Domain 2: Linguistics of the Target Language

Language Structures
POOK NG MGA PANGUNAHING WIKA SA PILIPINAS

“Ang hindi magmahal sa kanyang salita “He who does not love his language Mahigit sa hayop at malansang isda; Is worse than a beast and putrid fish; Laya ang marapat pagyamaning kusa So it has to be nourished Na tulad sa inang tunay na nagpala.” Like a loving mother does.”

Sa Aking Kabata `To My Fellow Youngsters’ ~ Jose Rizal (1861-1896) ~

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS

Click the page number to jump directly to that section. Note: Hold ctrl + clik on page number

INTERACTIVE TABLE OF CONTENTS...............................................2 Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya............................2 Wikang Filipino...........................................................................4 A. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA................................................7 B. PALABUUAN O MORPOLOHIYA................................................12 C. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS..................................................15 D. SEMANTIKA..........................................................................42 * TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA *..........................51

Palaugnayan ng mga Wikang Malayo Polinesya

2

Pandarayuhan sa Pilipinas Ayon sa kasaysayan ng Kapuluang Pilipinas, noong mga unang panahon, nagdaan ang mga Indian sa mga pulo ng Indonesia sa Borneo at nakasapit sa ating pook. Nakarating din sa ating mga pulo ang mga Arabe na may dalang sulat at wikang Sanskrito. Nagsipaglakbay din sa Borneo, Palawan at Panay ang mga Siam (unang kaharian sa Cambodia). Nangagsiparito at nanakop sa mga tao rito ang mga Instik, gaya rin ng pananakop ng mga kaharian ng Madjapahit at Shri-Bisaya. Saka pa nandayuhan dito ang mga Kastila at pagkaraan ng ilang dantaon, sumakop naman sa atin ang mga Amerikano. Naghahanapbuhay na ritong una pa kaysa mga Kastila ang mga Hapones. Sa lahat ng mga lahi at bansang nasabi, nakapulot at nanghiram ng mga salita ang mga wika sa Pilipinas ayon sa karanasang panlipunan, pangkamag-anak, pampamahalaan at pangkabuhayang ating tinularan sa kanila. Ayon sa tsart na nasa Webster’s New International Dictionary (Merriam Company), ganito ang pagkakaugnay (o pagkakahiwa-hiwalay) ng mga wikang Malayo-Polinesya: I. Malay Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Malayo-Javanese
1. Pangkat Malay (Malay Peninsula, Sumatra, Borneo, Celebes, Nicobras, atb.) 2. Pangkat Javanese (Java, Madura, Sundra, atb.)

B. Sangang Tagala
1. Pangkat Tagala (Pilipinas) 2. Formosan (Formosa) 3. Malagasy (Madagascar) 4. Pangkat Cham-Selung (Cambodia, Malay Peninsula, Mergui Arkipelago)

II. Polynesian Subpamilya ng mga Wika A. Sangang Sawairori
1. Pangkat Hawaiian 2. Pangkat Tahitian

B. Sangang Hahori
1. Pangkat Maori 2. Pangkat Samoa

III. Melanesian Subpamilya ng mga Wika

3

3. Ilokanong Ibanag at maraming mumunting Ilokanong Bulubundukin. Melano-Papuan (Kiriwina.Ilonggo. Bikol Masbate. Sa Bisayang Sugbuanong . Palawanon. Bikol Buhi. atb. Gilbertese. Sugbuanong Bohol. Sa Ilokano – Ilokanong Samtoy. Sa Bikol . 5. Tagalog Marindukihin. atb. 2. Micronesian o Tarapon (Caroline. Ladrone. Sa Tagalog -Tagalog Bulakan. atb. Bikol Bato. atb. Kinaray-a. Sa Bisayang Hiligaynon . Tagala. Misina. Bikol Baao.) C. Tagalog Batangas.A. Fiji. Mapa ng mga Bansang Timog-Silangan Wikang Filipino 4 . 4. Tagalog Tayabasin. Akalanon.Sugbuanong-Sebu. Ilokanong Kagayan. Pantikanon. Bikol Albay. atb. Bikol Legaspi.) Narito ang mga dyalekto sa loob ng iba’t ibang pangunahing wika: 1. Bikol Sorsogon. Bikol Katanduan. Tagalog Noboesihano.Bikol Naga. Kuyuan. Sugbuanong Negros. sa mga lalawigang bulubunduking gaya ng Baguio. Marshall) B. Melasenian o Fijian (Banks Islands. atb.

Ang atas na iyon ay inulit sa Konstitusyon ng 1973 na nagsasaad na “Hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. 83% ang nakapagsasalita at 82% ang nakasusulat.” 2.1.” 3. Tulad ng alinmang wikang buhay. Pagkaraan ng 20 taon ng paggamit at pagtuturo ng wikang pambansa. ang mga opisyal na wika ng Pilipinas ay Filipino at hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. ang Filipino ay dumaraan sa proseso ng paglinang sa pamamagitan ng mga panghihiram sa mga wika ng Pilipinas at. mga 86% ng kabuuang sambahayan (household) ang nakapagsasalita ng Filipino. nilagdaan ni Kalihim Jose E. Ingles. 570 (Hulyo 7. anu-ano ang mga katawagan o pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa? Ang unang pariralang ginamit sa pagtukoy sa wikang pambansa ay “pambansang wika ng Pilipinas na batay sa Tagalog” sa bisa ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1996]. sa Metro Manila. Maynila. alinsunod sa rekomendasyon ng unang Lupon ng Surian ng Wikang Pambansa batay sa mga resulta ng mga pag-aaral na itinakda ng Batas Komonwelt Blg. 1946. 134 na nilagdaan ni Pangulong Manuel L. 1959 na nag-aatas sa paggamit ng katawagan “Pilipino” sa pagtukoy sa wikang pambansa upang maikintal sa wikang pambansa ang di mapapawing katangian ng ating pagkabansa. Inihanda at ipinalimbag ng Komisyon sa Wikang Filipino: San Miguel. pasalita at pasulat. mga 92% ng mga mamamayan ang nakauunawa ng wikang Filipino. 1936. “At ang Konstitusyon ng 1937 ay nagtatadhana na dapat magsagawa ng mga hakbang ang Batasang Pambansa tungo sa paglinang at pormal na pagpapatibay ng isang panlahat na wikang pambansa na tatawaging `Filipino’. Ilang porsyento ng populasyon ng Pilipinas ang nakauunawa. [Sanggunian: `Mga Tanong At Sagot Tungkol Sa Wikang Filipino’. 1940) ang wikang pambansa ay ipinahayag bilang wikang opisyal simula Hulyo 4. 7 noong Agosto 13. s. ang Ingles at Pilipino ang magiging opisyal na mga wika. na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo. 92-1 (Mayo 13. Quezon noong Disyembre 30. At hangga’t walang ibang itinatadhana ang batas. ang Ingles at Pilipino ang magiging mga wikang opsiyal. Paano naging wikang opisyal ang Wikang Pambansa? Sa bisa ng Batas Komonwelt Blg. 184. ang Pambansang Punong Rehiyon. 1937. at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago. PAGHAHAMBING NG WIKA NG MGA TAGAPULONG TIMOG 5 .” 4. nakababasa. Batay sa datos ng National Statistics Office noong 1990. 88% ang nakababasa nito. Ano ang Wikang Filipino? Isinasaad ng Resolusyon Blg. nakapagsasalita at nakasusulat sa wikang Filipino? Ayon sa sarbey ng Social Weather Station at ng Ateneo de Manila University noong Pebrero 1990. Bago ito tinawag na Filipino. mga di-katutubong wika sa ebolusyon ng iba’t ibang baryedad ng wika para sa iba’t ibang sitwasyong sosyal.” Ang kasalukuyang Konstitusyon (1987) ay nagtatadhana na “Para sa mga layunin ng komunikasyon at pagtuturo. Romero ng Edukasyon at Kultura ang Memorandum Pangkagawaran Blg. 1992) ng Komisyon sa Wikang Filipino na ang Wikang Filipino ay “ang katutubong wika. sa mga nagsasalita nito mula sa iba’t ibang sanligang sosyal at para sa mga paksa ng talakayan at matalisik na pagpapahayag.

& Bayombong. Solano. Tausug: Taw Sug. Suluk. Kinaray-a: Kinarayan [Iloilo & Antique. Tausog. Ilokano: Ti saán a tumaliaw iti naggapuanna. di' magsampay pa 6 . one Tagalog Bikol Cebuano Waray Tausug Kinaray-a Kapampangan Ilonggo Ilokano Ivatan Ibanag Gaddang T’boli Indonesian Hawaiian isa saro usa usa hambuuk sara metung isa maysa asa tadday antet sotu satu 'ekahi three tatlo tulo tulo tulo tu tatlo atlu tatlo tallo tatdo tallu tallo tlu tiga 'ekolu person Tao tawo tawo tawo tau taho tau tawo tao tao tolay tolay tau orang kanaka dog aso ayam iro ayam iru' ayam asu ido aso chito kitu atu ohu anjing 'īlio day araw aldaw adlaw adlaw adlaw adlaw aldo adlaw aldaw araw aggaw aw kdaw hari ao new bago ba-go bag-o bag-o ba-gu bag-o bayu bag-o baro va-yo bagu bawu lomi baru hou what ano ano unsa ano unu ano nanu ano ania ango anni sanena y tedu apa aha 1. Sambal Botolan: Hay ahe nin nanlek ha pinag-ibatan. "Tagabili" [South Cotabato. saán a makadánon iti papanánna. 9).Ihinahambing sa tsart na ito ang pitong salita sa labintatlong wika ng mga TagapulongTimog [Austronesians]. Kapampangan: Ing e byasang malikid king kayang ibatan. Ibanag [Cagayan in Northeast Luzon] 6.” [ "He who does not look back at his past. Bagabag. Ivatan [Batanes Islands."] 1). dili makaabot sa gipadulongan. Nueva Vizcaya] 7. ari makadde ta angayanna. Ginagamit sa Pilipinas ang unang labintatlong wika. 10). Eastern Leyte & Biliran] 2. 5). Sulu Archipelago. indi makaabot sa adunan. ay ahe makarateng ha lalakwen. Waray: Winaray o Leyte-Samarnon [Eastern Visayas: Samar. Tboli: Tiboli. 4). will not reach his destination. Tausug: Amu in di' maingat maglingi' pa bakas liyabayan niya. konna mandad od poko-uma riyon tod undiyonnan din. Western Panay] 4. Kalimantan. Moro Joloano [Jolo. Sangil: Tao mata taya mabiling su pubuakengnge taya dumanta su kadam tangi. Northern / Eastern Samar. Ibanag: I tolay nga ari mallipay ta naggafuananna. 8). Bikol (Albay): Su indi tataw makarumdom nung ginitan. 2). 7). Malaysia] 3. Southwestern Mindanao] A. Obo Manobo: Iddos minuvu no konnod kotuig nod loingoy to id pomonan din. e ya makaratang king kayang pupuntan. T'boli. Iba’t Ibang Salin Filipino: “Ang hindî marunong lumingón sa pinanggalingan ay hindî makararatíng sa paroroonan. 3). 6). Aklanon: Ro uwa' gatan-aw sa anang ginhalinan hay indi makaabut sa anang ginapaeangpan. Indonesia & Sabah. Sulu. North of Luzon] 5. Cebuano: Kadtong dili molingi sa gigikanan. Gaddang [Central Isabela.

Magsya-shopping ako sa mall mamaya. Naegey ika adto sa sa-ran? (Buhi.. make paypay me naman o. Note: Cuento is a Spanish [account /story] which is also used in Tagalog. I went to school. D. I'm so init na. Natapos mo na ba yung homework mo? / Have you finished your homework? 2). He’s so galing. Camarines Sur) 6). Haloy ka duman sa saod? (Naga. but there was no class. Yakan: Gey tau mayam sibukutan. 4). Waray-Waray: An diri maaram lumingi han tinikangan. 3). 6). Pakitawag ang drayber. Sorsogon) C. You make hintay here while I make sundo my kaibigan. 4). / I will shop at the mall later. Na-print mo ba ang report? / Have you printed the report? 5). Mag-LRT ka papuntang school. gey tau tekka kaditaran. 7). Camarines Sur) 3).. / I'm so hot. Dugay ka didto sa palengke? (Ticao. Albay) 4). 3). please fan me now. Uban ika adto sa saod? (Libon. 11). Make cuento to me what happened. Camarines Norte) 2). They are shy asking a favor from you. Use the LRT (the Manila Light Rail Transit System) in going to school. Catanduanes) 5).kadtuun niya. Eley ka idto sa sed? (Oas. / Please call the driver. A. Masbate) 8). Taglish: Tagalog at English 1). Let's make tusok the fishballs. because this isn't your job anymore. B. kaso wala pa palang pasok. Huray ka doon sa saod? (Pandan.” He’s so competent / good / skillful. di maulpot ha kakadtoan. Albay) 7). 2). Note: Fishballs are a Filipino delicacy. . Nahihiya sila na mag-ask ng favor from you. / Let's pierce [onto the stick] the fishballs. Awat ka didto sa plasa? (Gubat. You wait here while I fetch my friend. Englog: English at Tagalog 1). 12). 5). kasi hindi mo na trabaho ito. Naeban ika sadto sa sa-ran? (Iriga. PALATUNUGAN O PONOLOHIYA 7 . Pagkakaiba ng Dyalekto [Rehiyon ng Bicol] Filipino: “Matagal ka ba roon sa palengke?” [“Were you there at the market for a long time?”] 1)./ Tell me the story about what happened.

ang salitang plumber ay binubuo ng 7.t.Palatunugan o Ponolohiya Tungkol ito sa pag-aaral ng kayarian o set ng mga tunog na bumubuo ng mga salita sa isang wika.t. (Santiago & Tiagnco: 2003) Ponemang Katinig Paraan ng Artikulasyon Panlabi pasara ---.w.t.) o walang tinig (w. Pangngipin Punto ng Artikulasyon Panggilagid Pangngalangala Palatal Velar -----------.) ang mga ito. • Kaya. (Sa palabaybayang Ingles.p ---b m ------. Katinig • Maiaayos ang katinig ayon sa punto at paraan ng artikulasyon at kung binibigkas nang may tinig (m.t.k – g ŋ s l r y w h Glotal --. pagilid m.? -- Patinig 8 . Palatinigan o Ponetika Tungkol naman ito sa pag-aaral ng tunog ng mga salita at ang pagpapalabas ng mga ito. pasutsot w.t. malapatinig m. May 21 ponema sa Filipino: 16 katinig at 5 patinig. • Makabuluhan ang isang tunog kung nag-iba ang kahulugan ng salitang kinasasamahan nito kapag ito’y alisin o palitan. ang /g/ ay isang makabuluhang tunog at ito’y tinatawag na ponemang segmental o ponema. ----m.t. Ponemang Segmental • May kani-kaniyang tiyak na dami ng makabuluhang mga tunog ang bawat wika. pinalitan ang /g/ → dapat `must’]. pailong m.t. [dagat `sea’: inalis ang /t/ → daga `rat’. kahit na binubuo lamang ito ng 5 ponema sa transkripsyong: /plamer/).t -----d m ---------------- --.t.t. pakatal m.

k. l.• Maiaayos din ito ayon naman sa kung aling bahagi ng dila ang gumaganap sa pagbigkas ng isang patinig: unahan. mayr ibang baybay ito sa pamamagitan ng paglalagay ng isang tunog na patinig sa pagitan ng dalawang katinig: kweba~kuweba. aruy). Kung ang pangalawang ponemang katinig ay /l/. hindi na ito maituturing na klaster dahil mayroon nang dalawang pantig. h/. m. n. ang unang ponemang katinig ay maaaring alinman sa mga sumusunod: /p. Sa klaster na ang huling katinig ay /y/ at /w/. g/. ang una ay maaaring alinman sa /p. b. k. g/. t. beynte. • Ang ‘iw’ sa `aliw’ ay diptonggo. l. ang una ay maaaring alinman sa mga sumusunod na ponemang katinig: /p. (Santiago & Tiangco: 2003) Ponemang Patinig mataas gitna mababa Harap i e Sentral a Likod u o Diptonggo • Mga diptonggo: aw. isa lamang ang maaaring itambal dito . na ang ikalawa ay laging alinman sa mga sumusunod na limang ponemang katinig: /w. g. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /w/ o /y/. • • • • • Ang mga klaster sa posisyong unahan ng pantig ay limitado lamang sa dalawang ponemang katinig. y. r. sentral. tuloy.ang /t/. iw. Ngunit sa `aliwan’ hindi na ito maituturing na diptonggo dahil ang /w/ ay napagitan na sa dalawang patinig at ang pagpapantig ay a-li-wan. t. ey. baliw. Kung ang ikalawang ponemang katinig ay /r/. oy at uy (hilaw. b. swerte~suwerte. Klaster Ang klaster (kambal-katinig) ay ang magkakabit na dalawang magkaibang katinig sa isang pantig. k. ay. 9 . Matatagpuan ito ngayon sa lahat ng posisyon ng pantig: sa unahan at sa hulihan. d. • Kapag ang isang klaster ay nagkakaroon ng singit na patinig. nasa gitna o mababa. At kung ang pangalawang ponemang katinig ay /s/. r. s. s/. lumpya~lumpiya. kulay. d. likod at kung ano ang posisyon ng nasabing bahagi sa pagbigkas: mataas. b.

• Ang mga ponemang /p/ at /b/ ay magkatulad sa punto ng artikulasyon (kapwa panlabi) at magkatulad din sa paraan ng artikulasyon (kapwa pasara).) Pares Minimal • Pares ng salita na magkaiba ng kahulugan ngunit magkatulad na magkatulad sa bigkas (maliban sa isang ponema sa magkatulad na posisyon). • Ginagamit ang pares minimal sa pagpapakita ng pagkakaiba ng mga tunog ng magkakahawig ngunit magkakaibang ponema. relaks. nars. 10 . Sa pagkakaibang ito. samantalang ang /b/ ay mayroon. ang kahulugan ng isang salita ay nababago sa sandaling ang isa ay ipalit sa isa: pato `duck’ (p → b) = bato `stone’. kard. beysbol. nagiging magkaiba ang kahulugan ng dalawang salita. • Ang /p/ at /b/ ay magkaibang ponema dahil kapag inilagay sa magkatulad na kaligiran (pato:bato). drayb. • Ngunit binibigkas ang /p/ nang walang tinig. desk. atbp.Ipinapakita sa tsart ang maaaring kumbinasyon ng mga ponemang katinig na maituturing na klaster (Santiago & Tiangco: 2003): /p/ /t/ /k/ /b/ /d/ /g/ /m/ /n/ /l/ /r/ /s/ /h/ /w/ x pwersa x katwiran x kweba x bwelta x dwende x gwantes x mwebles x nwebe x lwalhati x rweda x swerte x hwes /y/ x pyano x batya x kyosko x gobyerno x dyalogo x gyera x myembro x banyo x lyab x dyaryo x syampu x relihyon /r/ x premyo x litrato x krisis x libro x droga x grasya /l/ x plato x klase x blusa x glorya /s/ x kutsara • Patuloy ang pagpasok ng mga salitang-hiram (Ingles) na karamihan ay may klaster sa posisyong hulihan ng pantig (iskawt.

malinaw na magkaibang ponema ang /p/ at /f/.• Sa kape:kafe. hablo habló Palapantigan Bawat pantig ay may patinig (P) na kadalasan ay may kakabit na katinig (K) o mga katinig sa unahan. masarap. a-ko. pu-so.tumutukoy sa lakas ng bigkas ng pantig: haLAman Antala (juncture) . récord recórd Espanyol No es sabroso. sa hulihan o sa magkabila. Hindi. tulad sa mga pares minimal na pat:fat. PKK (eks-tra). la-pis. KPKK (re-port). mánggagámot manggágamót Ingles It’s not delicous. • Kapag nagpapakita ng ibang anyo ang dalawang tunog o ponema sa magkatulad na kaligiran. a-la-a-la • KP – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan (tambal-una): me-sa. bi-na-ta • PK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa hulihan (tambal-huli): mul-to.tumutukoy sa haba ng bigkas sa pantinig ng pantig: Diin (stress) . it’s delicious. is-la. atbp). No. pru-tas • Binubuo na may klaster: KKP (tsi-ne-las). plea:flea.tumutukoy sa saglit ng pagtigil na ating ginagawa sa ating pagsasalita: Filipino Hindi masarap. (Sa Ingles. No. es sabroso. KKPKK (trans-por-tas-yon) 11 . • Ang malayang pagpapalitan ng dalawang ponema ay karaniwang nangyayari sa mga ponemang patinig na /i/ at /e/ at sa /o/ at /u/. KKPK (plan-tsa). ang kahulugan ay nagbabago: mesa → ewan → • misa iwan oso boto → → uso buto May mga pagkakataong ang pagpapalit nakakapagbago sa kahulugan ng salita: lalake → lalaki raw → daw abogado opo ng ponema ay hindi → abugado → oho Ponemang Suprasegmental • Tono (pitch) . pin-to • KPK – pantig na binubuo ng patinig na may tambal na katinig sa unahan at hulihan (kabilaan): ak-tor. Pormasyon ng Pantig • P – pantig na binubuo ng patinig lamang (payak): o-o.tumutukoy sa taas-baba ng bigkas sa pantig ng isang salita: kahápon (araw na nagdaan) → kahapón? (tanong) haLAman • • • Haba (length) . Ponemang Malayang Nagpapalitan • Ito ang magkaibang ponemang matatagpuan sa magkatulad na kaligiran ngunit hindi nagpapabago sa kahulugan ng mga salita. nasa magkatulad na kaligiran ang /p/ at /f/ ngunit hindi natin masasabing magkaibang ponema ang mga ito dahil magkatulad ang kahulugan ng kape at kafe.

Morpema • Ito ang pinakamaliit na yunit (na hindi na maaari pang mahati nang hindi nawawala ang kahulugan nito) ng isang salita na nagtataglay ng kahulugan. sakit + -an = sakitan → saktan bili + -hin = bilihin → bilhin pili → piliin • • Paglilipat ng diin – nagbabago ng diin kung nilalapian. t]: pang.+ bansa → pambansa mang. • Asimilasyon – pagbabago bunga ng tunog sa sumusunod na ponema. 12 .+ dakot → pandakot mang. lapit → lapitan sabi → sabihin Pagbabago ng ponema – kapag nasa pagitan ng dalawang patinig ang d nagiging r ito. isang panlapi o isang salitang-ugat. Sa mga pangalan ng tao: Lino → Lina. • Ang morpema ay maaaring isang salitang-ugat o panlapi. PALABUUAN O MORPOLOHIYA Tungkol ito sa pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng mga salita. p. Salitang-hiram (Espanyol): direktor ~ direktora [a].’ Kaya ito’y dalawang morpema: [direktor] at [-a]. Antonia → Antonia.> mam-/pam. l.+ daya → mandaya • pang. ayaw + ko → ayoko Metatesis – pagpapalitan ng posisyon ng mga tunog sa isang salitang nilalapian (in → ni) l at n : linuto → niluto y at n : yinakap → niyakap B.+ loloko → manloloko Pagkakaltas ng ponema – nawawala ang huling patinig ng salitang-ugat kapag nilagyan ng hulapi.Pagbabagong Morpoponemiko Ang pagbabagong nagaganap sa anyong ponemiko ng morpema ay sanhi ng impluwensiya ng katabing tunog. [mang-/pang. (Santiago & Tiangco: 2003) • Morpemang binubuo ng isang ponema. mabahay = 2 morpema: [ma-] unlapi [bahay] salitang-ugat mabahay = maraming bahay bahay = hindi na mahahati sa ba at hay (wala nang kahulugan) Anyo ng Morpema Maaaring isang makabuluhang tunog o ponema. r. maki + daan → makiraan sagad + in → sagarin sabi + mo → kamo / ikamo • • Pagpapaikli ng salita – nagbabago at umiikli kaysa salitang orihinal. Sa Ingles: morpemang pangmaramihang [s] sa boys: boy + s. s. man-/pan. Ang ponemang /a/ ay makahulugang yunit na tumutukoy ng `kasariang pambabae.+ d.+ b.

Ang mga panlapi ay may kahulugang taglay. Kaya ang distribusyon ng isang morpema ay ang kabuuan ng kontekstong puwedeng paggamitan nito sa wikang kinabibilangan.-an [magtawagan] na may kahulugang “gantihang pagsasagawa ng diwang isinasaad ng pandiwang sulat. Nagluto ng adobo ang mga kusinero. bili. sa at ang mga ay walang tiyak na kahulugan kundi nagpapalinaw ng kahulugan at gamit sa buong pangungusap. at ang ang mga ay nagpapakitang ang sumusunod na pangangalan ay nasa kauukulang palagyo. (pananda ng tagaganap ng pandiwang balintiyak) 3.ay nagsasaad na `ginagawa ang kilos ng pag-alis. ang sa ay nagpapakita ng kaugnayan ng tula at programa. May mga panlaping di-magkarugtong: mag-…. • Uri ng Morpema 1) Morpemang may kahulugang leksikal 2) Morpemang may kahulugang pangkayarian “Nagbasa ng tula sa programa ang mga estudyante. kahon. atbp. kaya bawat isa ay isang morpema. pag. (panuring na paari) 13 . Ano ang gamit ng ng sa mga sumusunod na pangungusap? 1. • Ang ng ay nagpapakita ng kaugnayan ng nagbasa at tula. (pananda ng tuwirang layon) 2. Mga salitang payak at walang panlapi: sila.[pagbili]. Ang panlaping umay may kahulugang “pagganap sa kilos na isinasaad ng salitang ugat’: umaalis. • Kailangan ang bawat isa sa kayarian ng pangungusap.” Ang mga panlapi ay tinatawag na di-malayang mga morpema dahil laging inilalapi sa ibang morpema: mag. dagat. atpb.ay laging nasa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig ng nilalapiang salitang nagsisimula sa katinig: tulong [tumulong]. kaya hindi puwedeng sabihing: “*Nagbasa tula programa estudyante.” Analisis: • Ang mga katagang ng. Mahirap pala ang eksamen ng mga sundalo.[maglaro].[makakain].ay laging nasa unahan ng salitang-ugat na nagsisimula sa patinig: akyat [umakyat]. i[itapon]. Ang salitang-ugat ay tinatawag na malayang morpema kung maaari itong makatayong mag-isa: takbo at bili sa tumakbo at binili.” Morpemang binubuo ng salitang-ugat. siyam. • Ang gitlaping -um. Binili ng nanay ang mga ulam na iyan. maka. takbo.” Distribusyon ng mga Morpema Ang mga morpema ng isang wika ay may mga tiyak na kaayusan o distribusyong sinusunod: • Ang unlaping um.• • • Ang morpemang binubuo ng panlapi. ang um.

c) maylapi. mag-aral. t/ para sa [pan-]: pampito pambansa • pang-alis pangwalas pandikit pantaksi Tulad ng [pang-]. May dalawang pangkahalatang uri ng pag-uulit: (a) pag-uulit na ganap . s. [mam-] at [man-] gayundin ang [sing-]: mambola mamula simbilis simputi manghabol mang-akit singyaman sing-alat manlalaro mandaya sinlaki sinsama Salita. • Ginagamnit ang alomorph na [pang-] (walang pagbabago sa anyo) kung ang inuunlapiang salita ay nagsisimula sa mga patinig o sa katinig. ang panlaping [mang-] ay may mga alomorph ding [mang-].+ bili → → bumili magbili Uri ng Panlapi.kung ang buong salitang-ugat ang inuulit.ang pagbubuo ng salita sa pamamagitan ng panlapi at salitang-ugat. mamaya • May mga salitang magkatulad ang baybay.+ sayaw → magsayaw i.salitang binubuo ng salitang-ugat at isa o higit pang panlapi. Walang pagbabago sa diin: May pagbabago sa diin: gabí → gabí-gabí báhay → baháy-baháy (b) pag-uulit na di-ganap o parsyal .kung bahagi lamang ng salita ang inuulit. ngunit magkaiba ang bigkas at ang kahulugan: mánggagamot (tao) manggágamot (gawain) áso (hayop) búkas (pang-abay) asó (bagay) bukás (pang-uri) Kayarian ng Salita. maliban sa /b/ o /p/ na para [pam-].Alomorp ng Morpema Puwedeng magbago ng anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran at ito’y tinatawag na alomorph. alis → aalis sulat → susulat • Maylapi . o walang panlapi.kung inuulit ang kabuuan nito o ang isa o higit pang pantig nito sa dakong unahan. • Ang morpemang [pang-] ay may tatlong alomorph: [pang-].+ bili mag. r. May sariling distribusyon ang bawat alomorph. hindi inuulit at walang katambal na isang salita: puno. Nagkakaroon ng iba’t ibang anyo at kahulugan sa pamamagitan ng iba’t ibang panlapi ang isang salitang-ugat. b) inuulit. mauuri ang mga salita sa: a) payak. sipag Inuulit . At batay sa kayarian. Lipon ng mga tunog na may kahulugan: malusog. Narito ang tatlong pangkalahatang uri ng panlapi: * Unlapi . l.ikinakabit sa unahan ng salitang-ugat: mag. lapis. • • Payak .kung salitang-ugat lamang ito. at d) tambalan. [pam-] at [pan-]. -um. at /d.+ tapon → itapon 14 . umakyat maghabulan sinamahan Paglalapi .

Pang-uri 5. Pangngalan 2.isinisingit sa pagitan ng unang katinig at kasunod nitong patinig. Nananatili ang kahulugan ng dalawang salitang pinagtatambal: bahay-kubo → bahay = tirahan ng tao → kubo = maliit na bahay 2).→ tanong = tinanong * Hulapi . Pang-ukol 9. Bahagi ng Pananalita 1. Pang-angkop 10. PALAUGNAYAN O SINTAKSIS Tungkol ito pag-aaral ng kaayusan ng mga salita sa loob ng pangungusap. bagay.ikinakabit sa hulihan ng salitang-ugat: -in → tawag = tawagin -an → lapit = lapitan • -hin → basa = basahin -han → punta = puntahan Tambalan . pook o pangyayari): a) Pangngalan b) Panghalip 2) Pandiwa (nagpapakita o nagsasaad ng kilos o kalagayan) 3) Mga Panuring (ginagamit na panuring kahit na magkaiba ang binibigyang-turing): a) Pang-uri b) Pang-abay • Mga Salitang Pangkayarian (Function Words) 1) Mga Pang-ugnay (nagpapakita ng relasyon ng isang salita o parirala sa iba pang salita o parirala sa loob ng pangungusap): a) Pangatnig b) Pang-angkop c) Pang-ukol 15 . Panghalip 3. Pandiwa 4.* Gitlapi . hayop. Pang-abay • 6. Pangatnig 8. `quarrel’ hampas + lupa → hampaslupa `vagabond’.dalawang salitang pinagsasama para makabuo ng isang salita lamang. May dalawang pangkat ng tambalang salita: 1).→ sagot = sumagot -in. Pandamdam Mga Salitang Pangnilalaman (Content Words) 1) Mga Nominal (ginagamit na panawag sa tao. Pantukoy 7. Nagagamit lamang ang gitlapi kung nagsisimula sa katinig ang salitang-ugat: -um. Nagkakaroon ng kahulugang iba sa kahulugan ng mga salitang pinagsasama: basag + ulo → basagulo `altercation’. `bum’ C.

Pantukoy . hayop . panghalip. Ruiz ay guro sa Filipino. Bahagi ng Pangungusap a). kalagayan o pangyayari. b).R. pook o pangyayari.naglalahad ng mga bagay hinggil sa simuno. Pananda ng mga pangngalang nasa kaukulang palagyo [simuno] ang ang / ang mga. pook. B. b). Pangangalang ngalan ng pook 5). a) Pantukoy b) Pangawing (/ay/ palatandaan ng ayos ng pangungusap). d). Pangngalang ngalan ng tao 2). Pangngalang ngalan ng bagay 4). Maaari rin itong magpahayag ng ayos ng mga bahagi ng pangungusap. Pantangi . Simuno / Paksa . 16 . bagay. Maaaring bahagi ng isang pangungusap at gumaganap ito bilang: a). 2. ang ibon ang mga libro sina James at Mia ang ama si Franklin ang Maynila 1. May dalawang uri ng pantukoy: 1) pantukoy sa pantanging ngalan ng tao. Pambalana . Pangngalang ngalan ng pangyayari 1. layon ng pang-ukol Ayon sa doktor. simuno ng pangunusap Nasa Lungsod ng La Jolla ang UCSD. Tatay! b).lipon ng mga salitang nagsasaad na naipahayag na ng nagsasalita ang isang diwang nais niyang iparating sa kausap. Gamit ng Pangngalan. a).bahagi ng pananalitang tumutukoy sa isang tao. Panaguri . Si Bb.ang tiyak na tawag sa tao. o pangyayari. f). e). Pangungusap . bagay. Ito’y maaaring isang pangngalan. di-tuwirang layon Magbibigay ang nanay ng pera sa kanya. Aray! c). hayop. dapat kumain ka sa oras.katagang laging nangunguna sa pangngalan o panghalip na ginagamit sa simuno. panuring sa kapwa pangngalan Malaki na ang lalaking kapatid nila. layon ng pawatas Libangan ni J. kalagayan. tuwirang layon Umiinom ng gatas ang bata araw-araw.ang bahaging pinag-uusapan sa pangungusap. Uri ng Pangngalan a).ang karaniwan o panlahat na tawag sa tao. Tulong! A. b). A. Pangngalan . at 2) pantukoy sa iba pang uri ng pangngalan.2) Mga Pananda (nagsisilbing tanda ng gamit na pambalarila ng isang salita sa loob ng pangungusap). Pangalangang ngalan ng hayop 3). 1). ang maglaro ng basketbol. hayop. si / sina. Pangngalang ngalan ng katangian 6). Ang katagang `mga’ ay nagpapahayag ng maramihan. c). pook. pang-uri o pandiwa.

pangngalan + pandiwa d). b).naghahayag ng utos o kahilingan. kahong (kahong) magaan o magaang kahon Tandaan: Hindi nagbabago ang kahulugan ng parirala kahit na nasa anyong kabaligtaran ito. Kapag nagtatapos sa /n/ ang salita.nagsasaad ng matinding damdamin. Mag-aral ka nang mabuti. pang-abay + pangngalan k). Isang mahalagang katangian sa Filipino ang paggamit ng mga pang-angkop kahit na wala itong taglay na kahulugan. fokus at nawawala ito sa ayos na panaguri-simuno ng pangungusap nang hindi nagbabago ang kahulugan ng pangungusap. sapatos na mahal o mahal na sapatos 2. nadapa ang bata! C.panaguri ang nauuna sa simuno. Si Anthony ay kaibigan ko. pang-abay + pandiwa m).Guro sa Filipino si Bb. pangngalan + pang-uri c). Pang-angkop. pandiwa + pandiwa j). Tuwirang Ayos . babaeng (babae-ng) maganda o magandang babae 3. Narito ang ilang kombinasyon sa paggamit ng mga pang-angkop: a). Kaya masasabi nating palatandaan ng ayos ng pangungusap ang ay. Naku. Ipinakikita nito ang kabaligtarang ayos ng pangungusap ang ayos na simuno-panaguri.nagsasaad ng isang katanungan. pangatnig + pang-abay 17 . Kaibigan ko si Anthony. Uri ng Pangungusap a). [Pansinin ang mga halimbawang nasa kanan sa itaas. c). Panandang `ay’. Patanong .] 3. pang-abay + pang-uri l). Pautos . Ginagamit ang -ng bilang hulapi kapag nagtatapos sa patinig ang salitang inaangkupan. Ginagamit ang na kapag nagtatapos sa katinig (maliban sa /n/) ang salitang inaangkupan. Ayos ng Pangungusap a). Mga pang-angkop: na / -ng / -g 1. Nag-uugnay ang mga ito sa panuring at tinuturingan.simuno ang nauuna sa panaguri. panghalip + pang-uri h). pangngalan + pangngalan b).nagsasaad ng katotohanan o isang pangyayari. pangngalan + pang-abay e). Kabaligtarang Ayos . 2. inaangkupan lamang ito ng /-g/. Ruiz. B. Kumain ka na ba? d). Filipino ang Wikang Pambansa ng Pilipinas. b). Padamdam . Paturol o Pasalaysay . Hindi maituturing na pandiwa ang ay dahil walang panahunan. pang-uri + pandiwa i). panghalip + panghalip f). panghalip + pangngalan g).

Paari Isahan akin iyo kanya o kaniya 1 2 3 Maramihan atin o amin inyo kanila 4. bagay. Makikilala ito dahil sa pagbabagong-anyo ayon sa kaukulan: a) nasa anyong ang (simuno). malapit sa nakikinig [2]. kami Ikalawa 2 kayo Ikatlo 3 sila 2. Maliban sa paggamit ng pang-uring paari. ka Ikatlo 3 siya Maramihan Una 1 tayo. b) nasa anyong ng (paari). at 3) paari. Panghalip na Pamatlig .D. at iba pang itinuturo.salitang panghalili sa pangngalan. Pagmamay-ari. o bagay (pangngalang pambalana) at lugar (kapwa pantangi at pambalana). Mga uri ng panghalip: 1) panao. Panghalip na Paari. at c) nasa anyong sa (layon).humahalili sa ngalan ng tao. 1. Panao [Simuno] Kailanan / Panauhan Panghalip Isahan Una 1 ako Ikalawa 2 ikaw. Isahan ito iyan iyon Pamatlig [Simuno] Maramihan 1 ang mga ito 2 ang mga iyan 3 ang mga iyon May tatlong kategoryang tinutukoy ang bawat uri ng panghalip na pamatlig sa itaas: malapit sa nagsasalita [1]. Mga pang-uring paari na ginagamit sa unahan ng pangngalan (walang pang-angkop) ang mga anyong ginagamit para sa balangkas na ito. Makikita sa tsart sa ibaba ang mga panghalip ayon sa panauhan o kung sino ang tinutukoy: unang panauhan (nagsasalita). Panghalip na Panao . s’ / ‘s] sa pamamagitan ng paggamit ng mga panandang ni / nina para sa mga ngalan ng tao (pangngalang pantangi) at ng / ng mga para sa mga ngalan ng tao. at malayo kapwa sa nagsasalita at nakikinig [3]. ipinahahayag din ang `pagmamay-ari’ [sa Ingles: of. Panghalip . hayop. ikalawang panauhan (kinakausap) at ikatlong panauhan (pinag-uusapan) at ayon sa kailanan o bilang ng tinutukoy: isahan at maramihan.panghalili sa ngalan ng tao. 18 . 3. 2) pamatlig.

malaMalahiningang tubig ang gusto niyang inumín. mapagMapagbiro ang panganay naming kapatid. Salitang Pananong . b).kung binubuo ito ng mga salitang-ugat lamang.-an Kapansin-pansin ang kagandahan ni Jasmine. (7). busog hinog itim haba b). 19 .5. (4). (1). (2). (3).. maMagalang ang batang iyan. maaari itong: a). (8). ka-.kung binubuo ito ng salitang-ugat at panlapi. Butas-butas na ang sapatos ni Kuya Rommel. (6). Payak . Kaanyuan ng Pang-uri. Pamilang: Sampung sundalong ang tumulong sa naganap na aksidente.kung nauulit ang salitang-ugat o ang unang dalawang pantig ng salitang may tatlo o higit pang pantig. Inuulit . Maylapi . makaMakabayan ang mga bagong estudyante. Pang-uri . mapagmaMapagmataas daw ang kapitbahay nila. Narito ang mga salitang pananong: Sino? Ano? Alin? Kanino? (Sa) kanino? Para kanino? Nakanino? Saan? Nasaan? Kailan? Bakit? Paano? Magkano? Gaano? Ilan? Ilang beses? Sino ang kaibigan mo? Ano ang binili mo sa tindahan? Alin ang libro niya? Kaninong baon ito? (Sa) kanino ba siya sumama? Para kanino ang sumbrero? Nakanino ang susi ng kotse? Saan ka pumunta kagabi? Nasaan ang susi? [Sinu-sino?] [Anu-ano?] [Alin-alin?] [Kani-kanino?] [Nakani-kanino?] [Saan-saan?] [`Sa’ ang panagot sa `saan?’ at`nasa’ naman ang sa `nasaan?’] Kailan kayo pumasyal sa Pilipinas? [Kai-kailan?] Bakit hindi ka pumasok noong isang linggo? Paano ka pumupunta sa Muir College? [Paa-paano?] Magkano na ang pasahe ngayon sa dyip? [Magka-magkano?] Gaano kalayo ang Chula Vista mula rito? [Gaa-gaano?] Ilan ba kayong magbabakasyon? [Ilan-ilan?] Ilang beses sa isang linggo ka namimili sa palengke? D.kung binubuo ng pinagtambal na salitang nagtataglay ng sariling kahulugan. (5). bagay. pook. Maaaring salita o parirala at bilang isang salita. c). bagay o pangyayaring itinatanong. -in Mahiyain ang dalagang bagong dating.kumakatawan sa ngalan ng tao. Kaganapang pansimuno ang gamit ng mga ito at mayroon ding kailanan: isahan at maramihan. Panlarawan: Kapuri-puri ang ginawa ng mga alagad ng batas. Hubog-balyena ba ang katawan ng kasintahan mo? Uri ng Pang-uri a).salitang nagsasaad ng katangian ng tao. lunan at iba pang tinutukoy ng pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap. Tambalan . palaPalabasa ang iskolar na si Alex. Paari: May balita ka ba sa iyong dating kaklase? c). d).

(4). Pumunta sa kanyang bahay ang kanyang pinsan. sa unahan ng pangngalan matapang na bata (2). Pang-uring Pamilang. Ginagamitan ng pang-ankop ang anyong inilalagay sa unahan ng pangngalan. anyo. Panauhan Isahan Una Ikalawa Ikatlo Unahan akin(g) iyo(ng) kanya(ng) o kaniya(ng) Hulihan Ko Mo niya Kailanan Maramihan Unahan Hulihan atin(g) natin (kabilang) amin(g) namin (di kabilang) inyo(ng) ninyo kanila(ng) nila (1). Nagsasaad ng katangian ng tao. (a). sa ayos na panaguri-simuno Matiyaga ang babae. sa ayos na simuno-panaguri Ang babae ay matulungin. Posisyon ng mga Pang-uri (1). Masisipag ang mga kanilang anak.1. Karaniwang binubuo ang mga pang-uri sa paggamit ng unlaping ma. kasunod ng pangngalan tubig na marumi (3). (a). Sa Filipino. maPang-uri Kasalungat ma + lambot = malambot matigas ma + bango = mabango mabaho (2) Mga Ibang Pang-uri: mura .sariwa 2. (hindi rin maganda) (2). lunan at iba pang kumakatawan sa pangngalan o panghalip na kasama nito sa loob ng pangungusap tulad ng katangian. mataas malaki maganda bilog payat itim (a). Para maging mas malinaw. (b). (b). (b). mayroon ding bilang na Patakaran/Kardinal [ginagamit sa pagbibilang o nagpapahayag ng dami o kantidad] at Panunuran/Ordinal [ginagamit sa pagpapahayag ng pagkakasunud-sunod o ranggo]. 20 .basa payat . May dalawang anyo ang mga pang-uring paari: (a) iyong mga inilalagay sa unahan ng pangngalan. Pang-uring Paari. Pumunta sa bahay niya ang pinsan niya. hugis. (1). (hindi maganda) (c). at (b) iyong mga inilalagay sa hulihan o kasunod ng pangngalan. Sa mga simunong maramihan. iminumungkahi ang paggamit sa dalawang anyo kapag ginagamit sa pangungusap ang parehong pang-uri.+ salitang-ugat nito.mahal tuyo . bagay. (mali) 3.mataba lanta . Masisipag ang kanilang mga anak. Pumunta sa bahay niya ang kanyang pinsan. laki at iba pa. Pang-uring Panlarawan. inilalagay sa pagitan ng ang at mga ang mga pang-uring paari (iyong ginagamit sa unahan). Kaanyuan. hayop.

(Pangkasalukuyan / Imperpektibo) c). at pang-). E. (1). Sa parehong grupo. Bahagimbilang. Pawatas . c). pakikiusap o pag-uutos ng kilos na isinasaad ng pandiwa: Ibigay natin ang tamang sagot. Paturol – nagsasaad ng panahunan o aspekto ng pandiwa.nagbibigay ng diwa sa pagpapaggawa. Bilang sa Espanyol. Kasama rito ang tungkol sa (a) Gulang.(pam-. Nabubuo ang pandiwa sa Filipino sa pamamagitan ng pagsasama ng isang salitang-ugat at ng isa o higit pang panlaping makadiwa. Ang salitang-ugat ang nagbibigay ng kahulugan sa pandiwa. Aalis sila mamaya. Panlapi + Salitang-ugat = Pandiwa [pawatas] um+ alis = umalis mag+ salita = magsalita Panagano ng Pandiwa . (Pangnakaraan / Perpektibo) b). 1 isa 6 anim 11 labing-isa b). ikatlo pang. (c) Bahagdan.nagpapakilala ng pagkakaganap ng kilos. pan-. Dumating ang mga panauhin sa piyesta kahit masama ang panahon. Ginagamit ng mga Pilipino ang bilang na Espanyol sa pagsasaad ng mga araw (maliban sa Domingo → Linggo) at mga buwan. Patakaran/Kardinal. a). Umaalis ang mga bisita. ikalawa. a). samantala ang panlapi naman ang nagpapahayag ng fokus o pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap.anyo ng pandiwang wala pang kilos na nagaganap at nagpapakilala lamang ito ng diwa ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. Timbang. at Karaniwang Bilang.salitang nagsasaad ng kilos o nagbibigay-buhay sa isang lipon ng mga salita. Nagkakaroon ito ng pagbabago ng anyo o ispeling sa grupo ng pang. Sa Filipino. Narito ang ibang gamit ng mga pamilang. umalis magsalita isangag b). di-karaniwan ang anyo (tingnan ang talaan sa ibaba) ang unang tatlong bilang. Dami.o pang. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo [naganap na] 21 . Umalis na si Adrian. Oras.(una). Petsa. ginagamit din ang mga bilang na hiram mula sa Espanyol at may kaunting pagbabago sa pagbibigkas at pagbabaybay nito para maging alinsunod sa paggamit ng alfabetong Filipino. (2). ika. (3). May dalawang grupo ito sa Filipino.a).(una). (b) Pera.na inilalapi sa mga bilang na patakaran. Panunuran/Ordinal. (d) Haba. Narito ang mga payak na bilang. Araw ng Linggo at Buwan ng Taon. Binubuo ito ng mga bahaging payak o hugnayan. (Panghinaharap / Kontemplatibo) Kayarian ng Pandiwa. Pautos . Sukat. Ginagamit ang unlaping ika. pangatlo c). Pandiwa . pangalawa. Nakikilala ang pandiwa sa pamamagitan ng mga anyo nito sa iba’t ibang panahunan o aspekto ayon sa uri ng kilos na isinasaad. Patakaran: 1 uno 6 sais 11 onse Panunuran: 1st a-primero 6th a-sais 11th a-onse d). (1).

Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo [nagaganap pa] . Sa balarilang Filipino. d). Nagsasaad ito ng kilos na sisimulan o iniisip pa lamang gawin. Sana hindi umulan nang malakas sa piyesta ng bayan. (2).Naglalaro ang mga bata sa bagong parke. at ang panahunang panghinaharap o aspektong kontemplatibo [magaganap o gagawin pa]. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibo. 1. kaya ginagamitan ng pang-abay na baka. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na at natapos na. Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo [magaganap pa] . Panahunang Pangkasalukuyan o Aspektong Imperpektibo. Pawatas magtanong mag-aral Panghinaharap magtatanong mag-aaral Pawatas manghiram umakyat Panghinaharap manghihiram aakyat 22 .nagpapahiwatig ng kilos na may pag-aalinlangan o padududa. Pawatas magtanong manghiram umakyat sumagot alisan alisin inumin dalhin Pangnakaraan nagtanong nanghiram umaykat sumagot inalisan inalis ininom dinala Pangkasalukuyan nagtatanong nanghihiram umaakyat sumasagot inaalisan inaalis iniinom dinadala c). Pawatas: Pangnakaraan: magtanong nagtanong umakyat umakyat alisan inalisan buhusan binuhusan pagsabihan pinagsabihan mabalian nabalian l apitan linapitan / nilapitan rendahan rinendahan / nirendahan wakasan winakasan / niwakasan yabangan yinabangan / niyabangan alisin inalis inumin ininom dalawin dinalaw b). ang panahunang pangkasalukuyan o aspektong imperpektibo [nagaganap o ginagawa pa]. sana. tatlo ang kinikilalang panahunan o aspekto (nagpapahiwatig ng kilos) ng pandiwa: ang panahunang pangnakaraan o aspektong perpektibo [naganap o ginawa na]. tila. (3).Magbibigay si Marlon ng pera sa pulubi bukas. a). Aspekto o Panahunan ng Pandiwa. marahil at iba pa. Panahunang Panghinaharap o Aspektong Kontemplatibo. Nagsasaad ito ng kilos na sinimulan na ngunit hindi pa natatapos [at kasalukuyan pang ipinagpapatuloy].Bumili siya ng sariwang gulay at isda sa palengke noong isang araw. Pasakali .

Nagdiwang ng Linggo ng Wika ang mga estudyante. Bumili ng bag at sapatos ang dalaga.. Nalalaman ang fokus sa pamamagitan ng panlaping ikinakabit sa pandiwa. Nagsasaad ito ng kilos na katátapos lamang bago nagsimula ang pagsasalita. Ang mga estudyante ay nagdiwang ng Linggo ng Wika.. 1 2 3 a). Bibilhan ng kuya nila ang Jerome’s ng kama. Fokus ng Pandiwa. a).) 5) Fokus sa Kagamitan . (Ang kurbata at ……. Nagkakaroon ng iba’t ibang fokus ang pandiwa ayon sa kung ano ang kaganapan ng pandiwa sa posisyong pansimuno ng pangungusap. Sa pangungusap na ito.2. Nagdiwang ang mga estudyante ng Linggo ng Wika.nagsasaad na ang dahilan ang simuno ng pangungusap: Ikinamatay ng pulubi ang sakit sa bato. Bumili / ang dalaga / ng bag at sapatos. Bumili / ng bag at sapatos / ang dalaga.[Pansinin ang tuldik. Ipinanghugas niya ng plato ang mainit na tubig.) 2) Fokus sa Layon .. Ibinili nila ng adobo ang bisita nila. Kahit na sa ganitong pagbabago. Panahunang Pangnakaraan o Aspektong Perpektibong Katátapos.) 6) Fokus sa Sanhi .) Tandaan (sa mga halimbawa sa itaas) na puwedeng mabago ang ayos ng mga salita sa pangungusap nang hindi naiiba ang kahulugan ng pangungusap. Maihahanay na rin ito sa panahunang pangnakaraan.nagsasaad na ang lugar na pinangyarihan ang simuno ng pangungusap. b). nananatili pa rin ang anyo ng fokus ng pandiwa. Binili ni Jerry ang kurbata at sumbrero. Fokus ang tawag sa pambalarilang kaugnayan ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. (Ang dalaga ay bumili…. Narito ang ilang mga fokus ng pandiwa (Santiago & Tiangco: 2003): 1) Fokus sa Tagaganap . (Ang sakit sa bato….at pag-uulit ng unang katinig-patinig o patinig ng salitang-ugat.] Pawatas tumawag umawit magbakasyon manghiram ilagay Salitang-ugat tawag awit bakasyon hiram lagay Pangnakaraang Katátapos ka + ta + tawag katátawag ka + a + awit kaáawit ka+ ba + bakasyon kabábakasyon ka + hi + hiram kahíhiram ka + la + lagay kalálagay 3. (Ang Jerome’s…. mayroon ding panahunang pangnakaraang katátapos o aspektong perpektibong katatapos.. c).) 3) Fokus sa Tagatanggap . Nabubuo lahat ng kayarian sa panahunang katátapos lamang sa pamamagitan ng paggamit ng unlaping ka.) 4) Fokus sa Ganapan .nakatuon sa layon bilang simuno ng pangungusap.kapag ang bagay.nakatuon sa pinaglalaanan ng sinasabi ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. Sa Filipino. nasa fokus na tagaganap ang pandiwang nagdiwang. (Ang bisita nila…….nakatuon sa tagaganap ang simuno ng pangungusap. 3 1 2 23 . 1 3 2 b). gamit o kasangkapang ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa ang simuno ng pangungusap. (Ang mainit na tubig….

+ rw ikinamatay (p) patinig = vowel rw = root word 24 .+ -in.+ pag.+ -in.+ d.+ pang.+ d.+ rw itatapon d.+ rw ikinamamatay Pangnakaraan (Past Tense) um.+ d.+ pang.+ d.+ -in.+ rw itinatapon -in.+ rw nakadalaw Panghinaharap (Future Tense) d.+ rw ipagluluto i.+ rw umaalis -um.+ rw ipinapanggamot i. Ang dalaga / ay bumili / ng bag at sapatos.+ rw itinapon -in.+ -in.+ rw nanghiram -in + rw tinawag i.+ rw ipinanggamot pag.+ d.+ ka.+ pag.+ d.+ rw ikinakamatay i.+ -in.+ rw bumili nag.+ rw natutulog nang.+ rw matulog mang.+ ka.+ d.+ rw + -an bibihisan maka.+ rw itapon rw + -an bihisan maka.+ d.+ rw + -in tatawagin i.+ d.+ rw ipagluto nagpa.+ pag.+ rw magpapatulong i.+ rw nag-aral nag-laro na.+ pag.+ rw ipinagluluto i.+ pag.+ pag.+ d.+ d.+ rw ipapagluto i.+ ka.+ rw natulog nang.+ pang.+ d.+ d.+ rw nakadadalaw nag.+ ka.c).+ rw manghiram rw + -in tawagin i.+ rw +-an binibihisan na.+ rw nag-aaral naglalaro na.+ rw (k) bumili mag.+ d.+ d.+ rw ikamatay i.+ rw aalis d.+ d.+ pang.+ -in.+ pa + rw nagpapatulong i.+ -in. Kaanyuan at Pagbabanghay Pawatas (Infintive) um.+ rw manghihiram d.+ d.+ rw + -an binihisan naka.+ rw makadalaw Pangkasalukuyan (Present Tense) um.+ -in.+ pa.+ rw nagpatulong i.+ ka.+ rw bibili mag.+ d.+ d.+ d.+ rw (p) umalis -um.+ rw ipapanggamot i.+ pag.+ -in.+ rw + -an pinag-aaralan i + -in.+ d.+ rw matutulog mang.+ rw + -an pag-aralan -in.+ rw umalis -um.+ d.+ rw + -an pag-aaralan i.+ rw mag-aaral maglalaro ma.+ rw ikamamatay ipang.+ rw nanghihiram -in.+ d.+ rw mag-aral maglaro ma.+ rw ipanggamot i.+ d.+ rw makakadalaw magpa.+ d.+ d.+ rw ipinanggagamot -in.+ rw + -an pinag-aralan ika. KAYARIAN NG MGA PANDIWA 1).+ pag.+ rw + -an pinapag-aralan -in.+ rw ikakamatay i.+ ka.+ d.+ rw tinatawag i.+ rw magpatulong ipag.+ rw ipinapagluto i.+ rw ipanggagamot d.+ pag.+ rw + -an papag-aralan pag.+ -in.+ ka.+ d.+ d.+ rw bumibili nag.+ rw nakakadalaw na.+ d.+ d.+ rw ipinagluto mag.+ pang.+ d.

mapag-… pang-….(k) katinig = consonant d.-an …. ipangipagikaikapang…. Panlapi at Anyong Pawatas Salitangugat Panlapi s Unlapi Gitlap i Hulapi Pawata Ingles 1 alis 2 basa 3 aral 4 sulat 5 tulog 6 huli 7 pulot 8 bili 9 tahi 10 suntok 11 kurot 12 ligaw 13 gamit 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 bantay 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 isda 26 guhit 27 linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal 31 punta *di-karaniwan um-ummagmagmamangmang-/mam-(p) mang-/mam-(b) mang-/man-(t) mang-/man-(s) mang-(k) mang-/man-in -hin -nin i-an -han -nan makamakapagipapag-….-an ….= affix duplication (letter) 2). etc.) to be able to talk about to be able to fish from to use for drawing to clean for somebody to cause to be sad to cause to become weak -an -han to visit a person / place to go to a person/ place 25 .-an umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin* ituro bantayan pintahan punan* makakita makapaglaro ipatapon paglutuan mapag-usapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikapanghina pinasyalan pinuntahan to leave to read to study to write to sleep to catch to pick to shop to sew to punch to pinch to court to use to say to get to teach to keep watch of to paint to fill in to be able to see to be able to play to cause somebody / smth to be thrown away to use for cooking something (pots.

...-an mapag…-an pang…. SU = Salitang-ugat PU = Pautos PL = Panlapi PN = Pangnakaraan PW = Pawatas PK = Pangkasalukuyan S PL PW PU PN U 1 2 3 4 5 6 7 8 9 um-ummagmagmamangmang-(p) mang-(b) mang-(t) 10 suntok mang-(s) 11 kurot mang-(k) 12 ligaw 13 gamit PH = Panghinaharap * di karaniwan PK umaalis bumabasa nag-aaral nagsusulat natutulog nanghuhuli namumulot namimili nananahi nanununtok nangungurot nanliligaw ginagamit sinasabi kinukuha itinuturo dinidiligan pinipintahan pinupunan nakakikita nakapaglalaro ipinatatapon ipinapatapon pinaglulutuan pinapaglutuan napag-uusapan napapag-usapan pinangingisdaa n pinapangisdaan ipinangguguhit ipinapangguhit ipinaglilinis ipinapaglinis ikinalulungkot PH aalis babasa mag-aaral magsusulat matutulog manghuhuli mamumulot mamimili mananahi manununtok mangungurot manliligaw gagamitin sasabihin kukunin ituturo didiligan pipintahan pupunan makakikita makapaglalaro ipatatapon ipapatapon paglulutuan papaglutuan mapag-uusapan mapapag-usapan alis basa aral sulat tulog huli pulot bili tahi 14 sabi 15 kuha 16 turo 17 dilig 18 pinta 19 puno 20 kita 21 laro 22 tapon 23 luto 24 usap 25 Isda 26 guhit 27 Linis 28 lungkot 29 hina 30 pasyal umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamili manahi manuntok mangurot mang-/man.manligaw -in gamitin -hin sabihin -nin kunin* iituro -an diligan -han pintahan -an punan* makamakakita makapag. Pagbabanghay ng Pandiwa Pansinin ang mga sumusunod na mga kadaglatan.-an ipangipagikaikapang-an paglutuan mapagusapan pangisdaan ipangguhit ipaglinis ikalungkot ikinapanghina pasyalan umalis bumasa mag-aral magsulat matulog manghuli mamulot mamimili manahi manuntok mangurot manligaw gamitin sabihin kunin ituro diligan pintahan punan ipatapon paglutuan - umalis bumasa nag-aral nagsulat natulog nanghuli namulot namili nanahi nanuntok nangurot nanligaw ginamit sinabi kinuha itinuro diniligan pinintahan pinunan nakakita nakapaglaro ipinatapon pinaglutuan napag-usapan pangisdaan pinangisdaan ipangguhit ipaglinis pasyalan ipinangguhit ipinaglinis ikinalungkot pangingisdaan papangisdaan ipapangguhit ipangguguhit ipaglilinis ipapaglinis ikalulungkot ikapanghihina papasyalan ikinapanghina ikinapanghihina pinasyalan pinapasyalan 26 .makapaglaro ipaipatapon pag-.3).

c). Huwag mong ipasok iyan sa kuwarto. c). Hindi kami puwedeng magdala ng mabigat na bagay sa eroplano. Maaari mo ba akong ihiram ng laptop? * c). Lagyan mo/ninyo ng tubig ang baso. 4. * b). c). a). 2. Maglagay ka/kayo ng tubig sa baso. Puwede kang sumulat ng report. Pumapasyal si Roxanne sa plasa tuwing Linggo. Nagbabasa ang nanay ng kuwento sa anak niya. b). Kumakanta si Kathleen ng `Dahil sa Iyo. Tagatanggap. 3. 6. Makakasulat ka ng report. at Sanhi 1. 7. Hindi namin maaaring dalhin ang mabigat na bagay sa eroplano. Huwag mong pasukan niyan ang kuwarto. Puwede mo bang hiramin ang laptop para sa akin? d). a). (bihirang gamitin) a). c). Maihihiram mo ba ako ng laptop? * e). Naghatid siya ng pagkain kay Eli. Mga fokus: Tagaganap. 8. Huwag kang magpasok niyan sa kuwarto. Hindi kami makakadala ng mabigat na bagay sa eroplano. Sino ang nilalapitan ni Riza kung may tanong siya? * c). Makakahiram ka ba ng laptop para sa akin? a). 10. Namamasyal si Roxannel sa plasa tuwing Linggo * c). Pinapasyalan ni Roxanne ang plasa tuwing Linggo.’ b). Binabasahan ng nanay ng kuwento ang anak niya. Layon. Kagamitan. b). c). Ganapan. * d). Saan lumalapit si Riza kung may tanong siya? a). Puwede ka bang manghiram ng laptop para sa akin? b). Maisusulat mo ang report. Maaari mong sulatin ang report. a). 27 . 9. Kinakanta ni Kathleen ang `Dahil sa Iyo. a).’ a). * b). a). b). Ihinatid niya ang pagkain kay Eli. b). d) Hindi namin madala ang mabigat na bagay sa eroplano. Kanino lumalapit si Riza kung may tanong siya? b). Ilagay mo/ninyo ang tubig sa baso. * a). * b).31 punta -han puntahan puntahan pinuntahan pinupuntahan pupuntahan PAGHAHAMBING NG IBA’T IBANG FOKUS NG PANDIWA Ang mga pangungusap na mayroong panandang asterisk (*) ang anyong madalas gamitin o piling anyo. Binabasa ng nanay ang kuwento sa anak niya. 5.

b). 19. c). Maaari ka bang magbigay ng balita sa Huwebes? b). Magpahanap ka sa kanya ng bahay sa La Jolla. d).c). Maaari kong ayusin ito. c). Ikinatuwa ni Andrea ang iyong pagdalaw sa UCSD. Nakakainis ba para sa kanya ang sinabi mo? c). 16. a). Natuwa si Andrea sa iyong pagdalawa sa UCSD. Iluto mo nga ang isda para sa akin. Makiusap ka sa kanya na hanapan ka ang bahay sa La Jolla. Ipinambabasa mo ba ang salamin ko? * a). Utangan mo nga ng isang libo si Ray para sa amin. Mahuhulog ba ni Danielle ang sulat mamaya? d). 13. 20. 14. Maaayos ko ito. Tinatawagan ni Idelle si Jan linggu-linggo. 17. Makakapaghulog ba ng sulat si Bren mamaya? a). Puwede mo bang ibigay ang balita sa Huwebes? * c). Naiinis ba siya sa sinabi mo? 12. Isusuot ni Jeremy ang barong para sa piyesta. c). a). c). Umutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. Tumatawag si Idelle kay Jan linggu-linggo. a). Puwede bang ihulog ni Danielle ang sulat mamaya? * c). b). b). Ginamit mo ba ang salamin ko sa pagbabasa? b). Ipapampiyesta ni Jeremy ang barong. Makiusap ka sa kanya na ihanap ka ng bahay sa La Jolla. Magsusuot si Jeremy ng barong para sa piyesta. Lutuin mo nga ang isda para sa akin. Makiusap ka sa kanya na maghanap ng bahay para sa iyo sa La Jolla. b). * b). * a). Iutang mo nga kami ng isang libo kay Ray. Hinatdan niya ng pagkain si Eli * 11. Maibibigay mo ba ang balita sa Huwebes? * a). * (walang `para sa akin’) d). Pakiluto mo nga ang isda para sa akin. Makakaayos ako nito. c). Puwede akong mag-ayos nito. Maaari bang maghulog ng sulat si Danielle mamaya? b). * a). b). 28 . * (walang `para sa akin’) d). Makakabigay ka ba ng balita sa Huwebes? d). Ipagluto mo nga ako ng isda. 18. * (walang `para’) a). Ikinaiinis ba niya ang sinabi mo? * b). a). 15. * (walang `para’) d). * a). 21. Mangutang ka nga ng isang libo kay Ray para sa amin. b).

Panlaping Makangalan Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pangngalang maylapi. kapag nasa unahan at hulihan. Nagsasaad ng relasyon at nakabubuo ng pangngalang may kahulugang relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (3). -an / -han (2). saingan higaan tarangkahan 7. -an / -han (7). Ang gitling (-) sa unahan ng panlapi ay nagpapakitang ang panlapi ay ginagamit bilang hulapi. Naiinis ba siya dahil sa sinabi mo? 22. Samakatuwid. Saan ka nagbalot ng mga pasalubong? b). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na kinatatamnan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. Sino ang ipinagbalot mo ng mga pasalubong? PANLAPING MAKANGALAN. Nakabubuo ng pangngalang ngalan ng bagay na ang karaniwang gamit ay isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng tambingang kilos. -an / -han (5). -in /-in. (Santiago & Tiangco: 2003) 1. Nagpapahayag ng kahulugang lugar na pinaglalagyan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. bigayan sulatan takbuhan 8. halamanan damuhan palaisdaan 3. a). aralin awitin bilihin 9. inaanak amain kinakapatid 29 . kumpisalan sanglaan labahan 5. Ang isang panlaping makangalan ay maaaring magkaroon ng higit sa isang kahulugan. ang iisang anyo ng panlapi ay maaaring ituring na higit sa isang morpema kung ito’y may higit sa isang kahulugan. kapag nasa hulihan ito. Nagpapahayag ng kahulugan ng isang kasangkapan o bagay na ginagamit para sa kahulugang isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (1)./ -hin (2). Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang kahulugan ay pook na ginaganapan ng kilos na isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (4). ginagamit itong gitlapi. palayan lansonesan pinyahan 4. ang panlapi ay ginagamit na unlapi. MAKAURI. sayawan anihan uwian 6. Nagpapahayag ng kahulugang panahon para sa sama-sama o maramihang pagganap sa isang kilos. AT MAKADIWA A. -in / -hin (1). Nagpapahayag ng kahulugang lugar na katatagpuan ng mga bagay na marami na isinasaad ng salitang-ugat. -an / -han (6).d). sampayan basurahan aklatan 2. Saan mo ibinalot ang mga pasalubong? c).

kapanganakan kabuwanan kalamigan 16. kalaro kaklase kasangkot 12. magbababoy mag-iisda maglalako 18. in. Nagsasaad ng tambingang kilos.10. páki-…-an / páki-…-han. pá-…-an / pá-…-han (1).(1). mang-. kabisayaan kasundaluhan kapuluan 15. Tumutukoy sa tao na ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. na ang dalawang tao. Nakabubuo ito ng mga pangngalang nagsasaad ng relasyong tambingan. Tumutukoy sa isang pangkat ng tao. ka-…-an / ka-…-han (2). Nagpapahayag ng kilos o bagay at nakabubuo ng pangngalang tumutukoy sa taong ang gawain o hanapbuhay ay ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. Pagsali sa isang kilos o gawain. pakikipaglaban pakikipaglaro pakikipaglamay 30 . Tumutukoy sa kilos na may pagpapaligsahan. ka-…-an / ka-…-han (3). Tumutukoy sa lugar na ganapan ng kilos at isinasaad ng salitang-ugat. Tumutukoy sa bagay na ipinagagawa sa iba nang may pakiusap. magpinsan magbalae magtiyo 17.ay may mga kaibhan: man. Tumutukoy sa tao. nilitson sinampalok pinaksiw 11. pakibigay pakiabot pakikuha 23. pa-. Nakabubuo ng pangngalang may kailanang dalawahan. pakiki. mangingisda manggagamot mangangaso Ang mang. mag. pinakagitnang bahagi o kasagsagan ng pangyayari. hayop o bagay na tinutukoy ay may relasyon tulad sa isinasaad ng salitang-ugat.(2). pabili padala pabasa 20. kasipagan kagandahan kalungkutan 14. pakikipag-. ka-. mag.at mam-: manananggol mangangalakal mambobote 19. hayop o bagay na kasama sa bagay o diwang isinasaad ng salitang-ugat. Nagsasaad ng kabasalan ng diwang isinasaad ng salitangugat. pákiramdam pákialam 25.(1). paki-. páliparan pásugalan pámilihan 21. Nagsasaad ng kasukdulan./ -in. Pagsama o pagsali sa maramihang kilos. ka. bagay o pook na isinasaad ng salitang-ugat. pá-…-an / pá-…-han (2). pakikihukay pakikiani pakikisungkit 24. kabalitaan kabiruan katuksuhan 13. Tumutukoy sa bagay na tumanggap ng kilos o hugis na isinasaad ng salitang-ugat.…-an / ka-…-han (1). ka-…-an / ka-…-han (4). pábilisan páramihan páhabaan 22. Tumutukoy sa isang bagay na iniutos o ipinagagawa sa ibang tao.

Tumutukoy sa katangian o pag-uugali ng isang tao. Nagsasaad ng tambingang kilos./ pam. Tumutukoy sa matindi o puspusang pagkilos. taga. tagapagbalita tagapagsalita tagapagmasahe 41.(2). taglagas tag-araw tagtuyot 38. tagapagpa-. paghihintay pag-aalis pag-iiyak 29.galing sa pandiwang -um. Tumutukoy din sa taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. galing sa salitang isang. Tumutukoy sa taong gumaganap para sa iba ng gawaing isinasaad ng salitang-ugat. pagká-. sang-…-an / sang-…-han. taga. tagapagpaganap tagapagpahayag tagapagpayo 31 . hayop o bagay. Tumutukoy sa paggawa sa kilos na isinasaad ng salitang-ugat.(1). tagapag-. pagkaselosa pagkababae pagkasugapa 32./ san-. galaw. Tumutukoy sa paraan ng pagganap sa kilos ng salitang-ugat. pag-…-an / pag-…-han (1). pag-…. Nagsasaad ng kilos o bagay na may sinusunod na isang pamamaraan o sistema. [pag.-an / pag-…-han (2). pagkágawa pagkágupit pagkátawag pagkakágawa pagkakágupit pagkakátawag 33. Tumutukoy sa taong nanggaling o naninirahan sa pook na isinasaad ng salitang-ugat. palábantasan palábanghayan palábaybayan 34. pangwalis pambahay pansuklay 35.(2)./ pan-. Nagsasaad ng panahon. pang. pagpupulis-pulisan paglulutu-lutuan pagtitinda-tindahan 31. sang./ sam. sang-angaw sambuwan sandaan 36. Nagsasaad din ng kabuuan (ang sang. pagka-. palá-…-an / palá-…-han. pakikipagsuntukan pakikipagsabunutan pakikipagtakbuhan 27.ay galing din sa isang). taga-San Diego taga-Baguio taganayon 39. Nagsasaad ng kagamitan o kaukulan ng isang bagay. saloobin. tag-. pakikipag-…-an / pakikipag-…-han. pag. Nagpapahayag ng kilos at nakabubuo ng pangngalang ang tinutukoy ay taong ang gawain ay ganapin ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. pag. Sangkakristiyanuhan sambahayan Santakrusan 37.] pagtulong pag-akyat pagtawag 28. Nagpapahayag ng pagpapanggap o paggaya sa isinasaad ng salitang-ugat. tagabantay taga-ulat tagatawag 40. Pagsama o pagsali sa kilos na tambingan at maramihan.(1). pagbubuntalan pag-aawayan pagtatampuhan 30. atbp.26. Nagsasaad ng kabuuan.

Nagpapahayag ng ugali. um-/-um-. pang. Panlaping Makadiwa [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pandiwa]: 1. ma-…-in/-hin. maka. Nagpapahayag ng pagiging tulad ng isinasaad ng salitang-ugat. antúkin himatayin ubúhin 12. malagatas malakanin malauhog 5. -in/-hin. Panlaping Makauri [Ginagamit ang mga ito sa pagbubuo ng mga pang-uri]: 1. sa mataas na antas. -an / -han. palabiro palabasa palasimba 8. pala./ pam-. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat nang higit sa karaniwang dami. Nagpapahayag ng katangiang may kakayahang gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng katangiang madalas gawin ang isinasaad ng salitang-ugat. maka. mapag-. talá-…-an / talá-…-han. mapamahiin mapanlaban mapang-api 7. -ni-. Nagpapahayag ng pagkakaroon ng isinasaad ng salitang-ugat. mala-. Katangiang madaling maging mapasakalagayan ng isinasaad ng salitang -ugat. damuhan sugatan pulahan 10. Nagpapahayag ng kalaanan ng gamit ayon sa isinasaad ng salitang-ugat. Nagsasaad ng maayos na pagkakahanay o pagkakatala. makabagbag-puso makabagbag-damdamin makatindig-balahibo 4. taláarawan taláhulugan talásalitaan B. ng isinasaad ng salitang-ugat. Nagpapahayag ng pagtataglay. [fokus sa tagaganap] bumaha lumiit yumaman tumae humilik suminga 32 ./ pan.Nagpapahayag ng katangiang laging ginagawa ang kilos na isinasaad ng salitang-ugat. atbp. makaluma maka-UCSD maka-Diyos 3. Nagpapahayag ng katangiang itinulad o ginagawang tulad sa isinasaad ng salitang -ugat. mahabagin maunawain matampuhin C./ mapan. Karaniwang marami ang isinasaad ng salitang-ugat. tingkad. laki. ayon sa kung ano ang unang ponema ng salitang-ugat na nilalapian. mapagbintang mapagmalaki mapagkumbaba 6.42. ma-./ mapam-.(1). inihaw sinigang pinaksiw 11. panghukay pampatulog panluto 9. Nagpapahayag ng pagkiling o pagkahilig sa tinutukoy ng salitang-ugat.(2). maputik mapera mabungangin 2. mapang. tindi. Maaaring unlapi o gitlapi ang panlaping ito.

mag. [fokus sa tagaganap] mádapa mádawit mábuhos 15.(1). at nagsasaad ng kilos na ginaganapan sa isang bagay o para sa iba. Nagsasaad ng kilos na sabayan. [fokus sa tagaganap at pandiwang palipat] mag-alis magbaba magtapon 3. Nagsasaad ng boluntaryong paggawa sa kilos na tintutukoy ng salitangugat dahil sa kondisyong di-maiwasan. Unlaping nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap sa kilos ng salitang -ugat. magpati-.(1). [fokus sa tagaganap] magpatianod magpatihaya magpatiwakal 11. mag. má. magpulis magpari magnars 5. mag-…-an / -han. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagatanggap] maitaas maisuot maisubo 33 . at nagsasaad ng kakayahang gawin sa iba o sa isang lugar ang kilos na tintutukoy ng salitang-ugat. Maaaring ulitin ang unang pantig ng salitang-ugat o ang bahagi nito upang maipakita ang kasidhian ng kilos. Panlaping hango sa ma-. ma. [fokus sa tagaganap] magkapera magkabahay magkasunog 7. Nagsasaad ng isang angking hanapbuhay o gawaing tinutukoy ng salitang -ugat. Nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tintutukoy sa salitang-ugat. Nagsasaad ng pagpipilit na maging tulad ng tinutukoy ng salitang-ugat sa masidhing kaantasan. [fokus sa tagaganap] magpaluto magpagawa magpabili 9.2. [fokus sa tagaganap] magsilinis magsihanda magsi-aral 13. magpa-. [fokus sa tagaganap] masulatan mapuntahan madalhan 16. magsa-. Unlaping nagsasaad ng pagkakaroon ng bagay o diwang tinutukoy ng salitang-ugat. Sa pagsulat. magsi-. magsisigaw mag-iiyak magdadabog 4. may gitling ang salitang inuunlapian kung nagsisimula sa patinig ang nasabing inuunlapian. [fokus sa tataganap] maabot makuha makainom 14. ma-…-an/-han. magpaka-. magma-.(3). magka-. Nagsasaad ng paggaya sa katangian na tinutukoy sa salitang-ugat o salitang nilapian. Unlaping nasa anyong maramihan ng mag-. Nagsasaad ng paulii-ulit na kilos.(2). [fokus sa tagaganap] magtakbuhan magsuntukan magsigawan 6. [fokus sa tagaganap] magmalaki magmarunong magmalinis 8. Nagsasaad ng pagpapanggap na maging tulad ng tinutukoy ng salitangugat.(2). Nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tintukoy ng salitang-ugat. mag. [fokus sa tagaganap] magpakabuti magpakatao magkapatapat 10. mai-. [fokus sa tagaganap] magsamagaling magsaaswang magsapulubi 12.

Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kakayahang magawa sa isang tao o bagay ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. Hango rin sa ma-./makapan. [okus sa tagaganap] makapagsalita makapaglakad makapagsuklay 23. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Kasingkahulugan at katulad ng mag. maipa-. Hango rin sa ma-./makapam-. hayop o lunan ang kilos na tinutukoy ng nilalapian. kaya lang ay may dagdag na kahulugang maramihang pagganap.(1). mangharang manira mambatikos 28. bagay. [fokus sa kagamitan] ihukay igupit iputol 34 . -an /-han. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos sa salitang-ugat. maki-. [fokus sa tagaganap] maipahila maipabilang maipakabit 18. [fokus sa tagaganap] makáalaala makábalita makábanggit 22. mapa-. Hango pa rin sa ma-. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagaganap] makipitas makilahok makiramay 26. mangag-.(1). Marami ang gumaganap sa kilos ng pandiwa. mangagbasa mangag-alis mangagtanim 29. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat.17. Nagsasaad ng paggamit sa isang bagay. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng pakiusap upang sumama sa ibang tao sa pagganap sa kilos ng pandiwa. [fokus sa tagatanggap] maipagbayad maipagdala maipagsaing 19.(2). Maramihang anyo ng mang-. makipag-. maka-. i. [fokus sa tagaganap] makapanguha makapanniwala makapamingwit 24. Hango rin sa ma-. [fokus sa tagaganap] makipag-ani makipagkaibigan makipagkita 27. Nagsasaad na gawin sa isang tao. [fokus sa tagaganap] makabasa makalipad makalangoy 21. makapag-. [fokus sa tagaganap] mapasáma mapataba mapakain 25. maipag. mang. [fokus sa tagaganap] maipagkait maipaglunas maipaglaban 20. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng kakayahang gawin ang kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. Hango rin sa ma-. at nagsasaad ng di-sinasadyang pagganap. at nagsasaad ng paggawasa isang bagay ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat./mam-./man.sa pokus. Hango rin sa ma-. maipag. maká-. at nagsasaad ng kilos na ginaganapan nang may kasama. makapang. at nagsasaad ng pagpapagawa sa iba ang isang kilos. [fokus sa ganapan] lakihan butasan gandahan 30.

ipakipa-. isa-. [fokus sa ganapan] papag-ihawan papagpulungan papagsampayan 42. papag-…-in /-hin. [fokus sa ganapan] pagtaguan pagtaniman pagpasyalan 41. Nagpapahayag ng pagpapagawa sa iba ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat. papag-…-an /-han. ipa-.31. i. Nagsasaad ng paggawa sa isang bagay ng kilos na nasa pandiwa. [fokus sa direksyon] pakigupitan pakibawasan pakilinisan 35 . May kahulugang payagan o utusan ang tinutukoy sa paksa na gawin ang kilos na isinasaad sa salitang-ugat. Katulad ng ipaki. May kahulugang nakikiusap na gawin sa simuno ang kilos sa salitang-ugat. [fokus sa layon] paiyakin patakbuhin palaruin 40. -in /-hin.(3). [fokus sa layon] isaulo isa-Kastila isadula 38.(2). May kahulugang gawin sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. Kasingkahulugan at katulad ng ipa. ipakipabili ipakipahulog ipakipalinis 37. ka-…-an /-han. [fokus sa tagatanggap] ikuwento ibalita ibigay 32. [fokus sa layon] ipadala ipatahi ipatago 35. pa-…-in /-hin. May kahulugang gawin ang bagay o kilos sa paksa ng pandiwa.sa pokus kaya lang ay may dagdag na kahulugang pakikiusap. Nagsasaad na gawin para sa iba ang tinutukoy ng salitang-ugat. [fokus sa direskyon] papagtambalin papagmisahin papaglitisin 43. May kahulugang gawing sa paksa o ipagawa sa simuno ang kilos na nasa pandiwa. [fokus sa layon] ilagay iakyat ihanda 33. Nagsasaad ng pagganap ng kilos sa simuno nito. [fokus sa layon] bilangin tawagin bisitahin 34. Unlaping may kahulugang ilagay sa kalagayang nasa salitang-ugat ang simuno. ipakisabay ipakikuha ipakibigay 36. pag-…-an / -han. May kahulugang pagawin ang isang tao ng kilos na tinutukoy ng salitang-ugat sa isang lugar o sa isang tao. ipaki-. [fokus sa layon] kayamutan kamuhian kagalitan 39.sa pokus at ay kahulugang nakikiusap na ipagawa sa iba ang kilos ng pandiwa. i. paki-…-an /-han.

atbp. 1). bagay. kapag o pag. Bumalik ka nang maaga upang makasama ka sa amin. ni / nina 7). May dalawang pangkat ang mga pangatnig: 1) ang mga nag-uugnay ng magkatumbas na yunit. atbp. kasi k). sapagkat. ni. ng / ng mga 2). na m). pagkabahala. 1. dahil sa. nga e). alinsunod kay / sa 9). parirala o sugnay na pinagsusunud-sunod sa pangungusap. daw/raw o). pagkasindak. Pang-ukol . Narito ang ilang pang-ukol: 1). hinggil kay / sa I. Narito ang mga katagang pang-abay o inklitik: a). laban kay / sa 5). kaya. ukol kay / sa 6). ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: kung.magkatumbas na yunit.kataga o pariralang nagpapahayag ng tiyak na saloobin o damdamin. nang. Magandang asal ang pagtulong sa bahay at paggalang sa matatanda. para kay / sa 8). yata b). din/rin p). H. tungkol kay / sa 4). man g). upang. dalamhati] Ay. pala c).tawag sa mga katagang isinasama sa pangungusap upang maging mas malinaw ang kahulugan nito. at saka. ba j). Katagang Pang-abay o Inklitik . muna h). pa G. lamang/lang f). Sa pag-uugnay ng di-magkatumbas na yunit. tuloy d). kaya l). ang mga sumusunod na pangatnig ang ginagamit: at. Pangatnig . Ginagamit ito upang ipakita na ang isang tao. po i).F.kataga o salitang nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang salita sa pangungusap. sana n). Pang-abay 1. bago. bagay. 2. naman q). palibhasa. Sa pag-uugnay ng magkatumbas na yunit. ngunit. o. Ay! [nagsasaad ng pagkagulat. ang hirap ng buhay! 36 .maging. pati. ho r). kung gayon. pook o pangyayari. buntung-hininga. ayon kay / sa 10). pook o pangyayari ay iniuukol sa isa pang tao. kay / kina 3). at 2) ang mga nag-uugnay ng di.kataga o salitang nag-uugnay ng dalawang salita. Pandamdam .

pagbibiro. Aba! [nagsasaad ng pagkabigla. ganoon! / Buti nga! [nagsasaad ng pagkayamot. pagkatakot. Mag-ingat ka(yo)! / Kwidaw! [nagsasaad ng pagbabala] Mag-ingat ka sa daan. Heh! / A. Sayang! [nagsasaad ng panghihinayang. paghihirap. pagtataka] Aba. kawalang-paniniwala] Ano. Ha! / Ano! [nagsasaad ng pagtataka. Hoy! [katagang ginagamit na panawag-pansin] Hoy. nakita kong may iba kang kasama kagabi! 11). Este… [nagsasaad ng pag-aalinlangan o pagbabantulot ng sasabihin] Puwede bang humingi. kawalang -paniniwala] Naku. pagtitiis] Aray. narito pala si Jojo! 3). kawalang-malasakit] Sus. Galing! / Suwerte! [nagsasaad ng kasiyahan. Aray! / Aruy! [nagsasaad ng kirot. may asong nakawala riyan! 16). Bahala na! / Kahinamawari! [nagsasaad ng kaalinlanganan] Papasa ka kaya sa eksamen? Bahala na! 15). masakit ang tiyan ko! 4). Kawawa (ka) naman (naman kayo)! [nagsasaad ng pagkabahala] Kawawa naman ng batang tinamaan ng ligaw na bala! 17). hapdi. humiram ng pera sa iyo? 37 . Uy! / Ehem! [nagsasaad ng pagbibiro. panunukso] Ehem. pagkabalisa. hindi tayo nanalo! 6). Siyanga ba? 18). halika rito! 9). huwag mo akong pakialaman! 10). may ahas sa palanggana! / Naku. pare! 14). nahuli siya! 5). kaluguran] Ang galing mo talaga. naholdap ka? 8). pagkalungkot] Sayang. pagkainis] Buti nga sa iyo! 13). Aha! [nagsasaad ng pagkagulat. Naku! [nagsasaad ng pagkagulat. Sus! / Asus! [nagsasaad ng panghahamak. panunukso] Aha. este…. Sige! / Oo nga! / Siyempre! [nagsasaad ng pagsang-ayon] Siyempre. nakita ko kayo kagabi! 7). Siyanga / Talaga / Totoo (ba)? [nagsasaad ng pagkagulat] Dumating ang tatay mo. sasama ako! 12).2). panunuya.

19. Pumunta kami sa klinik ng doktor. Bago ang kotse ng kapitbahay namin. as marker at the beginning of a time adverb (adverbs that refer to a single point in time or to a period of time). The car of our neighbor is new. bago /-ng/ > bagong kotse = kotse /-ng/ > kotseng bago `new car’ 2. We went to the clinic of the doctor. The piglet was bitten by the snake. / The bird’s cage is beautiful. / We went to the doctor’s clinic. pagsalubong nang malugod] Mabuhay ang bagong kasal! MGA GAMIT NG `NG’ AT `NANG’ 1. Ano ang punong-lungsod ng Malaysia? What is the capital of Malaysia? / What is Malaysia’s capital? c). `Ng’ a). The maid will water the plants later. Magdidilig ang katulong ng mga halaman mamaya. Nagtatrabaho ) Nagtrabaho ) sila nang Linggo. She drinks milk in the morning. Umiinom siya ng gatas sa umaga. d). The short story was written by the students. `Nang’ a). no English translation is rendered). Tinuklaw ng ahas ang biik. Magtatrabaho ) 38 . Jan bought a red ballpen yesterday. as `a/an’ or `the’). Mabuhay! [nagsasaad ng pagbati. b). as direct object marker for common nouns (sometimes not rendered in English. Tinalo ng Brazil ang Alemanya sa putbol. Maganda ang hawla ng ibon. as ligature/linker /-ng/ attached to a word that ends in a vowel (a necessary syntactic element in Filipino which. The snake bit the piglet. The students wrote the short essay. / Our neighbor’s car is new. however. The cage of the bird is beautiful. as possessive marker for common nouns and proper names of places (`of’ in English). Bumili si Jan ng pulang bolpen kahapon. if ever. Germany was defeated by Brazil in football. Brazil defeated Germany in football. Sinulat ng mga estudyante ang maikling kuwento. as receiver of a verbal action (in the object/goal focus) for common nouns of places and things (`by’ in English).

as marker at the beginning of a manner adverb (may be equivalent to English adverbs ending in `-ly’ – e. as marker at the beginning of a time clause. Bumigat na siya nang sampung libra. Hindi pa siya ipinanganak nang ideklara ang Batas Militar sa Pilipinas.g. If the predicate verb is in the present tense. When he was studying in UCLA. the English equivalent has `without’ plus the `-ing’ form of a verb. Tumagal ang bagyo nang isang linggo. they lived in a hotel.’ `strongly’ – or to various other English adverbial expressions). like `noon(g)’. e). Umiyak si Janet nang ibalita ko sa kanya ang tungkol sa aksidente. Don’t answer like that / that way. Nang nasa Brunei sila.They work ) worked ) on (a) Sunday. Kinuha ng pusa ang isda nang bigla. The visitors were about to leave when we arrived. Lalabas tayo sa gusali nang isa-isa. (Clauses introduced by nang + hindi always have present and past verbal predicates. will work ) Darating kami nang alas tres. Huwag kang sumagot nang ganyan. the tuition fees were already expensive. Jay is able to (can) guess the time without looking at the watch. nakatira sila sa isang otel. the English equivalent has `without’ + `having’ + a past participle). `We will arrive at three o’clock. mahal na ang matrikula. if the verb is in the past tense. d). as coordinating conjunction plus one of the negators hindi (di) or wala are equivalent to certain uses of `without’ in English. `swiftly. which is equivalent to English `when’ clauses that refer to situations or actions confined to the past. Lumaki ang mga halaman nang limang pulgada.. 39 . c). When they were in Brunei. She has already gained (became heavier by) ten pounds. Nagtapos sila ng pag-aaral nila nang walang kahirap-hirap. He was not born yet when Martial Law was declared in the Philippines. He slept without having eaten dinner. Natulog siya nang hindi kumain ng hapunan. The cat suddenly took the fish. Paalis na ang mga bisita nang dumating kami. The typhoon lasted one week. Nang nag-aaral siya sa UCLA. Aalis sina Jeremy at Heidi nang maaga. Nahuhulaan ni Jay ang oras nang hindi tumitingin sa relo.’ b). as marker at the beginning of a measurement adverb (occurring in limited set of intransitive verbs of `becoming’: verbs express measurable changes). The plants grew (became bigger by) five inches. We’ll go out of the building one by one. Janet cried when I told her (the news) about the accident. Jeremy and Heidi will leave early.

after 1:00 o’clock pasado 3. ) four times. Phrases in which nang is followed by buong (buo `whole’) are equivalent to English time phrases that begin with `all’: e. Pamela went to the gym ) occasionally. ) thrice. h) before frequency adverbs: madalas (often). a frequentative numeral (cardinal number + beses/ulit). nang buong umaga (all 40 . etc). i) in some clauses and phrases like: `(mag)buhat / (mag)mula nang. ) madalas. ) makaapat (na beses/ulit). g) in intensive [frequent or prolonged action] verbal construction (may also be translated by an English construction of the shape of `keep ___ing.’ `nang (buong)…’. minsan-minsan (sometimes). those consisting of nang + a date are translated by `on’ in English. Phrases consisting of nang makalampas ng or nang pasado + an expression of clock time are translated by `after’ in English. in repetitive verbal construction to (similar to the English construction in which two occurrences of a verb are linked by `and’). The child screams and screams (loudly). ) tatlong beses/ulit.g. Pumunta si Pamela sa gym nang ) paminsan-minsan. nang alas otso . `nang kaunti’. / Naghihiyaw ang bata. ) minsan-minsan. nang makalampas ng ala una . `nang mga…’. The woman ran and ran when she got down from the jeep. The child kept on screaming (loudly).at 8:00 o’clock nang ika-5 / a 5 ng Mayo .on the 5th of May 2. ) sometimes. paminsanminsan (occasionally).’ `continually.. `nang makalampas ng’ or ‘nang pasado’. Naghihiyaw nang naghihiway ang bata. We’re the ones whom your parents called and called.’ or by a verb followed by an expression such as `a lot. ) often. Kami ang tinawagan nang tinawagan ng mga magulang mo. Hiyaw nang hiyaw ang bata.’. Tumakbo nang tumakbo ang babae nang bumaba siya sa dyip.’ `repeatedly. Phrases consisting of nang + an expression of clock time are translated by `at’ in English. 1. f).They finished their studies without having any difficulty. a cardinal number + linker + beses or ulit (times).

nang buong linggo (all week). ) (buong) magdamag. He worked all morning. Nagtatrabaho siya araw at gabi nang makatapos sa kanyang pag-aaral. ) buong umaga. Nagtrabaho siya He worked all night. 41 . Nagtrabaho siya ) nang buong umaga. (Mga)mula Since you left.morning). nang buong magdamag (all night – from sunset to sunrise). Medyo takot ) ang mga bata. Medyo mahal ) ang mga paninda ninyo. or by following the adjective with the phrase nang kaunti. Nagsasanay palagi si Mark nang makakuha siya ng gantimpala. 4. Takot nang kaunti ) The children are somewhat afraid. A moderate degree of the quality expressed by an adjective (equivalent to English `rather’ or `somewhat’ + adjective) may be indicated by preceding the adjective with medyo. `so that’. nang buong taon (all year). nang buong maghapon (all day – from sunrise to sunset). he has wanted to become a soldier. He is working day and night in order that he might (be able) to finish his studies. he doesn’t want to study anymore. Bakit ) medyo pikon ka ngayon? ) pikon ka nang kaunti ngayon? Why are you somewhat oversensitive (easily angered by jokes) today? 6. Mag)buhat nang umalis ka. Clauses introduced by (mag)buhat nang and (mag)mula nang are equivalent to English time clauses introduced by `since’. 5. (Mag)mula Since Dindo was young. ayaw na niyang mag-aral. ) nang (buong) magdamag. (Mag)buhat nang bata pa si Dindo. gusto na niyang maging sundalo. Mahal nang kaunti ) Your goods (things that you sell) are rather expensive. In `purpose clauses’ equivalent to English `in order that’.

Balagtas. Ginagamitan ito ng mga salitang para. Para ng halamang lumaki sa tubig. Florante at Laura 6) Taguri.F. Ang metonomiya ay paggamit ng isang salitang pinapalitan ng iba na ipinahihiawatig ng una. katoto. ngunit ang ginagamit ay bahagi sa halip ng kabuuan o kaya’y ang kabuuan sa halip na bahagi. Agad binibiyak at sinisikangan Ng kalis ng lalong dusting kamatayan. kayarian at lalo na ng pagbabagu-bago ng mga kahulugan ng mga salita. .F. Alejandro. gaya. Ang metapora ay pahiwatog na paghahambing sa dalawang bagay na magkaiba ng uri. Florante at Laura 5) Pangitain. tulad. imahen. Mga Talinghaga Narito ang mga halinbawa ng iba’t ibang uting ng talinghaga (Dillague: 2005): 1) Simili. Sa ngalan ng Hari ay isinambulat Gayong ordeng mula sa dibdib ng sukab. . Ang pangitain ay mga larawan. Balagtas. lubhang mahiwaga ang palad ng tao Buhol ng tadhanang walang makakalag na kahit na sino. Balagtas.F. atb. . “Ang Palad ng Tao” 3) Metonomiya. Ang sinekdoke ay isang uri ng metonomiya. Florante at Laura 2) Metapora.F. . o palatandaang nakikita sa isip. Talaga. Ang taguri ay patalinghagang pagtukoy sa isang tao upang ipahiwatig ang katangian nito. Gayon din ang pusong sa tuwa’y maniig. Sa sinapupunan ni Konde Adolfo Aking natatanaw si laurang sinta ko! . Florante at Laura 4) Sinekdoke. Balagtas.R.Mark is always practicing so that he might (be able) to get a prize. At ang baling bibig na binubukalan Ng sabing magaling at katotohanan. 42 . D. Daho’y nalalanta munting di madilig Ikinaluluoy ang sandaling init. Ang simili ay tahasang paghahambing ng dalawang bagay na magkaiba ng uri. kawangis. SEMANTIKA Pag-aaral ito ng katangian.

.F. Ang aliterasyon pag-uulit-ulit ng tunog ng isang katinig na ginagamit sa magkakakalapit na salita o pantig. Pandamdam na pananalita O taksil na pita sa yama’t mataas! O hangad sa puring hanging lumilipas! Kayo ang dahilan ng kasama’ng lahat. . .F. Pag-uulit sa isang salita upang magkabisa gaya ng alingawngaw Matay ko man yatang pigili’t pigilin Pigilin ang sintang sa puso. . Oxymoron o pinagsamang magkasalungat na pananalita Kung babayaan mong ako ay mabuhay Yaong kamatayan dagli kong kakamtan. Kamataya’y nahan ang dating bangis mo Nang din a damdamin ang hirap na ito.Jose C.F. 43 . At niring nasapit na kahabag-habag.F. . Tumiim na sinta’y kung aking pawiin Pawiin ko’y tantong kamatayan na rin. Florante at Laura b. Ang buhay kong ingat lalong magtatagal.Jose de la Cruz (Huseng Sisiw) 9) Aliterasyon.Bulaklak poi to ng lupang Tagalog Kapatak ng luhang pangala’y kampupot. Pabaligtad na ayos ng pangungusap Sa pagkagapos ko’y gunigunihin Malamig nang bangkay akong nahihimbing.Palaisipan/Karunungang-bayan c. Florante at Laura e. . Apostrophe o panawagan Sa sinapupunan ng Konde Adolfo’y Aking natatanaw sa Laurang sinta ko. Balagtas. Bininit sa busog ang nakakatulad Ng tulin n gaming daong sa paglayag. de Jesus. tumiim. “Bulaklak ng Lahing Kalinis-linisan” 7) Iperbole. Florante at Laura d. Florante at Laura 8) Paggamit ng a. Datapwa’t pag ako’y minsanang pinatay. . Balagtas. Balagtas. Isang labis na pagpapahayag ngunit may kabuluhan at walang hangaring manlinlang. Balagtas.

mahirap (poor. bukambibig 13. Ang Agos b.magsasaka. T. Katindig.utusang walang sweldo. Dalawa ang uri nito: a. agaw-buhay 2. balitang-kutsero 9. topic) . manggagawa (farmer. A. May mga m ayaman na dapat umiyak At may dukha namang magalak ang dapat. bukal sa loob 12. basag-ulo 11. . Mamaril. Ang Lumang Simbahan MGA SAWIKAIN 1.gulo. balat-kalabaw 6.taos-puso.nag-iisang anak (the only child) 44 . bukas ang palad 14. pagkain lang (helper with no income) . balat-sibuyas 7. taksil sa likuran (double-faced person) .naghihingalo (between life and death) .mabuti sa harapan.F. anak-dalita 5. kahit magsaliksik Ang matandang ito’y hindi raw masilip. shameless person) .matulungin (helpful) . bugtong na anak . fight) . Ang asonansiya ay pag-uulit ng tunog ng isang patinig sa halip na katinig.Sa sinayaw-sayaw at hinalik-halik sa aking paanan Titik kang masigla ng lumang talindaw. . .hindi tinatablan ng hiya (insensitive.T. bantay-salakay 10. anak-pawis 4. Tuwirang onomatopeya Ikaw’y iniluwal ng baha sa bundok Hahala-halakhak at susutsut-sutsot. Ang buhay ng tao at sa taong palad Nasa ginagawa ang halaga’t bigat. Sa Dalampasigan 10) Asonansiya.Jose G. away (chaos. tapat (sincere person) . Agoncillo. Collantes. alilang-kanin 3.maramdamin (oversensitive person) .hindi totoong balita (rumor) . balik-harap 8. Pahiwatig na onomatopeya Ang suot ay puti’y may apy sa bibig Sa buong magdamag ay di matahimik.madalas na sinasabi (favorite expression. Ang onomatopeya ay pagkakahawig ng tunog ng salita at ng diwa nito. indigent) .D. May mangmang na laging ang mata ay dilat At mayro’ng marunong na lagi nang bulag. ang tao. Ngunit ang hiwagang di-sukat malirip Kung bakit sa gabi lamang mamamasaid. Kung araw. Ang Buhay ng Tao 11) Onomatopeya.taong nagbabait-baitan (opportunist) . laborer) . Ngunit pagdilim na’t ang gabi’y masungit Ano’t ang simbahan ay lumalangitngit? .

magdilang anghel .madaldal (talkative) 63.laging nasusunod ang gusto (spoiled brat) 51. kisap-mata .mayabang (boastful) 53.maraming tao (overcrowded place) 24.masipag (industrious.magandang kalooban (kind-hearted) 25.tandaan (to remember something forever) 31. lumagay sa tahimik . buto't balat . mainit ang ulo . mababa ang loob .yumabang (someone who became arrogant) 39. mabigat ang loob . vagabond) 27.mabunganga ( nagger.ina (mother) 29.lagalag. magaan ang kamay .pangit ang disposisyon (in bad mood) 56.mahilig sa gala (one who is fond of going places) 45 . makapal ang palad .mag-asawa (to get married) 38. hampas-lupa .mandurukot (a snatcher. makati ang dila . bungang-araw .iyakin (one who cries easily) 43. kusang palo . kabiyak ng dibdib .maraming pera (rich) 60. magsunog ng kilay .duwag (coward) 55.kalimutan (to forget about it forever) 30.walang-hiya (shameless) 61. makapal ang bulsa .15. fear) 20. isang kahig. sandali (in a flash.masama ang ugali (bad character) 57. maaliwalas ang mukha .ama (father) 26.panaginip (dream) 17. di kakain (hand-to-mouth existence) 28.babaeng may mahalay na hanapbuhay (prostitute) 33.nagugutom (hungry) 54. kumukulo ang dugo .nakakaakit (enchanting look) 59. madilim ang mukha .maawain (compassionate) 42. mahapdi ang bituka . isang tuka . makapal ang mukha . daga sa dibdib .walang pera (poor.asawa (spouse) 34. makalaglag-matsing . butas ang bulsa .payat na payat (very skinny) 19.salbahe (evil person) 58. maanghang ang dila . di mahulugang-karayom .taong simangot (person with sullen look) 47. mahangin ang ulo . lumaki ang ulo . busabos (bum.nagagalit (furious) 36. maitim ang dugo . bungang-tulog . kalapating mababa ang lipad . mabigat ang kamay . pickpocket) 46.sa isang iglap.madaling manakit (one who easily hits another person) 48.asawa (spouse) 32.mahinhin (very modest person) 23. ginintuang puso . kapilas ng puso/dibdib .taong di gagawa.bastos magsalita (vulgar person) 41.kasalan (wedding) 52. mababaw ang luha . dalawa ang mukha .di makagiliwan (a person with whom one could not get along) 45.masayahin (joyful person) 40.talkative) 21.magkatotoo sana (to wish that what’s been said will come true) 49.balik-harap (deceptive person) 22. instant) 35.sariling sipag (initiative) 37. mabilis ang kamay . mahabang dulang .mag-aral ng husto (to study diligently) 50. makati ang paa . itaga sa bato .takot (worry.tamad magtrabaho (lazy) 44.sakit sa balat (prickly heat) 16. haligi ng tahanan . dalawa ang bibig . penniless ) 18. di makabasag-pinggan . mahaba ang buntot . mahina ang loob . isulat sa tubig . hardworking) 62. maitim ang budhi . ilaw ng tahanan .

pagkagat ng dilim .taong nagpapanggap (pretentious person) 110. saling-pusa .matalino (intelligent) 79. sariling pugad .mahusay mangusap.malakas (strong person) 80. bolero (a fast talker) 84.mahinang umunawa (narrow-minded) 65. malamig ang ulo .mayaman (rich) 93.anak sa labas (child out of wedlock) 106. pantay ang mga paa .64. matamis ang dila .mahiyain (shy) 71.nainip sa kahihintay (impatient of waiting) 96.madaling makarinig (one who easily hears the news) 78. matigas ang leeg .may magandang kinabukasan (one with bright future) 87.patay na (one who just died) 101. namamangka sa dalawang ilog . manipis ang mukha . always complaining) 66.mapagmataas (snobbish person) 82.hindi pangmatagalan (not lasting. malakas ang loob .maganda ang sariling disposisyon (in good mood) 68. nagbabatak ng buto . maputi ang tainga . masama ang loob .mayabang (snobbish.matapang (strong-willed. may likas na talino (a wealthy person. nagbukas ng dibdib . makuskos-balungos .mayaman. daring) 67.kumukuha ng hindi kanya (one who steals things) 70.mareklamo (hard to please.kuripot (miser. sakit ng ulo . matalas ang mata .sariling tahanan (one’s own home) 46 . a talented person) 88. sampay-bakod .pagtatalik ng bagong kasal (honeymoon) 104. pag-iisang dibdib . may sinasabi .matakaw (glutton) 102. matalas ang dila .ayaw makinig sa utos o pangaral (stubborn) 83. mapurol ang utak . stingy) 73.bobo (dumb. may ipot sa ulo .pansamantalang kasali (temporarily included in a game or work) 108.malas na tao (unlucky person) 109.hindi marunong magpatawad (unforgiving) 105.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 94. panis ang laway . arrogant) 75.kasal (wedding) 99. pulot-gata . putok sa buho . sanga-sangang dila .paglubog ng araw (twilight) 98. stupid) 72.nagdaramdam (one with ill-feelings against someone) 74. malikot ang kamay .tamad (lazy person) 81. malawak ang isip .nagbibigay ng problema (troublesome) 107. matigas ang ulo . nagbibilang ng poste .madaling makakita (sharp-eyed) 77. matalas ang tainga .nakapanghuhula (one who could foretell an event) 85. samaing-palad .masakit mangusap (one who talks offensively) 76. show-off) 97. mataas ang lipad .nakikitira (someone who is privileged to lodge/board for free) 111.nagtatrabaho ng higit sa kinakailangan (one who works hard) 89. patay-gutom . may krus ang dila . patay-patay . matigas ang buto .madaling umunawa (broad-minded) 69.nagtapat na nais pakasalan ang nobya ( a man who proposes) 91. ningas-kugon .walang trabaho (someone who is jobless) 90. matalas ang ulo. nakapinid ang tainga .nagsasabi ng mga kuwento ukol sa isang tao (telling on somebody) 92.mabagal kumilos (sluggish) 103.salawahan (a person who is unfaithful) 95. utak . may magandang hinaharap . makitid ang isip .taong hindi palakibo (a very quiet person) 100. pusong-bakal . namuti ang mata . matigas ang katawan .taong pinagtaksilan ng asawa (person cheated by his/her spouse) 86. sampid-bakod . nakahiga sa salapi . nagpupusa .sinungaling (a liar) 112.

Pag may tiyaga.paglubog ng araw (twilight) 116. 2. Ang masama sa iyo. Nasa Diyos ang awa. tulak ng bibig . takipsilim . useless) 125.nagbibingi-bingihan (one who plays deaf) 114. Ang sakit ng kalingkingan. huwag mong gawin sa kapwa mo. di bubukol.salita lamang.113.manipis ang balat (very sensitive person) 117. walang-puso . Bawasan ang salita. Pag di ukol. Forthrightness creates lasting friendships. tatlo ang mata . taingang kawali .pasasalamat (debt of gratitude) 123. hindi tunay sa loob (insincere words) 121. 10. The pain in the little finger can be felt by the whole body. tawang-aso . There is no difficult undertaking if done patiently.nangmamaliit (person who sneers) 120. utak-biya . while others are based on implied meanings or corresponding English versions).bobo.walang habag. walang-hanggan . pag dinaan sa tiyaga. Ang pagsasabi ng tapat ay pagsasamang maluwat.madaling magbago (person who easily changes) 118. dagdagan ang gawa. one explanation is enough. Treat others as you want to be treated. God proposes and man disposes. malupit (heartless) MGA SALAWIKAIN (Note: Literal English translations are rendered for some.mahilig matulog (lazy person who always wants to stay in bed) 115. Things will not happen if they are not meant to be. Patience will yield results. 1. 11. mapaghanap ng mali (fault-finder) 119. 6. 3. walang-kuwenta . forever) 124. mahina ang ulo (stupid. may nilaga. Time is gold.walang kamatayan (immortal. takaw-tulog .walang halaga (unimportant. act more. Talk less. utang na loob . 7. Walang tutong sa taong nagugutom. nasa tao ang gawa. Walang mahirap na gawa. damdam ng buong katawan. talusaling . Any food tastes good to a hungry person. 47 . Ang panahon ay samantalahin sapagka’t ginto ang kahambing. 5.maraming nakikita. 9. Sa marunong umunawa. sukat ang isang salita. brainless) 122. talusira . 8. To one who listens and understands. 4.

12. Ang kapalaran ko di ko man hanapin, dudulog, lalapit kung talagang akin. My fate will come to me even without searching for it. 13. Ang kabutihan ng ugali ay lalong higit sa salapi. A good character is better than money. 14. Pahiran mo muna ang sariling mantsa, bago mo punahin ang uling ng iba. Before you crticize others, make sure you do not have the same faults. 15. Mas masakit ang sugat na katha ng dila. Unkind words can hurt more than physical pain. 16. Hinuhuli ang isda sa bunganga; ang tao, sa salita. A fish is caught by the mouth; a person by what he says. 17. Ang tapat na kaibigan ay higit pa sa kayamanan. A faithful friend is more valuable than material riches. 18. Pag wala ang pusa, piyesta ang mga daga. When the cat is away, the mice celebrate. 19. Ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, di makararating sa paroroonan. One who does not look back at where he came from, will not reach his destination. 20. Magsisi ka man at huli, wala nang mangyayari. Don’t cry over spilt milk. 21. Kapag may isinuksok, may madudukot. When you save, you will have something when you need it. 22. Kung ano ang puno ay siyang bunga. A tree will bear its own fruits. 23. Aanhin pa ang damo kung patay na ang kabayo? What is the use of the grass if the horse is already dead? 24. Madaling tuwirin ang kawayan pag mura pa at di magulang. It’s easier to straighten a young bamboo plant than a mature one. 25. Sa isang pintong masarhan ay sampu ang mabubuksan. For every door that closes, ten more will open. 26. Di man magmana ng salapi, magmana man lang ng mabuting ugali. One need not inherit wealth provided he inherits good manners. 27. Magbiro ka na sa lasing, huwag lamang sa bagong gising. You may pester a drunken person, but not one who just woke up. 28. Kung sino ang masalita ay siyang kulang sa gawa. A man that talks too much accomplishes little.

48

29. Kung sino ang pumutak ay siyang nanganak. He who cackled is the guilty party. 30. Tulak ng bibig, kabig ng dibdib. The mouth speaks the opposite of what the heart feels. 31. Matibay ang walis, palibhasa'y magkabigkis. A broom is sturdy because its strands are tightly bound. 32. Ang tunay na kaibigan ay nakikita sa kagipitan. A friend in need is a friend indeed. 33. Kung may itinatanim, may aanihin. If you plant (a seed) and nurture it, you’ll reap the harvest in the future. 34. Huli man daw at magaling ay naihahabol din. It is never too late to offer anything that is good. 35. Ang taong nagigipit, sa patalim kumakapit. A desperate person will hold on to a knife’s edge. 36. Ang kalusugan ay kayamanan. Health is wealth. 37. Ang taong walang kibo, nasa loob ang kulo. A person who is outwardly calm has anger raging inside. 38. Ang mabigat ay gumagaan kung pinagtutulungan. A heavy burden is lightened if everyone helps. 39. Ubus-ubos biyaya, pagkatapos nakatunganga. Spend lavishly and you end up with nothing. 40. Ang buhay ay parang gulong, minsan nasa ibabaw, minsan nasa ilalim. Life is like a wheel, it has its ups and downs. 41. Ang hindi marunong magmahal sa sariling wika, daig pa ang malansang isda. He who does not love his own language is worse than a smelly fish. 42. Ang umaayaw ay di nagwawagi, ang nagwawagi ay di umaayaw. A quitter never wins, a winner never quits. 43. Pulutin ang mabuti, ang masama ay iwaksi. Emulate what is good, discard what is bad. 44. Ang taong maganda ang asal, minamahal ng kasamahan. A kind and good-mannered person is well-loved by those around him. 45. Ang taong mapagtanong ay madaling dumunong. A person who asks, learns more quickly. 46. Ang pili ng pili, natatapat sa bungi. One who is choosy could end up picking the worst. 47. Ano man ang gawa at dali-dali ay hindi iigi ang pagkakayari.

49

Haste makes waste. 48. Mainam na ang pipit na nasa kamay kaysa lawing lumilipad. A bird in a hand is worth two in a bush. 49. Mas malakas ang bulong sa sigaw. A soft gentle request has more power than a loud command. 50. Aanhin mo ang palasyo, kung ang nakatira ay kuwago. Mabuti pa ang bahay kubo, ang nakatira ay tao. The house does not make a man. Even a palace is nothing if those who live in it don’t have etiquette. 51. Lalong gaganda ang kinabukasan kung tayo ay may pinag-aralan.ves a better future Education gives a better fture. 52. Pagkapawi ng ulap, lumilitaw ang liwanag. Behind the cloud is a silver lining. 53. Ang pag-aasawa ay hindi biro, di tulad ng kaning iluluwa kung mapaso. Marriage isn’t a joke. It isn’t like food that you can spit out when it’s too hot to chew. 54. Walang manloloko kung walang magpapaloko. There will be no cheater if no one allows himself to be cheated. 55. Habang maikli ang kumot, matutong mamaluktot. Try to make ends meet. 56. May tainga ang lupa, may pakpak ang balita. The earth has ears, news has wings. 57. Kung ano ang tugtog ay siyang sayaw. Dance with the music. 58. Huwag kang magtiwala sa di mo kakilala. Never trust a stranger. 59. Ang taong walang pilak ay parang ibong walang pakpak. A person who has no money is like a bird without wings. 60. Walang matigas na tinapay sa mainit na kape. No bread is too hard for hot coffee.
[*Source: Atilio V. Alicio. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla, California, 2007]

~ END OF NOTES ~

50

Inc. Tagalog Reference Grammar. Thomson & Heinle: United States of America. & Kathryn Z. Peter [2003]. Crystal. Santiago. Alfonso O. Diaz-Rico. C. California. University of Hawaii Press: Honolulu. Inc. Bahasa Melayu. Lynne T. Massachusetts. Grover [2000]. Schachter.: New York. [2009]. Fromkin. Fromkin. Inc. Wardhaugh. [Ikatlong Edisyon 2005]. et al. Modern Tagalog. Robert Rodman. Blackwell Publishers. Dictionary of Language and Linguistics.: Malden. An Introduction to Language. & Norma G. Weed [1995]. Hawaii. Atilio V. Trudgill. Ikaapat na Taon. Dillague.UCSD Bookstore: La Jolla. & Resty M. California.: Malden. Sandigan. Hudson. California. California. Philippines. R. and Academic Development Handbook: A Complete K-12 Reference Guide. Advanced Filipino for Filipino Speakers (Reader). Halsted Press Book: United Kingdom. Makabagong Balarilang Filipino. Blackwell Publishers. Atilio V. University of Malaya Press: Kuala Lumpur. Phoenix Publishing House. Filipino Linguistic Analysis (Reader). Essential Introductory Linguistics. Teresita V. Defense Language Institute Foreign Language Center: Presidio of Monterey. Stork [1976]. Imprints . [1992]. New Jersey. Inc. Alicio. Paul & Fe T. Filipino. Linguistics: An Introduction to Linguistic Theory. Filipino Basic Course Notes [1997]. A Glossary of Sociolinguistics. Investigating Language: Central Problems in Linguistics. Philippines. Victoria.* TINGNAN ANG MGA PAGSASANAY SA IBABA * R E F E R E N C ES Alicio. Alicio. Blackwell 51 . Ronald [1993]. Language. Imprints – UCSD Bookstore: La Jolla. Allyn & Bacon: Massachusetts. Atilio V. & Nina Hyams [2003]. [2007]. Language Phrases in English. David. Hartmann. University of California Press: Berkely & Los Angeles. The Crosscultural. Massachusetts. Tiango [Binagong Edisyon 2003].: Quezon City. Cena [1990]. Nora M. Dictionary of Language and Languages. Malaysia. R. Penguin Books: England. Otanes [1972]. [2001]. Suzette Haden [1979]. & F. Elgin. Oxford University Press Inc. Rex Bookstore: Manila. What is Linguistics? Prentice-Hall. Spanish. K. Ramos. Victoria (Editor) [2000].

bumaha b. kaklase a.wikipedia. 8. nipalitan d. 18. 16. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. 17. pagtuturo a. Ang mga paningit ay nagsisilbing pampahaba ng mga pangungusap. sinuman b. ubas b. inuman c. paruparo d. nilapatan b. laruan a. siguro c. sayawin d. talaga d. sumayaw c. iyo b.org/wiki/Tagalog_language" MGA PAGSASANAY A. ikaw d. kuko d. dinuguan d. 52 . mamamayan B. kumpol b. bingi d. bait c.wikipedia. pipi b. 20. payat b. umulan a. 9. 2. lumindol c. puno c. sentro a. binasa d. singyaman d. buwig a. binalot c. anuman d. 5. sing-ikli a. palad b. 6. 2. singhaba b. nilapitan a. pagbasa c. lahi d. busog b. lutuan d. 11. kumulog d. balimbing d. totoo b. sinayaw b. alaala c. kanila d. alinman a. kamay c.Publishers: United Kingdom. simple b. ka b. busog d. a. ganda a. siyanga a. 10. Ibigay ang salitang-ugat ng salitang nasalungguhitan. pag-asa d. saging a. 15. nilipatan c. 1. 4. niya c. hinog c. kayo a. isayaw a. kainan b. 19. ganda a. 3. 1. Website: "http://en. prito c. bulaklak b. 7. malalaki a. pilay c.org/wiki/Languages_of_the_Philippines" Website: "http://en. tayo c. 13. binili a. paa a. 12. binigay b. Naminsala na naman ng mga panamin ang malakas na bagyo. matatalino d. tulugan c. kontra d. singbait c. diwata b. bulag b. sibuyas c. akin a. 14. masisipag c.

Lahat halos ng tao ay nakararanas ng kahirapan. May ubo ikaw? _______ 2. Nangangawit ba ang kamay mo sa pagsusulat araw-araw? 25. 20. 5. 16. Marami ang mga relikya noong pananakop ng mga Kastila. 9. 11. 19. 21. C. 8. 14. Kahanga-hanga ang tribung naninirahan sa bundok na iyon. 13. Padabog na tumindig si Gng. Matutulungan kaya sila ng pamahalaan sa kanilang problema? 23.3. 6. 17. Kapansin-pansin ang kanyang pananabik na makita muli ang kapatid niya. Nakanino ang payong itim? _______ 4. Maka-Pilipinong mamamayan si Mang Carding. Mayroon bang aalis kanina? _______ 5. Ang batang nanalo sa paligsahan ay tumanggap ng gantimpala. Ito raw ang dapat paniwalaan dahil ito ang tama. di ba? 22. 24. Morris at nakapamaywang. Ang opisina nila ang naatasang mamahagi ng mga pagkain at damit. 12. Lubhang taimtim sa loob ng binata ang panunuyo sa dalaga. pananamit at iba pang bagay. Ano nga ba ang mas mahalaga: kalusugan o karunungan? 15. (T)ama o (M)ali? _______ 1. Ang lalaking napupusuan niya ay masalapi pala. Salungguhitan ang lahat ng panghalip sa buong sanaysay. Hindi sila nagkakalayo sa kilos. Wala silang ginawa kundi mamasyal sa iba’t ibang pook. 7. 4. Naglabas ng isang magandang artikulo ang manunulat ng paaralan. Narito ako’t nananahanan sa isang maikling panahon. Paano mo hihikayatin ang mamimili upang gamitin ang iyong produkto? 10. Maraming nanghihinayang sa kanyang maagang pagpanaw. Wala ba pasok samakalawa? 53 . Binigay ba ni Jerry ang regalo? _______ 3. Malinis at maganda ang kapaligiran sa Monterey. Kilala mo ba ang namimintanang taong iyon? 18.

Mayroon ka pang pagkakataon maganda. _______ 26. _______ 48. sina Charles ito. Ikaw po ba ang guro namin? 54 . _______ 39. Mayroon nang klase sila samakalawa. _______ 30. _______ 47. ang kaklase ko. Nasa ikalawa hanay si Menchie. Kumusta ka po? _______ 7. Susulat siya sa iyo kamakalawa. _______ 36. Maalat nga ang prito isda. _______ 37. Rey at Pearl? _______ 15. ano? _______ 22. _______ 42. Kasama na ba ninyo si tatay? _______ 19. _______ 29. _______ 14. _______ 21. _______ 25. _______ 11. Hulyo ang pangpitong buwan ng taon. Doktor itong kapatid niya. Sige. Mabango na bulaklak iyan. _______ 12. Si Angelo ang presidente ng samahan. _______ 38. Mahirap ang buhay. ibon iyon. Mayroong ibon sa puno. _______ 23. Malaki sa akin ang pantalon na ito. Linggo ang unang araw ng linggo. Tess. Kanino salamin ito? _______ 24. May nobyo nga si Liza. _______ 28. _______ 46. Ano ang mga iyon? Palagay ko. _______ 13. Disyembre ang paborito kong buwan. diyan na kayo. _______ 31. _______ 16. Ilan kapatid mayroon ka? _______ 20. Matatamis ang mga iyon. Nasa ibabaw ng mesa ang dilaw bulaklak. Malilinis ang daliri ng bata. Mayroong bang mga bulaklak sa paso? _______ 9. Magkaklase ba sina Jay. Nasaan siya pupunta? _______ 8. Mabango ang pabango. Anong laman ng kahon na iyan? _______ 43. _______ 35. Wala ba tayo pahinga mamaya? _______ 27. May maraming kendi sa kahon. Riyan nakatira si Carmen. Maingay ba ang itong mga bata? _______ 44. _______ 10. Mabaho ang basura? _______ 41. Mga may langaw sa mesa. _______ 40. Maganda sa kalusugan ang paglakad. Sabado ba sa dadating na araw? _______ 33. _______ 34. Pupunta kami sa isang malaking salo-salo. _______ 18. Sa mesa mayroong mansanas. di ba? _______ 45. _______ 32. _______ 17._______ 6. Wala rin kami klase ngayon. Mayroon ng ngipin ang sanggol.

(Nagkuwento. 26. Ano? Mayroon (ka. mayroon (pa po. Bukas ng gabi pa nga raw sila (luluto. 28. kukunin) mo sa ilalim ng mesa? 17. Kinain) si Hazel ng masarap na pagkain sa handaan. 5. Luisa. di ba? 13. Ang pagong mabagal ay natalo. (Humanap. 55 . Puwede bang kayo na lang ang (magluto. Mga turista raw ang dumating (kaninang. 31. Aling puno ang mas (mataas. matangkad)? 27. 1. (Saan. Ibinalik) nila ang napulot na singsing sa bangketa. Inalis) namin ang mga basag na bote sa sahig. Masisipag) din ang aking pinsang taga-Sacramento. (Nagbababa. _______ 50. 3. ibinayad) mo sa upa ng bahay? 4. naghanda) ng isusuot ng kapatid mo? 32. Sumuka si Lota nang (nagsakay. Bumababa) sila ng mabigat na kama tuwing hapon. Maaari bang (maghati. Kailangan mong (hihintayin. 36. hintayin) sina Mara sa University Avenue. Pang-ilan pala si Melissa sa (mag-anak. Nagtanong) sila sa mamang naglalakad. Nag-alis) ni Nena ang tsinelas niya bago umakyat sa poste. (Kay. Magkuwento) siya tungkol sa buhay niya sa Pilipinas. 19. (Masipag. sumakay) siya sa eroplano. 10. Nagpapatay) ba sila ng manok sa palengke? 34. Magkano ang (binayad. Aalis (na po. (Nag-alis. Nasaan) matutulog ang pulubing iyon? 30. 22. (Kumain. Sa) Sarah nga ang damit na iyon. Anong mga prutas (ng. (Tinanong. (Umuwi. (Pumasok. (Aalisin. 18. 23. magluluto). Dapat (bumili. hatiin) ninyo ang keyk na iyan? 21. di ba? 33. Ibigay ang tamang sagot. Opo. 16. po na) kami. Tumawag) niya ang kanyang kaibigan kanina. 8._______ 49. 35. Nagbabasa) si Vicky ng diyaryo tuwing umaga. ano uli ang (kukuhanin. lutuin)? 7. Hahanapin) pa nila ang nawawalang hikaw. (Tinawag. (may. 11. (Pinapatay. mamayang) umaga. ang) dapat nating kainin araw-araw? 14. 2. (Salubong. mo)? 9. po pa). 15. bilhin) ni Ernie ang magasing ito. Kailan ka (humanda. 12. mayroon) ka bang pupuntahan bukas ng tanghali? 29. Magkaibigan ba kayo nina Miko? D. Salubungin) mo sila sa tapat ng Mall. Ano po ba ang pangalan (ninyo. kamag-anak) niya? 24. (Binabasa. Mayroong) pang sasabihin sa kanya si Philip. Iniuuwi) ang kuya namin sa probinsya kamakalawa. Nagpasok) pa rin si Rudy kahit huli na siya sa klase. ikaw) pang gustong inumin? 25. (Bumalik. 20. (Mayroon. 6. Amanda.

