Kabihasnang Mesopotamia

Fetile crescent Isang matabang lupain na hugis-arko na nagsisimula sa Isthmus ng Suez na nagpapatuloy pahilaga at bumabaybay sa dulong silangan ng Mediterranean patungo sa mataas na bahagi ng Asia Minor at Armenia - untiunti itong kumukurba patimog- silangan habang bumabagtas sa mga Ilog Tigris at Euphrates hangga ng Golpo ng Persia. -pinagyaman at nilinang ang lupain ng Fertile Crescent ng ilang malalaking ilog kasama na rito ang Tigris at Euphtrates na binansagang Kambal-ilog. Mesopotamia: Lupain sa Pagitan ng Dalawang Iog - nagmula sa Griyego na ang ibig sabihin ay lupain sa pagitan ng dalawang ilog -kilala ngayon bilang Iraq na naging tahanan ng iba’t ibang sibilisasyon ng tao - “Meso” =Gitna/Pagitan; “Potamus” =Ilog - Sa rehiyon ng Fertile Cresent dahil sa hugis buwan Kabihasnang Sumeria (5000-4000 C.E.) - Pinakamatang kabihasnan - Sumer(bandang timog) lugar o lungsod sa Mesopotamia Ambag ng Kabihasnan  Cuniform - unang nabuong sistema ng pagsulat - isang pinatuis na kahoy(stylus) ginagamiit na panulat sa malambot na lusad saka pinaiinit - unang nabasa ni Henry Rawlinson noong 1846 dahil sa Behistun Rock  Gulong - sa pagkatuklas nito, nagawa nila ng unang karwahe  Cacao - ginagamit bilang pamalit sa kalakal  Algebra - ginagamit ang sistema ng pagbilang na nakabatay sa 60,paghahati o fraction, gayundin ang square root  Kalendaryong lunar na may 12 buwan  Dome, vault, rampa  Ziggurat - disenyong pang-arkitektura at pang- inhinyera na ginamit s templo at palasyo ng Sumer - templong ginawa upang maging tahanan ng diyos - binubuo ng maraming patung-patong na luwad Luwad -ginamit sa paggawa ng laryo na nagsilbing talaan ng mga Sumerian Prinsipyo ng calculator     Sexagesimal – pagbilang ng animnapu; 60 minutes Polytheist – maraming diyos Teokrasya - uri ng pamahalaan na nakabatay sa relihiyon ng bawat tao Patesi- tawag sa namumuno sa haring –pari na namumuno sa isang lungsod-estado

Pag-unlad  Malaki ang naitulong ng maraming imbensyon sa pagtatag at pagunlad ng kabihasnang Sumer. Ang mga imbensyong ito ay nagpaunlad sa pagsasaka, kalakalan at iba pang mga industriya na nagpaunlad din sa lipunang Sumerian sa pangkalahatan.  Naitatag ang mga lungsod-estado na lubos na nakatulong sa pagtatag ng pamahalaan at pagpapalakas sa mga Sumerian bilang isang pangkat  Nakatulong nang malaki ang edukasyon sa pagiging bihasa ng mga mamayan sa halos lahat ng aspeto ng pamumuhay, mula kalakalan hanggang astrolohiya Pagbagsak  Pangunahing dahilan ng paghina ng mga Sumerian ay ang madalas na labanan at kawalan ng pagkakaisa ng mga lungsodestado nito. Madalas na pinagtatalunan ang patubig at hangganan ng mga lupain Kabihasnang Babylonian(1800 C.E.)

 

 nakaukit sa itim na batong mahigit sa dalawang metro ang taas na binubuo ng prinsipyong “mata sa mata. Tiglath-Pileser III  kinamkam niya ang mga trono mula sa Assur  nagpalawak ng kaharian hanggang sa Damascus 3. ngipin sa ngipin” Lipunan  “Palaganapin ang Katarungan. magkaroon ng dote at suporta mula sa mga mapapangasawa. hukbong nakakabayo at hukbong inhinyero) at mahusay na armamento  tinularan ng mga sumunod na pinuno ang mga ginawa ni Ashurbanipal 2. Pagbagsak  Paglusob ng mga Kassite.Hammurabi.Pinaka-unang aklatan sa mundo . lalo a sa panahon ni Hammurabi. sundalo. maging pari. Sinundan ng mga Hittite na may higit na maayos na armas na gawa sa bakal. Sargon II  kinamkam ang trono mula sa tagapagmana ni Tiglath-Pileser 4. Shalmaneser V  nahulog sa kanyang kamay ang kaharian ng Israel  ipinatapon niya sa hilaga ang sampung tribo ng mga Israelita  sa kanyang pamumuno. Ashurbanipal II  mayroong organisadong sandatahan (hukbong lakad. magnegosyo. Senacherib  namuno noong 705-681 BC  pinakapopular sa lahat ng hari ng Assyria  Niniveh – kapitolyo ng kanyang kaharian  saapilitang pinabayad ng buwis ang kaharian ng Sidon at Tyre  pinaalis niya sa Assyria ang puwersa ng Ehipto na ipinadala ng hari ng Ethiopia upang tulungan si Hezekiah. Lipulin ang Masama upang Hindi Akitin ng Malakas ang Mahina” – layunin ng kodigo ni Hammurabi  kalagayang panlipunan  kahalagahan ng mga maginoo  malayang-tao  alipin  karapatan ng mga kababaihan.  Nagpatatg sa lipunan at pamahalaan ang Kodigo ni Hammurabi. kayamanan at kapangyarihan ng imperyo  sumasalamin din ito sa kapalaluan at kalupitan ng Assyria kaya tinawag itong Scourge of Nineveh .Marahas na mga mandirigma Pagsikat ng Assyria 1. Kabihasnang Assyrian . ari-arian mula sa namatay na asawa  mahigpit na pinaparusahan ang pangangalunya at pakiki-apid Panitikan  Epic of Creation – paglikha ni Marduk sa sangsinukob  Epic of Gilgamesh – paglalakbay ni Erech Pag-unlad  Maayos na pagpapalakad ng pamahalaan. isang tribong IndoEuropeo Sinundan ito ng mga Hittite na may higit na mahusay na armas na gawa sa bakal.Nineveh  sumaalamin ito sa karangyaan. hukbong nakakarwahe. at huwes sa hari.kapitolyo ng kanyang kaharian 5.  Nagdulot ng katiwasayan sa lipunan ang pakikipagtulungan ng mga mabababang opisyal. Paglusob ng ga Kassite isang tribong Indo-Europeo. ang propeta ng mga Hebreo Pagbagsak ng Assyria . nabura sa kasaysayan ang pinakahuling bakas ng mga Hittite  Dur Sharrukim .isang semitikong lider -sumakop sa buong Mesopotamia at nagtatag ng isang malaking imperyo -kilala sa Kodigo ni Hammurabi Kodigo ni Hammurabi  binubuo ng 282 batas na nagsisilbing pamantayan ng kabihasnang Babylonian.

haba ng pader . nilusob ng mga Hattusas.inilihim nila ang ang pagmimina. kapal ng pader . na pinagusbungan ng SyroHittite na kabihasnan . pagpapanday at paggamit ng bakal Paglaganap ng Imperyo .matatag ang kaharian ng mga Hittite .15. at nagkaroon ng kasunduang pangkapayapaan (1272 BC) sa pagitan nila ni Rameses Ekonomiya .nagtapos sa panahon ng mahihinang pinuno .kinamkam niya ang kapangyarihan mula sa mga hari .nabawi ang Mitani sa Ehipto at lubusang nakontrol ang sentral at hilagang Syria .nag-aalaga ng mga hayop para sa ikabubuhay at transportasyon Pagbagsak Haring Hattusilis .higit na matibay kaysa sa tanso at bronse . Medis at mga Persiano upang pabagsakin ang Assyria at napagtagumpayan nga nila ito  napatunayan ang pagbagsak ng Assyria.agrikultura ang pangunahing ikinabubuhay .‘nung unang bahagi ng tuklas sa bakal.sa labas ng pader ay mayroong malalim na kanal na puno ng tubig .gumagamit sila ng siyam na wika Pagtukalas ng Bakal .sa kanyang panahon.11 kilometro.nagpagawa ng mga galeriya sa Yazilikaya .nagkaroon ng tratado sa dalawang kaharian.sinakop ang Syria.mas pinagtuunan niya ng pansin ang mga gawaing panrelihiyon kaysa sa pamamahala . nagkaisa ang Chaldea. mahina at walang sapat na kapangyarihan ang mga hari nito  Telipinus .24 metro.ang sinundan ni Haring Tudhaliyas IV Haring Tudhaliyas IV . subalit sila ay nabigo.48 metro. na nadaragdagan sa bawat panahon ng mga sumunod na hari . limang ulit na mas mahalaga kaysa sa ginto at walong ulit na mahalaga kaysa pilak . mula sa Dinastiyang Mitas ng Phrygia  Pandarayuhan ng mga Dorian sa Gresya at Aegean Kabihasnang Chaldean: Ikalawang Babylonia . sapagkat pinamumunuan ito ng napakalakas na paraon  Suppiluliumas (1375 BC) . walang natirang bakas Kabihasnang Hittite .dahilan ng pagbagsak  1200 BC. natalo ng mga Hittite ang Ehipto sa Kadesh. na kilala rin bilang “Lupain ng mga Hatti” – “Mga Tao nga Hatti” ang tawag sa mga tao ng Hatti .‘nung unang bahagi ng Imperyo ng Hittite. ang taas .inapo ng mga Babylonia .mahilig sa pakikidigma hanggang sa matuklasan ang paggamit ng bakal para sa digmaan .mga pastol sa malapit sa Black Sea at Dagat Caspian . pinakamatatag at pinakamatibay na lungsod sa buong mundo .nakabuo ng isang mahusay at matatag na militar .nagtangka at sinimulang sakupin ang Babylonia.15 tarangkahan  162 BC. subalit dahil sa malayo ito sa kanilang lupain.sinubukang sakupin ang Ehipto. mas minabuti niya itong bitiwan at sakupin na lang ang ibang lupain sa Fertile Crescent . 300 taon ang makalipas ng lusubin ito ng grupo ng Alexander the Great.nakapagtatag ng mgahusay na pamunuan at maayos na sistema ng batas.30.Ilog Halys (pangunahing lungsod ng mga Hittite). subalit winakasan ito nang si Rameses II na ang naging paraon (1290 BC)  Hattusilis III .mayroong 24 km ang kapal ng pader .mataas ang antas ng pamumuhay  maganda ang bahay at palasyo  pinakamaganda ang palasyo ni Nebuchadnezzar II  nakilala ang Hanging Garden .

tinaguriang “misyunero ng sibilisasyon” .hango sa mga Babylonian na hango naman sa mga Summerian Sining .nakaimpluwesya ang kanilang mga produkto sa ibang kultura .sunud-sunod ang pagsakop hanggang sa napasakamay niya ang halos buong Fertile Cresent .pinakamagaling na mangngalakal .matatagpuan sa kasalukuyang Lebanon .sinakop ang.Arkitektura .nagkaroon ng mga digmaang sibil .absolute monarchy .tigaruian ding “traders of antiquity” Kultura .mahusay mangopya ng ibang pangkat ng tao (gaya ng mga Ehipsyano at Babylonian) .napabantog sa purple dye o muradong tina mula sa isdang murex Pagbagsak ng Persia .nasakop ni Alexander the Great .itinaguyod ang prinsipyo ng pagkapantay-pantay Darius the great .dulong kanluran ng fertile crescent .sinakop ni Campyses.sinundang ng mga mahihinang pinuno . anak ni Cyrus ang Ehipto .nilusob at ginapi ng mga Persiano.may kalayaan sa relihiyon .sa kanila nagsimula ang Zodiac Sign Pagbagsak ng Chaldea .ipinapatupad ang sariling batas .tinaguriang “misyunero ng sibilisasyon” Kabihasnan at Lipunan .wala nang sumunod na kasing Nebuchadnezzar .“alpahabet” = wikang Phonecia  “aleph” unang letra ng alpabeto  “beth” ikalawang letra ng alpabeto Kabihasnang Persia .laging dala ang kabihasnan saan mang magtungo .bunubuo ng lungsod-estado na pinamumunuan ng mga hari .nandayuhan ang mga Medes sa talampas ng Iran Mga Namuno Cyrus .galing sa lahi ng mga Indo-European .lalong pinalawak ang teritoryo . ang pinaka malaking daungan . Alpabeto .pinakamahusay sa paggawa ng mga malalaking sasakyang pandagat .naging hari ng 2 tribo .  Timog at Silangang Iran  India  Timog-silangang Europa Pamahalaan .namuno at pinabagsak ang Medes .nakagawa sila ng mga magagandang produkto gaya ng.pinabagsak at sinakop ang Chaldea at Persia .lungsod ng Tyre at Sidon.alpabetong Phonecia > nilinang ng mga Griyego > Etruscan > Romano = kasalukuyang alpabeto .hindi mga mandirigma kaya madaling masakop .astronomitya at astrolohiya .  produktong bronse  armas  pandigmang bronse  ginto at pilak na sisidlan  makukulay na palayok .hinati ang imperyo sa mga probinsya na tinwag na satrapies husay ni Kabihasnang Phonecia .hinangad na maging pinakamahusay sa pakikidigma .

Nilusob nila ang Mohenjo-Daro sa Punjab at winasak ang naiiwang bakas ng kabihasnan ng mga Indus. Ang kaalaman tungkol sa pamayanan ay binatayb sa mga nahukay na mga unang bahay at pamumuhay sa lungsod ng Monhejo-Daro.Malalaking kalsada. Kabihasnang Aryan Ang mga Aryan ay lagalag na Caucasian.Tinawag na Panahong Vedic dahil dito isinulat ang Veda o ang apat na aklat ng katarungan. Ekonomiya .Parisukat na seal carving na yari sa Soapstone.Pagsasaka ang ikinabubuhay ng mga tao dahil sa matabang lupa na dulot na malimit ng pagapaw ng mga ilog.Athava Veda.ito ay kalipunan ng mga himnong pandigmaan.nagsasaad ng mga pangunahing paniniwala ng Hinduismo tulad ng reinkarnasyon Ang sistemang caste ay nalinang kasabay sa pagpasok ng mga Aryan.Mga alahas na yari sa ginto.binubuo ng mga pari at iskolar na nagsisilbing guro Kshatriya.Mga piguring bronse at teracotta ng mga bagay at diyos na sinasamba ng mga tao.tungkol sa kultura at mga tradisyon ng mga Aryan . metal at iba pang mamahaling ginto tulad ng jade at lapis lazuli.at mandirigma .Upanishad. . Pamahalaan Nahahati sa mga pamayanan na may kanyakanyuang pamahalaan.Naniniwala at sumasamba sa mga kaluluwa na naninirahan kalikasan at maging sa tao. Pinamumunuan ito ng rajh na nagmamana ng kalungkutan at may katulong na lupon ng tagapayo na binubuo ng mga pinuno ng tahanan. Kabihasnang Mohenjo-Daro at Harappa Lipunan at Kultura . mga ritwal na panrelihiyon.E.Paggamit ng mga tao ng mga laryong putik na pinatutuyo sa pugon sa paggawa ng bahay.Ngunit ang ipinagtataka ng mga arkeologo ang biglaang pagkawala ng kabihasnan sa Harappa at Mohenjo-Daro. . at mga kwento.Sama Veda. alkantarilya.tungkol sa ritwal . .tungkol sa kalikasan . maharlika.mga namumuno. Sanhi ng Pagbagsak . . Sila’y magsasaka at nag-aalaga ng mga hayopp. Antas ng Caste System Bhrahman. Ito ay lupon sa lipunan na nabubuklod sa mga alituntunin na siyang nagtatakda sa kanilang pamumuhay pangkabuhayan at sa pagaasawa.Kabihasnang Indus India: Tahanan ng Sibilisasyong Hindu Ang unang kabihasnan ay matatagpuan sa lungsod ng Mohenjo-Daro at Harappa na nasa limbak-ilog ng Indus. at sistema ng patubig na tumutustos sa pangangailangan ng mga tahanan maging noong unang panahon.pinakamatanda sa apat .Rig Veda. isang uri ng pulbos na pinatigas at kadalasang ginagawang dekorasyon at selyo.Pagdating ng mga mananakop na Aryan mula sa Gitnang Asya noong 1500 C. Uri ng Veda . Ambag . Lipunan at Kultura .

o pariah-mga mamamayang Hindi at/o Aryan na nasa labas ng sistema na naagaw ng labag sa mahigpit na patakaran ng caste na karaniwng mahihirap at gumagawa ng mababang uri ng trabaho - Chandragupta Maurya ( 324 . Sila ay nagtatanim ng barley at trigo .Bhrahma (tagalikha) .Vishnu (tagabuo) Ang iba pang bathala ng Hindu: Agni (apoy).Umusbong ang nagsasariling estado sa timog ng kahariang Sunga at Kalinga. artisano.Sistemang caste ..Nahahati sa pitong uri. at bulak.Encyclopedia sa medisina na isinulat ni Charaka. pagsunod sa magulang at pagoong makatao Lipunan at Kultura .) . Ekonomiya . Gamesha (elepante). Sati o suttee. artisano at magpapastol.magsasaka at mangangalakal.Hindi Ang relihiyong Hinduismo na pangunahing relihiyon sa India at ang pinakamatandang relihiyon sa daigdig kung saan maraming diyos na sinasamba.ang babaeng biyuda ay hindi na maaaring makapag-asawa muli ngunit sasama sa libing ng kanilang asawa Ekonomiya . magsasaka.)nagtatag Pamahalaan May maayos na pamahalaan na nakasentro sa hari.Napabayaan ang hukbong military sa panahon ni Asoka na nakatuon sa pagpapalaganap ng Budismo. trigo. Ambag . kawal.Konseptong reinkarnasyon .Sinalakay at napailalim s mga Persiano sa ilali ni Cyrus the Great noong 530 C.Maayos na sistema ng pamahalaan at buwis ang siyang tumutustos sa gastusin ng imperyo.E.binubuo ng mga karaniwang mamamayan.pilosopo. Simula noon. at sa mga pampublikong lugar -naglalaman ng konsepto ng kawalan ng karahasan. pastol. Imperyo sa Sinaunang India Imperyong Maurya ( 320 -195 C.Aklat sa pulitiko ni Kautilya.E. . Sudra. . Ambag . Kashi (kasaysayan) Ang Budismo na itinatag ni Sidharta Gautama Buddha.Pagsasaka at pagpapastol ang pangunahing hanapbuhay .300 C.E. . outcast.Shiva (tagawasak) .pinakamagaling na pinuno ng imperyo pinalaganap ang Budismo sa kanyang panunungkulan Rock Edicts-pinagawa ni Asoka na nakaukit sa bato dingding ng mga kweba.Walang kalayaan ang mga kababaihan ngunit may karapatang magmay-ari ng ari-arian.- - Vaishya .Pagpapastol at pagsasaka ang pangunahing hanapbuhay . Hinati sa distrito na pinamumunuan ng mga kasapi ng pamilya ng hari. ang Arthasastra (The Science of Material Gain) na tungkol sa pagpapalawak at paggamit ng kapangyarihan Pag-unlad . paggalang sa lahat ng relihiyon at opinyon.Nangongolekta ng buwis mula sa mga mangangalakal ng bulak at may –ari ng lupa. .Sa panitikan. Nagtatanim ng millet . Indra (bagyo).manggagawa at alipin Untouchable. Kautilya-tawag sa tagapayo ng hari Asoka. ang Veda at Upanishad Pagbagsak . . at konsehal. Pagbagsak . na nakatagpo ng tunay na kaligayahan at katotohanan. tinawag siyang Buddha na ang ibig sabihin ay “ang Naliwanagan” o “The Enlightened One”. mahistrado.Relihiyong Budismo at Hinduismo .

Pagsasaka ang pangunahing hanapbuhay .14 at 365. peach . .nagtatag Pamahalaan .gintong barya na inuukitan ng tula ay iba pang disenyo .).Chandragupta (320-335 A.Naabot ng imperyo ang katanyagan sa panahon ng pamamahala nina Akbar Jahangir na namuno noong 1605-1627 at Shah Jahan noong 1628-1658 Lipunan at Kultura . Hindi nakaagapay ang pamahalaan sa mga gastusin ng imperyo.Magkahalong tradisyong Hindu at kaugaliang Muslim ang ummiral sa lipunan noong panahon ni Akbar at sumunod na namuno. na nagtuon ng pansin sa pakikidigma sa pag-asang masasakop ng imperyo ang buong India. . peras . Ekonomiya . .- nakayanang ipagtanggol ang imperyo sa mga nag-aalsang Hindu na ayaw sa Budismo.Sa arkitektura.dula ni Kalidsa at mga pabula na may aral tungkol sa moralidad at pulitika. nagdala ng yaman sa imperyo sa pamamagitan ng buwis na sinisingil ng imperyo sa nasakop na lupain. dala ng mga Raiputs. Ambag . anak ni Chandragupta I. .Babur (1526-1530) Pamahalaan .itinayo s pagitan ng 1620-1648 na tinuturing na pinakamagandang halimbawa ng arkitekturang Indian. . Ito ay sining ng India na hinaluan ng ipluwensya ng Persia. at iba pa.D.Itnuring na Gintong Panahon ng India. at tubo . at pagawaan ng ornamentong ginto at pilak..Sistemang decimal University of Nalanda.Sakuntala.D) .Sa ilalim ng pamumuno ni Samudragupta (335-375 A.D.) .Simbolong zero at bilang na 1 hanggang 9 . Bng kaugaliang ito ay nagsimula noong 1 A.Ipinagbawal ang pang-aalaipin ng mga babae at batang bihag sa digmaan. lalong napalawak ang imperyo hanggang Talampas ng Deccan. Pagbagsak . Dahil dito.May minahan ng mineral at asin .Taj Mahal. gayundin ng mga prutas tulad ng mangga . mga mandirigmang Kushan na naniniwala sa monogamya o pag-aasawa ng isa lamang.D Imperyong Mogul (1526-1793 A. melon . Ambag .). mga pabrika ng sandata . at sining Pagbagsak .Napabayaan ang pamahalaan sa panahon ni Aurangzeb(1695-1707). pilosopiya . apo ni Babur nagpatayo ng mga monumento Babur. Nagtatanim sila ng bigas . Lipunan at Kultura .D.Epikong Mahayana at Mahabharata at ang pagtulong sa kaila sa pagbawi sa trono mula sa kanyang magandang asawang sa Sita na kinuha ng isang demonyo mula sa Persia.D.Pi na katumbas ng 3.Dinar.Sa ilalim ng pamamahala ni Akabar the Great(1556-1605 A. trigo . . nagpatayo ng mga monumento at palasyo sa India. ang Iron Pillar sa Delhi na nagpapakita ng teknolohiya noong panahon na iyon. .). .3568 na bilang ng araw sa isang taon .Pagsalakay ng mga Hun mula sa Gitnang Asya noong 415 A.unang unibersidad sa daigdig na nag-alok ng kurso sa relihiyon. Ipinatayo ito ni Shah Jahan para sa paborito niyang asawa na si Muntaj Mahal.Istilong Mogul sa sining at arkitektura. Imperyong Gupta (320-500 A. Sa panahong ito umunlad ang pagkamalikhain ng mga tao at nalinang ang sining at kultura ng India. D.Inalis ang suttee o ang pagsunog ng mga biyuda kasama ang bangkay ng kaniang asawa . . apricot.

Huling bahagi ng 1700 B.E. Old natagpuan ang bangkay Rameses II = huling dakilang pinuno. Gitnang Kaharian – 2040 B. hukbong military at kapangyarihang animo-diyos) o absolutong kapangyarihan Haring Menes – “Gintong Panahon ng Egypt” sentralisadong pamahalaan.C. Assyrian at Persian – mga lugar/hukbong sumakop sa Egypt Lipunan: 1. nagpatalsik sa huling hari II. nagpadala ng ekspedisyon sa Nubia para mibalik ang ginto na ginastos noong nakaraang panahon . mayayaman.E.C.Palestine at Syria at maraming asawang babae (concubine o kabit) Hatshepsut – asawa ng Thutmose II na pumalit sa trono nang siya’y mamatay. Karaniwang Mamamayan – magsasaka. pastol at manggawa - . naubos ang kaban ng bayan Lumaganap ang kaguluhan at nagpaligsahan ang mga maharlika sa kapangyarihan “Amenenhet I” . – 1786 B.lider mula sa Thebes.Kabihasnang Ehipto Sinaunang Ehipto  Ilog Nile – pinakamahabang ilog sa mundo. Naitaboy ang mga Hyksos at pinalawak ang teritoryo Thutmose II – sumakop sa Nubia. Lumang/Matandang Kaharian – 2700-2180 B.Lumawak ang ugnayang pangkalakalan sa Plaestine. pagpapatayo ng templo at pagpapalawak Thutmose III – anak na pumalit at “Alexander the Great ng Egypt” Amenhotep IV – binawasan ang kapangyarihan ng pari at pinagbawal ang pagsamba sa maraming diyos ATON – diyos. pinakasalan ang isang anak na babae ng hari ng mga Hitite  humina ang kaharian nang magwakas ang kapangyarihan ni Ramses II  Libyan ay lumusob sa Lambak ng Nile  Kushite.C. may lupain din 3. umunlad ang ekonomiya at kultura ng bansa Phraraoh Khufu o Cheops – paggawa ng piramide para libingan ng mga pharaoh Piramide sa Giza – o “ Piramide ni Khufu” 137 metro at kagilalas-gilalas Pinagsama nagkorona ng upper at lower Egypt. . Maharlika – pharaoh at kaanak. Nile= “Tears of Egypt” I. Pharaoh – tawag sa hari (pinuno ng estado. Bagong Kaharian – 1567 B.E. “Unang Dakilang Lider na Babae sa Kasaysayan”. ulo ng buwitre/ Lower= pula. Sundalo – nangangalaga sa katahimikan ng bansa.Amenenhet II – 1st pinuno.C. sumalakay ang pangkat ng “Hyksos” mula sa Asia t nagpabagsak sa pharaoh at nagdala ng unang kabayo III. pari Malawak ang lupain at karapatan.C.E. 7 yrs. 1 st babaing pinuno sa Egypt for 20 yrs.Syria at Crete . di nagbabayad ng buwis 2. nagsisimula sa Lake Victoria  Egypt= “Gift of Nile”. lumaban ng 20 taon sa mga Hitite ng Asia Minor bago nakamtan ang kapayapaan. ulo ng kobra Step Pyramid – 1st piramide ni King Socer Umiral ang kabulukan sa pamahalaan.E. pagsamba sa iisang diyos Akhenaton o Ikhnaton – ginamit niyang pangalan Tutankhamen – youngest pharaoh. Upper= puti.

bihag sa digmaan at salarin Ekonomiya Mataas ang pagtingin sa kababaihan sa Egypt – may karapatang mgtaglay ng ari-arian at maaring mamuno Pagsasaka – pangunahing Gawain sa Egypt.Sundial at Orasan . kemikal buhat sa halaman .E.E. 30 araw each + 5 after 12 buwan (365 days) .C. iskolar na French Pagbagsak Pagaalsa ng mga mamayan laban sa mataas na buwis Mahina at walang kakayahan sa pamumuno ang mga sumunod na hari Pag-aalsa ng mga maharlikang galit sa mga pribilehiyo ng mga bagong-yaman na gitnang uri Pagsasalakay ng mga Hyskos mula sa Arabia at Syria noong 1700 B. ng mga Persiano noong 525 B. sistema ng pagsulat .. papyrus. manggawa ng palayok. Alipin – di nakababayad ng utang.Geometry – hangganan ng bukirin.“Mummufication” – pag-eembalsamo sa bangkay na di naagnas sa mahabang panahon. sobra ay kinakalakal Sila ay mga platero. kanal at irigasyon .C. Pagpapabaya sa Ekonomiya ng Kaharian Pagsasalakay ng mga Hittite sa mga kolonya ng Ehipto na nagdulot ng pagkawala ng mga buwis ni kinukolekta mula rito Pagsakop ng mga Assyrian noong 570 B. inasnang isdang alabaster at ginto ng Ehipto.C.E.E. Ang kalakalang ito ay nagdala ng karangyaan sa mga mangangalakal Nagkaroon ng bugso ng pagtatayo ng mga kanal at daan      - Ambag Wastong pagsukat at matematika – pagbilang ng 10 Arkitekture at inerhiya – piramide. templo at monument “Great Sphinx” – rebulto ng 1 pharaoh na may katawang leon . manghahabi at karpintero Nagkaroon ng palitan ng kahoy na cedar mula sa Phoenician at Olive Oil mula sa Crete para sa flax.Hieroglyphics – o “sacred curvings”.“Rosetta Stone” – susi sa pagbasa ng hireoglipiko Nahukay ni Jean Francois Champollion.4. - . at ni Alexander the Great ng Macedonia noong 332 B.Kalendaryo – 12 buwan.C.

c.Pinabagsak ng Chou Pagtatanim mula sa Wei Bein sa Pag-aalaga ng hayop pangunguna ni Wu Pangangalakal Wang na isang warrior Pag-aartisano king Pag-aalahas Sericulture Relihiyon Kombinasyon ng animism at pagsamba sa mga ninuno Pagbasa ng orakulo o oracle bone reading Pagsula: Calligraphy (the art of fine writing) Libangan: pangangaso. pagmamana.Pinabagsak ng mga Paglinang ng kultura at teknolohiya: Chi’n Paggamit ng bakal Paggawa ng mga kanal at irigasyon Pagtayo ng mga bayan Pagkakatuto ng horseback riding Pagsuot ng “trousers” Unti-unting pagsisimula ng sentralisadong gobyerno: Tax system Military organization Pagkakaroon ng mga tagapayong pampulitika Pasasagawa ng Civil Service Examination Pag-usbong ng mga pilosopiyang Intsik Pinag-isa ang mga estadong pyudal at nagtatag ng . Korea . a. Han 206 BCE. c. checkers Pagtatag ng mga estadong pyudal noong una . b. South Asia b. b.Kabihasnang Tsina Xenophobia – pagkatakot sa mga dayuhan ang mga Tsino kaya ipininid nito ang kanyang mga pintuan sa mga dayuhan Natutulog na Higante – dahil sa matagal na panahong hindi nito pakikisalamuha sa ibang kultura at ang pagsasara ng lupain nito sa mga dayuhan Naganap at Ambag . a. b.Pinaniniwalaang si Emperor Yu ang dakilang bayani na nakahanap ng paraan upang makontrol ang pagbaha na dulot ng Ilog Huang-ho a. d. c.1123 BCE “Panahon ng Bronse” Cheng T’ang 3. Chou 1122 – 256 BCE “Age of Warring” “Golden Age of Chinese Philosophers” Wu Wang 4. Chi’n 256 – 206 BCE “Panahon ng Pag-iisa ng China” Shih Huang-Ti (China’s First Unifier of the Chinese People) Kabuhayan . Shang 1266 . Hsia 2205 – 1500 BCE “Alamat ng Dinastiya” Emperor Yu 2.Pag-rerebelde ng tao sentralisadong pamahalan Paggamit ng pilosopiyang Legalismo sa pamumuno Pagpapasunog ng mga aklat ng kasaysayan ni Confucius Pagpapatunay ng mga kagamitang pandigma Pagpapahulog ng mgatao sa tangke ng kumukulong langis kapag sumalungat sa kanya Pagpapatayo ng Dakilang Pader upang hadlangan ang mg mananakop na dayuhan Pagkakaroon ng mga kaguluhan (age of disunity) dahil sa: a.219 CE “Panahon ng Imperyong Tsina” Pagbagsak Mga Dinastiya 1. 5. Pag-aalitan ng - Pinalawak ang mga nasasakupan ng Tsina sa labas ng bansa: a.

2. Khitar d.Pagpapalakas ng kalakalan dahil sa pagbubukas ng mga daungan: a. Sung 960 – 1279 CE “Gintong Panahon ng Tsina” “Panahon ng Pangunguna ng Tsina sa Kalakalan sa Asya” Gen Cho Kuang Yin (Tao Tsu) 9. e. Canton b.Pagtataguyod ng edukasyon at sining ng Tsina . a. a. a. SEA Manchuria Pagkakaroon ng dalawang Han Kanlurang Han Silangang Han Pagkakaroon ng mga Imbensyon Papel Lunar Calendar Seismograph Magnetic Compass Dictionary – Shou Wen ( Hsu-Shen) Ssuma Chen – Father of Chinese History Pagpapalakas muli ng imperyo Pagbawi muli sa mga lugar na dating dakop Pagpapatulo ng pagpapatayo ng Dakilang Pader o Great Wall Pagpapatayo ng Grand Canal Pagpapalawak ng imperyo sa: Mongolia Manchuria Indo-Tsina Central Asia Tibet Korea Pagpapatag ng pamahalaan Paglawak ng kalakalan Pagtatag ng mga paaralan at unibersidad Pamumulaklak ng mga tulang Tsino: Tu-Fu (China’s Great Poet) Li –Yian (China’s Great Poetess) Mga Imbensyon Woodblock Printing Diamond Sutra – First Printed book sa Daigdig Pangunguna ng Tsina sa kalakalan sa Asya Pagsigla ng edukasyon at sining Pagsasa-ayos ng serbisyo sibil (chin-shin) Mga Imbensyon: Gunpowder/pulbura Wheel Barrow - mga makapangyarihang pamilya b. b. d. b. b. Kin c.Pagpapahintulot ng mga Mongol sa n\mga dayuhang dumalaw sa Tsina (hal: Marco Polo) . Pananakop ng mga nomads Pag-aalsa ng mg atao dahil sa sapilitang paggawa Pananalakay ng mga kaaway Pag-aalsa ng mga lider militar 8. 1. c.Pagkakaroon ng kalayaan sa pagpili ng Relihiyon . Tartar b. d. Sui 589 – 618 CE “Panahon ng Muling Pagpapalakas ng Imperyo” Yang Chien 7. b. Ming 1368 – 1643 CE “Reyna ng Karagatang Oryental” Chi Yuan Chang - Kawalan ng kakaisa Pananakop ng a.Pagpapalakas ng dating kultura - - Mahihinang pinuno Pagkamatay ni Kublai Khan Pag-aalsa ng mga Intsik Pagsakop ng Manchu - . Macau . e. d. Yuan 1280 – 1367 CE “Unang Dinastiyang Dayuhan” Kublai Khan 10.Pag-iinsponsor ng mga ekspidesyon .Kao Tsu 6. b. a. f. c. Tang 619 – 907 CE “Panahon ng pagpapalawak ng Imperyo” “Gintong Panahon ng mga Makata Tai-Tsung c. Mongol pag- Pagpapasailalim ng Tsinan a pinakamalaking imperyo sa daigdig . Pag-aalsa c. a.

saranggola Pubura Calligraphy Seri-culture Porcelain Lunar Calendar Magnet Abacus Rocketry sa Pakikidigma Civil Service Examination c.11. Ching 1664 – 1911 CE “Ikalawang Dinastiyang Dayuhan” Nurbachu - Ang mga Manchu ang naiimpluwensiyahan ng mga Tsino dahil sa malakas na kulturang Intsik Pagdating ng kanluranin mga Mga Kontribusyon ng Tsina sa Kabihasnan: a. payong.Confucian Philosophy b. Arkitektura: Great Wall of China Pagodas e. Imbensyon Magnetic compass Woodblock printing seismograph - - - . World’s First: Paper Brush/ink Dictionary Printed Book – Diamond Sutra Newspaper – Peking Gazette Water Mill - Paper Money Book of military strategies – The art of War of Hsun-Tzu d. Pilosopiya . Mga Ipinakilala sa Daigdig: Chopsticks Tsinelas.

bar (lima) at zero Nakabuo sila ng dalawang kalendaryo: pangaraw-araw at para sa pari Pok-a-tok  bolang seremonsyal  Mga manlalaro ng siko at balakang upang maiitsa ang bola sa isang ring nakatali patagilid sa pader Mga pintor at arkitekto  Nagtayo ng bunton ng lupa kahugis ng Bulkan  Itinayo ang templo sa tuktok ng bunton  Lugar ng pagsamaba Gumuhit sila ng mga ulo sa Volcanic Rock 2. Mga Olmec (1200 BCE) Mga nakatira sa baybayin ng Golpo ng Mexico Walang nakakaalam sa pangalan nila Sila ay tinaguriang “rubber people” – dahil sa pangunguha nila ng dagta galling sa rubber trees May pagkahawig sa Hieroglyphics ng Egypt ang kanilang pagsulat Hindi mabasa ng mga arkepelago ang kanilang panulat.May mataas na antas  Ambag . sila ay naging mahusay na mangingisda at mangangaso Nanghuhuli sila ng mga balyena. karamihan sa kaalaman na naukol sa kanila ay nagmula sa mga labi ng kanilang sibilisasyon Matematikal  Ang numero ay batay sa kombinasyon ng tatlong simbolo: Isang tuldok. Mga Pueblo o Anazasi Sa timog-kanluran ng United States Ang bahay nila ay yari sa Adobe na may ilang palapag May malayang pamahalaan May sistema ng irigasyon Pangunahing pananim ay mais Nag-iimbak ng pagkain para sa pamilya sa panahong tagtuyot Ang mga palayok na kanilang ginawa ay may disenyong Geometric. Mga Eskimo Nakatira sa Eskimo sa Hilagang Asya Nababalutan ng yelo buong taon Hindi sila makapagtanim dahil dito. patalim at iba pa Ang balat ng hayop ay ginagamit nilang damit Gumagawa sila ng bahay na gawa sa yelo o tinatawag nilang Igloo 3.Sistema ng pagsulat . nagsasagawa sila ng isang ritwal upang maalis ang masamang karanasan ng digmaan “Ang tao ay dapat mabuhay nang naayon sa kanilang kalikasan. Honduras at Katimugang Mexico  Kultura . Naghahabi ng kumot at basket Kapag napapalaban. isda at seal Ang buto at garing ng mga hayop ang ginagawa nilang mga kagamitan tulad ng karayom.Nahukay sa kagubatan ng Guatemala.Kabihasnang Amerindian 1.” Ayon sa kanilang relihiyon - - - - Sibilisasyong Maya  500 BCE .

400 CE . prutas at iba pang maaring bilhin ng mamamayan . agham at pag-aaral  800 CE Nilisan ng Mayans ang lugar nila sa hindi malamang dahilan Ang maaring dahilan ay ang pagdami ng populasyon at kakapusan sa pagkain.makikita ang templo at piramide . Ang paring pinuno ay nakatira sa lunsod.Sinakop nila ang toltec at iba pang kalapit tribo . Sa kung anong dahilan namatay di naglaon si Montezuma at lubusang nasakop ni Cortes noong 1521 ang teritoryo niya.Ibayong rehiyon ng Timog America .sumasampalataya sa maraming diyos . at namalagi sila ng may 200 taon. ayon sa kanilang paniniwala .Pangunahin at pinakamataas na diyos  Huitlopochtli: diyos ng araw at digmaan . Kinikilala nila ang pari bilang lider-espiritwal at pinuno ng lunsod. obserbatoryo at monumento. malalaking piramide.tabi ng templo ay nakatayo ang malaki at nababakurang palaruan kung saan idinaraos ang larong bola .tribong indian na pawang mandirigma sa Sentral Mexico na galing sa hilangang kanluran . Sinakop ng mga mandirigmang Toltec ang mga Maya sa Yucatan noong ika-11siglo A.Kabundukan ng Andes .Itong paniniwalang ito ang nagdala sa kanila ng malas dahil nang dumating ang mananakop na Kastila na si Hernando Cortez noong 1519.Walang masyadong kaalaman na nakalap tungkol sa kulturang ito maliban sa sila ay mga bihasang manggagawa ng gusali. inakala ni Montezuma. .pinuno ng mga Aztec na ang mga ito ay mensahero ng diyos dahil sa naiiba ang mga mukha.Inakala ni Montezuma na nasisiyahan ang mga dayuhan sa regaling ibinigay nila ngunit naging lalong interesado si Cortes na malaman kung saan makikita ang pinanggalingan ng ginto. Kabihasnang Aztec (Ika-13 siglo) . Sa loob ng panahon ng pamamalagi ng mga Toltec sa lugar na iyon.Tinatawag nilang taga-Mexico sila . Kasabwat ang mga tribong galit kay Montezuma. may epidemyang kulat at may digamang nakakitil sa maraming buhay nila  Hilagang Dulo ng Yucutan Umusbong ang lungsod-estado Ang kanilang pamahalaan ay teokrasya Sa lunsod estado matatagpuan ang mga templong simbahan.Apat na beses nang nilikha at ginunaw ng diyos ang mundo. Tinanggap nilang maayos ang mga Kastila at niregaluhan pa ng ginto at mga gamit na yari sa mamahaling balahibo ng hayop.may pamilihan di kung saan lahat ng tinda ay matatagpuan isa na rito ay ang tela. .- - sistema ng numero kalendaryo Maraming siyudad para sa kaalaman sa sining.900 CE. sinasabing sila ang nagpabagsak sa mga Maya.D.Nakalinang sila ng kulturang tinawag na Tiahuanaco . Sibilisasyong Inca  100 . sinalakay nila ang kuta nito ngunit natalo sila. naglaho ang Tiahuanaco . Sumasamba ang mga Maya sa araw at marami pa silang kinikilalang diyos.

 1500 CE . Ang pagsasaka ng Imperyong Inca ay naganap ng dumating ang conquistador. .May listahan ang pamahalaan ng bilang ng taong nasasakop niya at lahat ng lalaki ay obligadong manilbihan sa sandatahang lakas at mag-ukol ng panahon sa mga gawaing pambayan. .Nanirahan ang Inca sa Lambak ng Andes at di naglaon. . nanakop sila ng mga teritoryo. .Karamihan sa mga Inca ay magsasaka. ay nag-aalay din ng tao sa mga itinuturing na diyos. pilak at tanso. sistema ng trasportasyon at komunikasyon.may sumulpot muling grupo na ang tawag sa pinuno nila ay Inca.Ang kapangyarihan niya ay lubos kaya nang humarap si Pizarro..Ang lahat ng bagay sa imperyo maging ito ay lupain.Nakatatag ng oeganisadomng sistema ng pamahalaan.Ang pinakamataas na pinuno ng mga Inca ay Emperador na pinaniniwalaang inapo ng diyos na araw at habang nabubuhay. mga minero ng ginto.Nakagawa sila ng daan sa gilid ng mga bundok at mga nakabiting tulay sa ibabaw ng mga bangin at ilog. Ang ilan ay naghahabi. Ika – 11 siglo .Nag-away away ang mga Kastila sa partihan ng ginto at maging si Pizarro ay pinatay.Ang tawag na iyon ang siyang ginamit na pangalan mismo ng grupo. .1500. . ang Kastilang “conguestador” kay Emperador Atahualpa sinabi niya sa “congestador” – “Sa aking kaharian walang ibang makakalipad at walang dahong malalaglag kung di ko nanaisin” . . . siya ay sinasamba ng mga tao sa imperyo. . . .Mayroon ding iba na mahuhusay na magpapalayok.Tulad ng mga Inca. . produksyon at distribusyon ng kalakal ay kontrolado ng pamahalaan. ang imperyo ng Inca ay may populasyon na 12 milyon na nagsasalita ng 20 iba’t ibang wika at nahahati sa 100 na iba’t ibang grupong etniko. nag-aalaga rin sila ng hayop at nangingisda.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful