ALAMAT NG BAWANG Mapag- aruga at mapag- mahal na ina si Uganda.

Hinahangaan siya ng lahat sa pagsisikap na mapalaking mabait ang kaisa- isang anak na si Kulala. Ulila na sa ama si Kulala. Bata pa siya nang matuklaw ng ahas sabundok ang kanyang ama. Totoong mahirap lumaking walang ama.Para kay Kulala, hindi buo ang pamilya nila kung patay na ang isa sa mga magulang niya. Noong una ay hirap din si Uganda. Ina lang sana ang papel na ginagampanan niya. Nang namatay ang kanyang asawa, siya na ang ina, siya pa rin ang naging ama. Pero kahit nag- iisa na siya ay hindi na niya naisip na mag- asawa. Pinagsikapan niyang palakihin samabuting asal si Kulala. Sa sobrang hirap na dinadanas, may ambisyon ding gustong maipakamit ni Uganda sa anak. Nais niyang makapag- asawa ito ng mayaman upang mailayo sa karalitaang kanilang nararanasan. Sa pakiwari ni Uganda, marapat lamang na bumuti ang buhay ni Kulala. May kasabihang ang kagandahan at kabaitan ay maaaring maging kasangkapan upang makapamili ng kakasamahin sa buhay. Kung maganda ang isang dalaga maaring makapag- asawa siya ng binatang may sapat na karangalan at sapat ding kayamanan. Ito ang naging pamantayan ni Uganda para sa anak. Ang kagandahan ni Kulala ay lalong napag- usapan nang magdadalaga na siya. Makinis ang kutis at balinkinitan ang katawan niya. May mabibilog at nangungusap ang mga mata niya. Ang mga labi niya kahit di kulayan ay sariwang rosas ang katulad. Ang tinig niya ay may lambing na dala lalo·t kapag siya ay nagtatampo na. Sapagkat marunong makipag- kapwa tao kaya siya ay kaibigan ng mga bata at matatanda. Mahirap at mayaman ay pantay- pantay langsa kanya. Mabuti mang tao o masama ay pakikiharapan niya. Wala siyang pinipili. Para sa kanya ang pagpapakatao ay isang mabuting pag- uugali at sapagkat tayong lahat ay galing sa isang tipak na lupa, mauuwi rind aw tayo sa pinanggalingang lupa ni Bathala. Hanga si Uganda sa paniniwalang ito ni Kulala. Pero kahit na lahat ay pinakikiharapan ng anak, nangangarap pa rin ang ina n asana ay mayaman at makapangyarihang binata ang mapapangasawa ng kaniyang magandang dalaga. May sariling puso at isip si Kulala. Totoong maraming naghahain ng pag- ibig sa kaniya pero wala pa siyang napipili kahit isa. Upang matawag ang pansin ni Kulala, lahat ng manliligaw niya ay nagpapakiramdam at nagpapayabangan, mapaniwala lamang ang dalaga sa inihahain nilang pagmamahal. Sa kasamaang palad, lagi at laging sinasamang palad ang lahat ng mangingibig na nagpapasikatan. Nariyan si Hashim na buong giting na nagmamalaking kukunin niya sa ilalim ng karagatan ang pinakamalaking perlas na iaalay niya sa paanan ng minamahal. Madaling araw pa lamang ay mayabang naitong lumusong sa tubig at sumisid na parang barakuda sa kailaliman. Pero sinamang palad, nabagok ang ulo sa nakausling bato sa ilalim ng dagat na ikinamatay niya kaagad.

Nanginginig sa takot ang buong katawan ni Kulala nang dalhin sa tahanan nila ang lumaymay na katawan ng mangingibig. Nasundan ito ng adbenturerong si Perot na sa pagnanais na mabigyan ng tuwa si Kulala ay mayabang na lumusong sa ilug- ilugan na kinaroroonan ng pinakamabangis na buwayang kinatatakutan ng mga kalalakihan. Nawakwak nga niya ang tiyan ng pinakadiyus- diyosan ng mga buwaya subalit nahagip ang dibdib niya ng matatalim na mga ngipin ng damulag. Pinapanghina siya sa sobrang dugong umagos sa hapong katawan. Una siyang nalagutan ng hininga bago tuluyang namatay ang diyablo. Napaurong si Kulala sa takot nang dalhin sa kanilang bahay ang bangkay ng nagmamahal na mangingibig. Namatay ang binata sapagnanais na mapasagot ang kagandahang pinag- aagawan ng kabinataan. Naisip ni Uganda na panahon na upang siya na ina ni Kulala ay siyang pumili ng mapapangasawa ng anak niya. Sa mga anak ng datu, dalawa ang masusugid na mangingibig ni Kulala. Nariyan si Arturo na anak ni Datu Basti at nariyan si Madur na anak ni Datu Tawilis. Sapagkat kayamanan ang tanging pamantayanni Uganda, binuo niya sa sariling matira ang matibay ang dapat na paglalabanan ng dalawa. Minsang nagkasabay sa panliligaw ang dalawa ay naparunggitan sila sa isa·t isa. Nagkapikunan at nagkainisan hanggang sa nagbunutan ng sandata. Sapagkat kapwa gusto nilang makamit ang kagandahan pinag- aawayan, ang pakikipaglaban na nagawi sa magkaibigan ay nauwi sa dalawang kaluluwang naging bangkay. Humahagulgol si Kulala sa sinapit ng dalawang mangingibig. Punong- puno ng kalungkutan ang katauhan niya. Lalong nangamba ang dalaga nang sunud- sunodpang naglaban ang marami pang mangingibig nahanding mag- alay ng buhay mapagwagian lamang ang kaniyang pagmamahal. Sa dami ng dugong dumanak ay lito ang isip na tinalunton ni Kulala ang daan patungo sa ituktok ng bundok. ´Bathala ng Kabundukan!µ nakalahad ang mga kamay na sigaw ni Kulala, ´Kunin nap o ninyo ako sa daigdig na kinaroroonan ko! Hirapna hirap nap o ako, ang kalooban kong maging instrumento upang pag- aawayan ng mga mangingibig ko. Marami na pong dugong dumanak sa mga sakim na nagnanasang maangkin ako ng mga pagmamahal na lubhang makasarili at materyoso. Kunin na po ninyo ako. Maawa nap o kayo! ´Pagmamakaawa ng lumuluhang dalaga na hindi nakadama ng pag- ibig na nakauunawa at sagrado. Ilang sandali lamang ay dumilim ang kalangitan sa bumuhos na ulan. Nagsalubungan ang matatalim na kidlat at dagundong ng kulog sa kabundukan. Ang hapong katawan ni Kulala ay bangkay na napalugmok sa ituktok ng bundok. Nang sumikat ang araw ay natagpuan ng mga tao si Kulala na bagamat wala nang buhay ay may mga ngiti sa labi sa katuwaan. Niyapos ni Uganda ang bangkay ng anak. Alam niyang ginusto niKulalang lisanin ang daigdig. Maligaya si Kulala sa kinaroonan ni Bathala. Sa tuktok ng bundok ipinalibing ni Uganda ang bangkay ng anak.

Lagi niya itong dinadalaw hanggang isang araw ay may halamang tumubo dito. Inalagaan niya ang halaman. Nang magbunga ay napansin niyang kahawig ito ng mapuputing ngipin ni Kulala. Tumingala sa langit si Uganda at malinaw na narinig ang tinig ni Bathala. ´Nasa kaharian ko na si Kulala at masayang- masaya. Ang halamang iyan ay magpapaalaala sa iyo sa mapuputing ngipin ng anak mo. Alagaan mo at ipakilala sa mga tao.µ Kumuha ng mga bunga ng halaman si Uganda at ipinatanim sa mga kapitbahay niya. Magmula noon ang mapuputing ngipin ni Kulala ay nakilala bilang rekado sa mga lutuing bahay na tinatawag ngayon bilang Bawang. ALAMAT NG ASO

Noong panahon na bata pa ang mundo, ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. Ang ama; si Roque ay mabait at mapagkalinga sakanyang pamilya. Nagtatanim siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. Samantalang ang ina naman; si Magda siyang nag-aasikaso sa kanilang bahay at dalawang anak na sna Maria at Jose. Minsan, nagulat ang pamilya sapagdating ni Roque mula sa mga pusang gubat nang ito ay maligaw. Inaalagaan nito ang pamilya. At sa paaglipas ng panahon, nagging malakas na ang lalaki na nakilala nilang Damaso. Isinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niya nabantayan ang taniman nito ng ubaaas, nagging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. At sa kanyang paglayas, naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming alamid. Naawa naman ang pamilya kay Damaso, kaya doon na pinatira sa bahay nila ito. Itinurig nila iting kapamilya at nakatulong pa si Roque sa pang-araw-araw na pahahanap ng pagkain. Ngunit lingid kay Roque, may namumuong lihil na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. At isang araw nga, nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. Nag-iyakan ang dalawang bataang sina Maria at Jose. "Ina, huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. "Oo nga po! Mang Damaso, huwag n'yong kunin an gaming ina!" ang iyak ni Jose. Ngunit hindi naapigilan sina Magda ng kanyang mga anak. Sumakay pa ri sila ng bangka at umalis na kasabay na agos no ilog.

Ang dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. Ang mga inahing asonaman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. At sising-sisi ang dalawa sa kanilang nagawa. "Masahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. Nais sanang magbago ng isip si Magda. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mga tahanan. At ikaw Magda. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. bagkus ay ungol at kaktwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. Napatayo si Magda sa bangka. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw sa tubig ang mag-aama. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tumanaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. at ganun din sa mga taong hndi marunon magmahal na tulad ni Magda." at nawala na ang diwata pagkawika niyon. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. Bigla. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. "Mananatili kayo sa ganyang anyo. Mula sa malayo. sapagkat umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata.Lalong nag-iyakan ang dalawang bata. Bigla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. Kaya't maging maingat tayong makasakit ng iban tao. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. At hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapat sa kanilang mga amo. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. humaba ang kanilang mga nguso. hangga't ikaw Damaso. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. hangga't hindi mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging aaanak. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. At sa pagdami ng mga tao. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog sina Maria at Jose upang humabol. lalo na ang nagpapala o tumutulong sa atin. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa tong nagpapala sa iyo. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. Binabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mga ito samga kaaway. at napailalim sat big ang mag-aama. tumalim ang mga ngipin at nagkapangil.Ang kanilang katawan ay napuno ng balahibo. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. dahil alam niyang hing marunong lumangoy ang dalawang bata. ALAMAT NG PALAY . Siyang pagdating ni Roque. Mula sa malayo. Nagkaroon sila ng maraming anak.

Hindi pinakinggan ng mga tao ang sugo na ipinadala. Hala." Sumunod sa bilin ang mga tao. at mga hayop. Nakita ng mga mangangaso ang malalaking tagayan. Iyan ay mamumunga. Sila ay nangangaso sa gubat at nangunguha ng bungang-kahoy sa parang. Ang mga ito ay punong-puno ng pagkain na puting-puti. Ang Da kilang lumikha ay nagalit samga tao dahil sa kanilang kalapastanganan. Sila'y pinainom ng puting alak at sila'y at nagging matalino. Noon lamang sila nakakita ng putting pagkain. Isang araw nagpadala itong sugo para iparating sa mga tao na mags isi na sila sa kanilang mgakasalanan at magbago. Ang mga lalaki ay nangaso sa bundok. Nawala na ang mga hayop sa gubat at iilan na lamang ang mga bungang-kahoy. Ang mga tao ay nalungkot. bungang-kahoy. naiba ang takbo ng kanilang buhay.Noong unang panahon ang mga tao ay walang palay. Sila'y nagpunta sa yungib. Sila'y may reyna. at nagsayaw. Sila ay makapangyarihan subalit magagalang. nagbibgayito ng pahiwatig sa tao. sa halip aypinagtawanan at sinaktan pa ito.Sabi ng mga matatanda na tuwing lalabas ang bahaghari. Subalit hindi nila matiyak ang totoong pinagmulan nito. Kaya·t bumaha angbuong kapaligiran. Sila'y nagpapahinga ng dumating ang magagandang dalaga. Alam kong kayo aymabubuti kaya iyan ay sisibol. iilanlamang sa kanila ang naging mabubuting tao. Sila'y pagod na pagod at gutom na gutom. Matapos ang kainan at ang mga lalaki ay nagging bata. " Kayo'y bibigyan ko ng butyl. Ang mga ito ay engkantada pala. Sila'y nagsaya noon. Ang bigas na niluto ang kauna-unahang kanin sa daigdig. Iyan ang inyong pagkain.HARI Maraming tao ang nagtataka at humahanga sa magagandang kulay ngbahaghari. Nagingmakasalanan at gumulo ang mga tao . isda. Ang pamumuhay nila ay nagingmasaya at ang bawat isa ay nagmamahalan. Nagdilim angkalangitan at bumuhos ang napakalakas na ulan. Lumipas ang ilang taon. Ang kanilang kinakain ay gulay. Ang butyl ay magiging bigas. Nagkaroon ng kainan. Makalipas ang ilang libong taon. Gusto ng umuwi ng mangangaso. Pinarusahan ng Dakilang lumikha ang mga tao. ALAMAT NG BAHAG. umuwi na kayo. Ang mga mngangaso ay kinumbida ng mga engkantada. Naghari ang kasamaan. Sila ay maligaya roon." "Ang mga butil na inani ay bayuhin at linisin. Sila ay kumakas. nag-awitan. Iyan ang kaloob ko sa mga tao. Ang reyna ay nagsalita. Dito ay napakarami pala ang engkantada. Ang lahat ng masasamang tao·y nangamatay atang mga mab . Ito ay lutuin. Ang Dakilang lumikhaay hind i na natiis ang nangyayari sa mundo. maramingnilikha ang naghahari sa kalupaan. Ito'y itanim ninyo sa tag-ulan. Aanihin ninyo ang bunga.

"Marahil aakyatin ko na lamang itong puno. Biglang nawala ang maputi at magandang babae." Nang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. Mabilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. "Ibabagsak ko ito at buksan ninyo. "Di kayo pababayaan ng inyong ina. "Sino "Sino na na ang ang mag-aalaga maglalaba n sa gating amin?" damit?" tanong tanong ng ng ikalawang ikatlong anak. Nagtaka ang mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Ang kaawa-awang mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. Marahilpaalala ito ng Diyos na kung tuluyang magiging makasalanan a ng mgatao·y muling malilipol ang mga masasama. nakita nilang may tubig ito. "Mga ulo ninyo. Sumunod sampung mababait na mga bata. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Habang sila ay nag-iiyakan. ALAMAT NG NIYOG Noong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Akala ng mga bata ay nananaginip lang sila. Mula sa la ngit ay natanaw nila namay isang arko ang lumitaw at nagtataglay ito ng iba·t ibang mgamagagandang k ulay." sabi niya. Dahil sa sampu ang kanyang anak." ang wika ng ikaapat na anak. anak. may dumating na isang babae na di nila kilala." sabi nila. Ilibing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan." ang sigaw niyang babala sa itaas. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. Siya'y maganda at maputi. "Huwag na kayong umiyak. Tinikman nila ang laman at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. Nagdasal ang mga mabubuting tao at tunay nanananalig sa Dakilang lumikha. Nang tumigil na ang malakas na ulan at humupa na ang bahaay muling umaliwalas ang langit. Makikita ninyo na may tutubo roon na puno. At ang arkong may iba·t ibang kulayay tinawag na ´Bahaghari. Isang araw. "Naku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Pagkalibing sa ina nila. binantayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may nakita na nga silang isang halaman na tumubo. Masipag at maalaga sa kanyang mga anak. ." sabi ng pinakamatanda at dali-dali siyang umakyak at pumitas ng bunga.ubuti na nakinig sa sugo lamang ang nakaligtas atnaiwan. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw.µ At hanggang ngayon ay makikita natinlu malabas ang Bahaghari matapos umulan ng malakas.

upang ang isa sa sa kanila ay ang siyang mapangasawa ng ng prinsesa. at ito'y si Prinsipe Algori. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapela ang makisig na prinsipe. nagsimjula ng mamilii si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. Hindi ako manghihinayang sa isang tulad mo. Sa paglipas ng panahon. "Ano pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang Makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. Di nagtagal. Hindi napigilan ng prinsesa ang sarili. Nabigla ang lahat sa nasal ng prinsesa. ay may nakita siya na napakapangit-pangit na prinsipe na nakatayo sa likuran nito. Kung ano . Dahil sa prinsesa. ay may isang prinsesang ubod ng ganda. Nagsidating din ang maraming makikisig na prinsipe.Inimbitahan ang maraming maharlikang tao buhat sa ibaaa't ibang kaharian. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang maging mga alipin at manggagawa. Siya ai si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagandahan. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. "Sino ka? Hindi ka nahiya saiyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. Ngunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. Masayang lumapit si Prrinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito.Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. "Ayoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palding sigaw nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Si Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prrinsipe. na animo Adonis na namumukod tangi sa lahat ng naroroon. ALAMAT NG MATSING Sa mayamang kaharian. Isa isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinssipe. "Siya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. Nagkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pang muli. Ang lahat ng prrinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang." ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. At naghanda nga ang kaharian. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakakapagtrabaho sa loob ng palasyo. Malumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog ditto sa daigdig. noong unang panahon.Naghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno.

Nagsigawan at nasindak ang lahat. Nabalot din ito ng balahibo sa buong katawan. Namangha ang lahat. Ngunit higit sa lahat." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan.. Lubha siyang kinatatakutan ng mag nasasakupandahil sa kanyang kalupitan. Nanghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. Siyasi Sultan Barabas. ANG ALAMAT NG BAYABAS Bago pa dumating ang mga mananakop na Kastila sa Pilipinas ay mayisang sultan na ubod ng lupit at hindi kumikilala ng katarungan. Ang koronang iyon ay isinusuot niya saanmang m agpunta. . Ang salita ni Sultan Barabas ay batas. Matanda at bata . nanghnayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. Ngunit matapos ang kasal. Bigla. "Anong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa." at tuluyan nang lumisan. ganun na lamang ang gulat ng lahat. Ngayong mag-aswa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. Wala siyang iginagalang sakanyang pagpaparusa. Iyon ay pagpapakita ng kanyang kapangyarihan atpagiging mataas sa lahat. lalo pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa A mapela." ang wika nito.ang ganda ng iyong mukha ay siya naming kapangitan ng iyong ugali. Mabigat ang parusang ipinapataw niya sa mganakagagawa ng ka hit maliit na kasalanan. Kaya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyang panlabas na anyo. Iyon ay upangmagkaroon dawn g kadalaan at hindi na umulit pa ang mga taongnagkasala. Agad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prrinssipe Algori.Tuwina ay nakalagay sa kanyang ulo ang gi ntong koronang ipinasadyapa niya sa malayong bayan. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. Arawaraw ay nabibihisan siya ng magagara at mamahaling damit. Ito ang nagging parrusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. at nagkaroon pa ng buntot. dahil ang higit na mahalaga ay ang tunay na pagkatao at pag-uugali. Ito ay nagging isang napakakisig na lalaki.Dinala na si Prinsesa Amapela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. "ang wika ni Prinsipe Algori. at sumakay rito ang "Diyos na Kakisigan. na siya palang "Diyos ng mga hayop sagubat. Ito ay naging kakaibang nilalang ng puno ng balahibo ang buong katawan. Mabibigat na parusa agad ang kanyang iginagawad. Hindi makapaniwala ang lahat. lalaki at babae aypinarurusahan niya. higit kay Prinsipe Algori. subalit huli na. Bigla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. nabago aang anyo ni Prinsipe Algori.

Walang awa niyang ipinakulong ang pobrengmangingisda. Nang malaman nito kung sino ang umabala sapagtulog at kung ano ang sadya nito ay lalo siyang nagalit. Sa halip ay nagtawa lang ito. Ibigniyang hilingin ditto na palayain na ang ina at ama.Magkasama naman silang dalawa. Naisip niyangmakakain na ang masarap na daing da hil pahuhulihin niya ng isda angasawa nito at ipadadaing naman niya sa babae. . Ang mga ito ang nagbibiga y ng pagkain sa binatilyo saaraw. Sa halip na maawa sa babae ay ipinakulong niya ito. Sinamahan siyang mga diwata sa pagtungo sa palasyo. Nakarating sa asawa ng mangingisda ang nangyari. Nang magkaharap ang dalawa ay tahasang nagsalita ang binatilyo.isa sa bahay nila. Mas mabuti pa s a kanya ang mabulok ang mgabunga ng puno kaysa ipakain sa iba. Walang takot na nagtuloy sa palasyo ang magdadaing. Napagod ng husto ang sultan. Masaya na rin sana ang magasawa kahit pareho silang nakakulong. Alam nilangwalang magaasikaso sa mga pangangailangan nito kung wala silangdalawa. Kaya lang ay aalala sila parasa anak na binatilyo na naiwang mag. Hindi katakataka na ang kanyangmalawak na hardin na may tanim ng iba·t ibang punong namumungaay hindi niya hinahayaang mapasok ninuman. Isang araw ay may isang mangingisda ang ipinadakip ng sultan sakanyang mga tauhan. Itoang nagd adaing ng mga isdang nahuhuli ng asawa. Iniutos pa niyang pahirap an ito upang magtanda.Saganangsagana din siya sa masasarap na pagkain. Dahil naabal a sa tulog ay galit na galit nabumangon ang sultan. Kinatok nitoang natutulog na sultan. naisipan ng binatilyo na puntahan si Sultan Barabas. Walang pulubi ang n akahihingi sa kanyang tulong o kahit konting pagkain. Siya lamang at ang mag aliping tagapitas ng mga bungangkahoy angnakakapasok doon. Humihingal itong huminto sa tapat ngisang malaking puno.araw. Habol nito ang paghinga at dakot ang dibdib nananinikip. Angasawang ito ng mangingisda ay mahusay gumawa ng isdang daing. nag- Ang hindi nila alam ay inaalagaan ng mga diwata sa gubat angkanilang anak. Agad nagtungoang babae sa kaharian ng sultan kahit malalim na ang gabi. Nakarating sila samalawak nitong hardin. Hindi maab utan ng sultan ang binatilyo dahilhigit itong mabilis tumakbo. Humabol sa lalaki ang sultan. Gayunman ayubod naman siya ng damot. Ang dahilan ay masyado itong g inabi sapangingisda.Sinabi nito na dapat siyang bigyan ng sultan ng pagkain dahil angkinakain nito ay ang isdang pinaghirapang hulihin ng kanyang ama atidinaing ng kanyang ina. Isang araw. Hindi pumayag si Sultan Barabas. Sagalit ng binatilyo ay bigla nitong inaga w ang suot na korona ng sultan at saka nagtatakbo.

at ito'y nagtangkang agawin si Rosa at dinala ito sa hardin. Ngunit si Cristobal. Nang magsilaki na ang mga bunga at muli nilang tikman ay nasabi ngilan: ´ Ang asim. Berdeng-berde ang kabuuan ng Kawayan. Hinayaa n ng mga tao na lumaki atmamunga ang nasabing puno. Dahil ang gusto ni Rosa ay ang maglingkod sa Panginoon at sa pagtulong sa mga nangangailangan ng kanyang tulong. ay di makapapayag na di mapasakanya ang dalaga. Nang tikman nila ang bubot pang bunga ay napangiwi silang lahat. Sa takot ni Cristobal ay ibinaon niya ang dalaga sa bakuran nito at saka siya lumayo sa pook na iyon upang di na magbalik kailanman. at kabaitan. Mayabamg ito at taas-noo. ´ Ang pait!µ sabi ng isa. Ito ay higit na mabait at makatarungankaysa kay Sultan Barabas." na balita sa kanyang angking kagandahan. Noon din ayagad itong binawian ng buhay. ALAMAT NG ROSAS Noong araw ay may isang magandang dalagang nagngangalang "Rosa. Ipinagmamalaki nito ang kanyang makinis na katawan. isang mahigpit niyang mangingibig. Ngunit ni isa sa mga ito ay hindi niya mapusuan. sa bakuran nito ay may isang halamang tumubo na may bulaklak ngunit paghawak sa tangkay nito ay mapapasigaw ka dahil sa talas ng tinik ng halamang hinahawakan. Mula noon ay hindi na nakita ng mga taga roon si Rosa. Simpait ng ugali ni Sultan Barabas!µ. . ALAMAT NG KAWAYAN Noong unang panahon ang puno ng Kawayan ay hindi yumuyuko. kayumian. Isang bagong halaman ang napansin ng mga tao na tumubo sapinaglibingan kay Sultan Barabas. Binuksan nito sa lahat ang malawak nahar din upang makakain ng bungangkahoy ang sinumang may nais. Maraming nangangayupapa sa kanyang kagandahan. Sing- ´Kung gayon ay si Barabas ang punong iyan!µsabi ng marami.Nangmahinog ang mga bunga ay nasarapan ang lahat dahil matatamis angmga iyon. Sa halip. asimng mukha ni Sultan Barabas!µ. Sa hardin ding iyon ito ipinalibing. Mula noon ay nakagiliwan ang bunga ng puno at nanglumaon ay tinawag na Bayabas.Sa sumunod na saglit ay bigla na lamang itong natumba. Sariwang sariwa ang kulay nito lalo na kapag nasisikatan ng araw. Ngunit nananalangin si Rosa sa Panginoon at noon di'y siya'y naging bangkay. Nagkaroon ng bagong sultan. Dahil niloob ito ng Panginoon na gawing bulaklak si Rosa na ang tangkay ay may mga tinik na tagapangalaga rito upang di-pagnasaang pupulin lamang ng sinuman.

Na ang inggit ay di dapat mamugad sa puso nino man. May isang pagkakataong naparaan ang ilang kabataan sa kagubatan. Isang tanghaling tapat ay may dalawang matandang nahapo sa paglalakad.Pinakamalakas na ihip ang higanti ni Hangin. Dali-dalingnamupol ng bulaklak ang binata. Bayabas. Matatamis at pulang-pula ang Makopa. at Makopa. Caimito. Namitas sila ng bunga. Tuwang-tuwa sila sa pamimitas ng mga bunga. Natuwa sila ng maulinigan ang mga halamang Rosal at Sampaguita. Nang makaalis na si Lolo Guillermo at Lola Jovita ay tinawag ni Kawayan ang mga kaibigang Tagak.Bilang parusa. nilayuan nila ito. at Santol. Nilapitan din nila ang mga puno ng Makopa at Caimito. Nasira ang mga magagandang tangkay nila Rosal at Sampaguita. Lagi at lagging naiinis siya kung hindi pinahahalagahan. Masama siyang mapahiya pagka't tumatawag siya ng kaibigang handing maghiganti upang maiangat lang ang narumihan niyang pangalan. Inilpag nila sa damuhan ang dilaw na dilaw na bunga ng Santol t berdeng berdeng Bayabas. Sunud-sunuran si Ulan. Wala kasi siyang bunga na ipamimigay. Nagpalinga-linga sila. Inis na inis naman si Kawayan. Sa pagkapahiya sa sarili tinawag niya ang kaibigang si Ulan.Ang pagyuko ni Bathala ay pagbibigay halaga sa anumang biyayang handog ni Bathala ay dapat na pahalagahan. Tuwang-tuwa ang mga kabataan habang ang prutas ay pinagsasaluhan. Palihim na napangiti si Kawayan. Sa galit ng Kawayan ay tinawag niya ang kaibigang Hangin. Nilapitan nila ang puno ng Bayabas. Nagbagsakan ang lahat ng bunga ng Santol. Hindi man lang nila pinansin ang mga sanga ng Kawayan pagka't makikitid ang mga dahon nito. Nagpalinga-linga ang binata. pinalakas ng Ulan ang kanyang mga patak. Iyan ang alamat ng mapagmataas na Kawayan. PABULA . Napansin ito ng nakasimangot na Kawayan. Nakalbo ang kaawa-awang puno ng lubhang ikinagalak ni Kawayan.Ang halimuyak ng Rosal at Sampaguita ay handog na napakaligaya sa dalaga. Natuwa sila ng namataan ang puno ng Banaba. Talagang mapapalad ang mga dahon nito na masisilungan kung ikaw ay maiinitin ng sikat ng araw. Wala siyang silbi kung prutas ang pag-uusapan. Ipinaghiganti ng mga Tagak ang inggit na inggit na si Kawayan sa pamamagitan ng pagpigtal sa lahat ng dahon ng Banaba. ang lagging nakatingalang si Kawayan ay pinayuyuko ni Bathala kapag hinihipan ng malakas na hangin. naghanap si Lolo Guillermo at Lola Jovita ng punong may malalabay na sanga.Pero mainggitin ang Kawayan. Tuwang-tuwa si Kawayan. Lingid sa kaalaman ni Kawayan. Minsan may nagawiang magkasintahan sa kagubatan. Upang makapagpahinga. Kapag nalallulan siya ng ibang puno at halaman ay nagtatanim siya ng galit. Nang makitang walang bulaklak na mapupurol sa puno ng Kawayanay nilayuan nila ito. Nang makitang wala man lang bunga ang kawayan. Inggit na inggit naman si Kawayan. Upang maipaghiganti ang Kawayan. Hinog na hinog rin ang mga Caimitong kulay lila. nakarating kay Bathala ang pagiging mainggitin ni at mapagmataas nito. Wala siya kahit isaman na bulaklak na maiaalay. Dahilan sa mga bulaklak ang magkasintahan ay lalong pinagbigkis ng matapat na pag-iibigan.

Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. ´Ang atay mo. ´Ano ang gusto mo sa akin?µ tanong ni Matsing. nagkunwaring patay na siya. subalit kung walang naghihintay sa luob. Hindi siya gumagalaw. Buaya!µ sigaw ni Matsing. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo ng Buyayaw. hindi sumuko si Buaya. dapat kang maging malamig!µ Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. kailangang tumawid sa makitid na dagat nang palangoy. ´Iyon ang favorito ko. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa kabila?µ Pumayag si Buaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. ´Kung mayruong nasa luob ng bahay. ´May hihiyaw ba kung walang nasa luob ng bahay!?µ Nabigo uli. sumigaw siya. Walang laman ang bahay.Ang Buaya At Ang Tusong Matsing BALISANG BALISA ang Matsing. ´Tanga ka. ´Mayruon ba namang nag-iiwan ng atay niya!µ Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. at ipinasiya niyang maghiganti. Pagbalik ni Matsing. naglublob siya sa putik hanggang bumantot ang amoy niya. Ang lamig! Natigilan si Matsing sa sagot ng dagat. kung mapanganib talaga sa akin ang tumawid. Subalit matalik kitang kaibigan. gutom din tulad niya. kaya kukunin ko para sa iyo. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? ´Maigi pa. Kinabukasan.µ ungol ni Buaya. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa luob ng bahay. Naiwan si Buaya sa pampang. Nagtago sa luob ng bahay siBuaya at nag-abang.µ ´Atay ko!µ bulalas ni Matsing. ´Wala kang kaalam-alam. nasa labas siMatsing at naghahanap ng pagkain. dagat. dapat siyang humiyaw!µ Pagkarinig ni Buaya. Buaya!µ sigaw ni Matsing bago tumakas. Tapos.µ sabi ni matsing. tumahimik siya. na mapapatay siya kung lumangoy. ´Sayang. . nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambangan siya ni Buaya. galit na galit. Hindi nagtagal. Upang makatiyak. naghihintay sa gitna ng tubig. Isang araw. Mas mahirap. Subalit mahirap din ang mamatay sa gutom. ´Dagat. tanungin ko ang dagat. dumating si Matsing at lumapit sa ´patayµ na Buaya. at gutom na gutom na siya. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. pinasok niya ang bahay ni Matsing. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buaya. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. sa wakas. isang katutak na mga buaya ang palangoy-langoy sa tubig.

Parurusahan ka Niya. Buaya!µ sigaw ni Matsing mula sa malayo. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Ang binata naman sa Sakit ng mga kagat dulot ng mga langgam sa pook na yaon ay umalis agad. Ilang araw lamang ang nakalipasMay isang binata ang lumabas sa gubat. Sa nasabing puno ng kahoy ang langgam ay gumawa ng bahay.´Makagaganti rin!µ ang ipinagsulit. Ang Tigre at ang Matalinong Lobo Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. at kara-karaka·y kinuha ang kanyang panaAt papanain n asana ang ibong kawawa. Sa pagkagulat ng binata nahulog ang kanyang sibat.Ang nangyaring ito sa ibon at sa langgam saksing mahalagaSa pagtutulungan. nagkaroonNg pagkakataon ang ibon para makalipad.´Sino ba namang patay na buaya ang umuungol?!µ Marami pa silang naging paghahamok. huwag kang umimik.Gumawa ng punso o puntod at pinagsikapang bantayan ang ibonHabang nabubuhay." . sa may sanga ng kahoy ay may namumugad namang isang ibon. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing na hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain.naglaglag ng isang maliit na dahon.µ sabi niMatsing. Ang Ibon at Ang Langgam Merong isang langgam sa tabi ng batis. sa kawawang langgam nagbigay ng tulong. Nang napapagod na·y nakaramdam ng uhaw ang binataKaya·t nakarating siya sa batisan. sa nilutang-lutang at inikitikit. ´Talagang gunggong ka. Sa tabi ng batis. umongol ka!µ At umngol nga si Buaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. nasa sanga ng kahoy at gustoNiyang hulihin. Ililigtas kita sa kapanganiban. kung buhay ka pa.´Ikaw. subalit dahil tuso.Sa nilakad-lakad nahulog sa tubig. Sa dahong nalaglag langgam ay kumapit. Tinawag niya ang kanyang mga kaibigan. Dito niya nakita ang ibonNa siya niyang pakay. kamatayan niya·y lalong lumalapit. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin .Ang pasasalamat ay di mahulip.May saklay itong pana sa kanyang balikat at ang ibon ay siyang hinanap. laging nakaiwas si Matsing sa mga pakana ni Buaya. ´subalit kung talagang patay ka na. Ngunit nagulantangNa lamang ang binata nang sugurin ng mga langgam ang kanyang paa.Kaya·t nakaligtas siya sa panganib. Buaya. Iligtas mo ako sa kapahamaka·t.

Ang mga Bubuyog at ang mga Putakti Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmamay-ari ng pulot sa may pukyutan. dahil parehong may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig." ang sabi ng lobo. Dahil sa hindi nila pagpayag sa kasunduang iyon. Kaya't nakaisip siya ng solusyon.Ayaw maniwala ng tigre. at kung sino man ang mas pinakamabilis na maktapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka ngang katakutan!" Dahil dito. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. Mensahe: Kailan ma'y hindi nagtatagumpay ang nagsisinungaling sa nagsasabi ng totoo. ang mga putakti ay hindi talaga nakgagawa ng sarili nilang pukyot. leon ang tinaguriang hari ng mga halimaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lumisan nanag takot na takot. Sa naging pahayag ng hukom. "Sa pagkakaalam ko. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Ang hindi nito alam. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagubatang may mga iba't ibang uri ng hayop. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tungkol dito. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyutang iyon ay mga may kulay itim at dilaw. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. naisip ni reynang bubuyog na baka sa haba ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. nauwi ito sa korte. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. . sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalino. Sa kasamaang palad. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakikipagkasundo.

Napabilis ang lipad ni Maya. Habang patuloy siya sa kanyang paglipad ay nakasalubong niya ang isang maliit na ibong Maya at hinamon niya ito. payag na payag ako."O ano. Nakita niyang nagdidilim ang kalangitan. Agila. Sa isang isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. payag ka ba?" untag ni Maya." buong kayabangang sagot ni Agila. Dahilan sa pangyayari. kaya bumagal ang lipad niya. "Aba oo." wika pa ni Maya. Samantalang ang mabigat sa asukal na dala-dala naman ni Maya ay nabasa din ulan kaya natunaw ito. Kung kailan mo gusto. Napatingin ang Maya sa kalawakan. Palagi silang sagana sa pagkain kaya sila'y palaging masaya. "Sige Agila." Tumawa ang Agila sa narinig na sinabi ni Maya. unang nakarating si Maya sa ituktok ng mataas na bundok at tinalo niya ang mayabang na Agila. natitiyak niyang ang kasunod niyon ay malakas sa pag-ulan. mas hamak na magaan ang bulak na dadalhin niya kumpara sa mabigat na asukal na dadalhin naman nito. "Hoy Maya. bakit nga naman hindi eh. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Ang Matigas na Ulong Sisiw May isang inahing manok ang may anim na sisiw. Kailan mo gustong magsimula tayo?" Natuwa ang Agila. subalit hindi siya nagpahalata. "Sige! Tinatanggap ko ang hamon mo.Ang Agila at ang Maya Isang Agila ang kasalukuyang lumilipad sa kalawakan. Gusto ng matawa ni Agila sa katuwaan dahil tiyak na ang panalo niya. para lalong maging masaya ang paligsahan natin ay kailangang bawat isa sa atin ay magdadala ng kahit ano ng bagay. Pero. At sisimulan nga nila ang paligsahan. Halimbawa ang dadalhin ko ay asukal ikaw nman ay bulak. Habang nasa kalagitnaan na sila ng kalawakan ay siya namang pagbuhos ng malakas na ulan. Nabasa ang bulak na dala-dala ni Agila kaya bumigat ito ng husto. nasa sa iyon 'yan. Tuwang-tuwa talaga siya. gusto kong umpisahan na natin ang karera ngayon na. Nahirapan si Agila ." "Sige doon tayo mag-uumpisa sa ilog na 'yon at doon tayo hihinto sa ituktok ng mataas na bundok na iyon. buong yabang niyang iniladlad at ibinuka ang kanyang malalapad na pakpak. kaya naipasya niyang tanggapin ang hamon nito para maturuan niya ng leksyon. himdi niya akalain na tatanggapin nito ang hamon niya. baka gusto mong subukan kung sino sa ating dalawa ang mabilis lumipad?" buong kayabangan ni Agila. . Lumapit sila sa gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. "Aba.

Sagot: abo ng sigarilyo ." ang sigaw ng isang sisiw. MGA BUGTONG Nang maliit ay mestiso. Tumakbo siya kung saan-saan upang humanap ng Makapag-aalis ng kanyang bikig. Ang isang sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Naisip niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya rin niyang isang sisiw. ngunit huli na ang lahat nang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Hilig nila talaga ang tubig. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. nang lumaki ay negro. Tumihaya na ang aso at ibinuka ang kaniyang bunganga. Umalis na kayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. sigaw ni inahing manok. ang aso ay nakahuli ng isang ibon.µ wika ng aso na waring nanunumbat. Inilabas ang matatalim na pangil. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Pagkabunot ng bikig. ´Magpasalamat ka. Mensahe: Makinig sa payo ng mga magulang. ´Akin na ang aking gantimpala. Sa matinding paghihirap ay napahalinghing nang ubod-lakas. at naipasok mo ang iyong ulo sa aking bunganga at nailabas mo pa rin nang hindi napahamak.Samantalang pinagpapasasaan niya iyon. Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. kaya't siya'y nalunod.µ Umuungol ang aso. Ipinasok naman ng pusa ang kanyang ulo hanggang liig upang alisin ang bikig. "Hindi iyon mga sisiw."Umalis kayo sa gilid ng balon!". ang pusa ay nagsalita. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. isang munting butoAng nahalang sa kanyang lalamunan. Sila'y mga bibi." ang wika ng inahing manok. Hindi niya maalisAng bikig na napakasakit. Ang Aso at Ang Pusa Isang araw. Halina kayo't tayo'y aalis na.Parang nagmamakaawang ipinangangako niya sa kaninumangMahilingan ng tulong na ibibgay niya ang anumang mayroon siya sa makaaalis ng kaniyang bikig at tinik sa kanyang lalamunan.

May dahon ay di halaman, maraming mukha·y walang buhay ang laman ay karunungan. Sagot: aklat

Pagsipot pa lang sa maliwanag, kulubot na ang balat. Sagot: ampalaya

Kabayo kung pula, nanalo sa giyera. Sagot: apoy

Mataas kung nakaupo, mababa kung nakatayo. Sagot: aso

Ate ko, ate mo, Ate ng lahat ng tao. Sagot: atis

Sagisag ng kahinaan, puri ang kayamanan,

Hinhin ang katangian at ganda ang puhunan.

Buhay na hiram Lamang pinagmulan Ng sangkatauhan. Sagot: babae

Manghahabing batikan, Tubig ang hanay, Ang yaring sinamay Iba·t ibang kulay. Sagot: bahaghari

Ang puno·y nasa gubat, Ang katawa·y nasa dagat. Sagot: bangka

Kinatog ko ang bangka, Nagsilapit ang mga isda. Sagot: batingaw

Kung sa ilan ay walang Kwenta, sa gusali ay

Mahalaga. Sagot: bato

Iguhit mo·t nagbabalita Ng maraming talinhaga.

Lumuluha·y walang mata, Lumalakad na walang paa. Sagot: ballpen

Heto na si Ingkong Bubulong- bulong. Sagot: bubuyog

Bumubuka·y walang bibig, Ngumingiti ng tahimik.

Nang umaga·y tikom pa, Nang tanghali·y humahalakhak na. Sagot: bulaklak

Hindi linggo, hindi piyesta,

Sagot: buntis Kung mahiga ay patagilid Kung tumayo ay patiwarik Malaki kung bata Lumiliit pag tumanda Dahil sa kakahasa. May talim na taglay. Nagtitimbangan sa siit. Di pa nagkakasakitan. Sagot: hikaw .naglalakad ang tambora. Pagano pa ang nakalulan. Sagot: gulok Tulisang kambal. Matagal nagkakagatan. Sagot: gunting Dalawang iong marikit. Barko ng binyagan.

Ang bunga·y walang tangkay. punongpuno ng kayamanan.Manok kung itim. pinapanhik bawat bahay pagkain ang sinasalakay. Sagot: langgam Dalawang suklob na pinggan. ng putulan ng dila saka pa nagsalita. walng tigil sa galawan. sa leeg iniakma. Sagot: itlog Gumabi man o umaraw. Sagot: ibong martinez Bayabas ko sa tabing bahay. Sagot: langit at lupa Isang silong tanikala. .

Sagot: mais Hindi tao. ari ng lahat ng tao. gumaganda·t gumagara.ang magsuot diwata. May tainga walang ulo. hindi hayop. Sagot: martilyo Hindi akin. hindi iyo. Isag pamalu. Sagot: mundo . may ilong walang mukha.palo. may katawan. walang paa. Sagot: kuwintas Ala divino de gracia Malayo ang bulaklak sa bunga. Libot na libot ng ginto.

Batang marmol ng buto. nang lumaki ay musikero. sanga·y ahas. turingan mo kung ano siya. bunga·y gatang. Sagot: pakwan Nan maliit ay sirkero. Buto·y itim. lama·y bigas Sagot: papaya Ang dalagang Pilipina by Jose Corazon de Jesus Music by Jose G. Santos . binalot ng gramatiko. Sagot: ngipin Balat ay berde. Sagot: palaka Puno·y bumbong. Laman ay pula.

Silos/Levi Celerio Alembong. alembong Ay isang damdamin Na kahit kanino ay dumarating Pag-ibig ang tanging hanap ng lahat Ligaya na 'wag na sanang magwakas Alembong ay napapansin sa sulyap Sa kilos man lamang nagtatapat Alembong. halina at ako ay ibigin Alembong. alembong Ang ibig sabihin Halina. alembong Ika'y mahal sa akin Kaya't mahal sa akin . parang tala sa umaga Kung tanawin ay nakaliligaya May ningning na tangi at dakilang ganda Maging sa ugali.Ang dalagang Pilipina. maging kumilos mayumi. hantungan ng madlang pangarap. Batis ng ligaya at galak. Iyan ang dalagang Pilipina. Alembong J. mahinhin. alembong Ang ibig sabihin Pumasok sa puso ang isang paggiliw Alembong. karapat-dapat sa isang tunay na pagsinta. mabini ang lahat ng ayos Malinis ang puso maging sa pag-irog may tibay at tining ng loob Bulaklak na tanging marilag. pang-aliw sa pusong may hirap. ang bango ay humahalimuyak Sa mundo'y dakilang panghiyas.

Kung inaakalang 'yan ang munting bagay. Bakya Mo Neneng Halimbawa ng Awiting Bayan Levi Celerio Bakya mo. luma at kupas na Ngunit may bakas pa ng luha mo. Neneng. Ang aking pag-asa'y saglit na pumanaw Sa bakya mo. AKO'Y KAMPUPOT Lyrics by Maning P. Velez Ako'y kampupot Na bagong sikat Ang halimuyak Sadyang laganap Kaligayahan sa bawa't oras . bakit isang araw Hindi mo ginamit ang bakya kong inalay? Sa wari ko ba'y di mo kailangan Pagkat kinupasan ng ganda at kulay. na di pa nasilayan. Ngunit. aking hirang. Sinta. Sa alaala'y muling nagbalik pa Ang dating kahapong tigib ng ligaya. Neneng. Huwag itapon.Kaya't ang alembong Ay naglalambing. irog ko. Ang aliw ko kailan man.

hirang Na ako'y iibigin lagi habang buhay.Man din ang nais Tanging paglingap Kaya't noong minsan Ay napakinggan Isang binatang Nananambitan Puso kong taglay Lubhang pihikan Ay narahuyo sa panawagan. Bayan Ko by Jose Corazon de Jesus . Refrain: Nasaan yung pangarap Ng paglalambingan Tangan na ng aking hirang Alay ay kaligayahan Kay tamis nga naman Mabuhay 'ta sa pagmamahal Kung ang ligaya ay makakamtam Sa habang buhay. KATAKATAKA by Santiago S. Suarez Kataka-takang mahibang ang katulad ko sa iyo Biru-biro ang simula ang wakas pala ay ano? Aayaw-ayaw pa ako ngunit 'yan ay di totoo Dahil sa iyo puso kong ito'y binihag mo (Repeat) Alaala ka maging gabi't araw Alipinin mo't walang kailangan Marinig ko lang sa labi mo.

HIRANG Santiago S. . Makita kang sakdal laya! DUNGAWIN MO. Ibon mang may layang lumipad Kulungin mo at umiiyak Bayan pa kayang sakdal dilag Ang di magnasang makaalpas! Pilipinas kong minumutya Pugad ng luha ko't dalita Aking adhika.Ang bayan kong Pilipinas Lupain ng ginto't bulaklak Pag-ibig ang sa kanyang palad Nag-alay ng ganda't dilag. hirang Ang nananambitan Kahit sulyap mo man lamang Iyong idampulay Sapagkat ikaw lamang Ang tanging dalanginan Ng puso kong Dahil sa 'yo'y nabubuhay. At sa kanyang yumi at ganda Dayuhan ay nahalina Bayan ko. binihag ka Nasadlak sa dusa. Suarez Irog ko'y pakinggan Awit na mapanglaw Na nagbuhat sa Isang pusong nagmamahal. Huwag mong ipagkait. Awa mo'y ilawit Sa abang puso kong Naghihirap sa pag-ibig Chorus: Dungawin mo.

Kung saan-saan sila nakarating. Tinuruan din siya ng kanyang ama ng iba¶t-ibang karunungan: umawit ng buhay ng matapang na mandirigma. Anak siya ni Antalan. Maagang natuto ng pakikipaglaban si Aliguyon sa tulong ng kanyang ama. isa ring mandirigma. manalangin sa Bathala ng mga mandirigmang ito at matutuhan ang mga makapangyarihang salita sa inusal ng mga pari noong unang panahon. matining na matining na iikot ito sa lupa o kapag inilaban niya ito sa ibang trumpo. isang mandirigmang Ipugaw na mabilis at magaling sa paghawak ng sibat. Kapag pinawalan ni Aliguyon ang kanyang trumpo. Dinoyagan! Sasawayin sila ng binata. Nangingintab ito lalo na kung tinatamaan ng sikat ng araw. tulad ni Aliguyon. Tila kidlat na paroo¶t-parito ang sibat. Paiikutin ang sibat sa itaas saka mabilis ang kamay ng binatang kalaban. Kaya anak sa anak ang nagtagpo. Nang handang-handa na si Aliguyon. sa ugali. Kasinggaling ko siya sa labanang ito. inihanda rin siya ng kanyang ama sa pakikipaglaban upang maipaghiganti siya ng anak sa kalaban niyang si Antalan. tiyak na babagsak na biyak ang laruan ng kanyang kalaban. Itataas ni Aliguyon ang kanyang sibat.HUDHUD : ANG KWENTO NI ALIGUYON (Epiko ng mga Ifugao) Ang lahat ng tao ay magkakapatid sa kabila ng pagkakaiba sa wika. ang anak na lalaki nito. patalun-talon sa mga taniman. nagsama siya ng iba pang mandirigma ng kanilang nayon at hinanap nila ang kalaban ni Antalan. Araw-araw ay nagpatuloy ang kanilang laban hanggang sa ito¶y inabot ng linggo. palundag-lundag. Sa mga hinagdang taniman sa bulubundukin naninirahan si Aliguyon. Kapwa sila matatapang. Nagpalipat-lipat ng pook. ng buwan. Nanonood ang mga dalagang taga-nayon at sinusundan ng mga mata ang humahanging sibat. kapwa magagaling sa pakikipaglaban lalo na sa paghawak ng sibat. Aabangan ng matipunong kanan ang sibat na balak itimo sa kanyang dibdib. Ang unang sandata niya ay ang trumpo at ang mga unang kalaban niya sa larong ito ay ang mga bata rin sa kanilang pook. Ikinintal ni Amtalan sa isip at damdamin ng anak ang katapangan at kagitingan ng loob. Saksakin mo siya. Subalit hindi si Pangaiwan ang natagpuan kundi si Dinoyagan. . at sa pananampalataya. kay Pangaiwan ng kabilang nayon. Ang unang larangan ng digma ni Aliguyon ay ang matitigas na lupa sa tabi ng kanilang tahanan. Talagang inihanda ng ama si Aliguyon upang maipaghiganti siya ng anak sa matagal na niyang kaaway. Mahusay din siyang mandirigma. Maririnig na lamang ang haging nito at nagmistulang awit sa hangin.

Hindi mawawala sa puso at kasaysayan ng mga Ipugaw ang kagitingan ng dalawang mandirigma. Nanatili si Bugan sa bundok hanggang humupa ang tubig at hanggang matuyo ang lupa. at katapangan ng mga mandirigma. Wigan. Sa kanyang paglalakbay upang humanap nang makakain ay nakakita siya ng isang babae na natatabunan ang kalahati ng katawan sa lupa. Nagpadala ng malaking baha na nagpalubog sa buong daigdig at sumira sa lahat ng nabubuhay na nilalang. Nagyakap at nagkamayan. binuhay ng mga Ipugaw ang kanilang kadakilaan. Dakila si Dinoyagan. buong kasiyahanng pinanonood ng mga taga-nayon ang dalawa lalo na kung sila¶y sumasayaw. Nagdiwang ang lahat. Nagkalat ang mga patay na katawan. . at pagmamahal at pagmamalasakit sa Inang Bayan. mabaho. kumakaway sa kanya. ang kapatid ni Dinoyagan at nang maging kabiyak ng dibdib ni Dinoyagan ang kapatid ni Aliguyon. Walang nasugatan sa kanila. Ganoon din si Bugan na pumunta sa bundok na Kalawitan upang maghanap ng masisilungan. Naglapit ang dalawang mandirigma. Nakilala niya ito. ng mga Pilipino ang dakilang pamana ng mga dakilang mandirigma. tinuruan nina Aliguyon at Dinoyagan ang mga tao tungkol sa marangal na pamumuhay. Bumaba siya at nadiskobre na siya lamang ang natirang buhay. Dalawa lamang ang nakaligtas sa pagbaha: sila ay magkapatid. Lumulundag sila at pumailanlang na parang maririkit na agila. Ipinangako nilang sa oras ding iyon na lilimutin na ang alitan ng kanilang ama. Nagpasalin-salin sa mga lahi ng Ipugaw. karangalan. ALIM (Epiko ng mga Ifugao) Noong unang panahon. Kung may pista o anumang pagdiriwang sa kanilang nayon. Doon sila namuhay nang maligaya. Lalong nagkalapit ang damdamin ng dalawang mandirigma nang mapangasawa si Aliguyon si Bugan. sina Wigan at Bugan. Kung mahusay sila sa pakikidigma ay mahusay din sila sa pagsasayaw. tanda ng pagkakaibigan at pagkakapatiran.Namumunga na ang mga palay na nagsisimula pa lamang sumibol nang simulan nila ang labanan. Inabot ng taon hanggang sa sila¶y lubusang huminto ng pakuluan ng sibat. nanginginig niyang sabi dahil sa di masidlang kasiyahan. Bugan! masaya niyang sabi habang ibinubuka ang braso upang yakapin siya. Nang nagsimula nang tumaas ang baha ay umakyat si Wigan sa bundok Amuyaw upang mailigtas ang sarili. Nanirahan sila sa kani-kanilang nayon. Doon lumaki ang kani-kanilang mga supling. Pinabayaan niyang yakapin siya ng kapatid at inihilig ang ulo sa kanyang dibdib. Kahit na sila¶y pumanaw. Walang natalo. ginalit ng mga tao ang mga diyos at diyosa dahil sa kanilang pagkakasala at patuloy na pasuway sa kautusan ng mga diyos. Inaawit ang kanilang katapangan. aking kapatid. Sa kani-kanilang nayon. Lahat ay nalunod kahit ang mga hayop. Dakila si Aliguyon.

Pagkatapos ay inilibing nila ang mga patay na katawan na nakita nila malapit sa dalampasigan. Pumunta siya sa dalampasigan at tinangkang lunurin ang sarili sapagkat nahihiya siya dahil siya ay nabuntis ng kanyang kapatid. Ano ang gagawin natin? tanong ni Bugan kay Wigan isang gabi bago sila matulog. Hindi ko alam kung bakit galit si Makanunggan sa atin. Nang gabing iyon ay kumain sila ng saganang hapunan ng pinakuluang isda. Nakakita sila ng lugar na malapit sa dalampasigan kung saan nagsisimulang tumubo ang mga halaman. Naglakad-lakad sila upang tingnan kung may iba pang nakaligtas ngunit wala silang nakita.Nasaan ang iba? tinanong ni Wigan pagkatapos. Marahil ay hindi niya nagustuhan ang daga na inihandog natin sa kanya. Nagtayo sila ng kubo mula sa mga kahoy na nakakalat sa paligid. Ngunit bago pa man siya makapunta sa malalim na parte ng tubig. Siguro ay humuhupa na ang galit ng mga diyos at babalik na din ang mga isda sa dagat. At natulog silang magkasama. sagot niya. ang diyos ng Ifugao. Pagkatapos ng ilang araw ay natuklasan ni Bugan na siya'y nagdadalang tao. Sa aking palagay ay tayo lamang ang nakaligtas sa pagbaha. Naghanap sila ng lugar na matitirhan. Ikinasal ni Makanunggan ang dalawa at nagkaroon sila ng siyam na anak. Ako din. Nagkaroon ng malawak na tag-gutom. Gutom na ako. Sa tingin mo ay may isda doon? tanong ni Bugan. Bakit hindi natin ihandog ang ating anak na si Igon? . Kumonti ang ani. isang matandang lalaki ang nagpakita sa kanya. Mamamatay tayong lahat sa guton kung magpapatuloy ang mahina nating ani. Nagpatay sila ng daga at inihandog nila kay Makanunggan ngunit nagpatuloy ang kaunting ani. Patay na. Sinabi nito na siya si Makanunggan. limang lalaki at apat na babae. Dito ka lamang at titingnan ko kung makakahuli ako ng isda sa dagat. sabi ni Bugan habang nagpapahinga sila pagkatapos ilibing ang mga patay na katawan. hayop kahit ang mga halaman. Mayroon ngang mga isda sa dagat. Ang mga halaman ay nagsisimula nang tumubo. sabi ni Wigan. Ang nakita lamang nila ay mga patay na katawan ng mga tao.

Nasa kabundukan siya upang ayusin ang di pagkakaunawaan sa isang grupo ng Igorot doon. Hindi pa niya nakikita ang kanyang ama buhat ng siya ay isinilang at nasasabik na siyang makita ito. malungkot na sagot ng kanyang ina na si Namongan na nasasabik din itong makita. Ni hindi ko man lamang alam kung buhay pa siya. Ikinalat sila ni Makanunggan sa apat na sulok ng lupa. ang pinaka-batang anak at inihandog kay Makanunggan. BIAG NI LAM-ANG (Epiko nga mga Ilokano) May isang mag-asawa na nagngangalang Juan at Namongan ay nakatira sa malayong baryo ng Nalbuan. Sa kanyang galit ay kinalaban at pinatay niya ang lahat ng Igorot. Nagpasya siya na sundan ang ama sa kabundukan. At sa wakas ay natapas ang mahinang ani. sa silangan at kanluran at sa hilaga at timog. Siya na rin mismo ang pumili ng kanyang mga ninong nang siya ay binyagan. Isang araw iniwan ni Don Juan ang kanyang buntis na asawa at pumunta sa kabundukan upang parusahan ang isang grupo ng mga Igorot. Mag-aaway sila sa bawat pagkakataon na malalapit sila sa isa't-isa. Doon ay naligo siya sa tulong ng kanyang mga kaibigang babae na pinupunasan ang kanyang katawan upang maalis ang . Siyam na buwang gulang siya noon. Isang araw ay nanaginip si Lam-ang. Nang marating niya ang pamayanan ng mga Igorot. Kakaiba ang sanggol sa iba sapagkat pagkasilang pa lamang ay nakapagsasalita na ito. Gusto niyang pangalanan siyang Lam-ang. Lubos siyang namuhi nang siya ay nagising. Habang papunta sila sa kabundukan ay ipinanganak ni Namongan ang isang batang lalaki. sabi ng kanyang ina. kasama ang kanilang pinuno na pinahirapan muna bago pinatay. Nasaan ang aking ama? isang araw ay tinanong ni Lam-ang ang kanyang ina na si Namongan.Nagkasundo sila na patayin si Igon. Sa kanyang panaginip ay nakita niya ang kanyang ama na walang awang pinatay ng isang grupo ng Igorot. Matatagalan kaya ang kanyang pagbalik? Hindi ko alam. Ngunit nagpakita muli si Makanunggan at sihabi na ang ginawa nila kay Igon ay karumal-dumal. Nalungkot si Lam-ang. At sinumpa sila dahil sa ginawa nila kay Igon. nakita niya na nagsasayawan ng mga ito paikot sa ulo ng kanyang ama na nakatusok sa isang kawayan. Sa kanyang pag-uwi sa Nalbuan ay napadaan siya sa ilog ng Amburayan.

hinigitan nito ang halaga ng kayamanan nila Ines. Nang siya ay nasa hustong gulang na upang mag-asawa ay may nakilala siyang isang magandang babae.mga dumi at dugo. At mula noon ay namuhay sila ng masaya. Ikinasal sila at namuhay ng masaya. SI BIUAG AT MALANA (Epiko ng Cagayan) Ano ang alamat ng dalawang bundok na matatagpuan sa tabing ilog na Matalag? Ang kuwentong ito ay tanyag sa mga Ibanag. si Ines Kannoyan at umibig siya rito. Noon din ay gumuho ang bahay nila Ines at nangamatay ang lahat ng kanyang manliligaw. Ipinaramdam ng tandang ang pagmamahal ni Lam-ang kay Ines Kannoyan. Lumabas si Ines at ang kanyang mga magulang upang salubungin siya. isang nayon sa Rizal ang dako na pinaglabanan nina Biuag at Malana. Inutusan niyang tumilaok ang kanyang tandang at sinunod naman siya nito. Madaling nahanap ng mga maninisid ang lahat ng mga buto at pinagsamasama ni Ines ang mga ito. Mabilis na bumalik sa dati ang gumuhong bahay. Kasama ang puting tandang at ang paboritong aso ni Lam-ang ay namanata siya gabi-gabi hanggang sa isang araw ay nabuhay si Lam-ang. Napatay siya ng berkahan tulad ng kanyang inaasahan. Pumunta siya sa bahay nila Ines upang umakyat ng ligaw kasama ang kanyang puting tandang at ang kanyang paboritong aso. Ngunit nararamdaman ni Lam-ang na mapapatay siya ng isang berkahan. Ngunit kailangan niyang tuparin ang kanyang tungkulin at isang gabi ay pumalaot siya sa karagatan. Tumangis si Ines sa kalungkutan. sabi ng puting tandang kay Ines sa lenggwaheng naiintindihan niya. Pakakasalan kita kung matutumbasan mo ang aming kayamanan. sagot ni Ines Kannoyan. (isang uri ng isda na kabilang sa pamilya ng mga pating) kapag pumalaot na siya upang manghuli ng "rarang". Ang pagsubok na ibinigay ni Ines ay hindi nakapagpahina kay Lam-ang. Umarkila si Ines Kannoyan ng mga maninisid upang hanapin ang mga buto ni Lamang sa ilalim ng dagat. Umuwi siya kaagad at bumalik kasama ang isang malaking bangka na puno ng ginto. Sa Nangalauatan. . Ito ay may kaugnayan sa dalawang matitikas na binata may daang taon na ang nakakaraan. Nang makarating siya sa bahay ay nainis siya sa dami ng naunang manliligaw sa kanya. At inutusan naman niyang tumahol ang kanyang aso at tumahol nga ito. Umisip ang kanyang puting tandang ng paraan upang buhaying muli si Lam-ang. Ang aking panginoon na si Lam-ang ay iniibig ka at gusto ka niyang pakasalan. ngunit ito'y nakapatay sa lahat ng nabubuhay na hayop sa ilog. doon makikita hanggang sa ngayon ang dalawang bundok kung saan naghamok ang dalawa dahil sa nadaramang pagmamahal ng isang magandang dilag. Ito ay isang obligasyon ng bawat may asawang lalaki sa kanilang komunidad upang manghuli ng rarang. Lumipas ang mga taon at dumating ang pagkakataon ni Lam-ang na humuli ng isda na tinatawag na rarang.

Namangha siya dahil sa dulo nito ay may dalawang batong tulad ng kay Biuag. na may isang binata rin katulad ng pagkatao ni Biuag. Minsan siya ay nahulog ngunit hindi man lamang ito nasasaktan. Dinampot ni Malana ang pana. at sa pagkakabatid ng ina. Rizal. nagkaroon ng bagyo sa Malaueg. isang bayan sa Cagayan. Ang dalawang bato ay bagbigay sa kanya ng kakaibang lakas at bilis. Ang tanging inaasahang lugar na pagkukunan ng pagkain ay ang Sto. subalit ito ay bumalik sa kanya. Nong siya¶y labing-walong taong gulang. itinali ang tatlong maliliit na bato sa leeg ng bata. Nagsabi siyang hindi karapatdapat si Malana para sa kanya. nagbunyi ang mga tao alam nilang hindi sila magugutom. Maging ang kanyang pinagmulan ay hindi nila malaman. Pagdating sa kanilang bahay ay isang pana ang nakita ni Malana. Noon din ay may isang balita ng Malaueg. Isang araw dinalaw niya ang dalaga. Ang ina ay nanikluhod at nagmakaawang pagkalooban ng mahabang buhay ang kaniyang anak. Kahit na makapangyarihan si Biuag. marami siyang dalang bigas. si Malana ay gumawa ng paraan. Bunga nito. isang di pangkaraniwang dalaga ang dumalaw. na wari mo¶y damo lamang. Nagpanting ang tainga ni Biuag sa narinig. Niño.Si Biuag ay katutubo ng Enrile. Ipinagwalang-bahala ito ni Biuag dahil ang nasa isipan niya¶y ang napakagandang dalaga. Nang siya¶y makabalik. Gustuhin man ni Biuag na limutin ang dalaga ay hindi makakasama ang dilag habangbuhay. Ngunit binigo niya si Biuag at sinabi niyang si Malana ang kanyang tanging minamahal. Hindi niya ito tatanggapin. . siya ay dinayo ng mga tao at sinamba. ang pinakatimog na bahagi ng Cagayan. Dahil sa taglay na kapangyarihan nito. Siya ay si Malana. Nagagawa niyang maging mas mabilis pa sa hangin. At kinakailangan pang tumawid ng ilog na tinitirhan ng maraming buwaya. Nakiusap itong hingin ang kanyang kamay upang pakasalan siya. dako ng kinaroroonan ni Malana. Ang buong pag-aakala niya ay ang kanyang Ama ang gumawa dito. Dinampot niya ito at ibinato sa hangin. at sa halip. Matapos niyang maipamahagi ang mga bigas ay nagpasiya na itong umuwi. Tanda ng pagsang-ayon sa hamon ni Biuag. Hindi umimik ang diyosa. Noong siya¶y isinilang. Niño na malayung-malayo sa kanila. Nakarating sa kaalaman ni Biuag ang pagsamba ng mga tao kay Malana. siya ay hindi maligaya. Nang siya ay maglalabing-dalawang taong gulang. Nang siya¶y lumaki sinubukan niyang lumangoy sa ilog na tinitirahan ng mga buwaya. Kung sino ang dalaga ay wala ni isa man ang nakakaalam. at ito¶y nagdulot ng gutom sa mga tao. ito ay isang diyosa. subalit walang nangyari sa kanya. at sa kanyang paglalakbay ay ipinagdasal ng mga tao ang kanyang tagumpay. Diumano ang isa nito ay magiging sanggalang niya sa masasama. kamangha-manghang naihahagis niya ang buong kalabaw sa kanilang burol. Natutuhan niyang mahalin ang isang dalagang tubong Tuao. Naglakbay siya hanggang marating ang Sto. May kakayahan siyang bunutin ang isang punungkahoy sa tulong lamang ng kanyang mga kamay.

Tinanggap ni Malana ang hamong iyon ni Biuag. Nalungkot ang dalaga sa mga nagaganap. Pinaniniwalaan na dito nagsisimula ang maraming niyugan sa lugar na iyon. Kung nanaisin ng dalagang minamahal ko ay aking ipaglalaban ang pagmamahal ko. at hindi sa kalabaw inihagis ang punong niyog kundi sa dako ng nayong Il-Luro sa bayan ng Rizal. Walang sabi-sabing inihagis ni Biuag ang punong niyog kay Malana. ang lahat ng mga taong naroon ay kanyang binasbasan. ito¶y nagmintis. Sa kanilang kinalalagyan sa tuktok ng mga kapwa napansin nila ang pagdating ng isang bangkang tumatawid sa pagitang ng dalawang bundok na lulan ang dalagang pinag-aawayan. Hindi sa puso ni Malana kundi sa ilog tumama ang sibat. matikas na Biuag. Nais kong ipaalam sa iyo. ako ang anak ng diyosang nagkaloob sa iyo ng mga kapangyarihan. Sa tulong ng kanyang mahiwagang patpat. Humanda ka. Hindi ka karapat-dapat sa mga bigay sa iyo ng aking diyosang Ina. Ito¶y ginawa niya upang hindi mapahamak si Malana. Ngunit bago matapos ni Malana ang pagsasPinilit niyang ibuka ang bunganga ng buwaya at hinamon si Malana na lumukso sa ilog. sabi ni Malana. siyan¶y nanggalaiti sa matinding galit. Subalit tinatanggap ko ang hamon mo. Hinugot ang sibat at gustong ipukol kay Malana na inaasahang sa puso nito tatamaan. Sa unahan ay ang matikas at matipunong si Malana. ang babaing kapwa natin minamahal ay nasa harap natin. dala ko para sa iyo. Tiningnan ng dalaga si Biuag at sinabing : Pinatunayan mong isa kang duwag dahil nagpatulong ka sa isang buwaya. sigaw ni Malana. Siya¶y nakatayo sa kabilang bundok tangan ang pana¶t isang punong niyog na binunot. Si Malana naman ay nasa kabilang bundok. Subalit sa tingin ng dalawang magtutuos ay sadyang napakaganda ng dalaga. biglang sumigaw si Biuag Malana. Sa may di-kalayuan ay ang taga-Malaueg ang dumating. Mabilis ang pagsalo ni Malana. Subalit sa kasamaang-palad. Dinig na dinig niya ang malakas na sigaw ng taga-Malaueg para kay Malana. Kung sadyang malakas ka ay humanda ka sa aking regalo na nagbuhat pa sa Enrile. Sa isip niya¶y gusto niyang patayin lahat ang mga tao ni Malana. Nang makita si Biuag. . Alam ko na kung bakit mo ako hinahamon. Naunang nagsalita si Malana. Wala nang lahat ang armas mo. Si Biuag ay sinamahan ng mga taga-Enrile. Ibig mong agawin ang minamahal ko. Ipinagbabawal ng Diyos ang pagagaw na kahit ano na hindi mo pag-aari. Nang mapatapat ang dalaga sa kanila. Pagkakataon ko naman ngayon.Sumapit ang takdang araw ng kanilang labanan. Lalong nagngitngit sa galit si Biuag. Ang mga bundok ay napaligiran ng mga taong nais sumaksi sa paghahamok na iyon ng dalawa. Sa kanyang paglukso mula sa tuktok ng bundok ay sinalubong sa himpapawid ng dalaga si Malana.

Bago niya ito maibigay kay Dulliyaw bigla na lamang itong nawala. Sa utos pa rin ni Guwela siya ay dinakip at nakulong sa Sakbawan. . Humingi si Dulliyaw ng nganga kay Dulaw. Kinabukasan sa kalagitnaan ng gabi ay dumating si Dulaw sa bahay nina Dulliyaw. naging payat na siya. Napag-alaman niya na marami ang tutol sa ginawa niya kaya wala na siyang lakas na lumaban nang siya ay lagyan ng posas. ULLALIM (Epiko ng Kalinga) Ang kwento ay nagsimula sa nakatakdang kasal nina Ya-u at Dulaw nang makapulot ng nganga o ua (na tawag ng taga-Kalinga). Iniutos niya na dakpin si Dulaw na nakaupo pa rin sa puno. Bago siya umalis ay sinabi niya sa babae na siya ay babalik kinabukasan. Makalipas ang tatlong taon na pagkakabilanggo. Nang magpakitang muli si Biuag ay tangan-tangan niya ang pinakamalaking buwaya na siyang ikinamangha ng mga taong sumaksi sa labanang iyon. naakit ang pansin ni Dulliyaw kay Dulaw hanggang si Dulaw ay magkagusto sa kanya. Iyon lamang at nagkagulo na ang mga tao sa nayon. Sa tindi naman ng pagkapahiya. Naiwan na nag-iisip ang dalaga. pumaimbulong sila sa kalangitan kung saan naroon ang kaharian ng hangin at siya ang mahal sa Reyna.maging si Malana. Ang magkasintahan ay naanyayahan sa isang pistahan sa Madogyaya. Nang sila ay nasa Madogyaya. Biglang nagkaroon ng malalaking alon na humampas sa malalaking bato at ito ang yumugyog sa bundok na kinatatayuan ni Malana. Habang sila¶y kumakain ng nganga. Pinaniniwalaan ng mga tagaroon na ang kaluluwa ni Biuag ay namamahay sa dalawang kakatwang bundok ng Il-Luru. Bago sila maabutan ng lalaki ay nakaakyat na si Dulaw sa isang puno upang tumakas. Kinuha ni Dulaw ang huling nganga sa bahay at ito¶y pinagpirapiraso. Habang si Ya-u ay natutulog sa ibang bahay ay saka niligawan ni Dulaw si Dulliyaw. Sa pagtakas nila ay nakasalubong sila ng isang lalaki na may dala-dalang palakol at balak silang patayin. nilunod ni Biuag ang kanyang sarili sa ilog. At noon nga si Guwela na kumander ng Garison ay umakyat sa kaitaasan ng Kalinga na kasama ang mga sundalo. sinabi nito sa babae na siya ay nagpunta roon upang isama ang dalaga sa kanilang bahay. Alita¶y biglang lumukso sa ilog sa ibaba si Biuag. Nagulat si Dulliyaw sa winika ng lalaki. At siya ay hindi na nasilayan mula noon. Samantala wala namang mangahas na siya ay lusubin kaya naipasiya ni Ya-u na tawagin ang mga sundalong Español ng Sakbawan. Sa pagplano na ligawan ni Dulaw si Dulliyaw ay naisip nitong painumin ng alak si Ya-u hanggang sa malasing. Pinakain nito ang babae ng nganga at sinabi niya sa babae na sa pamamagitan ng pagtanggap niya ng nganga ang ibig sabihin ay tinanggap na niya ang pag-ibig na kanyang iniaalay.

Ang lahat ng mga namumuno sa lugar na ito ay pawang babae na naggagandahan. Sina Simalubay Hanginum. na nagngangalang Saragudon. si Banna ay naging malakas at naghangad ng paghihiganti. malagkit. Matapos nguyain ang nganga ay bigla na lamang itong nagbuntis hanggang sa siya ay magsilang ng isang malusog na lalaki at pinangalanan niya itong Banna. iginayak niya ang kanyang sarili sa paglalakbay. Natangay ang kanyang ginintuang bangka. Habang siya¶y naglalayag sakay ng kanyang ginintuang bangka. iyon lang at sila ay dali-daling sumakay sa isang bangka at sa isang iglap ay nakarating sila sa pook ng Magobya. . narating nila ang lupain ng Taraban. Ang babaeng nagngangalang Nagmalitong Yawa. Sa pagpapatuloy ng kanilang paglalakbay. Matapos ang trahedyang ito¶y muling nagpatuloy sa paglalakbay si Humadapnon hanggang sa makarating siya sa dagat na ang tubig ay hindi gumagalaw. sa pook na Magobya naliligo si Duranaw. Kinain niya ito nang walang alinlangan. Sinasabi na kung siya raw ang tunay na Banna ang ibig sabihin ay siya ang anak ni Dulaw na nakulong sa Sakbawan. Salamat na lamang at may dumating siyang kaibigang hindi nakikita kaya nakaiwas siya sa pagkakaipit sa dalawang malalaking bato. Isa sa kanilang mga anak ay itinuturing na bayani ng mga Sulod Pagandra ng Panay Sentral. Sinabi ng isang kasama ni Banna kay Dulaw na si Banna ay kanyang anak. Mula noon ay nauso na ang kasalan sa kanilang pook. Matagal pa sana siyang aalis sa lugar na iyon ngunit muli na naman siyang tinulungan ng kanyang kaibigang di niya nakikita. At doon ay kanyang pinatay si Dulliyaw.Samantala. Ito ay ang kanilang panganay na si Humadapnon. Sa isang iglap. Nang siya¶y magbinata. Isang mahiwagang pangyayari ang nagdala kay Banna pati ng kanyang mga kasama sa Sakbawan. isang hindi inaasahang lakas ang dumating. Kumuha muna siya ng maliit na patalim at sinugatan nito ang maliit na daliri. siya ay naglakbay at nangyaring si Buyung Dumalaplap ang naging kapatid niya sa dugo. nag-iisang anak nina Labaw at Viva Matanayon ng Ilog Hulanod ang siyang nagpatibok sa puso ni Humadapnon. maputik at maitim. Tatlong taon ang lumipas. Sa paliligo niya sa ilog ay nakapulot siya ng nganga. Si Banna ay mahilig makipaglaro sa mga Agta. Matapos iyon. Sinumbong niya ito sa kanyang ina ngunit pinabulaanan ito ng kanyang ina. HUMADAPNON (Epiko ng Panay) Ang mag-asawang Musod Burubalaw at Anggoy Ginbitinan ay may mga anak na lalaki. subalit siya¶y madalas na tinutukso ng kanyang mga kalaro. Nais niya¶y matagpuan ang babaeng kanyang pakakasalan.

Sapagkat kapwa may angking lakas ay umabot sa pitong taon ang kanilang sagupaan. Ang lupaing ito¶y nagtataglay ng sampung ilog. mabait at matipuno. Muli niyang ipinagpatuloy ang paghahanap kay Nagmalitong Yawa. ikinuwento ng kanyang ama ang kaawa-awa nilang kalagayan sa lupain ng Samar. Isang araw. Napakarami nilang kaaway na laging dumarating upang sirain ang kanilang pananim at patayin ang kanilang mga alagang hayop. ang pinuno ng kanilang pamayanan. Lulan ng kanyang bangka. Mula sa ilog na ito ay nadako siya sa ilalim ng lupa at dito¶y nakasagupa niya ang isang hayop na may walong ulo. IBALON (Epiko ng mga Bicolano) Si Baltog ay isang batang lalaki na malakas.Simahuboli Hubunan at Sinaghating Bulawan. At dito niya nakita si Nagmalitong Yawa. may nagligtas muli sa kanya. Pagod nang lumaban ang mga tao anak. Mabilis na kinuha si Nagmalitong Yawa at ito ay napatay. Mula nang magkaliwanagan ay nanaog sina Humadapnon at Nagmalitong Yawa sa naging pinuno ng mga tao sa Sulod ng Panay. Namamatay ang mga tao sa gutom dahil sa kawalan ng pagkain. Sa kabutihang-palad. Siya ay anak ni Handiong. Ito ay kanyang pinakasalan. At hinawakan nito ang kanyang balikat. Buong tapang na nakipagsagupa si Humadapnon sa pinuno ng grupo. Ito ay si Nagmalitong-Yawa na matapos siyang makawala ay bigla itong nawala. Tumingin ng diretso sa kanyang mata ang kanyang ama. Ang natitira sa kanila ay hindi sapat upang umabot sa susunod na pag-aani. Ang ating mga hayop ay kumokonti ng kumokonti araw-araw. Sa maraming taon niyang paglalakbay. . Gusto nila ng payapang buhay na walang gutom na gumagala sa paligid. Sa kagandahan ng magkapatid ay naakit si Humadapnon. Nang muling mabuhay si Nagmalitong Yawa ay saka nila napag-alaman na ang kalahating katawan nito ay napangasawa ni Amurutha at ang kalahati ay napangasawa ni Humadapnon. Ano ang gusto mong ipagawa sa akin. Isa rin ito sa dahilan kung bakit nananatili pa sila sa lugar na ito sa kabila ng pinagbantaan siya ng kapatid sa dugo na si Dumalaplap. Napadaan siya sa isang madilim na lupain na kinakitaan ng mga kaluluwa ng kanyang mga ninunong yumao na. ama? tanong ni Baltog. Nabilanggo siya rito ng halos pitong taon. Kapag nagpatuloy ang ganitong sitwasyon ay mamamatay tayong lahat sa gutom. At nagapi niya ang hayop. Sa gitna ng pagdiriwang may dumating na isang grupo mula sa kalawakan. mula sa bulubunduking ito. sabi ng kanyang ama. narating niya ang Ilog ng Holawod. Ipinaalam ni Launsina kay Humadapnon na kulang sa pag-iisip ang nakalaban ni Humadapnon sa Namurata sa himpapawid upang bigyan ng buhay si Nagmalitong Yawa. nagkaroon sila ng paglalaban at agad naman niyang nagapi ang mga ito.

Marami na siya ring narinig tungkol sa lugar at naisip niya na maganda kung makakahanap siya ng lugar kung saan sila maninirahan habang-buhay. Tinuruan nina Handiong at Baltog ang mga mamamayan ng ilang paraan upang magkaroon ng kabuhayan. Alam kong magagawa mo ito. Nagsimula niyang galugarin ang Kabikulan. sabi ni Baltog sa sarili. isang magandang lugar para sa kanya at sa mga mamamayan. Masaragam. Masyado na akong matanda kaya inaatang ko na ito sa iyong mga balikat. Natagpuan niya ang Ibalon. nasagupa ni Baltog ang malakas na hangin at malalaking alon na sumira sa kanyang bangka. Siya din ay nalungkot. Kinailangan niyang lumangoy at muntikan na siyang malunod bago niya ligtas na narating ang dalampasigan ng baybaying bayan ng Kabikulan. ang kanilang bagong tahanan.Humanap ka ng lugar kung saan makakapamuhay tayong panatag at payapa. Iginala ni Baltog ang mga mata. At hindi nagtagal ay gumanda ang kanilang pamumuhay. Para itong lupain ng gatas at pulot. Bata ka pa. Ngunit nagsalita siya ng maaga. Nakita niya ang panghihina sa bawat mukha ng ama't-ina. pinatay niya ito at pinagpirapiraso. Para sa akin at sa ating mga mamamayan. Nakita niya ang gutom at sa mukha ng bawat bata. Bumalik siya at ibinalita sa ama ang tungkol sa lupain na nakita niya para sa kanila. malakas at matapang. hanggang umabot siya sa lupain ng Aslon at Inalon na sumasakop sa kapatagan na nakaligid sa bundok ng Asog. si Baltog at ang kanyang ama at ang lahat ng mga mamamayan ay nilisan ang Samar papuntang Ibalon. Sa lupaing iyon ang gutom ay naging alaala na lamang ng nakaraan. Nakita niya ang mga tao sa kanilang kaawa-awang kalagayan. Ang lupa ay mataba at magandang pagtamnan ng mga halamang ugat. Hindi na sila nagsayang ng oras. Isarog at Lignion. . Ibinigay ni Handiong ang basbas kay Baltog. Sa malawak na dagat. palay at mga gulay. Naglayag si Baltog kinagabihan sakay ng isang maliit na bangka na magdadala sa kanya sa isang lugar ha tinatawag na Kabikulan. Dahil sa kanyang galing sa manomanong pakikipaglaban natalo niya lahat ng buwaya at baboy ramo. Pinuno nila ang lupain at nagkaroon sila ng masaganang ani. ang sawa na may ulo ng babae ay nakatakas at humanap ng ibang matitirahan. Nais ko ang lupaing ito para sa akin at sa aking mga mamamayan. mga baboy ramong kasinglaki ng elepante at isang sawa na may ulo ng isang babae. Ngunit desidido si Baltog na makuha ang Ibalon para matirhan kaya nilabanan niya ang mga buwaya at mga baboy ramo ng buo niyang lakas. Ito rin ay maganda para sa kanilang mga hayop. Dahil naninirahan sa paligid ng Ibalon ang ilang buwaya na may pakpak na nakakalipad. Ngunit.

Opo ama. Nagpaalam na siya kay Nagmalitong Yawa. Nalaman ni Baranugun kay Abyang na ang hininga ni Saragnayan ay itinatago at pinangangalagaan ng isang baboy ramo sa kabundukan. Alam niya kung ano ang nangyari. Tinawag ni Abyang ang kanyang anak na Asu Mangga at si Anggoy Doronoon na Buyung Baranugun. Natalo si Labaw at siya ay itinali at ikinulong sa kulungan ng baboy ni Saragnayan. Pinatay silang lahat ni Baranugun at pinalaya si Labaw sa lambat. Inimbita niya ang buong bayan sa kanilang kasal. Patayin mo muna ako bago mo makuha ang aking asawa. Binigyan niya ng maraming regalo ang ina ni Abyang Ginbitinan na si Anggoy Matang-ayon upang pumayag lamang na makasal ang dalawa. Handa na siyang upang kalabanin ang dalawang anak ni Labaw. Siya at si Asu Mangga ay nagtungo sa kabundukan upang patayin ang baboy ramo. Samantala ang kanyang mga asawa na si Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon ay nanganak sa kanilang panganay. Nakita nila na siya ay nakasilid sa lambat ni Saragnayan. Naglaban sila ng maraming taon gamit ang kanilang mga kapangyarihan ngunit hindi mapatay ni Labaw si Saragnayan. Pagkatapos ng labanan ay hinanap nila ang kanilang ama. Kinain nila ang puso nito na siyang buhay ni Saragnayan. Kailangan nyo munang malaman ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan bago ninyo siya labanan! sabi ni Labaw sa kanyang dalawang anak. sabi ni Buyung Saragnayan sa kanya. Nang makita ni Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon si Labaw ay napaiyak sila sa pighati. Ipapadala ko sina Taghuy at Duwindi kay Abyang Alunsini upang itanong ang sikreto ng kapangyarihan ni Saragnayan. sagot ni Baranugun. Niligawan niya ito at hindi nagtagal ay nagpakasal. Biglang nanghina si Saragnayan. Si Baranugun lamang ang humarap sa kanya sa isang madugong laban. Sa tulong ng bolang kristal ni Buyung Barunugun ay nalaman nlla na bihag siya ni Saragnayan. Siya ay napakakisig na lalaki na umibig kay Abyang Ginbitinan. sagot ni Labaw kay Saragnayan.LABAW DONGGON (Epiko ng mga Bisaya) Si Labaw Donggon ay anak ni Anggoy Alunsina at Buyung Paubari. Ang dalawang magkapatid ay nagtagumpay sa pagpapalaya sa kanilang ama na napakatanda na at ang kanyang katawan ay nababalutan na ng mahabang buhok. Napatay siya ni Baranugun sa isang mano-manong laban. Handa akong kalabanin ka. Ngunit ang babae ay nakasal na kay Buyung Saragnayan na katulad niya na may kapangyarihan din. Mas malakas ang kapangyarihan ni Saragnayan kaysa kay Labaw. At hindi nagtagal ay umibig siyang muli sa isang magandang babae na nagngangalang Anggoy Doronoon. Gustong makita si Labaw ng kaniyang dalawang anak at nagpasya na hanapin siya. Natakot sila sa mga kapatid ni Saragnayan. At muli ay umibig si Labaw sa isa pang babae na nagngangalang Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. .

ang nais halayin at angkinin ng masamang sultan. Si Datu Puti ay punong ministro ni Makatunao. Sila'y mararangal na datu na mapagmahal sa kalayaan. Humiga si Labaw sa sahig at pumatong ang dalawang babae sa kanya.Nalaman nilang hindi na makarinig si Labaw. Nang malaman ni Labaw Donggon ang kasal sinabi nito sa dalawang asawa na nais niyang mapakasalan si Nagmalitong Yawa Sinagmaling Diwata. hindi na rin nito nagamit ang pag-iisip. matatapang at mararangal na datu. Sila'y tatakas sa Borneo. ang asawa ni Datu Paiborong. pati ang mga asawa at anak na dalaga ng mga datu na nasa ilalim niya. Nalaman ni Datu Paiborong ang tangka ni Sultan Makatunao. Gusto kong magkaroon ng isa pang anak na lalaki! sabi ni Labaw Donggon. Masayang-masaya si Labaw at ang kanyang tinig ay umalingawngaw sa buong lupain MARAGTAS (Epiko ng mga Bisaya) Ang epikong Maragtas ay kasaysayan ng sampung magigiting. Samantala. ganito ang mga pangyayari: Ang Borneo noon ay nasa pamumuno ng isang malupit at masamang sultan na si Sultan Makatunao. si Buyung Humadapnon at Buyung Dumalapdap. Pinuntahan ni Sumakwel si Datu Puti. mga bayaw ni Anggoy Ginbitinan ay ikinasal kina Burigadang Pada Sinaklang Bulawan at Lubaylubyok Hanginon Mahuyukhuyukon. Dinalaw ni Datu Paiborong at ni Datu Bangkaya si Sumakwel. Isang araw. magalang at matalino. Si Sumakwel ay mabait. Naisipan sin nilang humingi ng tulong kay Datu Sumakwel. Ang kasaysayan ng kanilang paglalakbay mula Borneo patungo sa pulo ng Panay ay buong kasiyahan at pagmamamalaking isinalaysay ng mga taga-Panay. Ipinasiya nina Sumakwel at Datu Puti ang palihim na pag-alis nilang sampung datu sa Borneo. si Pabulanan. Iiwan nila ang kalupitan ni Sultan Makatunao at hahanap sila ng bagong lupain na maaaring pamuhayan nila nang malaya at maunlad. binihisan at pinakain. Pinaliguan nila ito. Sinabi ni Sumakwel ang suliranin ng mga datu at ang balak na paglaban. Nag-usap-usap silang palihim. Ayaw ni Datu Puti na mangyari ang ganoon. Maraming dugo ang dadanak at marami ang mamamatay. Ayaw ni Sumakwel sa balak na paglaban. Nagpulong nang palihim ang sampung datu. Nagbalak ang magigiting na datu na manlaban kay Sultan Makatunao. naibalik ang kanyang lakas at sigla ng isip. Kanya ring pinupugayan ng dangal ang mga babae. Ayon sa ilang ulat at pananaliksik na pinagtahi-tahi at pinagdugtung-dugtong. Ang dalawang babae ay ang magagandang kapatid ni Nagmalitong Yawa. Ipinagtapat ng dalawa ang paglaban na nais nilang gawin. Kinamkam niya ang lahat ng yaman ng nasasakupan. Inalagaan nila ito ng mabuti. Hindi nila magagapi si Makatunao. Nagulat sina Abyang Ginbitinan at Anggoy Doronoon sa sinabi ng asawa at dahil mahal na mahal nila ang asawa ay tinupad nila ang kahilingan nito. Palihim silang naghanda ng . Alam niya ang kasaysayan ng maraming bansa at marami siyang alam kung tungkol sa paglalayag.

Si Marikudo ay siyang hari ng Aninipay. Sa tulong ng kasama ni Datu Puti na marunong ng wikain ng katutubo ay itinanong niya kung sino ang pinuno sa pulong iyon at kung saan ito nakatira. Si Datu Puti at ang kanyang asawang si Pinampangan. Nakita niya na mabait at magalang ang mga dumating. lulan sa kanilang mga biniday o barangay. Ito ang kapulungan ng mga Ati. Ito ang Embidayan. Siya ay mabuting pinuno. Ang mag-asawang si Datu Paiborong at Pabulanan. May isang malaking sapad na bato sa baybay dagat.sampung malalaking bangka. Dumating ang takdang araw ng pagkikita ng mga Ati sa pamumuno ni Marikudo at ng mga Bisaya sa pamumuno ni Datu Puti. anim ang may asawa at apat ang binata. Nakita nang minsan ni Sumakwel ang isang pulo makalagpas ang pulo ng Palawan. na ang tawag ay biniday o barangay. Ang mga taga-Borneo ay kilala sa tawag na Bisya o Bisaya. Walang magnanakaw. Makaraan ang ilang araw at gabi nilang paglalakbay. Dumating mula sa Look ng Sinogbuhan ang mga Bisaya lulan ng sampung barangay. Nakita ng mga Ati ang maraming handog ng mga Bisaya. Batid ni Sumakwel ang malaking pananagutan niya sa gagawin nilang paghanap ng bagong lupain. Balensuela. Ang mga lalaking Ati ay binigyan ng mga Bisaya ng itak. kampit . ang mga datung hahanap ng malayang lupain. Nakaupo na sa Embidayan si Marikudo kasama ang kanyang mga tauhan. Si Sumakwel ay bagong kasal kay Kapinangan. Madalas ang pag-uusap ni Sumakwel at ni Datu Puti. Nais nilang bilhin ang lupain. Hindi lamang pagkain ang kanilang dadalhin kundi pati ang mga buto at binhi ng halamang kanilang itatanim sa daratnan nilang lupain. ang kanyang mga tauhan at saka nila pagpapasyahan kung papayagan nilang makipanirahan ang mga dumating na Bisaya. Isang hatinggabi. Nasa unahan ang barangay ni Datu Puti. masagana at matahimik na namumuhay. Sinabi ni Marikudo na tatawag siya ng pulong. na pawang mababait at namumuhay nang tahimik. Silang dalawa ni Datu Puti ang itinuturing na puno. Ang matandang pangalan nito ay Aninipay. maitim. pumalaot ng dagat ang sampung datu kasama ang kanilang asawa at mga anak at buong pamilya pati mga katulong. Naghanda sila ng maraming pagkain na kakailanganin nila sa malayong paglalakbay. Dumalogdog at Lubay. Katabi ni Marikudo ang kanyang asawa na si Maniwantiwan. Ang lahat sa pulo ay masaya. Kilala rin sila sa pagiging matapat at matulungin sa kapwa. ang mag-asawang si Datu Padihinog at Ribongsapaw. Ang lahat ay masipag na gumagawa. Pandak. Dito tinanggap ni Marikudo ang mga panauhin. kulot ang buhok at sapad ang ilong. Nakita niya ang isang Ati. Ipinabalita ni Datu Puti kay Marikudo na silang mga Bisaya mula sa Borneo ay nais makipagkaibigan. Nagpahanda si Marikudo ng maraming pagkaing pagsasaluhan ng mga Ati at mga Bisaya. Ang apat na binatang datu ay sina Domingsel. Muling nagpulong ang mga Ati at mga Bisaya sa Embidayan. Bumaba si Datu Puti at naglakad-lakad. Malakas ang loob nila na pumalaot sa dagat pagkat batid nila ang pagiging bihasa ni Datu Puti at ni Sumakwel sa paglalayag. Sa sampung matatapang na datu. Siya ay katutubo sa pulong iyon. Alam din niya kung gaano kayaman ang pulo. si Datu Bangkaya ay kasal kay Katorong na kapatid ni Sumakwel. Alam niya na ang naninirahan dito ay mga Ati. Ipinaliwanag ni Datu Puti ang kanilang layong makipanirahan sa pulo ng Aninipay. si Datu Domangsol at ang asawang si Kabiling. narating nila ang pulo ng Panay.

Sinabi ni Marikudo. Tumugtog ang Bisaya sa kanilang solibaw. Ibig ni Maniwantiwan ang ganoon ding kuwintas. Ang lahat ay nasiyahan.at insenso. Narating nila ang pulo ng Luzon. Ang mga Ati ay lumipat ng paninirahan sa bundok. Matapos magpaalam kay Sumakwel. Kanyang pinagbilinan si Sumakwel na pamunuang mahusay ang mga Bisaya. asin at asukal. Dumangsol at Padahinog ay kasama ni Sumakwel. Sina Lubay. Upang maiwasan ang madugong labanan. Dumaong ang tatlong barangay sa Look ng Balayan. Nakita ni Maniwantiwan ang mahabang-mahabang kuwintas ni Pinampangan. Hinati nila ang baboy ramo . na kung lalakad sa baybay dagat ng pulo simula sa buwang kiling (Abril o buwan ng pagtatanim) ay makababalik siya sa dating pook pagsapit ng buwan ng bagyo-bagyo (Oktubre o buwan ng pag-aani). Ang mga babaeng Ati ay binigyan naman ng kuwintas. plota. Ipinasya ng dalawang datu na dito na sa Taal manirahan kasama ang mga "Taga-ilog". umalis na ang tatlong barangay. May mga tauhan ding kasama si Datu Paiborong na kakatulungin niya sa pagtatanim ng mga buto at binhi na iiwan ni Datu Puti at Datu Sumakwel. Dumalogdog. Madaling ibinigay ni Pinampangan ang kuwintas niya kay Maniwantiwan. Ipinapalit nila ang sera sa mga Moro. Ito'y kuwintas na lantay na ginto. Ipinakuha ni Datu Puti ang isang gintong salakot at gintong batya mula sa kanilang barangay. Madaling isinaayos ni Datu Puti ang mga Bisaya. Sila ay sa Malandog naman maninirahan. Sumunod na inihatid ni Datu Puti sina Datu Paiborong at asawang si Pabulanon at ang kanyang dalawang anak na si Ilehay at si Ilohay. Umuwi siya na dala ang kanyang huli habang ang kanyang kapatid na lalaki na si Lono at mga kapatid na babaing sina Yambungan at Ikwagan ay nakahanap ng pulot pukyutan. Pinigil ni Maniwantiwan ang bilihan. Doon ay nagtayo sila ng mga bahay sa paanan ng bundok. Nag-aalala si Datu Puti tungkol sa kalagayan ng iba pang Bisaya sa Borneo sa ilalim ng pamumuno ng malupit na si Makatunao. kay Datu Puti ang isa. ang sinurog. Ngunit hindi hahayaan ng mga Moro na mamuhay sila ng payapa. Si Datu Bangkaya kasama ang kanyang asawa na si Katurong at anak na si Balinganga at kanilang mga tauhan at katulong ay tumira sa Aklan. Lumaban si Agyu at ang kanyang pamilya ng buong tapang at lumabas na panalo sa laban sa mga Moro. Ibinigay rin nila ang kanilang mga bahay. AGYU (Epiko ng mga Ilianon) Ang pangunahing pinanggagalingan ng kabuhayan ng mga Ilianon ay pangongolekta ng sera. Nag-usap sina Marikudo at Datu Puti. Nagpaalam si Datu Puti kay Sumakwel. sa kanilang mga pangunahing pangangailangan tulad ng palay. at tambol habang ang mga lalaki naman ay nagsayaw pandigma. si Agyu at ang kaniyang pamilya ay umalis sa Ayuman at pumunta ng Ilian. Nagpakita ng maramihang pagsayaw ang mga Ati. Ang lupang kapatagan ay ibinigay ng mga Ati sa mga Bisaya. Isang araw ay pumunta si Agyu sa bundok ng Sandawa upang manghuli ng baboy ramo. Isang araw lamang at umalis na sina Datu Puti at Pinampangan upang bumalik sa Borneo. kung hindi siya magkakaroon ng kuwintas. Nagkaroon ng di pagkakaunawaan si Agyu at ang datu ng mga Moro dahil sa pagkakautang nila ng isang daang tambak ng sera. Pagkatapos ng tagumpay ay naisip ni Agyu na lisanin ang Ilian at pumunta ng Bundok ng Pinamatun. Ibinigay niya ito kay Marikudo. at ang dalawa pa ay sa dalawang binatang datu na sina Datu Domingsel at Datu Balensuela. Sinundan nila ang mga ito upang patayin siya at ang kanyang pamilya. Itinanong ni Datu Puti kung gaano kalaki ang pulo. panyo at suklay.

Sumang-ayon si Agyu at ikinasal sina Tanagyaw at Paniguan. Pinatay niya si Bagili. Nang makarinig siya ng malakas na boses na nagsasabl kay Mungan na tanggapin na ang imortalidad sa pamamagitan ng pagkain ng pagkain ng mga diyos. Nang bumalik si Lono sa Panamutan. nagsuot si Tanagyaw ng baluti na kasing-tigas ng metal na sa lakas ay hindi maigalaw ng hangin. Nagboluntaryo na lamang si Lona na pumunta sa Ayuman dala ang karne at pulot para kay Mungan. Nais ni Banlak na makita si Mungan ngunit pinigilan sila ni Agyu. Payagan mo akong lumaban. Pumunta na si Mungan sa langit. Upang kalabanin ang mga kaaway. iniwan nilang muli ang lugar at nagpunta sa Tigyangdang. Bakit ayaw mong kumuha ng karne at pulot para sa iyo. At nang bumalik siya sa Pinamutan. hindi tumigil ang pag-atake sa sambahayan ni Agyu. At kahit anong gawin nila ay hindi nila matalo ang kalaban. Ginamit ni . Sa kabilang dako. at sa iyong asawa sa Ayuman. Hindi pumayag si Banlak sa ideya. At natalo niya ang mga kalaban. ang anak ng pinuno ng mga kaaway ng Baklayon. Humayo ka at nawa ay tulungan ka ng mga diyos. ama. Pagkatapos ay kinalaban niya ang mga kaaway at lumabas na panalo. Marahil nga ay bata ako ngunit ako ay matalino. Ang natira lamang ay isang gintong bahay. anak. pilit ni Tanagyaw.at pulot pukyutan sa kanila at sa kanilang mga alipin. ama. Ngunit napakabata mo pa. Napakaraming kaaway ang nagpapaalis sa kanila sa Tigyangdang. Sinugod ng anak ng datu si Tanagyaw gamit ang ginintuang espada. sinabi niya kay Agyu at Banlak kung ano ang narinig. sabi niya. Nais ng datu ng Baklayon na ipakasal ang kanyang anak na si Paniguan kay Tanagyaw ngunit hindi pa ito handa na mag-asawa. Ingatan mo ang sarili mo! At umalis na si Tanagyaw upang pumunta sa labanan. Ngunit matanda na upang lumaban si Agyu. At nang bumalik si Tanagyaw sa Tigyangdang ay nagpunta si Paniguan sa Tigyangdang. Ang asawa ni Banlak na si Mungan ay naiwan sa Ayuman sapagkat nagkaroon ito ng ketong. Bagkus ay binagtas ni Agyu ang daan pababa ng Ayuman upang makita si Mungan ngunit huli na ang lahat. Banlak? tanong ni Agyu sa kanyang kapatid na lalaki. Nang dumating ang pang-apat na araw ng pakikipaglaban ay lumapit ang kanyang binatang anak na si Tanagyaw. Ngunit hindi nila nakita ang kapayapaan sa Tigyangdang. nagtungo si Paniguan sa kanya. Sinabi nito kay Agyu na nais nitong pakasalan si Tanagyaw. Ngunit hindi pa handang sumuko ang mga kalaban. sinabi niya rito. mabot si Tanagyaw sa bayan ng Baklayon at iniligtas ang bayan laban sa mga kaaway. Paminsan-minsan ay mayroong mga kaaway na umaatake sa mga pamayanan at pinapatay ang mga tao at mga hayop ni Agyu. Nais ng pinuno ng mga kalaban na makasal si Tanagyaw sa anak nitong babae na si Buy-anon ngunit tumanggi ito dahil napakabata pa nila.

Ipagtatanggol mo ito at pamahalaan ito ng may hustisya at pagpapahalaga sa mga tao. Umunlad ang kanilang kabuhayan at ito ay nabantog sa buong kapuluan. ipinasya ng magkakapatid na manirahan sa torohan o palasyo. kaya ang mga naninirahan sa paligid ng palasyo ay naaaliw rin. Sa kabila ng kanilang kasaganaan ay nanatili pa rin silang masisipag. TULALANG (Epiko ng Manobo) Ito ang epiko ng mga Manobo na nagsasalaysay tungkol sa buhay ni Tulalang. Siya ay may sinturong isang damak lamang ngunit naipupulupot niya ng pitong ulit sa kanyang . Handa na sila upang magsimula ng isang pamilya. Ang palasyo ay napakalawak at ang trono ay napapalamutian ng mga ginto. Nalalaman niya na maghahari na ang kapayapaan sa kanilang kaharian. Si Tulalang ay isang binatang matangkad. Tulalang. Pagkalipas ng maraming taon.Tanagyaw ang gintong tungkod at nagawang patayin ang anak ng datu at ang kanyang mga kasama at tumakas sa bundok dahil sa takot. Nakakita siya ng isang matanda na naaawa pala sa kanilang magkakapatid. Walang tigil ang mga alipin sa pagtugtog ng magagandang musika. Isang araw tinawag niya ang anak na si Tanagyaw. Ngayon ay tatamasain na nila ang magandang buhay na mailap sa kanila noong una. sina Tanagyaw at Paniguan. Simula noon. Maraming mga tao sa iba¶t ibang tribu ang nagtungo sa kanilang tahanan upang pumailalim sa kanilang kapangyarihan. kasama ang kanilang mga alipin ay nagsimulang maglakbay patungo sa Sunglawon. payat. may maitim na mga ngipin at mahabang buhok. Isang araw ay nasa gubat si Tulalang at nangunguha ng ubod ng rattan na kanilang pagkain. Ibinibigay ko na sa iyo ang Sunglawon. Simula ngayon ay hindi na kayo magugutom. Lumapit sa kaniya ang matanda at ang wika: Huwag kang mag-alala sa inyong pagkain. ama sagot ni Tanagyaw. Tutuparin ko po ito sa tulong ng mga diyos. Siya ang panganay na anak ng isang mag-asawang mahirap. Ang ani ay masagana at ang mga hayop ay dumarami na sa bilang. ang magkakapatid ay nanagana sa pagkain. Anuman ang naisin ninyo ay mapapasainyo. pilak at iba pang mamahaling bato. Sa sumunod na umaga. Napanuto na si Agyu.

Nangamatay ng lahat ang mga kalaban maliban kay Agio. Kaagad nilang pinaghahampas ng sibat ang sundalo kaya huminto ito at naging singsing na muli. Siya ay nananatili sa loob ng basket kung wala siyang ginagawa. Muling hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. Nalaman nila pagkagising na sila palang dalawa ay magpinsan. Siya ay laging nakayapak lamang. ang kanilang kaharian. Isa sa kanyang mga singsing ang nagsalita at pinayuhang labanan ang kaaway. Hinawakan niya sa leeg ang balaraw na naging sundalo. Inalis niya sa daliri ang singsing at inutusan ito na labanan ang mga kaaway. Sa isang iglap ay naging sundalo ang singsing. Sinabi rin sa kanya kung paano ito matatagpuan. Siya ay napagod din at nagpahinga sa palasyo kaya siya ay hinalinhan naman ng pinakabunso sa magkakapatid. May balaraw sa baywang at may pulang turban sa ulo na ginagamit sa paligid. Marami siyang napatay na mga tauhan ni Agio. Lumaban ito at maraming napatay na mga kaaway. Hindi man lamang nabahala o natakot si Tulalang at ipinagpatuloy ang kanyang ginagawa. Dumating si Agio at sinalakay ang Kulaman. Hinalinhan naman siya ng kapatid niyang si Mangampitan. Sa pangatlong hamon ay si Tulalang na ang lumaban. Ito ay naging sundalo at muli na namang pumuksa ng mga kaaway. at ito ay bumalik sa dating anyo. Siya ay hiyas ng magkakapatid na dapat ingatan. Nagpatuloy sila sa paglalaban hanggang sa mapagod. Ibinunyag na naman ni Agio na ang sundalo ay isang balaraw lamang. Ang kapatid nilang babae ay nagtatanim ng mahiwagang rosas tuwing umaga at bago tumanghali ay namumulaklak ito. Naglaban naman sina Agio at Minalisin. Tinamaan ng sibat si Agio. Nagising siya at ipinagbigay-alam sa kanya ng uwak na may darating na isang napakalaking higanteng kumakain na tao.baywang. Sa kanyang kamay naman namatay ang kalahati ng mga kalabang natitira. si Minalisin. Isang uwak na nakadapo sa sanga ang dumumi sa kanyang mukha. ang leeg ang naging hawakan ng balaraw. Ang magkakapatid ay may kani-kaniyang silid sa palasyo maliban sa kaisa-isang kapatid na babae na inilagay sa pinakamalalim na bahagi ng pitong patong na basket na nakabitin sa loob ng silid ni Tulalang. Inutusan ni Tulalang ang kanyang balaraw na makipaglaban. Nang siya ay napagod ay umakyat siya sa palasyo at nagpahinga. Nakita pala sila ng kapatid na babae ni Tulalang sa mahiwagang langis na nagpatulog sa kanila. Isang araw ay biglang nalanta ang bulaklak na rosas. Nakita ito ni Agio at ibinunyag niya na ang sundalo ay isa lamang singsing. Hinamon ng mayabang na heneral si Tulalang. Kung araw ay natutulog si Tulalang sa ilalim ng isang punungkahoy. Ngunit ang dalaga ay may kapangyarihang mag-anyong iba¶t-ibang hugis na naisin niya. Nagbalik sa dating anyo si Agio na kanina ay nag-anyong pulubi bago maglabanan. . Puting-puti ang kanyang damit na may mahabang manggas at ang pantalon niya ay hanggang tuhod lamang. Kapag nalanta agad ang mga bulaklak na rosas ay nagbabalang may darating na kaaway sa kanilang kaharian. Ang kanyang mga daliri ay nagkikislapan sa mga gintong singsing. Siya ay gadaliri lamang habang nasa loob ng basket. Siya ay naging isang makisig na binata.

Gumawa siya ng paraan upang makapasok sa kaharian. Nagising ang higante. Umuwi muna si Tulalang sa kanilang kaharian bago pakasal. Inilabas ni Tulalang ang babae mula sa hawla. Tinungo niya ang itinuro ng mga ito. Siya ang pinakamalakas na kaaway ni Tulalang sapagkat hindi siya nakikita. ngunit isang suklay ang sadyang iniwan nito at nakuha naman ng binata. Nagawang putulin ni Tulalang ang dalawang kamay. Kinuha ng higante ang panggarote at ang dalawa ay naglaban. Tinungo niya agad ang tahanan ng higante na sinabi sa kanya ng matandang babae. ang kanilang kaharian ay nangangailangan ng hari. Ako ay taong kagaya mo. Hindi ako baboy. Naakit siya sa dalaga kaya niyaya niya itong pakasal. Napagalaman niya na si Macaranga ay nagtungo sa Kulog. Nagtanong siya sa pitong babaeng nanahi na natagpuan niya. Natutulog ang higante at nakakulong ang dalaga sa hawla nang siya¶y dumating. Nalimutan tuloy niya ang iniluluhog na pag-ibig sa dalaga. Nag-anyo siyang sibat at pumasok sa kuweba ngunit ang hangin ay wala na roon. Minsang wala si Tulalang sa kaharian ay muling sumalakay ang mga kaaway. Sino ang nariyan? ang sigaw ng higante. Napag-alaman ng binata na ang pangalan ng magandang babae ay Macaranga at ang pook na pinanggalingan niya ay Macarangga rin ang pangalan. Kaagad siyang nanaog sa tahanan ng higante at sumakay sa kanyang musala. at ang babae naman ay dinala sa kaharian nito. tamang-tama sa aking pananghalian. Dahil pagod. Nagtungo siya sa langit at dito ay nakita niyang naliligo sa ilog ang dalaga. si Tulalang ay nakatulog. Nang magising siya ay wala na ang dalaga. Nang malaman ito ni Tulalang ay madali siyang sumakay sa musala at tinungo ang kuweba ng hari ng mga Bagyo. Ngunit ito raw ay nasa langit nang puntahan niya. Pumayag siyang pakasal kay Tulalang. Sa gayon. Pagdating sa kaharian ay napag-alaman niya na sinalakay na muli ang Kulaman upang kunin ang kanyang kapatid na babae. Nakauwi ang dalaga sa kanyang palasyo at napag-alaman niya na ang ama pala niyang hari ay namatay na. Nagbalatkayo naman siyang isang bata at . Tumanggi ang dalaga. dalawang paa at ulo ng higante.Agad-agad ay nagtungo siya sa kagubatan at dito ay nakakita siya ng isang kubong may nainirahang matandang babae. Nakaamoy ako ng baboy. Ang hari ng mga Bagyo ang pinuno ng mga kaaway. Nang tumangging pakasal ang babae sa hari ng mga Bagyo ay nilaslas ang kamay niya. ngunit ang babae raw ay nagtungo sa Kidlat. Iniligtas muna niya ang kanyang kapatid hanggang sa makalimutan niya ang pangako kay Macaranga. Tinungo niya kaagad ang Kulog. Binanggit niyang muli ang kanyang pagibig ngunit hiniling ng dalaga na bayaan muna raw siyang makauwi sa kalangitan. Nagapi ng kaaway ang dalawang kapatid na lalaki ni Tulalang. ang sagot ni Tulalang. Sinabi sa kanya ng matanda ang tungkol sa higante at sa magandang dilag na bihag nito. Ang bahay ng higante ay napakataas kaya maraming punong saging na tumubo sa ilalim nito.

Katanghaliang tapat ay bumaba na ang sarimbar sa nakasabit sa kadenang ginto. Lalong dumarami ang kaaway habang marami silang napapatay. Kapag dumarating na ang garuda. sa harap ng mga kaaway ay tumayo siya sa beranda ng palasyo at binalaan ang hari at mga kawal nito. Dahil sa taglay na lakas ni Tulalang ay napatay niya ang baboy ramo at higante.sa isang paraan ay nakapasok sa palasyo at naging alila. Nagdala ito ng balita kay Tulalang na isang malaking baboy ramo ang manggagaling sa Silangan upang silain ang mga tao sa Kulaman at isang higante ang haharang sa sarimbar pagbabalik sa langit. Isang gabi ay itinakas niya ang kanyang kapatid. Naghinala ang hari na ang batang alipin ay si Tulalang. ipinabatid ni Tulalang sa kanyang nasasakupan na ang sarimbar na galing sa langit ay darating na upang silang lahat ay kunin. Ang ibong ito ay ang ibong garuda. Nang maglaban na ang dalawang pangkat ay napansin ni Tulalang na kapag may napapatay silang kaaway ay napapalitan kaagad ng dalawa mula sa dugo nito. Isa-isang sumakay ang mga tao upang iakyat sa langit. Minsan ay nakasalubong niya ang kanyang kapatid na babae. Kinabukasan. (immortal beings) maging ang apat na magkakapatid. halaman o ng punongkahoy. Kung hindi kayo susuko ay babasagin ko ang boteng ito upang mangamatay ang inyong kaluluwa. Ang salaysay ng Bidasari ay ganito: Ang kaharian ng Kembayat ay naliligalig dahil sa isang dambuhalang ibon. Ang mga kapatid ni Tulalang at ang mga mamamayan ay naging maligaya sa kalangitan at nagtamo ng buhay na walang hanggan. ito'y pinaalagaan at iniingatan ng isang isda. upang tumagal ang buhay ng tao. ay biglang may humihip na malakas na hangin. Ang ibong ito ay mapaminsala sa mga pananim at maging sa buhay ng tao. Siya ay nadistino sa kusina. BIDASARI (Epiko ng Mindanao) Ang epikong Bidasari ng Kamindanawan ay nababatay sa isang romansang Malay. Takot na takot sila sa ibong garuda pagka't ito'y kumakain ng tao. Ayon sa kanilang paniniwala. Isa pang higante ang nagtangkang pumutol ng kadena ng sarimbar ngunit napatay rin siya ni Tulalang. Sa pagtatakbuhan ng mga tao. Napilitang sumuko ang Hari at mga kawal nito at napaalipin kay Tulalang. Ang . hayop. Isang araw. mabilis na nagtatakbuhan ang mga tao upang magtago sa mga yungib. Tinungo niya kaagad ang kaharian ng mga Bagyo. Bago umalis ang hari ng mga Bagyo at ang mga tauhan nito ay hiniling muna ng hari na huminga sila sa isang bote at takpang mahigpit at ibitin sa loob ng palasyo. Gumawa siyang muli ng paraan upang makuha ang boteng pinag-iwanan ng kaluluwa ng hari at mga kawal nito. kaya ipinasya niyang lusubing muli ang Kulaman. Ito ay hugis bangka ngunit yari sa bato. Hiniling niya sa mga tao na manalangin sa loob ng apat na buwan upang pagdating sa langit ay magiging Katolosan o Kaluluwa. nagkahiwalay sa pagtakbo ang sultan at sultana ng Kembayat. Pagkatapos ng apat na buwang panalangin.

Pumayag si Lila Sari. Naghintay siya hanggang gabi. Ito ay si Bidasari.sultana ng Kembayat ay nagdadalantao noon. Nakita niya ang isang napakagandang babae na natutulog. Kaya't karakarakang inutusan niya ang matapat niyang mga kabig na saliksikin anh kaharian upang malaman kung may babaeng higit na maganda sa sultana. Ito'y nakapinid. Kaniyang itinanong na minsan sa sultan: Hindi mo kaya ako malimutan kung may makita kang higit na maganda kaysa akin? Ang naging tugon ng Sultan ay: Kung higit na maganda pa sa iyo. Sa kaharian ng Indrapura. ang Sultan Mongindra ay nangaso sa gubat. sinabi niyang kunin ang isdang ginto sa halamanan ng kanyang ama. Hindi niya magising si Bidasari. Ito'y si Sinapati. Kaya't si Bidasari ay nakaburol kung araw at muling nabubuhay sa gabi. Nakita niya ang isang magandang palasyo. Nakausap siya ni Sultan Mongindra. Pinangalanan nila ang sanggol ng Bisari. Bumalik ang sultan kinabukasan. Hindi pa rin nasisiyahan ang magandang asawa ng sultan. Habang lumalaki si Bidasari ay lalo pang gumaganda. Nagkaroon pa sila ng isang supling. Pinasok niya ang mga silid. isang mangangalakal mula sa kabilang kaharian. Dahil sa malaking takot at pagkalito naiwan niya ang sanggol sa bangka sa ilog. Nakita ng mga tauhan ni Lila Sari si Bidasari at siya ay higit na maganda kaysa kay Lila Sari. Kinuha niya ang isdang ginto at pinauwi na niya si Bidasari. Kanyang pinagyaman at iniuwi sa bahay ang sanggol. Ngunit pagsapit doon. Kaya lagi niyang itinatanong sa sultan. si Bidasari ay lihim na ikinulong ni Lila Sari sa isang silid at doon pinarurusahan. Sa laki ng takot ay naisilang niya ang sanggol na babae sa may tabi ng ilog. Nag-alala ang sultana na baka may lalo pang maganda sa kanya at ito ay makita ng sultan. Maligaya si Bidasari sa piling ng kanyang nakikilalang magulang. Si Bidasari na ang naging reyna. kung siya'y mahal nito na sasagutin naman ng sultan ng : mahal na mahal ka sa akin. Kinagabihan nabuhay si Bidasari. Nag-alala si Diyuhara na baka tuluyang patayin si Bidasari. Isang araw. Umuwi si Sultan Mongindra na hindi nakausap si Bidasari. Kapag araw ito'y ipinakukuwintas kay Lila Sari at sa gabi'y ibinabalik sa tubig at hindi maglalaon si Bidasari ay mamamatay. ngunit ikaw ang pinakamaganda sa lahat. anak ng sultan at . Galit na galit ang sultan. Kaya nagpagawa siya ng isang magandang palasyo sa gubat at doon niya itinira nang mag-isa si Bidasari. Nang pumunta sa Kembayat ang isang anak ni Diyuhara ay nakita niya si Sinapati. Nang hindi na matiis ni Bidasari ang mga pagpaparusa sa kanya. Samantala. May nakapulot naman ng sanggol. Ipinagtapat si Bidasari ang mga ginawa ni Lila Sari. Siya ay si Diyuhara. ang sultang Mongindra ay dalawang taon pa lamang kasal kay Lila Sari. Natatakot siyang umibig pa sa ibang babae ang sultan. Mapanibughuin si Lila Sari. pagkaraan ng maraming taon ang tunay na mga magulang ni Bidasari ay matahimik nang naninirahang muli sa Kembayat. Isinuot nga ni Lila Sari ang kuwintas ng gintong isda sa araw at ibinabalik sa tubig kung gabi. Iniwan niya si Lila Sari sa palasyo at agad niyang pinakasalan si Bidasari. Pinilit niyang buksan ang pinto. Itinuring niya itong anak. Inanyayahan ng Sultana si Bidasari sa palasyo upang diumano ay gagawing dama ng sultana.

Nagtungo naman si Sulayman sa Matutum. Narating niya ang Kabilalan. Mabilis at ubos lakas ng tinaga ito ni Sulayman. Parang . Nagpunta siya sa Kabalalan at nakita niya ang kalansay ni Tarabusaw. Narating niya ang bundok ng Bita. napatay rin ni Sulayman si Kurita. Matagal at madugo ang paglalaban ni Sulayman at ni Kurita. Winisikan niya ng tubig ang bangkay at muling nabuhay si Sulayman. Kinaibigan nito si Sinapati at ibinalita ang kapatid niyang si Bidasari sa kamukhang-kamukha ni Sinapati. Bago umalis si Sulayman. Kapag namatay ang halamang ito. Napansin niyang nanlata ang halaman at alam niyang namatay si Sulayman. Bumagsak at namatay ang Pah. pinatawag ni Indarapatra ang kanyang kapatid na si Sulayman. Sa pamamagitan ng halamang ito ay malalaman ko ang nangyayari sa iyo. nanganaghulugang ikaw ay namatay. Natunton ng Sultan ng Kembayat ang nawawala niyang anak na si Bidasari. INDARAPATA AT SULAYMAN (Epiko ng Mindanao) Si Indarapatra ay ang matapang na hari ng Mantapuli. nagtanim si Indarapatra ng halawan sa may durungawan. Nakita niya ang patay na ibong Pah. sa tulong ng kanyang kris. Si Sulayman ang nais dagitin ng ibon. na kilala sa tawag na Tarabusaw.sultana ng Kembayat. Hinagupit nang hinagupit ni Tarabusaw si Sulayman sa pamamagitan ng punongkahoy. Aniya kay Sulayman. Ang iba ay nakain na ng mga halimaw at ang natirang iba ay nasa taguan. Luminga-linga pa si Sulayman nang biglang magdilim pagkat dumating ang dambuhalang ibong Pah. Labis niyang ikinalungkot ang mga nangyayaring ito sa mga naninirahan sa labas ng kaharian ng Mantapuli. Nang magkita si Bidasari at si Sinapati ay kapwa sila nangilalas dahil sa silang dalawa ay magkamukhang-magkamukha. Hinanap ni Indarapatra ang kanyang kapatid. Wala rin siyang makitang tao. Ipinagpatuloy ni Indarapatra ang paghahanap niya kay Sulayman. Nanangis si Indarapatra at nagdasal upang pabaliking muli ang buhay ni Sulayman. Itinanong ni Sinipati sa mga magulang kung wala siyang kapatid na nawawalay sa kanila. Nabalitaan niya ang malimit na pananalakay ng mga dambuhalang ibon at mababangis na hayop sa ibang panig ng Mindanao. Inangat ni Indarapatra ang pakpak ng ibon at nakita ang bangkay ni Sulayman. Agad na sumunod si Sulayman. Wala siyang nakitang tao. Kanyang hinanap ang halimaw na kumakain ng tao. Sa kasamaang palad nabagsakan ng pakpak ng ibon si Sulayman na siya niyang ikinamatay. kaya pala ay dumating ang halimaw na si Kurita. Walang anu-ano ay nayanig ang lupa. Sa di kalayua'y may nakita siyang banga ng tubig. Nang nanlalata na si Tarabusaw ay saka ito sinaksak ni Sulayman ng kanyang espada. Nalaman ng sultan ng Indrapura na ang kanyang pinakasalang si Bidasari ay isa palang tunay na prinsesa. Sa wakas. ang halaman ni Sulayman sa Mantapuli ay laging pinagmamasdan ni Indarapatra. Sumakay si Sulayman sa hangin. Samantala. Alam niyang napatay ito ng kapatid niya. Pumunta si Sulayman sa Bundok ng Bita. Pinasama ng ama si Sinapati sa Indrapura. Inutusan ni Indarapatra si Sulayman upang puksain ang mga ibon at hayop na namiminsala sa mga tao. isang matapang na kawal. Si Sinapati ay kamukhang-kamukha si Bidasari.

Nakita niya ang kinatatakutang ibong may pitong ulo. Tuwaang. ang magandang babaeng nakita ni Indarapatra sa batisan. Tuwaang. Isinuot niya ang damit na ginawa ng mga diyos para sa kanya. Nagyakap ang magkapatid dahil sa malaking katuwaan. tiyang. Nang makarating sa Monawon. Huwag kang pumunta. Huwag kang mag-alala. Huling dumating ang lalaking ikakasal. Nagsimulang magdatingan ang mga bisita. Mabilis naman itong nakapagtago. Sa tulong ng kanyang engkantadong sibat na si juris pakal ay madali niyang napatay ang ibon. isang nakapagsasalitang ibon. Isang matandang babae ang lumabas sa taguan at nakipag-usap kay Indarapatra. Hindi mo naiintindihan. Sinabi rin niyang maaari na silang lumabas sa kanilang pinagtataguan. Dito'y wala ring natagpuang tao. Nagsimula ang seremonya sa pag-aalay ng mga bisita ng mga mamahaling . Hinanap niya ang mga tao. May nakita siyang isang magandang dalaga na kumukuha ng tubig sa sapa. Nainsulto si Tuwaang sa sinabi ng lalaking ikakasal na silang lahat ay pulang dahon. pagkatapos ay ang Binatang Liwanon at ang Binata ng Sumisikat na Araw. tiyang. babala ng kanyang tiyahin. Ngayon ang tanging nalalaman ko ay gusto ko makita ang kagandahan ng Dalaga ng Monawon Hindi pinakinggan ni Tuwaang ang kanyang tiyahin. Ibinalita ni Indarapatra ang mga pakikilaban nilang dalawa ni Sulayman sa mga halimaw at dambuhalang ibon. Kaya kong alagaan ang sarili ko sinabi niya ng matatag at determinadong pumunta. Naghanda siya sa pagdalo sa kasal. Pinauwi na ni Indarapatra si Sulayman. Dala rin niya ang kanyang espada at panangga at isang mahabang kutsilyo. siya ay magalang na pinapasok sa loob ng bulwagan kung saan ginaganap ang kasalan. Gusto ng ibon na sumama sa kanya sa kasalan kaya dinala na niya ito. Ipinagsama ng matandang babae si Indarapatra sa yungib na pinagtataguan ng lahat ng tao sa pook na iyon. ipinakasal kay Indarapatra ang anak ng hari. Nararamdaman ko na mayroong masamang mangyayari sa iyo doon. Mayroon siyang hugis pusong basket na maaaring makagawa ng kidlat.nagising lamang ito mula sa mahimbing na pagtulog. Doon ay natagpuan niya ang Gungutan. Nang dumating ay iniutos ng lalaki na paalisin ang mga bisitang hindi nararapat na naroon. Unang dumating ay ang Binata ng Panayangan. Sa laki ng pasasalamat ng buong tribu. ang Binata ng Sakadna na kasama ang isang daang lalaki. Sumakay siya sa kidlat at nakarating sa kapatagan ng Kawkawangan. TUWAANG (Epiko ng mga Bagobo) Nakatanggap si Tuwaang ng mensahe buhat sa hangin na nagsasabi na kailangan niyang dumalo ng kasal ng Dalaga ng Monawon. Hindi ako natatakot sa kahit ano. na ang ibig sabihin ay mga bayani. Nagtuloy pa si Indarapatra sa Bundok Gurayu.

nito. Madali nilang natalo ang anim pang natirang nakatayo hanggang siya at ang Binata ng Sikadna na lamang ang natirang nakatayo. Hinawakan ni Tuwaang ang kamay ng babae at hinalikan ito. Sinabi ni Tuhawa na ang buhay ng lalaking ikakasal ay nasa gintong plauta. At buong pagmamahal niyang sinuklay ang kanyang buhok. Hinarap ni Tuwaang at ng Gungutan ang Binata ng Sakadna at ang isang daang lalaki. mag-iingat ako! sabi niya at lumabas na ito sa bulwagan upang labanan ang lalaki. nakita ni Tuwaang si Tuhawa. Pakiramdam ng lalaki ay nainsulto siya. Lumabas ito sa bulwagan at hinamon si Tuwaang sa isang laban. Lumitaw mula sa lupa si Tuwaang at pinatay ang lalaki sa pamamagitan ng pagbili sa gintong plauta. . Para sa iyo binibini. Binato si Tuwaang ng lalaking ikakasal ng malaking bato ngunit naging alikabok lamang ito bago pa man nito tamaan si Tuwaang. Nakita niya ang pagmamahal at paghanga nito sa kanyang mga mata. Maari Ng ka bang sumama buong sa akin? puso. gitara at gong. Tinitigan ni Tuwaang ang babae. Bayaan mong suklayin ko muna ang iyong buhok bago mo siya labanan. Niyakap niya ito at hinalikan sa kanyang pisngi at labi. Mag-ingat ka sa pakikipaglaban sa kanya. Pagkatapos ay tumabi ito kay Tuwaang na naglagay sa lalaking ikakasal sa kahiyahiyang sitwasyon. Sa kanyang misteryosong hininga siya ay nakagawa ng gintong plauta. babala ng babae. Ipakita mo sa akin na nararapat ka sa karangalang ibinigay sa iyo ng aking minamahal sa pagtabi niya sa iyo! sabi ng galit na Binata ng Sakadna. Hindi siya marunong lumaban ng patas. ang diyos ng Hades. Labanan mo ako hanggang kamatayan! Tumayo si Tuwaang at tinanggap ang hamon ngunit hinawakan siya ng babaing ikakasal. Sa Hades. Tumakbo ng masaya ang babae sa kanya.regalo. Lumabas na ang babaing ikakasal sa kanyang silid at nagsimulang magbigay ng nganga sa bawa't isang bisita. Lumubog ito ang nakakarating sa Hades. Binuhat ng lalaking ikakasal si Tuwaang at ibinato ng malakas sa lupa. Tumango ang babaing ikakasal at kumaway sa kanya at umaasa sa kanyang kagalingan. tanong ni Tuwaang sagot sa babae. Dahil sa masidhing laban ay lumindol ang lupa at lahat ng mga puno ay nagbagsakan. Lumaban sila ng buong makakaya at pagkatapos ng isang maikling pagtutunggali ay natalo niya at ng Gungutan ang siyamnaput-apat na lalaki. Dalawa ang natira para sa lalaking ikakasal ngunit inamin ng Binata ng Sakadna na wala silang gintong plauta at gintong gitara na maitutumbas sa mga natira. sabi ng babaing ikakasal kay Tuwaang. Tumulong si Tuwaang.

siya'y nagkasakit at namatay sa pintuan ng palasyo ng Kaharian ng Lupaing nasa Pagitan ng Dalawang Dagat. Hindi nila kilala si Bantugan. Itinigil ang pagdiriwang at nakilaban ang mga kawal ng Bumbaran. Nilusob ng mga kawal niya ang Bumbaran. nilagot ni Bantugan ang kanyang gapos at buong ngitngit niyang pinuksa ang mga kawal ni Haring Miskoyaw. Dinalaw ni Bantugan ang lahat ng mga prinsesang kanyang katipan. dala ang kaluluwa ni Bantugan. Ang hari rito at ang kapatid niyang si Prinsesa Datimbang ay naguluhan. Nanlaban din si Prinsipe Bantugan subalit dahil sa siya ay nanglalata pa dahil sa bagong galing sa kamatayan. Mahirap na trabaho pero sagana naman siya. ang matapang na kapatid ni Haring Madali. nakarating naman ang balita kay Haring Miskoyaw na namatay si Bantugan. Tumawag sila ng pulong ng mga tagapayo. Ibinalik ang kaluluwa sa katawan ni Bantugan. Habang sinasangguni nila ang konseho kung ano ang gagawin sa bankay. Dahil sa pangyayaring ito. ay dumating din si Prinsesa Datimbang na dala naman ang bangkay ni Bantugan. Naisip niya na maganda ang buhay ng monghe. kaya't maraming dalaga ang naaakit sa kanya. walang masadong responsibilidad. Nalungkot si Prinsipe Bantugan at siya'y naglagalag. Sinabi ng loro na ang bangkay ay si Prinsipe Bantugan na mula naman sa Bumbaran at ibinalita naman ang pangyayari kay Haring Madali. magpakailanman.Umuwi si Tuwaang sa Kuaman kasama ang babae at ang Gungutan at namuhay sila ng magkakasama. Pagkataos niyang umalis sa bahay. May isang monghe na kumatok sa bahay niya at humihingi ng limos. Nag-utos siya na ipinagbabawal na makipag-usap ang sinuman kay Prinsipe Bantugan. siya ay nabihag. Isang araw ay tinanong niya ang sarili niya bakit nagpapakahirap siya. Kaya. Samantala. Namuhay si Bantugan ng maligaya ng mahabang panahon. Ang Parabula ng Asarol Ang Parabula ng Asarol Isang magsasaka ang nag-araro ng kaniyang bukid araw-araw nang mga nagdaang taon. Nang makabalik si Haring Madali. Siya'y iginapos. Ipinagpatuloy ng kaharian ang pagdiriwang. Nalungkot si Haring Madali. Ang prinsipe ay balita sa tapang at kakisigan. Nahirati kasi siyang laging hawak ang asarol sa araw-araw at ngayon ay para siyang . si Haring Madali ay naiinggit sa kapatid. naramdaman niyang walang kalaman-laman ang kaniyang mga kamay. Pinakasalan niyang lahat ito at iniuwi sa Bumbaran na tinanggap naman ni Haring Madali nang malugod at buong galak. Nabuhay na muli si Bantugan at nagdiwang ang buong kaharian pati na si Haring Madali. subalit nang magbalik ang dati niyang lakas. Nailigtas ni Bantugan ang kaharian ng Bumbaran. Dali-dali siyang lumipad patungo sa langit upang bawiin ang kaluluwa ni Bantugan. Ang sinumang mahuling makipag-usap sa prinsipe ay parurusahan. nagpasya siyang iwanan ang kaniyang mga ari-arian at magmonghe rin. Nawala na ang inggit sa puso ni Haring Madali. isang loro ang pumasok. BANTUGAN (Epiko ng Mindanao) Si Prinsipe Bantugan ay kapatid ni Haring Madali sa kaharian ng Bumbaran.

Pagkatapos ay umalis ulit siya. Ang ama¶y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. Nanghihinayang siyang itapon yon dahil yon ay matalim at makintab ahil sa dalas nang gamit niya. Ang Parabula ng Ama. kinuha niya ang asarol at nag-isip siya kung ano ang gagawin niya doon. Nagwagi ako.nanibago."Nanalo nga ako pero ako ba ay masaya? Kinamkam ko ang mga lupang hindi sa akin. "Nanalo ako. Namasdan ng hari na masaya talaga ang monghe dahil sa siya ay malaya na sa mga pagnanasa sa mga bagay na materyal. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. Hindi ito ang tunay na tagumpay. "Ano ang iyong napanalunan? Bakit ka napakasaya?" "Natalo ko ang masasamang damdamin na nasa aking puso. Mayroong sagabal at iyon ang nagaabigat sa kaniyang kalooban. Pagkatapos lumubog ang asarol. hindi niya mapigilan ang pagbabalik-alala sa kaniyang asarol tuwing mapaadaan sila sa isang taniman. Nag-isip din siya. Pinalaya ko na ang aking sarili sa mga materyal na bagay na siyang nagpapabigat sa aking nais na maging isang nilalang. Napag-isip din ng hari na ang tunay na matagumpay ang karaniwang tao na napalaya ang sarili sa pag-iimbot ng mga bagay na makakapagpaligayang pang materyal ay ang tunay na nagwagi. Umuuwi siya at hinihimas ang asarol pagkatapos ay balik ulit siya sa templo. Anak at Kalabaw Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. Umuwi siya sa bahay. Dumaan ang pito hanggang walong tao. Binalot niya ito at itinago sa loob ng bahay. Pero. Tuwang-tuwang nagsisigaw ang magsasaka nang. kinuha niya ang asarol at itinapon niya sa lawa. Narinig niya ang monghe at tinanong. . Ang magsasaka ay nagpumilit matuad ang mga kinakilangan para maging mabuting monghe. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. naramdaman niyang tila hindi siya masaya ay malayang monghe pagkataos niyang magpakabanal." Nang oras na yon ay dumaraan ang hari ang batalyon nito mula sa matagumpay na pakikidigma. Bumalik siya sa kaniyang bahay.

Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Maghapong nag-araro sa bukid. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na µyan.. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid.. Pagod pa sa paggawa roon. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama.´ Napahiya ang ama sa kanyang narinig. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. ³Kawawa naman ang kalabaw. Ano pa ang silbi nito? Tsik. Dala rin nila ang kalabaw na siyang mag-aararo sa lupang tatamnan.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. Habang sila¶y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. ³Ano ba naman iyang batang µyan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad. Itong mag-ama. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw.´ Sumakay sa kalabaw ang dalawa.´ Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Narinig na lamang nila: ³Hay naku. anong klase ama µyan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. Magdidilim na at pagod na ang ama. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. .tsik. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: ³Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. Naglakad. Nang maabot ang ikatlong baryo. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo.. At siya.. napapagod din µyan. Ang layo ng bukid na pinanggalin. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nagaararo ang ama. komportableng nakasakay sa kalabaw.

´ Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. Naupo sila sumandali para magpahinga.napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. sama-samang kumuha ng lupa at dumi upang punuin ang balon para ibaon ang magsasaka sa ilalim. Habang tinatabunan pala siya. hindi makita nang mga nagtatabon kung ano ang nangyari sa magsasaka. Minadali nila ang pagtabon at huminto lang sila nang malapit na ang lupang itinatabon sa bunganga ng balon. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Ang Parabula ng Kambing Isang araw ay nahulog ang kambing sa balon. Umatungal ito ng umatungal na nakapagpataranta sa magsasakang may-ari ng kambing. Inisip nilang patay na ito dahil wala silang marinig na ingay mula sa ibaba ng balon. Laking gulat nila nang tumalon ang magsasaka mula sa balon at tuloy-tuloy na tumakbong papalayo. Kahit anong pakiusap ng magsasaka ay walang awang ipinagpatuloy ng mga kaaway niya ang masamang balak. Parang isang tao na sa gitna nang paninira ng kaaway. nahulog siya sa lumang balon na walang tubig. Dahil sa madilim ang balon. . Wala siyang pag-asang makaahon kung walang tutulong sa kanya. ang magsasaka ay pinapalis lamang ang dumi at umaakyat siya sa bagong tabon na balon. Nang makarating ng bahay. napapagod at may pakiramdam din. Nang malaman ng kaniyang mga kaaway ang sinapit niya ay hindi lamang ito nagsipagsaya kung hindi ipinasya nila na tapusin na rin ang kaniyang buhay sa pamamagitan ng paglibing sa kaniya ng buhay doon sa balon. ginagamit niya ito para lalo siyang magsumigasig upang siya ay manalo sa labanan. Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Ang Parabula ng Magsasaka at ang Balon Sa kahahabol sa magsasaka ng kaniyang mga kaaway. Kaya. Kahit hayop.

Ang Parabula ng Pitong Saging Si Zhuangzi ay isinalaysay ang kuwentong ito upang magbigay ng aral. Kaya sinabihan sila ng tagapag-alaga na: "Sige. Ilang sandali lang ay tumahimik na ang kambing. Nakita niya ang kambing na nakatayo sa lupang kanilang itinatabon. Kaya minabuti niyang tabunan na lang ng lupa ang balon kasama ang kambing. Ibabaon siya ng buhay. Kaya humingi siya ng tulong sa mga kapitbahay upang matabunan kaagad ang balon para matigil na ang pa-atungal ng kambing. Hanggang nang mapupuno na ang balon. ay tumalon ang kambing sa itaas na ikinagulat ng mga tao.Wala siyang malamang gawin para maiakyat niya ito mula sa malalim na balon. Kagaya ng kambing ay tinatapakan lang niya at pinapalis ang dumi hanggang sa siya ay makarating sa itaas. Dumukwang ang magsasaka kung bakit wala ng ingay na nanggagaling sa balon. Minsan ang tagapag-alaga ng hayup sa isang zoo ay sinabihan ang mga unggoy sa pagbabago ng palakad sa pagpapakain: "Makukuha ninyo ang tatlong saging sa umaga at apat na saging sa hapon". Apat na saging sa umaga at tatlong saging sa hapon". Tuwing may itinatapon na lupa ay niluluksuhan ng kambing para makarating siya sa itaas. Nagalit ang mga unggoy. . Para rin yang mga taong nagtatapon sainyo ng dumi. ganito na lang. Lalong umatungal ang kambing nang maunawaan niya ang gustong gawin ng magsasaka. Total matanda na ang kambing at ang balon naman ay wala ng tubig na makukuha.

Kaya ngayon. ³Naroroon si Moses at ang mga Propeta.´ ang sagot ni Abraham. dinala siya¶t iniluklok sa tabi ni Abraham. dili kaya ay matawid ninuman ito mula rito hanggang diyan. Dumating ang panahon. namatay ang pulubi. Ama. Kinuha siya ng mga anghel. naging napakalaki na ng agwat natin. ang lumapit sa kanya ay mga aso para dilaan ang kanyang mga sugat.´ ³Anak.´ . at sa iyo. Isa pa. Ang Don at ang Pulubi May isang Don na nakadamit ng kulay-ubeng de ilo na nabubuhay arawaraw sa karangyaan. Aral: Minsan ang pagbabago ng pagsasabi ay wala talagang pagbabago sa unang sinabi. Kumakalam din ang kanyang sikmura dahil sa sobrang gutom. Nakatanghod siya at tumatakam sa mga pagkaing nahuhulog mula sa mesa ng Don. Paalalahanan ninyo sila nang hindi sila mapasunod pa sa lugar na ito. samantalang lahat ng masasaklap ay napunta kay Lazarus. Hirap na hirap na ako sa apoy na ito. Papuntahin ninyo rito si Lazarus para idawdaw ang dulo ng kanyang daliri sa tubig nang malamigan naman ang dila ko. ³Maawa na kayo. namatay at inilibing. Sa halip na lapitan siya ng sinuman sa mga nagsisikain para bigyan siya ng pagkain. maawa kayo sa akin. Nanawagan ito: ³Amang Abraham.´ Tumugong muli si Abraham. Kumikirot ang buong katawan ni Lazarus dahil tadtad siya ng sugat.Nasiyahan ang mga unggoy. ang paghihirap. Nagmakaawa uli ang Don. kaya mahirap nang matawid mo pa ang layo mula riyan hanggang dito. Sa impiyerno ito napunta at pinarusahan. Napatingala ang Don at nakita sa malayo si Abraham katabi si Lazarus. hayaan mong makinig sila sa kanila. si Lazarus. Sa kanyang tarangkahan. Gayundin ang Don. papuntahin ninyo si Lazarus sa bahay ng aking limang kapatid na lalaki. nakahambalang ang isang pulubi. sa kanya naman dapat ang paglingap. naaalala mo ba noong nabubuhay ka pa? Tinanggap mo nang lahat ang mabubuting bagay.

´ sabi pa ng Don.³Hindi. "Ilang taon ka na?" Sumagot ang matandang monghe. Dumaan ang isa ring monghe at nagtanong sa kanya. ³Pag mula sa mga namatay na ang pupunta sa kanila. Arrogante.´ ³Bueno««´ talima ni Abraham sa Don. hindi rin sila makukumbinse kahit sa kaninumang namatay pang ibabalik. "Kasi nandito ako. ³kung ayaw nilang makinig kay Moses at sa mga Propeta." "Ang tanda mo na pala! Bakit nagapakahirap ka ang magtrabaho?" sabi ulit ng isang monghe.´ Lukas 16: 19-31 Isina-Filipino ni Joey A. Amang Abraham. tiyak magsisisi sila. "Pitumpo't pito. Ang Parabula ng Dalawang Monghe May isang matandang monghe na nagwawalis sa kapaligiran ng monasteryo sas ilalim ng matinding sikat ng araw. "Kasi nandito ang araw. "Bakit sa ilalim ng sikat ng araw?" tanong ulit ng isang monghe." ." sagot ng matandang monghe.

. sila ay nag-aaway-away. sa isa naman ay ang tainga. Sa isang bulag ay pinahawakan niya ang ulo ng elepante. habang ang isa ay paa. Dahil sa bawa't isa ay gumigiit ng kanilang paniniwala. sa isa pa ulit ay ang katawan. Tinanong niya kung ano ang ibig sabihin ng Zen. "na katulad din yan nang iyong nasang maunawaan kung anong ibig sabihin ng Zen habang ang iyong utak ay puno". humawak ng buntot ay sinabing ito ay pambayo. ang isa ay ang isa sa mga sungay nito sa nguso. humawak ng mahabang ilong nito ay nagsabing ito ay ang pangararo. Ang bawa't nagtuturo ay may iba'ibang paniniwala ayon sa kanilang iniisip na tama kahit sila ay tulad sa mga bulag na pinaniwalaan lang ang kanilang nahahawakan.Ang Parabula ng Gutom na Utak May isang propesor na nakipagkita sa isang Ginagalang na Pinunong Zen. Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang humawak ng ulo ay nagsabi na ito ay isang kalderong lutuan. humawak ng tainga ay nagsabi na ito ay isang bilao. "Ibig kong ipakita saiyo. di kalaunan. humawak ng sungay ay nagsabi na ito raw ay talim sa pang-araro. humawak ng paa ay sinabing ito ay poste. Puno na ang tasa subali't patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos. humawak ng katawan ay sinabing ito ay imbakan ng inani. tinanong ni Buddha kung ano sa palagay nila ang elepante. sa isa pang bulag ay ang likod at sa iba pang bulag ay ang buntot at ang dulo ng buntot. Ang Pinuno ay matahimik na nagbbuhos ng tsaa sa isang tasa. Ang leksiyon sa parabula. Ang propesor ay hindi nakatiis at tinanong kung bakit patuloy pa rin ang kaniyang pagbuhos kahit puno na ang tasa. humawak ng likod ay sinabing ito ay bayuhan. Sinunod ito ng kaniyang katulong. Kailangang alisin mo muna ang iyong pinaniwalaan tungkol sa Zen bago mo unawain kung ano talaga ang Zen. humawak ng dulo ng bunto ay sinabing ito ay panglinis. Pagkatapos nang lahat ay nagkarron ng pagkakataon upang mahawakan ang elepante." Ang Parabula ng Mga Bulag at ang Elepante Ang Parabula ng mga Bulag at ang Elepante (Mga Kwento ni Budda) Minsan ay may isang raha (hari) na anyayahan ang mga taong ipinanganak na bulag at ipakita sa kanila ang isang elepante. sa isa ay ang mahabang ilong." sagot ng inunong Zen.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.