Bakit siya (humihingi. mangingisda a. maulop c. nila d. 50. 1.37. Ang tatay ang (tumira. kumain a. Nagsalita) si Grace sa harap ng mga kaklase niya. 11. umakyat d. mahangin a. bibili a. mahal c. mag-iisda c. Recto a. dalawa d. bakuran c. siya a. hinihingi) ng tulong sa iyo? E. kahapon a. (Magsalita. Gustung-gusto ni Julius ang lugar (na. a. lutuin a. (Mayroong. masarap a. silangan b. 47. Bisaya c. Bonifacio b. Umawit) nina Myra at Jeremy ang `Dahil sa Iyo’. maasim c. 9. mamamalengke d. Balagtas c. Si Danny ba ang (tumayo. 12. magbisita a. 48. bata a. mapanghi d. lingguhan d. kanluran c. sampu c. lima a. bukas b. arawan c. Si Alex ang (dinala. buwanan a. 2. mauhaw b. Pilipino b. nagdala) ng ibang pagkain noong Biyernes. laruin b. 3. 16. tanungin c. 42. bumasa c. 46. magbiyahe b. 10. sumulat b. sipain 56 . 4. Kailangan (ng. ganda d. tauhan b. (Pagluto. Nagtapon) ng ale ang lumang telebisyon nila. Mabini d. Mayroon) salu-salo ngayon sa bahay nina Alyssa. pangatlo b. aalis b. 38. pinto a. nilaga a. (Maglalagay. 5. (Inawit. 43. sila c. Roxas c. ng) ito. mayaman b. ka b. 49. Nilalaro) ng nanay ang kanilang bunsong anak. nagtayo) ng samahan ng mga estudyante? 41. nang) magpahinga ang pasyente. mapakla d. kagabi d. nagtira) ng isdang bangus sa mesa. Hapon d. Rizal a. manunulat b. kanina c. magtrabaho d. (Naglalaro. sahig d. Aguinaldo d. sasayaw d. (Niluto. 44. Kastila c. 39. kinain d. 18. 17. maglaro c. malasa b. malansa a. 40. 15. Quezon b. Nagluto) na naman si Sheryl ng paborito niyang pagkain. Ilalagay) ni Monica ang tuyong dahon sa basurahan. timog d. (Itinapon. maulan d. bintana b. mabango c. Bilugan ang letrang may salitang hindi kasama sa grupo. 7. 8. Pagluluto) ang hilig ni Mia. 13. 6. payat b. 45. 14.

dapat a. San Juan b. a. umaamin d. balitaan a. 30. siya b. itim b. labingwalo F. bilhin a. upuan b. kulang d. palay c. 43. 36. 40 41. ka a. binili c. 38. umamin c. papel d. laruan d. nagtutulog d. labintatlo a. malambot b. magaan a. karne b. bawal c. nasa b. 32. labinsiyam b. bibilhin d. 25. aklatan a. 35. 34. sana c. talong b. natutulog b. roon b. 20. tsokolate d. ninyo d. sayawan a. dito c. ibalita d. nang 21. magutom c. kanya d. ibili b. kagabi a. puti c. simbahan c. kamakalawa d. inamin c. taglamig a. sina d. lapis c. ko c. ubas a. isda c. bisita a. kanila c. mahina d. binyagan c. paliparan b. maaari d. aiskrim a. kayo b. 28. a. ni c. noon d. kanin a. ibabalita b. Bataan c.19. ibinalita c. kina b. ng b. inuman b. pula d. kaibigan b. kanina b. 45. mamaya c. 22. gulay d. pulis a. 44. bigas d. natulog a. kape c. 33. labinpito d. serbesa b. nasaan c. mo d. 31. matutulog c. tag-ulan c. sa a. Ibigay ang wastong pandiwa. 37. karne b. ako c. 29. 23. berde a. 27. doon a. niya a. Makati a. amin a. larawan d. kailangan b. guro c. Las Piñas d. atin b. 26. hindi b. mangga c. 57 . pakwan d. huwag a. tag-init b. kusinero d. 39. tagsibol d. taga-saan d. aamin b. kay c. saan a. gatas a. nina d. 24. 42.

Mag-uuwi) ang nanay ng mga prutas galing sa Laguna. 6. 2. 16. 9. Nag-uuwi) siya sa probinsiya tuwing Pasko. Nag-alis) siya ng kanyang sapatos bago pumasok ng bahay. Ilang taon kayo (tumira. nagtira) sa Pilipinas? 19. 18. Kailan (tatayo. Sumakay) si Tito ng isa pang pasahero sa dyip niya. (Nagsuka. 16. Nagtatabi) ang mga bata tuwing may dumaraang sasakyan. 17. 7. (Tawag) natin ang batang iyon mamaya. 12.1. 13. Magsasama) ka ba sa amin mamayang gabi? G. 14. (Papasok. (Arkila) ni Allan ang maliit na bangka. (Punas) niya ng tuyong basahan ang mesa. 9. (Nagpatay. 8. Gusto kong (dilig) ang mga halaman tuwing hapon. 58 . 13. Kami raw ang (sasalubong. 4. magsasalubong) sa mga bisita sa paliparan. Tumira) ang tatay ng ulam na isda para sa mga anak nila. maghahanda) ng maraming pagkain para sa kasalan? 4. (Nagsakay. 19. 20. Sardinas ang gusto kong (bukas). Punta tayo sa programa kasi (sayaw) si Karen doon. (Pumasok. Sino ang (nagbababa. (Uuwi. Susuka) na naman ang pasyente kagabi. (Umalis. 3. 1. 10. Magpapasok) na ba kayo sa darating na Lunes? 18. Palagi kong (sulat) ang aking mga magulang. Kailan ka (magpapalit. Nagtawag) ako sa kanila upang bumati noong Bagong Taon. 5. magtayo) sa harap ng klase. (Hingi) ko ang tulong ng kapitbahay namin kagabi. magtatayo) ang alkalde ng bagong pabrika sa nayon? 10. 6. Pumatay) ba sila ng baboy para sa piyesta? 5. Ano pa ang gusto nilang (sabi) sa atin? 12. Gusto nilang (kain) ng pulutang kaldereta. Sino ang (hahanda. (Lagay) ng pulis ang baril niya sa loob ng bag. Gusto mo bang (kuha) natin itong pabango? 2. (Sauli) ni Mariel ang biniling relo. Nagpasok) ang manedyer ng lima pang guwardiya sa kompanya. (Hiram) si Dante ng timba sa kabahay niya kagabi. (Tumawag. Ako lang ang (balik) sa probinsiya sa Linggo. (Tumatabi. 11. papalit) ng gulong ng kotse mo? 14. Ayaw niyang (tumayo. (Umuuwi. Anong oras kaya (aalis. Siya ang (dala) ng pagkain samakalawa. Sa Linggo pa ako (linis) ng banyo namin. (Basa) ka ng leksyon mo para bukas. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwa. (Nagtira. Ano naman ang (gawa) mo noong bakasyon? 17. 15. bumababa) ng bandila tuwing hapon? 7. (Tapon) ko na ang mga basag na baso’t tasa kanina. 3. 11. mag-aalis) sila bukas? 15. 20. (Sasama. 8.

Saan (tayo) kagabi ang dumating na mga turista? _______________ 3.o mag-. (Uwi) kanina ang kuya ng siopao mula sa isang handaan. (Pasok) si Mandy ng isang bagong kaklase sa samahan nila. _______________ 10. _______________ 17. (Patay) ba sila ng baka noong nakaraang piyesta? _______________ 6. _______________ 5. _______________ 20. Sino ang (baba) ng basura kaninang umaga? _______________ 8. Hindi ko alam kung saan (suot) ang mga bata. (Tira) si Laika sa mga pinsan niya noong isang taon. _______________ 15. _______________ 18. (Abot) si Gng.H. Puwede raw kaming (tuloy) sa kanila kahit kailan. (Pasok) ang mga bisita sa kabilang pinto mamaya. Hindi ka dapat (tawid) ng riles kapag may dumaraang tren. Kailangan mong (tabi) ng pera sa katapusan ng buwan. Perez ng mga damit at sardinas sa plasa. (Lipat) na sina Mang Fred ng mga kagamitan nila mamaya. (Handa) ka. _______________ 4. (Sakay) pa ba ng ilang pasahero ang drayber ng bus? _______________ 11. _______________ 7. Tayo ang (salubong) kina Rose sa istasyon ng bus kagabi. _______________ 1. Ibigay ang nararapat na anyo ng pandiwang um-/-um. Hindi ka dapat (sakay) sa tumatakbong dyip. _______________ 9. _______________ 16. (Salubong) sina Tonyo at Selya sa tindahan araw-araw. _______________ 14. (Sakay) ba sila ng Amtrak patungong Irvine? _______________ 13. sabi ni Martin sa kagalit niyang kapitbahay. _______________ 2. _______________ 12. _______________ 21. _______________ 19. 59 . Kami rin ang (tabi) ng ulam sa mesa kamakalawa. Kaya (tae) ang bata dahil sa masamang nakain niya.

Gusto mo bang (alis) ngayon din? _______________ 24. Gusto niyang kumakain ng sinangag sa almusal. Ayaw ni Flelix (labas) ng maraming pera sa kasino. Maysakit si Nida kaya (palit) sa kanya si Lanie. _______ 7. Si Jerry raw ang dadala ng pulutan mamaya. Dapat ka bang (suot) ng kuwintas at relo sa iyong trabaho? _______________ 28. _______ 4. (Alis) pala sila nang maaga kamakalawa. Si Jose ang kapatid niya? _______ 2. _______ 15. Noong Lunes ka ba (palit) ng medyas mo? _______________ 27. _______ 8. _______________ 35. Kailangan mo pa bang lapis? _______ 10. _______ 18. _______ 16. _______________ 30. (Uwi) siya kaagad sa kanila pagkatapos ng eksamen. _______ 11. Tagahugas siya sa restawran. _______ 6. _______ 12. (Sama) ba ang ilang kaibigan mo kaninang tanghali? _______________ 25. Bakit ayaw mong (bili) ng isda sa mag-iisdang iyan? _______________ 34. Mga sampung libro ang binili ko. Kailan pala kayo (tira) sa bagong bahay ninyo? _______________ 26. _______ 14. _______ 13. _______________ 31. Anong oras ba (baba) ang eroplano kaninang umaga? I. Nanggulat siya ng mga kaibigan niya. Noong isang araw (tawag) si Kelly para batiin ako. Lima ang mga libro niya. (Sama) si Pearl sa mga kaibigan niya sa piknik kamakalawa. Saan ka (sakay) mamaya pag-uwi mo? _______________ 32. _______ 3. Magpabigay ka ng pera kay Rosa kay Maria. Si Fatima ang anak ni Mariang masipag. di ba? _______________ 29. Mga sagot ko iyon. Huwag mo naman akong takutin. _______ 1. _______ 5. _______ 9. Nagtratrabaho ang kuya namin sa pabrika. Bawal pala kumakain sa bus. Bakit pa hindi nagpapahinga ang bata? 60 . _______ 17. (T)ama o (M)ali?. Kailangang lider si Juan. _______________ 33. Kilala niya si Ruth na mananahi._______________ 22. _______________ 23. Nasaan ang kotse mo? Sa garahe namin.

Mag-iisda ba ang pinsan niya? _______ 25. ______ 8. _______ 45. _______ 43. Huwag ninyo pitasin ang bubot pang bayabas. 61 . Bilisan mo para makaalis tayo ng maaga. Ayaw ng mga kapatid niya si Cesar. Matatalino pala ang bagong klase nila. Ipinagluto ng nanay ang kanyang mga bisita. _______ 26. Magkaibigan pala sina Bert. Nakita mo ba ang mga nandurukot sa bus? _______ 44. Yari sa narra ang pinto ng kanilang bahay. _______ 47. Aayusin namin iyan ngayon-ngayon din. ______ 4. Gagawin ko ang lahat nang ito para sa iyo. ______ 7. Rey at Vic. Dala na niya ang lahat ng papel na pipirmahan._______ 19. Saan nga pala nagtratrabaho ang kuya mo? _______ 23. Humingi ng payo si Jackie kay Kuya Mar tungkol sa kanyang problema. ______ 3. May binigay ba siyang pasalubong sa iyo? _______ 29. Nagmamadali siyang nagbaba sa tulay. Anong gamot na pangtulog mayroon ka? _______ 48. _______ 40. _______ 38. Ayaw niyang haluin ang kanyang niluluto. Pahiran mo ng mantekilya ang pandesal. Kumuha siya ng abogasya sa Unibersidad ng Pilipinas. Layon [L]. _______ 39. _______ 27. Nasaan ang tindahang binibilhan mo ng alak? ______ 6. Tingnan mo kung saan siya pupunta at sundin mo. Ganapan [G]. Kumain na tayo para makakarating tayo kaagad sa istayson. ______ 1. _______ 30. Ayaw mo bang kuhanin ang murang damit? _______ 34. _______ 35. Ipinanghambalos niya sa aso ang hawak na patpat. Wala siyang ginawa kundi tumawa ng tumawa. Makabago na ngayon ang mga kabataan. Sanhi [S]. Bakit hindi mo subuking patakbuhin ang kotse? _______ 33. _______ 20. _______ 32. Totoo bang aalisan siya ng mana? _______ 36. Pinagsayawan ng cha-cha ng mga kalahok ang programang `Eat Bulaga’. _______ 41. ______ 5. Nakanino ang sanggol? _______ 21. Kagamitan [K]. Sumuot siya ng tuksedo para sa kasalan. Pinagdalhan ng mga sugatan ang ospital sa nayon. Ikinatuwa ng itay ang pagtulong sa akin ng mga kapitbahay namin. J. May baong tinapá ang bata. _______ 37. _______ 31. _______ 50. Ooperahin sa puso ang kapatid niyang bunso. _______ 22. _______ 46. _______ 28. Bibilhan ko ng matibay na kandado ang pinto. Ibigay ang tamang `fokus’ ng pandiwa: Tagaganap [T]. ______ 2. Walisin mong mabuti ang bakuran. Tagatanggap [TG]. Pahirin mo ang putik sa mukha niya. _______ 49. _______ 42. Anong oras dadating ang mga kaibigan ni Cindy? _______ 24.

______ 14. (S) ____________________ 9. ______ 18. (TG) 62 . (Galit) ni Julia ang pagkatuklas sa katotohanan. Ibigay ang pandiwa [pangnakaraan] ayon sa nakasaad na fokus. (Dasal) ni Lenie ang kaibigan sa pagkakasakit nito. (S) ____________________ 7. (Tiis) siya dahil nais niyang makatapos ng pag-aaral. (TG) ____________________ 8. Pag-aralan natin ang magiging bunga ng ating pasiya. Ikinapanginig ng katawan ni Ross ang galit ng mga kawal. (K) ____________________ 11. Tinatakpan ng mga trabahador ang lahat ng butas sa daan. (Bigay) siya ng karangalan bilang `cum laude’. (Yamot) ng opisyal ang hindi pagsunod sa utos niya. ______ 11. (T) ____________________ 15. ______ 12. Pinagdausan ng pulong ang bagong tayong entablado. Ikinalungkot ni Jenny ang hindi nila pagkikita. (L) ____________________ 4. (Tanggap) na niya ang pag-alis ng kanyang kapatid. (Sama) siya sa barkada sapagkat nalulungkot siya. ______ 10. (TG) ____________________ 12. (Luwas) si Tasyo sa Maynila para makipagsapalaran. (Daos) ng sayawan ang bahay nina Emil. Ikinuha nila ako ng iskolarsyip sa pamahalaan. Ipinang-alis niya ng bisyong paninigarilyo ang pagsisipsip ng kendi. (nobena) niya ang kanilang anak. ______ 19. (T) ____________________ 3. ______ 20. Mula noon. (G) ____________________ 6. (G) ____________________ 2. (Lungkot) ni Daisy ang paghihiwalay nilang magnobyo. (S) ____________________ 20. (Tiyaga) sila sapagkat nais nilang umasenso. Ipinagdala ng bulaklak ni Cherie ang bayani ng labanan. (S) ____________________ 18. ____________________ 1. (Luto) niya ng ulam ang kanyang mahal na anak. K. ______ 13. (T) ____________________ 5. (TG) ____________________ 17. ______ 16. Bakit ka humihithit ka na naman? ______ 15. (Takip) niya ang plato sa pagkain. (T) ____________________ 13. ______ 17. (K) ____________________ 10. (Patay) ng trabahador ang pagkabagok ng ulo niya. (Pasok) niya ang talyer na pag-aari ng kanyang kuya. Isinayaw ng mga kalahok ang rhumba sa `Dancing With the Stars’. (Dalangin) ni Dindo ang kaligtasan ng pamilya nila. Ihiningi ng payo ni Mel sa programang `MMK’ ang kanyang problema.(G) ____________________ 16. Ibibigay niya ang salaysay sa pulisya. (Hiwa) ng sibuyas ang matalim na kutsilyo.______ 9. (Aral) niya ang paaralang malapit sa kanila. (Tabi) nila ng pansit ang mga bisitang darating. (G) ____________________ 14. (TG) ____________________ 19.

END OFSCOPE: LINGUISTICS OF THE TARGET LANGUAGE Para patotohanan at malaman ang inyong mga sagot sa mga kaukulang Pagsasanay. pakipadala ang mga ito sa Moderator/Facilitator para makuha ang Answer Key sa ava. pati na rin ang iba pang katanungan ninyo. ~Salamat! ~ 63 .cset@gmail.com.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful