-uring Panlarawan.+ salitang-ugat nito. Pang-uring Pamilang. (b). Masisipag ang mga kanilang anak.

May dalawang grupo ito sa Filipino. Panunuran/Ordinal. Narito ang mga payak na bilang. di-karaniwan ang anyo (tingnan ang talaan sa ibaba) ang unang tatlong bilang. Aalis sila mamaya. Sa parehong grupo. (c) Bahagdan. (Panghinaharap / Kontemplatibo) Kayarian ng Pandiwa. at pang-). Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo [naganap na] 21 . Araw ng Linggo at Buwan ng Taon. Narito ang ibang gamit ng mga pamilang. (3). Ginagamit ang unlaping ika. Nagkakaroon ito ng pagbabago ng anyo o ispeling sa grupo ng pang.nagbibigay ng diwa sa pagpapaggawa. Paturol – nagsasaad ng panahunan o aspekto ng pandiwa. Nabubuo ang pandiwa sa Filipino sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at ng isa o higit pang panlaping makadiwa. ikalawa.o pang. (2). at Karaniwang Bilang. Dami.(una).nagpapakilala ng pagkakaganap ng kilos. Petsa. pangatlo c). (Pangnakaraan / Perpektibo) b). samantala ang panlapi naman ang nagpapahayag ng fokus o pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. (b) Pera. Pautos . c). Pawatas . pan-.(pam-. ginagamit din ang mga bilang na hiram mula sa Espanyol at may kaunting pagbabago sa pagbibigkas at pagbabaybay nito para maging alinsunod sa paggamit ng alfabetong Filipino. ika. ikatlo pang. a). Kasama rito ang tungkol sa (a) Gulang.salitang nagsasaad ng kilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita. Binubuo ito ng mga bahaging payak o hugnayan. Bilang sa Espanyol. Panlapi + Salitang-ugat = Pandiwa [pawatas] um+ alis = umalis mag+ salita = magsalita Panagano ng Pandiwa . pangalawa. Sa Filipino.anyo ng pandiwang wala pang kilos na nagaganap at nagpapakilala lamang ito ng diwa ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. pakikiusap o pag-uutos ng kilos na isinasaad ng pandiwa: Ibigay natin ang tamang sagot. (1).a). (d) Haba. Bahagimbilang. (Pangkasalukuyan / Imperpektibo) c). Umaalis ang mga bisita. Sukat. Ginagamit ng mga Pilipino ang bilang na Espanyol sa pagsasaad ng mga araw (maliban sa Domingo → Linggo) at mga buwan. Nakikilala ang pandiwa sa pamamagitan ng mga anyo nito sa iba’t ibang panahunan o aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad.(una). 1 isa 6 anim 11 labing-isa b). a). Dumating ang mga panauhin sa piyesta kahit masama ang panahon. Timbang. Pandiwa . E.na inilalapi sa mga bilang na patakaran. Oras. Patakaran: 1 uno 6 sais 11 onse Panunuran: 1st a-primero 6th a-sais 11th a-onse d). (1). umalis magsalita isangag b). Umalis na si Adrian. Patakaran/Kardinal.

Sana hindi umulan nang malakas sa piyesta ng bayan.Magbibigay si Marlon ng pera sa pulubi bukas. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na at natapos na.nagpapahiwatig ng kilos na may pag-aalinlangan o padududa. tatlo ang kinikilalang panahunan o aspekto (nagpapahiwatig ng kilos) ng pandiwa: ang panahunang pangnakaraan o aspektong perpektibo [naganap o ginawa na]. sana. 1. d). Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo. ang panahunang pangkasalukuyan o aspektong imperpektibo [nagaganap o ginagawa pa]. Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo [magaganap pa] . marahil at iba pa. Sa balarilang Filipino. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo [nagaganap pa] . a). at ang panahunang panghinaharap o aspektong kontemplatibo [magaganap o gagawin pa]. kaya ginagamitan ng pang-abay na baka. Pawatas magtanong mag-aral Panghinaharap magtatanong mag-aaral Pawatas manghiram umakyat Panghinaharap manghihiram aakyat 22 . tila.Naglalaro ang mga bata sa bagong parke.Bumili siya ng sariwang gulay at isda sa palengke noong isang araw. Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo. (3). Pasakali . Pawatas magtanong manghiram umakyat sumagot alisan alisin inumin dalhin Pangnakaraan nagtanong nanghiram umaykat sumagot inalisan inalis ininom dinala Pangkasalukuyan nagtatanong nanghihiram umaakyat sumasagot inaalisan inaalis iniinom dinadala c). Aspekto o Panahunan ng Pandiwa. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na ngunit hindi pa natatapos [at kasalukuyan pang ipinagpapatuloy]. Pawatas: Pangnakaraan: magtanong nagtanong umakyat umakyat alisan inalisan buhusan binuhusan pagsabihan pinagsabihan mabalian nabalian l apitan linapitan / nilapitan rendahan rinendahan / nirendahan wakasan winakasan / niwakasan yabangan yinabangan / niyabangan alisin inalis inumin ininom dalawin dinalaw b). Nagsasaad ito ng kilos na sisimulan o iniisip pa lamang gawin. (2).

Fokus ng Pandiwa. (Ang mainit na tubig…..nakatuon sa pinaglalaanan ng sinasabi ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. Ibinili nila ng adobo ang bisita nila. Maihahanay na rin ito sa panahunang pangnakaraan.] Pawatas tumawag umawit magbakasyon manghiram ilagay Salitang-ugat tawag awit bakasyon hiram lagay Pangnakaraang Katátapos ka + ta + tawag katátawag ka + a + awit kaáawit ka+ ba + bakasyon kabábakasyon ka + hi + hiram kahíhiram ka + la + lagay kalálagay 3. b)..at pag-uulit ng unang katinig-patinig o patinig ng salitang-ugat. mayroon ding panahunang pangnakaraang katátapos o aspektong perpektibong katatapos. Nagkakaroon ng iba’t ibang fokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pansimuno ng pangungusap. Bumili ng bag at sapatos ang dalaga.kapag ang bagay.) 6) Fokus sa Sanhi . nasa fokus na tagaganap ang pandiwang nagdiwang. Sa pangungusap na ito. Kahit na sa ganitong pagbabago. Nagsasaad ito ng kilos na katátapos lamang bago nagsimula ang pagsasalita. Nagdiwang ang mga estudyante ng Linggo ng Wika. (Ang Jerome’s…. (Ang sakit sa bato…. (Ang dalaga ay bumili….nagsasaad na ang lugar na pinangyarihan ang simuno ng pangungusap. Nalalaman ang fokus sa pamamagitan ng panlaping ikinakabit sa pandiwa. Sa Filipino. Fokus ang tawag sa pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.) 5) Fokus sa Kagamitan .nakatuon sa layon bilang simuno ng pangungusap. nananatili pa rin ang anyo ng fokus ng pandiwa.2. (Ang bisita nila……. c).) 2) Fokus sa Layon ..nakatuon sa tagaganap ang simuno ng pangungusap.) 4) Fokus sa Ganapan . Nabubuo lahat ng kayarian sa panahunang katátapos lamang sa pamamagitan ng paggamit ng unlaping ka. (Ang kurbata at ……. 1 3 2 b). Bumili / ng bag at sapatos / ang dalaga. Narito ang ilang mga fokus ng pandiwa (Santiago & Tiangco: 2003): 1) Fokus sa Tagaganap .) 3) Fokus sa Tagatanggap . Ipinanghugas niya ng plato ang mainit na tubig. Ang mga estudyante ay nagdiwang ng Linggo ng Wika.[Pansinin ang tuldik. Binili ni Jerry ang kurbata at sumbrero.nagsasaad na ang dahilan ang simuno ng pangungusap: Ikinamatay ng pulubi ang sakit sa bato.) Tandaan (sa mga halimbawa sa itaas) na puwedeng mabago ang ayos ng mga salita sa pangungusap nang hindi naiiba ang kahulugan ng pangungusap.. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibong Katátapos. Bumili / ang dalaga / ng bag at sapatos. a). Bibilhan ng kuya nila ang Jerome’s ng kama. 3 1 2 23 . gamit o kasangkapang ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. Nagdiwang ng Linggo ng Wika ang mga estudyante. 1 2 3 a).

+ pag.+ ka.+ rw ipanggamot i.+ rw nakadalaw Panghinaharap (Future Tense) d.+ pang.+ rw ipinanggamot pag.+ pang.+ d.+ pag.+ rw aalis d.+ rw (p) umalis -um.+ rw itapon rw + -an bihisan maka.+ d.+ d. Ang dalaga / ay bumili / ng bag at sapatos.+ rw magpapatulong i.+ rw (k) bumili mag.+ d.+ d.+ rw ipanggagamot d.+ -in.+ rw ikakamatay i.+ rw ipinagluluto i.+ d.+ rw nagpatulong i.+ rw manghiram rw + -in tawagin i.+ rw makakadalaw magpa.+ rw natutulog nang.+ rw + -in tatawagin i.+ rw + -an pinag-aaralan i + -in.+ rw + -an binihisan naka.+ rw matutulog mang.+ rw ikamatay i.+ -in.+ d.+ d.+ rw matulog mang.+ pa.+ rw ipinanggagamot -in.+ -in.+ pang.+ rw ipinapagluto i.+ ka.+ rw + -an pinapag-aralan -in.+ pang.+ rw nag-aral nag-laro na.+ pang.+ rw ipagluto nagpa.+ rw nanghiram -in + rw tinawag i.+ -in.+ d.+ rw mag-aaral maglalaro ma.+ rw ikinamamatay Pangnakaraan (Past Tense) um.+ pag.+ d.+ pag.+ rw + -an pag-aralan -in.+ ka.+ ka.+ d.+ d. KAYARIAN NG MGA PANDIWA 1).+ pa + rw nagpapatulong i.+ rw nanghihiram -in.+ rw umalis -um.+ ka.+ d.+ d.+ rw manghihiram d.+ rw + -an papag-aralan pag.+ rw magpatulong ipag.+ d.+ rw makadalaw Pangkasalukuyan (Present Tense) um. Kaanyuan at Pagbabanghay Pawatas (Infintive) um.+ rw ikinakamatay i.+ rw nag-aaral naglalaro na.+ d.+ -in.+ rw + -an pinag-aralan ika.+ ka.+ rw + -an pag-aaralan i.+ rw bumibili nag.+ d.+ rw mag-aral maglaro ma.+ d.+ d.+ d.+ rw ipapanggamot i.+ rw nakakadalaw na.+ d.+ d.+ ka.+ rw itatapon d.+ rw +-an binibihisan na.+ rw umaalis -um.+ d.+ -in.+ d.+ rw ipinagluto mag.+ rw nakadadalaw nag.+ pag.+ -in.+ d.+ rw + -an bibihisan maka.+ pag.+ d.+ rw ipapagluto i.+ d.+ rw natulog nang.+ -in.+ rw ipagluluto i.c).+ d.+ rw bibili mag.+ pag.+ rw bumili nag.+ rw itinapon -in.+ d.+ rw tinatawag i.+ d.+ -in.+ -in.+ pag.+ rw ikamamatay ipang.+ d.+ rw itinatapon -in.+ rw ikinamatay (p) patinig = vowel rw = root word 24 .+ pag.+ d.+ rw ipinapanggamot i.

etc. mapag-… pang-….-an umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin* ituro bantayan pintahan punan* makakita makapaglaro ipatapon paglutuan mapag-usapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikapanghina pinasyalan pinuntahan to leave to read to study to write to sleep to catch to pick to shop to sew to punch to pinch to court to use to say to get to teach to keep watch of to paint to fill in to be able to see to be able to play to cause somebody / smth to be thrown away to use for cooking something (pots. Panlapi at Anyong Pawatas Salitangugat Panlapi s Unlapi Gitlap i Hulapi Pawata Ingles 1 alis 2 basa 3 aral 4 sulat 5 tulog 6 huli 7 pulot 8 bili 9 tahi 10 suntok 11 kurot 12 ligaw 13 gamit 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 bantay 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 isda 26 guhit 27 linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal 31 punta *di-karaniwan um-ummagmagmamangmang-/mam-(p) mang-/mam-(b) mang-/man-(t) mang-/man-(s) mang-(k) mang-/man-in -hin -nin i-an -han -nan makamakapagipapag-….(k) katinig = consonant d.-an ….= affix duplication (letter) 2).) to be able to talk about to be able to fish from to use for drawing to clean for somebody to cause to be sad to cause to become weak -an -han to visit a person / place to go to a person/ place 25 .-an …. ipangipagikaikapang….

Pagbabanghay ng Pandiwa Pansinin ang mga sumusunod na mga kadaglatan.-an mapag…-an pang…...3)..makapaglaro ipaipatapon pag-. SU = Salitang-ugat PU = Pautos PL = Panlapi PN = Pangnakaraan PW = Pawatas PK = Pangkasalukuyan S PL PW PU PN U 1 2 3 4 5 6 7 8 9 um-ummagmagmamangmang-(p) mang-(b) mang-(t) 10 suntok mang-(s) 11 kurot mang-(k) 12 ligaw 13 gamit PH = Panghinaharap * di karaniwan PK umaalis bumabasa nag-aaral nagsusulat natutulog nanghuhuli namumulot namimili nananahi nanununtok nangungurot nanliligaw ginagamit sinasabi kinukuha itinuturo dinidiligan pinipintahan pinupunan nakakikita nakapaglalaro ipinatatapon ipinapatapon pinaglulutuan pinapaglutuan napag-uusapan napapag-usapan pinangingisdaa n pinapangisdaan ipinangguguhit ipinapangguhit ipinaglilinis ipinapaglinis ikinalulungkot PH aalis babasa mag-aaral magsusulat matutulog manghuhuli mamumulot mamimili mananahi manununtok mangungurot manliligaw gagamitin sasabihin kukunin ituturo didiligan pipintahan pupunan makakikita makapaglalaro ipatatapon ipapatapon paglulutuan papaglutuan mapag-uusapan mapapag-usapan alis basa aral sulat tulog huli pulot bili tahi 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 dilig 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 Isda 26 guhit 27 Linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot mang-/man.-an ipangipagikaikapang-an paglutuan mapagusapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikinapanghina pasyalan umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamimili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin ituro diligan pintahan punan ipatapon paglutuan - umalis bumasa nag-aral nagsulat natulog nanghuli namulot namili nanahi nanuntok nangurot nanligaw ginamit sinabi kinuha itinuro diniligan pinintahan pinunan nakakita nakapaglaro ipinatapon pinaglutuan napag-usapan pangisdaan pinangisdaan ipangguhit ipaglinis pasyalan ipinangguhit ipinaglinis ikinalungkot pangingisdaan papangisdaan ipapangguhit ipangguguhit ipaglilinis ipapaglinis ikalulungkot ikapanghihina papasyalan ikinapanghina ikinapanghihina pinasyalan pinapasyalan 26 .manligaw -in gamitin -hin sabihin -nin kunin* iituro -an diligan -han pintahan -an punan* makamakakita makapag.

Huwag kang magpasok niyan sa kuwarto. 8. Pumapasyal si Roxanne sa plasa tuwing Linggo. at Sanhi 1. a). Puwede kang sumulat ng report. b). Ilagay mo/ninyo ang tubig sa baso. Makakahiram ka ba ng laptop para sa akin? a). * a). Kumakanta si Kathleen ng `Dahil sa Iyo. 2. Pinapasyalan ni Roxanne ang plasa tuwing Linggo. Tagatanggap.’ b). Ganapan. Hindi namin maaaring dalhin ang mabigat na bagay sa eroplano. Binabasahan ng nanay ng kuwento ang anak niya. 5. Puwede mo bang hiramin ang laptop para sa akin? d). * b). Binabasa ng nanay ang kuwento sa anak niya. * b). c). Ihinatid niya ang pagkain kay Eli. Sino ang nilalapitan ni Riza kung may tanong siya? * c). 27 . Maisusulat mo ang report. a). 4. Maglagay ka/kayo ng tubig sa baso. 10. * d). a). * b). Naghatid siya ng pagkain kay Eli. Makakasulat ka ng report. d) Hindi namin madala ang mabigat na bagay sa eroplano. Lagyan mo/ninyo ng tubig ang baso. Kagamitan. c). b). b). Namamasyal si Roxannel sa plasa tuwing Linggo * c). a). Hindi kami puwedeng magdala ng mabigat na bagay sa eroplano.31 punta -han puntahan puntahan pinuntahan pinupuntahan pupuntahan PAGHAHAMBING NG IBA’T IBANG FOKUS NG PANDIWA Ang mga pangungusap na mayroong panandang asterisk (*) ang anyong madalas gamitin o piling anyo. 3. Kinakanta ni Kathleen ang `Dahil sa Iyo. c). Maaari mo ba akong ihiram ng laptop? * c). (bihirang gamitin) a). b). Nagbabasa ang nanay ng kuwento sa anak niya. Hindi kami makakadala ng mabigat na bagay sa eroplano. Puwede ka bang manghiram ng laptop para sa akin? b). c). Huwag mong pasukan niyan ang kuwarto. c). Kanino lumalapit si Riza kung may tanong siya? b).’ a). Layon. a). 9. Maihihiram mo ba ako ng laptop? * e). Huwag mong ipasok iyan sa kuwarto. Maaari mong sulatin ang report. 7. Saan lumalapit si Riza kung may tanong siya? a). Mga fokus: Tagaganap. 6.

Mangutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. 17. Maaari bang maghulog ng sulat si Danielle mamaya? b). c). Tinatawagan ni Idelle si Jan linggu-linggo. * a). Makiusap ka sa kanya na maghanap ng bahay para sa iyo sa La Jolla. * a). Naiinis ba siya sa sinabi mo? 12. Makiusap ka sa kanya na hanapan ka ang bahay sa La Jolla. Natuwa si Andrea sa iyong pagdalawa sa UCSD. Magpahanap ka sa kanya ng bahay sa La Jolla. Ipagluto mo nga ako ng isda. Ikinatuwa ni Andrea ang iyong pagdalaw sa UCSD. * (walang `para sa akin’) d). Makakabigay ka ba ng balita sa Huwebes? d). Makakapaghulog ba ng sulat si Bren mamaya? a). a). b). c). * (walang `para’) a). a). Maaari kong ayusin ito. 28 . Puwede mo bang ibigay ang balita sa Huwebes? * c). 16. Ginamit mo ba ang salamin ko sa pagbabasa? b). Maaari ka bang magbigay ng balita sa Huwebes? b). 20. b). Ipinambabasa mo ba ang salamin ko? * a). b). * a). Maaayos ko ito. * (walang `para sa akin’) d). Ipapampiyesta ni Jeremy ang barong. Magsusuot si Jeremy ng barong para sa piyesta. b). * b). Makakaayos ako nito. 21. * (walang `para’) d). Iluto mo nga ang isda para sa akin. Makiusap ka sa kanya na ihanap ka ng bahay sa La Jolla. 18. c). Puwede bang ihulog ni Danielle ang sulat mamaya? * c). c). a). Mahuhulog ba ni Danielle ang sulat mamaya? d). Hinatdan niya ng pagkain si Eli * 11. Pakiluto mo nga ang isda para sa akin. Ikinaiinis ba niya ang sinabi mo? * b). 15. 19. a). b). Umutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. 14. Puwede akong mag-ayos nito. Nakakainis ba para sa kanya ang sinabi mo? c). Iutang mo nga kami ng isang libo kay Ray. Lutuin mo nga ang isda para sa akin. Utangan mo nga ng isang libo si Ray para sa amin. Maibibigay mo ba ang balita sa Huwebes? * a). d). b).c). Isusuot ni Jeremy ang barong para sa piyesta. c). Tumatawag si Idelle kay Jan linggu-linggo. 13.

Nagpapahayag ng tambingang kilos. -an / -han (1). aralin awitin bilihin 9. -an / -han (3). Saan mo ibinalot ang mga pasalubong? c). Panlaping Makangalan Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pangngalang maylapi. kumpisalan sanglaan labahan 5. Sino ang ipinagbalot mo ng mga pasalubong? PANLAPING MAKANGALAN. a). palayan lansonesan pinyahan 4. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na kinatatamnan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. kapag nasa hulihan ito. kapag nasa unahan at hulihan. sampayan basurahan aklatan 2. -an / -han (7). ang panlapi ay ginagamit na unlapi. AT MAKADIWA A. ang iisang anyo ng panlapi ay maaaring ituring na higit sa isang morpema kung ito’y may higit sa isang kahulugan. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang kahulugan ay pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. -in /-in. -an / -han (2). Naiinis ba siya dahil sa sinabi mo? 22. Nagsasaad ng relasyon at nakabubuo ng pangngalang may kahulugang relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng kahulugan ng isang kasangkapan o bagay na ginagamit para sa kahulugang isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (5). -in / -hin (1). (Santiago & Tiangco: 2003) 1. sayawan anihan uwian 6. Saan ka nagbalot ng mga pasalubong? b). MAKAURI. halamanan damuhan palaisdaan 3. Ang gitling (-) sa unahan ng panlapi ay nagpapakitang ang panlapi ay ginagamit bilang hulapi. Samakatuwid. ginagamit itong gitlapi.d). Nagpapahayag ng kahulugang panahon para sa sama-sama o maramihang pagganap sa isang kilos./ -hin (2). saingan higaan tarangkahan 7. bigayan sulatan takbuhan 8. inaanak amain kinakapatid 29 . -an / -han (4). Nakabubuo ng pangngalang ngalan ng bagay na ang karaniwang gamit ay isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (6). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na pinaglalagyan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na katatagpuan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. Ang isang panlaping makangalan ay maaaring magkaroon ng higit sa isang kahulugan.

mangingisda manggagamot mangangaso Ang mang. Nagsasaad ng kabasalan ng diwang isinasaad ng salitangugat. bagay o pook na isinasaad ng salitang-ugat.…-an / ka-…-han (1). ka. pakikihukay pakikiani pakikisungkit 24. Nagpapahayag ng kilos o bagay at nakabubuo ng pangngalang tumutukoy sa taong ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. magbababoy mag-iisda maglalako 18. hayop o bagay na kasama sa bagay o diwang isinasaad ng salitang-ugat. Tumutukoy sa tao. pa-. páki-…-an / páki-…-han. pákiramdam pákialam 25. pinakagitnang bahagi o kasagsagan ng pangyayari. pá-…-an / pá-…-han (1). magpinsan magbalae magtiyo 17. ka-…-an / ka-…-han (3). pabili padala pabasa 20. pakibigay pakiabot pakikuha 23.(1).(1). Tumutukoy sa bagay na tumanggap ng kilos o hugis na isinasaad ng salitang-ugat. Tumutukoy sa kilos na may pagpapaligsahan. Tumutukoy sa isang pangkat ng tao. mag. Nagsasaad ng kasukdulan. na ang dalawang tao. pakikipag-. kasipagan kagandahan kalungkutan 14. Tumutukoy sa lugar na ganapan ng kilos at isinasaad ng salitang-ugat. pakikipaglaban pakikipaglaro pakikipaglamay 30 . Nagsasaad ng tambingang kilos.10. kapanganakan kabuwanan kalamigan 16. pá-…-an / pá-…-han (2).(2). kalaro kaklase kasangkot 12. ka-…-an / ka-…-han (4). Nakabubuo ng pangngalang may kailanang dalawahan. pakiki. ka-…-an / ka-…-han (2). mag.at mam-: manananggol mangangalakal mambobote 19. kabalitaan kabiruan katuksuhan 13. páliparan pásugalan pámilihan 21. Tumutukoy sa bagay na ipinagagawa sa iba nang may pakiusap. paki-. nilitson sinampalok pinaksiw 11. pábilisan páramihan páhabaan 22./ -in. Pagsama o pagsali sa maramihang kilos.ay may mga kaibhan: man. Tumutukoy sa tao na ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. kabisayaan kasundaluhan kapuluan 15. ka-. in. mang-. Tumutukoy sa isang bagay na iniutos o ipinagagawa sa ibang tao. Pagsali sa isang kilos o gawain. hayop o bagay na tinutukoy ay may relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. Nakabubuo ito ng mga pangngalang nagsasaad ng relasyong tambingan.

pagbubuntalan pag-aawayan pagtatampuhan 30. tag-. pagkágawa pagkágupit pagkátawag pagkakágawa pagkakágupit pagkakátawag 33.(1). pangwalis pambahay pansuklay 35. Nagpapahayag ng pagpapanggap o paggaya sa isinasaad ng salitang-ugat. atbp. Sangkakristiyanuhan sambahayan Santakrusan 37. [pag. taga.galing sa pandiwang -um./ pam. taga.ay galing din sa isang). pang. sang. palá-…-an / palá-…-han. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang tinutukoy ay taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat.] pagtulong pag-akyat pagtawag 28. sang-angaw sambuwan sandaan 36. Nagsasaad ng tambingang kilos. Tumutukoy din sa taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat.-an / pag-…-han (2). hayop o bagay. paghihintay pag-aalis pag-iiyak 29./ san-. Tumutukoy sa taong nanggaling o naninirahan sa pook na isinasaad ng salitang-ugat. tagapagpaganap tagapagpahayag tagapagpayo 31 .(2). tagabantay taga-ulat tagatawag 40. pakikipagsuntukan pakikipagsabunutan pakikipagtakbuhan 27. tagapagbalita tagapagsalita tagapagmasahe 41. palábantasan palábanghayan palábaybayan 34. Tumutukoy sa matindi o puspusang pagkilos./ pan-. sang-…-an / sang-…-han. pakikipag-…-an / pakikipag-…-han. Tumutukoy sa taong gumaganap para sa iba ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat. tagapag-. Nagsasaad ng kabuuan. taga-San Diego taga-Baguio taganayon 39. pagkaselosa pagkababae pagkasugapa 32.(1). Nagsasaad ng panahon. Nagsasaad ng kagamitan o kaukulan ng isang bagay.26. tagapagpa-. Tumutukoy sa paggawa sa kilos na isinasaad ng salitang-ugat. pag. taglagas tag-araw tagtuyot 38. Nagsasaad din ng kabuuan (ang sang. Tumutukoy sa paraan ng pagganap sa kilos ng salitang-ugat. Tumutukoy sa katangian o pag-uugali ng isang tao. galing sa salitang isang. Nagsasaad ng kilos o bagay na may sinusunod na isang pamamaraan o sistema. Pagsama o pagsali sa kilos na tambingan at maramihan. pagká-. pag. pag-…-an / pag-…-han (1)./ sam. pag-…. pagpupulis-pulisan paglulutu-lutuan pagtitinda-tindahan 31. galaw. saloobin.(2). pagka-.

Nagpapahayag ng katangiang may kakayahang gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. pang. Karaniwang marami ang isinasaad ng salitang-ugat. mapang. Maaaring unlapi o gitlapi ang panlaping ito. mapamahiin mapanlaban mapang-api 7. inihaw sinigang pinaksiw 11. -ni-. sa mataas na antas. Nagpapahayag ng ugali. panghukay pampatulog panluto 9. Nagpapahayag ng pagkiling o pagkahilig sa tinutukoy ng salitang-ugat./ mapan. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng kalaanan ng gamit ayon sa isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han.(1). Nagpapahayag ng katangiang madalas gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. ng isinasaad ng salitang-ugat.42. maka. tingkad. mapagbintang mapagmalaki mapagkumbaba 6. pala. Nagpapahayag ng pagtataglay.(2). makaluma maka-UCSD maka-Diyos 3. ma-…-in/-hin. talá-…-an / talá-…-han. damuhan sugatan pulahan 10. Nagpapahayag ng katangiang itinulad o ginagawang tulad sa isinasaad ng salitang -ugat./ mapam-. -in/-hin. ayon sa kung ano ang unang ponema ng salitang-ugat na nilalapian. antúkin himatayin ubúhin 12. Nagpapahayag ng pagiging tulad ng isinasaad ng salitang-ugat. mapag-. ma-./ pam-. taláarawan taláhulugan talásalitaan B. laki. Nagsasaad ng maayos na pagkakahanay o pagkakatala. Panlaping Makadiwa [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pandiwa]: 1.Nagpapahayag ng katangiang laging ginagawa ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. maputik mapera mabungangin 2. atbp. tindi. mahabagin maunawain matampuhin C. maka. Panlaping Makauri [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pang-uri]: 1. um-/-um-. [fokus sa tagaganap] bumaha lumiit yumaman tumae humilik suminga 32 . Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat nang higit sa karaniwang dami. makabagbag-puso makabagbag-damdamin makatindig-balahibo 4. palabiro palabasa palasimba 8. malagatas malakanin malauhog 5./ pan. mala-. Katangiang madaling maging mapasakalagayan ng isinasaad ng salitang -ugat.

ma-…-an/-han. Nagsasaad ng isang angking hanapbuhay o gawaing tinutukoy ng salitang -ugat. magsi-. magpulis magpari magnars 5. Unlaping nagsasaad ng pagkakaroon ng bagay o diwang tinutukoy ng salitang-ugat. magsa-. mag-…-an / -han. may gitling ang salitang inuunlapian kung nagsisimula sa patinig ang nasabing inuunlapian. at nagsasaad ng kakayahang gawin sa iba o sa isang lugar ang kilos na tintutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa tagaganap] magmalaki magmarunong magmalinis 8. [fokus sa tagaganap] magsilinis magsihanda magsi-aral 13.(1). Hango rin sa ma-. Unlaping nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap sa kilos ng salitang -ugat. [fokus sa tagaganap] magpakabuti magpakatao magkapatapat 10.2. Nagsasaad ng boluntaryong paggawa sa kilos na tintutukoy ng salitangugat dahil sa kondisyong di-maiwasan. magpati-.(2). má.(3). Nagsasaad ng pagpapanggap na maging tulad ng tinutukoy ng salitangugat. [fokus sa tagaganap] magpatianod magpatihaya magpatiwakal 11. Unlaping nasa anyong maramihan ng mag-. Nagsasaad ng kilos na sabayan. [fokus sa tagaganap] magsamagaling magsaaswang magsapulubi 12. Nagsasaad ng pagpipilit na maging tulad ng tinutukoy ng salitang-ugat sa masidhing kaantasan.(1). mai-. Sa pagsulat. [fokus sa tagaganap] magtakbuhan magsuntukan magsigawan 6. [fokus sa tagaganap at pandiwang palipat] mag-alis magbaba magtapon 3. magka-. [fokus sa tagaganap] magpaluto magpagawa magpabili 9. [fokus sa tataganap] maabot makuha makainom 14. Panlaping hango sa ma-. [fokus sa tagatanggap] maitaas maisuot maisubo 33 . [fokus sa tagaganap] magkapera magkabahay magkasunog 7.(2). [fokus sa tagaganap] mádapa mádawit mábuhos 15. Nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tintutukoy sa salitang-ugat. magsisigaw mag-iiyak magdadabog 4. mag. ma. mag. Maaaring ulitin ang unang pantig ng salitang-ugat o ang bahagi nito upang maipakita ang kasidhian ng kilos. Nagsasaad ng paulii-ulit na kilos. magpaka-. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan sa isang bagay o para sa iba. [fokus sa tagaganap] masulatan mapuntahan madalhan 16. magpa-. Nagsasaad ng paggaya sa katangian na tinutukoy sa salitang-ugat o salitang nilapian. magma-. Nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tintukoy ng salitang-ugat. mag.

at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. at nagsasaad ng pakiusap upang sumama sa ibang tao sa pagganap sa kilos ng pandiwa. [fokus sa kagamitan] ihukay igupit iputol 34 . Maramihang anyo ng mang-. [fokus sa tagaganap] makapanguha makapanniwala makapamingwit 24. at nagsasaad ng kakayahang magawa sa isang tao o bagay ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. mangag-. [fokus sa tagaganap] maipahila maipabilang maipakabit 18. Hango rin sa ma-. -an /-han. at nagsasaad ng paggawasa isang bagay ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. maki-. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ang isang kilos. maká-. [fokus sa tagaganap] makipag-ani makipagkaibigan makipagkita 27. [fokus sa tagaganap] makipitas makilahok makiramay 26. makapag-. mang. maipa-. mangagbasa mangag-alis mangagtanim 29. makipag-. mangharang manira mambatikos 28. maka-. at nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap. [fokus sa tagaganap] maipagkait maipaglunas maipaglaban 20. [fokus sa tagatanggap] maipagbayad maipagdala maipagsaing 19. Kasingkahulugan at katulad ng mag. mapa-. Hango rin sa ma-. Nagsasaad ng paggamit sa isang bagay. Hango rin sa ma-. bagay. kaya lang ay may dagdag na kahulugang maramihang pagganap. maipag. Hango rin sa ma-.(2). Hango pa rin sa ma-.(1). maipag.sa pokus. [fokus sa tagaganap] mapasáma mapataba mapakain 25. [fokus sa tagaganap] makabasa makalipad makalangoy 21. hayop o lunan ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Hango rin sa ma-.(1)./mam-. Nagsasaad na gawin sa isang tao.17. Hango rin sa ma-. [okus sa tagaganap] makapagsalita makapaglakad makapagsuklay 23. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos sa salitang-ugat./makapan. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan nang may kasama. Marami ang gumaganap sa kilos ng pandiwa. [fokus sa ganapan] lakihan butasan gandahan 30. makapang. Hango rin sa ma-./man./makapam-. [fokus sa tagaganap] makáalaala makábalita makábanggit 22. i. Hango rin sa ma-.

[fokus sa tagatanggap] ikuwento ibalita ibigay 32. [fokus sa ganapan] pagtaguan pagtaniman pagpasyalan 41.sa pokus kaya lang ay may dagdag na kahulugang pakikiusap. papag-…-an /-han. i. ipakipabili ipakipahulog ipakipalinis 37. papag-…-in /-hin. Nagpapahayag ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. May kahulugang gawin ang bagay o kilos sa paksa ng pandiwa. [fokus sa layon] bilangin tawagin bisitahin 34. Nagsasaad na gawin para sa iba ang tinutukoy ng salitang-ugat. May kahulugang payagan o utusan ang tinutukoy sa paksa na gawin ang kilos na isinasaad sa salitang-ugat. [fokus sa layon] paiyakin patakbuhin palaruin 40. [fokus sa direksyon] pakigupitan pakibawasan pakilinisan 35 . ipaki-. May kahulugang gawing sa paksa o ipagawa sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. Nagsasaad ng paggawa sa isang bagay ng kilos na nasa pandiwa. isa-. ipakipa-. [fokus sa layon] ilagay iakyat ihanda 33. [fokus sa direskyon] papagtambalin papagmisahin papaglitisin 43. [fokus sa layon] isaulo isa-Kastila isadula 38. Nagsasaad ng pagganap ng kilos sa simuno nito. [fokus sa layon] ipadala ipatahi ipatago 35. [fokus sa ganapan] papag-ihawan papagpulungan papagsampayan 42. Katulad ng ipaki. ipakisabay ipakikuha ipakibigay 36. Unlaping may kahulugang ilagay sa kalagayang nasa salitang-ugat ang simuno. [fokus sa layon] kayamutan kamuhian kagalitan 39. pag-…-an / -han. May kahulugang nakikiusap na gawin sa simuno ang kilos sa salitang-ugat.(3). ipa-. ka-…-an /-han. Kasingkahulugan at katulad ng ipa. -in /-hin. May kahulugang pagawin ang isang tao ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat sa isang lugar o sa isang tao. May kahulugang gawin sa simuno ang kilos na nasa pandiwa.(2).sa pokus at ay kahulugang nakikiusap na ipagawa sa iba ang kilos ng pandiwa. paki-…-an /-han. i.31. pa-…-in /-hin.

tungkol kay / sa 4). kaya l). kapag o pag.magkatumbas na yunit. H. at 2) ang mga nag-uugnay ng di. May dalawang pangkat ang mga pangatnig: 1) ang mga nag-uugnay ng magkatumbas na yunit. hinggil kay / sa I. nang. ng / ng mga 2). Pang-abay 1. daw/raw o). Sa pag-uugnay ng di-magkatumbas na yunit. ho r). Pangatnig . Narito ang ilang pang-ukol: 1). upang.kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. po i). naman q). palibhasa. Ay! [nagsasaad ng pagkagulat.kataga o pariralang nagpapahayag ng tiyak na saloobin o damdamin. sapagkat. Magandang asal ang pagtulong sa bahay at paggalang sa matatanda. bago. muna h). pati. Ginagamit ito upang ipakita na ang isang tao. kay / kina 3).tawag sa mga katagang isinasama sa pangungusap upang maging mas malinaw ang kahulugan nito. pa G. kaya. pook o pangyayari ay iniuukol sa isa pang tao. laban kay / sa 5). pagkabahala. at saka. Pandamdam . na m). ang hirap ng buhay! 36 . man g). parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap. lamang/lang f). 2.F.kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. ayon kay / sa 10). alinsunod kay / sa 9). buntung-hininga. atbp. o. atbp. Narito ang mga katagang pang-abay o inklitik: a). ba j). Pang-ukol . bagay. para kay / sa 8). ni. pagkasindak. Bumalik ka nang maaga upang makasama ka sa amin. 1. pala c). tuloy d). ukol kay / sa 6). ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: kung. ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: at. kung gayon. bagay. dalamhati] Ay. yata b). dahil sa. din/rin p). 1). ni / nina 7). Sa pag-uugnay ng magkatumbas na yunit. pook o pangyayari.maging. ngunit. kasi k). sana n). Katagang Pang-abay o Inklitik . nga e).

masakit ang tiyan ko! 4). kawalang-paniniwala] Ano. Este… [nagsasaad ng pag-aalinlangan o pagbabantulot ng sasabihin] Puwede bang humingi. kawalang -paniniwala] Naku. nakita ko kayo kagabi! 7). may ahas sa palanggana! / Naku. kaluguran] Ang galing mo talaga. pagbibiro. pagtitiis] Aray. Siyanga ba? 18). Ha! / Ano! [nagsasaad ng pagtataka. hapdi. may asong nakawala riyan! 16). paghihirap. pagkalungkot] Sayang. Sus! / Asus! [nagsasaad ng panghahamak. huwag mo akong pakialaman! 10). panunukso] Aha. pagkabalisa. pagtataka] Aba.2). panunuya. kawalang-malasakit] Sus. Sige! / Oo nga! / Siyempre! [nagsasaad ng pagsang-ayon] Siyempre. hindi tayo nanalo! 6). pagkatakot. Aray! / Aruy! [nagsasaad ng kirot. narito pala si Jojo! 3). este…. ganoon! / Buti nga! [nagsasaad ng pagkayamot. nakita kong may iba kang kasama kagabi! 11). pagkainis] Buti nga sa iyo! 13). naholdap ka? 8). Kawawa (ka) naman (naman kayo)! [nagsasaad ng pagkabahala] Kawawa naman ng batang tinamaan ng ligaw na bala! 17). panunukso] Ehem. Galing! / Suwerte! [nagsasaad ng kasiyahan. Heh! / A. pare! 14). Mag-ingat ka(yo)! / Kwidaw! [nagsasaad ng pagbabala] Mag-ingat ka sa daan. humiram ng pera sa iyo? 37 . sasama ako! 12). Siyanga / Talaga / Totoo (ba)? [nagsasaad ng pagkagulat] Dumating ang tatay mo. Hoy! [katagang ginagamit na panawag-pansin] Hoy. Bahala na! / Kahinamawari! [nagsasaad ng kaalinlanganan] Papasa ka kaya sa eksamen? Bahala na! 15). Sayang! [nagsasaad ng panghihinayang. nahuli siya! 5). Aba! [nagsasaad ng pagkabigla. Aha! [nagsasaad ng pagkagulat. Uy! / Ehem! [nagsasaad ng pagbibiro. halika rito! 9). Naku! [nagsasaad ng pagkagulat.

Umiinom siya ng gatas sa umaga. / Our neighbor’s car is new. Bago ang kotse ng kapitbahay namin. Magtatrabaho ) 38 . as possessive marker for common nouns and proper names of places (`of’ in English). as ligature/linker /-ng/ attached to a word that ends in a vowel (a necessary syntactic element in Filipino which. bago /-ng/ > bagong kotse = kotse /-ng/ > kotseng bago `new car’ 2. Mabuhay! [nagsasaad ng pagbati. Ano ang punong-lungsod ng Malaysia? What is the capital of Malaysia? / What is Malaysia’s capital? c). as `a/an’ or `the’). Jan bought a red ballpen yesterday. The piglet was bitten by the snake. The students wrote the short essay. We went to the clinic of the doctor. Tinuklaw ng ahas ang biik. / We went to the doctor’s clinic. as receiver of a verbal action (in the object/goal focus) for common nouns of places and things (`by’ in English). however. if ever. Maganda ang hawla ng ibon. Magdidilig ang katulong ng mga halaman mamaya. no English translation is rendered). The cage of the bird is beautiful. Nagtatrabaho ) Nagtrabaho ) sila nang Linggo. She drinks milk in the morning. `Ng’ a). / The bird’s cage is beautiful. pagsalubong nang malugod] Mabuhay ang bagong kasal! MGA GAMIT NG `NG’ AT `NANG’ 1. The maid will water the plants later. The snake bit the piglet. d). as direct object marker for common nouns (sometimes not rendered in English. Tinalo ng Brazil ang Alemanya sa putbol. Bumili si Jan ng pulang bolpen kahapon. `Nang’ a). Sinulat ng mga estudyante ang maikling kuwento. b). The car of our neighbor is new. Brazil defeated Germany in football. Germany was defeated by Brazil in football.19. The short story was written by the students. Pumunta kami sa klinik ng doktor. as marker at the beginning of a time adverb (adverbs that refer to a single point in time or to a period of time).

She has already gained (became heavier by) ten pounds. Don’t answer like that / that way. will work ) Darating kami nang alas tres. as marker at the beginning of a measurement adverb (occurring in limited set of intransitive verbs of `becoming’: verbs express measurable changes). d). The visitors were about to leave when we arrived. like `noon(g)’. Hindi pa siya ipinanganak nang ideklara ang Batas Militar sa Pilipinas. When they were in Brunei.’ b).’ `strongly’ – or to various other English adverbial expressions). Bumigat na siya nang sampung libra. e). He was not born yet when Martial Law was declared in the Philippines. If the predicate verb is in the present tense. The typhoon lasted one week. When he was studying in UCLA. Huwag kang sumagot nang ganyan. Aalis sina Jeremy at Heidi nang maaga. nakatira sila sa isang otel. as marker at the beginning of a time clause.They work ) worked ) on (a) Sunday. Nang nasa Brunei sila.g. Lalabas tayo sa gusali nang isa-isa. Janet cried when I told her (the news) about the accident. if the verb is in the past tense. which is equivalent to English `when’ clauses that refer to situations or actions confined to the past. `We will arrive at three o’clock. as marker at the beginning of a manner adverb (may be equivalent to English adverbs ending in `-ly’ – e. 39 . c). Jay is able to (can) guess the time without looking at the watch. Tumagal ang bagyo nang isang linggo. Jeremy and Heidi will leave early. Kinuha ng pusa ang isda nang bigla. The plants grew (became bigger by) five inches. the tuition fees were already expensive. The cat suddenly took the fish. Nahuhulaan ni Jay ang oras nang hindi tumitingin sa relo. mahal na ang matrikula. (Clauses introduced by nang + hindi always have present and past verbal predicates. `swiftly. Natulog siya nang hindi kumain ng hapunan. they lived in a hotel. Nang nag-aaral siya sa UCLA. the English equivalent has `without’ + `having’ + a past participle). Lumaki ang mga halaman nang limang pulgada. We’ll go out of the building one by one. Paalis na ang mga bisita nang dumating kami. the English equivalent has `without’ plus the `-ing’ form of a verb.. Nagtapos sila ng pag-aaral nila nang walang kahirap-hirap. as coordinating conjunction plus one of the negators hindi (di) or wala are equivalent to certain uses of `without’ in English. He slept without having eaten dinner. Umiyak si Janet nang ibalita ko sa kanya ang tungkol sa aksidente.

`nang mga…’. nang makalampas ng ala una . nang alas otso . The woman ran and ran when she got down from the jeep.’.at 8:00 o’clock nang ika-5 / a 5 ng Mayo . Phrases in which nang is followed by buong (buo `whole’) are equivalent to English time phrases that begin with `all’: e. Kami ang tinawagan nang tinawagan ng mga magulang mo. We’re the ones whom your parents called and called.’ `continually. ) often. g) in intensive [frequent or prolonged action] verbal construction (may also be translated by an English construction of the shape of `keep ___ing. nang buong umaga (all 40 . f). paminsanminsan (occasionally). i) in some clauses and phrases like: `(mag)buhat / (mag)mula nang. ) four times. those consisting of nang + a date are translated by `on’ in English. a cardinal number + linker + beses or ulit (times). `nang kaunti’. a frequentative numeral (cardinal number + beses/ulit).after 1:00 o’clock pasado 3. Pumunta si Pamela sa gym nang ) paminsan-minsan. Naghihiyaw nang naghihiway ang bata. / Naghihiyaw ang bata. h) before frequency adverbs: madalas (often).. ) tatlong beses/ulit.’ `repeatedly.’ or by a verb followed by an expression such as `a lot. Phrases consisting of nang makalampas ng or nang pasado + an expression of clock time are translated by `after’ in English. etc). Pamela went to the gym ) occasionally. 1. ) thrice. in repetitive verbal construction to (similar to the English construction in which two occurrences of a verb are linked by `and’). The child screams and screams (loudly). Hiyaw nang hiyaw ang bata.g. `nang makalampas ng’ or ‘nang pasado’.on the 5th of May 2. minsan-minsan (sometimes). ) madalas. Phrases consisting of nang + an expression of clock time are translated by `at’ in English. ) minsan-minsan. The child kept on screaming (loudly). ) sometimes. Tumakbo nang tumakbo ang babae nang bumaba siya sa dyip. ) makaapat (na beses/ulit).They finished their studies without having any difficulty.’ `nang (buong)…’.

nang buong magdamag (all night – from sunset to sunrise). nang buong linggo (all week). he has wanted to become a soldier. nang buong taon (all year). He is working day and night in order that he might (be able) to finish his studies. ayaw na niyang mag-aral. Nagtatrabaho siya araw at gabi nang makatapos sa kanyang pag-aaral. (Mag)buhat nang bata pa si Dindo. ) nang (buong) magdamag. Medyo mahal ) ang mga paninda ninyo. (Mag)mula Since Dindo was young. Mag)buhat nang umalis ka. Bakit ) medyo pikon ka ngayon? ) pikon ka nang kaunti ngayon? Why are you somewhat oversensitive (easily angered by jokes) today? 6. Mahal nang kaunti ) Your goods (things that you sell) are rather expensive. Nagtrabaho siya ) nang buong umaga. ) (buong) magdamag. nang buong maghapon (all day – from sunrise to sunset). Nagsasanay palagi si Mark nang makakuha siya ng gantimpala. 41 . A moderate degree of the quality expressed by an adjective (equivalent to English `rather’ or `somewhat’ + adjective) may be indicated by preceding the adjective with medyo. Nagtrabaho siya He worked all night. He worked all morning. or by following the adjective with the phrase nang kaunti. Medyo takot ) ang mga bata.morning). In `purpose clauses’ equivalent to English `in order that’. (Mga)mula Since you left. Takot nang kaunti ) The children are somewhat afraid. ) buong umaga. Clauses introduced by (mag)buhat nang and (mag)mula nang are equivalent to English time clauses introduced by `since’. `so that’. 4. 5. gusto na niyang maging sundalo. he doesn’t want to study anymore.

Sa sinapupunan ni Konde Adolfo Aking natatanaw si laurang sinta ko! .R. .F.F. lubhang mahiwaga ang palad ng tao Buhol ng tadhanang walang makakalag na kahit na sino. Florante at Laura 2) Metapora. atb. Balagtas. Sa ngalan ng Hari ay isinambulat Gayong ordeng mula sa dibdib ng sukab. . kawangis. Florante at Laura 5) Pangitain. . Balagtas. Alejandro. “Ang Palad ng Tao” 3) Metonomiya. katoto. Ang metonomiya ay paggamit ng isang salitang pinapalitan ng iba na ipinahihiawatig ng una. Ang taguri ay patalinghagang pagtukoy sa isang tao upang ipahiwatig ang katangian nito.F.Mark is always practicing so that he might (be able) to get a prize. Mga Talinghaga Narito ang mga halinbawa ng iba’t ibang uting ng talinghaga (Dillague: 2005): 1) Simili. D. Daho’y nalalanta munting di madilig Ikinaluluoy ang sandaling init. tulad. gaya. Ang metapora ay pahiwatog na paghahambing sa dalawang bagay na magkaiba ng uri. SEMANTIKA Pag-aaral ito ng katangian. 42 . o palatandaang nakikita sa isip. ngunit ang ginagamit ay bahagi sa halip ng kabuuan o kaya’y ang kabuuan sa halip na bahagi. Para ng halamang lumaki sa tubig. Ang pangitain ay mga larawan. At ang baling bibig na binubukalan Ng sabing magaling at katotohanan. . Florante at Laura 4) Sinekdoke. Ang sinekdoke ay isang uri ng metonomiya. Talaga. kayarian at lalo na ng pagbabagu-bago ng mga kahulugan ng mga salita. Agad binibiyak at sinisikangan Ng kalis ng lalong dusting kamatayan. Gayon din ang pusong sa tuwa’y maniig. Balagtas. Ang simili ay tahasang paghahambing ng dalawang bagay na magkaiba ng uri. Balagtas.F. Florante at Laura 6) Taguri. imahen. Ginagamitan ito ng mga salitang para.

F. . Balagtas. Tumiim na sinta’y kung aking pawiin Pawiin ko’y tantong kamatayan na rin. Bininit sa busog ang nakakatulad Ng tulin n gaming daong sa paglayag. Florante at Laura 8) Paggamit ng a. Isang labis na pagpapahayag ngunit may kabuluhan at walang hangaring manlinlang.F. Florante at Laura e. Ang buhay kong ingat lalong magtatagal. Florante at Laura d. Balagtas. Balagtas. Apostrophe o panawagan Sa sinapupunan ng Konde Adolfo’y Aking natatanaw sa Laurang sinta ko. 43 .Palaisipan/Karunungang-bayan c. . Pandamdam na pananalita O taksil na pita sa yama’t mataas! O hangad sa puring hanging lumilipas! Kayo ang dahilan ng kasama’ng lahat.F. “Bulaklak ng Lahing Kalinis-linisan” 7) Iperbole. Balagtas.Jose de la Cruz (Huseng Sisiw) 9) Aliterasyon. Pag-uulit sa isang salita upang magkabisa gaya ng alingawngaw Matay ko man yatang pigili’t pigilin Pigilin ang sintang sa puso.F. Pabaligtad na ayos ng pangungusap Sa pagkagapos ko’y gunigunihin Malamig nang bangkay akong nahihimbing. . tumiim. . de Jesus. .Bulaklak poi to ng lupang Tagalog Kapatak ng luhang pangala’y kampupot.Jose C. At niring nasapit na kahabag-habag. . Florante at Laura b. Oxymoron o pinagsamang magkasalungat na pananalita Kung babayaan mong ako ay mabuhay Yaong kamatayan dagli kong kakamtan. Kamataya’y nahan ang dating bangis mo Nang din a damdamin ang hirap na ito. . Datapwa’t pag ako’y minsanang pinatay. Ang aliterasyon pag-uulit-ulit ng tunog ng isang katinig na ginagamit sa magkakakalapit na salita o pantig.

madalas na sinasabi (favorite expression.taong nagbabait-baitan (opportunist) . Katindig. laborer) .maramdamin (oversensitive person) .naghihingalo (between life and death) .mahirap (poor. Dalawa ang uri nito: a. ang tao. topic) .D. T. alilang-kanin 3. bukambibig 13. away (chaos.taos-puso. bugtong na anak . Agoncillo.T. Ngunit pagdilim na’t ang gabi’y masungit Ano’t ang simbahan ay lumalangitngit? . Collantes. A.hindi totoong balita (rumor) . manggagawa (farmer.matulungin (helpful) . . Ang asonansiya ay pag-uulit ng tunog ng isang patinig sa halip na katinig. bukal sa loob 12. bantay-salakay 10. taksil sa likuran (double-faced person) .magsasaka. Ang Lumang Simbahan MGA SAWIKAIN 1. basag-ulo 11. fight) . balat-sibuyas 7. pagkain lang (helper with no income) . . Sa Dalampasigan 10) Asonansiya. Pahiwatig na onomatopeya Ang suot ay puti’y may apy sa bibig Sa buong magdamag ay di matahimik. Ang Agos b. balitang-kutsero 9.nag-iisang anak (the only child) 44 . balat-kalabaw 6. tapat (sincere person) . May mga m ayaman na dapat umiyak At may dukha namang magalak ang dapat. shameless person) . Ang Buhay ng Tao 11) Onomatopeya.Jose G. indigent) . bukas ang palad 14. Kung araw. anak-dalita 5. Ang onomatopeya ay pagkakahawig ng tunog ng salita at ng diwa nito. . anak-pawis 4.gulo. agaw-buhay 2. Ngunit ang hiwagang di-sukat malirip Kung bakit sa gabi lamang mamamasaid. Mamaril.F.Sa sinayaw-sayaw at hinalik-halik sa aking paanan Titik kang masigla ng lumang talindaw. balik-harap 8. May mangmang na laging ang mata ay dilat At mayro’ng marunong na lagi nang bulag.hindi tinatablan ng hiya (insensitive.utusang walang sweldo. Tuwirang onomatopeya Ikaw’y iniluwal ng baha sa bundok Hahala-halakhak at susutsut-sutsot. kahit magsaliksik Ang matandang ito’y hindi raw masilip.mabuti sa harapan. Ang buhay ng tao at sa taong palad Nasa ginagawa ang halaga’t bigat.

kapilas ng puso/dibdib . busabos (bum. hardworking) 62.tandaan (to remember something forever) 31.maraming pera (rich) 60. mahapdi ang bituka . buto't balat .ina (mother) 29.babaeng may mahalay na hanapbuhay (prostitute) 33. maaliwalas ang mukha . makalaglag-matsing .masayahin (joyful person) 40.15. makati ang dila .mandurukot (a snatcher. di kakain (hand-to-mouth existence) 28.panaginip (dream) 17.iyakin (one who cries easily) 43. penniless ) 18. isulat sa tubig .kalimutan (to forget about it forever) 30.pangit ang disposisyon (in bad mood) 56. magdilang anghel . bungang-araw .mabunganga ( nagger. makati ang paa .sakit sa balat (prickly heat) 16.taong simangot (person with sullen look) 47. mahaba ang buntot . kusang palo . mahangin ang ulo . mabigat ang loob . haligi ng tahanan . mahabang dulang .masama ang ugali (bad character) 57.mayabang (boastful) 53. ginintuang puso . dalawa ang bibig .sa isang iglap.tamad magtrabaho (lazy) 44. di makabasag-pinggan .maraming tao (overcrowded place) 24.salbahe (evil person) 58.di makagiliwan (a person with whom one could not get along) 45. instant) 35.laging nasusunod ang gusto (spoiled brat) 51. ilaw ng tahanan .mahinhin (very modest person) 23.takot (worry.magandang kalooban (kind-hearted) 25. madilim ang mukha . daga sa dibdib .talkative) 21. lumagay sa tahimik . di mahulugang-karayom . mabigat ang kamay .madaling manakit (one who easily hits another person) 48.yumabang (someone who became arrogant) 39. bungang-tulog . mainit ang ulo . kumukulo ang dugo . itaga sa bato . fear) 20. mabilis ang kamay .magkatotoo sana (to wish that what’s been said will come true) 49. kabiyak ng dibdib .asawa (spouse) 32.nagagalit (furious) 36.walang pera (poor. kalapating mababa ang lipad .kasalan (wedding) 52. kisap-mata .balik-harap (deceptive person) 22.asawa (spouse) 34. makapal ang bulsa .ama (father) 26. maanghang ang dila . lumaki ang ulo . dalawa ang mukha . butas ang bulsa . mababaw ang luha . vagabond) 27. maitim ang dugo . makapal ang mukha .madaldal (talkative) 63.taong di gagawa.walang-hiya (shameless) 61.nagugutom (hungry) 54. magaan ang kamay . magsunog ng kilay .lagalag. makapal ang palad . mahina ang loob . isang kahig.bastos magsalita (vulgar person) 41.sariling sipag (initiative) 37.nakakaakit (enchanting look) 59. maitim ang budhi .mag-asawa (to get married) 38.mag-aral ng husto (to study diligently) 50.payat na payat (very skinny) 19.duwag (coward) 55. isang tuka . mababa ang loob .mahilig sa gala (one who is fond of going places) 45 . hampas-lupa . pickpocket) 46.masipag (industrious.maawain (compassionate) 42. sandali (in a flash.

stupid) 72. manipis ang mukha . malikot ang kamay .anak sa labas (child out of wedlock) 106. pag-iisang dibdib .nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 94. namuti ang mata . makuskos-balungos .mapagmataas (snobbish person) 82.pansamantalang kasali (temporarily included in a game or work) 108.paglubog ng araw (twilight) 98.nainip sa kahihintay (impatient of waiting) 96. malakas ang loob .ayaw makinig sa utos o pangaral (stubborn) 83.hindi pangmatagalan (not lasting. arrogant) 75.mahusay mangusap. mapurol ang utak . malawak ang isip . matalas ang tainga .sinungaling (a liar) 112. may ipot sa ulo .nakikitira (someone who is privileged to lodge/board for free) 111. may likas na talino (a wealthy person. sampid-bakod . makitid ang isip .mayabang (snobbish. a talented person) 88. masama ang loob .patay na (one who just died) 101.taong pinagtaksilan ng asawa (person cheated by his/her spouse) 86. pulot-gata . always complaining) 66.64.bobo (dumb.madaling umunawa (broad-minded) 69.nagdaramdam (one with ill-feelings against someone) 74.mayaman.mahinang umunawa (narrow-minded) 65.may magandang kinabukasan (one with bright future) 87. saling-pusa . nakapinid ang tainga . malamig ang ulo .matakaw (glutton) 102. mataas ang lipad . nagbukas ng dibdib .matapang (strong-willed. matigas ang leeg . sampay-bakod . show-off) 97.nagtatrabaho ng higit sa kinakailangan (one who works hard) 89.madaling makakita (sharp-eyed) 77. matigas ang katawan .nagbibigay ng problema (troublesome) 107.masakit mangusap (one who talks offensively) 76. daring) 67. matalas ang ulo.mareklamo (hard to please.pagtatalik ng bagong kasal (honeymoon) 104. stingy) 73. sariling pugad . panis ang laway .maganda ang sariling disposisyon (in good mood) 68.mabagal kumilos (sluggish) 103. pantay ang mga paa .kumukuha ng hindi kanya (one who steals things) 70.kuripot (miser. nakahiga sa salapi . matigas ang buto . pagkagat ng dilim . sakit ng ulo .taong nagpapanggap (pretentious person) 110.sariling tahanan (one’s own home) 46 . matalas ang dila . maputi ang tainga .mayaman (rich) 93. may sinasabi .mahiyain (shy) 71.kasal (wedding) 99.madaling makarinig (one who easily hears the news) 78.tamad (lazy person) 81. samaing-palad .hindi marunong magpatawad (unforgiving) 105. matigas ang ulo .taong hindi palakibo (a very quiet person) 100. bolero (a fast talker) 84. patay-gutom .matalino (intelligent) 79. may magandang hinaharap . matalas ang mata . patay-patay . nagpupusa .nagtapat na nais pakasalan ang nobya ( a man who proposes) 91.malas na tao (unlucky person) 109. ningas-kugon .nagsasabi ng mga kuwento ukol sa isang tao (telling on somebody) 92. nagbabatak ng buto . namamangka sa dalawang ilog .malakas (strong person) 80.nakapanghuhula (one who could foretell an event) 85. utak .walang trabaho (someone who is jobless) 90.salawahan (a person who is unfaithful) 95. matamis ang dila . putok sa buho . nagbibilang ng poste . may krus ang dila . pusong-bakal . sanga-sangang dila .

Forthrightness creates lasting friendships. may nilaga. God proposes and man disposes. tulak ng bibig . Pag may tiyaga. utak-biya . nasa tao ang gawa. pag dinaan sa tiyaga.walang kamatayan (immortal. Ang masama sa iyo.113. 9. 4. 1. 47 . 11. Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluwat. utang na loob . Treat others as you want to be treated. Walang tutong sa taong nagugutom. while others are based on implied meanings or corresponding English versions). Things will not happen if they are not meant to be. damdam ng buong katawan.walang halaga (unimportant. takaw-tulog .paglubog ng araw (twilight) 116. There is no difficult undertaking if done patiently. walang-hanggan . Time is gold. Ang sakit ng kalingkingan. talusaling .nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 114. tatlo ang mata .mahilig matulog (lazy person who always wants to stay in bed) 115. 7. Walang mahirap na gawa. mahina ang ulo (stupid. To one who listens and understands. Bawasan ang salita. Ang panahon ay samantalahin sapagka’t ginto ang kahambing. Nasa Diyos ang awa. taingang kawali . tawang-aso .pasasalamat (debt of gratitude) 123. dagdagan ang gawa.manipis ang balat (very sensitive person) 117. one explanation is enough.maraming nakikita. Talk less. mapaghanap ng mali (fault-finder) 119. hindi tunay sa loob (insincere words) 121. 2.salita lamang.bobo. sukat ang isang salita. 8. Any food tastes good to a hungry person. 5. 10. huwag mong gawin sa kapwa mo.madaling magbago (person who easily changes) 118. forever) 124. walang-kuwenta . 3. takipsilim . talusira .walang habag.nangmamaliit (person who sneers) 120. useless) 125. Pag di ukol. The pain in the little finger can be felt by the whole body. act more. di bubukol. Sa marunong umunawa. brainless) 122. walang-puso . 6. Patience will yield results. malupit (heartless) MGA SALAWIKAIN (Note: Literal English translations are rendered for some.

12. Ang kapalaran ko di ko man hanapin, dudulog, lalapit kung talagang akin. My fate will come to me even without searching for it. 13. Ang kabutihan ng ugali ay lalong higit sa salapi. A good character is better than money. 14. Pahiran mo muna ang sariling mantsa, bago mo punahin ang uling ng iba. Before you crticize others, make sure you do not have the same faults. 15. Mas masakit ang sugat na katha ng dila. Unkind words can hurt more than physical pain. 16. Hinuhuli ang isda sa bunganga; ang tao, sa salita. A fish is caught by the mouth; a person by what he says. 17. Ang tapat na kaibigan ay higit pa sa kayamanan. A faithful friend is more valuable than material riches. 18. Pag wala ang pusa, piyesta ang mga daga. When the cat is away, the mice celebrate. 19. Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, di makararating sa paroroonan. One who does not look back at where he came from, will not reach his destination. 20. Magsisi ka man at huli, wala nang mangyayari. Don’t cry over spilt milk. 21. Kapag may isinuksok, may madudukot. When you save, you will have something when you need it. 22. Kung ano ang puno ay siyang bunga. A tree will bear its own fruits. 23. Aanhin pa ang damo kung patay na ang kabayo? What is the use of the grass if the horse is already dead? 24. Madaling tuwirin ang kawayan pag mura pa at di magulang. It’s easier to straighten a young bamboo plant than a mature one. 25. Sa isang pintong masarhan ay sampu ang mabubuksan. For every door that closes, ten more will open. 26. Di man magmana ng salapi, magmana man lang ng mabuting ugali. One need not inherit wealth provided he inherits good manners. 27. Magbiro ka na sa lasing, huwag lamang sa bagong gising. You may pester a drunken person, but not one who just woke up. 28. Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa. A man that talks too much accomplishes little.

48

29. Kung sino ang pumutak ay siyang nanganak. He who cackled is the guilty party. 30. Tulak ng bibig, kabig ng dibdib. The mouth speaks the opposite of what the heart feels. 31. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. A broom is sturdy because its strands are tightly bound. 32. Ang tunay na kaibigan ay nakikita sa kagipitan. A friend in need is a friend indeed. 33. Kung may itinatanim, may aanihin. If you plant (a seed) and nurture it, you’ll reap the harvest in the future. 34. Huli man daw at magaling ay naihahabol din. It is never too late to offer anything that is good. 35. Ang taong nagigipit, sa patalim kumakapit. A desperate person will hold on to a knife’s edge. 36. Ang kalusugan ay kayamanan. Health is wealth. 37. Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo. A person who is outwardly calm has anger raging inside. 38. Ang mabigat ay gumagaan kung pinagtutulungan. A heavy burden is lightened if everyone helps. 39. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga. Spend lavishly and you end up with nothing. 40. Ang buhay ay parang gulong, minsan nasa ibabaw, minsan nasa ilalim. Life is like a wheel, it has its ups and downs. 41. Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, daig pa ang malansang isda. He who does not love his own language is worse than a smelly fish. 42. Ang umaayaw ay di nagwawagi, ang nagwawagi ay di umaayaw. A quitter never wins, a winner never quits. 43. Pulutin ang mabuti, ang masama ay iwaksi. Emulate what is good, discard what is bad. 44. Ang taong maganda ang asal, minamahal ng kasamahan. A kind and good-mannered person is well-loved by those around him. 45. Ang taong mapagtanong ay madaling dumunong. A person who asks, learns more quickly. 46. Ang pili ng pili, natatapat sa bungi. One who is choosy could end up picking the worst. 47. Ano man ang gawa at dali-dali ay hindi iigi ang pagkakayari.

49

Haste makes waste. 48. Mainam na ang pipit na nasa kamay kaysa lawing lumilipad. A bird in a hand is worth two in a bush. 49. Mas malakas ang bulong sa sigaw. A soft gentle request has more power than a loud command. 50. Aanhin mo ang palasyo, kung ang nakatira ay kuwago. Mabuti pa ang bahay kubo, ang nakatira ay tao. The house does not make a man. Even a palace is nothing if those who live in it don’t have etiquette. 51. Lalong gaganda ang kinabukasan kung tayo ay may pinag-aralan.ves a better future Education gives a better fture. 52. Pagkapawi ng ulap, lumilitaw ang liwanag. Behind the cloud is a silver lining. 53. Ang pag-aasawa ay hindi biro, di tulad ng kaning iluluwa kung mapaso. Marriage isn’t a joke. It isn’t like food that you can spit out when it’s too hot to chew. 54. Walang manloloko kung walang magpapaloko. There will be no cheater if no one allows himself to be cheated. 55. Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot. Try to make ends meet. 56. May tainga ang lupa, may pakpak ang balita. The earth has ears, news has wings. 57. Kung ano ang tugtog ay siyang sayaw. Dance with the music. 58. Huwag kang magtiwala sa di mo kakilala. Never trust a stranger. 59. Ang taong walang pilak ay parang ibong walang pakpak. A person who has no money is like a bird without wings. 60. Walang matigas na tinapay sa mainit na kape. No bread is too hard for hot coffee.
[*Source: Atilio V. Alicio. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla, California, 2007]

~ END OF NOTES ~

50

: New York. [2009]. Investigating Language: Central Problems in Linguistics. Victoria. Lynne T. Peter [2003]. Filipino Basic Course Notes [1997]. Atilio V.UCSD Bookstore: La Jolla. Nora M. [2001]. Teresita V. Malaysia. & F. Hartmann. Weed [1995]. C. University of Malaya Press: Kuala Lumpur. Ronald [1993]. Grover [2000]. Elgin. Imprints . Language. Atilio V. Alfonso O. [1992].: Malden. Diaz-Rico. Thomson & Heinle: United States of America. Hudson. Massachusetts. Stork [1976]. K. Victoria (Editor) [2000]. Modern Tagalog. Fromkin. Inc. Makabagong Balarilang Filipino. University of California Press: Berkely & Los Angeles. & Kathryn Z. What is Linguistics? Prentice-Hall. Inc. New Jersey. Blackwell 51 . Suzette Haden [1979]. R. Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla. California. Fromkin. Hawaii. Crystal. Advanced Filipino for Filipino Speakers (Reader). et al. Schachter. Halsted Press Book: United Kingdom. R. University of Hawaii Press: Honolulu. Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory. A Glossary of Sociolinguistics. Allyn & Bacon: Massachusetts. Phoenix Publishing House. Atilio V. Blackwell Publishers. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Massachusetts. Blackwell Publishers. Dictionary of Language and Languages. Tagalog Reference Grammar.* TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA * R E F E R E N C ES Alicio. Dictionary of Language and Linguistics. Philippines. Essential Introductory Linguistics. Ikaapat na Taon. Robert Rodman. Rex Bookstore: Manila. Spanish. Sandigan. Tiango [Binagong Edisyon 2003]. Cena [1990]. Dillague. Otanes [1972]. Penguin Books: England. Oxford University Press Inc.: Malden. California. Inc. Inc. Alicio. An Introduction to Language. Ramos. Bahasa Melayu. California.: Quezon City. David. & Resty M. [Ikatlong Edisyon 2005]. Philippines. California. The Crosscultural. [2007]. & Nina Hyams [2003]. Filipino. and Academic Development Handbook: A Complete K-12 Reference Guide. & Norma G. Defense Language Institute Foreign Language Center: Presidio of Monterey. Alicio. Santiago. Paul & Fe T. Language Phrases in English. Wardhaugh. Trudgill.

talaga d. isayaw a. kainan b. umulan a. ganda a. 1. palad b. singyaman d. puno c. 13. niya c. alaala c. singbait c. Ang mga paningit ay nagsisilbing pampahaba ng mga pangungusap. 16. nipalitan d. 12. Website: "http://en. kumpol b. ikaw d. dinuguan d. 4. bulag b. busog b. akin a. 19. alinman a. matatalino d. binalot c. masisipag c. 18. diwata b. sinayaw b. singhaba b. prito c.wikipedia. kontra d. 52 . kumulog d. lahi d. binili a.Publishers: United Kingdom. lutuan d. 9. kayo a. kamay c. busog d. bulaklak b. buwig a. hinog c. pagtuturo a. paa a. bingi d. balimbing d. sinuman b. 10. 1. 15. nilipatan c. 5. paruparo d. malalaki a. totoo b. 6. sumayaw c. sayawin d. sing-ikli a.wikipedia.org/wiki/Languages_of_the_Philippines" Website: "http://en. 17. pagbasa c. ubas b. sentro a. kuko d. 20. laruan a. 2. 14. 8. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. 11. a. binasa d. bait c. inuman c. ka b. ganda a. simple b. anuman d. tayo c. nilapitan a. Naminsala na naman ng mga panamin ang malakas na bagyo. kanila d. Ibigay ang salitang-ugat ng salitang nasalungguhitan. pilay c. siyanga a. saging a. tulugan c.org/wiki/Tagalog_language" MGA PAGSASANAY A. bumaha b. 3. 2. 7. payat b. mamamayan B. pipi b. binigay b. lumindol c. kaklase a. sibuyas c. nilapatan b. pag-asa d. siguro c. iyo b.

17. di ba? 22. Lubhang taimtim sa loob ng binata ang panunuyo sa dalaga. May ubo ikaw? _______ 2. (T)ama o (M)ali? _______ 1. Wala silang ginawa kundi mamasyal sa iba’t ibang pook. Ang opisina nila ang naatasang mamahagi ng mga pagkain at damit. 24. Naglabas ng isang magandang artikulo ang manunulat ng paaralan.3. Ano nga ba ang mas mahalaga: kalusugan o karunungan? 15. C. 11. 19. Ang batang nanalo sa paligsahan ay tumanggap ng gantimpala. 12. Hindi sila nagkakalayo sa kilos. Nangangawit ba ang kamay mo sa pagsusulat araw-araw? 25. 6. Paano mo hihikayatin ang mamimili upang gamitin ang iyong produkto? 10. 13. 20. Padabog na tumindig si Gng. 14. 7. Maka-Pilipinong mamamayan si Mang Carding. Lahat halos ng tao ay nakararanas ng kahirapan. Morris at nakapamaywang. Salungguhitan ang lahat ng panghalip sa buong sanaysay. 4. Mayroon bang aalis kanina? _______ 5. 9. 21. 8. Narito ako’t nananahanan sa isang maikling panahon. Ito raw ang dapat paniwalaan dahil ito ang tama. Binigay ba ni Jerry ang regalo? _______ 3. Ang lalaking napupusuan niya ay masalapi pala. Wala ba pasok samakalawa? 53 . Kapansin-pansin ang kanyang pananabik na makita muli ang kapatid niya. Matutulungan kaya sila ng pamahalaan sa kanilang problema? 23. Marami ang mga relikya noong pananakop ng mga Kastila. Kahanga-hanga ang tribung naninirahan sa bundok na iyon. pananamit at iba pang bagay. Maraming nanghihinayang sa kanyang maagang pagpanaw. Nakanino ang payong itim? _______ 4. 5. Kilala mo ba ang namimintanang taong iyon? 18. 16. Malinis at maganda ang kapaligiran sa Monterey.

_______ 21. Ano ang mga iyon? Palagay ko. _______ 48. sina Charles ito. Kasama na ba ninyo si tatay? _______ 19. Malaki sa akin ang pantalon na ito. Mabango na bulaklak iyan. Nasa ibabaw ng mesa ang dilaw bulaklak. Ilan kapatid mayroon ka? _______ 20. di ba? _______ 45. Maalat nga ang prito isda. Kumusta ka po? _______ 7. Maingay ba ang itong mga bata? _______ 44. Anong laman ng kahon na iyan? _______ 43. Mabango ang pabango. Wala rin kami klase ngayon. _______ 29. Disyembre ang paborito kong buwan. May nobyo nga si Liza. _______ 39. Magkaklase ba sina Jay. _______ 16. _______ 18. _______ 47. Kanino salamin ito? _______ 24. Mayroong bang mga bulaklak sa paso? _______ 9. Rey at Pearl? _______ 15. Riyan nakatira si Carmen. Doktor itong kapatid niya. _______ 35. Mahirap ang buhay. diyan na kayo. Malilinis ang daliri ng bata. May maraming kendi sa kahon. Mabaho ang basura? _______ 41. _______ 17. Susulat siya sa iyo kamakalawa. Sa mesa mayroong mansanas. ibon iyon. _______ 40. _______ 14. Matatamis ang mga iyon. _______ 25. _______ 12. Si Angelo ang presidente ng samahan. _______ 11. Hulyo ang pangpitong buwan ng taon. _______ 46. _______ 23. _______ 34. Mayroon ng ngipin ang sanggol. Wala ba tayo pahinga mamaya? _______ 27. Tess._______ 6. Mga may langaw sa mesa. Ikaw po ba ang guro namin? 54 . Pupunta kami sa isang malaking salo-salo. Mayroon nang klase sila samakalawa. _______ 10. Sabado ba sa dadating na araw? _______ 33. _______ 28. _______ 13. Nasaan siya pupunta? _______ 8. _______ 30. _______ 42. Mayroon ka pang pagkakataon maganda. Mayroong ibon sa puno. _______ 31. _______ 26. _______ 36. Sige. Maganda sa kalusugan ang paglakad. _______ 37. _______ 38. Linggo ang unang araw ng linggo. ang kaklase ko. _______ 32. ano? _______ 22. Nasa ikalawa hanay si Menchie.

(Kumain. (Mayroon. 12. Hahanapin) pa nila ang nawawalang hikaw. Kinain) si Hazel ng masarap na pagkain sa handaan. (Pumasok. Ano? Mayroon (ka. 6. Amanda. 35. (Kay. (Tinawag. Ano po ba ang pangalan (ninyo. 55 . 23. 8. 11. mamayang) umaga. Kailangan mong (hihintayin. naghanda) ng isusuot ng kapatid mo? 32. 28. Nagtanong) sila sa mamang naglalakad. Nagpasok) pa rin si Rudy kahit huli na siya sa klase. magluluto). Pang-ilan pala si Melissa sa (mag-anak._______ 49. hintayin) sina Mara sa University Avenue. po pa). (Binabasa. Nagbabasa) si Vicky ng diyaryo tuwing umaga. Anong mga prutas (ng. Inalis) namin ang mga basag na bote sa sahig. 5. Salubungin) mo sila sa tapat ng Mall. Bukas ng gabi pa nga raw sila (luluto. Aling puno ang mas (mataas. Masisipag) din ang aking pinsang taga-Sacramento. lutuin)? 7. (Nagkuwento. matangkad)? 27. sumakay) siya sa eroplano. Puwede bang kayo na lang ang (magluto. Tumawag) niya ang kanyang kaibigan kanina. 36. kamag-anak) niya? 24. Nagpapatay) ba sila ng manok sa palengke? 34. Iniuuwi) ang kuya namin sa probinsya kamakalawa. 15. Mga turista raw ang dumating (kaninang. (Saan. bilhin) ni Ernie ang magasing ito. (Humanap. 26. di ba? 13. Nag-alis) ni Nena ang tsinelas niya bago umakyat sa poste. ibinayad) mo sa upa ng bahay? 4. Bumababa) sila ng mabigat na kama tuwing hapon. 19. Luisa. hatiin) ninyo ang keyk na iyan? 21. mayroon (pa po. 16. _______ 50. (Nagbababa. (Nag-alis. (Tinanong. ano uli ang (kukuhanin. (Aalisin. Nasaan) matutulog ang pulubing iyon? 30. Kailan ka (humanda. ang) dapat nating kainin araw-araw? 14. Dapat (bumili. (may. Magkaibigan ba kayo nina Miko? D. (Pinapatay. Sumuka si Lota nang (nagsakay. di ba? 33. 3. Sa) Sarah nga ang damit na iyon. Maaari bang (maghati. 2. (Bumalik. mo)? 9. Ang pagong mabagal ay natalo. 31. Aalis (na po. (Masipag. Ibigay ang tamang sagot. kukunin) mo sa ilalim ng mesa? 17. mayroon) ka bang pupuntahan bukas ng tanghali? 29. (Salubong. 10. 1. ikaw) pang gustong inumin? 25. po na) kami. 18. (Umuwi. 22. Opo. 20. Magkano ang (binayad. Mayroong) pang sasabihin sa kanya si Philip. Magkuwento) siya tungkol sa buhay niya sa Pilipinas. Ibinalik) nila ang napulot na singsing sa bangketa.

15. 40. masarap a. (Naglalaro. maglaro c. 16. maulop c. sampu c. Pilipino b. pinto a. 45. Kastila c. tanungin c. magbisita a. kagabi d. bumasa c. 50. kumain a. 38. Nagluto) na naman si Sheryl ng paborito niyang pagkain. (Mayroong. nila d. 12. nagtayo) ng samahan ng mga estudyante? 41. 11. tauhan b. 9. lutuin a. 44. lingguhan d. mahal c. Pagluluto) ang hilig ni Mia. bata a. 13. bibili a. Ilalagay) ni Monica ang tuyong dahon sa basurahan. bukas b. kahapon a. Nilalaro) ng nanay ang kanilang bunsong anak. Umawit) nina Myra at Jeremy ang `Dahil sa Iyo’. arawan c. sila c. Kailangan (ng. dalawa d. 48. Ang tatay ang (tumira. Roxas c. Nagtapon) ng ale ang lumang telebisyon nila. Mayroon) salu-salo ngayon sa bahay nina Alyssa. Recto a. 6. pangatlo b. magtrabaho d. 1. Si Alex ang (dinala. magbiyahe b. (Maglalagay. Hapon d. aalis b. Rizal a. 3. 17. bintana b. mayaman b. Bisaya c. laruin b. mauhaw b. nagtira) ng isdang bangus sa mesa. mahangin a. kanluran c. 4. (Magsalita. siya a. timog d. mag-iisda c. nilaga a. ng) ito. 43. 5. 10. sumulat b.37. 2. Balagtas c. buwanan a. malasa b. Mabini d. sahig d. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. 46. (Pagluto. (Inawit. mamamalengke d. 47. Quezon b. hinihingi) ng tulong sa iyo? E. 42. kanina c. Si Danny ba ang (tumayo. (Niluto. 14. 7. a. sasayaw d. 8. mangingisda a. maulan d. Aguinaldo d. malansa a. payat b. ka b. Gustung-gusto ni Julius ang lugar (na. kinain d. mapanghi d. mapakla d. mabango c. lima a. manunulat b. silangan b. ganda d. 49. (Itinapon. maasim c. 18. Nagsalita) si Grace sa harap ng mga kaklase niya. umakyat d. 39. Bonifacio b. bakuran c. nang) magpahinga ang pasyente. Bakit siya (humihingi. nagdala) ng ibang pagkain noong Biyernes. sipain 56 .

44. tag-ulan c. kayo b. kape c. gulay d. kailangan b. natulog a. roon b. talong b. bigas d. nina d. tsokolate d. dito c. labinpito d. kay c. 23. 22. upuan b. simbahan c. larawan d. binili c. nagtutulog d. siya b. bisita a. puti c. mo d. karne b. 57 . inamin c. magaan a. saan a. laruan d. 42. kina b. sa a. ka a. ng b. ko c. umamin c. niya a. sana c. isda c. kaibigan b. 43. ibili b. San Juan b. 34. a. Las Piñas d. nasa b. kamakalawa d. ako c. malambot b. nasaan c. pulis a. umaamin d. 28. pula d. kanya d. labinsiyam b. berde a. 25. ibalita d. 26. serbesa b. balitaan a. 40 41. 36. kusinero d. mahina d. 35. kanila c. palay c. bibilhin d. Ibigay ang wastong pandiwa. ibabalita b. sayawan a. kanin a. taga-saan d. taglamig a. Bataan c. kanina b. 24. aiskrim a. magutom c. ninyo d. dapat a. mangga c. 29. a. 30. maaari d. hindi b. ni c.19. amin a. matutulog c. tag-init b. labingwalo F. papel d. 37. aamin b. huwag a. atin b. mamaya c. tagsibol d. doon a. 33. 45. labintatlo a. kagabi a. ibinalita c. aklatan a. guro c. 38. 27. kulang d. paliparan b. bilhin a. inuman b. binyagan c. lapis c. natutulog b. itim b. gatas a. 31. ubas a. 39. noon d. karne b. nang 21. 32. 20. sina d. Makati a. pakwan d. bawal c.

13. Nag-uuwi) siya sa probinsiya tuwing Pasko. Sardinas ang gusto kong (bukas). 18. 15. 16. 5. 6. 3. Gusto kong (dilig) ang mga halaman tuwing hapon. Ayaw niyang (tumayo. (Umuuwi. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwa. 14. (Basa) ka ng leksyon mo para bukas. Ilang taon kayo (tumira. Mag-uuwi) ang nanay ng mga prutas galing sa Laguna. Nag-alis) siya ng kanyang sapatos bago pumasok ng bahay. Kailan ka (magpapalit. 20. Kami raw ang (sasalubong. 20. magsasalubong) sa mga bisita sa paliparan. 1. 17. Punta tayo sa programa kasi (sayaw) si Karen doon. 19. Susuka) na naman ang pasyente kagabi. Ako lang ang (balik) sa probinsiya sa Linggo. Tumira) ang tatay ng ulam na isda para sa mga anak nila. Anong oras kaya (aalis. Nagpasok) ang manedyer ng lima pang guwardiya sa kompanya. Ano pa ang gusto nilang (sabi) sa atin? 12. Sino ang (hahanda. magtatayo) ang alkalde ng bagong pabrika sa nayon? 10. 13. (Tumatabi. 8. 9. Pumatay) ba sila ng baboy para sa piyesta? 5. 2. 58 . Sa Linggo pa ako (linis) ng banyo namin. (Lagay) ng pulis ang baril niya sa loob ng bag. Sino ang (nagbababa. (Umalis. (Nagsuka. (Tawag) natin ang batang iyon mamaya. (Tapon) ko na ang mga basag na baso’t tasa kanina. Palagi kong (sulat) ang aking mga magulang. mag-aalis) sila bukas? 15. Magsasama) ka ba sa amin mamayang gabi? G. Siya ang (dala) ng pagkain samakalawa. 8. (Pumasok. (Nagpatay. (Arkila) ni Allan ang maliit na bangka. (Papasok. (Nagsakay. Magpapasok) na ba kayo sa darating na Lunes? 18. 16. (Hiram) si Dante ng timba sa kabahay niya kagabi. magtayo) sa harap ng klase. (Hingi) ko ang tulong ng kapitbahay namin kagabi. (Sauli) ni Mariel ang biniling relo. Ano naman ang (gawa) mo noong bakasyon? 17. Kailan (tatayo. nagtira) sa Pilipinas? 19. 12. (Punas) niya ng tuyong basahan ang mesa. 9. 10. Nagtawag) ako sa kanila upang bumati noong Bagong Taon. 11. (Tumawag. bumababa) ng bandila tuwing hapon? 7. 3. Gusto nilang (kain) ng pulutang kaldereta. Sumakay) si Tito ng isa pang pasahero sa dyip niya. 7. 11. 6. Nagtatabi) ang mga bata tuwing may dumaraang sasakyan. maghahanda) ng maraming pagkain para sa kasalan? 4. Gusto mo bang (kuha) natin itong pabango? 2. (Nagtira.1. (Uuwi. (Sasama. 4. papalit) ng gulong ng kotse mo? 14.

Hindi ka dapat (tawid) ng riles kapag may dumaraang tren. Perez ng mga damit at sardinas sa plasa. (Pasok) ang mga bisita sa kabilang pinto mamaya. _______________ 1. (Sakay) ba sila ng Amtrak patungong Irvine? _______________ 13. _______________ 12. _______________ 18. _______________ 15. (Tira) si Laika sa mga pinsan niya noong isang taon. _______________ 9. (Uwi) kanina ang kuya ng siopao mula sa isang handaan. _______________ 5. _______________ 2. _______________ 4. 59 . _______________ 7. _______________ 21. Kailangan mong (tabi) ng pera sa katapusan ng buwan. Puwede raw kaming (tuloy) sa kanila kahit kailan. Sino ang (baba) ng basura kaninang umaga? _______________ 8. _______________ 17. (Lipat) na sina Mang Fred ng mga kagamitan nila mamaya. (Patay) ba sila ng baka noong nakaraang piyesta? _______________ 6. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwang um-/-um. _______________ 20. (Handa) ka. (Sakay) pa ba ng ilang pasahero ang drayber ng bus? _______________ 11. Hindi ka dapat (sakay) sa tumatakbong dyip. Saan (tayo) kagabi ang dumating na mga turista? _______________ 3. (Salubong) sina Tonyo at Selya sa tindahan araw-araw. _______________ 16. (Pasok) si Mandy ng isang bagong kaklase sa samahan nila.o mag-. _______________ 10. Kami rin ang (tabi) ng ulam sa mesa kamakalawa. Hindi ko alam kung saan (suot) ang mga bata. _______________ 19. Kaya (tae) ang bata dahil sa masamang nakain niya.H. (Abot) si Gng. sabi ni Martin sa kagalit niyang kapitbahay. _______________ 14. Tayo ang (salubong) kina Rose sa istasyon ng bus kagabi.

Maysakit si Nida kaya (palit) sa kanya si Lanie. _______ 3. Bawal pala kumakain sa bus. _______ 12. _______ 13. Noong isang araw (tawag) si Kelly para batiin ako. Bakit ayaw mong (bili) ng isda sa mag-iisdang iyan? _______________ 34. _______________ 33. Kilala niya si Ruth na mananahi. _______________ 23. Magpabigay ka ng pera kay Rosa kay Maria. _______ 4. Huwag mo naman akong takutin. Si Jerry raw ang dadala ng pulutan mamaya. Ayaw ni Flelix (labas) ng maraming pera sa kasino. Saan ka (sakay) mamaya pag-uwi mo? _______________ 32. _______ 9. Nagtratrabaho ang kuya namin sa pabrika. _______ 18. (Sama) ba ang ilang kaibigan mo kaninang tanghali? _______________ 25. Lima ang mga libro niya. _______ 6. _______ 16. Si Fatima ang anak ni Mariang masipag. di ba? _______________ 29. _______ 15. _______ 7. _______ 5. _______________ 31. Gusto mo bang (alis) ngayon din? _______________ 24. Nasaan ang kotse mo? Sa garahe namin. Anong oras ba (baba) ang eroplano kaninang umaga? I. _______ 11. (T)ama o (M)ali?. _______________ 30. Kailangang lider si Juan. Kailan pala kayo (tira) sa bagong bahay ninyo? _______________ 26. (Sama) si Pearl sa mga kaibigan niya sa piknik kamakalawa. _______ 17. Bakit pa hindi nagpapahinga ang bata? 60 . _______ 8. _______ 1. Noong Lunes ka ba (palit) ng medyas mo? _______________ 27._______________ 22. Mga sampung libro ang binili ko. Nanggulat siya ng mga kaibigan niya. Kailangan mo pa bang lapis? _______ 10. _______________ 35. Gusto niyang kumakain ng sinangag sa almusal. Si Jose ang kapatid niya? _______ 2. (Uwi) siya kaagad sa kanila pagkatapos ng eksamen. Tagahugas siya sa restawran. Mga sagot ko iyon. (Alis) pala sila nang maaga kamakalawa. _______ 14. Dapat ka bang (suot) ng kuwintas at relo sa iyong trabaho? _______________ 28.

_______ 47. _______ 50. _______ 35. _______ 38. Tagatanggap [TG]. ______ 3. Saan nga pala nagtratrabaho ang kuya mo? _______ 23. _______ 28. Yari sa narra ang pinto ng kanilang bahay. _______ 31. Huwag ninyo pitasin ang bubot pang bayabas. Anong gamot na pangtulog mayroon ka? _______ 48. Bibilhan ko ng matibay na kandado ang pinto. Ooperahin sa puso ang kapatid niyang bunso. Aayusin namin iyan ngayon-ngayon din. Nakita mo ba ang mga nandurukot sa bus? _______ 44. Kumuha siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas. Mag-iisda ba ang pinsan niya? _______ 25. _______ 32. _______ 45. Anong oras dadating ang mga kaibigan ni Cindy? _______ 24. Tingnan mo kung saan siya pupunta at sundin mo. Makabago na ngayon ang mga kabataan. Nasaan ang tindahang binibilhan mo ng alak? ______ 6. _______ 42. _______ 40. Nagmamadali siyang nagbaba sa tulay. Ayaw niyang haluin ang kanyang niluluto. Ayaw ng mga kapatid niya si Cesar. _______ 41. Matatalino pala ang bagong klase nila. Totoo bang aalisan siya ng mana? _______ 36. ______ 4. Pinagsayawan ng cha-cha ng mga kalahok ang programang `Eat Bulaga’. Rey at Vic. _______ 20._______ 19. Ipinanghambalos niya sa aso ang hawak na patpat. Walisin mong mabuti ang bakuran. _______ 37. _______ 43. Kagamitan [K]. ______ 1. Wala siyang ginawa kundi tumawa ng tumawa. Bakit hindi mo subuking patakbuhin ang kotse? _______ 33. Ganapan [G]. Gagawin ko ang lahat nang ito para sa iyo. Nakanino ang sanggol? _______ 21. _______ 27. _______ 26. Sanhi [S]. Magkaibigan pala sina Bert. ______ 8. ______ 2. _______ 39. Ayaw mo bang kuhanin ang murang damit? _______ 34. Dala na niya ang lahat ng papel na pipirmahan. Ibigay ang tamang `fokus’ ng pandiwa: Tagaganap [T]. Pahiran mo ng mantekilya ang pandesal. _______ 30. May baong tinapá ang bata. _______ 49. Pahirin mo ang putik sa mukha niya. ______ 5. Ikinatuwa ng itay ang pagtulong sa akin ng mga kapitbahay namin. 61 . Pinagdalhan ng mga sugatan ang ospital sa nayon. Layon [L]. Bilisan mo para makaalis tayo ng maaga. ______ 7. _______ 22. Sumuot siya ng tuksedo para sa kasalan. Humingi ng payo si Jackie kay Kuya Mar tungkol sa kanyang problema. J. Kumain na tayo para makakarating tayo kaagad sa istayson. May binigay ba siyang pasalubong sa iyo? _______ 29. _______ 46. Ipinagluto ng nanay ang kanyang mga bisita.

______ 12. ______ 17. Ibibigay niya ang salaysay sa pulisya. (T) ____________________ 15. (L) ____________________ 4. (nobena) niya ang kanilang anak. (TG) ____________________ 17.(G) ____________________ 16. (T) ____________________ 13. (Tanggap) na niya ang pag-alis ng kanyang kapatid. Isinayaw ng mga kalahok ang rhumba sa `Dancing With the Stars’. (Aral) niya ang paaralang malapit sa kanila. Ikinuha nila ako ng iskolarsyip sa pamahalaan. (K) ____________________ 11. (G) ____________________ 14. Ibigay ang pandiwa [pangnakaraan] ayon sa nakasaad na fokus. (TG) ____________________ 12. ______ 10. ______ 20. ____________________ 1. (Bigay) siya ng karangalan bilang `cum laude’. Bakit ka humihithit ka na naman? ______ 15. (TG) 62 . ______ 16. (G) ____________________ 6.______ 9. (Takip) niya ang plato sa pagkain. K. ______ 19. (K) ____________________ 10. (Patay) ng trabahador ang pagkabagok ng ulo niya. Ihiningi ng payo ni Mel sa programang `MMK’ ang kanyang problema. (Tiyaga) sila sapagkat nais nilang umasenso. (Dasal) ni Lenie ang kaibigan sa pagkakasakit nito. ______ 11. (T) ____________________ 5. (Hiwa) ng sibuyas ang matalim na kutsilyo. Ipinagdala ng bulaklak ni Cherie ang bayani ng labanan. (T) ____________________ 3. (S) ____________________ 18. (Tiis) siya dahil nais niyang makatapos ng pag-aaral. Ikinapanginig ng katawan ni Ross ang galit ng mga kawal. (S) ____________________ 9. (Luto) niya ng ulam ang kanyang mahal na anak. Pinagdausan ng pulong ang bagong tayong entablado. (S) ____________________ 7. (Pasok) niya ang talyer na pag-aari ng kanyang kuya. (Tabi) nila ng pansit ang mga bisitang darating. (Daos) ng sayawan ang bahay nina Emil. (G) ____________________ 2. ______ 13. (Galit) ni Julia ang pagkatuklas sa katotohanan. Mula noon. ______ 14. Ipinang-alis niya ng bisyong paninigarilyo ang pagsisipsip ng kendi. (Yamot) ng opisyal ang hindi pagsunod sa utos niya. (Lungkot) ni Daisy ang paghihiwalay nilang magnobyo. (Luwas) si Tasyo sa Maynila para makipagsapalaran. (TG) ____________________ 8. Ikinalungkot ni Jenny ang hindi nila pagkikita. Pag-aralan natin ang magiging bunga ng ating pasiya. ______ 18. (Dalangin) ni Dindo ang kaligtasan ng pamilya nila. (S) ____________________ 20. (TG) ____________________ 19. Tinatakpan ng mga trabahador ang lahat ng butas sa daan. (Sama) siya sa barkada sapagkat nalulungkot siya.

pakipadala ang mga ito sa Moderator/Facilitator para makuha ang Answer Key sa ava.END OFSCOPE: LINGUISTICS OF THE TARGET LANGUAGE Para patotohanan at malaman ang inyong mga sagot sa mga kaukulang Pagsasanay. ~Salamat! ~ 63 .com.cset@gmail. pati na rin ang iba pang katanungan ninyo.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->