P. 1
idyomatiko

idyomatiko

|Views: 1,543|Likes:
Published by Emily Concepcion

More info:

Published by: Emily Concepcion on Feb 29, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/03/2014

pdf

text

original

1 Mga Idyomatikong Pahayag: Paano Sasabihin sa Ibang Wika? Aurora E. Batnag, Ph.D.

Hit the sack - hatawin ang sako? O matulog? Kick the bucket - sipain ang balde? O mamatay? To a man - sa isang lalaki? O parang iisang tao? She has a tongue - May dila siya? O bungangera siya? o PAREHO? Panimula Tinatawag na idyoma ang natatanging gamit ng ilang partikular na kombinasyon ng mga salita sa isang wika, mga kombinasyon ng mga salitang mayroon nang kahulugang iba sa indibidwal na mga salitang bumubuo rito. Nabubuo ang mga idyoma ng isang wika sa loob ng mahabang panahon, nagpapasalin-saling pasalita hanggang maging matatag sa dila ng bayan, sa paraang hindi na malaman ngayon kung bakit at paano. At dahil nga hindi madaling ipaliwanag ang mga idyoma, sinabi nina Almario et al, sa kanilang Patnubay sa Pagsasalin, na ³ang mga idyoma ay parang patibong; nakatago ang panganib, hindi lantad,´ at maaaring nabitag ka na ng patibong bago mo pa man mamalayan ang panganib na napasukan mo. Ano itong bitag na ito? Kung ikaw ay nagsasalin ng alin mang teksto mula sa isang wika tungo sa ibang wika, maaaring magkamali ka ng pagpapakahulugan sa mga idyoma at kung gayon ay masisira ang iyong salin. Kung patibong ang mga idyoma sa isang human translator, paano na kaya kung machine translator ang magsasagawa ng pagtutumbas? Dahil partikular sa isang wika ang mga idyomatikong pahayag, paano ito sasabihin sa ibang wika? Para sa papel na ito, gagamiting nagkakapalitan ang idyomatikong pahayag at idyoma. Mga katangian ng idyomatikong pahayag Sinasabing idyomatiko sa isang partikular na wika ang isang pahayag kung natural ang daloy at katanggap-tanggap ang kawastuang gramatikal para sa isang taal na nagsasalita ng wikang pinag-uusapan. Ginagamit ang mga idyomatikong pahayag sa pang-araw-araw na komunikasyon, pasalita man o pasulat ± mula sa mga tsikahan hanggang sa diyaryo, radyo, telebisyon, akademikong talakayan, siyentipikong paglalahad, maging sa mga nobela, kuwento, tula at iba pang anyong pampanitikan. Karaniwang maikli, matipid, at naglalarawan, ang idyomatikong pahayag ay naghahatid 2 ng higit na sigla at buhay sa talastasan. Maaaring sabihin sa ibang paraan ang mga pahayag na ito, ngunit mawawala ang puwersa at kulay. Mahirap nang ipaliwanag sa ngayon kung paano nabuo at bakit ang ganitong mga pahayag basta¶t iyon na ang ayos ng mga salita at may tiyak nang kahulugan batay sa ganitong pagkakaayos. Hindi rin basta mapapalitan ang mga salitang bumubuo sa mga tiyak na kombinasyon ng mga salitang tinatawag na idyoma. Halimbawa, sinasabi nating naked eye, pero hindi maaaring palitan ang eye ng nose ± walang ganitong pahayag: naked nose. Mayroon ding small hours pero wala namang big hours o small minutes. Sa Filipino, may sinasabi tayong ³walang masamang tinapay,´ pero wala namang ³walang masamang kanin´ o ³walang masamang ulam.´

