ALAMAT NG BAWANG Mapag- aruga at mapag- mahal na ina si Uganda.

Hinahangaan siya ng lahat sa pagsisikap na mapalaking mabait ang kaisa- isang anak na si Kulala. Ulila na sa ama si Kulala. Bata pa siya nang matuklaw ng ahas sabundok ang kanyang ama. Totoong mahirap lumaking walang ama.Para kay Kulala, hindi buo ang pamilya nila kung patay na ang isa sa mga magulang niya. Noong una ay hirap din si Uganda. Ina lang sana ang papel na ginagampanan niya. Nang namatay ang kanyang asawa, siya na ang ina, siya pa rin ang naging ama. Pero kahit nag- iisa na siya ay hindi na niya naisip na mag- asawa. Pinagsikapan niyang palakihin samabuting asal si Kulala. Sa sobrang hirap na dinadanas, may ambisyon ding gustong maipakamit ni Uganda sa anak. Nais niyang makapag- asawa ito ng mayaman upang mailayo sa karalitaang kanilang nararanasan. Sa pakiwari ni Uganda, marapat lamang na bumuti ang buhay ni Kulala. May kasabihang ang kagandahan at kabaitan ay maaaring maging kasangkapan upang makapamili ng kakasamahin sa buhay. Kung maganda ang isang dalaga maaring makapag- asawa siya ng binatang may sapat na karangalan at sapat ding kayamanan. Ito ang naging pamantayan ni Uganda para sa anak. Ang kagandahan ni Kulala ay lalong napag- usapan nang magdadalaga na siya. Makinis ang kutis at balinkinitan ang katawan niya. May mabibilog at nangungusap ang mga mata niya. Ang mga labi niya kahit di kulayan ay sariwang rosas ang katulad. Ang tinig niya ay may lambing na dala lalo·t kapag siya ay nagtatampo na. Sapagkat marunong makipag- kapwa tao kaya siya ay kaibigan ng mga bata at matatanda. Mahirap at mayaman ay pantay- pantay langsa kanya. Mabuti mang tao o masama ay pakikiharapan niya. Wala siyang pinipili. Para sa kanya ang pagpapakatao ay isang mabuting pag- uugali at sapagkat tayong lahat ay galing sa isang tipak na lupa, mauuwi rind aw tayo sa pinanggalingang lupa ni Bathala. Hanga si Uganda sa paniniwalang ito ni Kulala. Pero kahit na lahat ay pinakikiharapan ng anak, nangangarap pa rin ang ina n asana ay mayaman at makapangyarihang binata ang mapapangasawa ng kaniyang magandang dalaga. May sariling puso at isip si Kulala. Totoong maraming naghahain ng pag- ibig sa kaniya pero wala pa siyang napipili kahit isa. Upang matawag ang pansin ni Kulala, lahat ng manliligaw niya ay nagpapakiramdam at nagpapayabangan, mapaniwala lamang ang dalaga sa inihahain nilang pagmamahal. Sa kasamaang palad, lagi at laging sinasamang palad ang lahat ng mangingibig na nagpapasikatan. Nariyan si Hashim na buong giting na nagmamalaking kukunin niya sa ilalim ng karagatan ang pinakamalaking perlas na iaalay niya sa paanan ng minamahal. Madaling araw pa lamang ay mayabang naitong lumusong sa tubig at sumisid na parang barakuda sa kailaliman. Pero sinamang palad, nabagok ang ulo sa nakausling bato sa ilalim ng dagat na ikinamatay niya kaagad.

Nanginginig sa takot ang buong katawan ni Kulala nang dalhin sa tahanan nila ang lumaymay na katawan ng mangingibig. Nasundan ito ng adbenturerong si Perot na sa pagnanais na mabigyan ng tuwa si Kulala ay mayabang na lumusong sa ilug- ilugan na kinaroroonan ng pinakamabangis na buwayang kinatatakutan ng mga kalalakihan. Nawakwak nga niya ang tiyan ng pinakadiyus- diyosan ng mga buwaya subalit nahagip ang dibdib niya ng matatalim na mga ngipin ng damulag. Pinapanghina siya sa sobrang dugong umagos sa hapong katawan. Una siyang nalagutan ng hininga bago tuluyang namatay ang diyablo. Napaurong si Kulala sa takot nang dalhin sa kanilang bahay ang bangkay ng nagmamahal na mangingibig. Namatay ang binata sapagnanais na mapasagot ang kagandahang pinag- aagawan ng kabinataan. Naisip ni Uganda na panahon na upang siya na ina ni Kulala ay siyang pumili ng mapapangasawa ng anak niya. Sa mga anak ng datu, dalawa ang masusugid na mangingibig ni Kulala. Nariyan si Arturo na anak ni Datu Basti at nariyan si Madur na anak ni Datu Tawilis. Sapagkat kayamanan ang tanging pamantayanni Uganda, binuo niya sa sariling matira ang matibay ang dapat na paglalabanan ng dalawa. Minsang nagkasabay sa panliligaw ang dalawa ay naparunggitan sila sa isa·t isa. Nagkapikunan at nagkainisan hanggang sa nagbunutan ng sandata. Sapagkat kapwa gusto nilang makamit ang kagandahan pinag- aawayan, ang pakikipaglaban na nagawi sa magkaibigan ay nauwi sa dalawang kaluluwang naging bangkay. Humahagulgol si Kulala sa sinapit ng dalawang mangingibig. Punong- puno ng kalungkutan ang katauhan niya. Lalong nangamba ang dalaga nang sunud- sunodpang naglaban ang marami pang mangingibig nahanding mag- alay ng buhay mapagwagian lamang ang kaniyang pagmamahal. Sa dami ng dugong dumanak ay lito ang isip na tinalunton ni Kulala ang daan patungo sa ituktok ng bundok. ´Bathala ng Kabundukan!µ nakalahad ang mga kamay na sigaw ni Kulala, ´Kunin nap o ninyo ako sa daigdig na kinaroroonan ko! Hirapna hirap nap o ako, ang kalooban kong maging instrumento upang pag- aawayan ng mga mangingibig ko. Marami na pong dugong dumanak sa mga sakim na nagnanasang maangkin ako ng mga pagmamahal na lubhang makasarili at materyoso. Kunin na po ninyo ako. Maawa nap o kayo! ´Pagmamakaawa ng lumuluhang dalaga na hindi nakadama ng pag- ibig na nakauunawa at sagrado. Ilang sandali lamang ay dumilim ang kalangitan sa bumuhos na ulan. Nagsalubungan ang matatalim na kidlat at dagundong ng kulog sa kabundukan. Ang hapong katawan ni Kulala ay bangkay na napalugmok sa ituktok ng bundok. Nang sumikat ang araw ay natagpuan ng mga tao si Kulala na bagamat wala nang buhay ay may mga ngiti sa labi sa katuwaan. Niyapos ni Uganda ang bangkay ng anak. Alam niyang ginusto niKulalang lisanin ang daigdig. Maligaya si Kulala sa kinaroonan ni Bathala. Sa tuktok ng bundok ipinalibing ni Uganda ang bangkay ng anak.

Lagi niya itong dinadalaw hanggang isang araw ay may halamang tumubo dito. Inalagaan niya ang halaman. Nang magbunga ay napansin niyang kahawig ito ng mapuputing ngipin ni Kulala. Tumingala sa langit si Uganda at malinaw na narinig ang tinig ni Bathala. ´Nasa kaharian ko na si Kulala at masayang- masaya. Ang halamang iyan ay magpapaalaala sa iyo sa mapuputing ngipin ng anak mo. Alagaan mo at ipakilala sa mga tao.µ Kumuha ng mga bunga ng halaman si Uganda at ipinatanim sa mga kapitbahay niya. Magmula noon ang mapuputing ngipin ni Kulala ay nakilala bilang rekado sa mga lutuing bahay na tinatawag ngayon bilang Bawang. ALAMAT NG ASO

Noong panahon na bata pa ang mundo, ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. Ang ama; si Roque ay mabait at mapagkalinga sakanyang pamilya. Nagtatanim siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. Samantalang ang ina naman; si Magda siyang nag-aasikaso sa kanilang bahay at dalawang anak na sna Maria at Jose. Minsan, nagulat ang pamilya sapagdating ni Roque mula sa mga pusang gubat nang ito ay maligaw. Inaalagaan nito ang pamilya. At sa paaglipas ng panahon, nagging malakas na ang lalaki na nakilala nilang Damaso. Isinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niya nabantayan ang taniman nito ng ubaaas, nagging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. At sa kanyang paglayas, naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming alamid. Naawa naman ang pamilya kay Damaso, kaya doon na pinatira sa bahay nila ito. Itinurig nila iting kapamilya at nakatulong pa si Roque sa pang-araw-araw na pahahanap ng pagkain. Ngunit lingid kay Roque, may namumuong lihil na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. At isang araw nga, nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. Nag-iyakan ang dalawang bataang sina Maria at Jose. "Ina, huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. "Oo nga po! Mang Damaso, huwag n'yong kunin an gaming ina!" ang iyak ni Jose. Ngunit hindi naapigilan sina Magda ng kanyang mga anak. Sumakay pa ri sila ng bangka at umalis na kasabay na agos no ilog.

Bigla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mga tahanan. Mula sa malayo. sapagkat umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa tong nagpapala sa iyo. at ganun din sa mga taong hndi marunon magmahal na tulad ni Magda. bagkus ay ungol at kaktwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. At ikaw Magda. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw sa tubig ang mag-aama. Kaya't maging maingat tayong makasakit ng iban tao. Nais sanang magbago ng isip si Magda. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. Napatayo si Magda sa bangka. Bigla. lalo na ang nagpapala o tumutulong sa atin. hangga't ikaw Damaso. humaba ang kanilang mga nguso. Mula sa malayo. tumalim ang mga ngipin at nagkapangil. At sa pagdami ng mga tao. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. hangga't hindi mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging aaanak. Ang mga inahing asonaman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta." at nawala na ang diwata pagkawika niyon. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. Binabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mga ito samga kaaway. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. At sising-sisi ang dalawa sa kanilang nagawa. ALAMAT NG PALAY . natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. dahil alam niyang hing marunong lumangoy ang dalawang bata. Nagkaroon sila ng maraming anak. At hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapat sa kanilang mga amo.Ang kanilang katawan ay napuno ng balahibo.Lalong nag-iyakan ang dalawang bata. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. "Masahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. at napailalim sat big ang mag-aama. Ang dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog sina Maria at Jose upang humabol. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tumanaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. Siyang pagdating ni Roque. "Mananatili kayo sa ganyang anyo.

Ito'y itanim ninyo sa tag-ulan. Ang Dakilang lumikhaay hind i na natiis ang nangyayari sa mundo. Sila'y nagsaya noon. iilanlamang sa kanila ang naging mabubuting tao." Sumunod sa bilin ang mga tao. at mga hayop. Ang kanilang kinakain ay gulay. Noon lamang sila nakakita ng putting pagkain. Nagdilim angkalangitan at bumuhos ang napakalakas na ulan." "Ang mga butil na inani ay bayuhin at linisin. Ang mga tao ay nalungkot. Ang lahat ng masasamang tao·y nangamatay atang mga mab . Hala. bungang-kahoy. Nakita ng mga mangangaso ang malalaking tagayan. Ito ay lutuin. Sila ay maligaya roon. Ang mga ito ay engkantada pala. Nagkaroon ng kainan. Sila'y nagpunta sa yungib. Iyan ay mamumunga. nagbibgayito ng pahiwatig sa tao. Pinarusahan ng Dakilang lumikha ang mga tao. nag-awitan. Ang pamumuhay nila ay nagingmasaya at ang bawat isa ay nagmamahalan. Lumipas ang ilang taon. Gusto ng umuwi ng mangangaso. Isang araw nagpadala itong sugo para iparating sa mga tao na mags isi na sila sa kanilang mgakasalanan at magbago. Iyan ang inyong pagkain.HARI Maraming tao ang nagtataka at humahanga sa magagandang kulay ngbahaghari. at nagsayaw. Ang reyna ay nagsalita. sa halip aypinagtawanan at sinaktan pa ito. naiba ang takbo ng kanilang buhay. Aanihin ninyo ang bunga. Ang mga lalaki ay nangaso sa bundok. Makalipas ang ilang libong taon. Dito ay napakarami pala ang engkantada. Ang mga mngangaso ay kinumbida ng mga engkantada. " Kayo'y bibigyan ko ng butyl. Ang Da kilang lumikha ay nagalit samga tao dahil sa kanilang kalapastanganan. Hindi pinakinggan ng mga tao ang sugo na ipinadala. Sila ay makapangyarihan subalit magagalang. Sila'y pinainom ng puting alak at sila'y at nagging matalino.Noong unang panahon ang mga tao ay walang palay. Nagingmakasalanan at gumulo ang mga tao . Sila'y nagpapahinga ng dumating ang magagandang dalaga.Sabi ng mga matatanda na tuwing lalabas ang bahaghari. Sila'y may reyna. Ang mga ito ay punong-puno ng pagkain na puting-puti. Alam kong kayo aymabubuti kaya iyan ay sisibol. Sila ay nangangaso sa gubat at nangunguha ng bungang-kahoy sa parang. Sila'y pagod na pagod at gutom na gutom. Iyan ang kaloob ko sa mga tao. Ang bigas na niluto ang kauna-unahang kanin sa daigdig. Kaya·t bumaha angbuong kapaligiran. Subalit hindi nila matiyak ang totoong pinagmulan nito. maramingnilikha ang naghahari sa kalupaan. Matapos ang kainan at ang mga lalaki ay nagging bata. Sila ay kumakas. ALAMAT NG BAHAG. umuwi na kayo. isda. Ang butyl ay magiging bigas. Naghari ang kasamaan. Nawala na ang mga hayop sa gubat at iilan na lamang ang mga bungang-kahoy.

"Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. Habang sila ay nag-iiyakan. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. Nang tumigil na ang malakas na ulan at humupa na ang bahaay muling umaliwalas ang langit. Sumunod sampung mababait na mga bata. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. Marahilpaalala ito ng Diyos na kung tuluyang magiging makasalanan a ng mgatao·y muling malilipol ang mga masasama. "Mga ulo ninyo. "Sino "Sino na na ang ang mag-aalaga maglalaba n sa gating amin?" damit?" tanong tanong ng ng ikalawang ikatlong anak. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. "Marahil aakyatin ko na lamang itong puno." ang sigaw niyang babala sa itaas. Ilibing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. Nagdasal ang mga mabubuting tao at tunay nanananalig sa Dakilang lumikha.µ At hanggang ngayon ay makikita natinlu malabas ang Bahaghari matapos umulan ng malakas.ubuti na nakinig sa sugo lamang ang nakaligtas atnaiwan. Dahil sa sampu ang kanyang anak. "Huwag na kayong umiyak. . Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. binantayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. Siya'y maganda at maputi. At ang arkong may iba·t ibang kulayay tinawag na ´Bahaghari. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. Mula sa la ngit ay natanaw nila namay isang arko ang lumitaw at nagtataglay ito ng iba·t ibang mgamagagandang k ulay. may dumating na isang babae na di nila kilala." sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. "Di kayo pababayaan ng inyong ina. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno." sabi niya. ALAMAT NG NIYOG Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito." ang wika ng ikaapat na anak. "Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Pagkalibing sa ina nila. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Biglang nawala ang maputi at magandang babae. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. anak. Isang araw." Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. nakita nilang may tubig ito." sabi nila.

ALAMAT NG MATSING Sa mayamang kaharian. Ngunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. at ito'y si Prinsipe Algori. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakakapagtrabaho sa loob ng palasyo. Nagkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pang muli. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. Malumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit. At naghanda nga ang kaharian. Kung ano . Dahil sa prinsesa. Hindi ako manghihinayang sa isang tulad mo.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapela ang makisig na prinsipe. Nabigla ang lahat sa nasal ng prinsesa. Ang lahat ng prrinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. Siya ai si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagandahan." ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. ay may isang prinsesang ubod ng ganda. "Ayoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palding sigaw nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. ay may nakita siya na napakapangit-pangit na prinsipe na nakatayo sa likuran nito. Masayang lumapit si Prrinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. "Sino ka? Hindi ka nahiya saiyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. upang ang isa sa sa kanila ay ang siyang mapangasawa ng ng prinsesa.Inimbitahan ang maraming maharlikang tao buhat sa ibaaa't ibang kaharian.Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. "Siya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. nagsimjula ng mamilii si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. na animo Adonis na namumukod tangi sa lahat ng naroroon. Hindi napigilan ng prinsesa ang sarili. Nagsidating din ang maraming makikisig na prinsipe. Isa isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinssipe.Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang maging mga alipin at manggagawa. Sa paglipas ng panahon. "Ano pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang Makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog ditto sa daigdig. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Si Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prrinsipe. noong unang panahon. Di nagtagal.

Namangha ang lahat. nabago aang anyo ni Prinsipe Algori. Ang koronang iyon ay isinusuot niya saanmang m agpunta.ang ganda ng iyong mukha ay siya naming kapangitan ng iyong ugali. na siya palang "Diyos ng mga hayop sagubat. Mabibigat na parusa agad ang kanyang iginagawad. at nagkaroon pa ng buntot. Kaya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyang panlabas na anyo. Mabigat ang parusang ipinapataw niya sa mganakagagawa ng ka hit maliit na kasalanan." at tuluyan nang lumisan. Ngunit matapos ang kasal. ganun na lamang ang gulat ng lahat. ANG ALAMAT NG BAYABAS Bago pa dumating ang mga mananakop na Kastila sa Pilipinas ay mayisang sultan na ubod ng lupit at hindi kumikilala ng katarungan. Ito ay nagging isang napakakisig na lalaki. "Anong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. Agad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prrinssipe Algori. Wala siyang iginagalang sakanyang pagpaparusa. higit kay Prinsipe Algori. Ang salita ni Sultan Barabas ay batas. Hindi makapaniwala ang lahat. Iyon ay upangmagkaroon dawn g kadalaan at hindi na umulit pa ang mga taongnagkasala." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. Arawaraw ay nabibihisan siya ng magagara at mamahaling damit. at sumakay rito ang "Diyos na Kakisigan. Siyasi Sultan Barabas. lalaki at babae aypinarurusahan niya.Tuwina ay nakalagay sa kanyang ulo ang gi ntong koronang ipinasadyapa niya sa malayong bayan. Nabalot din ito ng balahibo sa buong katawan. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. nanghnayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata.Dinala na si Prinsesa Amapela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. Ngayong mag-aswa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian." ang wika nito. "ang wika ni Prinsipe Algori. lalo pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa A mapela. Iyon ay pagpapakita ng kanyang kapangyarihan atpagiging mataas sa lahat. Nagsigawan at nasindak ang lahat. Lubha siyang kinatatakutan ng mag nasasakupandahil sa kanyang kalupitan. Matanda at bata . dahil ang higit na mahalaga ay ang tunay na pagkatao at pag-uugali. Bigla. Ngunit higit sa lahat. Bigla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. Ito ang nagging parrusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. Ito ay naging kakaibang nilalang ng puno ng balahibo ang buong katawan. Nanghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna.." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. subalit huli na. .

Napagod ng husto ang sultan. Hindi katakataka na ang kanyangmalawak na hardin na may tanim ng iba·t ibang punong namumungaay hindi niya hinahayaang mapasok ninuman. Hindi maab utan ng sultan ang binatilyo dahilhigit itong mabilis tumakbo. Nakarating sila samalawak nitong hardin. Alam nilangwalang magaasikaso sa mga pangangailangan nito kung wala silangdalawa. Habol nito ang paghinga at dakot ang dibdib nananinikip. Nang magkaharap ang dalawa ay tahasang nagsalita ang binatilyo. Walang takot na nagtuloy sa palasyo ang magdadaing. Humabol sa lalaki ang sultan. naisipan ng binatilyo na puntahan si Sultan Barabas. Ang dahilan ay masyado itong g inabi sapangingisda.isa sa bahay nila. Humihingal itong huminto sa tapat ngisang malaking puno. Naisip niyangmakakain na ang masarap na daing da hil pahuhulihin niya ng isda angasawa nito at ipadadaing naman niya sa babae. Isang araw ay may isang mangingisda ang ipinadakip ng sultan sakanyang mga tauhan. nag- Ang hindi nila alam ay inaalagaan ng mga diwata sa gubat angkanilang anak.araw. Kinatok nitoang natutulog na sultan. Dahil naabal a sa tulog ay galit na galit nabumangon ang sultan. Sagalit ng binatilyo ay bigla nitong inaga w ang suot na korona ng sultan at saka nagtatakbo. Agad nagtungoang babae sa kaharian ng sultan kahit malalim na ang gabi. Nakarating sa asawa ng mangingisda ang nangyari. Siya lamang at ang mag aliping tagapitas ng mga bungangkahoy angnakakapasok doon. Kaya lang ay aalala sila parasa anak na binatilyo na naiwang mag. Nang malaman nito kung sino ang umabala sapagtulog at kung ano ang sadya nito ay lalo siyang nagalit. Masaya na rin sana ang magasawa kahit pareho silang nakakulong. Isang araw. Iniutos pa niyang pahirap an ito upang magtanda. . Ibigniyang hilingin ditto na palayain na ang ina at ama. Itoang nagd adaing ng mga isdang nahuhuli ng asawa. Walang awa niyang ipinakulong ang pobrengmangingisda.Magkasama naman silang dalawa. Sa halip ay nagtawa lang ito. Sinamahan siyang mga diwata sa pagtungo sa palasyo. Angasawang ito ng mangingisda ay mahusay gumawa ng isdang daing. Ang mga ito ang nagbibiga y ng pagkain sa binatilyo saaraw. Gayunman ayubod naman siya ng damot.Saganangsagana din siya sa masasarap na pagkain. Sa halip na maawa sa babae ay ipinakulong niya ito. Hindi pumayag si Sultan Barabas. Mas mabuti pa s a kanya ang mabulok ang mgabunga ng puno kaysa ipakain sa iba. Walang pulubi ang n akahihingi sa kanyang tulong o kahit konting pagkain.Sinabi nito na dapat siyang bigyan ng sultan ng pagkain dahil angkinakain nito ay ang isdang pinaghirapang hulihin ng kanyang ama atidinaing ng kanyang ina.

Ipinagmamalaki nito ang kanyang makinis na katawan. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga.Sa sumunod na saglit ay bigla na lamang itong natumba. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman.Nangmahinog ang mga bunga ay nasarapan ang lahat dahil matatamis angmga iyon. Sariwang sariwa ang kulay nito lalo na kapag nasisikatan ng araw. Noon din ayagad itong binawian ng buhay. . Simpait ng ugali ni Sultan Barabas!µ. Hinayaa n ng mga tao na lumaki atmamunga ang nasabing puno. Sa hardin ding iyon ito ipinalibing. Berdeng-berde ang kabuuan ng Kawayan. Mayabamg ito at taas-noo. Sa halip. Mula noon ay nakagiliwan ang bunga ng puno at nanglumaon ay tinawag na Bayabas. at kabaitan. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. isang mahigpit niyang mangingibig. at ito'y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin." na balita sa kanyang angking kagandahan. Nang magsilaki na ang mga bunga at muli nilang tikman ay nasabi ngilan: ´ Ang asim. Sing- ´Kung gayon ay si Barabas ang punong iyan!µsabi ng marami. Binuksan nito sa lahat ang malawak nahar din upang makakain ng bungangkahoy ang sinumang may nais. ALAMAT NG KAWAYAN Noong unang panahon ang puno ng Kawayan ay hindi yumuyuko. asimng mukha ni Sultan Barabas!µ. Isang bagong halaman ang napansin ng mga tao na tumubo sapinaglibingan kay Sultan Barabas. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di'y siya'y naging bangkay. Nang tikman nila ang bubot pang bunga ay napangiwi silang lahat. Nagkaroon ng bagong sultan. ´ Ang pait!µ sabi ng isa. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. ALAMAT NG ROSAS Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang "Rosa. Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. Ngunit si Cristobal. Ito ay higit na mabait at makatarungankaysa kay Sultan Barabas. kayumian.

Tuwang-tuwa sila sa pamimitas ng mga bunga. pinalakas ng Ulan ang kanyang mga patak. Namitas sila ng bunga. Natuwa sila ng maulinigan ang mga halamang Rosal at Sampaguita.Ang pagyuko ni Bathala ay pagbibigay halaga sa anumang biyayang handog ni Bathala ay dapat na pahalagahan. Hindi man lang nila pinansin ang mga sanga ng Kawayan pagka't makikitid ang mga dahon nito. Wala siya kahit isaman na bulaklak na maiaalay. at Makopa. PABULA . nilayuan nila ito. Matatamis at pulang-pula ang Makopa.Bilang parusa.Ang halimuyak ng Rosal at Sampaguita ay handog na napakaligaya sa dalaga. Nilapitan nila ang puno ng Bayabas. Napansin ito ng nakasimangot na Kawayan. Wala kasi siyang bunga na ipamimigay. Nang makitang walang bulaklak na mapupurol sa puno ng Kawayanay nilayuan nila ito. Hinog na hinog rin ang mga Caimitong kulay lila. May isang pagkakataong naparaan ang ilang kabataan sa kagubatan. Ipinaghiganti ng mga Tagak ang inggit na inggit na si Kawayan sa pamamagitan ng pagpigtal sa lahat ng dahon ng Banaba. naghanap si Lolo Guillermo at Lola Jovita ng punong may malalabay na sanga. Dahilan sa mga bulaklak ang magkasintahan ay lalong pinagbigkis ng matapat na pag-iibigan. Upang makapagpahinga. Inggit na inggit naman si Kawayan. Minsan may nagawiang magkasintahan sa kagubatan. Wala siyang silbi kung prutas ang pag-uusapan. ang lagging nakatingalang si Kawayan ay pinayuyuko ni Bathala kapag hinihipan ng malakas na hangin. Lagi at lagging naiinis siya kung hindi pinahahalagahan. Natuwa sila ng namataan ang puno ng Banaba.Pinakamalakas na ihip ang higanti ni Hangin. Na ang inggit ay di dapat mamugad sa puso nino man. Palihim na napangiti si Kawayan. Sunud-sunuran si Ulan. Upang maipaghiganti ang Kawayan. Nagpalinga-linga ang binata. Nagbagsakan ang lahat ng bunga ng Santol. Tuwang-tuwa si Kawayan. Inilpag nila sa damuhan ang dilaw na dilaw na bunga ng Santol t berdeng berdeng Bayabas.Pero mainggitin ang Kawayan. Inis na inis naman si Kawayan. Isang tanghaling tapat ay may dalawang matandang nahapo sa paglalakad. nakarating kay Bathala ang pagiging mainggitin ni at mapagmataas nito. Sa galit ng Kawayan ay tinawag niya ang kaibigang Hangin. Masama siyang mapahiya pagka't tumatawag siya ng kaibigang handing maghiganti upang maiangat lang ang narumihan niyang pangalan. Kapag nalallulan siya ng ibang puno at halaman ay nagtatanim siya ng galit. at Santol. Lingid sa kaalaman ni Kawayan. Sa pagkapahiya sa sarili tinawag niya ang kaibigang si Ulan. Dali-dalingnamupol ng bulaklak ang binata. Talagang mapapalad ang mga dahon nito na masisilungan kung ikaw ay maiinitin ng sikat ng araw. Iyan ang alamat ng mapagmataas na Kawayan. Caimito. Nilapitan din nila ang mga puno ng Makopa at Caimito. Tuwang-tuwa ang mga kabataan habang ang prutas ay pinagsasaluhan. Nang makaalis na si Lolo Guillermo at Lola Jovita ay tinawag ni Kawayan ang mga kaibigang Tagak. Nasira ang mga magagandang tangkay nila Rosal at Sampaguita. Nakalbo ang kaawa-awang puno ng lubhang ikinagalak ni Kawayan. Nang makitang wala man lang bunga ang kawayan. Bayabas. Nagpalinga-linga sila.

kung mapanganib talaga sa akin ang tumawid. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. Naiwan si Buaya sa pampang. kailangang tumawid sa makitid na dagat nang palangoy. nasa labas siMatsing at naghahanap ng pagkain. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. ´Sayang. dagat. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. Tapos. Upang makatiyak.µ ´Atay ko!µ bulalas ni Matsing. Walang laman ang bahay. Subalit matalik kitang kaibigan. Isang araw. Pagbalik ni Matsing. hindi sumuko si Buaya.µ ungol ni Buaya. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambangan siya ni Buaya. ´Mayruon ba namang nag-iiwan ng atay niya!µ Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. galit na galit. sumigaw siya. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo ng Buyayaw. at gutom na gutom na siya. isang katutak na mga buaya ang palangoy-langoy sa tubig.Ang Buaya At Ang Tusong Matsing BALISANG BALISA ang Matsing. tanungin ko ang dagat. ´Wala kang kaalam-alam. dapat siyang humiyaw!µ Pagkarinig ni Buaya. . ´Iyon ang favorito ko. Ang lamig! Natigilan si Matsing sa sagot ng dagat. subalit kung walang naghihintay sa luob. pinasok niya ang bahay ni Matsing. Hindi siya gumagalaw. ´Dagat. ´Kung mayruong nasa luob ng bahay. Kinabukasan. na mapapatay siya kung lumangoy. dapat kang maging malamig!µ Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. Mas mahirap. kaya kukunin ko para sa iyo. naghihintay sa gitna ng tubig. at ipinasiya niyang maghiganti. ´Tanga ka. gutom din tulad niya. Buaya!µ sigaw ni Matsing bago tumakas. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa kabila?µ Pumayag si Buaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa luob ng bahay. Hindi nagtagal. ´May hihiyaw ba kung walang nasa luob ng bahay!?µ Nabigo uli. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buaya. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. sa wakas. dumapa siya sa lupa nang walang kilos.µ sabi ni matsing. Buaya!µ sigaw ni Matsing. ´Ang atay mo. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. tumahimik siya. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? ´Maigi pa. nagkunwaring patay na siya. ´Ano ang gusto mo sa akin?µ tanong ni Matsing. naglublob siya sa putik hanggang bumantot ang amoy niya. Subalit mahirap din ang mamatay sa gutom. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. dumating si Matsing at lumapit sa ´patayµ na Buaya. Nagtago sa luob ng bahay siBuaya at nag-abang.

Ililigtas kita sa kapanganiban. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Ilang araw lamang ang nakalipasMay isang binata ang lumabas sa gubat. sa kawawang langgam nagbigay ng tulong. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. Buaya. Tinawag niya ang kanyang mga kaibigan. nagkaroonNg pagkakataon ang ibon para makalipad. Buaya!µ sigaw ni Matsing mula sa malayo. Parurusahan ka Niya.´Makagaganti rin!µ ang ipinagsulit. Sa tabi ng batis. at kara-karaka·y kinuha ang kanyang panaAt papanain n asana ang ibong kawawa.Gumawa ng punso o puntod at pinagsikapang bantayan ang ibonHabang nabubuhay. Iligtas mo ako sa kapahamaka·t.Ang nangyaring ito sa ibon at sa langgam saksing mahalagaSa pagtutulungan." . sa may sanga ng kahoy ay may namumugad namang isang ibon. nasa sanga ng kahoy at gustoNiyang hulihin. ´Talagang gunggong ka. sa nilutang-lutang at inikitikit. umongol ka!µ At umngol nga si Buaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. Ang binata naman sa Sakit ng mga kagat dulot ng mga langgam sa pook na yaon ay umalis agad. Nang napapagod na·y nakaramdam ng uhaw ang binataKaya·t nakarating siya sa batisan.naglaglag ng isang maliit na dahon. Ang Tigre at ang Matalinong Lobo Isang lobo ang nahuli ng isang tigre.Sa nilakad-lakad nahulog sa tubig. huwag kang umimik. ´subalit kung talagang patay ka na. Sa dahong nalaglag langgam ay kumapit. Sa pagkagulat ng binata nahulog ang kanyang sibat. Ang Ibon at Ang Langgam Merong isang langgam sa tabi ng batis. laging nakaiwas si Matsing sa mga pakana ni Buaya.Kaya·t nakaligtas siya sa panganib. Sa nasabing puno ng kahoy ang langgam ay gumawa ng bahay.´Ikaw. kung buhay ka pa. Ngunit nagulantangNa lamang ang binata nang sugurin ng mga langgam ang kanyang paa.µ sabi niMatsing. subalit dahil tuso. kamatayan niya·y lalong lumalapit.Ang pasasalamat ay di mahulip.May saklay itong pana sa kanyang balikat at ang ibon ay siyang hinanap. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Dito niya nakita ang ibonNa siya niyang pakay. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing na hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain.´Sino ba namang patay na buaya ang umuungol?!µ Marami pa silang naging paghahamok.

sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. Ang hindi nito alam.Ayaw maniwala ng tigre. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyutang iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Sa naging pahayag ng hukom. "Sa pagkakaalam ko. Kaya't nakaisip siya ng solusyon. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. . dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. dahil parehong may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. ang mga putakti ay hindi talaga nakgagawa ng sarili nilang pukyot. naisip ni reynang bubuyog na baka sa haba ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. Mensahe: Kailan ma'y hindi nagtatagumpay ang nagsisinungaling sa nagsasabi ng totoo. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka ngang katakutan!" Dahil dito. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tungkol dito. Sa kasamaang palad. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakikipagkasundo." ang sabi ng lobo. Ang mga Bubuyog at ang mga Putakti Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmamay-ari ng pulot sa may pukyutan. Dahil sa hindi nila pagpayag sa kasunduang iyon. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalino. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. nauwi ito sa korte. at kung sino man ang mas pinakamabilis na maktapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. leon ang tinaguriang hari ng mga halimaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagubatang may mga iba't ibang uri ng hayop. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Laking paghanga ng tigre sa lobo. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lumisan nanag takot na takot.

" "Sige doon tayo mag-uumpisa sa ilog na 'yon at doon tayo hihinto sa ituktok ng mataas na bundok na iyon. Nahirapan si Agila ." buong kayabangang sagot ni Agila. Palagi silang sagana sa pagkain kaya sila'y palaging masaya. Gusto ng matawa ni Agila sa katuwaan dahil tiyak na ang panalo niya. payag ka ba?" untag ni Maya. unang nakarating si Maya sa ituktok ng mataas na bundok at tinalo niya ang mayabang na Agila. para lalong maging masaya ang paligsahan natin ay kailangang bawat isa sa atin ay magdadala ng kahit ano ng bagay. Habang nasa kalagitnaan na sila ng kalawakan ay siya namang pagbuhos ng malakas na ulan." wika pa ni Maya. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. natitiyak niyang ang kasunod niyon ay malakas sa pag-ulan. Napatingin ang Maya sa kalawakan. nasa sa iyon 'yan. mas hamak na magaan ang bulak na dadalhin niya kumpara sa mabigat na asukal na dadalhin naman nito. Lumapit sila sa gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. . "Aba oo. Nabasa ang bulak na dala-dala ni Agila kaya bumigat ito ng husto. Habang patuloy siya sa kanyang paglipad ay nakasalubong niya ang isang maliit na ibong Maya at hinamon niya ito. Agila. Kailan mo gustong magsimula tayo?" Natuwa ang Agila. baka gusto mong subukan kung sino sa ating dalawa ang mabilis lumipad?" buong kayabangan ni Agila. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Tuwang-tuwa talaga siya. At sisimulan nga nila ang paligsahan. subalit hindi siya nagpahalata. Halimbawa ang dadalhin ko ay asukal ikaw nman ay bulak. gusto kong umpisahan na natin ang karera ngayon na. buong yabang niyang iniladlad at ibinuka ang kanyang malalapad na pakpak. kaya naipasya niyang tanggapin ang hamon nito para maturuan niya ng leksyon. Napabilis ang lipad ni Maya. Sa isang isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Ang Matigas na Ulong Sisiw May isang inahing manok ang may anim na sisiw. Dahilan sa pangyayari. Samantalang ang mabigat sa asukal na dala-dala naman ni Maya ay nabasa din ulan kaya natunaw ito."O ano. "Sige! Tinatanggap ko ang hamon mo. Kung kailan mo gusto. bakit nga naman hindi eh. himdi niya akalain na tatanggapin nito ang hamon niya. "Aba. payag na payag ako.Ang Agila at ang Maya Isang Agila ang kasalukuyang lumilipad sa kalawakan. kaya bumagal ang lipad niya. Pero. "Sige Agila. Nakita niyang nagdidilim ang kalangitan. "Hoy Maya." Tumawa ang Agila sa narinig na sinabi ni Maya.

"Umalis kayo sa gilid ng balon!".µ wika ng aso na waring nanunumbat. Sa matinding paghihirap ay napahalinghing nang ubod-lakas. Ipinasok naman ng pusa ang kanyang ulo hanggang liig upang alisin ang bikig. Mensahe: Makinig sa payo ng mga magulang. ´Magpasalamat ka." ang wika ng inahing manok. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. Ang Aso at Ang Pusa Isang araw. nang lumaki ay negro. sigaw ni inahing manok. Naisip niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya rin niyang isang sisiw. Tumihaya na ang aso at ibinuka ang kaniyang bunganga. Halina kayo't tayo'y aalis na. Pagkabunot ng bikig. isang munting butoAng nahalang sa kanyang lalamunan. kaya't siya'y nalunod. ang pusa ay nagsalita. ngunit huli na ang lahat nang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. "Hindi iyon mga sisiw. MGA BUGTONG Nang maliit ay mestiso. Tumakbo siya kung saan-saan upang humanap ng Makapag-aalis ng kanyang bikig. ang aso ay nakahuli ng isang ibon. Hindi niya maalisAng bikig na napakasakit. Inilabas ang matatalim na pangil. Ang isang sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Sagot: abo ng sigarilyo . at naipasok mo ang iyong ulo sa aking bunganga at nailabas mo pa rin nang hindi napahamak." ang sigaw ng isang sisiw.Samantalang pinagpapasasaan niya iyon. Hilig nila talaga ang tubig. ´Akin na ang aking gantimpala.Parang nagmamakaawang ipinangangako niya sa kaninumangMahilingan ng tulong na ibibgay niya ang anumang mayroon siya sa makaaalis ng kaniyang bikig at tinik sa kanyang lalamunan. Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok.µ Umuungol ang aso. Sila'y mga bibi. Umalis na kayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod.

May dahon ay di halaman, maraming mukha·y walang buhay ang laman ay karunungan. Sagot: aklat

Pagsipot pa lang sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: ampalaya

Kabayo kung pula, nanalo sa giyera. Sagot: apoy

Mataas kung nakaupo, mababa kung nakatayo. Sagot: aso

Ate ko, ate mo, Ate ng lahat ng tao. Sagot: atis

Sagisag ng kahinaan, puri ang kayamanan,

Hinhin ang katangian at ganda ang puhunan.

Buhay na hiram Lamang pinagmulan Ng sangkatauhan. Sagot: babae

Manghahabing batikan, Tubig ang hanay, Ang yaring sinamay Iba·t ibang kulay. Sagot: bahaghari

Ang puno·y nasa gubat, Ang katawa·y nasa dagat. Sagot: bangka

Kinatog ko ang bangka, Nagsilapit ang mga isda. Sagot: batingaw

Kung sa ilan ay walang Kwenta, sa gusali ay

Mahalaga. Sagot: bato

Iguhit mo·t nagbabalita Ng maraming talinhaga.

Lumuluha·y walang mata, Lumalakad na walang paa. Sagot: ballpen

Heto na si Ingkong Bubulong- bulong. Sagot: bubuyog

Bumubuka·y walang bibig, Ngumingiti ng tahimik.

Nang umaga·y tikom pa, Nang tanghali·y humahalakhak na. Sagot: bulaklak

Hindi linggo, hindi piyesta,

Di pa nagkakasakitan. Pagano pa ang nakalulan. Sagot: hikaw . May talim na taglay. Sagot: buntis Kung mahiga ay patagilid Kung tumayo ay patiwarik Malaki kung bata Lumiliit pag tumanda Dahil sa kakahasa. Sagot: gunting Dalawang iong marikit.naglalakad ang tambora. Sagot: gulok Tulisang kambal. Matagal nagkakagatan. Barko ng binyagan. Nagtitimbangan sa siit.

Ang bunga·y walang tangkay. punongpuno ng kayamanan. . Sagot: langgam Dalawang suklob na pinggan. sa leeg iniakma. ng putulan ng dila saka pa nagsalita. Sagot: langit at lupa Isang silong tanikala. Sagot: itlog Gumabi man o umaraw. pinapanhik bawat bahay pagkain ang sinasalakay. walng tigil sa galawan. Sagot: ibong martinez Bayabas ko sa tabing bahay.Manok kung itim.

Sagot: kuwintas Ala divino de gracia Malayo ang bulaklak sa bunga. may ilong walang mukha. ari ng lahat ng tao. walang paa. Sagot: mundo . gumaganda·t gumagara.ang magsuot diwata. May tainga walang ulo. may katawan. Sagot: mais Hindi tao. Sagot: martilyo Hindi akin. Libot na libot ng ginto. Isag pamalu. hindi iyo. hindi hayop.palo.

Buto·y itim. Laman ay pula. Santos .Batang marmol ng buto. Sagot: ngipin Balat ay berde. binalot ng gramatiko. Sagot: palaka Puno·y bumbong. turingan mo kung ano siya. lama·y bigas Sagot: papaya Ang dalagang Pilipina by Jose Corazon de Jesus Music by Jose G. bunga·y gatang. nang lumaki ay musikero. sanga·y ahas. Sagot: pakwan Nan maliit ay sirkero.

pang-aliw sa pusong may hirap. ang bango ay humahalimuyak Sa mundo'y dakilang panghiyas. halina at ako ay ibigin Alembong. Iyan ang dalagang Pilipina. mahinhin.Ang dalagang Pilipina. parang tala sa umaga Kung tanawin ay nakaliligaya May ningning na tangi at dakilang ganda Maging sa ugali. Alembong J. Silos/Levi Celerio Alembong. maging kumilos mayumi. alembong Ang ibig sabihin Halina. Batis ng ligaya at galak. alembong Ika'y mahal sa akin Kaya't mahal sa akin . mabini ang lahat ng ayos Malinis ang puso maging sa pag-irog may tibay at tining ng loob Bulaklak na tanging marilag. alembong Ang ibig sabihin Pumasok sa puso ang isang paggiliw Alembong. hantungan ng madlang pangarap. karapat-dapat sa isang tunay na pagsinta. alembong Ay isang damdamin Na kahit kanino ay dumarating Pag-ibig ang tanging hanap ng lahat Ligaya na 'wag na sanang magwakas Alembong ay napapansin sa sulyap Sa kilos man lamang nagtatapat Alembong.

Kung inaakalang 'yan ang munting bagay. na di pa nasilayan. AKO'Y KAMPUPOT Lyrics by Maning P. irog ko. Huwag itapon. Ngunit. Sinta. Neneng. bakit isang araw Hindi mo ginamit ang bakya kong inalay? Sa wari ko ba'y di mo kailangan Pagkat kinupasan ng ganda at kulay. Ang aking pag-asa'y saglit na pumanaw Sa bakya mo. luma at kupas na Ngunit may bakas pa ng luha mo. Neneng. Bakya Mo Neneng Halimbawa ng Awiting Bayan Levi Celerio Bakya mo. Sa alaala'y muling nagbalik pa Ang dating kahapong tigib ng ligaya.Kaya't ang alembong Ay naglalambing. aking hirang. Velez Ako'y kampupot Na bagong sikat Ang halimuyak Sadyang laganap Kaligayahan sa bawa't oras . Ang aliw ko kailan man.

Man din ang nais Tanging paglingap Kaya't noong minsan Ay napakinggan Isang binatang Nananambitan Puso kong taglay Lubhang pihikan Ay narahuyo sa panawagan. Bayan Ko by Jose Corazon de Jesus . KATAKATAKA by Santiago S. Suarez Kataka-takang mahibang ang katulad ko sa iyo Biru-biro ang simula ang wakas pala ay ano? Aayaw-ayaw pa ako ngunit 'yan ay di totoo Dahil sa iyo puso kong ito'y binihag mo (Repeat) Alaala ka maging gabi't araw Alipinin mo't walang kailangan Marinig ko lang sa labi mo. hirang Na ako'y iibigin lagi habang buhay. Refrain: Nasaan yung pangarap Ng paglalambingan Tangan na ng aking hirang Alay ay kaligayahan Kay tamis nga naman Mabuhay 'ta sa pagmamahal Kung ang ligaya ay makakamtam Sa habang buhay.

binihag ka Nasadlak sa dusa. HIRANG Santiago S. Awa mo'y ilawit Sa abang puso kong Naghihirap sa pag-ibig Chorus: Dungawin mo. hirang Ang nananambitan Kahit sulyap mo man lamang Iyong idampulay Sapagkat ikaw lamang Ang tanging dalanginan Ng puso kong Dahil sa 'yo'y nabubuhay. At sa kanyang yumi at ganda Dayuhan ay nahalina Bayan ko. . Huwag mong ipagkait. Ibon mang may layang lumipad Kulungin mo at umiiyak Bayan pa kayang sakdal dilag Ang di magnasang makaalpas! Pilipinas kong minumutya Pugad ng luha ko't dalita Aking adhika. Suarez Irog ko'y pakinggan Awit na mapanglaw Na nagbuhat sa Isang pusong nagmamahal. Makita kang sakdal laya! DUNGAWIN MO.Ang bayan kong Pilipinas Lupain ng ginto't bulaklak Pag-ibig ang sa kanyang palad Nag-alay ng ganda't dilag.

Kapwa sila matatapang. Tinuruan din siya ng kanyang ama ng iba¶t-ibang karunungan: umawit ng buhay ng matapang na mandirigma. Maagang natuto ng pakikipaglaban si Aliguyon sa tulong ng kanyang ama. Nanonood ang mga dalagang taga-nayon at sinusundan ng mga mata ang humahanging sibat. Ang unang sandata niya ay ang trumpo at ang mga unang kalaban niya sa larong ito ay ang mga bata rin sa kanilang pook. Nagpalipat-lipat ng pook. manalangin sa Bathala ng mga mandirigmang ito at matutuhan ang mga makapangyarihang salita sa inusal ng mga pari noong unang panahon. ng buwan. Kapag pinawalan ni Aliguyon ang kanyang trumpo. Kaya anak sa anak ang nagtagpo. palundag-lundag. at sa pananampalataya. Kung saan-saan sila nakarating. Mahusay din siyang mandirigma. Talagang inihanda ng ama si Aliguyon upang maipaghiganti siya ng anak sa matagal na niyang kaaway. Aabangan ng matipunong kanan ang sibat na balak itimo sa kanyang dibdib. isang mandirigmang Ipugaw na mabilis at magaling sa paghawak ng sibat. Nangingintab ito lalo na kung tinatamaan ng sikat ng araw. Araw-araw ay nagpatuloy ang kanilang laban hanggang sa ito¶y inabot ng linggo. Itataas ni Aliguyon ang kanyang sibat. kapwa magagaling sa pakikipaglaban lalo na sa paghawak ng sibat. Saksakin mo siya. kay Pangaiwan ng kabilang nayon. tiyak na babagsak na biyak ang laruan ng kanyang kalaban. matining na matining na iikot ito sa lupa o kapag inilaban niya ito sa ibang trumpo. Kasinggaling ko siya sa labanang ito. Ikinintal ni Amtalan sa isip at damdamin ng anak ang katapangan at kagitingan ng loob. Sa mga hinagdang taniman sa bulubundukin naninirahan si Aliguyon. Paiikutin ang sibat sa itaas saka mabilis ang kamay ng binatang kalaban. tulad ni Aliguyon. nagsama siya ng iba pang mandirigma ng kanilang nayon at hinanap nila ang kalaban ni Antalan.HUDHUD : ANG KWENTO NI ALIGUYON (Epiko ng mga Ifugao) Ang lahat ng tao ay magkakapatid sa kabila ng pagkakaiba sa wika. Ang unang larangan ng digma ni Aliguyon ay ang matitigas na lupa sa tabi ng kanilang tahanan. ang anak na lalaki nito. isa ring mandirigma. sa ugali. . Dinoyagan! Sasawayin sila ng binata. Anak siya ni Antalan. patalun-talon sa mga taniman. Subalit hindi si Pangaiwan ang natagpuan kundi si Dinoyagan. Nang handang-handa na si Aliguyon. inihanda rin siya ng kanyang ama sa pakikipaglaban upang maipaghiganti siya ng anak sa kalaban niyang si Antalan. Tila kidlat na paroo¶t-parito ang sibat. Maririnig na lamang ang haging nito at nagmistulang awit sa hangin.

ginalit ng mga tao ang mga diyos at diyosa dahil sa kanilang pagkakasala at patuloy na pasuway sa kautusan ng mga diyos. Kung may pista o anumang pagdiriwang sa kanilang nayon. Walang nasugatan sa kanila. Walang natalo. ALIM (Epiko ng mga Ifugao) Noong unang panahon. Kahit na sila¶y pumanaw. Bugan! masaya niyang sabi habang ibinubuka ang braso upang yakapin siya. Dakila si Dinoyagan. Nanirahan sila sa kani-kanilang nayon. Kung mahusay sila sa pakikidigma ay mahusay din sila sa pagsasayaw. Inaawit ang kanilang katapangan. karangalan. sina Wigan at Bugan. Nanatili si Bugan sa bundok hanggang humupa ang tubig at hanggang matuyo ang lupa. . ng mga Pilipino ang dakilang pamana ng mga dakilang mandirigma. Nang nagsimula nang tumaas ang baha ay umakyat si Wigan sa bundok Amuyaw upang mailigtas ang sarili. Ipinangako nilang sa oras ding iyon na lilimutin na ang alitan ng kanilang ama. Lahat ay nalunod kahit ang mga hayop. Naglapit ang dalawang mandirigma. Wigan. at katapangan ng mga mandirigma. Inabot ng taon hanggang sa sila¶y lubusang huminto ng pakuluan ng sibat. Nakilala niya ito. Nagpadala ng malaking baha na nagpalubog sa buong daigdig at sumira sa lahat ng nabubuhay na nilalang. Dalawa lamang ang nakaligtas sa pagbaha: sila ay magkapatid. Nagyakap at nagkamayan. Nagkalat ang mga patay na katawan. ang kapatid ni Dinoyagan at nang maging kabiyak ng dibdib ni Dinoyagan ang kapatid ni Aliguyon. at pagmamahal at pagmamalasakit sa Inang Bayan. Pinabayaan niyang yakapin siya ng kapatid at inihilig ang ulo sa kanyang dibdib. buong kasiyahanng pinanonood ng mga taga-nayon ang dalawa lalo na kung sila¶y sumasayaw. Bumaba siya at nadiskobre na siya lamang ang natirang buhay. mabaho. Nagdiwang ang lahat. Dakila si Aliguyon. kumakaway sa kanya. tanda ng pagkakaibigan at pagkakapatiran. nanginginig niyang sabi dahil sa di masidlang kasiyahan.Namumunga na ang mga palay na nagsisimula pa lamang sumibol nang simulan nila ang labanan. Doon lumaki ang kani-kanilang mga supling. Ganoon din si Bugan na pumunta sa bundok na Kalawitan upang maghanap ng masisilungan. Lumulundag sila at pumailanlang na parang maririkit na agila. Sa kani-kanilang nayon. Hindi mawawala sa puso at kasaysayan ng mga Ipugaw ang kagitingan ng dalawang mandirigma. Doon sila namuhay nang maligaya. aking kapatid. tinuruan nina Aliguyon at Dinoyagan ang mga tao tungkol sa marangal na pamumuhay. binuhay ng mga Ipugaw ang kanilang kadakilaan. Nagpasalin-salin sa mga lahi ng Ipugaw. Lalong nagkalapit ang damdamin ng dalawang mandirigma nang mapangasawa si Aliguyon si Bugan. Sa kanyang paglalakbay upang humanap nang makakain ay nakakita siya ng isang babae na natatabunan ang kalahati ng katawan sa lupa.

Ang mga halaman ay nagsisimula nang tumubo. At natulog silang magkasama. Pagkatapos ng ilang araw ay natuklasan ni Bugan na siya'y nagdadalang tao. Nagtayo sila ng kubo mula sa mga kahoy na nakakalat sa paligid. Hindi ko alam kung bakit galit si Makanunggan sa atin. Marahil ay hindi niya nagustuhan ang daga na inihandog natin sa kanya. Siguro ay humuhupa na ang galit ng mga diyos at babalik na din ang mga isda sa dagat. Ikinasal ni Makanunggan ang dalawa at nagkaroon sila ng siyam na anak.Nasaan ang iba? tinanong ni Wigan pagkatapos. Nagkaroon ng malawak na tag-gutom. Ano ang gagawin natin? tanong ni Bugan kay Wigan isang gabi bago sila matulog. Nagpatay sila ng daga at inihandog nila kay Makanunggan ngunit nagpatuloy ang kaunting ani. Sa tingin mo ay may isda doon? tanong ni Bugan. Pumunta siya sa dalampasigan at tinangkang lunurin ang sarili sapagkat nahihiya siya dahil siya ay nabuntis ng kanyang kapatid. ang diyos ng Ifugao. sagot niya. Gutom na ako. Ang nakita lamang nila ay mga patay na katawan ng mga tao. Patay na. sabi ni Wigan. Sa aking palagay ay tayo lamang ang nakaligtas sa pagbaha. Dito ka lamang at titingnan ko kung makakahuli ako ng isda sa dagat. Mamamatay tayong lahat sa guton kung magpapatuloy ang mahina nating ani. Naghanap sila ng lugar na matitirhan. Naglakad-lakad sila upang tingnan kung may iba pang nakaligtas ngunit wala silang nakita. Kumonti ang ani. Mayroon ngang mga isda sa dagat. Ako din. limang lalaki at apat na babae. Sinabi nito na siya si Makanunggan. isang matandang lalaki ang nagpakita sa kanya. sabi ni Bugan habang nagpapahinga sila pagkatapos ilibing ang mga patay na katawan. Ngunit bago pa man siya makapunta sa malalim na parte ng tubig. hayop kahit ang mga halaman. Nakakita sila ng lugar na malapit sa dalampasigan kung saan nagsisimulang tumubo ang mga halaman. Bakit hindi natin ihandog ang ating anak na si Igon? . Nang gabing iyon ay kumain sila ng saganang hapunan ng pinakuluang isda. Pagkatapos ay inilibing nila ang mga patay na katawan na nakita nila malapit sa dalampasigan.

Doon ay naligo siya sa tulong ng kanyang mga kaibigang babae na pinupunasan ang kanyang katawan upang maalis ang . kasama ang kanilang pinuno na pinahirapan muna bago pinatay. Hindi pa niya nakikita ang kanyang ama buhat ng siya ay isinilang at nasasabik na siyang makita ito. Nalungkot si Lam-ang. sabi ng kanyang ina. Mag-aaway sila sa bawat pagkakataon na malalapit sila sa isa't-isa. Gusto niyang pangalanan siyang Lam-ang. Nasa kabundukan siya upang ayusin ang di pagkakaunawaan sa isang grupo ng Igorot doon.Nagkasundo sila na patayin si Igon. Kakaiba ang sanggol sa iba sapagkat pagkasilang pa lamang ay nakapagsasalita na ito. Isang araw ay nanaginip si Lam-ang. Sa kanyang galit ay kinalaban at pinatay niya ang lahat ng Igorot. Isang araw iniwan ni Don Juan ang kanyang buntis na asawa at pumunta sa kabundukan upang parusahan ang isang grupo ng mga Igorot. Habang papunta sila sa kabundukan ay ipinanganak ni Namongan ang isang batang lalaki. Nagpasya siya na sundan ang ama sa kabundukan. malungkot na sagot ng kanyang ina na si Namongan na nasasabik din itong makita. Nasaan ang aking ama? isang araw ay tinanong ni Lam-ang ang kanyang ina na si Namongan. Matatagalan kaya ang kanyang pagbalik? Hindi ko alam. Nang marating niya ang pamayanan ng mga Igorot. Sa kanyang panaginip ay nakita niya ang kanyang ama na walang awang pinatay ng isang grupo ng Igorot. Ngunit nagpakita muli si Makanunggan at sihabi na ang ginawa nila kay Igon ay karumal-dumal. sa silangan at kanluran at sa hilaga at timog. ang pinaka-batang anak at inihandog kay Makanunggan. At sinumpa sila dahil sa ginawa nila kay Igon. Sa kanyang pag-uwi sa Nalbuan ay napadaan siya sa ilog ng Amburayan. nakita niya na nagsasayawan ng mga ito paikot sa ulo ng kanyang ama na nakatusok sa isang kawayan. BIAG NI LAM-ANG (Epiko nga mga Ilokano) May isang mag-asawa na nagngangalang Juan at Namongan ay nakatira sa malayong baryo ng Nalbuan. Ikinalat sila ni Makanunggan sa apat na sulok ng lupa. Lubos siyang namuhi nang siya ay nagising. Siyam na buwang gulang siya noon. At sa wakas ay natapas ang mahinang ani. Siya na rin mismo ang pumili ng kanyang mga ninong nang siya ay binyagan. Ni hindi ko man lamang alam kung buhay pa siya.

Ikinasal sila at namuhay ng masaya. At inutusan naman niyang tumahol ang kanyang aso at tumahol nga ito. Lumabas si Ines at ang kanyang mga magulang upang salubungin siya. . Pumunta siya sa bahay nila Ines upang umakyat ng ligaw kasama ang kanyang puting tandang at ang kanyang paboritong aso. At mula noon ay namuhay sila ng masaya. Tumangis si Ines sa kalungkutan. Ngunit kailangan niyang tuparin ang kanyang tungkulin at isang gabi ay pumalaot siya sa karagatan. Napatay siya ng berkahan tulad ng kanyang inaasahan. hinigitan nito ang halaga ng kayamanan nila Ines. sabi ng puting tandang kay Ines sa lenggwaheng naiintindihan niya. Ito ay isang obligasyon ng bawat may asawang lalaki sa kanilang komunidad upang manghuli ng rarang. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. Ang pagsubok na ibinigay ni Ines ay hindi nakapagpahina kay Lam-ang. Ngunit nararamdaman ni Lam-ang na mapapatay siya ng isang berkahan. Inutusan niyang tumilaok ang kanyang tandang at sinunod naman siya nito. ngunit ito'y nakapatay sa lahat ng nabubuhay na hayop sa ilog. Nang siya ay nasa hustong gulang na upang mag-asawa ay may nakilala siyang isang magandang babae. sagot ni Ines Kannoyan. SI BIUAG AT MALANA (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. Umuwi siya kaagad at bumalik kasama ang isang malaking bangka na puno ng ginto. (isang uri ng isda na kabilang sa pamilya ng mga pating) kapag pumalaot na siya upang manghuli ng "rarang". Madaling nahanap ng mga maninisid ang lahat ng mga buto at pinagsamasama ni Ines ang mga ito.mga dumi at dugo. Kasama ang puting tandang at ang paboritong aso ni Lam-ang ay namanata siya gabi-gabi hanggang sa isang araw ay nabuhay si Lam-ang. Pakakasalan kita kung matutumbasan mo ang aming kayamanan. Noon din ay gumuho ang bahay nila Ines at nangamatay ang lahat ng kanyang manliligaw. si Ines Kannoyan at umibig siya rito. Ang aking panginoon na si Lam-ang ay iniibig ka at gusto ka niyang pakasalan. Umisip ang kanyang puting tandang ng paraan upang buhaying muli si Lam-ang. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. Ipinaramdam ng tandang ang pagmamahal ni Lam-ang kay Ines Kannoyan. Lumipas ang mga taon at dumating ang pagkakataon ni Lam-ang na humuli ng isda na tinatawag na rarang. Nang makarating siya sa bahay ay nainis siya sa dami ng naunang manliligaw sa kanya. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. Umarkila si Ines Kannoyan ng mga maninisid upang hanapin ang mga buto ni Lamang sa ilalim ng dagat. Sa Nangalauatan. Mabilis na bumalik sa dati ang gumuhong bahay.

Rizal. marami siyang dalang bigas. Bunga nito. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. Kahit na makapangyarihan si Biuag.Si Biuag ay katutubo ng Enrile. subalit walang nangyari sa kanya. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya¶y ang napakagandang dalaga. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. Dinampot ni Malana ang pana. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Hindi umimik ang diyosa. Nong siya¶y labing-walong taong gulang. . isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay. subalit ito ay bumalik sa kanya. Nang siya¶y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. Noon din ay may isang balita ng Malaueg. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. ito ay isang diyosa. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. Noong siya¶y isinilang. Niño na malayung-malayo sa kanila. na wari mo¶y damo lamang. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. Hindi niya ito tatanggapin. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. Nagsabi siyang hindi karapatdapat si Malana para sa kanya. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. si Malana ay gumawa ng paraan. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. at sa halip. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. Siya ay si Malana. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. Nang siya¶y makabalik. dako ng kinaroroonan ni Malana. at ito¶y nagdulot ng gutom sa mga tao. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. at sa pagkakabatid ng ina. siya ay hindi maligaya. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. isang bayan sa Cagayan. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. Niño.

ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Sa isip niya¶y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. Humanda ka. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. Ipinagbabawal ng Diyos ang pagagaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. Subalit sa kasamaang-palad. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. ito¶y nagmintis. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. Pagkakataon ko naman ngayon. Nang makita si Biuag. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. Siya¶y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana¶t isang punong niyog na binunot. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. Mabilis ang pagsalo ni Malana. sabi ni Malana. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. matikas na Biuag. dala ko para sa iyo. siyan¶y nanggalaiti sa matinding galit.Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. . Ibig mong agawin ang minamahal ko. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Ito¶y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. Wala nang lahat ang armas mo. biglang sumigaw si Biuag Malana. Nais kong ipaalam sa iyo. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasPinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. sigaw ni Malana. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. Naunang nagsalita si Malana. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila.

pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. naging payat na siya. naakit ang pansin ni Dulliyaw kay Dulaw hanggang si Dulaw ay magkagusto sa kanya. Humingi si Dulliyaw ng nganga kay Dulaw. Habang si Ya-u ay natutulog sa ibang bahay ay saka niligawan ni Dulaw si Dulliyaw. Nang sila ay nasa Madogyaya. Alita¶y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Sa pagtakas nila ay nakasalubong sila ng isang lalaki na may dala-dalang palakol at balak silang patayin. Makalipas ang tatlong taon na pagkakabilanggo.maging si Malana. ULLALIM (Epiko ng Kalinga) Ang kwento ay nagsimula sa nakatakdang kasal nina Ya-u at Dulaw nang makapulot ng nganga o ua (na tawag ng taga-Kalinga). . At siya ay hindi na nasilayan mula noon. Ang magkasintahan ay naanyayahan sa isang pistahan sa Madogyaya. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. Sa pagplano na ligawan ni Dulaw si Dulliyaw ay naisip nitong painumin ng alak si Ya-u hanggang sa malasing. Bago sila maabutan ng lalaki ay nakaakyat na si Dulaw sa isang puno upang tumakas. Habang sila¶y kumakain ng nganga. Naiwan na nag-iisip ang dalaga. Napag-alaman niya na marami ang tutol sa ginawa niya kaya wala na siyang lakas na lumaban nang siya ay lagyan ng posas. Sa tindi naman ng pagkapahiya. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. Kinuha ni Dulaw ang huling nganga sa bahay at ito¶y pinagpirapiraso. Bago siya umalis ay sinabi niya sa babae na siya ay babalik kinabukasan. At noon nga si Guwela na kumander ng Garison ay umakyat sa kaitaasan ng Kalinga na kasama ang mga sundalo. Iyon lamang at nagkagulo na ang mga tao sa nayon. Pinakain nito ang babae ng nganga at sinabi niya sa babae na sa pamamagitan ng pagtanggap niya ng nganga ang ibig sabihin ay tinanggap na niya ang pag-ibig na kanyang iniaalay. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. Bago niya ito maibigay kay Dulliyaw bigla na lamang itong nawala. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. Iniutos niya na dakpin si Dulaw na nakaupo pa rin sa puno. Kinabukasan sa kalagitnaan ng gabi ay dumating si Dulaw sa bahay nina Dulliyaw. sinabi nito sa babae na siya ay nagpunta roon upang isama ang dalaga sa kanilang bahay. Sa utos pa rin ni Guwela siya ay dinakip at nakulong sa Sakbawan. Samantala wala namang mangahas na siya ay lusubin kaya naipasiya ni Ya-u na tawagin ang mga sundalong Español ng Sakbawan. Nagulat si Dulliyaw sa winika ng lalaki.

Sinasabi na kung siya raw ang tunay na Banna ang ibig sabihin ay siya ang anak ni Dulaw na nakulong sa Sakbawan. Sa paliligo niya sa ilog ay nakapulot siya ng nganga. sa pook na Magobya naliligo si Duranaw. HUMADAPNON (Epiko ng Panay) Ang mag-asawang Musod Burubalaw at Anggoy Ginbitinan ay may mga anak na lalaki. Nais niya¶y matagpuan ang babaeng kanyang pakakasalan. Matapos iyon. Tatlong taon ang lumipas. Matapos ang trahedyang ito¶y muling nagpatuloy sa paglalakbay si Humadapnon hanggang sa makarating siya sa dagat na ang tubig ay hindi gumagalaw. Matagal pa sana siyang aalis sa lugar na iyon ngunit muli na naman siyang tinulungan ng kanyang kaibigang di niya nakikita.Samantala. nag-iisang anak nina Labaw at Viva Matanayon ng Ilog Hulanod ang siyang nagpatibok sa puso ni Humadapnon. Nang siya¶y magbinata. Salamat na lamang at may dumating siyang kaibigang hindi nakikita kaya nakaiwas siya sa pagkakaipit sa dalawang malalaking bato. siya ay naglakbay at nangyaring si Buyung Dumalaplap ang naging kapatid niya sa dugo. Isa sa kanilang mga anak ay itinuturing na bayani ng mga Sulod Pagandra ng Panay Sentral. At doon ay kanyang pinatay si Dulliyaw. Ang babaeng nagngangalang Nagmalitong Yawa. Isang mahiwagang pangyayari ang nagdala kay Banna pati ng kanyang mga kasama sa Sakbawan. Mula noon ay nauso na ang kasalan sa kanilang pook. Sinabi ng isang kasama ni Banna kay Dulaw na si Banna ay kanyang anak. Sina Simalubay Hanginum. isang hindi inaasahang lakas ang dumating. iginayak niya ang kanyang sarili sa paglalakbay. malagkit. Kinain niya ito nang walang alinlangan. subalit siya¶y madalas na tinutukso ng kanyang mga kalaro. maputik at maitim. Habang siya¶y naglalayag sakay ng kanyang ginintuang bangka. Natangay ang kanyang ginintuang bangka. Ito ay ang kanilang panganay na si Humadapnon. iyon lang at sila ay dali-daling sumakay sa isang bangka at sa isang iglap ay nakarating sila sa pook ng Magobya. Sinumbong niya ito sa kanyang ina ngunit pinabulaanan ito ng kanyang ina. Kumuha muna siya ng maliit na patalim at sinugatan nito ang maliit na daliri. Sa pagpapatuloy ng kanilang paglalakbay. Ang lahat ng mga namumuno sa lugar na ito ay pawang babae na naggagandahan. Si Banna ay mahilig makipaglaro sa mga Agta. Sa isang iglap. na nagngangalang Saragudon. . si Banna ay naging malakas at naghangad ng paghihiganti. narating nila ang lupain ng Taraban. Matapos nguyain ang nganga ay bigla na lamang itong nagbuntis hanggang sa siya ay magsilang ng isang malusog na lalaki at pinangalanan niya itong Banna.

Sa gitna ng pagdiriwang may dumating na isang grupo mula sa kalawakan. Buong tapang na nakipagsagupa si Humadapnon sa pinuno ng grupo. Sa kabutihang-palad. . Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. Mabilis na kinuha si Nagmalitong Yawa at ito ay napatay. Nang muling mabuhay si Nagmalitong Yawa ay saka nila napag-alaman na ang kalahating katawan nito ay napangasawa ni Amurutha at ang kalahati ay napangasawa ni Humadapnon. Nabilanggo siya rito ng halos pitong taon. Ito ay kanyang pinakasalan. Muli niyang ipinagpatuloy ang paghahanap kay Nagmalitong Yawa. Siya ay anak ni Handiong. sabi ng kanyang ama. mula sa bulubunduking ito. Sa maraming taon niyang paglalakbay. Sapagkat kapwa may angking lakas ay umabot sa pitong taon ang kanilang sagupaan. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. Lulan ng kanyang bangka. At hinawakan nito ang kanyang balikat. mabait at matipuno. ama? tanong ni Baltog. Ipinaalam ni Launsina kay Humadapnon na kulang sa pag-iisip ang nakalaban ni Humadapnon sa Namurata sa himpapawid upang bigyan ng buhay si Nagmalitong Yawa. Mula sa ilog na ito ay nadako siya sa ilalim ng lupa at dito¶y nakasagupa niya ang isang hayop na may walong ulo. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. Ito ay si Nagmalitong-Yawa na matapos siyang makawala ay bigla itong nawala. Mula nang magkaliwanagan ay nanaog sina Humadapnon at Nagmalitong Yawa sa naging pinuno ng mga tao sa Sulod ng Panay. Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. Isa rin ito sa dahilan kung bakit nananatili pa sila sa lugar na ito sa kabila ng pinagbantaan siya ng kapatid sa dugo na si Dumalaplap. ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. Sa kagandahan ng magkapatid ay naakit si Humadapnon. ang pinuno ng kanilang pamayanan. Ang lupaing ito¶y nagtataglay ng sampung ilog. Isang araw. At dito niya nakita si Nagmalitong Yawa. narating niya ang Ilog ng Holawod. Napadaan siya sa isang madilim na lupain na kinakitaan ng mga kaluluwa ng kanyang mga ninunong yumao na. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain. IBALON (Epiko ng mga Bicolano) Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas. nagkaroon sila ng paglalaban at agad naman niyang nagapi ang mga ito. may nagligtas muli sa kanya. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop.Simahuboli Hubunan at Sinaghating Bulawan. At nagapi niya ang hayop. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom.

Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. Iginala ni Baltog ang mga mata. ang kanilang bagong tahanan. Siya din ay nalungkot. Masaragam. pinatay niya ito at pinagpirapiraso. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habang-buhay. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon. Hindi na sila nagsayang ng oras. . Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Alam kong magagawa mo ito. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan. palay at mga gulay. Para itong lupain ng gatas at pulot. At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay. sabi ni Baltog sa sarili. Sa malawak na dagat. nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. Ngunit. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. malakas at matapang. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan.Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog. Bata ka pa. Natagpuan niya ang Ibalon. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawa-awang kalagayan. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. Ngunit desidido si Baltog na makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. Isarog at Lignion. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. Dahil sa kanyang galing sa manomanong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan. Ngunit nagsalita siya ng maaga.

Ipapadala ko sina Taghuy at Duwindi kay Abyang Alunsini upang itanong ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan. Samantala ang kanyang mga asawa na si Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon ay nanganak sa kanilang panganay. Nagpaalam na siya kay Nagmalitong Yawa. Kailangan nyo munang malaman ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan bago ninyo siya labanan! sabi ni Labaw sa kanyang dalawang anak. Mas malakas ang kapangyarihan ni Saragnayan kaysa kay Labaw. Natalo si Labaw at siya ay itinali at ikinulong sa kulungan ng baboy ni Saragnayan. Siya at si Asu Mangga ay nagtungo sa kabundukan upang patayin ang baboy ramo. Nang makita ni Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon si Labaw ay napaiyak sila sa pighati. At hindi nagtagal ay umibig siyang muli sa isang magandang babae na nagngangalang Anggoy Doronoon. Handa na siyang upang kalabanin ang dalawang anak ni Labaw.LABAW DONGGON (Epiko ng mga Bisaya) Si Labaw Donggon ay anak ni Anggoy Alunsina at Buyung Paubari. Si Baranugun lamang ang humarap sa kanya sa isang madugong laban. Gustong makita si Labaw ng kaniyang dalawang anak at nagpasya na hanapin siya. Nakita nila na siya ay nakasilid sa lambat ni Saragnayan. Opo ama. Siya ay napakakisig na lalaki na umibig kay Abyang Ginbitinan. Inimbita niya ang buong bayan sa kanilang kasal. Kinain nila ang puso nito na siyang buhay ni Saragnayan. Patayin mo muna ako bago mo makuha ang aking asawa. Nalaman ni Baranugun kay Abyang na ang hininga ni Saragnayan ay itinatago at pinangangalagaan ng isang baboy ramo sa kabundukan. Pagkatapos ng labanan ay hinanap nila ang kanilang ama. Napatay siya ni Baranugun sa isang mano-manong laban. At muli ay umibig si Labaw sa isa pang babae na nagngangalang Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. Ang dalawang magkapatid ay nagtagumpay sa pagpapalaya sa kanilang ama na napakatanda na at ang kanyang katawan ay nababalutan na ng mahabang buhok. Binigyan niya ng maraming regalo ang ina ni Abyang Ginbitinan na si Anggoy Matang-ayon upang pumayag lamang na makasal ang dalawa. sabi ni Buyung Saragnayan sa kanya. Naglaban sila ng maraming taon gamit ang kanilang mga kapangyarihan ngunit hindi mapatay ni Labaw si Saragnayan. sagot ni Baranugun. Pinatay silang lahat ni Baranugun at pinalaya si Labaw sa lambat. Alam niya kung ano ang nangyari. sagot ni Labaw kay Saragnayan. Handa akong kalabanin ka. Niligawan niya ito at hindi nagtagal ay nagpakasal. Sa tulong ng bolang kristal ni Buyung Barunugun ay nalaman nlla na bihag siya ni Saragnayan. Biglang nanghina si Saragnayan. Ngunit ang babae ay nakasal na kay Buyung Saragnayan na katulad niya na may kapangyarihan din. . Tinawag ni Abyang ang kanyang anak na Asu Mangga at si Anggoy Doronoon na Buyung Baranugun. Natakot sila sa mga kapatid ni Saragnayan.

magalang at matalino. Sila'y tatakas sa Borneo. Inalagaan nila ito ng mabuti. Nag-usap-usap silang palihim. Gusto kong magkaroon ng isa pang anak na lalaki! sabi ni Labaw Donggon. Palihim silang naghanda ng . matatapang at mararangal na datu. Nagulat sina Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon sa sinabi ng asawa at dahil mahal na mahal nila ang asawa ay tinupad nila ang kahilingan nito. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban.Nalaman nilang hindi na makarinig si Labaw. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. naibalik ang kanyang lakas at sigla ng isip. mga bayaw ni Anggoy Ginbitinan ay ikinasal kina Burigadang Pada Sinaklang Bulawan at Lubaylubyok Hanginon Mahuyukhuyukon. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Samantala. si Buyung Humadapnon at Buyung Dumalapdap. binihisan at pinakain. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. hindi na rin nito nagamit ang pag-iisip. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Humiga si Labaw sa sahig at pumatong ang dalawang babae sa kanya. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. ang asawa ni Datu Paiborong. pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Masayang-masaya si Labaw at ang kanyang tinig ay umalingawngaw sa buong lupain MARAGTAS (Epiko ng mga Bisaya) Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting. Isang araw. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Nang malaman ni Labaw Donggon ang kasal sinabi nito sa dalawang asawa na nais niyang mapakasalan si Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. si Pabulanan. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Hindi nila magagapi si Makatunao. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. Pinaliguan nila ito. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Si Sumakwel ay mabait. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Ang dalawang babae ay ang magagandang kapatid ni Nagmalitong Yawa. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae.

maitim. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti. kampit . anim ang may asawa at apat ang binata. Siya ay mabuting pinuno. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. kulot ang buhok at sapad ang ilong. Ito ang kapulungan ng mga Ati. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain.sampung malalaking bangka. Ang lahat ay masipag na gumagawa. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. Sa sampung matatapang na datu. Walang magnanakaw. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. narating nila ang pulo ng Panay. pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. Ito ang Embidayan. Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. Balensuela. ang mga datung hahanap ng malayang lupain. masagana at matahimik na namumuhay. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. Pandak. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. ang mag-asawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan. Isang hatinggabi. si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. na ang tawag ay biniday o barangay. Nais nilang bilhin ang lupain. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno. Nakita niya ang isang Ati. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. lulan sa kanilang mga biniday o barangay. Dumalogdog at Lubay. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel. Ang lahat sa pulo ay masaya.

Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. plota. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. Ibinigay niya ito kay Marikudo. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. Hinati nila ang baboy ramo . Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. Matapos magpaalam kay Sumakwel. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. Dumalogdog. sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay. Sinabi ni Marikudo. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Taga-ilog". Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. ang sinurog. Sina Lubay. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. umalis na ang tatlong barangay. AGYU (Epiko ng mga Ilianon) Ang pangunahing pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. Upang maiwasan ang madugong labanan. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. panyo at suklay. asin at asukal. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian.at insenso. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. kay Datu Puti ang isa. Narating nila ang pulo ng Luzon. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. Ang lahat ay nasiyahan. Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw.

Hindi pumayag si Banlak sa ideya. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu. At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing-tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. At nang bumalik siya sa Pinamutan. At natalo niya ang mga kalaban. Sumang-ayon si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. ama. Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo. Upang kalabanin ang mga kaaway. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng pagkain ng mga diyos. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Pinatay niya si Bagili. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino. Sa kabilang dako. iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. Payagan mo akong lumaban. Nang bumalik si Lono sa Panamutan. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. Nang dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang binatang anak na si Tanagyaw. sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban. sinabi niya rito. pilit ni Tanagyaw. at sa iyong asawa sa Ayuman. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo. sabi niya. Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki. anak. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. mabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. Ngunit napakabata mo pa. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. Pumunta na si Mungan sa langit. Ginamit ni . Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. nagtungo si Paniguan sa kanya. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. ama. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. Humayo ka at nawa ay tulungan ka ng mga diyos. Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw.at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin. Ingatan mo ang sarili mo! At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang.

pilak at iba pang mamahaling bato. Pagkalipas ng maraming taon. Anuman ang naisin ninyo ay mapapasainyo.Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. Sa sumunod na umaga. Umunlad ang kanilang kabuhayan at ito ay nabantog sa buong kapuluan. Walang tigil ang mga alipin sa pagtugtog ng magagandang musika. Ang palasyo ay napakalawak at ang trono ay napapalamutian ng mga ginto. Sa kabila ng kanilang kasaganaan ay nanatili pa rin silang masisipag. Maraming mga tao sa iba¶t ibang tribu ang nagtungo sa kanilang tahanan upang pumailalim sa kanilang kapangyarihan. Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. Tulalang. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw. ama sagot ni Tanagyaw. Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. Simula ngayon ay hindi na kayo magugutom. Nakakita siya ng isang matanda na naaawa pala sa kanilang magkakapatid. sina Tanagyaw at Paniguan. Napanuto na si Agyu. Si Tulalang ay isang binatang matangkad. TULALANG (Epiko ng Manobo) Ito ang epiko ng mga Manobo na nagsasalaysay tungkol sa buhay ni Tulalang. Simula noon. ipinasya ng magkakapatid na manirahan sa torohan o palasyo. Lumapit sa kaniya ang matanda at ang wika: Huwag kang mag-alala sa inyong pagkain. Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. Isang araw ay nasa gubat si Tulalang at nangunguha ng ubod ng rattan na kanilang pagkain. ang magkakapatid ay nanagana sa pagkain. Siya ay may sinturong isang damak lamang ngunit naipupulupot niya ng pitong ulit sa kanyang . kaya ang mga naninirahan sa paligid ng palasyo ay naaaliw rin. may maitim na mga ngipin at mahabang buhok. Siya ang panganay na anak ng isang mag-asawang mahirap. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang. payat. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian.

Kaagad nilang pinaghahampas ng sibat ang sundalo kaya huminto ito at naging singsing na muli. May balaraw sa baywang at may pulang turban sa ulo na ginagamit sa paligid. Muling hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. Lumaban ito at maraming napatay na mga kaaway. ang kanilang kaharian. ang leeg ang naging hawakan ng balaraw. Naglaban naman sina Agio at Minalisin. Tinamaan ng sibat si Agio. Siya ay hiyas ng magkakapatid na dapat ingatan. Hinalinhan naman siya ng kapatid niyang si Mangampitan. Nang siya ay napagod ay umakyat siya sa palasyo at nagpahinga. Kapag nalanta agad ang mga bulaklak na rosas ay nagbabalang may darating na kaaway sa kanilang kaharian. Sinabi rin sa kanya kung paano ito matatagpuan. Dumating si Agio at sinalakay ang Kulaman. Ngunit ang dalaga ay may kapangyarihang mag-anyong iba¶t-ibang hugis na naisin niya. Ang kapatid nilang babae ay nagtatanim ng mahiwagang rosas tuwing umaga at bago tumanghali ay namumulaklak ito. si Minalisin. Nagising siya at ipinagbigay-alam sa kanya ng uwak na may darating na isang napakalaking higanteng kumakain na tao. Nakita pala sila ng kapatid na babae ni Tulalang sa mahiwagang langis na nagpatulog sa kanila. Isang uwak na nakadapo sa sanga ang dumumi sa kanyang mukha. Inalis niya sa daliri ang singsing at inutusan ito na labanan ang mga kaaway. Hindi man lamang nabahala o natakot si Tulalang at ipinagpatuloy ang kanyang ginagawa. Nalaman nila pagkagising na sila palang dalawa ay magpinsan. . Ibinunyag na naman ni Agio na ang sundalo ay isang balaraw lamang. Ito ay naging sundalo at muli na namang pumuksa ng mga kaaway.baywang. Siya ay laging nakayapak lamang. Nagpatuloy sila sa paglalaban hanggang sa mapagod. Hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. Ang magkakapatid ay may kani-kaniyang silid sa palasyo maliban sa kaisa-isang kapatid na babae na inilagay sa pinakamalalim na bahagi ng pitong patong na basket na nakabitin sa loob ng silid ni Tulalang. Marami siyang napatay na mga tauhan ni Agio. Hinawakan niya sa leeg ang balaraw na naging sundalo. Kung araw ay natutulog si Tulalang sa ilalim ng isang punungkahoy. Sa isang iglap ay naging sundalo ang singsing. Nangamatay ng lahat ang mga kalaban maliban kay Agio. Siya ay naging isang makisig na binata. Isa sa kanyang mga singsing ang nagsalita at pinayuhang labanan ang kaaway. Siya ay nananatili sa loob ng basket kung wala siyang ginagawa. Nagbalik sa dating anyo si Agio na kanina ay nag-anyong pulubi bago maglabanan. Ang kanyang mga daliri ay nagkikislapan sa mga gintong singsing. Siya ay napagod din at nagpahinga sa palasyo kaya siya ay hinalinhan naman ng pinakabunso sa magkakapatid. Isang araw ay biglang nalanta ang bulaklak na rosas. Puting-puti ang kanyang damit na may mahabang manggas at ang pantalon niya ay hanggang tuhod lamang. Sa kanyang kamay naman namatay ang kalahati ng mga kalabang natitira. at ito ay bumalik sa dating anyo. Inutusan ni Tulalang ang kanyang balaraw na makipaglaban. Sa pangatlong hamon ay si Tulalang na ang lumaban. Siya ay gadaliri lamang habang nasa loob ng basket. Nakita ito ni Agio at ibinunyag niya na ang sundalo ay isa lamang singsing.

Pumayag siyang pakasal kay Tulalang. Nang malaman ito ni Tulalang ay madali siyang sumakay sa musala at tinungo ang kuweba ng hari ng mga Bagyo. Minsang wala si Tulalang sa kaharian ay muling sumalakay ang mga kaaway. Sinabi sa kanya ng matanda ang tungkol sa higante at sa magandang dilag na bihag nito. si Tulalang ay nakatulog. Nakauwi ang dalaga sa kanyang palasyo at napag-alaman niya na ang ama pala niyang hari ay namatay na. Nagtungo siya sa langit at dito ay nakita niyang naliligo sa ilog ang dalaga. dalawang paa at ulo ng higante. Siya ang pinakamalakas na kaaway ni Tulalang sapagkat hindi siya nakikita. Binanggit niyang muli ang kanyang pagibig ngunit hiniling ng dalaga na bayaan muna raw siyang makauwi sa kalangitan. Nagapi ng kaaway ang dalawang kapatid na lalaki ni Tulalang. Nang tumangging pakasal ang babae sa hari ng mga Bagyo ay nilaslas ang kamay niya. Nag-anyo siyang sibat at pumasok sa kuweba ngunit ang hangin ay wala na roon. Gumawa siya ng paraan upang makapasok sa kaharian. ang kanilang kaharian ay nangangailangan ng hari. Nang magising siya ay wala na ang dalaga. Dahil pagod. Kaagad siyang nanaog sa tahanan ng higante at sumakay sa kanyang musala. Kinuha ng higante ang panggarote at ang dalawa ay naglaban. Napag-alaman ng binata na ang pangalan ng magandang babae ay Macaranga at ang pook na pinanggalingan niya ay Macarangga rin ang pangalan. Naakit siya sa dalaga kaya niyaya niya itong pakasal. Ang bahay ng higante ay napakataas kaya maraming punong saging na tumubo sa ilalim nito. Sino ang nariyan? ang sigaw ng higante. Natutulog ang higante at nakakulong ang dalaga sa hawla nang siya¶y dumating. Nagbalatkayo naman siyang isang bata at . tamang-tama sa aking pananghalian. Tinungo niya agad ang tahanan ng higante na sinabi sa kanya ng matandang babae. at ang babae naman ay dinala sa kaharian nito. Pagdating sa kaharian ay napag-alaman niya na sinalakay na muli ang Kulaman upang kunin ang kanyang kapatid na babae. ang sagot ni Tulalang. Ngunit ito raw ay nasa langit nang puntahan niya. Ang hari ng mga Bagyo ang pinuno ng mga kaaway. Tumanggi ang dalaga. Sa gayon. Tinungo niya ang itinuro ng mga ito. Nagawang putulin ni Tulalang ang dalawang kamay. Umuwi muna si Tulalang sa kanilang kaharian bago pakasal. Nagtanong siya sa pitong babaeng nanahi na natagpuan niya. Nalimutan tuloy niya ang iniluluhog na pag-ibig sa dalaga. Nagising ang higante. Napagalaman niya na si Macaranga ay nagtungo sa Kulog. ngunit isang suklay ang sadyang iniwan nito at nakuha naman ng binata. Nakaamoy ako ng baboy. Ako ay taong kagaya mo. ngunit ang babae raw ay nagtungo sa Kidlat. Inilabas ni Tulalang ang babae mula sa hawla. Iniligtas muna niya ang kanyang kapatid hanggang sa makalimutan niya ang pangako kay Macaranga. Tinungo niya kaagad ang Kulog.Agad-agad ay nagtungo siya sa kagubatan at dito ay nakakita siya ng isang kubong may nainirahang matandang babae. Hindi ako baboy.

Ang salaysay ng Bidasari ay ganito: Ang kaharian ng Kembayat ay naliligalig dahil sa isang dambuhalang ibon. Sa pagtatakbuhan ng mga tao. Isa-isang sumakay ang mga tao upang iakyat sa langit. ito'y pinaalagaan at iniingatan ng isang isda. Ang ibong ito ay mapaminsala sa mga pananim at maging sa buhay ng tao. Gumawa siyang muli ng paraan upang makuha ang boteng pinag-iwanan ng kaluluwa ng hari at mga kawal nito. upang tumagal ang buhay ng tao. Minsan ay nakasalubong niya ang kanyang kapatid na babae. Isang gabi ay itinakas niya ang kanyang kapatid. nagkahiwalay sa pagtakbo ang sultan at sultana ng Kembayat. ipinabatid ni Tulalang sa kanyang nasasakupan na ang sarimbar na galing sa langit ay darating na upang silang lahat ay kunin. Isang araw. Ito ay hugis bangka ngunit yari sa bato. Isa pang higante ang nagtangkang pumutol ng kadena ng sarimbar ngunit napatay rin siya ni Tulalang. Ang mga kapatid ni Tulalang at ang mga mamamayan ay naging maligaya sa kalangitan at nagtamo ng buhay na walang hanggan. Tinungo niya kaagad ang kaharian ng mga Bagyo. Katanghaliang tapat ay bumaba na ang sarimbar sa nakasabit sa kadenang ginto. Ang ibong ito ay ang ibong garuda. Lalong dumarami ang kaaway habang marami silang napapatay. Kinabukasan. ay biglang may humihip na malakas na hangin. Bago umalis ang hari ng mga Bagyo at ang mga tauhan nito ay hiniling muna ng hari na huminga sila sa isang bote at takpang mahigpit at ibitin sa loob ng palasyo. (immortal beings) maging ang apat na magkakapatid. BIDASARI (Epiko ng Mindanao) Ang epikong Bidasari ng Kamindanawan ay nababatay sa isang romansang Malay.sa isang paraan ay nakapasok sa palasyo at naging alila. hayop. sa harap ng mga kaaway ay tumayo siya sa beranda ng palasyo at binalaan ang hari at mga kawal nito. Ang . halaman o ng punongkahoy. Ayon sa kanilang paniniwala. Kapag dumarating na ang garuda. Naghinala ang hari na ang batang alipin ay si Tulalang. Hiniling niya sa mga tao na manalangin sa loob ng apat na buwan upang pagdating sa langit ay magiging Katolosan o Kaluluwa. Dahil sa taglay na lakas ni Tulalang ay napatay niya ang baboy ramo at higante. Kung hindi kayo susuko ay babasagin ko ang boteng ito upang mangamatay ang inyong kaluluwa. mabilis na nagtatakbuhan ang mga tao upang magtago sa mga yungib. Siya ay nadistino sa kusina. Pagkatapos ng apat na buwang panalangin. Takot na takot sila sa ibong garuda pagka't ito'y kumakain ng tao. Nang maglaban na ang dalawang pangkat ay napansin ni Tulalang na kapag may napapatay silang kaaway ay napapalitan kaagad ng dalawa mula sa dugo nito. kaya ipinasya niyang lusubing muli ang Kulaman. Nagdala ito ng balita kay Tulalang na isang malaking baboy ramo ang manggagaling sa Silangan upang silain ang mga tao sa Kulaman at isang higante ang haharang sa sarimbar pagbabalik sa langit. Napilitang sumuko ang Hari at mga kawal nito at napaalipin kay Tulalang.

isang mangangalakal mula sa kabilang kaharian. Galit na galit ang sultan. Kanyang pinagyaman at iniuwi sa bahay ang sanggol. Pinilit niyang buksan ang pinto. Inanyayahan ng Sultana si Bidasari sa palasyo upang diumano ay gagawing dama ng sultana. Pinasok niya ang mga silid. kung siya'y mahal nito na sasagutin naman ng sultan ng : mahal na mahal ka sa akin. Nakausap siya ni Sultan Mongindra. Iniwan niya si Lila Sari sa palasyo at agad niyang pinakasalan si Bidasari. Kinuha niya ang isdang ginto at pinauwi na niya si Bidasari. Hindi pa rin nasisiyahan ang magandang asawa ng sultan. Sa laki ng takot ay naisilang niya ang sanggol na babae sa may tabi ng ilog. Dahil sa malaking takot at pagkalito naiwan niya ang sanggol sa bangka sa ilog. ngunit ikaw ang pinakamaganda sa lahat. Nang hindi na matiis ni Bidasari ang mga pagpaparusa sa kanya. Kaniyang itinanong na minsan sa sultan: Hindi mo kaya ako malimutan kung may makita kang higit na maganda kaysa akin? Ang naging tugon ng Sultan ay: Kung higit na maganda pa sa iyo. Mapanibughuin si Lila Sari. Siya ay si Diyuhara. Natatakot siyang umibig pa sa ibang babae ang sultan. anak ng sultan at . si Bidasari ay lihim na ikinulong ni Lila Sari sa isang silid at doon pinarurusahan. Nang pumunta sa Kembayat ang isang anak ni Diyuhara ay nakita niya si Sinapati. Maligaya si Bidasari sa piling ng kanyang nakikilalang magulang. Ito ay si Bidasari. Samantala. sinabi niyang kunin ang isdang ginto sa halamanan ng kanyang ama. Isinuot nga ni Lila Sari ang kuwintas ng gintong isda sa araw at ibinabalik sa tubig kung gabi. Si Bidasari na ang naging reyna. Nag-alala ang sultana na baka may lalo pang maganda sa kanya at ito ay makita ng sultan. Bumalik ang sultan kinabukasan.sultana ng Kembayat ay nagdadalantao noon. Kaya't si Bidasari ay nakaburol kung araw at muling nabubuhay sa gabi. Ito'y nakapinid. Nagkaroon pa sila ng isang supling. Itinuring niya itong anak. Kaya't karakarakang inutusan niya ang matapat niyang mga kabig na saliksikin anh kaharian upang malaman kung may babaeng higit na maganda sa sultana. Hindi niya magising si Bidasari. Kaya lagi niyang itinatanong sa sultan. Nakita niya ang isang magandang palasyo. Pumayag si Lila Sari. Habang lumalaki si Bidasari ay lalo pang gumaganda. Sa kaharian ng Indrapura. Kinagabihan nabuhay si Bidasari. pagkaraan ng maraming taon ang tunay na mga magulang ni Bidasari ay matahimik nang naninirahang muli sa Kembayat. Isang araw. Ngunit pagsapit doon. Ito'y si Sinapati. Nakita niya ang isang napakagandang babae na natutulog. Nakita ng mga tauhan ni Lila Sari si Bidasari at siya ay higit na maganda kaysa kay Lila Sari. Kapag araw ito'y ipinakukuwintas kay Lila Sari at sa gabi'y ibinabalik sa tubig at hindi maglalaon si Bidasari ay mamamatay. Kaya nagpagawa siya ng isang magandang palasyo sa gubat at doon niya itinira nang mag-isa si Bidasari. Pinangalanan nila ang sanggol ng Bisari. Nag-alala si Diyuhara na baka tuluyang patayin si Bidasari. Ipinagtapat si Bidasari ang mga ginawa ni Lila Sari. ang sultang Mongindra ay dalawang taon pa lamang kasal kay Lila Sari. May nakapulot naman ng sanggol. Umuwi si Sultan Mongindra na hindi nakausap si Bidasari. ang Sultan Mongindra ay nangaso sa gubat. Naghintay siya hanggang gabi.

na kilala sa tawag na Tarabusaw. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. isang matapang na kawal. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Natunton ng Sultan ng Kembayat ang nawawala niyang anak na si Bidasari.sultana ng Kembayat. nanganaghulugang ikaw ay namatay. Si Sinapati ay kamukhang-kamukha si Bidasari. Itinanong ni Sinipati sa mga magulang kung wala siyang kapatid na nawawalay sa kanila. Wala rin siyang makitang tao. Nalaman ng sultan ng Indrapura na ang kanyang pinakasalang si Bidasari ay isa palang tunay na prinsesa. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Narating niya ang bundok ng Bita. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. Parang . INDARAPATA AT SULAYMAN (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. Bumagsak at namatay ang Pah. Kapag namatay ang halamang ito. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. Pinasama ng ama si Sinapati sa Indrapura. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. pinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Bago umalis si Sulayman. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Nang magkita si Bidasari at si Sinapati ay kapwa sila nangilalas dahil sa silang dalawa ay magkamukhang-magkamukha. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. Kinaibigan nito si Sinapati at ibinalita ang kapatid niyang si Bidasari sa kamukhang-kamukha ni Sinapati. Sa wakas. Nakita niya ang patay na ibong Pah. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. sa tulong ng kanyang kris. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. Narating niya ang Kabilalan. Agad na sumunod si Sulayman. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. napatay rin ni Sulayman si Kurita. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Sumakay si Sulayman sa hangin. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Aniya kay Sulayman. Samantala. Wala siyang nakitang tao. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman.

Nararamdaman ko na mayroong masamang mangyayari sa iyo doon. isang nakapagsasalitang ibon. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. Tuwaang. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. Huling dumating ang lalaking ikakasal. Huwag kang mag-alala. Gusto ng ibon na sumama sa kanya sa kasalan kaya dinala na niya ito. siya ay magalang na pinapasok sa loob ng bulwagan kung saan ginaganap ang kasalan. pagkatapos ay ang Binatang Liwanon at ang Binata ng Sumisikat na Araw. Tuwaang. Dito'y wala ring natagpuang tao. babala ng kanyang tiyahin. Huwag kang pumunta. ang Binata ng Sakadna na kasama ang isang daang lalaki. Dala rin niya ang kanyang espada at panangga at isang mahabang kutsilyo. Kaya kong alagaan ang sarili ko sinabi niya ng matatag at determinadong pumunta. Unang dumating ay ang Binata ng Panayangan. Nagsimula ang seremonya sa pag-aalay ng mga bisita ng mga mamahaling . Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon. Nang dumating ay iniutos ng lalaki na paalisin ang mga bisitang hindi nararapat na naroon. Doon ay natagpuan niya ang Gungutan. Hindi ako natatakot sa kahit ano. Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. TUWAANG (Epiko ng mga Bagobo) Nakatanggap si Tuwaang ng mensahe buhat sa hangin na nagsasabi na kailangan niyang dumalo ng kasal ng Dalaga ng Monawon. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. tiyang. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. Nainsulto si Tuwaang sa sinabi ng lalaking ikakasal na silang lahat ay pulang dahon. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra. Ngayon ang tanging nalalaman ko ay gusto ko makita ang kagandahan ng Dalaga ng Monawon Hindi pinakinggan ni Tuwaang ang kanyang tiyahin. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu. tiyang. Hinanap niya ang mga tao. Hindi mo naiintindihan. Isinuot niya ang damit na ginawa ng mga diyos para sa kanya. Naghanda siya sa pagdalo sa kasal. na ang ibig sabihin ay mga bayani. Sumakay siya sa kidlat at nakarating sa kapatagan ng Kawkawangan. May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. Nang makarating sa Monawon. Mayroon siyang hugis pusong basket na maaaring makagawa ng kidlat. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. Nagsimulang magdatingan ang mga bisita. Mabilis naman itong nakapagtago.nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog.

gitara at gong. Pakiramdam ng lalaki ay nainsulto siya. Hinarap ni Tuwaang at ng Gungutan ang Binata ng Sakadna at ang isang daang lalaki.regalo. Hindi siya marunong lumaban ng patas. babala ng babae. Madali nilang natalo ang anim pang natirang nakatayo hanggang siya at ang Binata ng Sikadna na lamang ang natirang nakatayo. Lumubog ito ang nakakarating sa Hades. Hinawakan ni Tuwaang ang kamay ng babae at hinalikan ito. At buong pagmamahal niyang sinuklay ang kanyang buhok. ang diyos ng Hades. nakita ni Tuwaang si Tuhawa. Pagkatapos ay tumabi ito kay Tuwaang na naglagay sa lalaking ikakasal sa kahiyahiyang sitwasyon. Para sa iyo binibini. nito. Sinabi ni Tuhawa na ang buhay ng lalaking ikakasal ay nasa gintong plauta. Dalawa ang natira para sa lalaking ikakasal ngunit inamin ng Binata ng Sakadna na wala silang gintong plauta at gintong gitara na maitutumbas sa mga natira. tanong ni Tuwaang sagot sa babae. Niyakap niya ito at hinalikan sa kanyang pisngi at labi. Mag-ingat ka sa pakikipaglaban sa kanya. Ipakita mo sa akin na nararapat ka sa karangalang ibinigay sa iyo ng aking minamahal sa pagtabi niya sa iyo! sabi ng galit na Binata ng Sakadna. Lumaban sila ng buong makakaya at pagkatapos ng isang maikling pagtutunggali ay natalo niya at ng Gungutan ang siyamnaput-apat na lalaki. Tumulong si Tuwaang. Bayaan mong suklayin ko muna ang iyong buhok bago mo siya labanan. Maari Ng ka bang sumama buong sa akin? puso. Nakita niya ang pagmamahal at paghanga nito sa kanyang mga mata. Binato si Tuwaang ng lalaking ikakasal ng malaking bato ngunit naging alikabok lamang ito bago pa man nito tamaan si Tuwaang. Lumitaw mula sa lupa si Tuwaang at pinatay ang lalaki sa pamamagitan ng pagbili sa gintong plauta. Lumabas na ang babaing ikakasal sa kanyang silid at nagsimulang magbigay ng nganga sa bawa't isang bisita. . Binuhat ng lalaking ikakasal si Tuwaang at ibinato ng malakas sa lupa. Sa kanyang misteryosong hininga siya ay nakagawa ng gintong plauta. Dahil sa masidhing laban ay lumindol ang lupa at lahat ng mga puno ay nagbagsakan. Tinitigan ni Tuwaang ang babae. mag-iingat ako! sabi niya at lumabas na ito sa bulwagan upang labanan ang lalaki. Labanan mo ako hanggang kamatayan! Tumayo si Tuwaang at tinanggap ang hamon ngunit hinawakan siya ng babaing ikakasal. Lumabas ito sa bulwagan at hinamon si Tuwaang sa isang laban. sabi ng babaing ikakasal kay Tuwaang. Tumakbo ng masaya ang babae sa kanya. Tumango ang babaing ikakasal at kumaway sa kanya at umaasa sa kanyang kagalingan. Sa Hades.

magpakailanman. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Ang Parabula ng Asarol Ang Parabula ng Asarol Isang magsasaka ang nag-araro ng kaniyang bukid araw-araw nang mga nagdaang taon. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng Bumbaran. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Ang sinumang mahuling makipag-usap sa prinsipe ay parurusahan. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. Kaya. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. Isang araw ay tinanong niya ang sarili niya bakit nagpapakahirap siya. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. nagpasya siyang iwanan ang kaniyang mga ari-arian at magmonghe rin.Umuwi si Tuwaang sa Kuaman kasama ang babae at ang Gungutan at namuhay sila ng magkakasama. Samantala. Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. siya ay nabihag. naramdaman niyang walang kalaman-laman ang kaniyang mga kamay. Hindi nila kilala si Bantugan. Nang makabalik si Haring Madali. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. dala ang kaluluwa ni Bantugan. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. Siya'y iginapos. si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. Nahirati kasi siyang laging hawak ang asarol sa araw-araw at ngayon ay para siyang . Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. Mahirap na trabaho pero sagana naman siya. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. Nalungkot si Haring Madali. walang masadong responsibilidad. BANTUGAN (Epiko ng Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. Nag-utos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. Dahil sa pangyayaring ito. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. May isang monghe na kumatok sa bahay niya at humihingi ng limos. isang loro ang pumasok. Pagkataos niyang umalis sa bahay. Naisip niya na maganda ang buhay ng monghe.

"Nanalo nga ako pero ako ba ay masaya? Kinamkam ko ang mga lupang hindi sa akin. Bumalik siya sa kaniyang bahay. Pero. kinuha niya ang asarol at itinapon niya sa lawa. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. Hindi ito ang tunay na tagumpay. hindi niya mapigilan ang pagbabalik-alala sa kaniyang asarol tuwing mapaadaan sila sa isang taniman. Nanghihinayang siyang itapon yon dahil yon ay matalim at makintab ahil sa dalas nang gamit niya. Narinig niya ang monghe at tinanong. Ang ama¶y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. kinuha niya ang asarol at nag-isip siya kung ano ang gagawin niya doon. Ang magsasaka ay nagpumilit matuad ang mga kinakilangan para maging mabuting monghe. Namasdan ng hari na masaya talaga ang monghe dahil sa siya ay malaya na sa mga pagnanasa sa mga bagay na materyal. Nag-isip din siya. Umuwi siya sa bahay. Napag-isip din ng hari na ang tunay na matagumpay ang karaniwang tao na napalaya ang sarili sa pag-iimbot ng mga bagay na makakapagpaligayang pang materyal ay ang tunay na nagwagi. "Ano ang iyong napanalunan? Bakit ka napakasaya?" "Natalo ko ang masasamang damdamin na nasa aking puso.nanibago. Tuwang-tuwang nagsisigaw ang magsasaka nang. Pinalaya ko na ang aking sarili sa mga materyal na bagay na siyang nagpapabigat sa aking nais na maging isang nilalang. Pagkatapos lumubog ang asarol. Nagwagi ako. "Nanalo ako. naramdaman niyang tila hindi siya masaya ay malayang monghe pagkataos niyang magpakabanal. Dumaan ang pito hanggang walong tao." Nang oras na yon ay dumaraan ang hari ang batalyon nito mula sa matagumpay na pakikidigma. Binalot niya ito at itinago sa loob ng bahay. Ang Parabula ng Ama. Pagkatapos ay umalis ulit siya. Mayroong sagabal at iyon ang nagaabigat sa kaniyang kalooban. Anak at Kalabaw Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. Umuuwi siya at hinihimas ang asarol pagkatapos ay balik ulit siya sa templo. .

Magdidilim na at pagod na ang ama. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw. Nang maabot ang ikatlong baryo. ³Kawawa naman ang kalabaw. Narinig na lamang nila: ³Hay naku. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama. Pagod pa sa paggawa roon.´ Sumakay sa kalabaw ang dalawa. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. Naglakad. . Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. Ang layo ng bukid na pinanggalin. Dala rin nila ang kalabaw na siyang mag-aararo sa lupang tatamnan. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. Ano pa ang silbi nito? Tsik.... Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya.tsik.´ Napahiya ang ama sa kanyang narinig. ³Ano ba naman iyang batang µyan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad.´ Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. anong klase ama µyan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. Maghapong nag-araro sa bukid. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: ³Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Habang sila¶y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. komportableng nakasakay sa kalabaw. At siya. napapagod din µyan. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nagaararo ang ama. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na µyan. Itong mag-ama..

ang magsasaka ay pinapalis lamang ang dumi at umaakyat siya sa bagong tabon na balon. Minadali nila ang pagtabon at huminto lang sila nang malapit na ang lupang itinatabon sa bunganga ng balon. Dahil sa madilim ang balon. ginagamit niya ito para lalo siyang magsumigasig upang siya ay manalo sa labanan. Nang malaman ng kaniyang mga kaaway ang sinapit niya ay hindi lamang ito nagsipagsaya kung hindi ipinasya nila na tapusin na rin ang kaniyang buhay sa pamamagitan ng paglibing sa kaniya ng buhay doon sa balon. Naupo sila sumandali para magpahinga. Umatungal ito ng umatungal na nakapagpataranta sa magsasakang may-ari ng kambing. Parang isang tao na sa gitna nang paninira ng kaaway. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Sa kahahabol sa magsasaka ng kaniyang mga kaaway. Habang tinatabunan pala siya. Kahit hayop. sama-samang kumuha ng lupa at dumi upang punuin ang balon para ibaon ang magsasaka sa ilalim. Ang Parabula ng Kambing Isang araw ay nahulog ang kambing sa balon. Nang makarating ng bahay. Wala siyang pag-asang makaahon kung walang tutulong sa kanya.napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. Kaya. nahulog siya sa lumang balon na walang tubig. napapagod at may pakiramdam din. Laking gulat nila nang tumalon ang magsasaka mula sa balon at tuloy-tuloy na tumakbong papalayo. hindi makita nang mga nagtatabon kung ano ang nangyari sa magsasaka. Inisip nilang patay na ito dahil wala silang marinig na ingay mula sa ibaba ng balon. .´ Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. Kahit anong pakiusap ng magsasaka ay walang awang ipinagpatuloy ng mga kaaway niya ang masamang balak.

Minsan ang tagapag-alaga ng hayup sa isang zoo ay sinabihan ang mga unggoy sa pagbabago ng palakad sa pagpapakain: "Makukuha ninyo ang tatlong saging sa umaga at apat na saging sa hapon". Ang Parabula ng Pitong Saging Si Zhuangzi ay isinalaysay ang kuwentong ito upang magbigay ng aral. Kaya minabuti niyang tabunan na lang ng lupa ang balon kasama ang kambing. Nagalit ang mga unggoy.Wala siyang malamang gawin para maiakyat niya ito mula sa malalim na balon. Hanggang nang mapupuno na ang balon. . Ibabaon siya ng buhay. Ilang sandali lang ay tumahimik na ang kambing. Para rin yang mga taong nagtatapon sainyo ng dumi. Lalong umatungal ang kambing nang maunawaan niya ang gustong gawin ng magsasaka. Nakita niya ang kambing na nakatayo sa lupang kanilang itinatabon. Tuwing may itinatapon na lupa ay niluluksuhan ng kambing para makarating siya sa itaas. Kagaya ng kambing ay tinatapakan lang niya at pinapalis ang dumi hanggang sa siya ay makarating sa itaas. Kaya sinabihan sila ng tagapag-alaga na: "Sige. Apat na saging sa umaga at tatlong saging sa hapon". Kaya humingi siya ng tulong sa mga kapitbahay upang matabunan kaagad ang balon para matigil na ang pa-atungal ng kambing. Dumukwang ang magsasaka kung bakit wala ng ingay na nanggagaling sa balon. ganito na lang. Total matanda na ang kambing at ang balon naman ay wala ng tubig na makukuha. ay tumalon ang kambing sa itaas na ikinagulat ng mga tao.

at sa iyo. Nagmakaawa uli ang Don. naging napakalaki na ng agwat natin. hayaan mong makinig sila sa kanila. sa kanya naman dapat ang paglingap. kaya mahirap nang matawid mo pa ang layo mula riyan hanggang dito. Ama. namatay at inilibing. Napatingala ang Don at nakita sa malayo si Abraham katabi si Lazarus. nakahambalang ang isang pulubi. ³Maawa na kayo. Sa impiyerno ito napunta at pinarusahan. Isa pa. Kumakalam din ang kanyang sikmura dahil sa sobrang gutom. Papuntahin ninyo rito si Lazarus para idawdaw ang dulo ng kanyang daliri sa tubig nang malamigan naman ang dila ko. Nakatanghod siya at tumatakam sa mga pagkaing nahuhulog mula sa mesa ng Don.´ ³Anak. Gayundin ang Don.´ ang sagot ni Abraham. Dumating ang panahon. Kaya ngayon. Kumikirot ang buong katawan ni Lazarus dahil tadtad siya ng sugat. dili kaya ay matawid ninuman ito mula rito hanggang diyan. Kinuha siya ng mga anghel. naaalala mo ba noong nabubuhay ka pa? Tinanggap mo nang lahat ang mabubuting bagay.´ Tumugong muli si Abraham. Ang Don at ang Pulubi May isang Don na nakadamit ng kulay-ubeng de ilo na nabubuhay arawaraw sa karangyaan. Sa halip na lapitan siya ng sinuman sa mga nagsisikain para bigyan siya ng pagkain. papuntahin ninyo si Lazarus sa bahay ng aking limang kapatid na lalaki. ³Naroroon si Moses at ang mga Propeta. maawa kayo sa akin. samantalang lahat ng masasaklap ay napunta kay Lazarus. ang paghihirap. dinala siya¶t iniluklok sa tabi ni Abraham.Nasiyahan ang mga unggoy. Paalalahanan ninyo sila nang hindi sila mapasunod pa sa lugar na ito. si Lazarus. Aral: Minsan ang pagbabago ng pagsasabi ay wala talagang pagbabago sa unang sinabi. namatay ang pulubi. Hirap na hirap na ako sa apoy na ito.´ . Nanawagan ito: ³Amang Abraham. Sa kanyang tarangkahan. ang lumapit sa kanya ay mga aso para dilaan ang kanyang mga sugat.

" sagot ng matandang monghe. tiyak magsisisi sila. Arrogante. ³kung ayaw nilang makinig kay Moses at sa mga Propeta.´ ³Bueno««´ talima ni Abraham sa Don. Ang Parabula ng Dalawang Monghe May isang matandang monghe na nagwawalis sa kapaligiran ng monasteryo sas ilalim ng matinding sikat ng araw. ³Pag mula sa mga namatay na ang pupunta sa kanila. "Kasi nandito ako. "Bakit sa ilalim ng sikat ng araw?" tanong ulit ng isang monghe." "Ang tanda mo na pala! Bakit nagapakahirap ka ang magtrabaho?" sabi ulit ng isang monghe. "Kasi nandito ang araw. Amang Abraham. Dumaan ang isa ring monghe at nagtanong sa kanya.´ Lukas 16: 19-31 Isina-Filipino ni Joey A." .³Hindi.´ sabi pa ng Don. hindi rin sila makukumbinse kahit sa kaninumang namatay pang ibabalik. "Pitumpo't pito. "Ilang taon ka na?" Sumagot ang matandang monghe.

di kalaunan. Dahil sa bawa't isa ay gumigiit ng kanilang paniniwala. humawak ng dulo ng bunto ay sinabing ito ay panglinis. ang isa ay ang isa sa mga sungay nito sa nguso. Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang humawak ng ulo ay nagsabi na ito ay isang kalderong lutuan. Ang Pinuno ay matahimik na nagbbuhos ng tsaa sa isang tasa. Ang bawa't nagtuturo ay may iba'ibang paniniwala ayon sa kanilang iniisip na tama kahit sila ay tulad sa mga bulag na pinaniwalaan lang ang kanilang nahahawakan. sa isa ay ang mahabang ilong. humawak ng paa ay sinabing ito ay poste. sa isa naman ay ang tainga. Sinunod ito ng kaniyang katulong. Ang propesor ay hindi nakatiis at tinanong kung bakit patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos kahit puno na ang tasa. humawak ng katawan ay sinabing ito ay imbakan ng inani. "Ibig kong ipakita saiyo. humawak ng tainga ay nagsabi na ito ay isang bilao. humawak ng mahabang ilong nito ay nagsabing ito ay ang pangararo. humawak ng likod ay sinabing ito ay bayuhan." sagot ng inunong Zen. habang ang isa ay paa. Ang leksiyon sa parabula. Kailangang alisin mo muna ang iyong pinaniwalaan tungkol sa Zen bago mo unawain kung ano talaga ang Zen." Ang Parabula ng Mga Bulag at ang Elepante Ang Parabula ng mga Bulag at ang Elepante (Mga Kwento ni Budda) Minsan ay may isang raha (hari) na anyayahan ang mga taong ipinanganak na bulag at ipakita sa kanila ang isang elepante. tinanong ni Buddha kung ano sa palagay nila ang elepante. "na katulad din yan nang iyong nasang maunawaan kung anong ibig sabihin ng Zen habang ang iyong utak ay puno". sa isa pang bulag ay ang likod at sa iba pang bulag ay ang buntot at ang dulo ng buntot.Ang Parabula ng Gutom na Utak May isang propesor na nakipagkita sa isang Ginagalang na Pinunong Zen. Pagkatapos nang lahat ay nagkarron ng pagkakataon upang mahawakan ang elepante. sila ay nag-aaway-away. Tinanong niya kung ano ang ibig sabihin ng Zen. humawak ng sungay ay nagsabi na ito raw ay talim sa pang-araro. humawak ng buntot ay sinabing ito ay pambayo. sa isa pa ulit ay ang katawan. Puno na ang tasa subali't patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos. . Sa isang bulag ay pinahawakan niya ang ulo ng elepante.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful