Kabihasnang Mesopotamia

Fetile crescent Isang matabang lupain na hugis-arko na nagsisimula sa Isthmus ng Suez na nagpapatuloy pahilaga at bumabaybay sa dulong silangan ng Mediterranean patungo sa mataas na bahagi ng Asia Minor at Armenia - untiunti itong kumukurba patimog- silangan habang bumabagtas sa mga Ilog Tigris at Euphrates hangga ng Golpo ng Persia. -pinagyaman at nilinang ang lupain ng Fertile Crescent ng ilang malalaking ilog kasama na rito ang Tigris at Euphtrates na binansagang Kambal-ilog. Mesopotamia: Lupain sa Pagitan ng Dalawang Iog - nagmula sa Griyego na ang ibig sabihin ay lupain sa pagitan ng dalawang ilog -kilala ngayon bilang Iraq na naging tahanan ng iba’t ibang sibilisasyon ng tao - “Meso” =Gitna/Pagitan; “Potamus” =Ilog - Sa rehiyon ng Fertile Cresent dahil sa hugis buwan Kabihasnang Sumeria (5000-4000 C.E.) - Pinakamatang kabihasnan - Sumer(bandang timog) lugar o lungsod sa Mesopotamia Ambag ng Kabihasnan  Cuniform - unang nabuong sistema ng pagsulat - isang pinatuis na kahoy(stylus) ginagamiit na panulat sa malambot na lusad saka pinaiinit - unang nabasa ni Henry Rawlinson noong 1846 dahil sa Behistun Rock  Gulong - sa pagkatuklas nito, nagawa nila ng unang karwahe  Cacao - ginagamit bilang pamalit sa kalakal  Algebra - ginagamit ang sistema ng pagbilang na nakabatay sa 60,paghahati o fraction, gayundin ang square root  Kalendaryong lunar na may 12 buwan  Dome, vault, rampa  Ziggurat - disenyong pang-arkitektura at pang- inhinyera na ginamit s templo at palasyo ng Sumer - templong ginawa upang maging tahanan ng diyos - binubuo ng maraming patung-patong na luwad Luwad -ginamit sa paggawa ng laryo na nagsilbing talaan ng mga Sumerian Prinsipyo ng calculator     Sexagesimal – pagbilang ng animnapu; 60 minutes Polytheist – maraming diyos Teokrasya - uri ng pamahalaan na nakabatay sa relihiyon ng bawat tao Patesi- tawag sa namumuno sa haring –pari na namumuno sa isang lungsod-estado

Pag-unlad  Malaki ang naitulong ng maraming imbensyon sa pagtatag at pagunlad ng kabihasnang Sumer. Ang mga imbensyong ito ay nagpaunlad sa pagsasaka, kalakalan at iba pang mga industriya na nagpaunlad din sa lipunang Sumerian sa pangkalahatan.  Naitatag ang mga lungsod-estado na lubos na nakatulong sa pagtatag ng pamahalaan at pagpapalakas sa mga Sumerian bilang isang pangkat  Nakatulong nang malaki ang edukasyon sa pagiging bihasa ng mga mamayan sa halos lahat ng aspeto ng pamumuhay, mula kalakalan hanggang astrolohiya Pagbagsak  Pangunahing dahilan ng paghina ng mga Sumerian ay ang madalas na labanan at kawalan ng pagkakaisa ng mga lungsodestado nito. Madalas na pinagtatalunan ang patubig at hangganan ng mga lupain Kabihasnang Babylonian(1800 C.E.)

 

maging pari.isang semitikong lider -sumakop sa buong Mesopotamia at nagtatag ng isang malaking imperyo -kilala sa Kodigo ni Hammurabi Kodigo ni Hammurabi  binubuo ng 282 batas na nagsisilbing pamantayan ng kabihasnang Babylonian. hukbong nakakarwahe.  Nagdulot ng katiwasayan sa lipunan ang pakikipagtulungan ng mga mabababang opisyal. Shalmaneser V  nahulog sa kanyang kamay ang kaharian ng Israel  ipinatapon niya sa hilaga ang sampung tribo ng mga Israelita  sa kanyang pamumuno. magkaroon ng dote at suporta mula sa mga mapapangasawa.  nakaukit sa itim na batong mahigit sa dalawang metro ang taas na binubuo ng prinsipyong “mata sa mata. Lipulin ang Masama upang Hindi Akitin ng Malakas ang Mahina” – layunin ng kodigo ni Hammurabi  kalagayang panlipunan  kahalagahan ng mga maginoo  malayang-tao  alipin  karapatan ng mga kababaihan. ari-arian mula sa namatay na asawa  mahigpit na pinaparusahan ang pangangalunya at pakiki-apid Panitikan  Epic of Creation – paglikha ni Marduk sa sangsinukob  Epic of Gilgamesh – paglalakbay ni Erech Pag-unlad  Maayos na pagpapalakad ng pamahalaan.kapitolyo ng kanyang kaharian 5.  Nagpatatg sa lipunan at pamahalaan ang Kodigo ni Hammurabi. sundalo. lalo a sa panahon ni Hammurabi.Marahas na mga mandirigma Pagsikat ng Assyria 1. ang propeta ng mga Hebreo Pagbagsak ng Assyria . Paglusob ng ga Kassite isang tribong Indo-Europeo. Tiglath-Pileser III  kinamkam niya ang mga trono mula sa Assur  nagpalawak ng kaharian hanggang sa Damascus 3. ngipin sa ngipin” Lipunan  “Palaganapin ang Katarungan. Sargon II  kinamkam ang trono mula sa tagapagmana ni Tiglath-Pileser 4. Pagbagsak  Paglusob ng mga Kassite. Kabihasnang Assyrian . isang tribong IndoEuropeo Sinundan ito ng mga Hittite na may higit na mahusay na armas na gawa sa bakal. kayamanan at kapangyarihan ng imperyo  sumasalamin din ito sa kapalaluan at kalupitan ng Assyria kaya tinawag itong Scourge of Nineveh .Hammurabi. hukbong nakakabayo at hukbong inhinyero) at mahusay na armamento  tinularan ng mga sumunod na pinuno ang mga ginawa ni Ashurbanipal 2. at huwes sa hari. Ashurbanipal II  mayroong organisadong sandatahan (hukbong lakad.Pinaka-unang aklatan sa mundo . magnegosyo. nabura sa kasaysayan ang pinakahuling bakas ng mga Hittite  Dur Sharrukim . Senacherib  namuno noong 705-681 BC  pinakapopular sa lahat ng hari ng Assyria  Niniveh – kapitolyo ng kanyang kaharian  saapilitang pinabayad ng buwis ang kaharian ng Sidon at Tyre  pinaalis niya sa Assyria ang puwersa ng Ehipto na ipinadala ng hari ng Ethiopia upang tulungan si Hezekiah. Sinundan ng mga Hittite na may higit na maayos na armas na gawa sa bakal.Nineveh  sumaalamin ito sa karangyaan.

matatag ang kaharian ng mga Hittite .ang sinundan ni Haring Tudhaliyas IV Haring Tudhaliyas IV . kapal ng pader .kinamkam niya ang kapangyarihan mula sa mga hari .11 kilometro.30. subalit dahil sa malayo ito sa kanilang lupain.sinakop ang Syria. nagkaisa ang Chaldea.15 tarangkahan  162 BC. ang taas .mahilig sa pakikidigma hanggang sa matuklasan ang paggamit ng bakal para sa digmaan . na kilala rin bilang “Lupain ng mga Hatti” – “Mga Tao nga Hatti” ang tawag sa mga tao ng Hatti . na pinagusbungan ng SyroHittite na kabihasnan .Ilog Halys (pangunahing lungsod ng mga Hittite). haba ng pader .mataas ang antas ng pamumuhay  maganda ang bahay at palasyo  pinakamaganda ang palasyo ni Nebuchadnezzar II  nakilala ang Hanging Garden .‘nung unang bahagi ng Imperyo ng Hittite.sa kanyang panahon.gumagamit sila ng siyam na wika Pagtukalas ng Bakal . subalit sila ay nabigo.sa labas ng pader ay mayroong malalim na kanal na puno ng tubig .nagtapos sa panahon ng mahihinang pinuno . na nadaragdagan sa bawat panahon ng mga sumunod na hari .higit na matibay kaysa sa tanso at bronse .mga pastol sa malapit sa Black Sea at Dagat Caspian . subalit winakasan ito nang si Rameses II na ang naging paraon (1290 BC)  Hattusilis III . mula sa Dinastiyang Mitas ng Phrygia  Pandarayuhan ng mga Dorian sa Gresya at Aegean Kabihasnang Chaldean: Ikalawang Babylonia . sapagkat pinamumunuan ito ng napakalakas na paraon  Suppiluliumas (1375 BC) .inapo ng mga Babylonia . mahina at walang sapat na kapangyarihan ang mga hari nito  Telipinus .‘nung unang bahagi ng tuklas sa bakal.sinubukang sakupin ang Ehipto. pinakamatatag at pinakamatibay na lungsod sa buong mundo .nagkaroon ng tratado sa dalawang kaharian. mas minabuti niya itong bitiwan at sakupin na lang ang ibang lupain sa Fertile Crescent . 300 taon ang makalipas ng lusubin ito ng grupo ng Alexander the Great. pagpapanday at paggamit ng bakal Paglaganap ng Imperyo . nilusob ng mga Hattusas.48 metro.dahilan ng pagbagsak  1200 BC.nabawi ang Mitani sa Ehipto at lubusang nakontrol ang sentral at hilagang Syria . at nagkaroon ng kasunduang pangkapayapaan (1272 BC) sa pagitan nila ni Rameses Ekonomiya .nakapagtatag ng mgahusay na pamunuan at maayos na sistema ng batas.nagtangka at sinimulang sakupin ang Babylonia.inilihim nila ang ang pagmimina.15.nag-aalaga ng mga hayop para sa ikabubuhay at transportasyon Pagbagsak Haring Hattusilis . Medis at mga Persiano upang pabagsakin ang Assyria at napagtagumpayan nga nila ito  napatunayan ang pagbagsak ng Assyria. limang ulit na mas mahalaga kaysa sa ginto at walong ulit na mahalaga kaysa pilak . natalo ng mga Hittite ang Ehipto sa Kadesh.mas pinagtuunan niya ng pansin ang mga gawaing panrelihiyon kaysa sa pamamahala .agrikultura ang pangunahing ikinabubuhay .mayroong 24 km ang kapal ng pader . walang natirang bakas Kabihasnang Hittite .nagpagawa ng mga galeriya sa Yazilikaya .24 metro.nakabuo ng isang mahusay at matatag na militar .

bunubuo ng lungsod-estado na pinamumunuan ng mga hari .“alpahabet” = wikang Phonecia  “aleph” unang letra ng alpabeto  “beth” ikalawang letra ng alpabeto Kabihasnang Persia .tigaruian ding “traders of antiquity” Kultura .alpabetong Phonecia > nilinang ng mga Griyego > Etruscan > Romano = kasalukuyang alpabeto .laging dala ang kabihasnan saan mang magtungo . Alpabeto .matatagpuan sa kasalukuyang Lebanon .pinabagsak at sinakop ang Chaldea at Persia .astronomitya at astrolohiya .sunud-sunod ang pagsakop hanggang sa napasakamay niya ang halos buong Fertile Cresent . ang pinaka malaking daungan .dulong kanluran ng fertile crescent .mahusay mangopya ng ibang pangkat ng tao (gaya ng mga Ehipsyano at Babylonian) .naging hari ng 2 tribo .pinakamagaling na mangngalakal .absolute monarchy .lungsod ng Tyre at Sidon.hindi mga mandirigma kaya madaling masakop .napabantog sa purple dye o muradong tina mula sa isdang murex Pagbagsak ng Persia .wala nang sumunod na kasing Nebuchadnezzar .hinati ang imperyo sa mga probinsya na tinwag na satrapies husay ni Kabihasnang Phonecia .hango sa mga Babylonian na hango naman sa mga Summerian Sining .namuno at pinabagsak ang Medes .sa kanila nagsimula ang Zodiac Sign Pagbagsak ng Chaldea .sinundang ng mga mahihinang pinuno .nasakop ni Alexander the Great .  Timog at Silangang Iran  India  Timog-silangang Europa Pamahalaan .pinakamahusay sa paggawa ng mga malalaking sasakyang pandagat .ipinapatupad ang sariling batas .  produktong bronse  armas  pandigmang bronse  ginto at pilak na sisidlan  makukulay na palayok .nagkaroon ng mga digmaang sibil .nandayuhan ang mga Medes sa talampas ng Iran Mga Namuno Cyrus .nakagawa sila ng mga magagandang produkto gaya ng.nakaimpluwesya ang kanilang mga produkto sa ibang kultura .Arkitektura .nilusob at ginapi ng mga Persiano.itinaguyod ang prinsipyo ng pagkapantay-pantay Darius the great .may kalayaan sa relihiyon .sinakop ni Campyses. anak ni Cyrus ang Ehipto .tinaguriang “misyunero ng sibilisasyon” Kabihasnan at Lipunan .hinangad na maging pinakamahusay sa pakikidigma .lalong pinalawak ang teritoryo .galing sa lahi ng mga Indo-European .tinaguriang “misyunero ng sibilisasyon” .sinakop ang.

pinakamatanda sa apat . Uri ng Veda . Ekonomiya .Malalaking kalsada.nagsasaad ng mga pangunahing paniniwala ng Hinduismo tulad ng reinkarnasyon Ang sistemang caste ay nalinang kasabay sa pagpasok ng mga Aryan.Athava Veda.at mandirigma . Kabihasnang Mohenjo-Daro at Harappa Lipunan at Kultura . . Pinamumunuan ito ng rajh na nagmamana ng kalungkutan at may katulong na lupon ng tagapayo na binubuo ng mga pinuno ng tahanan. Sanhi ng Pagbagsak . mga ritwal na panrelihiyon. .Tinawag na Panahong Vedic dahil dito isinulat ang Veda o ang apat na aklat ng katarungan. Lipunan at Kultura .Naniniwala at sumasamba sa mga kaluluwa na naninirahan kalikasan at maging sa tao.Rig Veda.Pagdating ng mga mananakop na Aryan mula sa Gitnang Asya noong 1500 C. at sistema ng patubig na tumutustos sa pangangailangan ng mga tahanan maging noong unang panahon.Upanishad. at mga kwento. metal at iba pang mamahaling ginto tulad ng jade at lapis lazuli. . isang uri ng pulbos na pinatigas at kadalasang ginagawang dekorasyon at selyo. Nilusob nila ang Mohenjo-Daro sa Punjab at winasak ang naiiwang bakas ng kabihasnan ng mga Indus. . Ang kaalaman tungkol sa pamayanan ay binatayb sa mga nahukay na mga unang bahay at pamumuhay sa lungsod ng Monhejo-Daro.Mga piguring bronse at teracotta ng mga bagay at diyos na sinasamba ng mga tao.tungkol sa ritwal .Ngunit ang ipinagtataka ng mga arkeologo ang biglaang pagkawala ng kabihasnan sa Harappa at Mohenjo-Daro.mga namumuno. Sila’y magsasaka at nag-aalaga ng mga hayopp. alkantarilya. Kabihasnang Aryan Ang mga Aryan ay lagalag na Caucasian.Sama Veda.tungkol sa kalikasan . maharlika.Mga alahas na yari sa ginto.Paggamit ng mga tao ng mga laryong putik na pinatutuyo sa pugon sa paggawa ng bahay.binubuo ng mga pari at iskolar na nagsisilbing guro Kshatriya.ito ay kalipunan ng mga himnong pandigmaan. Ambag .E. Antas ng Caste System Bhrahman.Parisukat na seal carving na yari sa Soapstone. Pamahalaan Nahahati sa mga pamayanan na may kanyakanyuang pamahalaan.Kabihasnang Indus India: Tahanan ng Sibilisasyong Hindu Ang unang kabihasnan ay matatagpuan sa lungsod ng Mohenjo-Daro at Harappa na nasa limbak-ilog ng Indus.Pagsasaka ang ikinabubuhay ng mga tao dahil sa matabang lupa na dulot na malimit ng pagapaw ng mga ilog. Ito ay lupon sa lipunan na nabubuklod sa mga alituntunin na siyang nagtatakda sa kanilang pamumuhay pangkabuhayan at sa pagaasawa.tungkol sa kultura at mga tradisyon ng mga Aryan .

Nangongolekta ng buwis mula sa mga mangangalakal ng bulak at may –ari ng lupa. Imperyo sa Sinaunang India Imperyong Maurya ( 320 -195 C. at konsehal.E. Ambag . na nakatagpo ng tunay na kaligayahan at katotohanan.Shiva (tagawasak) .300 C.Nahahati sa pitong uri.Encyclopedia sa medisina na isinulat ni Charaka.Relihiyong Budismo at Hinduismo .E. Indra (bagyo). Kashi (kasaysayan) Ang Budismo na itinatag ni Sidharta Gautama Buddha. pagsunod sa magulang at pagoong makatao Lipunan at Kultura . . .Sa panitikan. Sila ay nagtatanim ng barley at trigo . Gamesha (elepante). . magsasaka. ang Veda at Upanishad Pagbagsak .pinakamagaling na pinuno ng imperyo pinalaganap ang Budismo sa kanyang panunungkulan Rock Edicts-pinagawa ni Asoka na nakaukit sa bato dingding ng mga kweba. Sati o suttee. at sa mga pampublikong lugar -naglalaman ng konsepto ng kawalan ng karahasan.Bhrahma (tagalikha) .ang babaeng biyuda ay hindi na maaaring makapag-asawa muli ngunit sasama sa libing ng kanilang asawa Ekonomiya .binubuo ng mga karaniwang mamamayan. pastol. Sudra. Ekonomiya . . Hinati sa distrito na pinamumunuan ng mga kasapi ng pamilya ng hari. .Napabayaan ang hukbong military sa panahon ni Asoka na nakatuon sa pagpapalaganap ng Budismo. tinawag siyang Buddha na ang ibig sabihin ay “ang Naliwanagan” o “The Enlightened One”.Konseptong reinkarnasyon .Aklat sa pulitiko ni Kautilya.Sinalakay at napailalim s mga Persiano sa ilali ni Cyrus the Great noong 530 C. Simula noon. paggalang sa lahat ng relihiyon at opinyon. at bulak.- - Vaishya . o pariah-mga mamamayang Hindi at/o Aryan na nasa labas ng sistema na naagaw ng labag sa mahigpit na patakaran ng caste na karaniwng mahihirap at gumagawa ng mababang uri ng trabaho - Chandragupta Maurya ( 324 . ang Arthasastra (The Science of Material Gain) na tungkol sa pagpapalawak at paggamit ng kapangyarihan Pag-unlad .Umusbong ang nagsasariling estado sa timog ng kahariang Sunga at Kalinga.manggagawa at alipin Untouchable.E.Pagsasaka at pagpapastol ang pangunahing hanapbuhay .magsasaka at mangangalakal.Pagpapastol at pagsasaka ang pangunahing hanapbuhay .)nagtatag Pamahalaan May maayos na pamahalaan na nakasentro sa hari. trigo. outcast. Kautilya-tawag sa tagapayo ng hari Asoka.Hindi Ang relihiyong Hinduismo na pangunahing relihiyon sa India at ang pinakamatandang relihiyon sa daigdig kung saan maraming diyos na sinasamba. mahistrado..Maayos na sistema ng pamahalaan at buwis ang siyang tumutustos sa gastusin ng imperyo.pilosopo.Vishnu (tagabuo) Ang iba pang bathala ng Hindu: Agni (apoy). Ambag . kawal. Pagbagsak .Sistemang caste .) . artisano at magpapastol.Walang kalayaan ang mga kababaihan ngunit may karapatang magmay-ari ng ari-arian. Nagtatanim ng millet . artisano.

itinayo s pagitan ng 1620-1648 na tinuturing na pinakamagandang halimbawa ng arkitekturang Indian. gayundin ng mga prutas tulad ng mangga .D Imperyong Mogul (1526-1793 A. Ambag .) . pilosopiya . Ekonomiya .).D. dala ng mga Raiputs. Ipinatayo ito ni Shah Jahan para sa paborito niyang asawa na si Muntaj Mahal.Sa ilalim ng pamumuno ni Samudragupta (335-375 A. Dahil dito. Pagbagsak . . . apricot. Lipunan at Kultura .D. Sa panahong ito umunlad ang pagkamalikhain ng mga tao at nalinang ang sining at kultura ng India. at sining Pagbagsak .Epikong Mahayana at Mahabharata at ang pagtulong sa kaila sa pagbawi sa trono mula sa kanyang magandang asawang sa Sita na kinuha ng isang demonyo mula sa Persia.Sa ilalim ng pamamahala ni Akabar the Great(1556-1605 A. at tubo .Simbolong zero at bilang na 1 hanggang 9 .Pagsalakay ng mga Hun mula sa Gitnang Asya noong 415 A. D. . nagpatayo ng mga monumento at palasyo sa India. peach .Sistemang decimal University of Nalanda.Istilong Mogul sa sining at arkitektura.Taj Mahal. apo ni Babur nagpatayo ng mga monumento Babur. .D) .Chandragupta (320-335 A. . mga mandirigmang Kushan na naniniwala sa monogamya o pag-aasawa ng isa lamang. . lalong napalawak ang imperyo hanggang Talampas ng Deccan.Napabayaan ang pamahalaan sa panahon ni Aurangzeb(1695-1707). Ambag . mga pabrika ng sandata .Magkahalong tradisyong Hindu at kaugaliang Muslim ang ummiral sa lipunan noong panahon ni Akbar at sumunod na namuno.).Babur (1526-1530) Pamahalaan .Naabot ng imperyo ang katanyagan sa panahon ng pamamahala nina Akbar Jahangir na namuno noong 1605-1627 at Shah Jahan noong 1628-1658 Lipunan at Kultura .D. . nagdala ng yaman sa imperyo sa pamamagitan ng buwis na sinisingil ng imperyo sa nasakop na lupain.3568 na bilang ng araw sa isang taon .Sa arkitektura. anak ni Chandragupta I. Nagtatanim sila ng bigas .Inalis ang suttee o ang pagsunog ng mga biyuda kasama ang bangkay ng kaniang asawa . Ito ay sining ng India na hinaluan ng ipluwensya ng Persia.nagtatag Pamahalaan .Ipinagbawal ang pang-aalaipin ng mga babae at batang bihag sa digmaan. ang Iron Pillar sa Delhi na nagpapakita ng teknolohiya noong panahon na iyon.unang unibersidad sa daigdig na nag-alok ng kurso sa relihiyon.May minahan ng mineral at asin . Hindi nakaagapay ang pamahalaan sa mga gastusin ng imperyo..Dinar. peras .Itnuring na Gintong Panahon ng India. Bng kaugaliang ito ay nagsimula noong 1 A.).Pagsasaka ang pangunahing hanapbuhay .dula ni Kalidsa at mga pabula na may aral tungkol sa moralidad at pulitika. at pagawaan ng ornamentong ginto at pilak. trigo . na nagtuon ng pansin sa pakikidigma sa pag-asang masasakop ng imperyo ang buong India.gintong barya na inuukitan ng tula ay iba pang disenyo . melon . .14 at 365. at iba pa. . Imperyong Gupta (320-500 A.- nakayanang ipagtanggol ang imperyo sa mga nag-aalsang Hindu na ayaw sa Budismo.D.Pi na katumbas ng 3.Sakuntala.

naubos ang kaban ng bayan Lumaganap ang kaguluhan at nagpaligsahan ang mga maharlika sa kapangyarihan “Amenenhet I” .Kabihasnang Ehipto Sinaunang Ehipto  Ilog Nile – pinakamahabang ilog sa mundo.Huling bahagi ng 1700 B.lider mula sa Thebes. may lupain din 3. nagpadala ng ekspedisyon sa Nubia para mibalik ang ginto na ginastos noong nakaraang panahon . pagpapatayo ng templo at pagpapalawak Thutmose III – anak na pumalit at “Alexander the Great ng Egypt” Amenhotep IV – binawasan ang kapangyarihan ng pari at pinagbawal ang pagsamba sa maraming diyos ATON – diyos. Maharlika – pharaoh at kaanak. Upper= puti. nagpatalsik sa huling hari II. pastol at manggawa - . – 1786 B. pinakasalan ang isang anak na babae ng hari ng mga Hitite  humina ang kaharian nang magwakas ang kapangyarihan ni Ramses II  Libyan ay lumusob sa Lambak ng Nile  Kushite.E.C. ulo ng kobra Step Pyramid – 1st piramide ni King Socer Umiral ang kabulukan sa pamahalaan.Lumawak ang ugnayang pangkalakalan sa Plaestine. Sundalo – nangangalaga sa katahimikan ng bansa.C.Palestine at Syria at maraming asawang babae (concubine o kabit) Hatshepsut – asawa ng Thutmose II na pumalit sa trono nang siya’y mamatay. Nile= “Tears of Egypt” I. nagsisimula sa Lake Victoria  Egypt= “Gift of Nile”. ulo ng buwitre/ Lower= pula. pari Malawak ang lupain at karapatan. Gitnang Kaharian – 2040 B. 7 yrs.E.C.E. “Unang Dakilang Lider na Babae sa Kasaysayan”.Syria at Crete . Pharaoh – tawag sa hari (pinuno ng estado.C.E. Old natagpuan ang bangkay Rameses II = huling dakilang pinuno. hukbong military at kapangyarihang animo-diyos) o absolutong kapangyarihan Haring Menes – “Gintong Panahon ng Egypt” sentralisadong pamahalaan. sumalakay ang pangkat ng “Hyksos” mula sa Asia t nagpabagsak sa pharaoh at nagdala ng unang kabayo III. Lumang/Matandang Kaharian – 2700-2180 B.C. di nagbabayad ng buwis 2. . Bagong Kaharian – 1567 B. pagsamba sa iisang diyos Akhenaton o Ikhnaton – ginamit niyang pangalan Tutankhamen – youngest pharaoh. mayayaman. lumaban ng 20 taon sa mga Hitite ng Asia Minor bago nakamtan ang kapayapaan. Karaniwang Mamamayan – magsasaka. umunlad ang ekonomiya at kultura ng bansa Phraraoh Khufu o Cheops – paggawa ng piramide para libingan ng mga pharaoh Piramide sa Giza – o “ Piramide ni Khufu” 137 metro at kagilalas-gilalas Pinagsama nagkorona ng upper at lower Egypt. Assyrian at Persian – mga lugar/hukbong sumakop sa Egypt Lipunan: 1.Amenenhet II – 1st pinuno. 1 st babaing pinuno sa Egypt for 20 yrs. Naitaboy ang mga Hyksos at pinalawak ang teritoryo Thutmose II – sumakop sa Nubia.E.

E. Ang kalakalang ito ay nagdala ng karangyaan sa mga mangangalakal Nagkaroon ng bugso ng pagtatayo ng mga kanal at daan      - Ambag Wastong pagsukat at matematika – pagbilang ng 10 Arkitekture at inerhiya – piramide..Kalendaryo – 12 buwan. Alipin – di nakababayad ng utang. iskolar na French Pagbagsak Pagaalsa ng mga mamayan laban sa mataas na buwis Mahina at walang kakayahan sa pamumuno ang mga sumunod na hari Pag-aalsa ng mga maharlikang galit sa mga pribilehiyo ng mga bagong-yaman na gitnang uri Pagsasalakay ng mga Hyskos mula sa Arabia at Syria noong 1700 B.C. Pagpapabaya sa Ekonomiya ng Kaharian Pagsasalakay ng mga Hittite sa mga kolonya ng Ehipto na nagdulot ng pagkawala ng mga buwis ni kinukolekta mula rito Pagsakop ng mga Assyrian noong 570 B. ng mga Persiano noong 525 B. at ni Alexander the Great ng Macedonia noong 332 B.Hieroglyphics – o “sacred curvings”.E.E. kanal at irigasyon . bihag sa digmaan at salarin Ekonomiya Mataas ang pagtingin sa kababaihan sa Egypt – may karapatang mgtaglay ng ari-arian at maaring mamuno Pagsasaka – pangunahing Gawain sa Egypt. papyrus.Sundial at Orasan .Geometry – hangganan ng bukirin.4. templo at monument “Great Sphinx” – rebulto ng 1 pharaoh na may katawang leon .E.C.C. - . manggawa ng palayok. 30 araw each + 5 after 12 buwan (365 days) .“Mummufication” – pag-eembalsamo sa bangkay na di naagnas sa mahabang panahon.C.“Rosetta Stone” – susi sa pagbasa ng hireoglipiko Nahukay ni Jean Francois Champollion. inasnang isdang alabaster at ginto ng Ehipto. kemikal buhat sa halaman . manghahabi at karpintero Nagkaroon ng palitan ng kahoy na cedar mula sa Phoenician at Olive Oil mula sa Crete para sa flax. sobra ay kinakalakal Sila ay mga platero. sistema ng pagsulat .

Pinabagsak ng Chou Pagtatanim mula sa Wei Bein sa Pag-aalaga ng hayop pangunguna ni Wu Pangangalakal Wang na isang warrior Pag-aartisano king Pag-aalahas Sericulture Relihiyon Kombinasyon ng animism at pagsamba sa mga ninuno Pagbasa ng orakulo o oracle bone reading Pagsula: Calligraphy (the art of fine writing) Libangan: pangangaso.Pinabagsak ng mga Paglinang ng kultura at teknolohiya: Chi’n Paggamit ng bakal Paggawa ng mga kanal at irigasyon Pagtayo ng mga bayan Pagkakatuto ng horseback riding Pagsuot ng “trousers” Unti-unting pagsisimula ng sentralisadong gobyerno: Tax system Military organization Pagkakaroon ng mga tagapayong pampulitika Pasasagawa ng Civil Service Examination Pag-usbong ng mga pilosopiyang Intsik Pinag-isa ang mga estadong pyudal at nagtatag ng . 5. pagmamana. b. Pag-aalitan ng - Pinalawak ang mga nasasakupan ng Tsina sa labas ng bansa: a. South Asia b. c. checkers Pagtatag ng mga estadong pyudal noong una . Shang 1266 . c. Chou 1122 – 256 BCE “Age of Warring” “Golden Age of Chinese Philosophers” Wu Wang 4. c. Korea . a. b. d.Pag-rerebelde ng tao sentralisadong pamahalan Paggamit ng pilosopiyang Legalismo sa pamumuno Pagpapasunog ng mga aklat ng kasaysayan ni Confucius Pagpapatunay ng mga kagamitang pandigma Pagpapahulog ng mgatao sa tangke ng kumukulong langis kapag sumalungat sa kanya Pagpapatayo ng Dakilang Pader upang hadlangan ang mg mananakop na dayuhan Pagkakaroon ng mga kaguluhan (age of disunity) dahil sa: a. Han 206 BCE.1123 BCE “Panahon ng Bronse” Cheng T’ang 3. Chi’n 256 – 206 BCE “Panahon ng Pag-iisa ng China” Shih Huang-Ti (China’s First Unifier of the Chinese People) Kabuhayan . Hsia 2205 – 1500 BCE “Alamat ng Dinastiya” Emperor Yu 2. b.Kabihasnang Tsina Xenophobia – pagkatakot sa mga dayuhan ang mga Tsino kaya ipininid nito ang kanyang mga pintuan sa mga dayuhan Natutulog na Higante – dahil sa matagal na panahong hindi nito pakikisalamuha sa ibang kultura at ang pagsasara ng lupain nito sa mga dayuhan Naganap at Ambag .Pinaniniwalaang si Emperor Yu ang dakilang bayani na nakahanap ng paraan upang makontrol ang pagbaha na dulot ng Ilog Huang-ho a. a.219 CE “Panahon ng Imperyong Tsina” Pagbagsak Mga Dinastiya 1.

2. a. Sui 589 – 618 CE “Panahon ng Muling Pagpapalakas ng Imperyo” Yang Chien 7. a.Pag-iinsponsor ng mga ekspidesyon .Pagtataguyod ng edukasyon at sining ng Tsina . f. Pag-aalsa c. Mongol pag- Pagpapasailalim ng Tsinan a pinakamalaking imperyo sa daigdig . Yuan 1280 – 1367 CE “Unang Dinastiyang Dayuhan” Kublai Khan 10. c. Pananakop ng mga nomads Pag-aalsa ng mg atao dahil sa sapilitang paggawa Pananalakay ng mga kaaway Pag-aalsa ng mga lider militar 8. a. Canton b.Pagpapalakas ng kalakalan dahil sa pagbubukas ng mga daungan: a. b. d. Khitar d. Tartar b. d. 1.Kao Tsu 6.Pagkakaroon ng kalayaan sa pagpili ng Relihiyon . SEA Manchuria Pagkakaroon ng dalawang Han Kanlurang Han Silangang Han Pagkakaroon ng mga Imbensyon Papel Lunar Calendar Seismograph Magnetic Compass Dictionary – Shou Wen ( Hsu-Shen) Ssuma Chen – Father of Chinese History Pagpapalakas muli ng imperyo Pagbawi muli sa mga lugar na dating dakop Pagpapatulo ng pagpapatayo ng Dakilang Pader o Great Wall Pagpapatayo ng Grand Canal Pagpapalawak ng imperyo sa: Mongolia Manchuria Indo-Tsina Central Asia Tibet Korea Pagpapatag ng pamahalaan Paglawak ng kalakalan Pagtatag ng mga paaralan at unibersidad Pamumulaklak ng mga tulang Tsino: Tu-Fu (China’s Great Poet) Li –Yian (China’s Great Poetess) Mga Imbensyon Woodblock Printing Diamond Sutra – First Printed book sa Daigdig Pangunguna ng Tsina sa kalakalan sa Asya Pagsigla ng edukasyon at sining Pagsasa-ayos ng serbisyo sibil (chin-shin) Mga Imbensyon: Gunpowder/pulbura Wheel Barrow - mga makapangyarihang pamilya b. a. Kin c.Pagpapalakas ng dating kultura - - Mahihinang pinuno Pagkamatay ni Kublai Khan Pag-aalsa ng mga Intsik Pagsakop ng Manchu - . b. Ming 1368 – 1643 CE “Reyna ng Karagatang Oryental” Chi Yuan Chang - Kawalan ng kakaisa Pananakop ng a. b. b. e. Macau .Pagpapahintulot ng mga Mongol sa n\mga dayuhang dumalaw sa Tsina (hal: Marco Polo) . c. a. e. Tang 619 – 907 CE “Panahon ng pagpapalawak ng Imperyo” “Gintong Panahon ng mga Makata Tai-Tsung c. b. Sung 960 – 1279 CE “Gintong Panahon ng Tsina” “Panahon ng Pangunguna ng Tsina sa Kalakalan sa Asya” Gen Cho Kuang Yin (Tao Tsu) 9. d.

11.Confucian Philosophy b. saranggola Pubura Calligraphy Seri-culture Porcelain Lunar Calendar Magnet Abacus Rocketry sa Pakikidigma Civil Service Examination c. Pilosopiya . World’s First: Paper Brush/ink Dictionary Printed Book – Diamond Sutra Newspaper – Peking Gazette Water Mill - Paper Money Book of military strategies – The art of War of Hsun-Tzu d. Imbensyon Magnetic compass Woodblock printing seismograph - - - . Ching 1664 – 1911 CE “Ikalawang Dinastiyang Dayuhan” Nurbachu - Ang mga Manchu ang naiimpluwensiyahan ng mga Tsino dahil sa malakas na kulturang Intsik Pagdating ng kanluranin mga Mga Kontribusyon ng Tsina sa Kabihasnan: a. Mga Ipinakilala sa Daigdig: Chopsticks Tsinelas. Arkitektura: Great Wall of China Pagodas e. payong.

Honduras at Katimugang Mexico  Kultura . Mga Pueblo o Anazasi Sa timog-kanluran ng United States Ang bahay nila ay yari sa Adobe na may ilang palapag May malayang pamahalaan May sistema ng irigasyon Pangunahing pananim ay mais Nag-iimbak ng pagkain para sa pamilya sa panahong tagtuyot Ang mga palayok na kanilang ginawa ay may disenyong Geometric.” Ayon sa kanilang relihiyon - - - - Sibilisasyong Maya  500 BCE .Nahukay sa kagubatan ng Guatemala. bar (lima) at zero Nakabuo sila ng dalawang kalendaryo: pangaraw-araw at para sa pari Pok-a-tok  bolang seremonsyal  Mga manlalaro ng siko at balakang upang maiitsa ang bola sa isang ring nakatali patagilid sa pader Mga pintor at arkitekto  Nagtayo ng bunton ng lupa kahugis ng Bulkan  Itinayo ang templo sa tuktok ng bunton  Lugar ng pagsamaba Gumuhit sila ng mga ulo sa Volcanic Rock 2.Sistema ng pagsulat . patalim at iba pa Ang balat ng hayop ay ginagamit nilang damit Gumagawa sila ng bahay na gawa sa yelo o tinatawag nilang Igloo 3. Naghahabi ng kumot at basket Kapag napapalaban.Kabihasnang Amerindian 1. karamihan sa kaalaman na naukol sa kanila ay nagmula sa mga labi ng kanilang sibilisasyon Matematikal  Ang numero ay batay sa kombinasyon ng tatlong simbolo: Isang tuldok. Mga Olmec (1200 BCE) Mga nakatira sa baybayin ng Golpo ng Mexico Walang nakakaalam sa pangalan nila Sila ay tinaguriang “rubber people” – dahil sa pangunguha nila ng dagta galling sa rubber trees May pagkahawig sa Hieroglyphics ng Egypt ang kanilang pagsulat Hindi mabasa ng mga arkepelago ang kanilang panulat. nagsasagawa sila ng isang ritwal upang maalis ang masamang karanasan ng digmaan “Ang tao ay dapat mabuhay nang naayon sa kanilang kalikasan.May mataas na antas  Ambag . Mga Eskimo Nakatira sa Eskimo sa Hilagang Asya Nababalutan ng yelo buong taon Hindi sila makapagtanim dahil dito. isda at seal Ang buto at garing ng mga hayop ang ginagawa nilang mga kagamitan tulad ng karayom. sila ay naging mahusay na mangingisda at mangangaso Nanghuhuli sila ng mga balyena.

Nakalinang sila ng kulturang tinawag na Tiahuanaco .Ibayong rehiyon ng Timog America . Sa loob ng panahon ng pamamalagi ng mga Toltec sa lugar na iyon. Sumasamba ang mga Maya sa araw at marami pa silang kinikilalang diyos. inakala ni Montezuma. obserbatoryo at monumento. Kinikilala nila ang pari bilang lider-espiritwal at pinuno ng lunsod. . Sa kung anong dahilan namatay di naglaon si Montezuma at lubusang nasakop ni Cortes noong 1521 ang teritoryo niya.may pamilihan di kung saan lahat ng tinda ay matatagpuan isa na rito ay ang tela.Kabundukan ng Andes . sinasabing sila ang nagpabagsak sa mga Maya.Walang masyadong kaalaman na nakalap tungkol sa kulturang ito maliban sa sila ay mga bihasang manggagawa ng gusali. Sibilisasyong Inca  100 .sumasampalataya sa maraming diyos . ayon sa kanilang paniniwala .Pangunahin at pinakamataas na diyos  Huitlopochtli: diyos ng araw at digmaan .pinuno ng mga Aztec na ang mga ito ay mensahero ng diyos dahil sa naiiba ang mga mukha.400 CE . Sinakop ng mga mandirigmang Toltec ang mga Maya sa Yucatan noong ika-11siglo A.- - sistema ng numero kalendaryo Maraming siyudad para sa kaalaman sa sining. prutas at iba pang maaring bilhin ng mamamayan .900 CE.Inakala ni Montezuma na nasisiyahan ang mga dayuhan sa regaling ibinigay nila ngunit naging lalong interesado si Cortes na malaman kung saan makikita ang pinanggalingan ng ginto. at namalagi sila ng may 200 taon.tribong indian na pawang mandirigma sa Sentral Mexico na galing sa hilangang kanluran . . Kabihasnang Aztec (Ika-13 siglo) . Kasabwat ang mga tribong galit kay Montezuma. may epidemyang kulat at may digamang nakakitil sa maraming buhay nila  Hilagang Dulo ng Yucutan Umusbong ang lungsod-estado Ang kanilang pamahalaan ay teokrasya Sa lunsod estado matatagpuan ang mga templong simbahan.Sinakop nila ang toltec at iba pang kalapit tribo .Apat na beses nang nilikha at ginunaw ng diyos ang mundo.tabi ng templo ay nakatayo ang malaki at nababakurang palaruan kung saan idinaraos ang larong bola .Itong paniniwalang ito ang nagdala sa kanila ng malas dahil nang dumating ang mananakop na Kastila na si Hernando Cortez noong 1519. agham at pag-aaral  800 CE Nilisan ng Mayans ang lugar nila sa hindi malamang dahilan Ang maaring dahilan ay ang pagdami ng populasyon at kakapusan sa pagkain. sinalakay nila ang kuta nito ngunit natalo sila.Tinatawag nilang taga-Mexico sila .D. Tinanggap nilang maayos ang mga Kastila at niregaluhan pa ng ginto at mga gamit na yari sa mamahaling balahibo ng hayop.makikita ang templo at piramide . naglaho ang Tiahuanaco . Ang paring pinuno ay nakatira sa lunsod. malalaking piramide.

Ang tawag na iyon ang siyang ginamit na pangalan mismo ng grupo. pilak at tanso.Mayroon ding iba na mahuhusay na magpapalayok. ay nag-aalay din ng tao sa mga itinuturing na diyos.May listahan ang pamahalaan ng bilang ng taong nasasakop niya at lahat ng lalaki ay obligadong manilbihan sa sandatahang lakas at mag-ukol ng panahon sa mga gawaing pambayan. . Ang ilan ay naghahabi.may sumulpot muling grupo na ang tawag sa pinuno nila ay Inca.Tulad ng mga Inca. ang Kastilang “conguestador” kay Emperador Atahualpa sinabi niya sa “congestador” – “Sa aking kaharian walang ibang makakalipad at walang dahong malalaglag kung di ko nanaisin” . . mga minero ng ginto. ang imperyo ng Inca ay may populasyon na 12 milyon na nagsasalita ng 20 iba’t ibang wika at nahahati sa 100 na iba’t ibang grupong etniko. .Karamihan sa mga Inca ay magsasaka. . produksyon at distribusyon ng kalakal ay kontrolado ng pamahalaan. . . Ang pagsasaka ng Imperyong Inca ay naganap ng dumating ang conquistador.Nanirahan ang Inca sa Lambak ng Andes at di naglaon. nag-aalaga rin sila ng hayop at nangingisda. nanakop sila ng mga teritoryo. .Nakatatag ng oeganisadomng sistema ng pamahalaan. .1500. .  1500 CE . sistema ng trasportasyon at komunikasyon.Ang lahat ng bagay sa imperyo maging ito ay lupain.Ang pinakamataas na pinuno ng mga Inca ay Emperador na pinaniniwalaang inapo ng diyos na araw at habang nabubuhay. .Nakagawa sila ng daan sa gilid ng mga bundok at mga nakabiting tulay sa ibabaw ng mga bangin at ilog. .Ang kapangyarihan niya ay lubos kaya nang humarap si Pizarro. Ika – 11 siglo . . siya ay sinasamba ng mga tao sa imperyo.Nag-away away ang mga Kastila sa partihan ng ginto at maging si Pizarro ay pinatay..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful