SINAG SA KARIMLAN

ni Dionisio S. Salazar (Maraming sanhi ang isinasama ng isang tao. Kung minsa‘y dala ng kapaligiran o impluwensiya ng barkada. Sa ating dula, tuklasin kung bakit naligaw ng landas si Tony. Paano siya muling nakabalik sa matuwid?) MGA TAUHAN : Tony …………………………. Binatang bilanggo Luis ………………………….. Ang kanyang ama Erman ……………………… Bilanggo Doming …………..………... Bilanggo Bok …………..…………..…. Bilanggo Padre Abena ….....……… Isang pari ng bilibid Miss Reyes ……………..…. Isang Nars PANAHON: Kasalukuyan TAGPUAN: Isang panig ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. ORAS : Umaga PROLOGO : Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa: Wakas at Simula … Moog ng katarungan … Sagisag ng Demokrasya … Salaming pambudhi … Palihan ng puso‘t diwa… Waterloo ng kasamaan… Hamon sa pagbabagong buhay … May mga maikling gayung dapat hubdan ng mascara at sa sinapupunan nito kailangang iwasto ay hayu‘t talinghagang mamamayagpag at umiiring sa batas. Sa isang dako‘y may mga walang malay na dahil sa kasaliwaang-palad, kahinaan, o likas na mapagsapalaran ay dito humahantong; dito rin sinisikatan o nilulubugan ng Katotohanan at Katarungan… Marami nang lubha ang mga pang pumasok at lumabas dito. Walang makapagsasabi kung gaano pa karami ang tatanggap ng kanyang tatak… May sala o wala, ang bawat pumasok dito ay kabuuan ng isang marikit at makulay na kasaysayan… PAGBUBUKAS ng tabing ay mabubungad ang isang bahagi ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. May anim na teheras ang makikita rito. Ang dalawang nasa makabilang gilid ay bakante. Sa dalawang nasa gawing kanan ay magkaagapay si Tony (19

Este. ay nakakulubong – may trangkaso siya.) Mukhang bata pa. Kawawa naman. (Mamasdang mabuti si Tony.? Tony: (Mauupo. Tony: (Matapos huminga ng paimpit na waring ayaw ipahalata ang nararamdamang sakit) M-ma—gandang umaga senyo… Ernan: Gayundin sa ‗yo. ‗wag!.) (Kikilos sa pagkakahiga atmapapahalinghing si Tony. ‗bigan. Makikitang kikilos si Tony. a Mang Ernan? Traga malas hang. at tatanungin si Bok) tipaningmayap. .na taon) at si Bok (29). Konting lamig. Tsokaran. Dugu-dugun siya. gising na. iiangat ang lakas namang mag-ilik ni Bok. May bakas ng dugo ang mga bendang nasa kanyang tiyan at kaliwang bisig . mahahalatang nagpipigil pa rin sa sakit) Tony ho‘ng pangalan ko. Ernan: (Mangingiti) Pasensiya ka na Doming. Hubad ang natutulog na si Tony. Tekayo! Kayo si Ginoong Ernani Alba. Si Mang Erman. di ho ba? ulo. Doming: (Bibiling sa higaan. na may apat na araw nang naooperahan ng almoranas. ang sabihin mo. Kung ibig yo gigisDoming : Ba.) Bok: (Biglang mag-aalis ng kulubong. Nagbakbakan naman seguro. Bok: Tuluyan nang babangon: matapos mag-inat at maghikab ay susulyapan ang katabi) Nagapuyat ako kagab-i. (Ingunguso si Tony.) O. Hatinggabi kagabi nang ipasok ‗yan dito.) Doming: Kilala mo siya. O kaya Sigue-Sigue.) Ernan: Ewan. Ernan: At may hitsura. May black eye rin siya. ano nga‘ng . Doming: OXO seguro ‗yan. sa gawing kaliwa naman ay naroroon si Mang Erman (45) at si Doming (30). sino ‗yan? …. kalagitnaan. Doming: Kelan pa kaya lalabas dito ‗yan. Naka-plaster cast naman ang isang paa ni Doming … Paminsan minsa‘y maririnig ang malakas ng paghilik ni Bok .(Mapapalakas ang hilik ni Bok. Si Bok ang bilanggong labas-masok sa Bilibid. Galaking sugat n‘ya. Ernan: Si Bok naman. Bok? Bok: (Sabay iling) De-hin. ayan. pasigaw) Saylens! Magapatulog man kayo! Yawa…. BABAYING . ay gising at waring nag-iisip. May munting durungawang nahahadlangan ng mga rehas na bakal na makikita sa gawing likod. Doming: Hisi lang. Ba.) Doming : Tipaning – parang kombo! (Matatawa si Mang Ernan.(Titingnan ni Tony.

Me parusa sa bawat kasalanan! Ernan : (May paghanga) May sinasabi ka. kundi‘y … ‗tay kung masakit ‗yan ay saka na. sa ngalan mo‘y kay dumaming humahamak sa kamatayan ! Kay Tony ) mabuti‘t tumanggi ka. kaya ko ito … (Hihinga muna nang mahaba. walang utang na hindi pinagbabayaran …. ber? At… teribol yang blakay mo. Marai padrino.) Mula nang madala ko rito. Hanga ako senyo! Ernan: Salamat.Tony boy! … Ba‘t nagalaslas angimong tiyan. Doming: (Mapapansin ang pangagasim ng mukha ni Tony) Makakaya mo ba. Tony? Tony: (Tatango muna bago umayos ng upo) Pumuga sina Silver Boy kagabi. Yeba!… (Mangingiti ng makhulugan ang lahat. Big bos ng Batsi Gang. Tony : Nababasa ko‘ng inyong mga akda. Bok.) Beri-gud Ginsama ka a ‗ming Batsi Gang. e nag-iba na‘ng takbo ng … Naisipkong walang ibubungang mabuti ang kasamaan … Malaki‘ng utang na loob ko ke Padre Abena … sa aking pagbabago … Totoo nga naman. Basta mi padrino! . Tony : Huwag kayong mag-alala. Walang h-alyas . Pero sawa na ‗ko sa mga gang. Tony. malumanay) Kayo? Doming: Doming hang palayaw ko. Sigi lang.Ernan : Ako nga. magdadalawang taon na ‗ko dito sa Big House. Tony! Bok: (Ngingiti – ngiti habang nakikinig sa pahayag ni Tony. Yawa. Dahil sa barkada‘y – heto. Tony. (Sa sarili) A. de-hin mo kilala? Di wan en only Bok – alyas Thompson Junior. Pero ang di nailaga‘y yung sakyod ni Pingas … Nagpatay-patayan lang ako kaya … Aruy! Ernan: Sa narinig kong usapan ng nars at tanod kagabi ay tatlo ang napatay. sa himignagmamagaling) No dais. Basta mi lagay. ba. Ernan : Mukhang makulay ang … Pewede ba Toning kahit pahapyaw ay ibidamo sa ‗min ang iyong buhay? Bok : (Bago makapangusap si Tony) Holdi‘t. Ang iba‘y nahuli. Tony. kalayaan. sa mga barkada. ha? Tony: Salamat. kundi‘y … nasirang Tony na ‗ko ngayon.) Tony: Haharapin si Doming. Bok : (Kay Tony) OXO? … Sigue – Sigue? … Bahala na? … Pawang iling ang itutugon ni Tony. Tila lima ang patawirin. ‗adre. Mabuti kanyo‘t nailagan ko‘ng saksak ditto (sabay turo sa kaliwang dibdib). Nang hindi ako sumama‘y sinuntok ako. kun sila malalaki naganakaw milyun – milyun. Bok: (May pagmamaki) ako gid.

nag-aaway sila … Umalis si Tatay . Bok? Bok: (Tatawa habang sumasagot. olditaym! Tony: (Matapos makinang handa na ang lahat sa pakikinig sa kanya) Buweno…Ako‘y buhay sa ‗sang karaniwang pamilya sa Tundo. walang pagkakaunawaan. Naglabas-masok ako sa Welfareville … Inilipat ako ditto pagkatapos … Santaon na lang ang natitira sa senten‘ya ko… A. sa klase naming nila Padre Abena. Tiyak. Pero malakas uminom ng tuba. Yeba! Tony : (Magpapatuloy matapos ngitian si Bok) Namatay ang solo kong kapatid na babae. ba‘t tayo matatakot magtalo? Kung walang pagtatalo. Naospital siya… Naghahanapbuhay naman ako. Tony! Nag-aaral ka ba ng batas? Ba. kaya … di dapat pagtalunan. Dami gadasal. Marami kang mapupulot doon. kulang din. Natural. pero gin-nakaw. At mahilig sa karera. may kakaibang tilamsik ang iyong diwa. Balediktoryan ako… Bok: (Sisingit) Balediktoryan? Siga ka. Ernan : Tama ‗yan. Empleyado si Tatay. Bok. Kahit kulang ang iniintregang sahod ni Tatay e di siya nagagalit. Ngunit ang pagtatalo‘y dapat lamang sa taong malaki ang puso. dami. At pakikinabangan. Hm. Mahilig akong magbasa ng – . meron siyang kerida . kasi mahal ang lahat … Nakakahiya pero … dahil sa barkada‘y natuto akong akong mandurukot .Tony : Me relihiyon ka ba. Sang araw e nadiskubre ni Nanay ang lihim ng Tatay ko. pero ginluluko sa kapwa. Nagpagbabasa ako roon. mga pare! ‗Yung istorya ni Tony! Tony: Iimbithin kita . ginismagel. Iniwan kami. isang araw. ber. Doming: Kasi nga naman hasa mo habugado ka kung magsalita. Paris ng iba‘t ibang ismo. Bok: Ber. Ernan : May katwiran si Doming. yawa. paris ng iba. Pero … pinahahanga mo ako. Tony: Elementarya lamang ho ang natapos ko. Ang mga taong di nagkakaisa‘y pirming nag-aaway. Malubha si Nanay. Awa naman ng Diyos e natapos ko rin ang elementarya. Bok: No ken du! Kun naytklab pa. hindi sa mga maliit ang pinagkukunan. Mang Erman. pauyam) Reliyun? Wala kwenta ‗yan. Napakabait ng Nanay ko. Pero. Tony: Pero. ang tatay ko ang may sala ng lahat! … Mabuti nama‘t idinistino ako ni Direktor sa ‗ting library. mang – agaw. dami nagasimba. Kung walang pagkakaunawaan. magsugal. Guwapo siya. walang pagkakaisa. Ang paksang relihiyon ay masyadong kontrobersyal. Doming : Mabuti pay ‗way na tayo maghusap tungkol sa relihiyun.

Ernan : Magaling. Doming: Hilang taon na kayo. Ng pagkamatay ng akingkapatid… Ng aking pagkakaganito! Ernan: Kung sabagay ay madaling sabihing ―lumimot at magpatawad. Ang pagbabasa‘y nakapagpapayaman ng isip. Ernan : Huwag naman. Ba‘t ngani…? Tony: Di ba maliwanag? Si Tatay ang nagwasak ng aming tahanan. Mapagkatiwalaan. . Ang ama ay ama kailanman. Pambihira kayo. Ang ama ay ama kailanman. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng iyong tingin. buhay ang aking asawa. Mabait siya. Sabi nga ni Bacon ay ―Nakalilikha ng tunay na lalaki Ang pagbabasa…‖ Tony: Mahilig din ho akong magsulat. O nabalitaan kaya. Hindi tama ‗yan. Ngunit alam mo bang ang pinakamabigat kong kasawian ay ang dipagkakaroon ng anak? Tony : Biyudo kayo? Ernan: Hindi.Kinamuhian ko siya nang labis. Mapagpahal. hanong gagawin mo? Tony : Mula nang umalis siya‘y di na namin nakita. Ako? Di ninyo naitatanong ay nagawa ko ring patawarin ang mga naghangad ng aking pagbagsak. O nabalitaan kaya. Pero ang mag-asawang walang anak (Magbubuntunghininga) … napaka … hindi ganap ang kanilang kaligayahan. Siya‘ng dahilan ng pagkaospital ni Nanay.Kinamuhian ko siya nang labis. Doming : Kung magkita kayo. Maunawain. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng inyong puso. iho.‖ Subalit may kahirapan itong isagawa. Hindi tama ‗yan. Ernan: Salamat. Doming : Kung magkita kayo. Doming : Teka muna. Tony: Malaki ang inyong puso. Gayunmay‘y walang hindi napag-aaralan. Mang Herman? Ernan: K‘warenta‘y singko na. hanong gagawin mo? Tony: Ayoko na siyang makita pa! Bok: Gaisip ko reliyuso ka. Tony! Hanong nangyari sa Tatay mo? Tony: Mula ng umalis siya‘y di na namin nakita. kung talagang ibig. Ernan : Huwag naman.

Wal. Tony: Ganyan din ho ang sabi ni Padre Abena. Dahil nga sa prinsipyo‘y inibig ko pang pabilanggo. gaaanak pa (Maikling tawanan. kapangyarihan. Binayaran ko lang yung multa. iho. Tony: Ke buti n‘yo! . e. Tony: Wala rin kuwenta ang masyadong marunong. mga nobela. Bok: Kalunyal mantiliti? Anu ‗yun? Ernan : Diwang alipin. At namultahan ng hukuman. Tony : Maaari ho bang paturo senyo ng pagsulat? Kay dami kung ibig sulatin kasi. Walang sariling paninindigan. tabi ? … Ernan : Nakakaisang taon na ako. May isa pa. komiks at magasin at iba pa na nakaw lang sa iba ang nilalaman… Nahabla kami. ay walang kinikilalang edad. – na sabi nga ni Bok ay tsiken pid lang – ay ligtas na ‗ko sa pagkakabilanggo. Alam n‘yoy kuwestiyon de prinsipyo ang ipinasok ko rito.Bok: Tsiken pid! Ang akin lolo. Ang totoo‘y walang katapusan itong pag-aaral ng buhay ng tao. Isang araw ay Sinunog ng isang kapisanang pinangungunahan ko ang maraming aklat na imoral. Yaong taong matalino na‘y makabayan pa. Mang Ernan. Pero… nakakahiya na atang pumasok sa klase.) Bantay!… (Habang dumaraan ang may edad nang tanod ay walang imik sa magkakasama. binaril – Ernan: Iba ang kanyang panahon.) . Baka tawanan. sisenta na. Tony. iho.) Tony : Ga‘no na kayo katagal ditto. hagdan. Ernan: Ang karunungan. Tony : E bat naman kayo namultahan? Ernan : Kakaiba ang aking pagkamakabayan. Ernan : Tulad ng isang beteranong mag-aalahas. Pasalamat tayo‘t dahil sa kanyang pambihirang katalinuhan ay nabago ang takbo ng ating kasaysayan … Kailangan natin ang marunong na lider. Me pangako rin si Padre Abena. mga aklat kasaysayang mali-mali ang mga ulat. . agad kong nakikilala ang batong may mataas na uri … Ituturing kitang parang tunay na anak … Mapapamahal ka rin sa king mabait na maybahay… Meron din kaming ilang ari-arian … pag-aaralin ka namin. kung sabagay. Ernan: Ang dunong ay yaman. Pamamanginoon sa mga dayuhan. . Paris ni Rizal. Pag – aaralin din daw ako. Walang marunong nagnagkakaanak ng alipin.(Kagyat na matitigil dahil sa naririnig na takatak ng sapatos. ikaw. Malayo naman akong nakapagsusulat dito. Hindi mapagsamantalan Yaong walang colonial mentality. Bok. Hindi gahaman sa salapi‘t karangalan.

Sang haraw. Malakas ang aking komisyon. Tony Sinag sa Karimlan? Wow. Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali… naitataboy ang dilim! Tony Sana‘y mabasa ko ‗yon!… Ernan Bibigyan kita ng sipi. Doming: Sang tanong. Mag Ernan. bilang pag-ayon sa pahiwatig ni BOK) Doming Ako‘y ahente ng seguro. Alam kong kayo‘ng gumawa niyon.Bok: (Pagkatalikod ng tanod) Pwee. dedoso pang bu-ang! Gaisip seguro magatakas tayo.) Tony: Maiba ‗ko. Ernan Ibig kong malaman mo na ang tulang iyo‘y kasama sa lalabas kong aklat ng mga piling tula… kabilang na roon ang mga sinulat ko rito. Doming Hanong pamagat? Ernan Sinag Sa Karimlan. At marami pang iba. (Tawanan) Pano ngani? … Mi trangkaso … Lumpo (Titingnan si Doming) … Almoranas (Susulyapan si Mang Ernan) . Yawa. sabi ko. Ernan Ang binigkas mong tula‘y – Tony Pilipinas. Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali … naitataboy ang dilim! Tony Sana‘y mabasa ko ‗yon! … Ernan Bibigyan kita ng sipi. Pero hanong nakita ko? Sus. (Titingnan at tataguan ng iba si Doming. At marami pang iba. Galaslas ang tiyan? Ingungususo si Tony. ke gandang tula. Doming …. hang asawa ko‘tmatalik na kebigan hay… Uling-uli ko sila . Tawanan na naman. Nagagawa bang makata? Ernan: Isinisilang sila. gandang pamagat! Bagay ba bagay sa saaa … atin dito! Kelangan ng mga nasa dilim ang sinag. Nagdilim hang aking tingin … . Sa kusina hako nagdaan. Mang Ernan. buat sa hisang prubins‘ya hay muwi ako dail sa bagyo. ber. kung… Bok (Nakahahalataan ng pagkabagot kapag pangkaisipan na ang pagkabagot kapag pangkaisipan na ang paksa) Ber. Magugulat pero matutuwa ning asawa o. Doming! Gin istorya mo naman pare…. . Ang liwanag! Ernan Walang taong hindi nalalambungan ng dilim. Ba‘t kayo naospital? Ernan: Hindi naman. Maalala ko nga pala! Di ba‘t ikaw Tony ang tumula nang dumalaw itong minsan ang Presidente? Tony: Ako nga ho. .

Mang Erman. pagkukunwari. hano? … Ikaw.) Binata ka pa. Tony. kakailanganin ang maraming Diogenes! (Dahil a hindi lubos na maunawaan ni Bok ang marami sa kanyang naririnig. (Magbububuntunghininga) bintana… Napatay ko siya. Lalo na ngayong namamayani ang diwa ng materyalismo. Kinuha s‘yang mag-hartista. ang bilangguan ay hindi lamang para sa mga nagkakasala . Todas lahi sila lahat pag ako ginaliko. Bok. Ng pagpapalaluan. iho. Sa mga kawawa. Sa walang malakas na naa… padrino. ang imong waswas ? Seksi? Doming Para sa haki‘y siyang pinakamaganda sa ‗ming bayan. Bok A.‖ Sino nga. Ba. totoo ring lumalason ito.‖ Dahil sa kagandaha‘y daming tahanan ang nawasak at patuloy na mawawasak. hm… Ernan Kaya nga salungat ako sa sinabi ni Keats na ―A thing of beauty is a joy forever. sabi nga ni Bok.Binaril ko‘ng traydor nang tumalon sa (Mapapasandal sa dingding pagkatapos). Alam mo Tony. Sadyang mahirap silang harapin. Tony At nabilanggo ka dahil doon? Bakit ganon? Doming Hewan ko nga ba.) Tony Pa‘nu hu makikilala ang tapat na kebigan? . mahihiga na siya‘t magbabalot ng kumot. Daming pagkakaibigang napuputol. Hisinusumpa ko! Bok Ilan ang imong anak? Sino gid gaalaga? Doming Wala. Ernan Tungkol sa kaibigan. p‘wee sa akon gano. Ernan Nakikiramay kami sa ‗yo. ng loob ko‘y ‗yung pinakamatalik ko pang ko pang kebiganhang… (Haharapin si Tony. Daming kataksilang nangyayari! …. ―Yung panganay namin ay namatay sa eltor. Bok (May pananabik) Ber. Ito‘y para rin sa mga sinamaang palad. Kung totoong nagbibigayng inspirasyon ang kagandahan. binata rin? ‗Wag kayong pakakasal sa masyadongnapakaganda. Pumapatay! Bok Asan ngayon ang imong misis Dom? Tony Magsasama kayo uli? Paglabas mo? Doming Indi na. ang ―Sisme ng Panginay‖ Doming Hang sama. Marami kong naging karibal sa kanya! Tony ―Tapat ang puso mo‘t di nagunamgunam na ang paglililo‘y nasa kagandahan . Doming …. ang nagsabi niyon? Ernan Si Balagtas.

ang sinabi ni Tony. Maamo ang kanyang mukha at malamig ang tinig. Magpakasakit. padre. Padre. huwag mong intindihin yun. Walang pagkukunwari ang tapat na kaibigan.Ernan Maraming paraan diyan. Doming! Malayong – (Mauuntol ang sasabihin dahil sa paglitaw ni Padre Abena ) Aba si Padre Abena ! Magandang umaga po Padre. At meron pang kaya lang nagbibigay e dahil me inaasahang tubo o gatimpala. Padre tay-pa na . Ang napakupkop ay tinatangkilik. Tony Totoo po‘ng sabi ni Bok. E-e-e. Tony Paris ni Damon at Pityas. Padre. may nagmamatulis ay pulpol. Nang pangangailangan. anak. Lagi siyang handang magbigay. a… Natutuwa ako‘t hindi ka naganyak sumama kagabi. Ganon nga ‗ng ginawa ko kaya lang iniwan ng mga tigasin. P. subalit …. ke Mang Ernan. Gayunma‘y kung may usapan na kayo‘y … Padre.buhay. pero saan ba‘y ibig lang maperyodiko ang kanilang retrato o pangalan. Abena Ow. Subalit ang pinakamabuting pagsubok ay sa mga oras ng kagipitan. At nakasalamin Habang lumapit ) Tony. hindi ko mamantsahan ang inyong pagtitiwala sa ‗kin! Gayundin ang ke Direktor. Abena Laking pagsisi ngayon ng mga nabigong mapupusok. anak. ano ho ? … Ba‘t nga kaya napakaramingmapagkunwari? Ke raming marumi na naglilinis-linisan . Tony P‘wera bola. si Mang Ernan‘y ibig ding … Wala raw silang anak. . totoo bang? … may sugat ka sa tiyan ! . sa braso! May blak-ay ka! Bok (Maliksing babangon) kondi magapatay-patayan ‗yan.. Ernan (Maagap) Totoo. Ernan Kaya nga kaibigan natin ang moral regeneration o pagbabagong . ke bui-buti n‘yo ! … Siyanga pala. nagnobena. Tony Padre. Tony Sadyang walang unang sisi. Aywan ko ba kung bakit agad akong nagkaamor kay Tony. namintakasi upang mag-kaanak. May – Ernan ‗ – nagmamalukong ay kubaw. kami ng maybahay ko‘y labing limang taong umasa. Tony . Tony Padre. Abena Magandang umaga sa inyong lahat. P. P. Isa siya sa pari ng Bilibid. Ikaw naman ang pinakamarunong sa lahat.… pa‘no po ngayon . Abena Salamat. Mag-aapatnapu na siya. Doming Napapansin kong alos pare-ong pare-o hang takbo ng hisip mo. Nakasutana siya. Huwag kang makalimot sa Diyos Ang tumatawag ay dinirinig. Padre maaabsen ako sa ‗ting klase? P.‖ Tony Me kunwari‘y nagkakawanggawa. (Karaniwan lamang ang taas ni Padre Abena. Nang pangungulila.

huwag kang masyadong maggagagalaw at nang hindi dumugo. Padre Sinabi ko na seyong wala ‗na akong Tatay! P.P. (Sa bahaging ito‘y aalingawngaw ang isang malakas na pagpapagibik buhat sa ibang panig ng ospital . Abena Bakit hindi ? Mabuti nga‘ng gayon at maraming titingin sa ‗yo. Salamat at nagkaroon ang bilibid ng paring tulad niya … Matutupad din ang pangarap kong makapag-aral … kung sakali… Ernan Sadyang mabait si Padre Abena. malalim bang naging sugat mo. Ilalapag ng simpatika‘t batangbatang nars ang lalagyan ng mga gamut. Alam niyang sa kaharian ng mga lalaki. Natutuwa ako‘t kayo‘y – Tony Padre. ayan na‘ng ating butihing angel! ((Titigil sa pagsasalita pagkatanaw sa pumapasok na nars. Aalis siya pagkabigay ng kaukulang gamut sa mga may karamdaman) . Matulungin.Tony? Tony Sabi ng doctor e di naman daw napinsala ang aking bituka. Magbibigay galang ang lahat. Teka. At matalino. Alam kong alipin ka pa ng iyong nasugatang damdamin. possible po bang magkaroon ng dalawang ama-amahan? P. pangbayan. Abena Diyan nga muna kayo at titingnan ko lang kung sino ang nagpapagibik na ‗yon. Mapagkakatiwalaan. pangkultura … May malaki akong aklatan – magugusthan mo …. Ng pagsulat. Mang Ernan… Bukod sa makata. anak. Tony: sa karamihan ng kanyang gawain ay hindi ko siya makakapiling sa lahat ng oros. Kailangan naming mag-asawa ang tagapagmana. Matatahimik ang lahat at makikinig sa na) ―Tubig! Tubigg! Mamamatay na ‗ko sa uhaw! Tubiggg! P. ano ho ba‘n – Ernan A. Balak ko sanang pagpariin siya dangat ibang kurso ang kanyang ibig. Abena : Mabuti kung gayon. Abena Talagang isa sa marami ang batang iyan . Guro naman sa piyano ang aking maybahay. Sana‘y paris niya ang lahat ng alagad ng panananampalataya … Pero. Maiba ako. Tony (Mapapalakas ang tinig) Utang na loob. Pagdating naamn ng araw ay… kagustuhan din ng tatay mo ang mangyayari. P. Masunurin siya. May lambong ka pa ng karimlang … A. Abena Ikaw ang masusunod. Magkakasundo kayo. Propesor din ako sa isang unibersidad sa Maynila. tingnan mo. (Susundan ito ng alis . Tony ( Sa sarili) Ke bait niya. Tony Paumanhin ho. ang pangit mang babae ay nagiging pulot gata. ako‘y peryodista. Isa-isa niyang titingnan ang temperatura ng naroong apat na pasyente. Padre. Kaanib sa ilang samahamng pangwika. Pananalumpati.) Lahat Adyos. samantalang ako … Tuturuan kita ng pagtula. di na nga bale. Hindi iintindihin ang may paghanga‘t pagnanasang tinging iniuukol sa kanya – lalo na si Bok. Buweno. Pag – aaralin kita hanggang ibig mo.

Bok (Tawanan) Bok (Matatangay na rin ng biruan) Tama ka Mang Ernan.) Tony (Kunut-noo) Sino kaya ‗yon? … Ba. Bok (Mapapabangon na naman) G‘wapo bang imong derpa? Paris mo Tony? . (Aalis. may pagkakaunawan na kayo na kayo ni Miss Reyes. titingala ngbahagya at pipikit ) … santo santo gid ng mga holdaper! . (Tawanan na naman) Ernan P‘wera biro. Higit na marangal ang masamang bumuti kaysa mabuting Sumama. yawa.. Tony boy! Tsk. idad sa kanya. siya ang una kong dalaw sa loob ng dalawang taon. Doming Kuwarentay singko. Tony Bok. talaga man materyales pwerte si Miss Reyes. Yawa. tsk.) Magtapat ka Tony. napansin kong may ibig sabihin ang tinginan ni Tony at Miss Reyes. San Bok (pagdadaupin ang mga palad sa tapat ng dibdib. Tony Papuna na ba rito. Nakakahiya. Bok Galalim man ang imonmg Tagalog! Ernan Malay natin. Bok. baka maging santo ka rin. Lalabas sa pintuang pinapasukan. Ernan Baka … Tatay mo na ‗yun. Inggit ako sa imo. pero … ginsama ang akon record.) Bok Jackpot ka.Bok (pagkatalikod ng nars) Wow! Talagang da-magan si Miss Reyes! Kungmagaibig lang siya ngani sa akon. Doming Listo ! Ayan na naman hang-tay-ban! Darating ng dati ring tanod. ano? (Ngingiti lamang ng makahulugan si Tony at ang palihim na pag-sang-ayon sa pamamagitan ng pagtaas ng kilay ay mapapansin din nina Bok at Doming. Tony Bisita? Asan Sir? Sino hu siya? Sino hu siya? Kilala bay n‘yo sir? Tanod Iiling at susulyapan si Mang Ernan) Siguro sing.) Tanod (Sa may pintuan) Antonio Cruzada! Tony (Itataas ang kanang kamay) Sir! Tanod Miron kang bisita. adding. si San Agustin . Tony) Doming Baka naman hisang kamaghanak. sir? Tanod Wen adding. Lalaban ako ng pustahan na … (Haharapin si Tony. bago naging santo ay naging isang pusakal munang magnanakaw … Tandaan mo‘to.

) Tony : Huwag! Huwag kayong lalapit! Huwag! Luis: (Matigigil!) Anak. Kung di‘y di siya makatutuloy dito … Ayun! Siya na Siguro ‗yung dumarating! (Papasok si Mang Luis. Diyos ko! Ernan Sino man‘yon ay may kapit siya. Pagtatama ng kanilang tinginang anaki nakatanaw ng multo si Tony. Magpapalipat-lipat ang kamay ng naluluha sa galak na ama sa buong katawang mutya ng anak. nakasalamin siya ng may kulay. titigil) anak. sa sarili) Pa‘no niya malalamang narito ako? …. (Lilingon sa gawi ng bintana) Mula nang iwan n‘yo kami dahil sa ‗sang – . bagaman mataman silang nagmamasid at nakikiramdam) Luis Tony. Pagkaraan ng ilang saglit sa gayong ayos ay pabigla at walang kibong magwawala si Tony. Kasama niya ang dating tanod.) Luis : Anak ko. Mababasa sa kanyan g anyo na siya‘y dumanas o dumarana ng maraming suliranin. Mapapansin si Mang Luis ang mga sugat at ―black-eye‖ niya. anak ko! … (Walang imik na pagyayapos ang tila natatandaang si Tony.) Luis: (Madamdamin) Tony. Unti-unti siyang lalapitan ng ama. Anim na taon!… City Jail … Welfareville … Muntinlupa … Imposible! Hindi. May kataasan si Mang Luis. napano ka? (Hindi rin tutugon si Tony. ang ama ni Tony. patawarin mo ‗ko… Tony: Inuulit ko: wala na akong. Tiin ang kanyang mga bagang. di mo ba … Ako ang Tatay mo… Tony: (Palibak) Tatay? … Hm. magsalita ka. gayunmay halata rinang kanyang kagandahang lalaki. Magaapatnapu pa lamang siya subalit mukha nang lilimampuin. Patuloy ang pananalim ng kanyang sulyap. Isang manhid na barong tagalog ang kanyang suot. Pagagalain niya ang kanyang sabik na paningin. anak ko.Tony (Dahil sa pag-iisip ay hindi mauunaaan ang tanong ni Bok. ang nakilala kong ama‘y anim na taon nang p-p patay ! Tony: Sayang lang ang inyong pagod! Luis : Lalapit pa ng isang hakbang. Kahit nakararamdam ng kirot at tatayo siya‘t uurong ng ilang hakbang.. ang paninikip ng kanyang dibdib. Tutop niya ang sugat sa tiyan. Samantala‘y walang kibuan ang lahat. Pagkunwa‘y ituturo naman ng tanod para sa kanya ang pinaghahanap na hindi kaagad mamumukhaan. ama! …. Hindi ka ba natutuwang ako‘y makita? … pagakaraan ng may anim na taon? (Buhat sa kinatatayuan ay hindi rin iimik o titinag si Tony. ang panginginig ng kanyang ugat sa kalamnan ng kanyang panga. Hindi maaaring siya! (Halos pasalubong) Huwag Mo pong itulot. Akibat ng matinding tuwa at pananabik ay pasugod na lalapit ang ama sa anak. may apoy sa mata at iaalon ang kanyang dibdib. Sunog ang kanyang balat.

Nagmakaawa ako at pinatawad naman. nabarkada. anak.amin ay … (mababasag ang tinig) patay nang kapatid ko! Sa tulong – Luis: Nahihilam na sa luha) Tony. (Pasigaw naman) Kayo! Kayo ang sanhi ng kanyang kasawian! Aru-aruuuyyy! Luis: Buhay ang nanay mo. Tutop pa rin ng kaliwang kamay ang sugat. Makapangyarihan. Subalit …. Tony: (Dahil sa ibang iniisip ay hindi maunawaan ang huling sinabi ng ama) Ewan ko kung si Nanay e buhay pa o patay na. Nagkita na kami. Naglabas-masok ako ro‘n … Nang magdisiotso ako‘y heto … Magdadalawang taon na ‗ko rito … (Hihinga ng mahaba at malalim .Tony: (Magpapatuloy na hindi alumana ang sinabi ng ama) Dahil sa kerida‘y sapin-saping hirap ang aming dinanas …lalo na‘ng aking Nanay … Pati pag-aaral ko‘y natigil … Ano‘ng gagawin ko? Me sakit si Nanay … Me sakit si Baby … Nagkasanglasangla kami … At nang lumao‘y wala nang ibig magpapautang sa ‗min … ‗Sang araw e napilitan akong … Nang –agaw ako ng bag. hm … Daling sabihin. Tony! Tony: (Wawalaing – bahala si Bok) Subalit me wakas ang lahat … Mula sa city jail e nalipat ako sa Welfareville. rin ako … Ako‘y naging kanto boy. B. hanggang … Natuto ako ng iba‘t ibang paraan ng pagnanakaw … Natikman kong matulog nang walang unan … magtago sa ilalim ng tulay … Bok: (Mabilis na papatlang) Tsiken pid ‗yan. daling sirain… Luis Nagbalik ako upang – upang pagsilbihan kayo habambuhay … Tony: (Patuya) Ba‘t di kayo bumalik senyong magandang kerida? Luis: (Lipos pagpapakumbaba) Iniwan n‘ya ako – ang taksil! – nang hindi ko nang hindi ko na masunod ang kanyang kapritso … Salamat sa kanyang ginawa at naglianag ang nalabuan kong isip. .) Kayo na dapat kong tawaging ama ay tinatanong ko: Mangyayari kaya ang nangyari sa ‗ming magiina kung kayo‘y tumupad senyong tungkulin?… Luis: H-hindi ko na – hindi ko na kayo iiwan … K-k kelanman ! Tony: Pangako. Biglang haharapin nang tuwiran ang lumuluha‘t mistulang korderong ama. husto na ! … U-utang na loob … A-a alam ko na‘ng lahat! … Tony: (Hndi rin papansinin ang samo ng ama) Sa tulong ng mga kapitbahay e nailibing din si Baby… Naospital si Nanay … Walang ibig kumupkop sa ‗kin … Baka raw me T. Magaling na siya. anak…alam mo bang limang buwan kitangpinaghahanap? … At nang malaman kong narito ka‘y nilakad kong … Nangako si Senador Bigat na mabibigyan ka ngparole. nang dumating ako at . Nagyo‘y – Tony: Huli na ang lahat! Luis: Ang sakit mong magsalita. Nahuli ako.

mabilis na lalapitan ang anak. Pagkuwa‘y walang kibong lalabas. Kagat niya nang mariin ang kanyang labi. anak! Tony: (Matapos pahirin ang likod ng palad and dumudugong bibig) Lalo lamang ninyong pinalalayo ang ating daigdig! (Mabilis na tatalikod. Doming: Sabagay. Naroong pisilin ang mga kamao. Isang matinding sampal ang ibibigay kay Tony). Sa sandaling ito‘y nakatalikod naman at nasa may labas ang tanod. Wala namang kamalayan ang nagugulumihanan ding si Tony sa mga ikinikilos ng kanyang ama. Titigil sa may pintuan upang linguni‘t pag-ukulan ng may pagmamahal sa titig si Tony. magsamasama tayong muli! Tony: Mahal ko si Nanay. hakuman ‗yang nasa lugar ni Toni‘y – hewan ko nga ba … .) (Tigib-pagsisisi at panunumbat sa sarili. Pagkuwa‘y walang kibong lalabas. Anak. Mapagwawaring ang nagawang kabiglaan. Bok: (Nakaupo pa rin subalit nakabalabal na ng kumot) Hm… tsiken pid ‗yan. Magkakatitigan sina Mang Ernan.) Ernan: (Malumanay subalit madamdamin) Ang buhay. Durugo ang bibig ng huli. Muling babalikan ni Mang Luis ang nakatungong bunso subalit hindi maisasagawa ang balak na pagyapos dito. naroong muling tangkaing lapitan Ang nagmamalaking anak. Mapapabuntunghininga na lamang at tiim-bagang na aalis. kaya lalong tumitingkad ay dahil sa kakambal na pagpapakasakit. walang malamanggawin o sabihin si Mang Luis. kayo man ang nasa lugar ko‘y – Ernan Nauunawan kita. Pagkalipas ng ilang saglit ay dahan-dahang nauupo sa gilid ng kanyang teheras Si Tony. Wala namang imikan ang nangamamasid. At nagkasundo nga kaming hanapin kita. naroong tanawin sina Mang Ernan na parang nagpapahabag at nagpapatulong. ay batbat ng batbat ng iba‘t ibang uri ng pag-subok. Sa bahaging ito‘y nganingani nang lundagin ni Bok si Mang Luis danga‘t makakambatan siya ni Mang Ernan na huwag manghimasok. Miino ang dugong nagmumula sa sugat sa tiyan. Naroong pisilin ang mga kamao. Ang tagumpay.) Dumudugo ang sugat mo! (Kay Bok) Pakitawag mo nga ang doctor… (Kay Tony) Mabuti‘y mahiga ka. Tony: (Habang nahihiga) Walang anuman ito Mang Ernan. ngunit kayo… Ibig ko pang mamatay kesa sumama sa senyo! Luis: Mawawala ang pagtitimpi at paghaharian ng damdaming –ama. Ang lalaking tumatakbo sa mga pagsubok at hamon ng tadhana ay pinagtatampuhan ng tagumpay. (Titindig at aakbayan si Tony. Titigil sa may pintuan. Iigtad naman si Tony. iho. Tony. Tony: Mang Ernan. naroong muling tangkaing lapitan ang nagmamalaking anak. Bok at Doming. Siguro‘y maaampat ‗yan.Tony: Magliliwanag ang mukha) Buhay! Salamat sa Diyos! Luis: (Hindi mapapansin ang sariwang dugo sa kamay ni Tony) Pinatawad na n‘ya ako.) Patawarin mo ‗ko.

Masusulyapan si P. kaya huwag ka munang magsalita nang malakas. ( Hindi pa rin nakikita ni Tony ang ama sapagkat natatakpan ito ng papalapit na pari. L-Ly – Miss Reyes. Be good. Samantalang nangagamutan sila ay siya namang paglitaw sa may pintuan ng magkasamang P.) P. Tony? Tony: Paglabas ko rito‘y pupunta ‗ko senyong bahay. gawin Ninyo akong … kasangkapan … Kung saan may galit – Ernan: (Maagap) Bayaang nakapaghasik ako ng pag-ibig. Abena. Y-y-yeba! …. Magpapalitan sila ng ngiti. Abena Magkakilala pala kayo ni Miss Reyes …. (Pipikit dapwat muling didilat. Agarang lalapatan ng pampaampat ng dugo ang sugat ni Tony. Ang isang maganda pang bahagi‘y ‗yung … ―Nasa pagbibigay ang ating ikatatanggap … nasa pagpapatawad ang ating kapatawaran … ― Tony: (Mabilis) Mang Ernan… Madali ngang sabihing ―Lumimot at magpatawad. ― ano ho? Pero. Lyd? A.) Ernan: (Makikitang sa pag-aangat ng kamay ni Tony ay punung-puno yaon ng dugo) Tony! (Kagyat na nalalapitan ang binata at pagyayamanin. hahanda siya sa pag-alis. sa sarli) A. Mabait at masipag ang batang ‗yan.Bok: Bilib gid ako sa imo… Gas-mati ka. ha. Abena at Mang Luis. Hahawakan ang sugat sa tiyan.) Nars: Sariwa pa‘ng sugat mo.) Doming! Bok! Pakitawang n‘yung dokdok! O nars! Madali kayo! … Bok: Hindi pa rin mababakla. kung masusunod lamang ng mga tao ang Panalangin ni San Francsico ng Asisi. Tony? Promise? Tatango ang binata. ar – ruyyy … (Mapipikit at aasim ang mukha. Pag sinuway mo ‗koy … Sige ka. At huwag kang magpapagalaw ha. ha. Hindi kita malilimot kelanman ! Alam mo na iayan … matagal na. tapos na.) Nars: O. Walang imik silang magmamasid. hindi titinag) Bals –wals ‗yan! Doming: (Patikud–tikod na lalabas subalit doon pa‘y sisigaw na) Nars! … Nars!… Narrsss!… (Muling darating ang nars na nakarinig sa malakas na sigaw ni Doming.) Tony: Maraming salamat. Paris mo… . Ernan: (Habang bumabalik sa kanyang teheras. hm… Tony: Okey. sana‘Y – Tony: Biglang mapapabangon pagkarinig sa tinuran ni Mang Ernan) Pagkaganda –ganda nga ng ―Panalangin ni San Francisco‖ … Bathala. Miss Reyes pala! Nars: Sabi na‘t puwera muna ang salita. hayan .

Maging ang may bakal na pusong si Bok ay mapapakagat-labi‘t mapapatungo ng marahn. di ba‘t sabi ko sa‘yo‘y huwag ka munang gagalaw pagkat makasasama sa yo‘yo? Tony : Patawarin mo ‗ko. titingala ng bahagya at pangiting bubulong. Nars: (Tatanguan si Tony) Patatawarin kita pero sa uli-uli‘y. ang tatay mo‘y … nagkita kami. Sige. Abena: (Makahulugan) Anak. Miss Reyes. nakiusap siyang Tony: Malilimutan ang lahat. ay mapapabuntunghininga‘t mapapakagat labi Sa namamalas na katigasan ng anak. Mabubuhayan ng loob si Mang Luis.) Nars: Tony. mahaba ang kanilang pagyayakap. Sa pagtaas ng mukha ni Tony ay makikitang may luha sa kanyang pisngi. P. (Susunod na sana si Tony subalit magkakatama ang tingin nilang mag-ama. Padre. Si Mang Luis naman. Katulad ng dalawa. At sa isang kisap-mata‘y mayayapos siya ng kanyang ama. Mapapatango siya. Matagal silang magkakatinginan. Masuyo. Marahan na lang siyang mapapailing. mapapaluha rin ang lahat . nakapagpapatawad…. Abena. madamdamin. Si Miss Reyes naman naman na hindi pa tuluyang nakakalayo ay magaganyak na manood sa tagpong yaong may pangako ng kapanabikan. (Hindi tutugon si Tony.Tony: Siya nga po ang babaing handa kong … Bok: (Makahulugan ang ngiti) tingin ko‘y ayos na Silang dal‘wa.0 P. at halos hindi humihingasina Mang Ernan sa pagmamasid sa nangyayaring dula sa silid na yaon. mapapabagong bigla‘t puputulin ang pagsasalita ng kausap) Padre! … Na naman? (Hindi mangungusap si P. Pagdaraupin naman naman ni Padre Abena ang mga.. sa ibang tinig) Anak. higa na. May kakaiba ring ngiting dumurungaw sa kanyang mapuputlang labi. Abena : Hindi masama Pabor ako.) . tamo si Miss Reyes. Saglit na titigil. Mauuntol ang balak niyang paglapit. subalit maagap namang maaalayan si Tony. Magaling sa sikolohiya. Ly – est. marahang iaangat ng butihing pari ang ulo ni Tony at siya‘y unti-unting uurong upang mabigyan ng ganap na kalayaan ang magama. Ganap na katahimikan . Dahan-dahan siyang lalapit a bunsong ngayo‘y nakayupyop sa bisig ni Padre Abena. Lalapitan si Tony at masuyong pagsasabihan. kay Tony. naroon pa rin sa may pintuan. Ngayo‘y may kakaiba ng sinag sa mukha ni Tony. Walang kaurap-kurap.