tulad ng pisngi ng langit at pusod ng karagatan na hindi naman cheek of the skies o navel of the sea ang katapat sa Ingles kundi skies at bottom of the sea. Gayon din. kahawig siguro ng tenga ang mais. parang mata ang butas ng karayom kaya eye of the needle ang tawag nila pero simpleng butas ng karayom lamang ito para sa mga Filipino. Kaya.) Dalawa ang paraan ng pagtutumbas nito: a. sa Ingles naman ay nagbabago ang kahulugan ng isang pandiwa dahil sa kasunod nitong preposition.Samakatwid. kaya ear of corn ang tawag nila sa bagay na mais para sa mga Pilipino. Kaya narito ang hamon kung paano ihahanap ng katumbas sa ibang wika ang mga pahayag na ito. Ibigay ang kahulugan Halimbawa: light-fingered person mangungumit 3 laconic speech matipid na pananalita May mga pagkakataon na nagkakahawig ang mga idyoma ng dalawang wika. call up. o ang tinatawag na prepositional phrases. para sa isang nagsasalita ng Ingles. ang buong pariralang loof after ay nangangahulugang ³alagaan.´ . call out. red tape). Para rin sa kanila.´ hindi ³tingnan (look) pagkatapos (after). apple of discord). hindi maaaring palitan ng singkahulugan ang isang salita sa idyomatikong pahayag dahil iba nang pahayag ang mabubuo na di nagtataglay ng bisa ng orihinal. Tinutumbasan ang buong parirala upang makuha ang tunay na kahulugan nito at hindi pinaghihiwalay ang dalawang salita. Ang idyomang parirala ay maaaring (1) kombinasyong pangngalan at pang-uri (halimbawa. atb. 2 uri ng idyoma May dalawang uri ang idyoma o idyomatikong pahayag: idyomang parirala at ekspresyong idyomatiko. at (3) pandiwa at pang-ukol (hal. Halimbawa: call tawagan call up tawagan sa telepono call off kanselahin ang nakaiskedyul na miting. atb. Halimbawa: magbili to sell bumili to buy Samantala. may mga bagay naman na para sa ating mga Pilipino ay maiuugnay sa bahagi ng katawan. Makikita sa ganitong mga halimbawa na bawat grupo ng mga tao ay may kanikanyang paraan ng pagpapahayag gamit ang wika. call off. Masasalamin ang kultura at ang pananaw sa daigdig ng mga taong gumagamit ng mga idyomatikong pahayag. Ngunit mag-ingat: maaaring hindi magkatapat ang mga ito: Halimbawa: light-fingered person hindi: magaan ang kamay sitting duck hindi: kakaning itik Mabigat na suliranin para sa mga tagasaling Pilipino ang mga pariralang pandiwa at pang-ukol. Sa Filipino. naiiba ang kahulugan ng isang salitang ugat depende sa panlaping ikinakabit dito. (2) pariralang pangngalan (hal. Halimbawa. Ihanap ng katapat na idyoma Halimbawa: cold feet urong ang buntot the next world kabilang buhay fishwives¶ tales balitang kutsero b.

Humampas ang mga alon sa pampang. ang contain ay mula rin sa Latin. May mga pagkakataon na ang preposition ay di kailangang tapatan ng pang-ukol sa Filipino. kahit pa magkatulad ang pinagmulan. I was a voracious reader. con at teneo. Halimbawa: ang abstain ay mula sa Latin. Naglilingkod siyang katulong sa Singapore.Hindi malinaw kung bakit may mga pandiwang may kabuntot na preposition at mayroon namang wala. (hindi: kontra sa pampang) Ang ekspresyong idyomatiko ay maaaring parirala rin o buong pangungusap na ibang-iba na ang kahulugang ipinapahayag kaysa sa mga salitang bumubuo rito. Ed to a man. (sinipa ang balde) He was so angry he had a cardiac arrest and kicked the bucket. Kapag ipinahayag na sa Filipino ang mensahe ng pangungusap na Ingles. ang idyomatiko sa Ingles ay maaaring di na idyomatiko sa Filipino. (hindi: bilang isang bata) against: The waves dash against the shore. (hindi: bilang katulong) As a child. to a man. Maaaring magkaroon ng dalawang kahulugan ang ganitong mga ekspresyon: literal o idyomatiko. abs at teneo. she has a tongue. Noong bata pa ako. kapag ang ginawa ay tapatang salin o salita-sa-salitang pagtutumbas. Halimbawa: He was so angry he kicked the bucket and the water spilled to the floor. Nagdidigmaan ang Iran at Iraq. depende sa konteksto. Balikan natin ang mga halimbawang naibigay na: kick the bucket. hit the sack.(hinataw ang sako) The child gave the book to a man. (hindi: sa pagitan 4 ng Iran at Iraq) This is just between you and me. napakahilig kong magbasa. Atin-atin na lang ito. This book contains information I need. Ngunit ang abstain ay may preposition: abstain from. (hindi: sa pagitan mo at sa akin) as: She works as a domestic helper in Singapore. (sa isang lalaki) The entire barangay supported Fr. (namatay) He was so tired he hit the sack right away. samantalang ang contain ay wala. o di na natural ang daloy. Iba pang mga halimbawa kaugnay ng mga preposition: between: War rages between Iran and Iraq. (natulog) He was so angry he hit the sack containing potatoes. (parang iisang tao) Paano isinasalin ang ganitong mga ekspresyong idyomatiko? Tandaan na maaaring mayroon itong kahulugang literal kaya suriing mabuti ang konteksto bago . Halimbawa: Abstain from eating meat during holidays of obligation. ganito ang magiging katumbas: Umiwas sa pagkain ng karne « (hindi: mula sa pagkain ng karne«) Samakatwid.

6 Mga Sanggunian Almario. Hong Kong: Oxford University Press. Alfonso O. Tumbasan ang kahulugan sa paraang idyomatiko starve to death mamatay ng gutom (hindi: nagutom hanggang mamatay) hacked to death napatay sa taga (hindi: tinaga hanggang mamatay) lying in a pool of blood naliligo sa sariling dugo (hindi: nakahiga sa lawa ng dugo) Kongklusyon Paano sasabihin sa ibang wika ang mga idyomatikong pahayag? Hindi ito madaling trabaho at tiyak na susubok sa tiyaga at pagkamalikhain ng sino mang magtatangka. Santiago. ngunit higit na komplikado ang pagtutumbas ng mga ekspresyong idyomatiko dahil napakaraming posibleng kontekstong katatagpuan sa mga ito. Patnubay sa Pagsasalin. Kung minsan. Tunay ngang patibong ang mga idyoma. (Rev. 1974. magkatulad sa dalawang wika foot of the mountain paanan ng bundok foot of the table paa ng mesa sand castle kastilyong buhangin arm of the law bisig ng batas . Virgilio S. 1994. Ihanap ng katapat na idyoma dressed to kill nakapamburol still wet behind the ears may gatas pa sa mga labi till hell freezes over pagputi ng uwak 2.) Quezon City: Rex Printing Co. et al. Maynila: National Commission for Culture and the Arts. Karagdagan: Iba pang mga halimbawa 1. Kung problema ito ng human translator. C. English Idioms and How to Use Them. Maaaring gumawa ng isang mahabang listahan ng mga idyomang parirala. by R. Ngunit sana¶y dumating ang panahon na magawa ng computer na mabisang matumbasan ang mga ito. paano makagagawa ng programa sa computer upang matumbasan ng idyomatiko ring pahayag sa tunguhang lenggwahe (target language) ang idyomatikong pahayag sa simulaang lenggwahe (source language). Rev. McMordie. W. ang ekspresyong idyomatiko sa Ingles ay may literal na katapat sa Filipino: snake in the grass ahas sa damo/damuhan over my dead body sa ibabaw ng aking bangkay 5 Tatlong paraan ng pagtutumbas: 1. Goffin. Sining ng Pagsasaling-wika.tumbasan. Ibigay ang kahulugan left-handed compliment pambobola jailbird madalas makulong/labas-masok sa kulungan 3. ed. 1996.

katumbas na idyoma dressed to kill nakapamburol fishwives tales balitang kutsero still wet behind the ears may gatas pa sa mga labi turncoat balimbing birds of the same feather kabaro bleed one white huthutan/gatasan/sipsipan ng dugo man in the street karaniwang tao going post-haste mabilis pa sa alas kuwatro at a snail¶s pace parang pagong .snake in the grass ahas sa damo/damuhan street children batang kalye right hand man kanang kamay old maid matandang dalaga iron fist kamay na bakal flesh and blood dugo at laman ask for a woman¶s hand in marriage hingin ang kamay para magpakasal sick bed banig ng karamdaman 2. bigyan ng kahulugan light-fingered person mangungumit light sleeper mababaw ang tulog heavy sleeper mahimbing matulog/ang tulog jailbird madalas makulong laconic speech matipid na pananalita point blank deretsahan queer fish kakatwa/naiiba red letter day masuwerteng araw left-handed compliment pambobola raining cats and dogs napakalakas ng ulan escaped with the skin of nakaligtas na buhay na lang ang natira one¶s teeth Alpha and Omega simula at wakas forty winks pag-idlip great unwashed masa (karaniwang tao) green-eyed monster selos . usad-pagong fight to the death hanggang sa huling patak ng dugo beaten black and blue mata lang ang walang latay/bugbog-sarado spic and span di madapuang langaw small fry pipitsugin. walang sinabi 7 towering passion umuusok ang bumbunan small hours madaling-araw wild goose chase suntok sa buwan not worth his salt walang binatbat. tsikahan 3. walang sinabi small talk siyete.

green grocer maggugulay greenhorn bagito. She was Director III of the Komisyon sa Wikang Filipino. She teaches part-time at PNU and DLSU. She chairs the Samahan ng mga Tagasalin (SALIN) and is vice president of the Pambansang Samahan sa Linggwistkang . and has co-authored several series of high school textbooks in Filipino. sala sa lamig (?) bread and butter ikinabubuhay shooting pain biglang kirot stone deaf binging-bingi ladies¶ man palikero. a master¶s degree in English literature from the Manuel L. handling translation and linguistics courses. Batnag has a doctorate in linguistics from the Philippine Normal University. bagets Scylla and Charybdis sala sa init. editor and writer. Quezon University. and a certificate in translation from the Regional Language Centre in Singapore. has received awards for her stories for children. tingalain *Short bionote Translator. pabling swan song pamamaalam apple of the eye paborito apple of discord pinag-aawayan baker¶s dozen labintatlo round dozen eksaktong 12 make faces sumimangot bury the hatchet makipagkasundo sa kaaway lion¶s share mas malaking kaparte Pandiwa at pang-ukol call tawagin call up tawagan sa telepono call off kanselahin ang nakaiskedyul 8 call back tawagan ang isang tumawag sa telepono run after habulin run away tumakas run away with itakbo run out maubusan run over masagasaan run down masira run into masalubong look about magpalinga-linga loof after alagaan look at tingnan look away ibaling ang tingin look back lumingon look down on hamakin look out magbantay look up tumingala. She has translated into Filipino a number of literary materials (one of which is Alice in Wonderland). Aurora E.

Filipino (PSLF). .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->