ALAMAT NG BAWANG Mapag- aruga at mapag- mahal na ina si Uganda.

Hinahangaan siya ng lahat sa pagsisikap na mapalaking mabait ang kaisa- isang anak na si Kulala. Ulila na sa ama si Kulala. Bata pa siya nang matuklaw ng ahas sabundok ang kanyang ama. Totoong mahirap lumaking walang ama.Para kay Kulala, hindi buo ang pamilya nila kung patay na ang isa sa mga magulang niya. Noong una ay hirap din si Uganda. Ina lang sana ang papel na ginagampanan niya. Nang namatay ang kanyang asawa, siya na ang ina, siya pa rin ang naging ama. Pero kahit nag- iisa na siya ay hindi na niya naisip na mag- asawa. Pinagsikapan niyang palakihin samabuting asal si Kulala. Sa sobrang hirap na dinadanas, may ambisyon ding gustong maipakamit ni Uganda sa anak. Nais niyang makapag- asawa ito ng mayaman upang mailayo sa karalitaang kanilang nararanasan. Sa pakiwari ni Uganda, marapat lamang na bumuti ang buhay ni Kulala. May kasabihang ang kagandahan at kabaitan ay maaaring maging kasangkapan upang makapamili ng kakasamahin sa buhay. Kung maganda ang isang dalaga maaring makapag- asawa siya ng binatang may sapat na karangalan at sapat ding kayamanan. Ito ang naging pamantayan ni Uganda para sa anak. Ang kagandahan ni Kulala ay lalong napag- usapan nang magdadalaga na siya. Makinis ang kutis at balinkinitan ang katawan niya. May mabibilog at nangungusap ang mga mata niya. Ang mga labi niya kahit di kulayan ay sariwang rosas ang katulad. Ang tinig niya ay may lambing na dala lalo·t kapag siya ay nagtatampo na. Sapagkat marunong makipag- kapwa tao kaya siya ay kaibigan ng mga bata at matatanda. Mahirap at mayaman ay pantay- pantay langsa kanya. Mabuti mang tao o masama ay pakikiharapan niya. Wala siyang pinipili. Para sa kanya ang pagpapakatao ay isang mabuting pag- uugali at sapagkat tayong lahat ay galing sa isang tipak na lupa, mauuwi rind aw tayo sa pinanggalingang lupa ni Bathala. Hanga si Uganda sa paniniwalang ito ni Kulala. Pero kahit na lahat ay pinakikiharapan ng anak, nangangarap pa rin ang ina n asana ay mayaman at makapangyarihang binata ang mapapangasawa ng kaniyang magandang dalaga. May sariling puso at isip si Kulala. Totoong maraming naghahain ng pag- ibig sa kaniya pero wala pa siyang napipili kahit isa. Upang matawag ang pansin ni Kulala, lahat ng manliligaw niya ay nagpapakiramdam at nagpapayabangan, mapaniwala lamang ang dalaga sa inihahain nilang pagmamahal. Sa kasamaang palad, lagi at laging sinasamang palad ang lahat ng mangingibig na nagpapasikatan. Nariyan si Hashim na buong giting na nagmamalaking kukunin niya sa ilalim ng karagatan ang pinakamalaking perlas na iaalay niya sa paanan ng minamahal. Madaling araw pa lamang ay mayabang naitong lumusong sa tubig at sumisid na parang barakuda sa kailaliman. Pero sinamang palad, nabagok ang ulo sa nakausling bato sa ilalim ng dagat na ikinamatay niya kaagad.

Nanginginig sa takot ang buong katawan ni Kulala nang dalhin sa tahanan nila ang lumaymay na katawan ng mangingibig. Nasundan ito ng adbenturerong si Perot na sa pagnanais na mabigyan ng tuwa si Kulala ay mayabang na lumusong sa ilug- ilugan na kinaroroonan ng pinakamabangis na buwayang kinatatakutan ng mga kalalakihan. Nawakwak nga niya ang tiyan ng pinakadiyus- diyosan ng mga buwaya subalit nahagip ang dibdib niya ng matatalim na mga ngipin ng damulag. Pinapanghina siya sa sobrang dugong umagos sa hapong katawan. Una siyang nalagutan ng hininga bago tuluyang namatay ang diyablo. Napaurong si Kulala sa takot nang dalhin sa kanilang bahay ang bangkay ng nagmamahal na mangingibig. Namatay ang binata sapagnanais na mapasagot ang kagandahang pinag- aagawan ng kabinataan. Naisip ni Uganda na panahon na upang siya na ina ni Kulala ay siyang pumili ng mapapangasawa ng anak niya. Sa mga anak ng datu, dalawa ang masusugid na mangingibig ni Kulala. Nariyan si Arturo na anak ni Datu Basti at nariyan si Madur na anak ni Datu Tawilis. Sapagkat kayamanan ang tanging pamantayanni Uganda, binuo niya sa sariling matira ang matibay ang dapat na paglalabanan ng dalawa. Minsang nagkasabay sa panliligaw ang dalawa ay naparunggitan sila sa isa·t isa. Nagkapikunan at nagkainisan hanggang sa nagbunutan ng sandata. Sapagkat kapwa gusto nilang makamit ang kagandahan pinag- aawayan, ang pakikipaglaban na nagawi sa magkaibigan ay nauwi sa dalawang kaluluwang naging bangkay. Humahagulgol si Kulala sa sinapit ng dalawang mangingibig. Punong- puno ng kalungkutan ang katauhan niya. Lalong nangamba ang dalaga nang sunud- sunodpang naglaban ang marami pang mangingibig nahanding mag- alay ng buhay mapagwagian lamang ang kaniyang pagmamahal. Sa dami ng dugong dumanak ay lito ang isip na tinalunton ni Kulala ang daan patungo sa ituktok ng bundok. ´Bathala ng Kabundukan!µ nakalahad ang mga kamay na sigaw ni Kulala, ´Kunin nap o ninyo ako sa daigdig na kinaroroonan ko! Hirapna hirap nap o ako, ang kalooban kong maging instrumento upang pag- aawayan ng mga mangingibig ko. Marami na pong dugong dumanak sa mga sakim na nagnanasang maangkin ako ng mga pagmamahal na lubhang makasarili at materyoso. Kunin na po ninyo ako. Maawa nap o kayo! ´Pagmamakaawa ng lumuluhang dalaga na hindi nakadama ng pag- ibig na nakauunawa at sagrado. Ilang sandali lamang ay dumilim ang kalangitan sa bumuhos na ulan. Nagsalubungan ang matatalim na kidlat at dagundong ng kulog sa kabundukan. Ang hapong katawan ni Kulala ay bangkay na napalugmok sa ituktok ng bundok. Nang sumikat ang araw ay natagpuan ng mga tao si Kulala na bagamat wala nang buhay ay may mga ngiti sa labi sa katuwaan. Niyapos ni Uganda ang bangkay ng anak. Alam niyang ginusto niKulalang lisanin ang daigdig. Maligaya si Kulala sa kinaroonan ni Bathala. Sa tuktok ng bundok ipinalibing ni Uganda ang bangkay ng anak.

Lagi niya itong dinadalaw hanggang isang araw ay may halamang tumubo dito. Inalagaan niya ang halaman. Nang magbunga ay napansin niyang kahawig ito ng mapuputing ngipin ni Kulala. Tumingala sa langit si Uganda at malinaw na narinig ang tinig ni Bathala. ´Nasa kaharian ko na si Kulala at masayang- masaya. Ang halamang iyan ay magpapaalaala sa iyo sa mapuputing ngipin ng anak mo. Alagaan mo at ipakilala sa mga tao.µ Kumuha ng mga bunga ng halaman si Uganda at ipinatanim sa mga kapitbahay niya. Magmula noon ang mapuputing ngipin ni Kulala ay nakilala bilang rekado sa mga lutuing bahay na tinatawag ngayon bilang Bawang. ALAMAT NG ASO

Noong panahon na bata pa ang mundo, ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. Ang ama; si Roque ay mabait at mapagkalinga sakanyang pamilya. Nagtatanim siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. Samantalang ang ina naman; si Magda siyang nag-aasikaso sa kanilang bahay at dalawang anak na sna Maria at Jose. Minsan, nagulat ang pamilya sapagdating ni Roque mula sa mga pusang gubat nang ito ay maligaw. Inaalagaan nito ang pamilya. At sa paaglipas ng panahon, nagging malakas na ang lalaki na nakilala nilang Damaso. Isinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niya nabantayan ang taniman nito ng ubaaas, nagging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. At sa kanyang paglayas, naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming alamid. Naawa naman ang pamilya kay Damaso, kaya doon na pinatira sa bahay nila ito. Itinurig nila iting kapamilya at nakatulong pa si Roque sa pang-araw-araw na pahahanap ng pagkain. Ngunit lingid kay Roque, may namumuong lihil na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. At isang araw nga, nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. Nag-iyakan ang dalawang bataang sina Maria at Jose. "Ina, huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. "Oo nga po! Mang Damaso, huwag n'yong kunin an gaming ina!" ang iyak ni Jose. Ngunit hindi naapigilan sina Magda ng kanyang mga anak. Sumakay pa ri sila ng bangka at umalis na kasabay na agos no ilog.

Nagkaroon sila ng maraming anak. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. Binabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mga ito samga kaaway. dahil alam niyang hing marunong lumangoy ang dalawang bata. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. at napailalim sat big ang mag-aama. Nais sanang magbago ng isip si Magda. At hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapat sa kanilang mga amo. Napatayo si Magda sa bangka. tumalim ang mga ngipin at nagkapangil. bagkus ay ungol at kaktwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. At sising-sisi ang dalawa sa kanilang nagawa." at nawala na ang diwata pagkawika niyon. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. Kaya't maging maingat tayong makasakit ng iban tao. humaba ang kanilang mga nguso." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. "Masahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. At ikaw Magda. ALAMAT NG PALAY . ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. Mula sa malayo. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mga tahanan. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. hangga't ikaw Damaso. Ang mga inahing asonaman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. Ang dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan.Lalong nag-iyakan ang dalawang bata. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw sa tubig ang mag-aama. at ganun din sa mga taong hndi marunon magmahal na tulad ni Magda. "Mananatili kayo sa ganyang anyo. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa tong nagpapala sa iyo. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. Siyang pagdating ni Roque. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. lalo na ang nagpapala o tumutulong sa atin.Ang kanilang katawan ay napuno ng balahibo. Bigla. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tumanaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. sapagkat umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog sina Maria at Jose upang humabol. At sa pagdami ng mga tao. Bigla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. hangga't hindi mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging aaanak. Mula sa malayo.

Kaya·t bumaha angbuong kapaligiran. Sila'y pagod na pagod at gutom na gutom. ALAMAT NG BAHAG. Sila ay kumakas. " Kayo'y bibigyan ko ng butyl. Lumipas ang ilang taon. Ang mga tao ay nalungkot. Hindi pinakinggan ng mga tao ang sugo na ipinadala. Sila'y nagpapahinga ng dumating ang magagandang dalaga. Nagdilim angkalangitan at bumuhos ang napakalakas na ulan. bungang-kahoy. Ang mga ito ay punong-puno ng pagkain na puting-puti. Pinarusahan ng Dakilang lumikha ang mga tao. Ang mga mngangaso ay kinumbida ng mga engkantada. Ang butyl ay magiging bigas. Nawala na ang mga hayop sa gubat at iilan na lamang ang mga bungang-kahoy. Ang Da kilang lumikha ay nagalit samga tao dahil sa kanilang kalapastanganan. Hala. Ang mga ito ay engkantada pala. Matapos ang kainan at ang mga lalaki ay nagging bata. Ang pamumuhay nila ay nagingmasaya at ang bawat isa ay nagmamahalan. Sila'y nagsaya noon. nag-awitan. Nagkaroon ng kainan. at nagsayaw. at mga hayop. nagbibgayito ng pahiwatig sa tao. Sila ay makapangyarihan subalit magagalang. Noon lamang sila nakakita ng putting pagkain. Ang Dakilang lumikhaay hind i na natiis ang nangyayari sa mundo. Sila'y may reyna. Isang araw nagpadala itong sugo para iparating sa mga tao na mags isi na sila sa kanilang mgakasalanan at magbago. maramingnilikha ang naghahari sa kalupaan.HARI Maraming tao ang nagtataka at humahanga sa magagandang kulay ngbahaghari. Ang lahat ng masasamang tao·y nangamatay atang mga mab ." "Ang mga butil na inani ay bayuhin at linisin. Subalit hindi nila matiyak ang totoong pinagmulan nito.Sabi ng mga matatanda na tuwing lalabas ang bahaghari. Alam kong kayo aymabubuti kaya iyan ay sisibol. Naghari ang kasamaan. Nakita ng mga mangangaso ang malalaking tagayan.Noong unang panahon ang mga tao ay walang palay. Ang mga lalaki ay nangaso sa bundok. Ito'y itanim ninyo sa tag-ulan. Dito ay napakarami pala ang engkantada. Sila ay nangangaso sa gubat at nangunguha ng bungang-kahoy sa parang. Sila'y nagpunta sa yungib. Sila ay maligaya roon. Ang reyna ay nagsalita. Nagingmakasalanan at gumulo ang mga tao . Iyan ang kaloob ko sa mga tao. Iyan ay mamumunga. Gusto ng umuwi ng mangangaso." Sumunod sa bilin ang mga tao. sa halip aypinagtawanan at sinaktan pa ito. umuwi na kayo. Makalipas ang ilang libong taon. naiba ang takbo ng kanilang buhay. Ang kanilang kinakain ay gulay. iilanlamang sa kanila ang naging mabubuting tao. Iyan ang inyong pagkain. Ang bigas na niluto ang kauna-unahang kanin sa daigdig. Ito ay lutuin. isda. Aanihin ninyo ang bunga. Sila'y pinainom ng puting alak at sila'y at nagging matalino.

Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak." sabi nila." sabi niya. Marahilpaalala ito ng Diyos na kung tuluyang magiging makasalanan a ng mgatao·y muling malilipol ang mga masasama. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Dahil sa sampu ang kanyang anak. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. "Marahil aakyatin ko na lamang itong puno." Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. Habang sila ay nag-iiyakan. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. Siya'y maganda at maputi. ALAMAT NG NIYOG Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. "Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. binantayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo." ang wika ng ikaapat na anak.ubuti na nakinig sa sugo lamang ang nakaligtas atnaiwan. . Biglang nawala ang maputi at magandang babae. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. Nang tumigil na ang malakas na ulan at humupa na ang bahaay muling umaliwalas ang langit. Mula sa la ngit ay natanaw nila namay isang arko ang lumitaw at nagtataglay ito ng iba·t ibang mgamagagandang k ulay. "Huwag na kayong umiyak. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno. Sumunod sampung mababait na mga bata." ang sigaw niyang babala sa itaas. "Di kayo pababayaan ng inyong ina. "Sino "Sino na na ang ang mag-aalaga maglalaba n sa gating amin?" damit?" tanong tanong ng ng ikalawang ikatlong anak. Nagdasal ang mga mabubuting tao at tunay nanananalig sa Dakilang lumikha. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. "Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno.µ At hanggang ngayon ay makikita natinlu malabas ang Bahaghari matapos umulan ng malakas. Pagkalibing sa ina nila. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. nakita nilang may tubig ito." sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. "Mga ulo ninyo. may dumating na isang babae na di nila kilala. anak. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Isang araw. At ang arkong may iba·t ibang kulayay tinawag na ´Bahaghari. Ilibing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan.

ay may isang prinsesang ubod ng ganda. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. upang ang isa sa sa kanila ay ang siyang mapangasawa ng ng prinsesa. Nabigla ang lahat sa nasal ng prinsesa. Hindi napigilan ng prinsesa ang sarili. Isa isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinssipe. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Di nagtagal. Nagkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pang muli. "Sino ka? Hindi ka nahiya saiyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. na animo Adonis na namumukod tangi sa lahat ng naroroon. "Siya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa." ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. Sa paglipas ng panahon. Siya ai si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagandahan. Malumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit. Ngunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. Dahil sa prinsesa. Masayang lumapit si Prrinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito.Inimbitahan ang maraming maharlikang tao buhat sa ibaaa't ibang kaharian. "Ano pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang Makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. ALAMAT NG MATSING Sa mayamang kaharian. Hindi ako manghihinayang sa isang tulad mo.Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Kung ano .Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. Ang lahat ng prrinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakakapagtrabaho sa loob ng palasyo. nagsimjula ng mamilii si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapela ang makisig na prinsipe. at ito'y si Prinsipe Algori. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang maging mga alipin at manggagawa. Si Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prrinsipe. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. At naghanda nga ang kaharian. noong unang panahon. Nagsidating din ang maraming makikisig na prinsipe. "Ayoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palding sigaw nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog ditto sa daigdig. ay may nakita siya na napakapangit-pangit na prinsipe na nakatayo sa likuran nito.

Tuwina ay nakalagay sa kanyang ulo ang gi ntong koronang ipinasadyapa niya sa malayong bayan. subalit huli na. Siyasi Sultan Barabas." Bumababa ang isang kumpol ng ulap.Dinala na si Prinsesa Amapela sa kagubatan ni Prinsipe Algori." ang wika nito." at tuluyan nang lumisan. Ito ang nagging parrusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. Agad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prrinssipe Algori. Iyon ay pagpapakita ng kanyang kapangyarihan atpagiging mataas sa lahat. "ang wika ni Prinsipe Algori. Mabigat ang parusang ipinapataw niya sa mganakagagawa ng ka hit maliit na kasalanan. Nagsigawan at nasindak ang lahat. Namangha ang lahat. ganun na lamang ang gulat ng lahat. Nabalot din ito ng balahibo sa buong katawan." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. Ang koronang iyon ay isinusuot niya saanmang m agpunta. Lubha siyang kinatatakutan ng mag nasasakupandahil sa kanyang kalupitan. Matanda at bata .ang ganda ng iyong mukha ay siya naming kapangitan ng iyong ugali. Ngunit matapos ang kasal. ANG ALAMAT NG BAYABAS Bago pa dumating ang mga mananakop na Kastila sa Pilipinas ay mayisang sultan na ubod ng lupit at hindi kumikilala ng katarungan. Mabibigat na parusa agad ang kanyang iginagawad. lalo pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa A mapela. lalaki at babae aypinarurusahan niya. at sumakay rito ang "Diyos na Kakisigan. Nanghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. Ito ay naging kakaibang nilalang ng puno ng balahibo ang buong katawan. Wala siyang iginagalang sakanyang pagpaparusa. Ngayong mag-aswa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian. Ang salita ni Sultan Barabas ay batas. nanghnayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. Ito ay nagging isang napakakisig na lalaki. at nagkaroon pa ng buntot.. Kaya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyang panlabas na anyo. na siya palang "Diyos ng mga hayop sagubat. Hindi makapaniwala ang lahat. Ngunit higit sa lahat. . Iyon ay upangmagkaroon dawn g kadalaan at hindi na umulit pa ang mga taongnagkasala. Bigla. dahil ang higit na mahalaga ay ang tunay na pagkatao at pag-uugali. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. higit kay Prinsipe Algori. Arawaraw ay nabibihisan siya ng magagara at mamahaling damit. "Anong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. nabago aang anyo ni Prinsipe Algori. Bigla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit.

Alam nilangwalang magaasikaso sa mga pangangailangan nito kung wala silangdalawa. Nang malaman nito kung sino ang umabala sapagtulog at kung ano ang sadya nito ay lalo siyang nagalit. naisipan ng binatilyo na puntahan si Sultan Barabas.araw. Kinatok nitoang natutulog na sultan. Hindi katakataka na ang kanyangmalawak na hardin na may tanim ng iba·t ibang punong namumungaay hindi niya hinahayaang mapasok ninuman. Itoang nagd adaing ng mga isdang nahuhuli ng asawa. Walang awa niyang ipinakulong ang pobrengmangingisda. Siya lamang at ang mag aliping tagapitas ng mga bungangkahoy angnakakapasok doon. Sa halip ay nagtawa lang ito. Ang dahilan ay masyado itong g inabi sapangingisda.Saganangsagana din siya sa masasarap na pagkain. Naisip niyangmakakain na ang masarap na daing da hil pahuhulihin niya ng isda angasawa nito at ipadadaing naman niya sa babae. Sagalit ng binatilyo ay bigla nitong inaga w ang suot na korona ng sultan at saka nagtatakbo. Ang mga ito ang nagbibiga y ng pagkain sa binatilyo saaraw. Angasawang ito ng mangingisda ay mahusay gumawa ng isdang daing. Nakarating sila samalawak nitong hardin. Sa halip na maawa sa babae ay ipinakulong niya ito. Humabol sa lalaki ang sultan.Sinabi nito na dapat siyang bigyan ng sultan ng pagkain dahil angkinakain nito ay ang isdang pinaghirapang hulihin ng kanyang ama atidinaing ng kanyang ina. Mas mabuti pa s a kanya ang mabulok ang mgabunga ng puno kaysa ipakain sa iba. Habol nito ang paghinga at dakot ang dibdib nananinikip. Gayunman ayubod naman siya ng damot. Walang takot na nagtuloy sa palasyo ang magdadaing. Masaya na rin sana ang magasawa kahit pareho silang nakakulong. Walang pulubi ang n akahihingi sa kanyang tulong o kahit konting pagkain. Hindi maab utan ng sultan ang binatilyo dahilhigit itong mabilis tumakbo. Ibigniyang hilingin ditto na palayain na ang ina at ama. Dahil naabal a sa tulog ay galit na galit nabumangon ang sultan. Napagod ng husto ang sultan. Isang araw. Isang araw ay may isang mangingisda ang ipinadakip ng sultan sakanyang mga tauhan. nag- Ang hindi nila alam ay inaalagaan ng mga diwata sa gubat angkanilang anak. Sinamahan siyang mga diwata sa pagtungo sa palasyo. Nakarating sa asawa ng mangingisda ang nangyari. Iniutos pa niyang pahirap an ito upang magtanda.Magkasama naman silang dalawa. Hindi pumayag si Sultan Barabas. . Nang magkaharap ang dalawa ay tahasang nagsalita ang binatilyo. Humihingal itong huminto sa tapat ngisang malaking puno. Kaya lang ay aalala sila parasa anak na binatilyo na naiwang mag.isa sa bahay nila. Agad nagtungoang babae sa kaharian ng sultan kahit malalim na ang gabi.

Berdeng-berde ang kabuuan ng Kawayan. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. ALAMAT NG KAWAYAN Noong unang panahon ang puno ng Kawayan ay hindi yumuyuko. at ito'y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. ALAMAT NG ROSAS Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang "Rosa. kayumian. Nang tikman nila ang bubot pang bunga ay napangiwi silang lahat. at kabaitan. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. Ipinagmamalaki nito ang kanyang makinis na katawan. Sa hardin ding iyon ito ipinalibing.Sa sumunod na saglit ay bigla na lamang itong natumba. Mula noon ay nakagiliwan ang bunga ng puno at nanglumaon ay tinawag na Bayabas. Binuksan nito sa lahat ang malawak nahar din upang makakain ng bungangkahoy ang sinumang may nais. Isang bagong halaman ang napansin ng mga tao na tumubo sapinaglibingan kay Sultan Barabas. Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. isang mahigpit niyang mangingibig. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di'y siya'y naging bangkay. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Noon din ayagad itong binawian ng buhay. Ito ay higit na mabait at makatarungankaysa kay Sultan Barabas. ´ Ang pait!µ sabi ng isa.Nangmahinog ang mga bunga ay nasarapan ang lahat dahil matatamis angmga iyon. Ngunit si Cristobal. Sing- ´Kung gayon ay si Barabas ang punong iyan!µsabi ng marami. Mayabamg ito at taas-noo. Nang magsilaki na ang mga bunga at muli nilang tikman ay nasabi ngilan: ´ Ang asim. Hinayaa n ng mga tao na lumaki atmamunga ang nasabing puno. Simpait ng ugali ni Sultan Barabas!µ. Sariwang sariwa ang kulay nito lalo na kapag nasisikatan ng araw. asimng mukha ni Sultan Barabas!µ. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman." na balita sa kanyang angking kagandahan. . Sa halip. Nagkaroon ng bagong sultan.

Natuwa sila ng namataan ang puno ng Banaba. Nilapitan nila ang puno ng Bayabas. Tuwang-tuwa si Kawayan. Isang tanghaling tapat ay may dalawang matandang nahapo sa paglalakad. Kapag nalallulan siya ng ibang puno at halaman ay nagtatanim siya ng galit. Caimito. Inilpag nila sa damuhan ang dilaw na dilaw na bunga ng Santol t berdeng berdeng Bayabas. Nagpalinga-linga sila. Matatamis at pulang-pula ang Makopa. Wala kasi siyang bunga na ipamimigay. Inggit na inggit naman si Kawayan. pinalakas ng Ulan ang kanyang mga patak. Nakalbo ang kaawa-awang puno ng lubhang ikinagalak ni Kawayan. Tuwang-tuwa sila sa pamimitas ng mga bunga. Masama siyang mapahiya pagka't tumatawag siya ng kaibigang handing maghiganti upang maiangat lang ang narumihan niyang pangalan. Iyan ang alamat ng mapagmataas na Kawayan. nilayuan nila ito. Lagi at lagging naiinis siya kung hindi pinahahalagahan. Napansin ito ng nakasimangot na Kawayan. Wala siya kahit isaman na bulaklak na maiaalay. Nasira ang mga magagandang tangkay nila Rosal at Sampaguita. Nagbagsakan ang lahat ng bunga ng Santol. Na ang inggit ay di dapat mamugad sa puso nino man.Ang pagyuko ni Bathala ay pagbibigay halaga sa anumang biyayang handog ni Bathala ay dapat na pahalagahan. Upang makapagpahinga. Lingid sa kaalaman ni Kawayan. Talagang mapapalad ang mga dahon nito na masisilungan kung ikaw ay maiinitin ng sikat ng araw.Ang halimuyak ng Rosal at Sampaguita ay handog na napakaligaya sa dalaga.Pero mainggitin ang Kawayan. Palihim na napangiti si Kawayan. Minsan may nagawiang magkasintahan sa kagubatan. Dali-dalingnamupol ng bulaklak ang binata. naghanap si Lolo Guillermo at Lola Jovita ng punong may malalabay na sanga. Natuwa sila ng maulinigan ang mga halamang Rosal at Sampaguita. Namitas sila ng bunga. Bayabas. Nang makaalis na si Lolo Guillermo at Lola Jovita ay tinawag ni Kawayan ang mga kaibigang Tagak. Nagpalinga-linga ang binata. Nang makitang walang bulaklak na mapupurol sa puno ng Kawayanay nilayuan nila ito. Hindi man lang nila pinansin ang mga sanga ng Kawayan pagka't makikitid ang mga dahon nito. at Santol. Tuwang-tuwa ang mga kabataan habang ang prutas ay pinagsasaluhan. Ipinaghiganti ng mga Tagak ang inggit na inggit na si Kawayan sa pamamagitan ng pagpigtal sa lahat ng dahon ng Banaba. Sunud-sunuran si Ulan.Bilang parusa. Nang makitang wala man lang bunga ang kawayan. Hinog na hinog rin ang mga Caimitong kulay lila. ang lagging nakatingalang si Kawayan ay pinayuyuko ni Bathala kapag hinihipan ng malakas na hangin. Upang maipaghiganti ang Kawayan. May isang pagkakataong naparaan ang ilang kabataan sa kagubatan. Sa galit ng Kawayan ay tinawag niya ang kaibigang Hangin. Dahilan sa mga bulaklak ang magkasintahan ay lalong pinagbigkis ng matapat na pag-iibigan. Inis na inis naman si Kawayan. nakarating kay Bathala ang pagiging mainggitin ni at mapagmataas nito.Pinakamalakas na ihip ang higanti ni Hangin. at Makopa. Nilapitan din nila ang mga puno ng Makopa at Caimito. Wala siyang silbi kung prutas ang pag-uusapan. PABULA . Sa pagkapahiya sa sarili tinawag niya ang kaibigang si Ulan.

´Mayruon ba namang nag-iiwan ng atay niya!µ Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago.µ ungol ni Buaya. at ipinasiya niyang maghiganti. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay.µ sabi ni matsing. galit na galit. ´Tanga ka. at gutom na gutom na siya. ´Ano ang gusto mo sa akin?µ tanong ni Matsing. Subalit mahirap din ang mamatay sa gutom. sumigaw siya. kung mapanganib talaga sa akin ang tumawid. ´Iyon ang favorito ko. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? ´Maigi pa. Nagtago sa luob ng bahay siBuaya at nag-abang. naglublob siya sa putik hanggang bumantot ang amoy niya.Ang Buaya At Ang Tusong Matsing BALISANG BALISA ang Matsing. nagkunwaring patay na siya. Walang laman ang bahay. naghihintay sa gitna ng tubig. Mas mahirap. na mapapatay siya kung lumangoy. subalit kung walang naghihintay sa luob. ´Sayang. nasa labas siMatsing at naghahanap ng pagkain. dumating si Matsing at lumapit sa ´patayµ na Buaya. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa kabila?µ Pumayag si Buaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. ´Wala kang kaalam-alam. Buaya!µ sigaw ni Matsing bago tumakas. Hindi siya gumagalaw. kaya kukunin ko para sa iyo. Ang lamig! Natigilan si Matsing sa sagot ng dagat. ´Dagat. ´Kung mayruong nasa luob ng bahay. . Naiwan si Buaya sa pampang. Tapos. isang katutak na mga buaya ang palangoy-langoy sa tubig. dapat siyang humiyaw!µ Pagkarinig ni Buaya. Isang araw. kailangang tumawid sa makitid na dagat nang palangoy. dapat kang maging malamig!µ Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. sa wakas. Subalit matalik kitang kaibigan. Hindi nagtagal. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buaya. ´May hihiyaw ba kung walang nasa luob ng bahay!?µ Nabigo uli. tanungin ko ang dagat.µ ´Atay ko!µ bulalas ni Matsing. Upang makatiyak. Kinabukasan. hindi sumuko si Buaya. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa luob ng bahay. Pagbalik ni Matsing. dagat. gutom din tulad niya. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo ng Buyayaw. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. pinasok niya ang bahay ni Matsing. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. ´Ang atay mo. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambangan siya ni Buaya. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. Buaya!µ sigaw ni Matsing. tumahimik siya.

Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. nasa sanga ng kahoy at gustoNiyang hulihin.Sa nilakad-lakad nahulog sa tubig. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Buaya!µ sigaw ni Matsing mula sa malayo. kamatayan niya·y lalong lumalapit.Gumawa ng punso o puntod at pinagsikapang bantayan ang ibonHabang nabubuhay. sa nilutang-lutang at inikitikit. Dito niya nakita ang ibonNa siya niyang pakay. kung buhay ka pa. at kara-karaka·y kinuha ang kanyang panaAt papanain n asana ang ibong kawawa. Ang binata naman sa Sakit ng mga kagat dulot ng mga langgam sa pook na yaon ay umalis agad.naglaglag ng isang maliit na dahon.´Ikaw.May saklay itong pana sa kanyang balikat at ang ibon ay siyang hinanap. ´subalit kung talagang patay ka na. Nang napapagod na·y nakaramdam ng uhaw ang binataKaya·t nakarating siya sa batisan. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing na hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. Ilang araw lamang ang nakalipasMay isang binata ang lumabas sa gubat. Sa pagkagulat ng binata nahulog ang kanyang sibat. Ngunit nagulantangNa lamang ang binata nang sugurin ng mga langgam ang kanyang paa.Ang nangyaring ito sa ibon at sa langgam saksing mahalagaSa pagtutulungan. Sa tabi ng batis. sa kawawang langgam nagbigay ng tulong." . sa may sanga ng kahoy ay may namumugad namang isang ibon.µ sabi niMatsing. laging nakaiwas si Matsing sa mga pakana ni Buaya. Tinawag niya ang kanyang mga kaibigan. huwag kang umimik. Parurusahan ka Niya. nagkaroonNg pagkakataon ang ibon para makalipad. Sa nasabing puno ng kahoy ang langgam ay gumawa ng bahay. ´Talagang gunggong ka. Ang Tigre at ang Matalinong Lobo Isang lobo ang nahuli ng isang tigre.Ang pasasalamat ay di mahulip. Ililigtas kita sa kapanganiban. Sa dahong nalaglag langgam ay kumapit. Ang Ibon at Ang Langgam Merong isang langgam sa tabi ng batis. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Iligtas mo ako sa kapahamaka·t. umongol ka!µ At umngol nga si Buaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. Buaya.´Sino ba namang patay na buaya ang umuungol?!µ Marami pa silang naging paghahamok.Kaya·t nakaligtas siya sa panganib. subalit dahil tuso.´Makagaganti rin!µ ang ipinagsulit.

Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. at kung sino man ang mas pinakamabilis na maktapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tungkol dito. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalino." ang sabi ng lobo.Ayaw maniwala ng tigre. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. "Sa pagkakaalam ko. Sa naging pahayag ng hukom. nauwi ito sa korte. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lumisan nanag takot na takot. . dahil parehong may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. naisip ni reynang bubuyog na baka sa haba ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. ang mga putakti ay hindi talaga nakgagawa ng sarili nilang pukyot. Ang mga Bubuyog at ang mga Putakti Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmamay-ari ng pulot sa may pukyutan. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Sa kasamaang palad. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka ngang katakutan!" Dahil dito. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagubatang may mga iba't ibang uri ng hayop. Mensahe: Kailan ma'y hindi nagtatagumpay ang nagsisinungaling sa nagsasabi ng totoo. leon ang tinaguriang hari ng mga halimaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. Ang hindi nito alam. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyutang iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Dahil sa hindi nila pagpayag sa kasunduang iyon. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakikipagkasundo. Kaya't nakaisip siya ng solusyon.

"O ano. kaya naipasya niyang tanggapin ang hamon nito para maturuan niya ng leksyon. subalit hindi siya nagpahalata. Tuwang-tuwa talaga siya. nasa sa iyon 'yan. kaya bumagal ang lipad niya." Tumawa ang Agila sa narinig na sinabi ni Maya. Dahilan sa pangyayari." wika pa ni Maya. payag na payag ako. . himdi niya akalain na tatanggapin nito ang hamon niya. "Aba. Kung kailan mo gusto. Palagi silang sagana sa pagkain kaya sila'y palaging masaya. baka gusto mong subukan kung sino sa ating dalawa ang mabilis lumipad?" buong kayabangan ni Agila. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Napatingin ang Maya sa kalawakan. Napabilis ang lipad ni Maya. "Sige! Tinatanggap ko ang hamon mo. "Aba oo.Ang Agila at ang Maya Isang Agila ang kasalukuyang lumilipad sa kalawakan. Halimbawa ang dadalhin ko ay asukal ikaw nman ay bulak. unang nakarating si Maya sa ituktok ng mataas na bundok at tinalo niya ang mayabang na Agila. mas hamak na magaan ang bulak na dadalhin niya kumpara sa mabigat na asukal na dadalhin naman nito. Ang Matigas na Ulong Sisiw May isang inahing manok ang may anim na sisiw. "Sige Agila. bakit nga naman hindi eh. Nakita niyang nagdidilim ang kalangitan. natitiyak niyang ang kasunod niyon ay malakas sa pag-ulan. Nahirapan si Agila . Kailan mo gustong magsimula tayo?" Natuwa ang Agila. payag ka ba?" untag ni Maya. para lalong maging masaya ang paligsahan natin ay kailangang bawat isa sa atin ay magdadala ng kahit ano ng bagay. Gusto ng matawa ni Agila sa katuwaan dahil tiyak na ang panalo niya. Lumapit sila sa gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. "Hoy Maya. Samantalang ang mabigat sa asukal na dala-dala naman ni Maya ay nabasa din ulan kaya natunaw ito. Pero. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Agila. buong yabang niyang iniladlad at ibinuka ang kanyang malalapad na pakpak. Nabasa ang bulak na dala-dala ni Agila kaya bumigat ito ng husto." "Sige doon tayo mag-uumpisa sa ilog na 'yon at doon tayo hihinto sa ituktok ng mataas na bundok na iyon." buong kayabangang sagot ni Agila. Sa isang isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. gusto kong umpisahan na natin ang karera ngayon na. Habang patuloy siya sa kanyang paglipad ay nakasalubong niya ang isang maliit na ibong Maya at hinamon niya ito. Habang nasa kalagitnaan na sila ng kalawakan ay siya namang pagbuhos ng malakas na ulan. At sisimulan nga nila ang paligsahan.

" ang wika ng inahing manok. Ang isang sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Umalis na kayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. nang lumaki ay negro. Hilig nila talaga ang tubig."Umalis kayo sa gilid ng balon!". Sila'y mga bibi. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. ang pusa ay nagsalita." ang sigaw ng isang sisiw. "Hindi iyon mga sisiw. Tumakbo siya kung saan-saan upang humanap ng Makapag-aalis ng kanyang bikig. Naisip niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya rin niyang isang sisiw. ´Magpasalamat ka. Hindi niya maalisAng bikig na napakasakit. Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Pagkabunot ng bikig. kaya't siya'y nalunod. ´Akin na ang aking gantimpala. Ipinasok naman ng pusa ang kanyang ulo hanggang liig upang alisin ang bikig.Samantalang pinagpapasasaan niya iyon. Sa matinding paghihirap ay napahalinghing nang ubod-lakas.µ Umuungol ang aso. sigaw ni inahing manok.Parang nagmamakaawang ipinangangako niya sa kaninumangMahilingan ng tulong na ibibgay niya ang anumang mayroon siya sa makaaalis ng kaniyang bikig at tinik sa kanyang lalamunan. ngunit huli na ang lahat nang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Inilabas ang matatalim na pangil. Tumihaya na ang aso at ibinuka ang kaniyang bunganga. Mensahe: Makinig sa payo ng mga magulang. at naipasok mo ang iyong ulo sa aking bunganga at nailabas mo pa rin nang hindi napahamak.µ wika ng aso na waring nanunumbat. Sagot: abo ng sigarilyo . "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. ang aso ay nakahuli ng isang ibon. isang munting butoAng nahalang sa kanyang lalamunan. Halina kayo't tayo'y aalis na. MGA BUGTONG Nang maliit ay mestiso. Ang Aso at Ang Pusa Isang araw.

May dahon ay di halaman, maraming mukha·y walang buhay ang laman ay karunungan. Sagot: aklat

Pagsipot pa lang sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: ampalaya

Kabayo kung pula, nanalo sa giyera. Sagot: apoy

Mataas kung nakaupo, mababa kung nakatayo. Sagot: aso

Ate ko, ate mo, Ate ng lahat ng tao. Sagot: atis

Sagisag ng kahinaan, puri ang kayamanan,

Hinhin ang katangian at ganda ang puhunan.

Buhay na hiram Lamang pinagmulan Ng sangkatauhan. Sagot: babae

Manghahabing batikan, Tubig ang hanay, Ang yaring sinamay Iba·t ibang kulay. Sagot: bahaghari

Ang puno·y nasa gubat, Ang katawa·y nasa dagat. Sagot: bangka

Kinatog ko ang bangka, Nagsilapit ang mga isda. Sagot: batingaw

Kung sa ilan ay walang Kwenta, sa gusali ay

Mahalaga. Sagot: bato

Iguhit mo·t nagbabalita Ng maraming talinhaga.

Lumuluha·y walang mata, Lumalakad na walang paa. Sagot: ballpen

Heto na si Ingkong Bubulong- bulong. Sagot: bubuyog

Bumubuka·y walang bibig, Ngumingiti ng tahimik.

Nang umaga·y tikom pa, Nang tanghali·y humahalakhak na. Sagot: bulaklak

Hindi linggo, hindi piyesta,

Di pa nagkakasakitan. Sagot: gunting Dalawang iong marikit. May talim na taglay. Matagal nagkakagatan. Sagot: gulok Tulisang kambal. Sagot: buntis Kung mahiga ay patagilid Kung tumayo ay patiwarik Malaki kung bata Lumiliit pag tumanda Dahil sa kakahasa. Sagot: hikaw . Nagtitimbangan sa siit.naglalakad ang tambora. Pagano pa ang nakalulan. Barko ng binyagan.

pinapanhik bawat bahay pagkain ang sinasalakay. Sagot: langit at lupa Isang silong tanikala. . walng tigil sa galawan.Manok kung itim. ng putulan ng dila saka pa nagsalita. Sagot: ibong martinez Bayabas ko sa tabing bahay. Sagot: itlog Gumabi man o umaraw. Sagot: langgam Dalawang suklob na pinggan. sa leeg iniakma. Ang bunga·y walang tangkay. punongpuno ng kayamanan.

palo. hindi iyo. Sagot: martilyo Hindi akin. walang paa. Sagot: mundo . Sagot: mais Hindi tao. hindi hayop. May tainga walang ulo. Sagot: kuwintas Ala divino de gracia Malayo ang bulaklak sa bunga. ari ng lahat ng tao. Libot na libot ng ginto. may katawan. Isag pamalu. gumaganda·t gumagara. may ilong walang mukha.ang magsuot diwata.

Laman ay pula. sanga·y ahas. Sagot: pakwan Nan maliit ay sirkero. Santos .Batang marmol ng buto. Sagot: ngipin Balat ay berde. Sagot: palaka Puno·y bumbong. turingan mo kung ano siya. Buto·y itim. binalot ng gramatiko. lama·y bigas Sagot: papaya Ang dalagang Pilipina by Jose Corazon de Jesus Music by Jose G. nang lumaki ay musikero. bunga·y gatang.

Alembong J. alembong Ang ibig sabihin Halina.Ang dalagang Pilipina. mabini ang lahat ng ayos Malinis ang puso maging sa pag-irog may tibay at tining ng loob Bulaklak na tanging marilag. Silos/Levi Celerio Alembong. maging kumilos mayumi. ang bango ay humahalimuyak Sa mundo'y dakilang panghiyas. alembong Ika'y mahal sa akin Kaya't mahal sa akin . Batis ng ligaya at galak. alembong Ang ibig sabihin Pumasok sa puso ang isang paggiliw Alembong. mahinhin. pang-aliw sa pusong may hirap. Iyan ang dalagang Pilipina. alembong Ay isang damdamin Na kahit kanino ay dumarating Pag-ibig ang tanging hanap ng lahat Ligaya na 'wag na sanang magwakas Alembong ay napapansin sa sulyap Sa kilos man lamang nagtatapat Alembong. parang tala sa umaga Kung tanawin ay nakaliligaya May ningning na tangi at dakilang ganda Maging sa ugali. halina at ako ay ibigin Alembong. hantungan ng madlang pangarap. karapat-dapat sa isang tunay na pagsinta.

Kaya't ang alembong Ay naglalambing. Ang aliw ko kailan man. Ngunit. luma at kupas na Ngunit may bakas pa ng luha mo. Neneng. Sa alaala'y muling nagbalik pa Ang dating kahapong tigib ng ligaya. Velez Ako'y kampupot Na bagong sikat Ang halimuyak Sadyang laganap Kaligayahan sa bawa't oras . aking hirang. Huwag itapon. irog ko. na di pa nasilayan. Sinta. bakit isang araw Hindi mo ginamit ang bakya kong inalay? Sa wari ko ba'y di mo kailangan Pagkat kinupasan ng ganda at kulay. Ang aking pag-asa'y saglit na pumanaw Sa bakya mo. Kung inaakalang 'yan ang munting bagay. Bakya Mo Neneng Halimbawa ng Awiting Bayan Levi Celerio Bakya mo. AKO'Y KAMPUPOT Lyrics by Maning P. Neneng.

Refrain: Nasaan yung pangarap Ng paglalambingan Tangan na ng aking hirang Alay ay kaligayahan Kay tamis nga naman Mabuhay 'ta sa pagmamahal Kung ang ligaya ay makakamtam Sa habang buhay. KATAKATAKA by Santiago S. Suarez Kataka-takang mahibang ang katulad ko sa iyo Biru-biro ang simula ang wakas pala ay ano? Aayaw-ayaw pa ako ngunit 'yan ay di totoo Dahil sa iyo puso kong ito'y binihag mo (Repeat) Alaala ka maging gabi't araw Alipinin mo't walang kailangan Marinig ko lang sa labi mo. hirang Na ako'y iibigin lagi habang buhay. Bayan Ko by Jose Corazon de Jesus .Man din ang nais Tanging paglingap Kaya't noong minsan Ay napakinggan Isang binatang Nananambitan Puso kong taglay Lubhang pihikan Ay narahuyo sa panawagan.

Ang bayan kong Pilipinas Lupain ng ginto't bulaklak Pag-ibig ang sa kanyang palad Nag-alay ng ganda't dilag. At sa kanyang yumi at ganda Dayuhan ay nahalina Bayan ko. hirang Ang nananambitan Kahit sulyap mo man lamang Iyong idampulay Sapagkat ikaw lamang Ang tanging dalanginan Ng puso kong Dahil sa 'yo'y nabubuhay. HIRANG Santiago S. Suarez Irog ko'y pakinggan Awit na mapanglaw Na nagbuhat sa Isang pusong nagmamahal. Huwag mong ipagkait. Awa mo'y ilawit Sa abang puso kong Naghihirap sa pag-ibig Chorus: Dungawin mo. Makita kang sakdal laya! DUNGAWIN MO. . binihag ka Nasadlak sa dusa. Ibon mang may layang lumipad Kulungin mo at umiiyak Bayan pa kayang sakdal dilag Ang di magnasang makaalpas! Pilipinas kong minumutya Pugad ng luha ko't dalita Aking adhika.

patalun-talon sa mga taniman. manalangin sa Bathala ng mga mandirigmang ito at matutuhan ang mga makapangyarihang salita sa inusal ng mga pari noong unang panahon. Mahusay din siyang mandirigma. Ang unang sandata niya ay ang trumpo at ang mga unang kalaban niya sa larong ito ay ang mga bata rin sa kanilang pook. ng buwan. palundag-lundag. Tinuruan din siya ng kanyang ama ng iba¶t-ibang karunungan: umawit ng buhay ng matapang na mandirigma. Ang unang larangan ng digma ni Aliguyon ay ang matitigas na lupa sa tabi ng kanilang tahanan. Talagang inihanda ng ama si Aliguyon upang maipaghiganti siya ng anak sa matagal na niyang kaaway. Kaya anak sa anak ang nagtagpo. Kung saan-saan sila nakarating. Anak siya ni Antalan. isa ring mandirigma. inihanda rin siya ng kanyang ama sa pakikipaglaban upang maipaghiganti siya ng anak sa kalaban niyang si Antalan. Dinoyagan! Sasawayin sila ng binata. ang anak na lalaki nito. Nang handang-handa na si Aliguyon. Nanonood ang mga dalagang taga-nayon at sinusundan ng mga mata ang humahanging sibat. Ikinintal ni Amtalan sa isip at damdamin ng anak ang katapangan at kagitingan ng loob. kay Pangaiwan ng kabilang nayon. Subalit hindi si Pangaiwan ang natagpuan kundi si Dinoyagan. .HUDHUD : ANG KWENTO NI ALIGUYON (Epiko ng mga Ifugao) Ang lahat ng tao ay magkakapatid sa kabila ng pagkakaiba sa wika. Kapag pinawalan ni Aliguyon ang kanyang trumpo. Nagpalipat-lipat ng pook. Tila kidlat na paroo¶t-parito ang sibat. Aabangan ng matipunong kanan ang sibat na balak itimo sa kanyang dibdib. Sa mga hinagdang taniman sa bulubundukin naninirahan si Aliguyon. tulad ni Aliguyon. Araw-araw ay nagpatuloy ang kanilang laban hanggang sa ito¶y inabot ng linggo. Kasinggaling ko siya sa labanang ito. Saksakin mo siya. tiyak na babagsak na biyak ang laruan ng kanyang kalaban. at sa pananampalataya. kapwa magagaling sa pakikipaglaban lalo na sa paghawak ng sibat. sa ugali. nagsama siya ng iba pang mandirigma ng kanilang nayon at hinanap nila ang kalaban ni Antalan. Kapwa sila matatapang. isang mandirigmang Ipugaw na mabilis at magaling sa paghawak ng sibat. Maagang natuto ng pakikipaglaban si Aliguyon sa tulong ng kanyang ama. Itataas ni Aliguyon ang kanyang sibat. matining na matining na iikot ito sa lupa o kapag inilaban niya ito sa ibang trumpo. Nangingintab ito lalo na kung tinatamaan ng sikat ng araw. Maririnig na lamang ang haging nito at nagmistulang awit sa hangin. Paiikutin ang sibat sa itaas saka mabilis ang kamay ng binatang kalaban.

Inabot ng taon hanggang sa sila¶y lubusang huminto ng pakuluan ng sibat. Ganoon din si Bugan na pumunta sa bundok na Kalawitan upang maghanap ng masisilungan. Sa kanyang paglalakbay upang humanap nang makakain ay nakakita siya ng isang babae na natatabunan ang kalahati ng katawan sa lupa. Naglapit ang dalawang mandirigma. ang kapatid ni Dinoyagan at nang maging kabiyak ng dibdib ni Dinoyagan ang kapatid ni Aliguyon. at katapangan ng mga mandirigma. Lalong nagkalapit ang damdamin ng dalawang mandirigma nang mapangasawa si Aliguyon si Bugan. Dakila si Aliguyon. Inaawit ang kanilang katapangan. binuhay ng mga Ipugaw ang kanilang kadakilaan. ginalit ng mga tao ang mga diyos at diyosa dahil sa kanilang pagkakasala at patuloy na pasuway sa kautusan ng mga diyos. Nagyakap at nagkamayan. Lahat ay nalunod kahit ang mga hayop. tanda ng pagkakaibigan at pagkakapatiran. Bumaba siya at nadiskobre na siya lamang ang natirang buhay. Hindi mawawala sa puso at kasaysayan ng mga Ipugaw ang kagitingan ng dalawang mandirigma. Kung may pista o anumang pagdiriwang sa kanilang nayon. Ipinangako nilang sa oras ding iyon na lilimutin na ang alitan ng kanilang ama. Dalawa lamang ang nakaligtas sa pagbaha: sila ay magkapatid. buong kasiyahanng pinanonood ng mga taga-nayon ang dalawa lalo na kung sila¶y sumasayaw. at pagmamahal at pagmamalasakit sa Inang Bayan. Nakilala niya ito. ALIM (Epiko ng mga Ifugao) Noong unang panahon. Nagpasalin-salin sa mga lahi ng Ipugaw. sina Wigan at Bugan. nanginginig niyang sabi dahil sa di masidlang kasiyahan. .Namumunga na ang mga palay na nagsisimula pa lamang sumibol nang simulan nila ang labanan. Dakila si Dinoyagan. Doon lumaki ang kani-kanilang mga supling. Walang nasugatan sa kanila. Lumulundag sila at pumailanlang na parang maririkit na agila. Wigan. Walang natalo. Kung mahusay sila sa pakikidigma ay mahusay din sila sa pagsasayaw. tinuruan nina Aliguyon at Dinoyagan ang mga tao tungkol sa marangal na pamumuhay. Nanatili si Bugan sa bundok hanggang humupa ang tubig at hanggang matuyo ang lupa. Nagkalat ang mga patay na katawan. Nagdiwang ang lahat. Nang nagsimula nang tumaas ang baha ay umakyat si Wigan sa bundok Amuyaw upang mailigtas ang sarili. aking kapatid. Nagpadala ng malaking baha na nagpalubog sa buong daigdig at sumira sa lahat ng nabubuhay na nilalang. Doon sila namuhay nang maligaya. mabaho. Pinabayaan niyang yakapin siya ng kapatid at inihilig ang ulo sa kanyang dibdib. kumakaway sa kanya. ng mga Pilipino ang dakilang pamana ng mga dakilang mandirigma. Kahit na sila¶y pumanaw. Nanirahan sila sa kani-kanilang nayon. Sa kani-kanilang nayon. karangalan. Bugan! masaya niyang sabi habang ibinubuka ang braso upang yakapin siya.

Siguro ay humuhupa na ang galit ng mga diyos at babalik na din ang mga isda sa dagat. Sa tingin mo ay may isda doon? tanong ni Bugan. At natulog silang magkasama. ang diyos ng Ifugao. Marahil ay hindi niya nagustuhan ang daga na inihandog natin sa kanya. sagot niya. Ako din. Naglakad-lakad sila upang tingnan kung may iba pang nakaligtas ngunit wala silang nakita. Patay na. Mayroon ngang mga isda sa dagat. Pagkatapos ng ilang araw ay natuklasan ni Bugan na siya'y nagdadalang tao. Ano ang gagawin natin? tanong ni Bugan kay Wigan isang gabi bago sila matulog. isang matandang lalaki ang nagpakita sa kanya.Nasaan ang iba? tinanong ni Wigan pagkatapos. Nagtayo sila ng kubo mula sa mga kahoy na nakakalat sa paligid. Nang gabing iyon ay kumain sila ng saganang hapunan ng pinakuluang isda. limang lalaki at apat na babae. Ang nakita lamang nila ay mga patay na katawan ng mga tao. Dito ka lamang at titingnan ko kung makakahuli ako ng isda sa dagat. hayop kahit ang mga halaman. sabi ni Bugan habang nagpapahinga sila pagkatapos ilibing ang mga patay na katawan. Mamamatay tayong lahat sa guton kung magpapatuloy ang mahina nating ani. Gutom na ako. Naghanap sila ng lugar na matitirhan. Nagkaroon ng malawak na tag-gutom. Nagpatay sila ng daga at inihandog nila kay Makanunggan ngunit nagpatuloy ang kaunting ani. Sa aking palagay ay tayo lamang ang nakaligtas sa pagbaha. Sinabi nito na siya si Makanunggan. Ang mga halaman ay nagsisimula nang tumubo. Bakit hindi natin ihandog ang ating anak na si Igon? . Ikinasal ni Makanunggan ang dalawa at nagkaroon sila ng siyam na anak. Kumonti ang ani. Ngunit bago pa man siya makapunta sa malalim na parte ng tubig. Pumunta siya sa dalampasigan at tinangkang lunurin ang sarili sapagkat nahihiya siya dahil siya ay nabuntis ng kanyang kapatid. sabi ni Wigan. Pagkatapos ay inilibing nila ang mga patay na katawan na nakita nila malapit sa dalampasigan. Hindi ko alam kung bakit galit si Makanunggan sa atin. Nakakita sila ng lugar na malapit sa dalampasigan kung saan nagsisimulang tumubo ang mga halaman.

Habang papunta sila sa kabundukan ay ipinanganak ni Namongan ang isang batang lalaki. Hindi pa niya nakikita ang kanyang ama buhat ng siya ay isinilang at nasasabik na siyang makita ito. malungkot na sagot ng kanyang ina na si Namongan na nasasabik din itong makita. Nagpasya siya na sundan ang ama sa kabundukan. Sa kanyang pag-uwi sa Nalbuan ay napadaan siya sa ilog ng Amburayan. Doon ay naligo siya sa tulong ng kanyang mga kaibigang babae na pinupunasan ang kanyang katawan upang maalis ang . nakita niya na nagsasayawan ng mga ito paikot sa ulo ng kanyang ama na nakatusok sa isang kawayan. Ni hindi ko man lamang alam kung buhay pa siya. Isang araw ay nanaginip si Lam-ang. sa silangan at kanluran at sa hilaga at timog. Lubos siyang namuhi nang siya ay nagising. Mag-aaway sila sa bawat pagkakataon na malalapit sila sa isa't-isa. sabi ng kanyang ina. At sinumpa sila dahil sa ginawa nila kay Igon. Kakaiba ang sanggol sa iba sapagkat pagkasilang pa lamang ay nakapagsasalita na ito. ang pinaka-batang anak at inihandog kay Makanunggan. BIAG NI LAM-ANG (Epiko nga mga Ilokano) May isang mag-asawa na nagngangalang Juan at Namongan ay nakatira sa malayong baryo ng Nalbuan. kasama ang kanilang pinuno na pinahirapan muna bago pinatay. Sa kanyang galit ay kinalaban at pinatay niya ang lahat ng Igorot. Nasaan ang aking ama? isang araw ay tinanong ni Lam-ang ang kanyang ina na si Namongan. Siyam na buwang gulang siya noon. Ngunit nagpakita muli si Makanunggan at sihabi na ang ginawa nila kay Igon ay karumal-dumal. Isang araw iniwan ni Don Juan ang kanyang buntis na asawa at pumunta sa kabundukan upang parusahan ang isang grupo ng mga Igorot. Ikinalat sila ni Makanunggan sa apat na sulok ng lupa.Nagkasundo sila na patayin si Igon. Nalungkot si Lam-ang. Gusto niyang pangalanan siyang Lam-ang. Matatagalan kaya ang kanyang pagbalik? Hindi ko alam. Siya na rin mismo ang pumili ng kanyang mga ninong nang siya ay binyagan. Sa kanyang panaginip ay nakita niya ang kanyang ama na walang awang pinatay ng isang grupo ng Igorot. Nang marating niya ang pamayanan ng mga Igorot. At sa wakas ay natapas ang mahinang ani. Nasa kabundukan siya upang ayusin ang di pagkakaunawaan sa isang grupo ng Igorot doon.

. Madaling nahanap ng mga maninisid ang lahat ng mga buto at pinagsamasama ni Ines ang mga ito. Kasama ang puting tandang at ang paboritong aso ni Lam-ang ay namanata siya gabi-gabi hanggang sa isang araw ay nabuhay si Lam-ang.mga dumi at dugo. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. (isang uri ng isda na kabilang sa pamilya ng mga pating) kapag pumalaot na siya upang manghuli ng "rarang". Tumangis si Ines sa kalungkutan. Nang makarating siya sa bahay ay nainis siya sa dami ng naunang manliligaw sa kanya. sabi ng puting tandang kay Ines sa lenggwaheng naiintindihan niya. Ipinaramdam ng tandang ang pagmamahal ni Lam-ang kay Ines Kannoyan. ngunit ito'y nakapatay sa lahat ng nabubuhay na hayop sa ilog. Mabilis na bumalik sa dati ang gumuhong bahay. Umuwi siya kaagad at bumalik kasama ang isang malaking bangka na puno ng ginto. Umisip ang kanyang puting tandang ng paraan upang buhaying muli si Lam-ang. Nang siya ay nasa hustong gulang na upang mag-asawa ay may nakilala siyang isang magandang babae. Ngunit nararamdaman ni Lam-ang na mapapatay siya ng isang berkahan. sagot ni Ines Kannoyan. Ito ay isang obligasyon ng bawat may asawang lalaki sa kanilang komunidad upang manghuli ng rarang. At mula noon ay namuhay sila ng masaya. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. hinigitan nito ang halaga ng kayamanan nila Ines. Lumabas si Ines at ang kanyang mga magulang upang salubungin siya. Pakakasalan kita kung matutumbasan mo ang aming kayamanan. Ngunit kailangan niyang tuparin ang kanyang tungkulin at isang gabi ay pumalaot siya sa karagatan. Inutusan niyang tumilaok ang kanyang tandang at sinunod naman siya nito. si Ines Kannoyan at umibig siya rito. Ang aking panginoon na si Lam-ang ay iniibig ka at gusto ka niyang pakasalan. Sa Nangalauatan. Napatay siya ng berkahan tulad ng kanyang inaasahan. Lumipas ang mga taon at dumating ang pagkakataon ni Lam-ang na humuli ng isda na tinatawag na rarang. Noon din ay gumuho ang bahay nila Ines at nangamatay ang lahat ng kanyang manliligaw. Ikinasal sila at namuhay ng masaya. Pumunta siya sa bahay nila Ines upang umakyat ng ligaw kasama ang kanyang puting tandang at ang kanyang paboritong aso. At inutusan naman niyang tumahol ang kanyang aso at tumahol nga ito. Ang pagsubok na ibinigay ni Ines ay hindi nakapagpahina kay Lam-ang. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. SI BIUAG AT MALANA (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. Umarkila si Ines Kannoyan ng mga maninisid upang hanapin ang mga buto ni Lamang sa ilalim ng dagat.

Hindi umimik ang diyosa. subalit walang nangyari sa kanya. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. at sa pagkakabatid ng ina. Hindi niya ito tatanggapin. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. marami siyang dalang bigas. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. na wari mo¶y damo lamang. at sa halip. Niño. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. Kahit na makapangyarihan si Biuag. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. Bunga nito. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. siya ay hindi maligaya. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. Nong siya¶y labing-walong taong gulang. . Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Rizal. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. Siya ay si Malana. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay.Si Biuag ay katutubo ng Enrile. Nagsabi siyang hindi karapatdapat si Malana para sa kanya. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya¶y ang napakagandang dalaga. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. Niño na malayung-malayo sa kanila. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. Nang siya¶y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. Noong siya¶y isinilang. ito ay isang diyosa. Dinampot ni Malana ang pana. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. at ito¶y nagdulot ng gutom sa mga tao. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. si Malana ay gumawa ng paraan. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. subalit ito ay bumalik sa kanya. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. isang bayan sa Cagayan. Noon din ay may isang balita ng Malaueg. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. Nang siya¶y makabalik. dako ng kinaroroonan ni Malana. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana.

dala ko para sa iyo. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. sabi ni Malana. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana. Sa isip niya¶y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasPinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. ito¶y nagmintis. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. Ito¶y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. Nang makita si Biuag. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. Humanda ka. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. biglang sumigaw si Biuag Malana. Naunang nagsalita si Malana. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. siyan¶y nanggalaiti sa matinding galit. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Nais kong ipaalam sa iyo. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. . Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. Wala nang lahat ang armas mo. Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. Ibig mong agawin ang minamahal ko. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Ipinagbabawal ng Diyos ang pagagaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. Mabilis ang pagsalo ni Malana. Subalit sa kasamaang-palad. sigaw ni Malana.Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. Pagkakataon ko naman ngayon. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. matikas na Biuag. ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Siya¶y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana¶t isang punong niyog na binunot.

maging si Malana. Napag-alaman niya na marami ang tutol sa ginawa niya kaya wala na siyang lakas na lumaban nang siya ay lagyan ng posas. Ang magkasintahan ay naanyayahan sa isang pistahan sa Madogyaya. Nagulat si Dulliyaw sa winika ng lalaki. Habang si Ya-u ay natutulog sa ibang bahay ay saka niligawan ni Dulaw si Dulliyaw. Samantala wala namang mangahas na siya ay lusubin kaya naipasiya ni Ya-u na tawagin ang mga sundalong Español ng Sakbawan. Bago siya umalis ay sinabi niya sa babae na siya ay babalik kinabukasan. Iyon lamang at nagkagulo na ang mga tao sa nayon. Sa pagtakas nila ay nakasalubong sila ng isang lalaki na may dala-dalang palakol at balak silang patayin. Sa utos pa rin ni Guwela siya ay dinakip at nakulong sa Sakbawan. Iniutos niya na dakpin si Dulaw na nakaupo pa rin sa puno. At noon nga si Guwela na kumander ng Garison ay umakyat sa kaitaasan ng Kalinga na kasama ang mga sundalo. Sa tindi naman ng pagkapahiya. . ULLALIM (Epiko ng Kalinga) Ang kwento ay nagsimula sa nakatakdang kasal nina Ya-u at Dulaw nang makapulot ng nganga o ua (na tawag ng taga-Kalinga). At siya ay hindi na nasilayan mula noon. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. Kinuha ni Dulaw ang huling nganga sa bahay at ito¶y pinagpirapiraso. Bago sila maabutan ng lalaki ay nakaakyat na si Dulaw sa isang puno upang tumakas. Makalipas ang tatlong taon na pagkakabilanggo. naging payat na siya. Nang sila ay nasa Madogyaya. Alita¶y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Naiwan na nag-iisip ang dalaga. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. Habang sila¶y kumakain ng nganga. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. Kinabukasan sa kalagitnaan ng gabi ay dumating si Dulaw sa bahay nina Dulliyaw. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. Pinakain nito ang babae ng nganga at sinabi niya sa babae na sa pamamagitan ng pagtanggap niya ng nganga ang ibig sabihin ay tinanggap na niya ang pag-ibig na kanyang iniaalay. Bago niya ito maibigay kay Dulliyaw bigla na lamang itong nawala. sinabi nito sa babae na siya ay nagpunta roon upang isama ang dalaga sa kanilang bahay. Humingi si Dulliyaw ng nganga kay Dulaw. Sa pagplano na ligawan ni Dulaw si Dulliyaw ay naisip nitong painumin ng alak si Ya-u hanggang sa malasing. naakit ang pansin ni Dulliyaw kay Dulaw hanggang si Dulaw ay magkagusto sa kanya.

narating nila ang lupain ng Taraban. si Banna ay naging malakas at naghangad ng paghihiganti. Tatlong taon ang lumipas. Matapos iyon. Isang mahiwagang pangyayari ang nagdala kay Banna pati ng kanyang mga kasama sa Sakbawan. Salamat na lamang at may dumating siyang kaibigang hindi nakikita kaya nakaiwas siya sa pagkakaipit sa dalawang malalaking bato. . Si Banna ay mahilig makipaglaro sa mga Agta. isang hindi inaasahang lakas ang dumating. Sinasabi na kung siya raw ang tunay na Banna ang ibig sabihin ay siya ang anak ni Dulaw na nakulong sa Sakbawan. Isa sa kanilang mga anak ay itinuturing na bayani ng mga Sulod Pagandra ng Panay Sentral. Kumuha muna siya ng maliit na patalim at sinugatan nito ang maliit na daliri. Ito ay ang kanilang panganay na si Humadapnon. Sa paliligo niya sa ilog ay nakapulot siya ng nganga. At doon ay kanyang pinatay si Dulliyaw. maputik at maitim. iyon lang at sila ay dali-daling sumakay sa isang bangka at sa isang iglap ay nakarating sila sa pook ng Magobya. subalit siya¶y madalas na tinutukso ng kanyang mga kalaro. Matapos nguyain ang nganga ay bigla na lamang itong nagbuntis hanggang sa siya ay magsilang ng isang malusog na lalaki at pinangalanan niya itong Banna. na nagngangalang Saragudon. malagkit. sa pook na Magobya naliligo si Duranaw. Matapos ang trahedyang ito¶y muling nagpatuloy sa paglalakbay si Humadapnon hanggang sa makarating siya sa dagat na ang tubig ay hindi gumagalaw. Nang siya¶y magbinata. Ang babaeng nagngangalang Nagmalitong Yawa. Sa isang iglap. Nais niya¶y matagpuan ang babaeng kanyang pakakasalan. Natangay ang kanyang ginintuang bangka. Ang lahat ng mga namumuno sa lugar na ito ay pawang babae na naggagandahan. Sinabi ng isang kasama ni Banna kay Dulaw na si Banna ay kanyang anak. Sinumbong niya ito sa kanyang ina ngunit pinabulaanan ito ng kanyang ina. siya ay naglakbay at nangyaring si Buyung Dumalaplap ang naging kapatid niya sa dugo. Kinain niya ito nang walang alinlangan. nag-iisang anak nina Labaw at Viva Matanayon ng Ilog Hulanod ang siyang nagpatibok sa puso ni Humadapnon. Matagal pa sana siyang aalis sa lugar na iyon ngunit muli na naman siyang tinulungan ng kanyang kaibigang di niya nakikita. Sina Simalubay Hanginum. HUMADAPNON (Epiko ng Panay) Ang mag-asawang Musod Burubalaw at Anggoy Ginbitinan ay may mga anak na lalaki. iginayak niya ang kanyang sarili sa paglalakbay. Habang siya¶y naglalayag sakay ng kanyang ginintuang bangka. Mula noon ay nauso na ang kasalan sa kanilang pook.Samantala. Sa pagpapatuloy ng kanilang paglalakbay.

Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. may nagligtas muli sa kanya. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. Mula sa ilog na ito ay nadako siya sa ilalim ng lupa at dito¶y nakasagupa niya ang isang hayop na may walong ulo. ang pinuno ng kanilang pamayanan. mula sa bulubunduking ito. Mabilis na kinuha si Nagmalitong Yawa at ito ay napatay. Ipinaalam ni Launsina kay Humadapnon na kulang sa pag-iisip ang nakalaban ni Humadapnon sa Namurata sa himpapawid upang bigyan ng buhay si Nagmalitong Yawa. Ang lupaing ito¶y nagtataglay ng sampung ilog. Nang muling mabuhay si Nagmalitong Yawa ay saka nila napag-alaman na ang kalahating katawan nito ay napangasawa ni Amurutha at ang kalahati ay napangasawa ni Humadapnon. Ito ay si Nagmalitong-Yawa na matapos siyang makawala ay bigla itong nawala. Sa kagandahan ng magkapatid ay naakit si Humadapnon. mabait at matipuno. Sapagkat kapwa may angking lakas ay umabot sa pitong taon ang kanilang sagupaan.Simahuboli Hubunan at Sinaghating Bulawan. ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. Muli niyang ipinagpatuloy ang paghahanap kay Nagmalitong Yawa. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop. Siya ay anak ni Handiong. At hinawakan nito ang kanyang balikat. Lulan ng kanyang bangka. Buong tapang na nakipagsagupa si Humadapnon sa pinuno ng grupo. Sa maraming taon niyang paglalakbay. narating niya ang Ilog ng Holawod. nagkaroon sila ng paglalaban at agad naman niyang nagapi ang mga ito. Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. Isang araw. At dito niya nakita si Nagmalitong Yawa. Sa kabutihang-palad. IBALON (Epiko ng mga Bicolano) Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas. At nagapi niya ang hayop. Nabilanggo siya rito ng halos pitong taon. Ito ay kanyang pinakasalan. Sa gitna ng pagdiriwang may dumating na isang grupo mula sa kalawakan. Isa rin ito sa dahilan kung bakit nananatili pa sila sa lugar na ito sa kabila ng pinagbantaan siya ng kapatid sa dugo na si Dumalaplap. sabi ng kanyang ama. Napadaan siya sa isang madilim na lupain na kinakitaan ng mga kaluluwa ng kanyang mga ninunong yumao na. ama? tanong ni Baltog. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. . Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain. Mula nang magkaliwanagan ay nanaog sina Humadapnon at Nagmalitong Yawa sa naging pinuno ng mga tao sa Sulod ng Panay.

hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon. Ngunit desidido si Baltog na makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. . Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog.Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan. Para itong lupain ng gatas at pulot. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan. ang kanilang bagong tahanan. Bata ka pa. Iginala ni Baltog ang mga mata. Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. Hindi na sila nagsayang ng oras. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawa-awang kalagayan. pinatay niya ito at pinagpirapiraso. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. Ngunit. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. palay at mga gulay. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habang-buhay. Alam kong magagawa mo ito. Ngunit nagsalita siya ng maaga. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. Natagpuan niya ang Ibalon. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. Masaragam. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan. nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan. Sa malawak na dagat. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan. malakas at matapang. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Dahil sa kanyang galing sa manomanong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. sabi ni Baltog sa sarili. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay. Isarog at Lignion. Siya din ay nalungkot.

Sa tulong ng bolang kristal ni Buyung Barunugun ay nalaman nlla na bihag siya ni Saragnayan. Tinawag ni Abyang ang kanyang anak na Asu Mangga at si Anggoy Doronoon na Buyung Baranugun. Patayin mo muna ako bago mo makuha ang aking asawa. At hindi nagtagal ay umibig siyang muli sa isang magandang babae na nagngangalang Anggoy Doronoon. Natalo si Labaw at siya ay itinali at ikinulong sa kulungan ng baboy ni Saragnayan. Inimbita niya ang buong bayan sa kanilang kasal. Ipapadala ko sina Taghuy at Duwindi kay Abyang Alunsini upang itanong ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan. Pagkatapos ng labanan ay hinanap nila ang kanilang ama. Ngunit ang babae ay nakasal na kay Buyung Saragnayan na katulad niya na may kapangyarihan din. Handa na siyang upang kalabanin ang dalawang anak ni Labaw. Kinain nila ang puso nito na siyang buhay ni Saragnayan. Nagpaalam na siya kay Nagmalitong Yawa. Ang dalawang magkapatid ay nagtagumpay sa pagpapalaya sa kanilang ama na napakatanda na at ang kanyang katawan ay nababalutan na ng mahabang buhok. Opo ama. At muli ay umibig si Labaw sa isa pang babae na nagngangalang Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. . Mas malakas ang kapangyarihan ni Saragnayan kaysa kay Labaw. Si Baranugun lamang ang humarap sa kanya sa isang madugong laban. Pinatay silang lahat ni Baranugun at pinalaya si Labaw sa lambat. Siya at si Asu Mangga ay nagtungo sa kabundukan upang patayin ang baboy ramo. sagot ni Baranugun. Natakot sila sa mga kapatid ni Saragnayan. Biglang nanghina si Saragnayan. Napatay siya ni Baranugun sa isang mano-manong laban. Alam niya kung ano ang nangyari. Gustong makita si Labaw ng kaniyang dalawang anak at nagpasya na hanapin siya. Nang makita ni Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon si Labaw ay napaiyak sila sa pighati. Binigyan niya ng maraming regalo ang ina ni Abyang Ginbitinan na si Anggoy Matang-ayon upang pumayag lamang na makasal ang dalawa. Siya ay napakakisig na lalaki na umibig kay Abyang Ginbitinan. Samantala ang kanyang mga asawa na si Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon ay nanganak sa kanilang panganay. sagot ni Labaw kay Saragnayan. Nalaman ni Baranugun kay Abyang na ang hininga ni Saragnayan ay itinatago at pinangangalagaan ng isang baboy ramo sa kabundukan. Niligawan niya ito at hindi nagtagal ay nagpakasal. Nakita nila na siya ay nakasilid sa lambat ni Saragnayan. Naglaban sila ng maraming taon gamit ang kanilang mga kapangyarihan ngunit hindi mapatay ni Labaw si Saragnayan. Kailangan nyo munang malaman ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan bago ninyo siya labanan! sabi ni Labaw sa kanyang dalawang anak. sabi ni Buyung Saragnayan sa kanya. Handa akong kalabanin ka.LABAW DONGGON (Epiko ng mga Bisaya) Si Labaw Donggon ay anak ni Anggoy Alunsina at Buyung Paubari.

Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Humiga si Labaw sa sahig at pumatong ang dalawang babae sa kanya. magalang at matalino. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. ang asawa ni Datu Paiborong. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. hindi na rin nito nagamit ang pag-iisip. matatapang at mararangal na datu. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. Si Sumakwel ay mabait. naibalik ang kanyang lakas at sigla ng isip. Samantala. ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. mga bayaw ni Anggoy Ginbitinan ay ikinasal kina Burigadang Pada Sinaklang Bulawan at Lubaylubyok Hanginon Mahuyukhuyukon. si Buyung Humadapnon at Buyung Dumalapdap.Nalaman nilang hindi na makarinig si Labaw. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Isang araw. Sila'y tatakas sa Borneo. Nang malaman ni Labaw Donggon ang kasal sinabi nito sa dalawang asawa na nais niyang mapakasalan si Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. Inalagaan nila ito ng mabuti. si Pabulanan. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Gusto kong magkaroon ng isa pang anak na lalaki! sabi ni Labaw Donggon. Pinaliguan nila ito. pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Ang dalawang babae ay ang magagandang kapatid ni Nagmalitong Yawa. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Nag-usap-usap silang palihim. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. binihisan at pinakain. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Hindi nila magagapi si Makatunao. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Palihim silang naghanda ng . Nagulat sina Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon sa sinabi ng asawa at dahil mahal na mahal nila ang asawa ay tinupad nila ang kahilingan nito. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Masayang-masaya si Labaw at ang kanyang tinig ay umalingawngaw sa buong lupain MARAGTAS (Epiko ng mga Bisaya) Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong.

Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Walang magnanakaw. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. anim ang may asawa at apat ang binata. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. lulan sa kanilang mga biniday o barangay. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling. Sa sampung matatapang na datu. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. Ang lahat sa pulo ay masaya. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti. na ang tawag ay biniday o barangay. masagana at matahimik na namumuhay. maitim. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. kulot ang buhok at sapad ang ilong. si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. Ito ang Embidayan. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Balensuela. Isang hatinggabi. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. ang mag-asawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Nakita niya ang isang Ati. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan. Dumalogdog at Lubay. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. Nais nilang bilhin ang lupain. Pandak. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan. Ito ang kapulungan ng mga Ati. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Siya ay mabuting pinuno. kampit . Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. Ang lahat ay masipag na gumagawa. ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. narating nila ang pulo ng Panay.sampung malalaking bangka. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay.

kay Datu Puti ang isa. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian. Sinabi ni Marikudo. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas.at insenso. Matapos magpaalam kay Sumakwel. Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Dumalogdog. sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. AGYU (Epiko ng mga Ilianon) Ang pangunahing pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Upang maiwasan ang madugong labanan. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. Ibinigay niya ito kay Marikudo. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. plota. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. Sina Lubay. umalis na ang tatlong barangay. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. asin at asukal. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Ang lahat ay nasiyahan. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Taga-ilog". ang sinurog. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. Narating nila ang pulo ng Luzon. panyo at suklay. Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. Hinati nila ang baboy ramo .

Payagan mo akong lumaban. nagtungo si Paniguan sa kanya. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo. anak. ama. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada. Pumunta na si Mungan sa langit. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Nang bumalik si Lono sa Panamutan. pilit ni Tanagyaw. Humayo ka at nawa ay tulungan ka ng mga diyos. Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. Ingatan mo ang sarili mo! At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. Sa kabilang dako. at sa iyong asawa sa Ayuman. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. sabi niya.at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin. Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang. Upang kalabanin ang mga kaaway. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu. ama. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. Ginamit ni . At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban. Hindi pumayag si Banlak sa ideya. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing-tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. Nang dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang binatang anak na si Tanagyaw. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng pagkain ng mga diyos. Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila. Ngunit napakabata mo pa. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. mabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. Pinatay niya si Bagili. At nang bumalik siya sa Pinamutan. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw. sinabi niya rito. Sumang-ayon si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. At natalo niya ang mga kalaban. Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki.

Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. ama sagot ni Tanagyaw. Si Tulalang ay isang binatang matangkad. Nakakita siya ng isang matanda na naaawa pala sa kanilang magkakapatid. Simula ngayon ay hindi na kayo magugutom. Napanuto na si Agyu. Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Walang tigil ang mga alipin sa pagtugtog ng magagandang musika. Ang palasyo ay napakalawak at ang trono ay napapalamutian ng mga ginto. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. Anuman ang naisin ninyo ay mapapasainyo. TULALANG (Epiko ng Manobo) Ito ang epiko ng mga Manobo na nagsasalaysay tungkol sa buhay ni Tulalang.Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. Sa sumunod na umaga. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang. Siya ay may sinturong isang damak lamang ngunit naipupulupot niya ng pitong ulit sa kanyang . Simula noon. Isang araw ay nasa gubat si Tulalang at nangunguha ng ubod ng rattan na kanilang pagkain. ang magkakapatid ay nanagana sa pagkain. Pagkalipas ng maraming taon. Umunlad ang kanilang kabuhayan at ito ay nabantog sa buong kapuluan. may maitim na mga ngipin at mahabang buhok. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw. payat. kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. Siya ang panganay na anak ng isang mag-asawang mahirap. kaya ang mga naninirahan sa paligid ng palasyo ay naaaliw rin. Lumapit sa kaniya ang matanda at ang wika: Huwag kang mag-alala sa inyong pagkain. ipinasya ng magkakapatid na manirahan sa torohan o palasyo. Tulalang. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. Maraming mga tao sa iba¶t ibang tribu ang nagtungo sa kanilang tahanan upang pumailalim sa kanilang kapangyarihan. sina Tanagyaw at Paniguan. pilak at iba pang mamahaling bato. Sa kabila ng kanilang kasaganaan ay nanatili pa rin silang masisipag. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian.

Isa sa kanyang mga singsing ang nagsalita at pinayuhang labanan ang kaaway. Nalaman nila pagkagising na sila palang dalawa ay magpinsan. Sinabi rin sa kanya kung paano ito matatagpuan. Kaagad nilang pinaghahampas ng sibat ang sundalo kaya huminto ito at naging singsing na muli. Ito ay naging sundalo at muli na namang pumuksa ng mga kaaway. Lumaban ito at maraming napatay na mga kaaway. Naglaban naman sina Agio at Minalisin.baywang. Siya ay naging isang makisig na binata. Siya ay hiyas ng magkakapatid na dapat ingatan. Siya ay gadaliri lamang habang nasa loob ng basket. . Kung araw ay natutulog si Tulalang sa ilalim ng isang punungkahoy. Puting-puti ang kanyang damit na may mahabang manggas at ang pantalon niya ay hanggang tuhod lamang. Marami siyang napatay na mga tauhan ni Agio. si Minalisin. May balaraw sa baywang at may pulang turban sa ulo na ginagamit sa paligid. Hindi man lamang nabahala o natakot si Tulalang at ipinagpatuloy ang kanyang ginagawa. Hinalinhan naman siya ng kapatid niyang si Mangampitan. Nagpatuloy sila sa paglalaban hanggang sa mapagod. Tinamaan ng sibat si Agio. ang kanilang kaharian. Nangamatay ng lahat ang mga kalaban maliban kay Agio. Nagbalik sa dating anyo si Agio na kanina ay nag-anyong pulubi bago maglabanan. Isang araw ay biglang nalanta ang bulaklak na rosas. Inutusan ni Tulalang ang kanyang balaraw na makipaglaban. Isang uwak na nakadapo sa sanga ang dumumi sa kanyang mukha. Inalis niya sa daliri ang singsing at inutusan ito na labanan ang mga kaaway. at ito ay bumalik sa dating anyo. Muling hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. Siya ay laging nakayapak lamang. Sa pangatlong hamon ay si Tulalang na ang lumaban. Ang kapatid nilang babae ay nagtatanim ng mahiwagang rosas tuwing umaga at bago tumanghali ay namumulaklak ito. Hinawakan niya sa leeg ang balaraw na naging sundalo. Nang siya ay napagod ay umakyat siya sa palasyo at nagpahinga. Dumating si Agio at sinalakay ang Kulaman. Siya ay napagod din at nagpahinga sa palasyo kaya siya ay hinalinhan naman ng pinakabunso sa magkakapatid. ang leeg ang naging hawakan ng balaraw. Nakita pala sila ng kapatid na babae ni Tulalang sa mahiwagang langis na nagpatulog sa kanila. Sa isang iglap ay naging sundalo ang singsing. Ang magkakapatid ay may kani-kaniyang silid sa palasyo maliban sa kaisa-isang kapatid na babae na inilagay sa pinakamalalim na bahagi ng pitong patong na basket na nakabitin sa loob ng silid ni Tulalang. Nagising siya at ipinagbigay-alam sa kanya ng uwak na may darating na isang napakalaking higanteng kumakain na tao. Sa kanyang kamay naman namatay ang kalahati ng mga kalabang natitira. Hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. Ibinunyag na naman ni Agio na ang sundalo ay isang balaraw lamang. Kapag nalanta agad ang mga bulaklak na rosas ay nagbabalang may darating na kaaway sa kanilang kaharian. Ang kanyang mga daliri ay nagkikislapan sa mga gintong singsing. Siya ay nananatili sa loob ng basket kung wala siyang ginagawa. Ngunit ang dalaga ay may kapangyarihang mag-anyong iba¶t-ibang hugis na naisin niya. Nakita ito ni Agio at ibinunyag niya na ang sundalo ay isa lamang singsing.

Binanggit niyang muli ang kanyang pagibig ngunit hiniling ng dalaga na bayaan muna raw siyang makauwi sa kalangitan. Kinuha ng higante ang panggarote at ang dalawa ay naglaban. Siya ang pinakamalakas na kaaway ni Tulalang sapagkat hindi siya nakikita. Napagalaman niya na si Macaranga ay nagtungo sa Kulog. Ang hari ng mga Bagyo ang pinuno ng mga kaaway. Gumawa siya ng paraan upang makapasok sa kaharian. Nakaamoy ako ng baboy. Sinabi sa kanya ng matanda ang tungkol sa higante at sa magandang dilag na bihag nito. Naakit siya sa dalaga kaya niyaya niya itong pakasal. Nag-anyo siyang sibat at pumasok sa kuweba ngunit ang hangin ay wala na roon. Nang magising siya ay wala na ang dalaga. tamang-tama sa aking pananghalian. Dahil pagod. ngunit isang suklay ang sadyang iniwan nito at nakuha naman ng binata. ang kanilang kaharian ay nangangailangan ng hari. Tinungo niya ang itinuro ng mga ito. Nalimutan tuloy niya ang iniluluhog na pag-ibig sa dalaga. at ang babae naman ay dinala sa kaharian nito. Nang malaman ito ni Tulalang ay madali siyang sumakay sa musala at tinungo ang kuweba ng hari ng mga Bagyo. Nagawang putulin ni Tulalang ang dalawang kamay. dalawang paa at ulo ng higante. ang sagot ni Tulalang. Tinungo niya agad ang tahanan ng higante na sinabi sa kanya ng matandang babae. Minsang wala si Tulalang sa kaharian ay muling sumalakay ang mga kaaway. Pagdating sa kaharian ay napag-alaman niya na sinalakay na muli ang Kulaman upang kunin ang kanyang kapatid na babae. Nagising ang higante. Napag-alaman ng binata na ang pangalan ng magandang babae ay Macaranga at ang pook na pinanggalingan niya ay Macarangga rin ang pangalan. Natutulog ang higante at nakakulong ang dalaga sa hawla nang siya¶y dumating. si Tulalang ay nakatulog. Umuwi muna si Tulalang sa kanilang kaharian bago pakasal. Inilabas ni Tulalang ang babae mula sa hawla. Ang bahay ng higante ay napakataas kaya maraming punong saging na tumubo sa ilalim nito. Nagtungo siya sa langit at dito ay nakita niyang naliligo sa ilog ang dalaga. Sa gayon. Sino ang nariyan? ang sigaw ng higante. Nagapi ng kaaway ang dalawang kapatid na lalaki ni Tulalang. Tinungo niya kaagad ang Kulog. Kaagad siyang nanaog sa tahanan ng higante at sumakay sa kanyang musala. Iniligtas muna niya ang kanyang kapatid hanggang sa makalimutan niya ang pangako kay Macaranga. Nagbalatkayo naman siyang isang bata at . Tumanggi ang dalaga. Hindi ako baboy. Ngunit ito raw ay nasa langit nang puntahan niya. Nagtanong siya sa pitong babaeng nanahi na natagpuan niya. Ako ay taong kagaya mo. Pumayag siyang pakasal kay Tulalang. Nang tumangging pakasal ang babae sa hari ng mga Bagyo ay nilaslas ang kamay niya. ngunit ang babae raw ay nagtungo sa Kidlat. Nakauwi ang dalaga sa kanyang palasyo at napag-alaman niya na ang ama pala niyang hari ay namatay na.Agad-agad ay nagtungo siya sa kagubatan at dito ay nakakita siya ng isang kubong may nainirahang matandang babae.

Nagdala ito ng balita kay Tulalang na isang malaking baboy ramo ang manggagaling sa Silangan upang silain ang mga tao sa Kulaman at isang higante ang haharang sa sarimbar pagbabalik sa langit. sa harap ng mga kaaway ay tumayo siya sa beranda ng palasyo at binalaan ang hari at mga kawal nito. Katanghaliang tapat ay bumaba na ang sarimbar sa nakasabit sa kadenang ginto. Tinungo niya kaagad ang kaharian ng mga Bagyo. Ang . Siya ay nadistino sa kusina. Ayon sa kanilang paniniwala. Napilitang sumuko ang Hari at mga kawal nito at napaalipin kay Tulalang. Minsan ay nakasalubong niya ang kanyang kapatid na babae. Isa-isang sumakay ang mga tao upang iakyat sa langit. ay biglang may humihip na malakas na hangin. ito'y pinaalagaan at iniingatan ng isang isda. Ang salaysay ng Bidasari ay ganito: Ang kaharian ng Kembayat ay naliligalig dahil sa isang dambuhalang ibon. Lalong dumarami ang kaaway habang marami silang napapatay. (immortal beings) maging ang apat na magkakapatid. Kinabukasan. Sa pagtatakbuhan ng mga tao. Ang mga kapatid ni Tulalang at ang mga mamamayan ay naging maligaya sa kalangitan at nagtamo ng buhay na walang hanggan. hayop. nagkahiwalay sa pagtakbo ang sultan at sultana ng Kembayat. Bago umalis ang hari ng mga Bagyo at ang mga tauhan nito ay hiniling muna ng hari na huminga sila sa isang bote at takpang mahigpit at ibitin sa loob ng palasyo. Nang maglaban na ang dalawang pangkat ay napansin ni Tulalang na kapag may napapatay silang kaaway ay napapalitan kaagad ng dalawa mula sa dugo nito. Naghinala ang hari na ang batang alipin ay si Tulalang.sa isang paraan ay nakapasok sa palasyo at naging alila. Hiniling niya sa mga tao na manalangin sa loob ng apat na buwan upang pagdating sa langit ay magiging Katolosan o Kaluluwa. Dahil sa taglay na lakas ni Tulalang ay napatay niya ang baboy ramo at higante. Takot na takot sila sa ibong garuda pagka't ito'y kumakain ng tao. Isa pang higante ang nagtangkang pumutol ng kadena ng sarimbar ngunit napatay rin siya ni Tulalang. Gumawa siyang muli ng paraan upang makuha ang boteng pinag-iwanan ng kaluluwa ng hari at mga kawal nito. Isang gabi ay itinakas niya ang kanyang kapatid. Isang araw. Pagkatapos ng apat na buwang panalangin. Ang ibong ito ay ang ibong garuda. ipinabatid ni Tulalang sa kanyang nasasakupan na ang sarimbar na galing sa langit ay darating na upang silang lahat ay kunin. Kung hindi kayo susuko ay babasagin ko ang boteng ito upang mangamatay ang inyong kaluluwa. BIDASARI (Epiko ng Mindanao) Ang epikong Bidasari ng Kamindanawan ay nababatay sa isang romansang Malay. mabilis na nagtatakbuhan ang mga tao upang magtago sa mga yungib. kaya ipinasya niyang lusubing muli ang Kulaman. upang tumagal ang buhay ng tao. halaman o ng punongkahoy. Ito ay hugis bangka ngunit yari sa bato. Kapag dumarating na ang garuda. Ang ibong ito ay mapaminsala sa mga pananim at maging sa buhay ng tao.

Galit na galit ang sultan. Nakita niya ang isang magandang palasyo. Nag-alala si Diyuhara na baka tuluyang patayin si Bidasari. sinabi niyang kunin ang isdang ginto sa halamanan ng kanyang ama. Pinangalanan nila ang sanggol ng Bisari. Pinasok niya ang mga silid. Nakita ng mga tauhan ni Lila Sari si Bidasari at siya ay higit na maganda kaysa kay Lila Sari. Natatakot siyang umibig pa sa ibang babae ang sultan. Nakausap siya ni Sultan Mongindra. Ipinagtapat si Bidasari ang mga ginawa ni Lila Sari. isang mangangalakal mula sa kabilang kaharian. Umuwi si Sultan Mongindra na hindi nakausap si Bidasari. Ito'y nakapinid. pagkaraan ng maraming taon ang tunay na mga magulang ni Bidasari ay matahimik nang naninirahang muli sa Kembayat. Inanyayahan ng Sultana si Bidasari sa palasyo upang diumano ay gagawing dama ng sultana. Nakita niya ang isang napakagandang babae na natutulog. anak ng sultan at . Itinuring niya itong anak. Nagkaroon pa sila ng isang supling. Mapanibughuin si Lila Sari. Nang hindi na matiis ni Bidasari ang mga pagpaparusa sa kanya. Pumayag si Lila Sari. Nag-alala ang sultana na baka may lalo pang maganda sa kanya at ito ay makita ng sultan. ang sultang Mongindra ay dalawang taon pa lamang kasal kay Lila Sari. Dahil sa malaking takot at pagkalito naiwan niya ang sanggol sa bangka sa ilog. Maligaya si Bidasari sa piling ng kanyang nakikilalang magulang. Kinuha niya ang isdang ginto at pinauwi na niya si Bidasari. Kaniyang itinanong na minsan sa sultan: Hindi mo kaya ako malimutan kung may makita kang higit na maganda kaysa akin? Ang naging tugon ng Sultan ay: Kung higit na maganda pa sa iyo. ang Sultan Mongindra ay nangaso sa gubat. Isang araw. Isinuot nga ni Lila Sari ang kuwintas ng gintong isda sa araw at ibinabalik sa tubig kung gabi. Kanyang pinagyaman at iniuwi sa bahay ang sanggol. May nakapulot naman ng sanggol. kung siya'y mahal nito na sasagutin naman ng sultan ng : mahal na mahal ka sa akin. Samantala. Sa laki ng takot ay naisilang niya ang sanggol na babae sa may tabi ng ilog. Si Bidasari na ang naging reyna. Kaya nagpagawa siya ng isang magandang palasyo sa gubat at doon niya itinira nang mag-isa si Bidasari. Pinilit niyang buksan ang pinto. Sa kaharian ng Indrapura. Kaya't si Bidasari ay nakaburol kung araw at muling nabubuhay sa gabi. ngunit ikaw ang pinakamaganda sa lahat. Naghintay siya hanggang gabi. Kaya't karakarakang inutusan niya ang matapat niyang mga kabig na saliksikin anh kaharian upang malaman kung may babaeng higit na maganda sa sultana. Ngunit pagsapit doon. Bumalik ang sultan kinabukasan. Kaya lagi niyang itinatanong sa sultan. Nang pumunta sa Kembayat ang isang anak ni Diyuhara ay nakita niya si Sinapati. Siya ay si Diyuhara. Hindi pa rin nasisiyahan ang magandang asawa ng sultan. Ito ay si Bidasari. Iniwan niya si Lila Sari sa palasyo at agad niyang pinakasalan si Bidasari. Kapag araw ito'y ipinakukuwintas kay Lila Sari at sa gabi'y ibinabalik sa tubig at hindi maglalaon si Bidasari ay mamamatay. Habang lumalaki si Bidasari ay lalo pang gumaganda. Hindi niya magising si Bidasari.sultana ng Kembayat ay nagdadalantao noon. Kinagabihan nabuhay si Bidasari. Ito'y si Sinapati. si Bidasari ay lihim na ikinulong ni Lila Sari sa isang silid at doon pinarurusahan.

Wala siyang nakitang tao. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. nanganaghulugang ikaw ay namatay. Samantala. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. Itinanong ni Sinipati sa mga magulang kung wala siyang kapatid na nawawalay sa kanila. Bumagsak at namatay ang Pah. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Sa wakas. Pinasama ng ama si Sinapati sa Indrapura. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. Narating niya ang Kabilalan. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. Nalaman ng sultan ng Indrapura na ang kanyang pinakasalang si Bidasari ay isa palang tunay na prinsesa. Natunton ng Sultan ng Kembayat ang nawawala niyang anak na si Bidasari. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. isang matapang na kawal. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. pinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. Bago umalis si Sulayman. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. Sumakay si Sulayman sa hangin. INDARAPATA AT SULAYMAN (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. Parang . Aniya kay Sulayman. Wala rin siyang makitang tao. Narating niya ang bundok ng Bita. Kapag namatay ang halamang ito. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. sa tulong ng kanyang kris. Nakita niya ang patay na ibong Pah. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. na kilala sa tawag na Tarabusaw. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Si Sinapati ay kamukhang-kamukha si Bidasari. napatay rin ni Sulayman si Kurita. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Kinaibigan nito si Sinapati at ibinalita ang kapatid niyang si Bidasari sa kamukhang-kamukha ni Sinapati. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Agad na sumunod si Sulayman. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao.sultana ng Kembayat. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Nang magkita si Bidasari at si Sinapati ay kapwa sila nangilalas dahil sa silang dalawa ay magkamukhang-magkamukha.

Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. TUWAANG (Epiko ng mga Bagobo) Nakatanggap si Tuwaang ng mensahe buhat sa hangin na nagsasabi na kailangan niyang dumalo ng kasal ng Dalaga ng Monawon. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. Mabilis naman itong nakapagtago. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. pagkatapos ay ang Binatang Liwanon at ang Binata ng Sumisikat na Araw. Sumakay siya sa kidlat at nakarating sa kapatagan ng Kawkawangan. Mayroon siyang hugis pusong basket na maaaring makagawa ng kidlat. May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. Nagsimula ang seremonya sa pag-aalay ng mga bisita ng mga mamahaling . Dito'y wala ring natagpuang tao. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu.nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. Tuwaang. Nang dumating ay iniutos ng lalaki na paalisin ang mga bisitang hindi nararapat na naroon. Nararamdaman ko na mayroong masamang mangyayari sa iyo doon. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. tiyang. Huwag kang pumunta. Hindi ako natatakot sa kahit ano. ang Binata ng Sakadna na kasama ang isang daang lalaki. isang nakapagsasalitang ibon. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Nainsulto si Tuwaang sa sinabi ng lalaking ikakasal na silang lahat ay pulang dahon. tiyang. Gusto ng ibon na sumama sa kanya sa kasalan kaya dinala na niya ito. Ngayon ang tanging nalalaman ko ay gusto ko makita ang kagandahan ng Dalaga ng Monawon Hindi pinakinggan ni Tuwaang ang kanyang tiyahin. Dala rin niya ang kanyang espada at panangga at isang mahabang kutsilyo. Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. Huling dumating ang lalaking ikakasal. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. Unang dumating ay ang Binata ng Panayangan. babala ng kanyang tiyahin. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra. Hinanap niya ang mga tao. Tuwaang. Nang makarating sa Monawon. siya ay magalang na pinapasok sa loob ng bulwagan kung saan ginaganap ang kasalan. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu. Nagsimulang magdatingan ang mga bisita. Isinuot niya ang damit na ginawa ng mga diyos para sa kanya. na ang ibig sabihin ay mga bayani. Doon ay natagpuan niya ang Gungutan. Hindi mo naiintindihan. Huwag kang mag-alala. Naghanda siya sa pagdalo sa kasal. Kaya kong alagaan ang sarili ko sinabi niya ng matatag at determinadong pumunta.

nakita ni Tuwaang si Tuhawa. Mag-ingat ka sa pakikipaglaban sa kanya. ang diyos ng Hades. Pakiramdam ng lalaki ay nainsulto siya. Hinawakan ni Tuwaang ang kamay ng babae at hinalikan ito. Binuhat ng lalaking ikakasal si Tuwaang at ibinato ng malakas sa lupa. gitara at gong. Bayaan mong suklayin ko muna ang iyong buhok bago mo siya labanan. Dalawa ang natira para sa lalaking ikakasal ngunit inamin ng Binata ng Sakadna na wala silang gintong plauta at gintong gitara na maitutumbas sa mga natira. Ipakita mo sa akin na nararapat ka sa karangalang ibinigay sa iyo ng aking minamahal sa pagtabi niya sa iyo! sabi ng galit na Binata ng Sakadna. Sa kanyang misteryosong hininga siya ay nakagawa ng gintong plauta.regalo. Sa Hades. Lumaban sila ng buong makakaya at pagkatapos ng isang maikling pagtutunggali ay natalo niya at ng Gungutan ang siyamnaput-apat na lalaki. Para sa iyo binibini. Binato si Tuwaang ng lalaking ikakasal ng malaking bato ngunit naging alikabok lamang ito bago pa man nito tamaan si Tuwaang. tanong ni Tuwaang sagot sa babae. Sinabi ni Tuhawa na ang buhay ng lalaking ikakasal ay nasa gintong plauta. nito. babala ng babae. mag-iingat ako! sabi niya at lumabas na ito sa bulwagan upang labanan ang lalaki. At buong pagmamahal niyang sinuklay ang kanyang buhok. Tumulong si Tuwaang. Lumabas na ang babaing ikakasal sa kanyang silid at nagsimulang magbigay ng nganga sa bawa't isang bisita. Tumango ang babaing ikakasal at kumaway sa kanya at umaasa sa kanyang kagalingan. Labanan mo ako hanggang kamatayan! Tumayo si Tuwaang at tinanggap ang hamon ngunit hinawakan siya ng babaing ikakasal. Dahil sa masidhing laban ay lumindol ang lupa at lahat ng mga puno ay nagbagsakan. Nakita niya ang pagmamahal at paghanga nito sa kanyang mga mata. Hindi siya marunong lumaban ng patas. Maari Ng ka bang sumama buong sa akin? puso. Niyakap niya ito at hinalikan sa kanyang pisngi at labi. Hinarap ni Tuwaang at ng Gungutan ang Binata ng Sakadna at ang isang daang lalaki. Lumubog ito ang nakakarating sa Hades. sabi ng babaing ikakasal kay Tuwaang. Madali nilang natalo ang anim pang natirang nakatayo hanggang siya at ang Binata ng Sikadna na lamang ang natirang nakatayo. Tinitigan ni Tuwaang ang babae. Pagkatapos ay tumabi ito kay Tuwaang na naglagay sa lalaking ikakasal sa kahiyahiyang sitwasyon. Lumabas ito sa bulwagan at hinamon si Tuwaang sa isang laban. . Lumitaw mula sa lupa si Tuwaang at pinatay ang lalaki sa pamamagitan ng pagbili sa gintong plauta. Tumakbo ng masaya ang babae sa kanya.

Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. Mahirap na trabaho pero sagana naman siya. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. Samantala. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. Kaya. May isang monghe na kumatok sa bahay niya at humihingi ng limos. Ang Parabula ng Asarol Ang Parabula ng Asarol Isang magsasaka ang nag-araro ng kaniyang bukid araw-araw nang mga nagdaang taon. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Ang sinumang mahuling makipag-usap sa prinsipe ay parurusahan. Nalungkot si Haring Madali. Nang makabalik si Haring Madali. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo.Umuwi si Tuwaang sa Kuaman kasama ang babae at ang Gungutan at namuhay sila ng magkakasama. si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. nagpasya siyang iwanan ang kaniyang mga ari-arian at magmonghe rin. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. Nag-utos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. isang loro ang pumasok. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. dala ang kaluluwa ni Bantugan. walang masadong responsibilidad. Dahil sa pangyayaring ito. magpakailanman. naramdaman niyang walang kalaman-laman ang kaniyang mga kamay. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. Hindi nila kilala si Bantugan. Naisip niya na maganda ang buhay ng monghe. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. siya ay nabihag. Isang araw ay tinanong niya ang sarili niya bakit nagpapakahirap siya. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. Siya'y iginapos. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. Nahirati kasi siyang laging hawak ang asarol sa araw-araw at ngayon ay para siyang . Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng Bumbaran. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. BANTUGAN (Epiko ng Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. Pagkataos niyang umalis sa bahay.

Pero. Nag-isip din siya. Anak at Kalabaw Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. Umuwi siya sa bahay. kinuha niya ang asarol at itinapon niya sa lawa. Ang magsasaka ay nagpumilit matuad ang mga kinakilangan para maging mabuting monghe. Ang Parabula ng Ama. Ang ama¶y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. Binalot niya ito at itinago sa loob ng bahay. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. "Nanalo ako. Nanghihinayang siyang itapon yon dahil yon ay matalim at makintab ahil sa dalas nang gamit niya."Nanalo nga ako pero ako ba ay masaya? Kinamkam ko ang mga lupang hindi sa akin. Narinig niya ang monghe at tinanong. Tuwang-tuwang nagsisigaw ang magsasaka nang." Nang oras na yon ay dumaraan ang hari ang batalyon nito mula sa matagumpay na pakikidigma. Bumalik siya sa kaniyang bahay. Mayroong sagabal at iyon ang nagaabigat sa kaniyang kalooban. Umuuwi siya at hinihimas ang asarol pagkatapos ay balik ulit siya sa templo. Nagwagi ako. . Pagkatapos lumubog ang asarol. Pagkatapos ay umalis ulit siya. naramdaman niyang tila hindi siya masaya ay malayang monghe pagkataos niyang magpakabanal. hindi niya mapigilan ang pagbabalik-alala sa kaniyang asarol tuwing mapaadaan sila sa isang taniman. Hindi ito ang tunay na tagumpay. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. Pinalaya ko na ang aking sarili sa mga materyal na bagay na siyang nagpapabigat sa aking nais na maging isang nilalang. Napag-isip din ng hari na ang tunay na matagumpay ang karaniwang tao na napalaya ang sarili sa pag-iimbot ng mga bagay na makakapagpaligayang pang materyal ay ang tunay na nagwagi.nanibago. "Ano ang iyong napanalunan? Bakit ka napakasaya?" "Natalo ko ang masasamang damdamin na nasa aking puso. kinuha niya ang asarol at nag-isip siya kung ano ang gagawin niya doon. Dumaan ang pito hanggang walong tao. Namasdan ng hari na masaya talaga ang monghe dahil sa siya ay malaya na sa mga pagnanasa sa mga bagay na materyal.

Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. Itong mag-ama.tsik.´ Napahiya ang ama sa kanyang narinig.. Nang maabot ang ikatlong baryo. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. komportableng nakasakay sa kalabaw. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. Narinig na lamang nila: ³Hay naku.´ Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Habang sila¶y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. ³Kawawa naman ang kalabaw. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama. Dala rin nila ang kalabaw na siyang mag-aararo sa lupang tatamnan. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw.. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na µyan. Maghapong nag-araro sa bukid. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. anong klase ama µyan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. ³Ano ba naman iyang batang µyan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. Ang layo ng bukid na pinanggalin. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid.´ Sumakay sa kalabaw ang dalawa. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. At siya. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Ano pa ang silbi nito? Tsik. . Pagod pa sa paggawa roon. napapagod din µyan. Magdidilim na at pagod na ang ama. Naglakad. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: ³Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama.. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nagaararo ang ama..

Inisip nilang patay na ito dahil wala silang marinig na ingay mula sa ibaba ng balon. Minadali nila ang pagtabon at huminto lang sila nang malapit na ang lupang itinatabon sa bunganga ng balon. Kaya. Habang tinatabunan pala siya.napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. napapagod at may pakiramdam din. Nang malaman ng kaniyang mga kaaway ang sinapit niya ay hindi lamang ito nagsipagsaya kung hindi ipinasya nila na tapusin na rin ang kaniyang buhay sa pamamagitan ng paglibing sa kaniya ng buhay doon sa balon. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Nang makarating ng bahay. sama-samang kumuha ng lupa at dumi upang punuin ang balon para ibaon ang magsasaka sa ilalim. hindi makita nang mga nagtatabon kung ano ang nangyari sa magsasaka.´ Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. Wala siyang pag-asang makaahon kung walang tutulong sa kanya. Naupo sila sumandali para magpahinga. Parang isang tao na sa gitna nang paninira ng kaaway. Dahil sa madilim ang balon. ang magsasaka ay pinapalis lamang ang dumi at umaakyat siya sa bagong tabon na balon. Kahit hayop. Umatungal ito ng umatungal na nakapagpataranta sa magsasakang may-ari ng kambing. Laking gulat nila nang tumalon ang magsasaka mula sa balon at tuloy-tuloy na tumakbong papalayo. Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Sa kahahabol sa magsasaka ng kaniyang mga kaaway. . nahulog siya sa lumang balon na walang tubig. ginagamit niya ito para lalo siyang magsumigasig upang siya ay manalo sa labanan. Ang Parabula ng Kambing Isang araw ay nahulog ang kambing sa balon. Kahit anong pakiusap ng magsasaka ay walang awang ipinagpatuloy ng mga kaaway niya ang masamang balak.

Kaya humingi siya ng tulong sa mga kapitbahay upang matabunan kaagad ang balon para matigil na ang pa-atungal ng kambing. Ilang sandali lang ay tumahimik na ang kambing. ay tumalon ang kambing sa itaas na ikinagulat ng mga tao. Hanggang nang mapupuno na ang balon. Nakita niya ang kambing na nakatayo sa lupang kanilang itinatabon. Tuwing may itinatapon na lupa ay niluluksuhan ng kambing para makarating siya sa itaas. Ang Parabula ng Pitong Saging Si Zhuangzi ay isinalaysay ang kuwentong ito upang magbigay ng aral. Kagaya ng kambing ay tinatapakan lang niya at pinapalis ang dumi hanggang sa siya ay makarating sa itaas. Total matanda na ang kambing at ang balon naman ay wala ng tubig na makukuha. Minsan ang tagapag-alaga ng hayup sa isang zoo ay sinabihan ang mga unggoy sa pagbabago ng palakad sa pagpapakain: "Makukuha ninyo ang tatlong saging sa umaga at apat na saging sa hapon". Lalong umatungal ang kambing nang maunawaan niya ang gustong gawin ng magsasaka. . Ibabaon siya ng buhay. Apat na saging sa umaga at tatlong saging sa hapon". Nagalit ang mga unggoy. ganito na lang. Kaya sinabihan sila ng tagapag-alaga na: "Sige.Wala siyang malamang gawin para maiakyat niya ito mula sa malalim na balon. Dumukwang ang magsasaka kung bakit wala ng ingay na nanggagaling sa balon. Kaya minabuti niyang tabunan na lang ng lupa ang balon kasama ang kambing. Para rin yang mga taong nagtatapon sainyo ng dumi.

kaya mahirap nang matawid mo pa ang layo mula riyan hanggang dito.´ Tumugong muli si Abraham.Nasiyahan ang mga unggoy. Ang Don at ang Pulubi May isang Don na nakadamit ng kulay-ubeng de ilo na nabubuhay arawaraw sa karangyaan. Nanawagan ito: ³Amang Abraham. Hirap na hirap na ako sa apoy na ito. maawa kayo sa akin. Sa halip na lapitan siya ng sinuman sa mga nagsisikain para bigyan siya ng pagkain.´ ³Anak. Ama. dili kaya ay matawid ninuman ito mula rito hanggang diyan. dinala siya¶t iniluklok sa tabi ni Abraham. at sa iyo. Nakatanghod siya at tumatakam sa mga pagkaing nahuhulog mula sa mesa ng Don. nakahambalang ang isang pulubi. Sa kanyang tarangkahan. Napatingala ang Don at nakita sa malayo si Abraham katabi si Lazarus. hayaan mong makinig sila sa kanila. namatay ang pulubi.´ ang sagot ni Abraham. naging napakalaki na ng agwat natin. Paalalahanan ninyo sila nang hindi sila mapasunod pa sa lugar na ito. ³Maawa na kayo. Isa pa. Kinuha siya ng mga anghel. Sa impiyerno ito napunta at pinarusahan. naaalala mo ba noong nabubuhay ka pa? Tinanggap mo nang lahat ang mabubuting bagay. ang lumapit sa kanya ay mga aso para dilaan ang kanyang mga sugat. Nagmakaawa uli ang Don. namatay at inilibing. Gayundin ang Don. samantalang lahat ng masasaklap ay napunta kay Lazarus. Kumakalam din ang kanyang sikmura dahil sa sobrang gutom. sa kanya naman dapat ang paglingap. ang paghihirap. Kaya ngayon. si Lazarus. Papuntahin ninyo rito si Lazarus para idawdaw ang dulo ng kanyang daliri sa tubig nang malamigan naman ang dila ko. ³Naroroon si Moses at ang mga Propeta. papuntahin ninyo si Lazarus sa bahay ng aking limang kapatid na lalaki. Aral: Minsan ang pagbabago ng pagsasabi ay wala talagang pagbabago sa unang sinabi.´ . Kumikirot ang buong katawan ni Lazarus dahil tadtad siya ng sugat. Dumating ang panahon.

"Kasi nandito ako. "Bakit sa ilalim ng sikat ng araw?" tanong ulit ng isang monghe.´ sabi pa ng Don. Amang Abraham." "Ang tanda mo na pala! Bakit nagapakahirap ka ang magtrabaho?" sabi ulit ng isang monghe. Dumaan ang isa ring monghe at nagtanong sa kanya. Arrogante.´ ³Bueno««´ talima ni Abraham sa Don. "Ilang taon ka na?" Sumagot ang matandang monghe." sagot ng matandang monghe. "Pitumpo't pito. hindi rin sila makukumbinse kahit sa kaninumang namatay pang ibabalik." . Ang Parabula ng Dalawang Monghe May isang matandang monghe na nagwawalis sa kapaligiran ng monasteryo sas ilalim ng matinding sikat ng araw.´ Lukas 16: 19-31 Isina-Filipino ni Joey A. ³Pag mula sa mga namatay na ang pupunta sa kanila.³Hindi. ³kung ayaw nilang makinig kay Moses at sa mga Propeta. tiyak magsisisi sila. "Kasi nandito ang araw.

"Ibig kong ipakita saiyo. Ang propesor ay hindi nakatiis at tinanong kung bakit patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos kahit puno na ang tasa." Ang Parabula ng Mga Bulag at ang Elepante Ang Parabula ng mga Bulag at ang Elepante (Mga Kwento ni Budda) Minsan ay may isang raha (hari) na anyayahan ang mga taong ipinanganak na bulag at ipakita sa kanila ang isang elepante. Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang humawak ng ulo ay nagsabi na ito ay isang kalderong lutuan. Puno na ang tasa subali't patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos. tinanong ni Buddha kung ano sa palagay nila ang elepante. Pagkatapos nang lahat ay nagkarron ng pagkakataon upang mahawakan ang elepante. humawak ng dulo ng bunto ay sinabing ito ay panglinis. humawak ng likod ay sinabing ito ay bayuhan. Sinunod ito ng kaniyang katulong. sa isa naman ay ang tainga. humawak ng buntot ay sinabing ito ay pambayo.Ang Parabula ng Gutom na Utak May isang propesor na nakipagkita sa isang Ginagalang na Pinunong Zen. di kalaunan. sa isa ay ang mahabang ilong. "na katulad din yan nang iyong nasang maunawaan kung anong ibig sabihin ng Zen habang ang iyong utak ay puno". Sa isang bulag ay pinahawakan niya ang ulo ng elepante. habang ang isa ay paa. Tinanong niya kung ano ang ibig sabihin ng Zen. sa isa pang bulag ay ang likod at sa iba pang bulag ay ang buntot at ang dulo ng buntot. humawak ng paa ay sinabing ito ay poste. sa isa pa ulit ay ang katawan. Dahil sa bawa't isa ay gumigiit ng kanilang paniniwala. Kailangang alisin mo muna ang iyong pinaniwalaan tungkol sa Zen bago mo unawain kung ano talaga ang Zen." sagot ng inunong Zen. humawak ng tainga ay nagsabi na ito ay isang bilao. humawak ng mahabang ilong nito ay nagsabing ito ay ang pangararo. ang isa ay ang isa sa mga sungay nito sa nguso. humawak ng katawan ay sinabing ito ay imbakan ng inani. Ang Pinuno ay matahimik na nagbbuhos ng tsaa sa isang tasa. . Ang leksiyon sa parabula. humawak ng sungay ay nagsabi na ito raw ay talim sa pang-araro. sila ay nag-aaway-away. Ang bawa't nagtuturo ay may iba'ibang paniniwala ayon sa kanilang iniisip na tama kahit sila ay tulad sa mga bulag na pinaniwalaan lang ang kanilang nahahawakan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful