P. 1
ALAMAT NG BAWANG

ALAMAT NG BAWANG

|Views: 1,346|Likes:
Published by El-jhei Corpuz

More info:

Published by: El-jhei Corpuz on Mar 07, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/09/2013

pdf

text

original

ALAMAT NG BAWANG Mapag- aruga at mapag- mahal na ina si Uganda.

Hinahangaan siya ng lahat sa pagsisikap na mapalaking mabait ang kaisa- isang anak na si Kulala. Ulila na sa ama si Kulala. Bata pa siya nang matuklaw ng ahas sabundok ang kanyang ama. Totoong mahirap lumaking walang ama.Para kay Kulala, hindi buo ang pamilya nila kung patay na ang isa sa mga magulang niya. Noong una ay hirap din si Uganda. Ina lang sana ang papel na ginagampanan niya. Nang namatay ang kanyang asawa, siya na ang ina, siya pa rin ang naging ama. Pero kahit nag- iisa na siya ay hindi na niya naisip na mag- asawa. Pinagsikapan niyang palakihin samabuting asal si Kulala. Sa sobrang hirap na dinadanas, may ambisyon ding gustong maipakamit ni Uganda sa anak. Nais niyang makapag- asawa ito ng mayaman upang mailayo sa karalitaang kanilang nararanasan. Sa pakiwari ni Uganda, marapat lamang na bumuti ang buhay ni Kulala. May kasabihang ang kagandahan at kabaitan ay maaaring maging kasangkapan upang makapamili ng kakasamahin sa buhay. Kung maganda ang isang dalaga maaring makapag- asawa siya ng binatang may sapat na karangalan at sapat ding kayamanan. Ito ang naging pamantayan ni Uganda para sa anak. Ang kagandahan ni Kulala ay lalong napag- usapan nang magdadalaga na siya. Makinis ang kutis at balinkinitan ang katawan niya. May mabibilog at nangungusap ang mga mata niya. Ang mga labi niya kahit di kulayan ay sariwang rosas ang katulad. Ang tinig niya ay may lambing na dala lalo·t kapag siya ay nagtatampo na. Sapagkat marunong makipag- kapwa tao kaya siya ay kaibigan ng mga bata at matatanda. Mahirap at mayaman ay pantay- pantay langsa kanya. Mabuti mang tao o masama ay pakikiharapan niya. Wala siyang pinipili. Para sa kanya ang pagpapakatao ay isang mabuting pag- uugali at sapagkat tayong lahat ay galing sa isang tipak na lupa, mauuwi rind aw tayo sa pinanggalingang lupa ni Bathala. Hanga si Uganda sa paniniwalang ito ni Kulala. Pero kahit na lahat ay pinakikiharapan ng anak, nangangarap pa rin ang ina n asana ay mayaman at makapangyarihang binata ang mapapangasawa ng kaniyang magandang dalaga. May sariling puso at isip si Kulala. Totoong maraming naghahain ng pag- ibig sa kaniya pero wala pa siyang napipili kahit isa. Upang matawag ang pansin ni Kulala, lahat ng manliligaw niya ay nagpapakiramdam at nagpapayabangan, mapaniwala lamang ang dalaga sa inihahain nilang pagmamahal. Sa kasamaang palad, lagi at laging sinasamang palad ang lahat ng mangingibig na nagpapasikatan. Nariyan si Hashim na buong giting na nagmamalaking kukunin niya sa ilalim ng karagatan ang pinakamalaking perlas na iaalay niya sa paanan ng minamahal. Madaling araw pa lamang ay mayabang naitong lumusong sa tubig at sumisid na parang barakuda sa kailaliman. Pero sinamang palad, nabagok ang ulo sa nakausling bato sa ilalim ng dagat na ikinamatay niya kaagad.

Nanginginig sa takot ang buong katawan ni Kulala nang dalhin sa tahanan nila ang lumaymay na katawan ng mangingibig. Nasundan ito ng adbenturerong si Perot na sa pagnanais na mabigyan ng tuwa si Kulala ay mayabang na lumusong sa ilug- ilugan na kinaroroonan ng pinakamabangis na buwayang kinatatakutan ng mga kalalakihan. Nawakwak nga niya ang tiyan ng pinakadiyus- diyosan ng mga buwaya subalit nahagip ang dibdib niya ng matatalim na mga ngipin ng damulag. Pinapanghina siya sa sobrang dugong umagos sa hapong katawan. Una siyang nalagutan ng hininga bago tuluyang namatay ang diyablo. Napaurong si Kulala sa takot nang dalhin sa kanilang bahay ang bangkay ng nagmamahal na mangingibig. Namatay ang binata sapagnanais na mapasagot ang kagandahang pinag- aagawan ng kabinataan. Naisip ni Uganda na panahon na upang siya na ina ni Kulala ay siyang pumili ng mapapangasawa ng anak niya. Sa mga anak ng datu, dalawa ang masusugid na mangingibig ni Kulala. Nariyan si Arturo na anak ni Datu Basti at nariyan si Madur na anak ni Datu Tawilis. Sapagkat kayamanan ang tanging pamantayanni Uganda, binuo niya sa sariling matira ang matibay ang dapat na paglalabanan ng dalawa. Minsang nagkasabay sa panliligaw ang dalawa ay naparunggitan sila sa isa·t isa. Nagkapikunan at nagkainisan hanggang sa nagbunutan ng sandata. Sapagkat kapwa gusto nilang makamit ang kagandahan pinag- aawayan, ang pakikipaglaban na nagawi sa magkaibigan ay nauwi sa dalawang kaluluwang naging bangkay. Humahagulgol si Kulala sa sinapit ng dalawang mangingibig. Punong- puno ng kalungkutan ang katauhan niya. Lalong nangamba ang dalaga nang sunud- sunodpang naglaban ang marami pang mangingibig nahanding mag- alay ng buhay mapagwagian lamang ang kaniyang pagmamahal. Sa dami ng dugong dumanak ay lito ang isip na tinalunton ni Kulala ang daan patungo sa ituktok ng bundok. ´Bathala ng Kabundukan!µ nakalahad ang mga kamay na sigaw ni Kulala, ´Kunin nap o ninyo ako sa daigdig na kinaroroonan ko! Hirapna hirap nap o ako, ang kalooban kong maging instrumento upang pag- aawayan ng mga mangingibig ko. Marami na pong dugong dumanak sa mga sakim na nagnanasang maangkin ako ng mga pagmamahal na lubhang makasarili at materyoso. Kunin na po ninyo ako. Maawa nap o kayo! ´Pagmamakaawa ng lumuluhang dalaga na hindi nakadama ng pag- ibig na nakauunawa at sagrado. Ilang sandali lamang ay dumilim ang kalangitan sa bumuhos na ulan. Nagsalubungan ang matatalim na kidlat at dagundong ng kulog sa kabundukan. Ang hapong katawan ni Kulala ay bangkay na napalugmok sa ituktok ng bundok. Nang sumikat ang araw ay natagpuan ng mga tao si Kulala na bagamat wala nang buhay ay may mga ngiti sa labi sa katuwaan. Niyapos ni Uganda ang bangkay ng anak. Alam niyang ginusto niKulalang lisanin ang daigdig. Maligaya si Kulala sa kinaroonan ni Bathala. Sa tuktok ng bundok ipinalibing ni Uganda ang bangkay ng anak.

Lagi niya itong dinadalaw hanggang isang araw ay may halamang tumubo dito. Inalagaan niya ang halaman. Nang magbunga ay napansin niyang kahawig ito ng mapuputing ngipin ni Kulala. Tumingala sa langit si Uganda at malinaw na narinig ang tinig ni Bathala. ´Nasa kaharian ko na si Kulala at masayang- masaya. Ang halamang iyan ay magpapaalaala sa iyo sa mapuputing ngipin ng anak mo. Alagaan mo at ipakilala sa mga tao.µ Kumuha ng mga bunga ng halaman si Uganda at ipinatanim sa mga kapitbahay niya. Magmula noon ang mapuputing ngipin ni Kulala ay nakilala bilang rekado sa mga lutuing bahay na tinatawag ngayon bilang Bawang. ALAMAT NG ASO

Noong panahon na bata pa ang mundo, ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. Ang ama; si Roque ay mabait at mapagkalinga sakanyang pamilya. Nagtatanim siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. Samantalang ang ina naman; si Magda siyang nag-aasikaso sa kanilang bahay at dalawang anak na sna Maria at Jose. Minsan, nagulat ang pamilya sapagdating ni Roque mula sa mga pusang gubat nang ito ay maligaw. Inaalagaan nito ang pamilya. At sa paaglipas ng panahon, nagging malakas na ang lalaki na nakilala nilang Damaso. Isinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niya nabantayan ang taniman nito ng ubaaas, nagging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. At sa kanyang paglayas, naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming alamid. Naawa naman ang pamilya kay Damaso, kaya doon na pinatira sa bahay nila ito. Itinurig nila iting kapamilya at nakatulong pa si Roque sa pang-araw-araw na pahahanap ng pagkain. Ngunit lingid kay Roque, may namumuong lihil na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. At isang araw nga, nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. Nag-iyakan ang dalawang bataang sina Maria at Jose. "Ina, huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. "Oo nga po! Mang Damaso, huwag n'yong kunin an gaming ina!" ang iyak ni Jose. Ngunit hindi naapigilan sina Magda ng kanyang mga anak. Sumakay pa ri sila ng bangka at umalis na kasabay na agos no ilog.

bagkus ay ungol at kaktwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. tumalim ang mga ngipin at nagkapangil. "Mananatili kayo sa ganyang anyo. Bigla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. Ang dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. Mula sa malayo. hangga't hindi mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging aaanak. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob." at nawala na ang diwata pagkawika niyon. humaba ang kanilang mga nguso. Nais sanang magbago ng isip si Magda. At hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapat sa kanilang mga amo. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa tong nagpapala sa iyo. lalo na ang nagpapala o tumutulong sa atin. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. Kaya't maging maingat tayong makasakit ng iban tao. at napailalim sat big ang mag-aama. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. Napatayo si Magda sa bangka. Ang mga inahing asonaman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tumanaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. At ikaw Magda. At sising-sisi ang dalawa sa kanilang nagawa. At sa pagdami ng mga tao.Ang kanilang katawan ay napuno ng balahibo. Bigla. Mula sa malayo.Lalong nag-iyakan ang dalawang bata. ALAMAT NG PALAY ." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. sapagkat umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. at ganun din sa mga taong hndi marunon magmahal na tulad ni Magda. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog sina Maria at Jose upang humabol. Nagkaroon sila ng maraming anak. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. Siyang pagdating ni Roque. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mga tahanan. dahil alam niyang hing marunong lumangoy ang dalawang bata. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. hangga't ikaw Damaso. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw sa tubig ang mag-aama. Binabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mga ito samga kaaway. "Masahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao.

Noon lamang sila nakakita ng putting pagkain. Lumipas ang ilang taon. Sila'y pinainom ng puting alak at sila'y at nagging matalino. Sila ay kumakas. Hala. Kaya·t bumaha angbuong kapaligiran.HARI Maraming tao ang nagtataka at humahanga sa magagandang kulay ngbahaghari. Iyan ang inyong pagkain. naiba ang takbo ng kanilang buhay. nag-awitan. ALAMAT NG BAHAG. Ang mga lalaki ay nangaso sa bundok. Subalit hindi nila matiyak ang totoong pinagmulan nito. Hindi pinakinggan ng mga tao ang sugo na ipinadala. Ang mga mngangaso ay kinumbida ng mga engkantada. Iyan ay mamumunga. Ito'y itanim ninyo sa tag-ulan. Naghari ang kasamaan. Ang mga ito ay engkantada pala. isda. Aanihin ninyo ang bunga. Makalipas ang ilang libong taon. Nagkaroon ng kainan. Pinarusahan ng Dakilang lumikha ang mga tao. Sila'y nagsaya noon. Sila ay makapangyarihan subalit magagalang. Ang mga ito ay punong-puno ng pagkain na puting-puti. Nakita ng mga mangangaso ang malalaking tagayan. umuwi na kayo. iilanlamang sa kanila ang naging mabubuting tao. at mga hayop. Nawala na ang mga hayop sa gubat at iilan na lamang ang mga bungang-kahoy. Ang lahat ng masasamang tao·y nangamatay atang mga mab . Matapos ang kainan at ang mga lalaki ay nagging bata. Ang Da kilang lumikha ay nagalit samga tao dahil sa kanilang kalapastanganan. Sila ay maligaya roon. nagbibgayito ng pahiwatig sa tao. Gusto ng umuwi ng mangangaso. Nagingmakasalanan at gumulo ang mga tao . Iyan ang kaloob ko sa mga tao. Sila ay nangangaso sa gubat at nangunguha ng bungang-kahoy sa parang. Ang pamumuhay nila ay nagingmasaya at ang bawat isa ay nagmamahalan. bungang-kahoy.Noong unang panahon ang mga tao ay walang palay.Sabi ng mga matatanda na tuwing lalabas ang bahaghari. Isang araw nagpadala itong sugo para iparating sa mga tao na mags isi na sila sa kanilang mgakasalanan at magbago. Alam kong kayo aymabubuti kaya iyan ay sisibol. Ang mga tao ay nalungkot. Ang kanilang kinakain ay gulay. at nagsayaw. " Kayo'y bibigyan ko ng butyl. Sila'y nagpunta sa yungib. Sila'y may reyna. Nagdilim angkalangitan at bumuhos ang napakalakas na ulan. Ang Dakilang lumikhaay hind i na natiis ang nangyayari sa mundo. Dito ay napakarami pala ang engkantada. Sila'y pagod na pagod at gutom na gutom. Ang bigas na niluto ang kauna-unahang kanin sa daigdig." "Ang mga butil na inani ay bayuhin at linisin. Ang reyna ay nagsalita. Ito ay lutuin. Ang butyl ay magiging bigas." Sumunod sa bilin ang mga tao. sa halip aypinagtawanan at sinaktan pa ito. Sila'y nagpapahinga ng dumating ang magagandang dalaga. maramingnilikha ang naghahari sa kalupaan.

"Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. may dumating na isang babae na di nila kilala. Habang sila ay nag-iiyakan. Isang araw. Siya'y maganda at maputi. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. "Mga ulo ninyo. "Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. Sumunod sampung mababait na mga bata." Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga.µ At hanggang ngayon ay makikita natinlu malabas ang Bahaghari matapos umulan ng malakas. "Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. Nagdasal ang mga mabubuting tao at tunay nanananalig sa Dakilang lumikha. . Makikita ninyo na may tutubo roon na puno." sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Mula sa la ngit ay natanaw nila namay isang arko ang lumitaw at nagtataglay ito ng iba·t ibang mgamagagandang k ulay. Biglang nawala ang maputi at magandang babae. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay." ang sigaw niyang babala sa itaas. ALAMAT NG NIYOG Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Pagkalibing sa ina nila. Dahil sa sampu ang kanyang anak. At ang arkong may iba·t ibang kulayay tinawag na ´Bahaghari. binantayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. Nang tumigil na ang malakas na ulan at humupa na ang bahaay muling umaliwalas ang langit. anak. "Huwag na kayong umiyak. "Sino "Sino na na ang ang mag-aalaga maglalaba n sa gating amin?" damit?" tanong tanong ng ng ikalawang ikatlong anak. "Di kayo pababayaan ng inyong ina." sabi niya. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Ilibing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. nakita nilang may tubig ito. Marahilpaalala ito ng Diyos na kung tuluyang magiging makasalanan a ng mgatao·y muling malilipol ang mga masasama. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito." sabi nila.ubuti na nakinig sa sugo lamang ang nakaligtas atnaiwan." ang wika ng ikaapat na anak.

"Ayoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palding sigaw nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Siya ai si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagandahan. ALAMAT NG MATSING Sa mayamang kaharian. Kung ano . Dahil sa prinsesa. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakakapagtrabaho sa loob ng palasyo. Di nagtagal. "Sino ka? Hindi ka nahiya saiyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapela ang makisig na prinsipe.Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Masayang lumapit si Prrinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. Isa isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinssipe. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. at ito'y si Prinsipe Algori. Malumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit. upang ang isa sa sa kanila ay ang siyang mapangasawa ng ng prinsesa." ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. Hindi napigilan ng prinsesa ang sarili. Si Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prrinsipe. "Ano pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang Makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri.Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Nagkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pang muli. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang maging mga alipin at manggagawa.Inimbitahan ang maraming maharlikang tao buhat sa ibaaa't ibang kaharian. Nagsidating din ang maraming makikisig na prinsipe. ay may isang prinsesang ubod ng ganda. At naghanda nga ang kaharian. Ang lahat ng prrinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. Sa paglipas ng panahon. Hindi ako manghihinayang sa isang tulad mo. Ngunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. Nabigla ang lahat sa nasal ng prinsesa. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. "Siya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog ditto sa daigdig. noong unang panahon. ay may nakita siya na napakapangit-pangit na prinsipe na nakatayo sa likuran nito. na animo Adonis na namumukod tangi sa lahat ng naroroon. nagsimjula ng mamilii si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa.

Mabigat ang parusang ipinapataw niya sa mganakagagawa ng ka hit maliit na kasalanan. Ito ay naging kakaibang nilalang ng puno ng balahibo ang buong katawan. dahil ang higit na mahalaga ay ang tunay na pagkatao at pag-uugali." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan." at tuluyan nang lumisan.Dinala na si Prinsesa Amapela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. at nagkaroon pa ng buntot. Matanda at bata . Nagsigawan at nasindak ang lahat. "Anong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. Iyon ay upangmagkaroon dawn g kadalaan at hindi na umulit pa ang mga taongnagkasala. Hindi makapaniwala ang lahat." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. Ang koronang iyon ay isinusuot niya saanmang m agpunta. Mabibigat na parusa agad ang kanyang iginagawad. Kaya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyang panlabas na anyo. Ito ang nagging parrusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. Nanghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. . lalo pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa A mapela. Bigla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. Ito ay nagging isang napakakisig na lalaki. subalit huli na." ang wika nito. na siya palang "Diyos ng mga hayop sagubat. lalaki at babae aypinarurusahan niya. Siyasi Sultan Barabas. Ngayong mag-aswa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian. Ngunit matapos ang kasal. Iyon ay pagpapakita ng kanyang kapangyarihan atpagiging mataas sa lahat. ANG ALAMAT NG BAYABAS Bago pa dumating ang mga mananakop na Kastila sa Pilipinas ay mayisang sultan na ubod ng lupit at hindi kumikilala ng katarungan. nabago aang anyo ni Prinsipe Algori.ang ganda ng iyong mukha ay siya naming kapangitan ng iyong ugali. nanghnayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. Ang salita ni Sultan Barabas ay batas.. Lubha siyang kinatatakutan ng mag nasasakupandahil sa kanyang kalupitan. ganun na lamang ang gulat ng lahat. at sumakay rito ang "Diyos na Kakisigan. Agad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prrinssipe Algori. Wala siyang iginagalang sakanyang pagpaparusa. Namangha ang lahat. higit kay Prinsipe Algori.Tuwina ay nakalagay sa kanyang ulo ang gi ntong koronang ipinasadyapa niya sa malayong bayan. Arawaraw ay nabibihisan siya ng magagara at mamahaling damit. Ngunit higit sa lahat. Bigla. Nabalot din ito ng balahibo sa buong katawan. "ang wika ni Prinsipe Algori.

Iniutos pa niyang pahirap an ito upang magtanda. Walang awa niyang ipinakulong ang pobrengmangingisda. Habol nito ang paghinga at dakot ang dibdib nananinikip. nag- Ang hindi nila alam ay inaalagaan ng mga diwata sa gubat angkanilang anak. Hindi maab utan ng sultan ang binatilyo dahilhigit itong mabilis tumakbo. Ibigniyang hilingin ditto na palayain na ang ina at ama.Saganangsagana din siya sa masasarap na pagkain. naisipan ng binatilyo na puntahan si Sultan Barabas. Siya lamang at ang mag aliping tagapitas ng mga bungangkahoy angnakakapasok doon. Hindi pumayag si Sultan Barabas. Nakarating sila samalawak nitong hardin. Nakarating sa asawa ng mangingisda ang nangyari. Sagalit ng binatilyo ay bigla nitong inaga w ang suot na korona ng sultan at saka nagtatakbo.isa sa bahay nila. Kinatok nitoang natutulog na sultan. Nang malaman nito kung sino ang umabala sapagtulog at kung ano ang sadya nito ay lalo siyang nagalit. Gayunman ayubod naman siya ng damot. Ang mga ito ang nagbibiga y ng pagkain sa binatilyo saaraw. Nang magkaharap ang dalawa ay tahasang nagsalita ang binatilyo. Masaya na rin sana ang magasawa kahit pareho silang nakakulong. Itoang nagd adaing ng mga isdang nahuhuli ng asawa. Sa halip ay nagtawa lang ito. Walang pulubi ang n akahihingi sa kanyang tulong o kahit konting pagkain.Magkasama naman silang dalawa. Sa halip na maawa sa babae ay ipinakulong niya ito. Mas mabuti pa s a kanya ang mabulok ang mgabunga ng puno kaysa ipakain sa iba. Agad nagtungoang babae sa kaharian ng sultan kahit malalim na ang gabi. Walang takot na nagtuloy sa palasyo ang magdadaing. Humabol sa lalaki ang sultan. Angasawang ito ng mangingisda ay mahusay gumawa ng isdang daing. Isang araw ay may isang mangingisda ang ipinadakip ng sultan sakanyang mga tauhan. Hindi katakataka na ang kanyangmalawak na hardin na may tanim ng iba·t ibang punong namumungaay hindi niya hinahayaang mapasok ninuman. . Isang araw.Sinabi nito na dapat siyang bigyan ng sultan ng pagkain dahil angkinakain nito ay ang isdang pinaghirapang hulihin ng kanyang ama atidinaing ng kanyang ina. Dahil naabal a sa tulog ay galit na galit nabumangon ang sultan. Humihingal itong huminto sa tapat ngisang malaking puno. Ang dahilan ay masyado itong g inabi sapangingisda.araw. Sinamahan siyang mga diwata sa pagtungo sa palasyo. Alam nilangwalang magaasikaso sa mga pangangailangan nito kung wala silangdalawa. Kaya lang ay aalala sila parasa anak na binatilyo na naiwang mag. Napagod ng husto ang sultan. Naisip niyangmakakain na ang masarap na daing da hil pahuhulihin niya ng isda angasawa nito at ipadadaing naman niya sa babae.

. at ito'y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. ALAMAT NG KAWAYAN Noong unang panahon ang puno ng Kawayan ay hindi yumuyuko. Simpait ng ugali ni Sultan Barabas!µ.Sa sumunod na saglit ay bigla na lamang itong natumba. Isang bagong halaman ang napansin ng mga tao na tumubo sapinaglibingan kay Sultan Barabas. Sing- ´Kung gayon ay si Barabas ang punong iyan!µsabi ng marami. ´ Ang pait!µ sabi ng isa. asimng mukha ni Sultan Barabas!µ. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di'y siya'y naging bangkay. Mayabamg ito at taas-noo. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. Mula noon ay nakagiliwan ang bunga ng puno at nanglumaon ay tinawag na Bayabas. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan." na balita sa kanyang angking kagandahan. Berdeng-berde ang kabuuan ng Kawayan. Ngunit si Cristobal. Sariwang sariwa ang kulay nito lalo na kapag nasisikatan ng araw. at kabaitan. Ipinagmamalaki nito ang kanyang makinis na katawan. Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Binuksan nito sa lahat ang malawak nahar din upang makakain ng bungangkahoy ang sinumang may nais. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman.Nangmahinog ang mga bunga ay nasarapan ang lahat dahil matatamis angmga iyon. kayumian. Sa hardin ding iyon ito ipinalibing. Sa halip. Ito ay higit na mabait at makatarungankaysa kay Sultan Barabas. Nagkaroon ng bagong sultan. Noon din ayagad itong binawian ng buhay. Hinayaa n ng mga tao na lumaki atmamunga ang nasabing puno. isang mahigpit niyang mangingibig. Nang magsilaki na ang mga bunga at muli nilang tikman ay nasabi ngilan: ´ Ang asim. Nang tikman nila ang bubot pang bunga ay napangiwi silang lahat. ALAMAT NG ROSAS Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang "Rosa. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman.

Upang makapagpahinga. PABULA . Nilapitan din nila ang mga puno ng Makopa at Caimito. Dali-dalingnamupol ng bulaklak ang binata. Nang makaalis na si Lolo Guillermo at Lola Jovita ay tinawag ni Kawayan ang mga kaibigang Tagak. nilayuan nila ito. Nagbagsakan ang lahat ng bunga ng Santol. Tuwang-tuwa ang mga kabataan habang ang prutas ay pinagsasaluhan. Nagpalinga-linga ang binata. Dahilan sa mga bulaklak ang magkasintahan ay lalong pinagbigkis ng matapat na pag-iibigan. Masama siyang mapahiya pagka't tumatawag siya ng kaibigang handing maghiganti upang maiangat lang ang narumihan niyang pangalan. Na ang inggit ay di dapat mamugad sa puso nino man. Wala siyang silbi kung prutas ang pag-uusapan. Namitas sila ng bunga. Palihim na napangiti si Kawayan.Ang halimuyak ng Rosal at Sampaguita ay handog na napakaligaya sa dalaga. Nasira ang mga magagandang tangkay nila Rosal at Sampaguita. Iyan ang alamat ng mapagmataas na Kawayan. Bayabas. Sa pagkapahiya sa sarili tinawag niya ang kaibigang si Ulan. Sa galit ng Kawayan ay tinawag niya ang kaibigang Hangin. Nakalbo ang kaawa-awang puno ng lubhang ikinagalak ni Kawayan. Nang makitang walang bulaklak na mapupurol sa puno ng Kawayanay nilayuan nila ito. nakarating kay Bathala ang pagiging mainggitin ni at mapagmataas nito. Napansin ito ng nakasimangot na Kawayan. Inis na inis naman si Kawayan. ang lagging nakatingalang si Kawayan ay pinayuyuko ni Bathala kapag hinihipan ng malakas na hangin. Talagang mapapalad ang mga dahon nito na masisilungan kung ikaw ay maiinitin ng sikat ng araw. Caimito. Hindi man lang nila pinansin ang mga sanga ng Kawayan pagka't makikitid ang mga dahon nito. Matatamis at pulang-pula ang Makopa. Tuwang-tuwa si Kawayan. Tuwang-tuwa sila sa pamimitas ng mga bunga. at Makopa. Nang makitang wala man lang bunga ang kawayan.Bilang parusa. Nagpalinga-linga sila. Ipinaghiganti ng mga Tagak ang inggit na inggit na si Kawayan sa pamamagitan ng pagpigtal sa lahat ng dahon ng Banaba. Upang maipaghiganti ang Kawayan. Kapag nalallulan siya ng ibang puno at halaman ay nagtatanim siya ng galit.Pero mainggitin ang Kawayan.Pinakamalakas na ihip ang higanti ni Hangin. May isang pagkakataong naparaan ang ilang kabataan sa kagubatan. Lingid sa kaalaman ni Kawayan. naghanap si Lolo Guillermo at Lola Jovita ng punong may malalabay na sanga. Hinog na hinog rin ang mga Caimitong kulay lila.Ang pagyuko ni Bathala ay pagbibigay halaga sa anumang biyayang handog ni Bathala ay dapat na pahalagahan. Natuwa sila ng namataan ang puno ng Banaba. Natuwa sila ng maulinigan ang mga halamang Rosal at Sampaguita. Nilapitan nila ang puno ng Bayabas. Inilpag nila sa damuhan ang dilaw na dilaw na bunga ng Santol t berdeng berdeng Bayabas. Inggit na inggit naman si Kawayan. Wala kasi siyang bunga na ipamimigay. Isang tanghaling tapat ay may dalawang matandang nahapo sa paglalakad. Sunud-sunuran si Ulan. at Santol. pinalakas ng Ulan ang kanyang mga patak. Minsan may nagawiang magkasintahan sa kagubatan. Wala siya kahit isaman na bulaklak na maiaalay. Lagi at lagging naiinis siya kung hindi pinahahalagahan.

µ ´Atay ko!µ bulalas ni Matsing. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa luob ng bahay.µ sabi ni matsing. Subalit matalik kitang kaibigan. ´Dagat. na mapapatay siya kung lumangoy. ´Ano ang gusto mo sa akin?µ tanong ni Matsing. naghihintay sa gitna ng tubig.Ang Buaya At Ang Tusong Matsing BALISANG BALISA ang Matsing. Isang araw. nasa labas siMatsing at naghahanap ng pagkain. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. Subalit mahirap din ang mamatay sa gutom. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. nagkunwaring patay na siya. dapat kang maging malamig!µ Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. gutom din tulad niya. at gutom na gutom na siya. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. dagat. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. . Pagbalik ni Matsing. isang katutak na mga buaya ang palangoy-langoy sa tubig. kung mapanganib talaga sa akin ang tumawid. Nagtago sa luob ng bahay siBuaya at nag-abang. ´Ang atay mo. subalit kung walang naghihintay sa luob. sa wakas. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buaya. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa kabila?µ Pumayag si Buaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. ´Iyon ang favorito ko. ´Wala kang kaalam-alam.µ ungol ni Buaya. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? ´Maigi pa. Buaya!µ sigaw ni Matsing. kaya kukunin ko para sa iyo. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. ´Sayang. hindi sumuko si Buaya. tanungin ko ang dagat. Tapos. naglublob siya sa putik hanggang bumantot ang amoy niya. sumigaw siya. Kinabukasan. pinasok niya ang bahay ni Matsing. ´Tanga ka. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. dapat siyang humiyaw!µ Pagkarinig ni Buaya. Hindi siya gumagalaw. Walang laman ang bahay. ´May hihiyaw ba kung walang nasa luob ng bahay!?µ Nabigo uli. dumating si Matsing at lumapit sa ´patayµ na Buaya. tumahimik siya. Naiwan si Buaya sa pampang. Ang lamig! Natigilan si Matsing sa sagot ng dagat. kailangang tumawid sa makitid na dagat nang palangoy. Buaya!µ sigaw ni Matsing bago tumakas. ´Kung mayruong nasa luob ng bahay. ´Mayruon ba namang nag-iiwan ng atay niya!µ Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambangan siya ni Buaya. Mas mahirap. Hindi nagtagal. galit na galit. at ipinasiya niyang maghiganti. Upang makatiyak. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo ng Buyayaw.

huwag kang umimik.Ang nangyaring ito sa ibon at sa langgam saksing mahalagaSa pagtutulungan.µ sabi niMatsing. sa nilutang-lutang at inikitikit. Tinawag niya ang kanyang mga kaibigan.Ang pasasalamat ay di mahulip. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Buaya. sa may sanga ng kahoy ay may namumugad namang isang ibon. kung buhay ka pa. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing na hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. Nang napapagod na·y nakaramdam ng uhaw ang binataKaya·t nakarating siya sa batisan. Sa nasabing puno ng kahoy ang langgam ay gumawa ng bahay. Sa tabi ng batis. kamatayan niya·y lalong lumalapit.´Sino ba namang patay na buaya ang umuungol?!µ Marami pa silang naging paghahamok. Iligtas mo ako sa kapahamaka·t. Dito niya nakita ang ibonNa siya niyang pakay. umongol ka!µ At umngol nga si Buaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Ang Ibon at Ang Langgam Merong isang langgam sa tabi ng batis. at kara-karaka·y kinuha ang kanyang panaAt papanain n asana ang ibong kawawa.Kaya·t nakaligtas siya sa panganib. Parurusahan ka Niya. Ililigtas kita sa kapanganiban. ´subalit kung talagang patay ka na.Gumawa ng punso o puntod at pinagsikapang bantayan ang ibonHabang nabubuhay. sa kawawang langgam nagbigay ng tulong. subalit dahil tuso. Buaya!µ sigaw ni Matsing mula sa malayo.May saklay itong pana sa kanyang balikat at ang ibon ay siyang hinanap. ´Talagang gunggong ka. Ang binata naman sa Sakit ng mga kagat dulot ng mga langgam sa pook na yaon ay umalis agad." . Sa pagkagulat ng binata nahulog ang kanyang sibat. laging nakaiwas si Matsing sa mga pakana ni Buaya.naglaglag ng isang maliit na dahon. Ngunit nagulantangNa lamang ang binata nang sugurin ng mga langgam ang kanyang paa. Sa dahong nalaglag langgam ay kumapit.´Ikaw. Ang Tigre at ang Matalinong Lobo Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. nasa sanga ng kahoy at gustoNiyang hulihin.Sa nilakad-lakad nahulog sa tubig. Ilang araw lamang ang nakalipasMay isang binata ang lumabas sa gubat. nagkaroonNg pagkakataon ang ibon para makalipad.´Makagaganti rin!µ ang ipinagsulit.

nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. Sa naging pahayag ng hukom. naisip ni reynang bubuyog na baka sa haba ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakikipagkasundo. Ang mga Bubuyog at ang mga Putakti Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmamay-ari ng pulot sa may pukyutan. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon.Ayaw maniwala ng tigre. Ang hindi nito alam. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. Laking paghanga ng tigre sa lobo. leon ang tinaguriang hari ng mga halimaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. . Kaya't nakaisip siya ng solusyon. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagubatang may mga iba't ibang uri ng hayop." ang sabi ng lobo. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalino. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyutang iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Dahil sa hindi nila pagpayag sa kasunduang iyon. at kung sino man ang mas pinakamabilis na maktapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Mensahe: Kailan ma'y hindi nagtatagumpay ang nagsisinungaling sa nagsasabi ng totoo. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka ngang katakutan!" Dahil dito. "Sa pagkakaalam ko. dahil parehong may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. nauwi ito sa korte. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tungkol dito. Sa kasamaang palad. ang mga putakti ay hindi talaga nakgagawa ng sarili nilang pukyot. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lumisan nanag takot na takot.

Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Nahirapan si Agila . . nasa sa iyon 'yan. himdi niya akalain na tatanggapin nito ang hamon niya. Gusto ng matawa ni Agila sa katuwaan dahil tiyak na ang panalo niya. gusto kong umpisahan na natin ang karera ngayon na. buong yabang niyang iniladlad at ibinuka ang kanyang malalapad na pakpak. Nakita niyang nagdidilim ang kalangitan. Agila. Sa isang isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Habang patuloy siya sa kanyang paglipad ay nakasalubong niya ang isang maliit na ibong Maya at hinamon niya ito. Napabilis ang lipad ni Maya. unang nakarating si Maya sa ituktok ng mataas na bundok at tinalo niya ang mayabang na Agila."O ano. Dahilan sa pangyayari.Ang Agila at ang Maya Isang Agila ang kasalukuyang lumilipad sa kalawakan. payag ka ba?" untag ni Maya. Kailan mo gustong magsimula tayo?" Natuwa ang Agila. bakit nga naman hindi eh. Samantalang ang mabigat sa asukal na dala-dala naman ni Maya ay nabasa din ulan kaya natunaw ito. "Hoy Maya. payag na payag ako. Halimbawa ang dadalhin ko ay asukal ikaw nman ay bulak. Napatingin ang Maya sa kalawakan. Kung kailan mo gusto. "Aba. subalit hindi siya nagpahalata. Nabasa ang bulak na dala-dala ni Agila kaya bumigat ito ng husto. "Aba oo. "Sige! Tinatanggap ko ang hamon mo. Tuwang-tuwa talaga siya. Habang nasa kalagitnaan na sila ng kalawakan ay siya namang pagbuhos ng malakas na ulan." buong kayabangang sagot ni Agila." "Sige doon tayo mag-uumpisa sa ilog na 'yon at doon tayo hihinto sa ituktok ng mataas na bundok na iyon. kaya naipasya niyang tanggapin ang hamon nito para maturuan niya ng leksyon. kaya bumagal ang lipad niya. para lalong maging masaya ang paligsahan natin ay kailangang bawat isa sa atin ay magdadala ng kahit ano ng bagay. natitiyak niyang ang kasunod niyon ay malakas sa pag-ulan. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito." wika pa ni Maya. baka gusto mong subukan kung sino sa ating dalawa ang mabilis lumipad?" buong kayabangan ni Agila. At sisimulan nga nila ang paligsahan. Lumapit sila sa gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. Ang Matigas na Ulong Sisiw May isang inahing manok ang may anim na sisiw." Tumawa ang Agila sa narinig na sinabi ni Maya. mas hamak na magaan ang bulak na dadalhin niya kumpara sa mabigat na asukal na dadalhin naman nito. Pero. "Sige Agila. Palagi silang sagana sa pagkain kaya sila'y palaging masaya.

Sa matinding paghihirap ay napahalinghing nang ubod-lakas. Sila'y mga bibi. at naipasok mo ang iyong ulo sa aking bunganga at nailabas mo pa rin nang hindi napahamak.µ wika ng aso na waring nanunumbat. Ang isang sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. nang lumaki ay negro. ang pusa ay nagsalita.Parang nagmamakaawang ipinangangako niya sa kaninumangMahilingan ng tulong na ibibgay niya ang anumang mayroon siya sa makaaalis ng kaniyang bikig at tinik sa kanyang lalamunan. Hindi niya maalisAng bikig na napakasakit. sigaw ni inahing manok. Umalis na kayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod." ang sigaw ng isang sisiw. ang aso ay nakahuli ng isang ibon. Inilabas ang matatalim na pangil. Hilig nila talaga ang tubig. Sagot: abo ng sigarilyo . ´Akin na ang aking gantimpala. Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. kaya't siya'y nalunod. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon." ang wika ng inahing manok.µ Umuungol ang aso. Mensahe: Makinig sa payo ng mga magulang. Tumakbo siya kung saan-saan upang humanap ng Makapag-aalis ng kanyang bikig. MGA BUGTONG Nang maliit ay mestiso. Pagkabunot ng bikig. Tumihaya na ang aso at ibinuka ang kaniyang bunganga. Ang Aso at Ang Pusa Isang araw. Ipinasok naman ng pusa ang kanyang ulo hanggang liig upang alisin ang bikig. ´Magpasalamat ka. ngunit huli na ang lahat nang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Halina kayo't tayo'y aalis na. Naisip niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya rin niyang isang sisiw. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. isang munting butoAng nahalang sa kanyang lalamunan. "Hindi iyon mga sisiw. Kaya't siya'y tumalon sa tubig.Samantalang pinagpapasasaan niya iyon."Umalis kayo sa gilid ng balon!".

May dahon ay di halaman, maraming mukha·y walang buhay ang laman ay karunungan. Sagot: aklat

Pagsipot pa lang sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: ampalaya

Kabayo kung pula, nanalo sa giyera. Sagot: apoy

Mataas kung nakaupo, mababa kung nakatayo. Sagot: aso

Ate ko, ate mo, Ate ng lahat ng tao. Sagot: atis

Sagisag ng kahinaan, puri ang kayamanan,

Hinhin ang katangian at ganda ang puhunan.

Buhay na hiram Lamang pinagmulan Ng sangkatauhan. Sagot: babae

Manghahabing batikan, Tubig ang hanay, Ang yaring sinamay Iba·t ibang kulay. Sagot: bahaghari

Ang puno·y nasa gubat, Ang katawa·y nasa dagat. Sagot: bangka

Kinatog ko ang bangka, Nagsilapit ang mga isda. Sagot: batingaw

Kung sa ilan ay walang Kwenta, sa gusali ay

Mahalaga. Sagot: bato

Iguhit mo·t nagbabalita Ng maraming talinhaga.

Lumuluha·y walang mata, Lumalakad na walang paa. Sagot: ballpen

Heto na si Ingkong Bubulong- bulong. Sagot: bubuyog

Bumubuka·y walang bibig, Ngumingiti ng tahimik.

Nang umaga·y tikom pa, Nang tanghali·y humahalakhak na. Sagot: bulaklak

Hindi linggo, hindi piyesta,

Barko ng binyagan. Sagot: gulok Tulisang kambal. Di pa nagkakasakitan.naglalakad ang tambora. Sagot: buntis Kung mahiga ay patagilid Kung tumayo ay patiwarik Malaki kung bata Lumiliit pag tumanda Dahil sa kakahasa. May talim na taglay. Pagano pa ang nakalulan. Nagtitimbangan sa siit. Sagot: hikaw . Sagot: gunting Dalawang iong marikit. Matagal nagkakagatan.

Sagot: langit at lupa Isang silong tanikala. . punongpuno ng kayamanan. Sagot: itlog Gumabi man o umaraw. sa leeg iniakma. Sagot: ibong martinez Bayabas ko sa tabing bahay.Manok kung itim. ng putulan ng dila saka pa nagsalita. Sagot: langgam Dalawang suklob na pinggan. pinapanhik bawat bahay pagkain ang sinasalakay. walng tigil sa galawan. Ang bunga·y walang tangkay.

palo. May tainga walang ulo. may ilong walang mukha. Sagot: mais Hindi tao. Isag pamalu. ari ng lahat ng tao. Sagot: kuwintas Ala divino de gracia Malayo ang bulaklak sa bunga. walang paa.ang magsuot diwata. Sagot: martilyo Hindi akin. Libot na libot ng ginto. hindi hayop. gumaganda·t gumagara. may katawan. hindi iyo. Sagot: mundo .

Sagot: pakwan Nan maliit ay sirkero. Laman ay pula. Sagot: ngipin Balat ay berde. Sagot: palaka Puno·y bumbong. sanga·y ahas. binalot ng gramatiko.Batang marmol ng buto. turingan mo kung ano siya. nang lumaki ay musikero. lama·y bigas Sagot: papaya Ang dalagang Pilipina by Jose Corazon de Jesus Music by Jose G. Santos . Buto·y itim. bunga·y gatang.

mahinhin. halina at ako ay ibigin Alembong. Alembong J. alembong Ika'y mahal sa akin Kaya't mahal sa akin . ang bango ay humahalimuyak Sa mundo'y dakilang panghiyas. parang tala sa umaga Kung tanawin ay nakaliligaya May ningning na tangi at dakilang ganda Maging sa ugali. pang-aliw sa pusong may hirap.Ang dalagang Pilipina. alembong Ang ibig sabihin Pumasok sa puso ang isang paggiliw Alembong. hantungan ng madlang pangarap. Iyan ang dalagang Pilipina. alembong Ang ibig sabihin Halina. mabini ang lahat ng ayos Malinis ang puso maging sa pag-irog may tibay at tining ng loob Bulaklak na tanging marilag. Batis ng ligaya at galak. alembong Ay isang damdamin Na kahit kanino ay dumarating Pag-ibig ang tanging hanap ng lahat Ligaya na 'wag na sanang magwakas Alembong ay napapansin sa sulyap Sa kilos man lamang nagtatapat Alembong. karapat-dapat sa isang tunay na pagsinta. Silos/Levi Celerio Alembong. maging kumilos mayumi.

aking hirang. Neneng. Ang aliw ko kailan man. Neneng. luma at kupas na Ngunit may bakas pa ng luha mo. Huwag itapon. Ang aking pag-asa'y saglit na pumanaw Sa bakya mo. AKO'Y KAMPUPOT Lyrics by Maning P. Velez Ako'y kampupot Na bagong sikat Ang halimuyak Sadyang laganap Kaligayahan sa bawa't oras .Kaya't ang alembong Ay naglalambing. Sa alaala'y muling nagbalik pa Ang dating kahapong tigib ng ligaya. Kung inaakalang 'yan ang munting bagay. bakit isang araw Hindi mo ginamit ang bakya kong inalay? Sa wari ko ba'y di mo kailangan Pagkat kinupasan ng ganda at kulay. na di pa nasilayan. irog ko. Sinta. Ngunit. Bakya Mo Neneng Halimbawa ng Awiting Bayan Levi Celerio Bakya mo.

Refrain: Nasaan yung pangarap Ng paglalambingan Tangan na ng aking hirang Alay ay kaligayahan Kay tamis nga naman Mabuhay 'ta sa pagmamahal Kung ang ligaya ay makakamtam Sa habang buhay. hirang Na ako'y iibigin lagi habang buhay. Suarez Kataka-takang mahibang ang katulad ko sa iyo Biru-biro ang simula ang wakas pala ay ano? Aayaw-ayaw pa ako ngunit 'yan ay di totoo Dahil sa iyo puso kong ito'y binihag mo (Repeat) Alaala ka maging gabi't araw Alipinin mo't walang kailangan Marinig ko lang sa labi mo. KATAKATAKA by Santiago S.Man din ang nais Tanging paglingap Kaya't noong minsan Ay napakinggan Isang binatang Nananambitan Puso kong taglay Lubhang pihikan Ay narahuyo sa panawagan. Bayan Ko by Jose Corazon de Jesus .

Suarez Irog ko'y pakinggan Awit na mapanglaw Na nagbuhat sa Isang pusong nagmamahal.Ang bayan kong Pilipinas Lupain ng ginto't bulaklak Pag-ibig ang sa kanyang palad Nag-alay ng ganda't dilag. . Ibon mang may layang lumipad Kulungin mo at umiiyak Bayan pa kayang sakdal dilag Ang di magnasang makaalpas! Pilipinas kong minumutya Pugad ng luha ko't dalita Aking adhika. Makita kang sakdal laya! DUNGAWIN MO. binihag ka Nasadlak sa dusa. Huwag mong ipagkait. HIRANG Santiago S. Awa mo'y ilawit Sa abang puso kong Naghihirap sa pag-ibig Chorus: Dungawin mo. hirang Ang nananambitan Kahit sulyap mo man lamang Iyong idampulay Sapagkat ikaw lamang Ang tanging dalanginan Ng puso kong Dahil sa 'yo'y nabubuhay. At sa kanyang yumi at ganda Dayuhan ay nahalina Bayan ko.

manalangin sa Bathala ng mga mandirigmang ito at matutuhan ang mga makapangyarihang salita sa inusal ng mga pari noong unang panahon. Nang handang-handa na si Aliguyon. Nangingintab ito lalo na kung tinatamaan ng sikat ng araw. kay Pangaiwan ng kabilang nayon. palundag-lundag. Kung saan-saan sila nakarating. Maririnig na lamang ang haging nito at nagmistulang awit sa hangin. sa ugali. Dinoyagan! Sasawayin sila ng binata. Talagang inihanda ng ama si Aliguyon upang maipaghiganti siya ng anak sa matagal na niyang kaaway. Itataas ni Aliguyon ang kanyang sibat. . Anak siya ni Antalan. patalun-talon sa mga taniman. Saksakin mo siya. Paiikutin ang sibat sa itaas saka mabilis ang kamay ng binatang kalaban. Tila kidlat na paroo¶t-parito ang sibat. ng buwan. Kapag pinawalan ni Aliguyon ang kanyang trumpo. Nanonood ang mga dalagang taga-nayon at sinusundan ng mga mata ang humahanging sibat. inihanda rin siya ng kanyang ama sa pakikipaglaban upang maipaghiganti siya ng anak sa kalaban niyang si Antalan. Subalit hindi si Pangaiwan ang natagpuan kundi si Dinoyagan. Sa mga hinagdang taniman sa bulubundukin naninirahan si Aliguyon. Tinuruan din siya ng kanyang ama ng iba¶t-ibang karunungan: umawit ng buhay ng matapang na mandirigma. Kapwa sila matatapang. at sa pananampalataya. Ikinintal ni Amtalan sa isip at damdamin ng anak ang katapangan at kagitingan ng loob. Maagang natuto ng pakikipaglaban si Aliguyon sa tulong ng kanyang ama. tulad ni Aliguyon. nagsama siya ng iba pang mandirigma ng kanilang nayon at hinanap nila ang kalaban ni Antalan. Mahusay din siyang mandirigma. Kaya anak sa anak ang nagtagpo. kapwa magagaling sa pakikipaglaban lalo na sa paghawak ng sibat. Ang unang larangan ng digma ni Aliguyon ay ang matitigas na lupa sa tabi ng kanilang tahanan. Aabangan ng matipunong kanan ang sibat na balak itimo sa kanyang dibdib. ang anak na lalaki nito. Kasinggaling ko siya sa labanang ito. Nagpalipat-lipat ng pook.HUDHUD : ANG KWENTO NI ALIGUYON (Epiko ng mga Ifugao) Ang lahat ng tao ay magkakapatid sa kabila ng pagkakaiba sa wika. Araw-araw ay nagpatuloy ang kanilang laban hanggang sa ito¶y inabot ng linggo. isang mandirigmang Ipugaw na mabilis at magaling sa paghawak ng sibat. isa ring mandirigma. matining na matining na iikot ito sa lupa o kapag inilaban niya ito sa ibang trumpo. Ang unang sandata niya ay ang trumpo at ang mga unang kalaban niya sa larong ito ay ang mga bata rin sa kanilang pook. tiyak na babagsak na biyak ang laruan ng kanyang kalaban.

Naglapit ang dalawang mandirigma. Dakila si Aliguyon. Ipinangako nilang sa oras ding iyon na lilimutin na ang alitan ng kanilang ama. Kung may pista o anumang pagdiriwang sa kanilang nayon. Ganoon din si Bugan na pumunta sa bundok na Kalawitan upang maghanap ng masisilungan. Nagdiwang ang lahat. Doon sila namuhay nang maligaya. Pinabayaan niyang yakapin siya ng kapatid at inihilig ang ulo sa kanyang dibdib. Dalawa lamang ang nakaligtas sa pagbaha: sila ay magkapatid. aking kapatid. Lumulundag sila at pumailanlang na parang maririkit na agila. ALIM (Epiko ng mga Ifugao) Noong unang panahon. at katapangan ng mga mandirigma. Hindi mawawala sa puso at kasaysayan ng mga Ipugaw ang kagitingan ng dalawang mandirigma. ang kapatid ni Dinoyagan at nang maging kabiyak ng dibdib ni Dinoyagan ang kapatid ni Aliguyon. Lahat ay nalunod kahit ang mga hayop. Kung mahusay sila sa pakikidigma ay mahusay din sila sa pagsasayaw. Inaawit ang kanilang katapangan. nanginginig niyang sabi dahil sa di masidlang kasiyahan. ginalit ng mga tao ang mga diyos at diyosa dahil sa kanilang pagkakasala at patuloy na pasuway sa kautusan ng mga diyos. Inabot ng taon hanggang sa sila¶y lubusang huminto ng pakuluan ng sibat. Nanatili si Bugan sa bundok hanggang humupa ang tubig at hanggang matuyo ang lupa. mabaho. ng mga Pilipino ang dakilang pamana ng mga dakilang mandirigma. kumakaway sa kanya. binuhay ng mga Ipugaw ang kanilang kadakilaan. Nanirahan sila sa kani-kanilang nayon. sina Wigan at Bugan.Namumunga na ang mga palay na nagsisimula pa lamang sumibol nang simulan nila ang labanan. Walang nasugatan sa kanila. Nagpasalin-salin sa mga lahi ng Ipugaw. Nagkalat ang mga patay na katawan. Bugan! masaya niyang sabi habang ibinubuka ang braso upang yakapin siya. Dakila si Dinoyagan. tanda ng pagkakaibigan at pagkakapatiran. Sa kanyang paglalakbay upang humanap nang makakain ay nakakita siya ng isang babae na natatabunan ang kalahati ng katawan sa lupa. buong kasiyahanng pinanonood ng mga taga-nayon ang dalawa lalo na kung sila¶y sumasayaw. karangalan. Bumaba siya at nadiskobre na siya lamang ang natirang buhay. at pagmamahal at pagmamalasakit sa Inang Bayan. Walang natalo. Nagyakap at nagkamayan. Kahit na sila¶y pumanaw. Nakilala niya ito. Nagpadala ng malaking baha na nagpalubog sa buong daigdig at sumira sa lahat ng nabubuhay na nilalang. Wigan. Sa kani-kanilang nayon. . tinuruan nina Aliguyon at Dinoyagan ang mga tao tungkol sa marangal na pamumuhay. Doon lumaki ang kani-kanilang mga supling. Nang nagsimula nang tumaas ang baha ay umakyat si Wigan sa bundok Amuyaw upang mailigtas ang sarili. Lalong nagkalapit ang damdamin ng dalawang mandirigma nang mapangasawa si Aliguyon si Bugan.

limang lalaki at apat na babae. Sa tingin mo ay may isda doon? tanong ni Bugan. Pagkatapos ng ilang araw ay natuklasan ni Bugan na siya'y nagdadalang tao. Nang gabing iyon ay kumain sila ng saganang hapunan ng pinakuluang isda. Pumunta siya sa dalampasigan at tinangkang lunurin ang sarili sapagkat nahihiya siya dahil siya ay nabuntis ng kanyang kapatid. Mamamatay tayong lahat sa guton kung magpapatuloy ang mahina nating ani. Ano ang gagawin natin? tanong ni Bugan kay Wigan isang gabi bago sila matulog. Mayroon ngang mga isda sa dagat. Dito ka lamang at titingnan ko kung makakahuli ako ng isda sa dagat. Sinabi nito na siya si Makanunggan. Pagkatapos ay inilibing nila ang mga patay na katawan na nakita nila malapit sa dalampasigan. ang diyos ng Ifugao. Nagtayo sila ng kubo mula sa mga kahoy na nakakalat sa paligid. Hindi ko alam kung bakit galit si Makanunggan sa atin. Naglakad-lakad sila upang tingnan kung may iba pang nakaligtas ngunit wala silang nakita. Kumonti ang ani. Patay na. sabi ni Bugan habang nagpapahinga sila pagkatapos ilibing ang mga patay na katawan. Nakakita sila ng lugar na malapit sa dalampasigan kung saan nagsisimulang tumubo ang mga halaman. sabi ni Wigan. hayop kahit ang mga halaman. isang matandang lalaki ang nagpakita sa kanya. Ikinasal ni Makanunggan ang dalawa at nagkaroon sila ng siyam na anak. Ngunit bago pa man siya makapunta sa malalim na parte ng tubig. Nagpatay sila ng daga at inihandog nila kay Makanunggan ngunit nagpatuloy ang kaunting ani. Sa aking palagay ay tayo lamang ang nakaligtas sa pagbaha. Siguro ay humuhupa na ang galit ng mga diyos at babalik na din ang mga isda sa dagat. Nagkaroon ng malawak na tag-gutom. sagot niya. Bakit hindi natin ihandog ang ating anak na si Igon? .Nasaan ang iba? tinanong ni Wigan pagkatapos. Ang nakita lamang nila ay mga patay na katawan ng mga tao. Ang mga halaman ay nagsisimula nang tumubo. Ako din. At natulog silang magkasama. Naghanap sila ng lugar na matitirhan. Marahil ay hindi niya nagustuhan ang daga na inihandog natin sa kanya. Gutom na ako.

Isang araw ay nanaginip si Lam-ang. Kakaiba ang sanggol sa iba sapagkat pagkasilang pa lamang ay nakapagsasalita na ito. sabi ng kanyang ina. nakita niya na nagsasayawan ng mga ito paikot sa ulo ng kanyang ama na nakatusok sa isang kawayan. Siyam na buwang gulang siya noon. Sa kanyang pag-uwi sa Nalbuan ay napadaan siya sa ilog ng Amburayan. ang pinaka-batang anak at inihandog kay Makanunggan. sa silangan at kanluran at sa hilaga at timog. Nasaan ang aking ama? isang araw ay tinanong ni Lam-ang ang kanyang ina na si Namongan. malungkot na sagot ng kanyang ina na si Namongan na nasasabik din itong makita. Nasa kabundukan siya upang ayusin ang di pagkakaunawaan sa isang grupo ng Igorot doon. Ikinalat sila ni Makanunggan sa apat na sulok ng lupa. At sinumpa sila dahil sa ginawa nila kay Igon. Nang marating niya ang pamayanan ng mga Igorot. BIAG NI LAM-ANG (Epiko nga mga Ilokano) May isang mag-asawa na nagngangalang Juan at Namongan ay nakatira sa malayong baryo ng Nalbuan. Siya na rin mismo ang pumili ng kanyang mga ninong nang siya ay binyagan. Sa kanyang galit ay kinalaban at pinatay niya ang lahat ng Igorot. Matatagalan kaya ang kanyang pagbalik? Hindi ko alam. Doon ay naligo siya sa tulong ng kanyang mga kaibigang babae na pinupunasan ang kanyang katawan upang maalis ang . Mag-aaway sila sa bawat pagkakataon na malalapit sila sa isa't-isa. Nalungkot si Lam-ang. Sa kanyang panaginip ay nakita niya ang kanyang ama na walang awang pinatay ng isang grupo ng Igorot. kasama ang kanilang pinuno na pinahirapan muna bago pinatay. Isang araw iniwan ni Don Juan ang kanyang buntis na asawa at pumunta sa kabundukan upang parusahan ang isang grupo ng mga Igorot. At sa wakas ay natapas ang mahinang ani.Nagkasundo sila na patayin si Igon. Nagpasya siya na sundan ang ama sa kabundukan. Hindi pa niya nakikita ang kanyang ama buhat ng siya ay isinilang at nasasabik na siyang makita ito. Habang papunta sila sa kabundukan ay ipinanganak ni Namongan ang isang batang lalaki. Lubos siyang namuhi nang siya ay nagising. Gusto niyang pangalanan siyang Lam-ang. Ni hindi ko man lamang alam kung buhay pa siya. Ngunit nagpakita muli si Makanunggan at sihabi na ang ginawa nila kay Igon ay karumal-dumal.

sagot ni Ines Kannoyan. Napatay siya ng berkahan tulad ng kanyang inaasahan. Pumunta siya sa bahay nila Ines upang umakyat ng ligaw kasama ang kanyang puting tandang at ang kanyang paboritong aso.mga dumi at dugo. Noon din ay gumuho ang bahay nila Ines at nangamatay ang lahat ng kanyang manliligaw. Sa Nangalauatan. Kasama ang puting tandang at ang paboritong aso ni Lam-ang ay namanata siya gabi-gabi hanggang sa isang araw ay nabuhay si Lam-ang. Ikinasal sila at namuhay ng masaya. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. Umuwi siya kaagad at bumalik kasama ang isang malaking bangka na puno ng ginto. SI BIUAG AT MALANA (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. ngunit ito'y nakapatay sa lahat ng nabubuhay na hayop sa ilog. Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. Lumabas si Ines at ang kanyang mga magulang upang salubungin siya. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. Ngunit nararamdaman ni Lam-ang na mapapatay siya ng isang berkahan. Umarkila si Ines Kannoyan ng mga maninisid upang hanapin ang mga buto ni Lamang sa ilalim ng dagat. At mula noon ay namuhay sila ng masaya. At inutusan naman niyang tumahol ang kanyang aso at tumahol nga ito. Ang pagsubok na ibinigay ni Ines ay hindi nakapagpahina kay Lam-ang. Ang aking panginoon na si Lam-ang ay iniibig ka at gusto ka niyang pakasalan. Pakakasalan kita kung matutumbasan mo ang aming kayamanan. Ito ay isang obligasyon ng bawat may asawang lalaki sa kanilang komunidad upang manghuli ng rarang. Lumipas ang mga taon at dumating ang pagkakataon ni Lam-ang na humuli ng isda na tinatawag na rarang. Madaling nahanap ng mga maninisid ang lahat ng mga buto at pinagsamasama ni Ines ang mga ito. (isang uri ng isda na kabilang sa pamilya ng mga pating) kapag pumalaot na siya upang manghuli ng "rarang". Umisip ang kanyang puting tandang ng paraan upang buhaying muli si Lam-ang. Nang siya ay nasa hustong gulang na upang mag-asawa ay may nakilala siyang isang magandang babae. Mabilis na bumalik sa dati ang gumuhong bahay. Ngunit kailangan niyang tuparin ang kanyang tungkulin at isang gabi ay pumalaot siya sa karagatan. Ipinaramdam ng tandang ang pagmamahal ni Lam-ang kay Ines Kannoyan. sabi ng puting tandang kay Ines sa lenggwaheng naiintindihan niya. hinigitan nito ang halaga ng kayamanan nila Ines. Inutusan niyang tumilaok ang kanyang tandang at sinunod naman siya nito. Nang makarating siya sa bahay ay nainis siya sa dami ng naunang manliligaw sa kanya. . si Ines Kannoyan at umibig siya rito. Tumangis si Ines sa kalungkutan.

na wari mo¶y damo lamang. Hindi umimik ang diyosa. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. ito ay isang diyosa. Dinampot ni Malana ang pana. Bunga nito. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. Rizal. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. dako ng kinaroroonan ni Malana. at ito¶y nagdulot ng gutom sa mga tao. Nang siya¶y makabalik. Noon din ay may isang balita ng Malaueg. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. . Niño. Siya ay si Malana.Si Biuag ay katutubo ng Enrile. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. isang bayan sa Cagayan. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. Noong siya¶y isinilang. Nang siya¶y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. Nong siya¶y labing-walong taong gulang. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. subalit walang nangyari sa kanya. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya¶y ang napakagandang dalaga. marami siyang dalang bigas. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. Nagsabi siyang hindi karapatdapat si Malana para sa kanya. subalit ito ay bumalik sa kanya. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. siya ay hindi maligaya. at sa pagkakabatid ng ina. Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. si Malana ay gumawa ng paraan. Hindi niya ito tatanggapin. Kahit na makapangyarihan si Biuag. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay. Niño na malayung-malayo sa kanila. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. at sa halip. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto.

Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. biglang sumigaw si Biuag Malana. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. Nang makita si Biuag. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. Siya¶y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana¶t isang punong niyog na binunot. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana.Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Subalit sa kasamaang-palad. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasPinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. sabi ni Malana. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Wala nang lahat ang armas mo. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Pagkakataon ko naman ngayon. Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. . ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. Ito¶y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. Humanda ka. dala ko para sa iyo. Nais kong ipaalam sa iyo. Ipinagbabawal ng Diyos ang pagagaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. Sa isip niya¶y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. matikas na Biuag. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. Naunang nagsalita si Malana. Mabilis ang pagsalo ni Malana. sigaw ni Malana. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. Ibig mong agawin ang minamahal ko. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. ito¶y nagmintis. siyan¶y nanggalaiti sa matinding galit.

Alita¶y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. Makalipas ang tatlong taon na pagkakabilanggo. Habang si Ya-u ay natutulog sa ibang bahay ay saka niligawan ni Dulaw si Dulliyaw. sinabi nito sa babae na siya ay nagpunta roon upang isama ang dalaga sa kanilang bahay. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. Naiwan na nag-iisip ang dalaga. Samantala wala namang mangahas na siya ay lusubin kaya naipasiya ni Ya-u na tawagin ang mga sundalong Español ng Sakbawan. Napag-alaman niya na marami ang tutol sa ginawa niya kaya wala na siyang lakas na lumaban nang siya ay lagyan ng posas. Humingi si Dulliyaw ng nganga kay Dulaw. Iyon lamang at nagkagulo na ang mga tao sa nayon. Habang sila¶y kumakain ng nganga. Kinabukasan sa kalagitnaan ng gabi ay dumating si Dulaw sa bahay nina Dulliyaw. Nang sila ay nasa Madogyaya. At siya ay hindi na nasilayan mula noon. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. Bago niya ito maibigay kay Dulliyaw bigla na lamang itong nawala. Bago sila maabutan ng lalaki ay nakaakyat na si Dulaw sa isang puno upang tumakas. . Pinakain nito ang babae ng nganga at sinabi niya sa babae na sa pamamagitan ng pagtanggap niya ng nganga ang ibig sabihin ay tinanggap na niya ang pag-ibig na kanyang iniaalay. Ang magkasintahan ay naanyayahan sa isang pistahan sa Madogyaya. Iniutos niya na dakpin si Dulaw na nakaupo pa rin sa puno. At noon nga si Guwela na kumander ng Garison ay umakyat sa kaitaasan ng Kalinga na kasama ang mga sundalo. Nagulat si Dulliyaw sa winika ng lalaki. Sa utos pa rin ni Guwela siya ay dinakip at nakulong sa Sakbawan. ULLALIM (Epiko ng Kalinga) Ang kwento ay nagsimula sa nakatakdang kasal nina Ya-u at Dulaw nang makapulot ng nganga o ua (na tawag ng taga-Kalinga).maging si Malana. Bago siya umalis ay sinabi niya sa babae na siya ay babalik kinabukasan. Kinuha ni Dulaw ang huling nganga sa bahay at ito¶y pinagpirapiraso. naakit ang pansin ni Dulliyaw kay Dulaw hanggang si Dulaw ay magkagusto sa kanya. naging payat na siya. Sa pagtakas nila ay nakasalubong sila ng isang lalaki na may dala-dalang palakol at balak silang patayin. Sa tindi naman ng pagkapahiya. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna. Sa pagplano na ligawan ni Dulaw si Dulliyaw ay naisip nitong painumin ng alak si Ya-u hanggang sa malasing.

Kumuha muna siya ng maliit na patalim at sinugatan nito ang maliit na daliri. Sinasabi na kung siya raw ang tunay na Banna ang ibig sabihin ay siya ang anak ni Dulaw na nakulong sa Sakbawan. na nagngangalang Saragudon. malagkit. nag-iisang anak nina Labaw at Viva Matanayon ng Ilog Hulanod ang siyang nagpatibok sa puso ni Humadapnon. Nais niya¶y matagpuan ang babaeng kanyang pakakasalan. Sa paliligo niya sa ilog ay nakapulot siya ng nganga. narating nila ang lupain ng Taraban. Ito ay ang kanilang panganay na si Humadapnon. Ang lahat ng mga namumuno sa lugar na ito ay pawang babae na naggagandahan. Sa isang iglap. Habang siya¶y naglalayag sakay ng kanyang ginintuang bangka. siya ay naglakbay at nangyaring si Buyung Dumalaplap ang naging kapatid niya sa dugo. sa pook na Magobya naliligo si Duranaw. Nang siya¶y magbinata. si Banna ay naging malakas at naghangad ng paghihiganti. Tatlong taon ang lumipas. Si Banna ay mahilig makipaglaro sa mga Agta. Salamat na lamang at may dumating siyang kaibigang hindi nakikita kaya nakaiwas siya sa pagkakaipit sa dalawang malalaking bato. maputik at maitim. Sina Simalubay Hanginum. subalit siya¶y madalas na tinutukso ng kanyang mga kalaro. Matapos ang trahedyang ito¶y muling nagpatuloy sa paglalakbay si Humadapnon hanggang sa makarating siya sa dagat na ang tubig ay hindi gumagalaw. Sinabi ng isang kasama ni Banna kay Dulaw na si Banna ay kanyang anak. Sa pagpapatuloy ng kanilang paglalakbay. Sinumbong niya ito sa kanyang ina ngunit pinabulaanan ito ng kanyang ina. At doon ay kanyang pinatay si Dulliyaw. iginayak niya ang kanyang sarili sa paglalakbay. Ang babaeng nagngangalang Nagmalitong Yawa. iyon lang at sila ay dali-daling sumakay sa isang bangka at sa isang iglap ay nakarating sila sa pook ng Magobya. Isa sa kanilang mga anak ay itinuturing na bayani ng mga Sulod Pagandra ng Panay Sentral. Matapos iyon. Matapos nguyain ang nganga ay bigla na lamang itong nagbuntis hanggang sa siya ay magsilang ng isang malusog na lalaki at pinangalanan niya itong Banna. Natangay ang kanyang ginintuang bangka. isang hindi inaasahang lakas ang dumating.Samantala. Isang mahiwagang pangyayari ang nagdala kay Banna pati ng kanyang mga kasama sa Sakbawan. HUMADAPNON (Epiko ng Panay) Ang mag-asawang Musod Burubalaw at Anggoy Ginbitinan ay may mga anak na lalaki. . Mula noon ay nauso na ang kasalan sa kanilang pook. Matagal pa sana siyang aalis sa lugar na iyon ngunit muli na naman siyang tinulungan ng kanyang kaibigang di niya nakikita. Kinain niya ito nang walang alinlangan.

Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. ama? tanong ni Baltog. Mabilis na kinuha si Nagmalitong Yawa at ito ay napatay. Sa gitna ng pagdiriwang may dumating na isang grupo mula sa kalawakan. At nagapi niya ang hayop. mabait at matipuno. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. nagkaroon sila ng paglalaban at agad naman niyang nagapi ang mga ito. . Buong tapang na nakipagsagupa si Humadapnon sa pinuno ng grupo. Ipinaalam ni Launsina kay Humadapnon na kulang sa pag-iisip ang nakalaban ni Humadapnon sa Namurata sa himpapawid upang bigyan ng buhay si Nagmalitong Yawa. narating niya ang Ilog ng Holawod. Isang araw. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. Ito ay kanyang pinakasalan. Isa rin ito sa dahilan kung bakit nananatili pa sila sa lugar na ito sa kabila ng pinagbantaan siya ng kapatid sa dugo na si Dumalaplap. Ito ay si Nagmalitong-Yawa na matapos siyang makawala ay bigla itong nawala. Sa kabutihang-palad. ang pinuno ng kanilang pamayanan. Mula nang magkaliwanagan ay nanaog sina Humadapnon at Nagmalitong Yawa sa naging pinuno ng mga tao sa Sulod ng Panay. may nagligtas muli sa kanya. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop. Ang lupaing ito¶y nagtataglay ng sampung ilog. Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. sabi ng kanyang ama.Simahuboli Hubunan at Sinaghating Bulawan. Muli niyang ipinagpatuloy ang paghahanap kay Nagmalitong Yawa. Napadaan siya sa isang madilim na lupain na kinakitaan ng mga kaluluwa ng kanyang mga ninunong yumao na. Lulan ng kanyang bangka. Sa maraming taon niyang paglalakbay. Siya ay anak ni Handiong. At hinawakan nito ang kanyang balikat. Sapagkat kapwa may angking lakas ay umabot sa pitong taon ang kanilang sagupaan. Mula sa ilog na ito ay nadako siya sa ilalim ng lupa at dito¶y nakasagupa niya ang isang hayop na may walong ulo. IBALON (Epiko ng mga Bicolano) Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas. At dito niya nakita si Nagmalitong Yawa. Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. Sa kagandahan ng magkapatid ay naakit si Humadapnon. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. Nang muling mabuhay si Nagmalitong Yawa ay saka nila napag-alaman na ang kalahating katawan nito ay napangasawa ni Amurutha at ang kalahati ay napangasawa ni Humadapnon. mula sa bulubunduking ito. Nabilanggo siya rito ng halos pitong taon.

Bata ka pa. malakas at matapang. At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay. Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habang-buhay. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan. palay at mga gulay. Alam kong magagawa mo ito. Hindi na sila nagsayang ng oras. ang kanilang bagong tahanan. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan.Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Dahil sa kanyang galing sa manomanong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. Siya din ay nalungkot. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawa-awang kalagayan. Natagpuan niya ang Ibalon. Isarog at Lignion. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan. Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog. Iginala ni Baltog ang mga mata. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. Ngunit nagsalita siya ng maaga. Ngunit desidido si Baltog na makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. pinatay niya ito at pinagpirapiraso. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. Masaragam. sabi ni Baltog sa sarili. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Para itong lupain ng gatas at pulot. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan. Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. Ngunit. Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan. . Sa malawak na dagat.

Napatay siya ni Baranugun sa isang mano-manong laban. At muli ay umibig si Labaw sa isa pang babae na nagngangalang Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. Opo ama. Biglang nanghina si Saragnayan. Tinawag ni Abyang ang kanyang anak na Asu Mangga at si Anggoy Doronoon na Buyung Baranugun. Siya ay napakakisig na lalaki na umibig kay Abyang Ginbitinan. Niligawan niya ito at hindi nagtagal ay nagpakasal. sagot ni Baranugun. Alam niya kung ano ang nangyari. Handa na siyang upang kalabanin ang dalawang anak ni Labaw. Sa tulong ng bolang kristal ni Buyung Barunugun ay nalaman nlla na bihag siya ni Saragnayan. At hindi nagtagal ay umibig siyang muli sa isang magandang babae na nagngangalang Anggoy Doronoon. Mas malakas ang kapangyarihan ni Saragnayan kaysa kay Labaw. Si Baranugun lamang ang humarap sa kanya sa isang madugong laban. Inimbita niya ang buong bayan sa kanilang kasal. Nang makita ni Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon si Labaw ay napaiyak sila sa pighati. . Ngunit ang babae ay nakasal na kay Buyung Saragnayan na katulad niya na may kapangyarihan din. Natalo si Labaw at siya ay itinali at ikinulong sa kulungan ng baboy ni Saragnayan. Nakita nila na siya ay nakasilid sa lambat ni Saragnayan. Kinain nila ang puso nito na siyang buhay ni Saragnayan. Handa akong kalabanin ka. Ipapadala ko sina Taghuy at Duwindi kay Abyang Alunsini upang itanong ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan. Siya at si Asu Mangga ay nagtungo sa kabundukan upang patayin ang baboy ramo. Gustong makita si Labaw ng kaniyang dalawang anak at nagpasya na hanapin siya.LABAW DONGGON (Epiko ng mga Bisaya) Si Labaw Donggon ay anak ni Anggoy Alunsina at Buyung Paubari. Nagpaalam na siya kay Nagmalitong Yawa. Kailangan nyo munang malaman ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan bago ninyo siya labanan! sabi ni Labaw sa kanyang dalawang anak. Pagkatapos ng labanan ay hinanap nila ang kanilang ama. Patayin mo muna ako bago mo makuha ang aking asawa. Binigyan niya ng maraming regalo ang ina ni Abyang Ginbitinan na si Anggoy Matang-ayon upang pumayag lamang na makasal ang dalawa. Pinatay silang lahat ni Baranugun at pinalaya si Labaw sa lambat. Nalaman ni Baranugun kay Abyang na ang hininga ni Saragnayan ay itinatago at pinangangalagaan ng isang baboy ramo sa kabundukan. sabi ni Buyung Saragnayan sa kanya. Ang dalawang magkapatid ay nagtagumpay sa pagpapalaya sa kanilang ama na napakatanda na at ang kanyang katawan ay nababalutan na ng mahabang buhok. sagot ni Labaw kay Saragnayan. Naglaban sila ng maraming taon gamit ang kanilang mga kapangyarihan ngunit hindi mapatay ni Labaw si Saragnayan. Samantala ang kanyang mga asawa na si Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon ay nanganak sa kanilang panganay. Natakot sila sa mga kapatid ni Saragnayan.

si Buyung Humadapnon at Buyung Dumalapdap. ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Inalagaan nila ito ng mabuti. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Gusto kong magkaroon ng isa pang anak na lalaki! sabi ni Labaw Donggon. Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. Nagulat sina Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon sa sinabi ng asawa at dahil mahal na mahal nila ang asawa ay tinupad nila ang kahilingan nito. Hindi nila magagapi si Makatunao. si Pabulanan. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. Sila'y tatakas sa Borneo. pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. matatapang at mararangal na datu. Samantala. Nag-usap-usap silang palihim. Ang dalawang babae ay ang magagandang kapatid ni Nagmalitong Yawa. Nang malaman ni Labaw Donggon ang kasal sinabi nito sa dalawang asawa na nais niyang mapakasalan si Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. Pinaliguan nila ito. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. ang asawa ni Datu Paiborong. magalang at matalino. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Palihim silang naghanda ng . Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Isang araw. Humiga si Labaw sa sahig at pumatong ang dalawang babae sa kanya. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. binihisan at pinakain. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon.Nalaman nilang hindi na makarinig si Labaw. ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. hindi na rin nito nagamit ang pag-iisip. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Masayang-masaya si Labaw at ang kanyang tinig ay umalingawngaw sa buong lupain MARAGTAS (Epiko ng mga Bisaya) Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. naibalik ang kanyang lakas at sigla ng isip. mga bayaw ni Anggoy Ginbitinan ay ikinasal kina Burigadang Pada Sinaklang Bulawan at Lubaylubyok Hanginon Mahuyukhuyukon. Si Sumakwel ay mabait. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae.

Nais nilang bilhin ang lupain. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. maitim. Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. Ito ang Embidayan. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Sa sampung matatapang na datu. Siya ay mabuting pinuno. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. kampit . Pandak. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. narating nila ang pulo ng Panay. Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. na ang tawag ay biniday o barangay. lulan sa kanilang mga biniday o barangay. Ang lahat sa pulo ay masaya. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. Ang lahat ay masipag na gumagawa. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. kulot ang buhok at sapad ang ilong. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel. anim ang may asawa at apat ang binata. Siya ay katutubo sa pulong iyon. ang mag-asawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw. Ito ang kapulungan ng mga Ati.sampung malalaking bangka. Isang hatinggabi. masagana at matahimik na namumuhay. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. Dumalogdog at Lubay. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. Balensuela. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling. Nakita niya ang isang Ati. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Walang magnanakaw. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya.

Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. Matapos magpaalam kay Sumakwel. Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay. Ang lahat ay nasiyahan. Ibinigay niya ito kay Marikudo. plota. AGYU (Epiko ng mga Ilianon) Ang pangunahing pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan.at insenso. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Dumalogdog. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. umalis na ang tatlong barangay. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. panyo at suklay. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. kay Datu Puti ang isa. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. Sina Lubay. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. ang sinurog. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Taga-ilog". May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. Upang maiwasan ang madugong labanan. Sinabi ni Marikudo. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian. Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Hinati nila ang baboy ramo . Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. asin at asukal. Narating nila ang pulo ng Luzon. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya.

Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang. At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo. nagtungo si Paniguan sa kanya. iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. Hindi pumayag si Banlak sa ideya. ama. Nang bumalik si Lono sa Panamutan. Sumang-ayon si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. Humayo ka at nawa ay tulungan ka ng mga diyos. At natalo niya ang mga kalaban. Pinatay niya si Bagili. Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo. Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. ama. Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila. sinabi niya rito. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing-tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada. Nang dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang binatang anak na si Tanagyaw. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. Sa kabilang dako. Payagan mo akong lumaban. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. anak. Pumunta na si Mungan sa langit. Upang kalabanin ang mga kaaway. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng pagkain ng mga diyos. at sa iyong asawa sa Ayuman. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. pilit ni Tanagyaw. Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban. Ginamit ni . sabi niya. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw. Ngunit napakabata mo pa. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. At nang bumalik siya sa Pinamutan. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. mabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. Ingatan mo ang sarili mo! At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu.at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin.

Lumapit sa kaniya ang matanda at ang wika: Huwag kang mag-alala sa inyong pagkain. kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. ama sagot ni Tanagyaw. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. kaya ang mga naninirahan sa paligid ng palasyo ay naaaliw rin. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw. Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. Sa kabila ng kanilang kasaganaan ay nanatili pa rin silang masisipag. Tulalang. Simula noon. Pagkalipas ng maraming taon. ang magkakapatid ay nanagana sa pagkain. Nakakita siya ng isang matanda na naaawa pala sa kanilang magkakapatid. Isang araw ay nasa gubat si Tulalang at nangunguha ng ubod ng rattan na kanilang pagkain. Siya ang panganay na anak ng isang mag-asawang mahirap. Anuman ang naisin ninyo ay mapapasainyo. Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian. Siya ay may sinturong isang damak lamang ngunit naipupulupot niya ng pitong ulit sa kanyang . Ang palasyo ay napakalawak at ang trono ay napapalamutian ng mga ginto. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang. sina Tanagyaw at Paniguan. Sa sumunod na umaga. Si Tulalang ay isang binatang matangkad. ipinasya ng magkakapatid na manirahan sa torohan o palasyo.Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. may maitim na mga ngipin at mahabang buhok. payat. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. Maraming mga tao sa iba¶t ibang tribu ang nagtungo sa kanilang tahanan upang pumailalim sa kanilang kapangyarihan. pilak at iba pang mamahaling bato. Umunlad ang kanilang kabuhayan at ito ay nabantog sa buong kapuluan. Walang tigil ang mga alipin sa pagtugtog ng magagandang musika. Napanuto na si Agyu. Simula ngayon ay hindi na kayo magugutom. TULALANG (Epiko ng Manobo) Ito ang epiko ng mga Manobo na nagsasalaysay tungkol sa buhay ni Tulalang.

Muling hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. Ibinunyag na naman ni Agio na ang sundalo ay isang balaraw lamang. Hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. si Minalisin. ang kanilang kaharian. Hinawakan niya sa leeg ang balaraw na naging sundalo. Sa kanyang kamay naman namatay ang kalahati ng mga kalabang natitira. Nakita pala sila ng kapatid na babae ni Tulalang sa mahiwagang langis na nagpatulog sa kanila. Nakita ito ni Agio at ibinunyag niya na ang sundalo ay isa lamang singsing. Sinabi rin sa kanya kung paano ito matatagpuan. Siya ay gadaliri lamang habang nasa loob ng basket. Nang siya ay napagod ay umakyat siya sa palasyo at nagpahinga. Siya ay napagod din at nagpahinga sa palasyo kaya siya ay hinalinhan naman ng pinakabunso sa magkakapatid. Naglaban naman sina Agio at Minalisin. Tinamaan ng sibat si Agio. Dumating si Agio at sinalakay ang Kulaman. Nagbalik sa dating anyo si Agio na kanina ay nag-anyong pulubi bago maglabanan. . Siya ay nananatili sa loob ng basket kung wala siyang ginagawa. Ito ay naging sundalo at muli na namang pumuksa ng mga kaaway. Sa pangatlong hamon ay si Tulalang na ang lumaban. May balaraw sa baywang at may pulang turban sa ulo na ginagamit sa paligid. Nangamatay ng lahat ang mga kalaban maliban kay Agio. Siya ay naging isang makisig na binata. Lumaban ito at maraming napatay na mga kaaway. ang leeg ang naging hawakan ng balaraw. Siya ay laging nakayapak lamang. Ang magkakapatid ay may kani-kaniyang silid sa palasyo maliban sa kaisa-isang kapatid na babae na inilagay sa pinakamalalim na bahagi ng pitong patong na basket na nakabitin sa loob ng silid ni Tulalang. Kung araw ay natutulog si Tulalang sa ilalim ng isang punungkahoy. Marami siyang napatay na mga tauhan ni Agio. Nagpatuloy sila sa paglalaban hanggang sa mapagod. Inutusan ni Tulalang ang kanyang balaraw na makipaglaban. Puting-puti ang kanyang damit na may mahabang manggas at ang pantalon niya ay hanggang tuhod lamang. Isang araw ay biglang nalanta ang bulaklak na rosas.baywang. Kapag nalanta agad ang mga bulaklak na rosas ay nagbabalang may darating na kaaway sa kanilang kaharian. Hindi man lamang nabahala o natakot si Tulalang at ipinagpatuloy ang kanyang ginagawa. Kaagad nilang pinaghahampas ng sibat ang sundalo kaya huminto ito at naging singsing na muli. Ngunit ang dalaga ay may kapangyarihang mag-anyong iba¶t-ibang hugis na naisin niya. Siya ay hiyas ng magkakapatid na dapat ingatan. Nagising siya at ipinagbigay-alam sa kanya ng uwak na may darating na isang napakalaking higanteng kumakain na tao. Isa sa kanyang mga singsing ang nagsalita at pinayuhang labanan ang kaaway. Ang kanyang mga daliri ay nagkikislapan sa mga gintong singsing. Nalaman nila pagkagising na sila palang dalawa ay magpinsan. Sa isang iglap ay naging sundalo ang singsing. at ito ay bumalik sa dating anyo. Hinalinhan naman siya ng kapatid niyang si Mangampitan. Isang uwak na nakadapo sa sanga ang dumumi sa kanyang mukha. Ang kapatid nilang babae ay nagtatanim ng mahiwagang rosas tuwing umaga at bago tumanghali ay namumulaklak ito. Inalis niya sa daliri ang singsing at inutusan ito na labanan ang mga kaaway.

Binanggit niyang muli ang kanyang pagibig ngunit hiniling ng dalaga na bayaan muna raw siyang makauwi sa kalangitan. Napagalaman niya na si Macaranga ay nagtungo sa Kulog. Kaagad siyang nanaog sa tahanan ng higante at sumakay sa kanyang musala. Sinabi sa kanya ng matanda ang tungkol sa higante at sa magandang dilag na bihag nito. Ang bahay ng higante ay napakataas kaya maraming punong saging na tumubo sa ilalim nito. Hindi ako baboy. Ako ay taong kagaya mo. Nang tumangging pakasal ang babae sa hari ng mga Bagyo ay nilaslas ang kamay niya. Tinungo niya agad ang tahanan ng higante na sinabi sa kanya ng matandang babae. at ang babae naman ay dinala sa kaharian nito. Kinuha ng higante ang panggarote at ang dalawa ay naglaban. Nagtungo siya sa langit at dito ay nakita niyang naliligo sa ilog ang dalaga. Nag-anyo siyang sibat at pumasok sa kuweba ngunit ang hangin ay wala na roon. Umuwi muna si Tulalang sa kanilang kaharian bago pakasal. Inilabas ni Tulalang ang babae mula sa hawla. Nang malaman ito ni Tulalang ay madali siyang sumakay sa musala at tinungo ang kuweba ng hari ng mga Bagyo.Agad-agad ay nagtungo siya sa kagubatan at dito ay nakakita siya ng isang kubong may nainirahang matandang babae. Gumawa siya ng paraan upang makapasok sa kaharian. Pumayag siyang pakasal kay Tulalang. Nalimutan tuloy niya ang iniluluhog na pag-ibig sa dalaga. Nagawang putulin ni Tulalang ang dalawang kamay. Nang magising siya ay wala na ang dalaga. Siya ang pinakamalakas na kaaway ni Tulalang sapagkat hindi siya nakikita. ngunit ang babae raw ay nagtungo sa Kidlat. Naakit siya sa dalaga kaya niyaya niya itong pakasal. dalawang paa at ulo ng higante. ang sagot ni Tulalang. Sino ang nariyan? ang sigaw ng higante. Ang hari ng mga Bagyo ang pinuno ng mga kaaway. Nagbalatkayo naman siyang isang bata at . ngunit isang suklay ang sadyang iniwan nito at nakuha naman ng binata. ang kanilang kaharian ay nangangailangan ng hari. tamang-tama sa aking pananghalian. Dahil pagod. Tumanggi ang dalaga. Tinungo niya kaagad ang Kulog. Natutulog ang higante at nakakulong ang dalaga sa hawla nang siya¶y dumating. Iniligtas muna niya ang kanyang kapatid hanggang sa makalimutan niya ang pangako kay Macaranga. Sa gayon. Ngunit ito raw ay nasa langit nang puntahan niya. Tinungo niya ang itinuro ng mga ito. Nakauwi ang dalaga sa kanyang palasyo at napag-alaman niya na ang ama pala niyang hari ay namatay na. si Tulalang ay nakatulog. Nagapi ng kaaway ang dalawang kapatid na lalaki ni Tulalang. Pagdating sa kaharian ay napag-alaman niya na sinalakay na muli ang Kulaman upang kunin ang kanyang kapatid na babae. Nakaamoy ako ng baboy. Minsang wala si Tulalang sa kaharian ay muling sumalakay ang mga kaaway. Nagising ang higante. Nagtanong siya sa pitong babaeng nanahi na natagpuan niya. Napag-alaman ng binata na ang pangalan ng magandang babae ay Macaranga at ang pook na pinanggalingan niya ay Macarangga rin ang pangalan.

Naghinala ang hari na ang batang alipin ay si Tulalang. Isa pang higante ang nagtangkang pumutol ng kadena ng sarimbar ngunit napatay rin siya ni Tulalang. kaya ipinasya niyang lusubing muli ang Kulaman. Kinabukasan.sa isang paraan ay nakapasok sa palasyo at naging alila. BIDASARI (Epiko ng Mindanao) Ang epikong Bidasari ng Kamindanawan ay nababatay sa isang romansang Malay. Isang araw. Nang maglaban na ang dalawang pangkat ay napansin ni Tulalang na kapag may napapatay silang kaaway ay napapalitan kaagad ng dalawa mula sa dugo nito. Gumawa siyang muli ng paraan upang makuha ang boteng pinag-iwanan ng kaluluwa ng hari at mga kawal nito. Kapag dumarating na ang garuda. Lalong dumarami ang kaaway habang marami silang napapatay. mabilis na nagtatakbuhan ang mga tao upang magtago sa mga yungib. Nagdala ito ng balita kay Tulalang na isang malaking baboy ramo ang manggagaling sa Silangan upang silain ang mga tao sa Kulaman at isang higante ang haharang sa sarimbar pagbabalik sa langit. Ito ay hugis bangka ngunit yari sa bato. ipinabatid ni Tulalang sa kanyang nasasakupan na ang sarimbar na galing sa langit ay darating na upang silang lahat ay kunin. Ang mga kapatid ni Tulalang at ang mga mamamayan ay naging maligaya sa kalangitan at nagtamo ng buhay na walang hanggan. Ang ibong ito ay mapaminsala sa mga pananim at maging sa buhay ng tao. ay biglang may humihip na malakas na hangin. Pagkatapos ng apat na buwang panalangin. Sa pagtatakbuhan ng mga tao. Ang salaysay ng Bidasari ay ganito: Ang kaharian ng Kembayat ay naliligalig dahil sa isang dambuhalang ibon. Isang gabi ay itinakas niya ang kanyang kapatid. upang tumagal ang buhay ng tao. nagkahiwalay sa pagtakbo ang sultan at sultana ng Kembayat. Siya ay nadistino sa kusina. Kung hindi kayo susuko ay babasagin ko ang boteng ito upang mangamatay ang inyong kaluluwa. (immortal beings) maging ang apat na magkakapatid. halaman o ng punongkahoy. Ang ibong ito ay ang ibong garuda. Isa-isang sumakay ang mga tao upang iakyat sa langit. Katanghaliang tapat ay bumaba na ang sarimbar sa nakasabit sa kadenang ginto. sa harap ng mga kaaway ay tumayo siya sa beranda ng palasyo at binalaan ang hari at mga kawal nito. hayop. Tinungo niya kaagad ang kaharian ng mga Bagyo. Ayon sa kanilang paniniwala. Napilitang sumuko ang Hari at mga kawal nito at napaalipin kay Tulalang. Minsan ay nakasalubong niya ang kanyang kapatid na babae. Bago umalis ang hari ng mga Bagyo at ang mga tauhan nito ay hiniling muna ng hari na huminga sila sa isang bote at takpang mahigpit at ibitin sa loob ng palasyo. Hiniling niya sa mga tao na manalangin sa loob ng apat na buwan upang pagdating sa langit ay magiging Katolosan o Kaluluwa. ito'y pinaalagaan at iniingatan ng isang isda. Takot na takot sila sa ibong garuda pagka't ito'y kumakain ng tao. Dahil sa taglay na lakas ni Tulalang ay napatay niya ang baboy ramo at higante. Ang .

Isinuot nga ni Lila Sari ang kuwintas ng gintong isda sa araw at ibinabalik sa tubig kung gabi. Kapag araw ito'y ipinakukuwintas kay Lila Sari at sa gabi'y ibinabalik sa tubig at hindi maglalaon si Bidasari ay mamamatay. Isang araw. Maligaya si Bidasari sa piling ng kanyang nakikilalang magulang. Naghintay siya hanggang gabi. Ito'y si Sinapati. Iniwan niya si Lila Sari sa palasyo at agad niyang pinakasalan si Bidasari. Kaya't karakarakang inutusan niya ang matapat niyang mga kabig na saliksikin anh kaharian upang malaman kung may babaeng higit na maganda sa sultana. ang Sultan Mongindra ay nangaso sa gubat. Nag-alala si Diyuhara na baka tuluyang patayin si Bidasari. Kaya nagpagawa siya ng isang magandang palasyo sa gubat at doon niya itinira nang mag-isa si Bidasari. ang sultang Mongindra ay dalawang taon pa lamang kasal kay Lila Sari. isang mangangalakal mula sa kabilang kaharian. Itinuring niya itong anak. Ito ay si Bidasari. si Bidasari ay lihim na ikinulong ni Lila Sari sa isang silid at doon pinarurusahan. Nakita niya ang isang magandang palasyo. Kanyang pinagyaman at iniuwi sa bahay ang sanggol. Siya ay si Diyuhara. May nakapulot naman ng sanggol. anak ng sultan at . Habang lumalaki si Bidasari ay lalo pang gumaganda. Pumayag si Lila Sari. Ito'y nakapinid. Ipinagtapat si Bidasari ang mga ginawa ni Lila Sari. Hindi pa rin nasisiyahan ang magandang asawa ng sultan. Sa kaharian ng Indrapura. Mapanibughuin si Lila Sari. kung siya'y mahal nito na sasagutin naman ng sultan ng : mahal na mahal ka sa akin. Samantala. Hindi niya magising si Bidasari. Pinilit niyang buksan ang pinto. Inanyayahan ng Sultana si Bidasari sa palasyo upang diumano ay gagawing dama ng sultana. Umuwi si Sultan Mongindra na hindi nakausap si Bidasari. Nagkaroon pa sila ng isang supling. Bumalik ang sultan kinabukasan. Galit na galit ang sultan. Kinagabihan nabuhay si Bidasari. Nakausap siya ni Sultan Mongindra. Natatakot siyang umibig pa sa ibang babae ang sultan. Pinasok niya ang mga silid. Nakita ng mga tauhan ni Lila Sari si Bidasari at siya ay higit na maganda kaysa kay Lila Sari. Si Bidasari na ang naging reyna. Ngunit pagsapit doon. Pinangalanan nila ang sanggol ng Bisari. Nakita niya ang isang napakagandang babae na natutulog. Sa laki ng takot ay naisilang niya ang sanggol na babae sa may tabi ng ilog. Nang hindi na matiis ni Bidasari ang mga pagpaparusa sa kanya. Kaya lagi niyang itinatanong sa sultan.sultana ng Kembayat ay nagdadalantao noon. sinabi niyang kunin ang isdang ginto sa halamanan ng kanyang ama. ngunit ikaw ang pinakamaganda sa lahat. Nag-alala ang sultana na baka may lalo pang maganda sa kanya at ito ay makita ng sultan. pagkaraan ng maraming taon ang tunay na mga magulang ni Bidasari ay matahimik nang naninirahang muli sa Kembayat. Kaniyang itinanong na minsan sa sultan: Hindi mo kaya ako malimutan kung may makita kang higit na maganda kaysa akin? Ang naging tugon ng Sultan ay: Kung higit na maganda pa sa iyo. Dahil sa malaking takot at pagkalito naiwan niya ang sanggol sa bangka sa ilog. Kinuha niya ang isdang ginto at pinauwi na niya si Bidasari. Nang pumunta sa Kembayat ang isang anak ni Diyuhara ay nakita niya si Sinapati. Kaya't si Bidasari ay nakaburol kung araw at muling nabubuhay sa gabi.

napatay rin ni Sulayman si Kurita. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Kapag namatay ang halamang ito. Agad na sumunod si Sulayman. Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. Narating niya ang Kabilalan. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman. na kilala sa tawag na Tarabusaw. Aniya kay Sulayman. Wala rin siyang makitang tao. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. Itinanong ni Sinipati sa mga magulang kung wala siyang kapatid na nawawalay sa kanila. Natunton ng Sultan ng Kembayat ang nawawala niyang anak na si Bidasari. Sa wakas. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Nakita niya ang patay na ibong Pah. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. Bumagsak at namatay ang Pah. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. Kinaibigan nito si Sinapati at ibinalita ang kapatid niyang si Bidasari sa kamukhang-kamukha ni Sinapati. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. INDARAPATA AT SULAYMAN (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. nanganaghulugang ikaw ay namatay. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Nang magkita si Bidasari at si Sinapati ay kapwa sila nangilalas dahil sa silang dalawa ay magkamukhang-magkamukha. Bago umalis si Sulayman. sa tulong ng kanyang kris. Samantala.sultana ng Kembayat. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. Wala siyang nakitang tao. Sumakay si Sulayman sa hangin. Nalaman ng sultan ng Indrapura na ang kanyang pinakasalang si Bidasari ay isa palang tunay na prinsesa. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. Pinasama ng ama si Sinapati sa Indrapura. isang matapang na kawal. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. Si Sinapati ay kamukhang-kamukha si Bidasari. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. pinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Narating niya ang bundok ng Bita. Parang . ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra.

Nang dumating ay iniutos ng lalaki na paalisin ang mga bisitang hindi nararapat na naroon. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. Nainsulto si Tuwaang sa sinabi ng lalaking ikakasal na silang lahat ay pulang dahon. tiyang. na ang ibig sabihin ay mga bayani. Kaya kong alagaan ang sarili ko sinabi niya ng matatag at determinadong pumunta. Hinanap niya ang mga tao. Hindi mo naiintindihan. tiyang. Mabilis naman itong nakapagtago. Dala rin niya ang kanyang espada at panangga at isang mahabang kutsilyo. Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. siya ay magalang na pinapasok sa loob ng bulwagan kung saan ginaganap ang kasalan. babala ng kanyang tiyahin. Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. Unang dumating ay ang Binata ng Panayangan. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu. Dito'y wala ring natagpuang tao. May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. Nang makarating sa Monawon. Nararamdaman ko na mayroong masamang mangyayari sa iyo doon.nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. pagkatapos ay ang Binatang Liwanon at ang Binata ng Sumisikat na Araw. Tuwaang. ang Binata ng Sakadna na kasama ang isang daang lalaki. isang nakapagsasalitang ibon. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. Ngayon ang tanging nalalaman ko ay gusto ko makita ang kagandahan ng Dalaga ng Monawon Hindi pinakinggan ni Tuwaang ang kanyang tiyahin. TUWAANG (Epiko ng mga Bagobo) Nakatanggap si Tuwaang ng mensahe buhat sa hangin na nagsasabi na kailangan niyang dumalo ng kasal ng Dalaga ng Monawon. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. Hindi ako natatakot sa kahit ano. Naghanda siya sa pagdalo sa kasal. Isinuot niya ang damit na ginawa ng mga diyos para sa kanya. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu. Huling dumating ang lalaking ikakasal. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. Doon ay natagpuan niya ang Gungutan. Huwag kang mag-alala. Nagsimula ang seremonya sa pag-aalay ng mga bisita ng mga mamahaling . Nagsimulang magdatingan ang mga bisita. Sumakay siya sa kidlat at nakarating sa kapatagan ng Kawkawangan. Gusto ng ibon na sumama sa kanya sa kasalan kaya dinala na niya ito. Huwag kang pumunta. Tuwaang. Mayroon siyang hugis pusong basket na maaaring makagawa ng kidlat.

Dahil sa masidhing laban ay lumindol ang lupa at lahat ng mga puno ay nagbagsakan. Lumabas ito sa bulwagan at hinamon si Tuwaang sa isang laban. Tinitigan ni Tuwaang ang babae. Para sa iyo binibini. . mag-iingat ako! sabi niya at lumabas na ito sa bulwagan upang labanan ang lalaki. Lumaban sila ng buong makakaya at pagkatapos ng isang maikling pagtutunggali ay natalo niya at ng Gungutan ang siyamnaput-apat na lalaki. Pagkatapos ay tumabi ito kay Tuwaang na naglagay sa lalaking ikakasal sa kahiyahiyang sitwasyon. tanong ni Tuwaang sagot sa babae. Dalawa ang natira para sa lalaking ikakasal ngunit inamin ng Binata ng Sakadna na wala silang gintong plauta at gintong gitara na maitutumbas sa mga natira. Sa kanyang misteryosong hininga siya ay nakagawa ng gintong plauta.regalo. Binuhat ng lalaking ikakasal si Tuwaang at ibinato ng malakas sa lupa. Hinarap ni Tuwaang at ng Gungutan ang Binata ng Sakadna at ang isang daang lalaki. Binato si Tuwaang ng lalaking ikakasal ng malaking bato ngunit naging alikabok lamang ito bago pa man nito tamaan si Tuwaang. Sa Hades. ang diyos ng Hades. sabi ng babaing ikakasal kay Tuwaang. Lumubog ito ang nakakarating sa Hades. nito. Niyakap niya ito at hinalikan sa kanyang pisngi at labi. Bayaan mong suklayin ko muna ang iyong buhok bago mo siya labanan. babala ng babae. Labanan mo ako hanggang kamatayan! Tumayo si Tuwaang at tinanggap ang hamon ngunit hinawakan siya ng babaing ikakasal. Hinawakan ni Tuwaang ang kamay ng babae at hinalikan ito. Ipakita mo sa akin na nararapat ka sa karangalang ibinigay sa iyo ng aking minamahal sa pagtabi niya sa iyo! sabi ng galit na Binata ng Sakadna. Tumulong si Tuwaang. Hindi siya marunong lumaban ng patas. Lumabas na ang babaing ikakasal sa kanyang silid at nagsimulang magbigay ng nganga sa bawa't isang bisita. Lumitaw mula sa lupa si Tuwaang at pinatay ang lalaki sa pamamagitan ng pagbili sa gintong plauta. Sinabi ni Tuhawa na ang buhay ng lalaking ikakasal ay nasa gintong plauta. Madali nilang natalo ang anim pang natirang nakatayo hanggang siya at ang Binata ng Sikadna na lamang ang natirang nakatayo. Maari Ng ka bang sumama buong sa akin? puso. gitara at gong. Nakita niya ang pagmamahal at paghanga nito sa kanyang mga mata. At buong pagmamahal niyang sinuklay ang kanyang buhok. Tumango ang babaing ikakasal at kumaway sa kanya at umaasa sa kanyang kagalingan. Tumakbo ng masaya ang babae sa kanya. nakita ni Tuwaang si Tuhawa. Mag-ingat ka sa pakikipaglaban sa kanya. Pakiramdam ng lalaki ay nainsulto siya.

Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. dala ang kaluluwa ni Bantugan. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. Hindi nila kilala si Bantugan. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Pagkataos niyang umalis sa bahay. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. Nahirati kasi siyang laging hawak ang asarol sa araw-araw at ngayon ay para siyang . Naisip niya na maganda ang buhay ng monghe. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. Kaya. nagpasya siyang iwanan ang kaniyang mga ari-arian at magmonghe rin. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng Bumbaran. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. Samantala. Isang araw ay tinanong niya ang sarili niya bakit nagpapakahirap siya. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. isang loro ang pumasok. Ang Parabula ng Asarol Ang Parabula ng Asarol Isang magsasaka ang nag-araro ng kaniyang bukid araw-araw nang mga nagdaang taon. walang masadong responsibilidad. Siya'y iginapos. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. Nag-utos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran.Umuwi si Tuwaang sa Kuaman kasama ang babae at ang Gungutan at namuhay sila ng magkakasama. Nang makabalik si Haring Madali. BANTUGAN (Epiko ng Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran. siya ay nabihag. Nalungkot si Haring Madali. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. naramdaman niyang walang kalaman-laman ang kaniyang mga kamay. Mahirap na trabaho pero sagana naman siya. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. Dahil sa pangyayaring ito. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. May isang monghe na kumatok sa bahay niya at humihingi ng limos. Ang sinumang mahuling makipag-usap sa prinsipe ay parurusahan. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. magpakailanman. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak.

nanibago. Bumalik siya sa kaniyang bahay. naramdaman niyang tila hindi siya masaya ay malayang monghe pagkataos niyang magpakabanal. kinuha niya ang asarol at itinapon niya sa lawa. "Ano ang iyong napanalunan? Bakit ka napakasaya?" "Natalo ko ang masasamang damdamin na nasa aking puso. Pagkatapos ay umalis ulit siya. Napag-isip din ng hari na ang tunay na matagumpay ang karaniwang tao na napalaya ang sarili sa pag-iimbot ng mga bagay na makakapagpaligayang pang materyal ay ang tunay na nagwagi. hindi niya mapigilan ang pagbabalik-alala sa kaniyang asarol tuwing mapaadaan sila sa isang taniman. Pero. Ang ama¶y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. kinuha niya ang asarol at nag-isip siya kung ano ang gagawin niya doon. Umuwi siya sa bahay. Nagwagi ako."Nanalo nga ako pero ako ba ay masaya? Kinamkam ko ang mga lupang hindi sa akin. Ang Parabula ng Ama. Binalot niya ito at itinago sa loob ng bahay. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. Umuuwi siya at hinihimas ang asarol pagkatapos ay balik ulit siya sa templo. "Nanalo ako." Nang oras na yon ay dumaraan ang hari ang batalyon nito mula sa matagumpay na pakikidigma. Pinalaya ko na ang aking sarili sa mga materyal na bagay na siyang nagpapabigat sa aking nais na maging isang nilalang. Hindi ito ang tunay na tagumpay. Ang magsasaka ay nagpumilit matuad ang mga kinakilangan para maging mabuting monghe. Mayroong sagabal at iyon ang nagaabigat sa kaniyang kalooban. Tuwang-tuwang nagsisigaw ang magsasaka nang. Narinig niya ang monghe at tinanong. Namasdan ng hari na masaya talaga ang monghe dahil sa siya ay malaya na sa mga pagnanasa sa mga bagay na materyal. Nag-isip din siya. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. Nanghihinayang siyang itapon yon dahil yon ay matalim at makintab ahil sa dalas nang gamit niya. Dumaan ang pito hanggang walong tao. Anak at Kalabaw Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. . Pagkatapos lumubog ang asarol.

Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama. napapagod din µyan. anong klase ama µyan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. Nang maabot ang ikatlong baryo. Dala rin nila ang kalabaw na siyang mag-aararo sa lupang tatamnan. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. . Magdidilim na at pagod na ang ama. Habang sila¶y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw.´ Sumakay sa kalabaw ang dalawa.´ Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. At siya. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nagaararo ang ama. ³Kawawa naman ang kalabaw. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya.tsik. ³Ano ba naman iyang batang µyan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad. Ang layo ng bukid na pinanggalin.. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. Ano pa ang silbi nito? Tsik. Maghapong nag-araro sa bukid. Narinig na lamang nila: ³Hay naku. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: ³Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Naglakad. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na µyan.. Itong mag-ama. komportableng nakasakay sa kalabaw. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid.´ Napahiya ang ama sa kanyang narinig. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak.. Pagod pa sa paggawa roon.. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw.

nahulog siya sa lumang balon na walang tubig. sama-samang kumuha ng lupa at dumi upang punuin ang balon para ibaon ang magsasaka sa ilalim. Nang malaman ng kaniyang mga kaaway ang sinapit niya ay hindi lamang ito nagsipagsaya kung hindi ipinasya nila na tapusin na rin ang kaniyang buhay sa pamamagitan ng paglibing sa kaniya ng buhay doon sa balon. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama.napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. hindi makita nang mga nagtatabon kung ano ang nangyari sa magsasaka. Laking gulat nila nang tumalon ang magsasaka mula sa balon at tuloy-tuloy na tumakbong papalayo. Naupo sila sumandali para magpahinga. Ang Parabula ng Kambing Isang araw ay nahulog ang kambing sa balon. Dahil sa madilim ang balon.´ Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. napapagod at may pakiramdam din. . Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Sa kahahabol sa magsasaka ng kaniyang mga kaaway. Minadali nila ang pagtabon at huminto lang sila nang malapit na ang lupang itinatabon sa bunganga ng balon. Habang tinatabunan pala siya. Kaya. Umatungal ito ng umatungal na nakapagpataranta sa magsasakang may-ari ng kambing. Kahit hayop. Kahit anong pakiusap ng magsasaka ay walang awang ipinagpatuloy ng mga kaaway niya ang masamang balak. Wala siyang pag-asang makaahon kung walang tutulong sa kanya. Nang makarating ng bahay. Parang isang tao na sa gitna nang paninira ng kaaway. ginagamit niya ito para lalo siyang magsumigasig upang siya ay manalo sa labanan. ang magsasaka ay pinapalis lamang ang dumi at umaakyat siya sa bagong tabon na balon. Inisip nilang patay na ito dahil wala silang marinig na ingay mula sa ibaba ng balon.

Kaya humingi siya ng tulong sa mga kapitbahay upang matabunan kaagad ang balon para matigil na ang pa-atungal ng kambing. Total matanda na ang kambing at ang balon naman ay wala ng tubig na makukuha. Kaya sinabihan sila ng tagapag-alaga na: "Sige. Kagaya ng kambing ay tinatapakan lang niya at pinapalis ang dumi hanggang sa siya ay makarating sa itaas. Kaya minabuti niyang tabunan na lang ng lupa ang balon kasama ang kambing. Ilang sandali lang ay tumahimik na ang kambing. Minsan ang tagapag-alaga ng hayup sa isang zoo ay sinabihan ang mga unggoy sa pagbabago ng palakad sa pagpapakain: "Makukuha ninyo ang tatlong saging sa umaga at apat na saging sa hapon". Nakita niya ang kambing na nakatayo sa lupang kanilang itinatabon. . Apat na saging sa umaga at tatlong saging sa hapon". ganito na lang. Para rin yang mga taong nagtatapon sainyo ng dumi. Lalong umatungal ang kambing nang maunawaan niya ang gustong gawin ng magsasaka. Nagalit ang mga unggoy. Tuwing may itinatapon na lupa ay niluluksuhan ng kambing para makarating siya sa itaas.Wala siyang malamang gawin para maiakyat niya ito mula sa malalim na balon. Hanggang nang mapupuno na ang balon. ay tumalon ang kambing sa itaas na ikinagulat ng mga tao. Ibabaon siya ng buhay. Ang Parabula ng Pitong Saging Si Zhuangzi ay isinalaysay ang kuwentong ito upang magbigay ng aral. Dumukwang ang magsasaka kung bakit wala ng ingay na nanggagaling sa balon.

sa kanya naman dapat ang paglingap. Dumating ang panahon. Hirap na hirap na ako sa apoy na ito. kaya mahirap nang matawid mo pa ang layo mula riyan hanggang dito. ang lumapit sa kanya ay mga aso para dilaan ang kanyang mga sugat. si Lazarus. Nanawagan ito: ³Amang Abraham. Nakatanghod siya at tumatakam sa mga pagkaing nahuhulog mula sa mesa ng Don. Isa pa. Sa kanyang tarangkahan. Ama. ³Maawa na kayo. papuntahin ninyo si Lazarus sa bahay ng aking limang kapatid na lalaki. Gayundin ang Don. dinala siya¶t iniluklok sa tabi ni Abraham.´ . maawa kayo sa akin. Paalalahanan ninyo sila nang hindi sila mapasunod pa sa lugar na ito. naging napakalaki na ng agwat natin. hayaan mong makinig sila sa kanila. at sa iyo. ³Naroroon si Moses at ang mga Propeta.Nasiyahan ang mga unggoy. Nagmakaawa uli ang Don.´ Tumugong muli si Abraham. dili kaya ay matawid ninuman ito mula rito hanggang diyan. namatay ang pulubi. naaalala mo ba noong nabubuhay ka pa? Tinanggap mo nang lahat ang mabubuting bagay. Sa impiyerno ito napunta at pinarusahan. ang paghihirap. Kumakalam din ang kanyang sikmura dahil sa sobrang gutom. samantalang lahat ng masasaklap ay napunta kay Lazarus. Sa halip na lapitan siya ng sinuman sa mga nagsisikain para bigyan siya ng pagkain. Papuntahin ninyo rito si Lazarus para idawdaw ang dulo ng kanyang daliri sa tubig nang malamigan naman ang dila ko.´ ang sagot ni Abraham. Kinuha siya ng mga anghel. Kaya ngayon. Kumikirot ang buong katawan ni Lazarus dahil tadtad siya ng sugat. Aral: Minsan ang pagbabago ng pagsasabi ay wala talagang pagbabago sa unang sinabi. Ang Don at ang Pulubi May isang Don na nakadamit ng kulay-ubeng de ilo na nabubuhay arawaraw sa karangyaan. namatay at inilibing.´ ³Anak. nakahambalang ang isang pulubi. Napatingala ang Don at nakita sa malayo si Abraham katabi si Lazarus.

"Kasi nandito ang araw.´ sabi pa ng Don. Ang Parabula ng Dalawang Monghe May isang matandang monghe na nagwawalis sa kapaligiran ng monasteryo sas ilalim ng matinding sikat ng araw. "Pitumpo't pito. Arrogante. "Ilang taon ka na?" Sumagot ang matandang monghe." sagot ng matandang monghe. "Bakit sa ilalim ng sikat ng araw?" tanong ulit ng isang monghe.´ ³Bueno««´ talima ni Abraham sa Don. Dumaan ang isa ring monghe at nagtanong sa kanya." .³Hindi. ³Pag mula sa mga namatay na ang pupunta sa kanila. tiyak magsisisi sila." "Ang tanda mo na pala! Bakit nagapakahirap ka ang magtrabaho?" sabi ulit ng isang monghe. Amang Abraham.´ Lukas 16: 19-31 Isina-Filipino ni Joey A. ³kung ayaw nilang makinig kay Moses at sa mga Propeta. hindi rin sila makukumbinse kahit sa kaninumang namatay pang ibabalik. "Kasi nandito ako.

sa isa pang bulag ay ang likod at sa iba pang bulag ay ang buntot at ang dulo ng buntot." sagot ng inunong Zen. sa isa ay ang mahabang ilong. Ang leksiyon sa parabula. Sa isang bulag ay pinahawakan niya ang ulo ng elepante. humawak ng tainga ay nagsabi na ito ay isang bilao. Tinanong niya kung ano ang ibig sabihin ng Zen. "Ibig kong ipakita saiyo. humawak ng katawan ay sinabing ito ay imbakan ng inani. Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang humawak ng ulo ay nagsabi na ito ay isang kalderong lutuan. humawak ng buntot ay sinabing ito ay pambayo. sa isa naman ay ang tainga. . humawak ng sungay ay nagsabi na ito raw ay talim sa pang-araro.Ang Parabula ng Gutom na Utak May isang propesor na nakipagkita sa isang Ginagalang na Pinunong Zen. Ang Pinuno ay matahimik na nagbbuhos ng tsaa sa isang tasa. Ang propesor ay hindi nakatiis at tinanong kung bakit patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos kahit puno na ang tasa. "na katulad din yan nang iyong nasang maunawaan kung anong ibig sabihin ng Zen habang ang iyong utak ay puno". tinanong ni Buddha kung ano sa palagay nila ang elepante. Sinunod ito ng kaniyang katulong. Dahil sa bawa't isa ay gumigiit ng kanilang paniniwala. Pagkatapos nang lahat ay nagkarron ng pagkakataon upang mahawakan ang elepante. humawak ng likod ay sinabing ito ay bayuhan. humawak ng dulo ng bunto ay sinabing ito ay panglinis. Kailangang alisin mo muna ang iyong pinaniwalaan tungkol sa Zen bago mo unawain kung ano talaga ang Zen. Ang bawa't nagtuturo ay may iba'ibang paniniwala ayon sa kanilang iniisip na tama kahit sila ay tulad sa mga bulag na pinaniwalaan lang ang kanilang nahahawakan. humawak ng mahabang ilong nito ay nagsabing ito ay ang pangararo. habang ang isa ay paa. sa isa pa ulit ay ang katawan." Ang Parabula ng Mga Bulag at ang Elepante Ang Parabula ng mga Bulag at ang Elepante (Mga Kwento ni Budda) Minsan ay may isang raha (hari) na anyayahan ang mga taong ipinanganak na bulag at ipakita sa kanila ang isang elepante. humawak ng paa ay sinabing ito ay poste. di kalaunan. ang isa ay ang isa sa mga sungay nito sa nguso. Puno na ang tasa subali't patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos. sila ay nag-aaway-away.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->