SINAG SA KARIMLAN

ni Dionisio S. Salazar (Maraming sanhi ang isinasama ng isang tao. Kung minsa‘y dala ng kapaligiran o impluwensiya ng barkada. Sa ating dula, tuklasin kung bakit naligaw ng landas si Tony. Paano siya muling nakabalik sa matuwid?) MGA TAUHAN : Tony …………………………. Binatang bilanggo Luis ………………………….. Ang kanyang ama Erman ……………………… Bilanggo Doming …………..………... Bilanggo Bok …………..…………..…. Bilanggo Padre Abena ….....……… Isang pari ng bilibid Miss Reyes ……………..…. Isang Nars PANAHON: Kasalukuyan TAGPUAN: Isang panig ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. ORAS : Umaga PROLOGO : Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa: Wakas at Simula … Moog ng katarungan … Sagisag ng Demokrasya … Salaming pambudhi … Palihan ng puso‘t diwa… Waterloo ng kasamaan… Hamon sa pagbabagong buhay … May mga maikling gayung dapat hubdan ng mascara at sa sinapupunan nito kailangang iwasto ay hayu‘t talinghagang mamamayagpag at umiiring sa batas. Sa isang dako‘y may mga walang malay na dahil sa kasaliwaang-palad, kahinaan, o likas na mapagsapalaran ay dito humahantong; dito rin sinisikatan o nilulubugan ng Katotohanan at Katarungan… Marami nang lubha ang mga pang pumasok at lumabas dito. Walang makapagsasabi kung gaano pa karami ang tatanggap ng kanyang tatak… May sala o wala, ang bawat pumasok dito ay kabuuan ng isang marikit at makulay na kasaysayan… PAGBUBUKAS ng tabing ay mabubungad ang isang bahagi ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. May anim na teheras ang makikita rito. Ang dalawang nasa makabilang gilid ay bakante. Sa dalawang nasa gawing kanan ay magkaagapay si Tony (19

Galaking sugat n‘ya. sino ‗yan? …. Hubad ang natutulog na si Tony. Bok? Bok: (Sabay iling) De-hin. mahahalatang nagpipigil pa rin sa sakit) Tony ho‘ng pangalan ko. . ‗bigan. Kawawa naman. Ba. ay gising at waring nag-iisip. Doming: Kelan pa kaya lalabas dito ‗yan. Hatinggabi kagabi nang ipasok ‗yan dito.(Titingnan ni Tony. ‗wag!. di ho ba? ulo.na taon) at si Bok (29). a Mang Ernan? Traga malas hang. Doming: Hisi lang. (Ingunguso si Tony. gising na. Tekayo! Kayo si Ginoong Ernani Alba. iiangat ang lakas namang mag-ilik ni Bok. Dugu-dugun siya. Este.? Tony: (Mauupo. Tsokaran. Kung ibig yo gigisDoming : Ba. Si Mang Erman. Ernan: Si Bok naman. May black eye rin siya.) Doming : Tipaning – parang kombo! (Matatawa si Mang Ernan. pasigaw) Saylens! Magapatulog man kayo! Yawa…. O kaya Sigue-Sigue. na may apat na araw nang naooperahan ng almoranas. BABAYING .(Mapapalakas ang hilik ni Bok. Doming: OXO seguro ‗yan. ay nakakulubong – may trangkaso siya. Ernan: (Mangingiti) Pasensiya ka na Doming. Konting lamig. ano nga‘ng .) Bok: (Biglang mag-aalis ng kulubong. Naka-plaster cast naman ang isang paa ni Doming … Paminsan minsa‘y maririnig ang malakas ng paghilik ni Bok . Tony: (Matapos huminga ng paimpit na waring ayaw ipahalata ang nararamdamang sakit) M-ma—gandang umaga senyo… Ernan: Gayundin sa ‗yo. kalagitnaan. Ernan: At may hitsura. Makikitang kikilos si Tony. May munting durungawang nahahadlangan ng mga rehas na bakal na makikita sa gawing likod.) Mukhang bata pa. ayan.) Doming: Kilala mo siya. ang sabihin mo.) Ernan: Ewan. Si Bok ang bilanggong labas-masok sa Bilibid. at tatanungin si Bok) tipaningmayap. May bakas ng dugo ang mga bendang nasa kanyang tiyan at kaliwang bisig . Bok: Tuluyan nang babangon: matapos mag-inat at maghikab ay susulyapan ang katabi) Nagapuyat ako kagab-i. sa gawing kaliwa naman ay naroroon si Mang Erman (45) at si Doming (30). (Mamasdang mabuti si Tony. Doming: (Bibiling sa higaan. Nagbakbakan naman seguro.) O.) (Kikilos sa pagkakahiga atmapapahalinghing si Tony.

sa mga barkada. Basta mi lagay. Basta mi padrino! . sa himignagmamagaling) No dais. de-hin mo kilala? Di wan en only Bok – alyas Thompson Junior. Tony : Huwag kayong mag-alala. (Sa sarili) A. ‗adre.) Tony: Haharapin si Doming. ber? At… teribol yang blakay mo.Tony boy! … Ba‘t nagalaslas angimong tiyan. Bok: (May pagmamaki) ako gid. Tila lima ang patawirin. kun sila malalaki naganakaw milyun – milyun. Yawa. Tony. Nang hindi ako sumama‘y sinuntok ako.) Beri-gud Ginsama ka a ‗ming Batsi Gang. Yeba!… (Mangingiti ng makhulugan ang lahat. Mabuti kanyo‘t nailagan ko‘ng saksak ditto (sabay turo sa kaliwang dibdib). Dahil sa barkada‘y – heto. kundi‘y … ‗tay kung masakit ‗yan ay saka na. Me parusa sa bawat kasalanan! Ernan : (May paghanga) May sinasabi ka. Tony? Tony: (Tatango muna bago umayos ng upo) Pumuga sina Silver Boy kagabi. Big bos ng Batsi Gang.) Mula nang madala ko rito. ha? Tony: Salamat. e nag-iba na‘ng takbo ng … Naisipkong walang ibubungang mabuti ang kasamaan … Malaki‘ng utang na loob ko ke Padre Abena … sa aking pagbabago … Totoo nga naman.Ernan : Ako nga. ba. Ernan : Mukhang makulay ang … Pewede ba Toning kahit pahapyaw ay ibidamo sa ‗min ang iyong buhay? Bok : (Bago makapangusap si Tony) Holdi‘t. sa ngalan mo‘y kay dumaming humahamak sa kamatayan ! Kay Tony ) mabuti‘t tumanggi ka. Ang iba‘y nahuli. Hanga ako senyo! Ernan: Salamat. Pero sawa na ‗ko sa mga gang. kaya ko ito … (Hihinga muna nang mahaba. Tony : Nababasa ko‘ng inyong mga akda. Bok. walang utang na hindi pinagbabayaran …. kalayaan. Walang h-alyas . Doming: (Mapapansin ang pangagasim ng mukha ni Tony) Makakaya mo ba. Tony. magdadalawang taon na ‗ko dito sa Big House. Pero ang di nailaga‘y yung sakyod ni Pingas … Nagpatay-patayan lang ako kaya … Aruy! Ernan: Sa narinig kong usapan ng nars at tanod kagabi ay tatlo ang napatay. Tony! Bok: (Ngingiti – ngiti habang nakikinig sa pahayag ni Tony. Sigi lang. Tony. Marai padrino. kundi‘y … nasirang Tony na ‗ko ngayon. Bok : (Kay Tony) OXO? … Sigue – Sigue? … Bahala na? … Pawang iling ang itutugon ni Tony. malumanay) Kayo? Doming: Doming hang palayaw ko.

Bok. Empleyado si Tatay. hindi sa mga maliit ang pinagkukunan. dami nagasimba. mang – agaw. yawa. Kung walang pagkakaunawaan. Tony: Elementarya lamang ho ang natapos ko. magsugal. Paris ng iba‘t ibang ismo. meron siyang kerida . At pakikinabangan. Naospital siya… Naghahanapbuhay naman ako. ba‘t tayo matatakot magtalo? Kung walang pagtatalo. Tony! Nag-aaral ka ba ng batas? Ba. Mang Erman. Bok? Bok: (Tatawa habang sumasagot. kasi mahal ang lahat … Nakakahiya pero … dahil sa barkada‘y natuto akong akong mandurukot . Bok: Ber. Ang paksang relihiyon ay masyadong kontrobersyal. Guwapo siya. Ang mga taong di nagkakaisa‘y pirming nag-aaway. Yeba! Tony : (Magpapatuloy matapos ngitian si Bok) Namatay ang solo kong kapatid na babae. Doming: Kasi nga naman hasa mo habugado ka kung magsalita. kaya … di dapat pagtalunan. ginismagel. kulang din. sa klase naming nila Padre Abena. Hm. olditaym! Tony: (Matapos makinang handa na ang lahat sa pakikinig sa kanya) Buweno…Ako‘y buhay sa ‗sang karaniwang pamilya sa Tundo. Awa naman ng Diyos e natapos ko rin ang elementarya. ber. Pero. Pero … pinahahanga mo ako. Pero malakas uminom ng tuba. Nagpagbabasa ako roon. paris ng iba. Tiyak. Balediktoryan ako… Bok: (Sisingit) Balediktoryan? Siga ka. Mahilig akong magbasa ng – . Dami gadasal. Napakabait ng Nanay ko. walang pagkakaisa. pauyam) Reliyun? Wala kwenta ‗yan. Ernan : Tama ‗yan. mga pare! ‗Yung istorya ni Tony! Tony: Iimbithin kita . Natural. isang araw. Marami kang mapupulot doon. walang pagkakaunawaan. Ngunit ang pagtatalo‘y dapat lamang sa taong malaki ang puso. ang tatay ko ang may sala ng lahat! … Mabuti nama‘t idinistino ako ni Direktor sa ‗ting library. may kakaibang tilamsik ang iyong diwa. dami. Kahit kulang ang iniintregang sahod ni Tatay e di siya nagagalit. Ernan : May katwiran si Doming. Iniwan kami. nag-aaway sila … Umalis si Tatay . pero gin-nakaw. Malubha si Nanay. Doming : Mabuti pay ‗way na tayo maghusap tungkol sa relihiyun. Tony: Pero.Tony : Me relihiyon ka ba. At mahilig sa karera. pero ginluluko sa kapwa. Sang araw e nadiskubre ni Nanay ang lihim ng Tatay ko. Bok: No ken du! Kun naytklab pa. Naglabas-masok ako sa Welfareville … Inilipat ako ditto pagkatapos … Santaon na lang ang natitira sa senten‘ya ko… A.

Ang pagbabasa‘y nakapagpapayaman ng isip.‖ Subalit may kahirapan itong isagawa. O nabalitaan kaya. hanong gagawin mo? Tony: Ayoko na siyang makita pa! Bok: Gaisip ko reliyuso ka. Doming : Kung magkita kayo. Sabi nga ni Bacon ay ―Nakalilikha ng tunay na lalaki Ang pagbabasa…‖ Tony: Mahilig din ho akong magsulat. Ba‘t ngani…? Tony: Di ba maliwanag? Si Tatay ang nagwasak ng aming tahanan. Ernan: Salamat. Ngunit alam mo bang ang pinakamabigat kong kasawian ay ang dipagkakaroon ng anak? Tony : Biyudo kayo? Ernan: Hindi. Mapagkatiwalaan. iho. . O nabalitaan kaya. kung talagang ibig. Ernan : Huwag naman.Kinamuhian ko siya nang labis. Doming : Kung magkita kayo. hanong gagawin mo? Tony : Mula nang umalis siya‘y di na namin nakita. Ang ama ay ama kailanman. buhay ang aking asawa. Ang ama ay ama kailanman.Ernan : Magaling. Tony: Malaki ang inyong puso. Ako? Di ninyo naitatanong ay nagawa ko ring patawarin ang mga naghangad ng aking pagbagsak. Doming : Teka muna. Hindi tama ‗yan. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng iyong tingin. Pambihira kayo. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng inyong puso. Mang Herman? Ernan: K‘warenta‘y singko na. Siya‘ng dahilan ng pagkaospital ni Nanay. Gayunmay‘y walang hindi napag-aaralan. Ernan : Huwag naman. Doming: Hilang taon na kayo. Mapagpahal. Pero ang mag-asawang walang anak (Magbubuntunghininga) … napaka … hindi ganap ang kanilang kaligayahan. Mabait siya. Tony! Hanong nangyari sa Tatay mo? Tony: Mula ng umalis siya‘y di na namin nakita.Kinamuhian ko siya nang labis. Ng pagkamatay ng akingkapatid… Ng aking pagkakaganito! Ernan: Kung sabagay ay madaling sabihing ―lumimot at magpatawad. Maunawain. Hindi tama ‗yan.

hagdan. At namultahan ng hukuman.) . . Malayo naman akong nakapagsusulat dito. Walang sariling paninindigan. May isa pa. iho. komiks at magasin at iba pa na nakaw lang sa iba ang nilalaman… Nahabla kami. .) Bantay!… (Habang dumaraan ang may edad nang tanod ay walang imik sa magkakasama. mga nobela. tabi ? … Ernan : Nakakaisang taon na ako. Tony : Maaari ho bang paturo senyo ng pagsulat? Kay dami kung ibig sulatin kasi. Tony: Ke buti n‘yo! . Paris ni Rizal. Ernan : Tulad ng isang beteranong mag-aalahas. Tony: Ganyan din ho ang sabi ni Padre Abena. Baka tawanan. Tony. iho. binaril – Ernan: Iba ang kanyang panahon. Me pangako rin si Padre Abena.Bok: Tsiken pid! Ang akin lolo. Dahil nga sa prinsipyo‘y inibig ko pang pabilanggo. Wal. kapangyarihan. e. Ang totoo‘y walang katapusan itong pag-aaral ng buhay ng tao. Pero… nakakahiya na atang pumasok sa klase. mga aklat kasaysayang mali-mali ang mga ulat. Yaong taong matalino na‘y makabayan pa.(Kagyat na matitigil dahil sa naririnig na takatak ng sapatos. ikaw. agad kong nakikilala ang batong may mataas na uri … Ituturing kitang parang tunay na anak … Mapapamahal ka rin sa king mabait na maybahay… Meron din kaming ilang ari-arian … pag-aaralin ka namin. sisenta na. Isang araw ay Sinunog ng isang kapisanang pinangungunahan ko ang maraming aklat na imoral. Ernan: Ang dunong ay yaman. Hindi gahaman sa salapi‘t karangalan. ay walang kinikilalang edad. – na sabi nga ni Bok ay tsiken pid lang – ay ligtas na ‗ko sa pagkakabilanggo. Bok: Kalunyal mantiliti? Anu ‗yun? Ernan : Diwang alipin. Hindi mapagsamantalan Yaong walang colonial mentality. Pasalamat tayo‘t dahil sa kanyang pambihirang katalinuhan ay nabago ang takbo ng ating kasaysayan … Kailangan natin ang marunong na lider. kung sabagay. Binayaran ko lang yung multa. Walang marunong nagnagkakaanak ng alipin. Pag – aaralin din daw ako. Bok. Alam n‘yoy kuwestiyon de prinsipyo ang ipinasok ko rito. Pamamanginoon sa mga dayuhan. Tony : E bat naman kayo namultahan? Ernan : Kakaiba ang aking pagkamakabayan. gaaanak pa (Maikling tawanan. Ernan: Ang karunungan.) Tony : Ga‘no na kayo katagal ditto. Tony: Wala rin kuwenta ang masyadong marunong. Mang Ernan.

Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali… naitataboy ang dilim! Tony Sana‘y mabasa ko ‗yon!… Ernan Bibigyan kita ng sipi. Nagagawa bang makata? Ernan: Isinisilang sila. Tony Sinag sa Karimlan? Wow. Malakas ang aking komisyon. Galaslas ang tiyan? Ingungususo si Tony. hang asawa ko‘tmatalik na kebigan hay… Uling-uli ko sila . Ernan Ibig kong malaman mo na ang tulang iyo‘y kasama sa lalabas kong aklat ng mga piling tula… kabilang na roon ang mga sinulat ko rito.) Tony: Maiba ‗ko. gandang pamagat! Bagay ba bagay sa saaa … atin dito! Kelangan ng mga nasa dilim ang sinag. Tawanan na naman. At marami pang iba. Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali … naitataboy ang dilim! Tony Sana‘y mabasa ko ‗yon! … Ernan Bibigyan kita ng sipi. Mang Ernan. Doming Hanong pamagat? Ernan Sinag Sa Karimlan. ber. . Doming: Sang tanong. Doming …. ke gandang tula. dedoso pang bu-ang! Gaisip seguro magatakas tayo.Bok: (Pagkatalikod ng tanod) Pwee. Sa kusina hako nagdaan. Ang liwanag! Ernan Walang taong hindi nalalambungan ng dilim. At marami pang iba. bilang pag-ayon sa pahiwatig ni BOK) Doming Ako‘y ahente ng seguro. sabi ko. (Tawanan) Pano ngani? … Mi trangkaso … Lumpo (Titingnan si Doming) … Almoranas (Susulyapan si Mang Ernan) . Mag Ernan. Yawa. Pero hanong nakita ko? Sus. Ba‘t kayo naospital? Ernan: Hindi naman. Alam kong kayo‘ng gumawa niyon. Doming! Gin istorya mo naman pare…. (Titingnan at tataguan ng iba si Doming. Ernan Ang binigkas mong tula‘y – Tony Pilipinas. buat sa hisang prubins‘ya hay muwi ako dail sa bagyo. Maalala ko nga pala! Di ba‘t ikaw Tony ang tumula nang dumalaw itong minsan ang Presidente? Tony: Ako nga ho. Sang haraw. Magugulat pero matutuwa ning asawa o. kung… Bok (Nakahahalataan ng pagkabagot kapag pangkaisipan na ang pagkabagot kapag pangkaisipan na ang paksa) Ber. Nagdilim hang aking tingin … . .

Daming kataksilang nangyayari! ….) Tony Pa‘nu hu makikilala ang tapat na kebigan? .) Binata ka pa. Todas lahi sila lahat pag ako ginaliko. Tony. Ba. hm… Ernan Kaya nga salungat ako sa sinabi ni Keats na ―A thing of beauty is a joy forever. ang nagsabi niyon? Ernan Si Balagtas. Ng pagpapalaluan.‖ Sino nga. Kung totoong nagbibigayng inspirasyon ang kagandahan. Marami kong naging karibal sa kanya! Tony ―Tapat ang puso mo‘t di nagunamgunam na ang paglililo‘y nasa kagandahan . Ito‘y para rin sa mga sinamaang palad. Bok.‖ Dahil sa kagandaha‘y daming tahanan ang nawasak at patuloy na mawawasak. binata rin? ‗Wag kayong pakakasal sa masyadongnapakaganda. kakailanganin ang maraming Diogenes! (Dahil a hindi lubos na maunawaan ni Bok ang marami sa kanyang naririnig. sabi nga ni Bok. Pumapatay! Bok Asan ngayon ang imong misis Dom? Tony Magsasama kayo uli? Paglabas mo? Doming Indi na. Bok A. (Magbububuntunghininga) bintana… Napatay ko siya. hano? … Ikaw. Sa walang malakas na naa… padrino. Lalo na ngayong namamayani ang diwa ng materyalismo.Binaril ko‘ng traydor nang tumalon sa (Mapapasandal sa dingding pagkatapos). Sa mga kawawa. p‘wee sa akon gano. Bok (May pananabik) Ber. iho. ang bilangguan ay hindi lamang para sa mga nagkakasala . Ernan Nakikiramay kami sa ‗yo. Sadyang mahirap silang harapin. Daming pagkakaibigang napuputol. ng loob ko‘y ‗yung pinakamatalik ko pang ko pang kebiganhang… (Haharapin si Tony. Kinuha s‘yang mag-hartista. Hisinusumpa ko! Bok Ilan ang imong anak? Sino gid gaalaga? Doming Wala. Ernan Tungkol sa kaibigan. mahihiga na siya‘t magbabalot ng kumot. Alam mo Tony. Mang Erman. pagkukunwari. ―Yung panganay namin ay namatay sa eltor. Doming …. ang imong waswas ? Seksi? Doming Para sa haki‘y siyang pinakamaganda sa ‗ming bayan. Tony At nabilanggo ka dahil doon? Bakit ganon? Doming Hewan ko nga ba. totoo ring lumalason ito. ang ―Sisme ng Panginay‖ Doming Hang sama.

si Mang Ernan‘y ibig ding … Wala raw silang anak. Isa siya sa pari ng Bilibid. E-e-e. P. ke bui-buti n‘yo ! … Siyanga pala.Ernan Maraming paraan diyan. May – Ernan ‗ – nagmamalukong ay kubaw. a… Natutuwa ako‘t hindi ka naganyak sumama kagabi. sa braso! May blak-ay ka! Bok (Maliksing babangon) kondi magapatay-patayan ‗yan. Padre. huwag mong intindihin yun. Ang napakupkop ay tinatangkilik. nagnobena.. Abena Magandang umaga sa inyong lahat. Subalit ang pinakamabuting pagsubok ay sa mga oras ng kagipitan. Lagi siyang handang magbigay. Abena Laking pagsisi ngayon ng mga nabigong mapupusok. Tony Totoo po‘ng sabi ni Bok. Aywan ko ba kung bakit agad akong nagkaamor kay Tony.buhay.‖ Tony Me kunwari‘y nagkakawanggawa. padre. totoo bang? … may sugat ka sa tiyan ! . Padre. anak. Tony P‘wera bola. Nang pangungulila. P. Ernan Kaya nga kaibigan natin ang moral regeneration o pagbabagong . ano ho ? … Ba‘t nga kaya napakaramingmapagkunwari? Ke raming marumi na naglilinis-linisan . Tony Sadyang walang unang sisi. ke Mang Ernan. . At nakasalamin Habang lumapit ) Tony. Tony Paris ni Damon at Pityas. Walang pagkukunwari ang tapat na kaibigan. P. pero saan ba‘y ibig lang maperyodiko ang kanilang retrato o pangalan. Mag-aapatnapu na siya. Tony Padre. may nagmamatulis ay pulpol. ang sinabi ni Tony. Padre maaabsen ako sa ‗ting klase? P.… pa‘no po ngayon . hindi ko mamantsahan ang inyong pagtitiwala sa ‗kin! Gayundin ang ke Direktor. namintakasi upang mag-kaanak. Nakasutana siya. Magpakasakit. Gayunma‘y kung may usapan na kayo‘y … Padre. Tony Padre. (Karaniwan lamang ang taas ni Padre Abena. Ernan (Maagap) Totoo. Doming Napapansin kong alos pare-ong pare-o hang takbo ng hisip mo. Abena Ow. Tony . kami ng maybahay ko‘y labing limang taong umasa. anak. Abena Salamat. Ikaw naman ang pinakamarunong sa lahat. At meron pang kaya lang nagbibigay e dahil me inaasahang tubo o gatimpala. Ganon nga ‗ng ginawa ko kaya lang iniwan ng mga tigasin. subalit …. Padre tay-pa na . Doming! Malayong – (Mauuntol ang sasabihin dahil sa paglitaw ni Padre Abena ) Aba si Padre Abena ! Magandang umaga po Padre. Maamo ang kanyang mukha at malamig ang tinig. Huwag kang makalimot sa Diyos Ang tumatawag ay dinirinig. Nang pangangailangan.

Tony? Tony Sabi ng doctor e di naman daw napinsala ang aking bituka. P. Padre Sinabi ko na seyong wala ‗na akong Tatay! P. Abena Talagang isa sa marami ang batang iyan . Maiba ako. Tony (Mapapalakas ang tinig) Utang na loob. pangbayan. pangkultura … May malaki akong aklatan – magugusthan mo …. Kailangan naming mag-asawa ang tagapagmana. Padre. Tony ( Sa sarili) Ke bait niya. Teka. Pagdating naamn ng araw ay… kagustuhan din ng tatay mo ang mangyayari. ano ho ba‘n – Ernan A. Ng pagsulat. Natutuwa ako‘t kayo‘y – Tony Padre. tingnan mo. Hindi iintindihin ang may paghanga‘t pagnanasang tinging iniuukol sa kanya – lalo na si Bok. At matalino. (Susundan ito ng alis . Tony Paumanhin ho. Propesor din ako sa isang unibersidad sa Maynila. ang pangit mang babae ay nagiging pulot gata. huwag kang masyadong maggagagalaw at nang hindi dumugo. Abena Diyan nga muna kayo at titingnan ko lang kung sino ang nagpapagibik na ‗yon. Pag – aaralin kita hanggang ibig mo. Matulungin. Balak ko sanang pagpariin siya dangat ibang kurso ang kanyang ibig. Ilalapag ng simpatika‘t batangbatang nars ang lalagyan ng mga gamut. Alam kong alipin ka pa ng iyong nasugatang damdamin. possible po bang magkaroon ng dalawang ama-amahan? P. Magkakasundo kayo. samantalang ako … Tuturuan kita ng pagtula. Tony: sa karamihan ng kanyang gawain ay hindi ko siya makakapiling sa lahat ng oros. (Sa bahaging ito‘y aalingawngaw ang isang malakas na pagpapagibik buhat sa ibang panig ng ospital . ayan na‘ng ating butihing angel! ((Titigil sa pagsasalita pagkatanaw sa pumapasok na nars. Aalis siya pagkabigay ng kaukulang gamut sa mga may karamdaman) . Sana‘y paris niya ang lahat ng alagad ng panananampalataya … Pero. Masunurin siya. Kaanib sa ilang samahamng pangwika. Abena : Mabuti kung gayon. Mang Ernan… Bukod sa makata. Magbibigay galang ang lahat. ako‘y peryodista. Mapagkakatiwalaan. Abena Bakit hindi ? Mabuti nga‘ng gayon at maraming titingin sa ‗yo.) Lahat Adyos. Guro naman sa piyano ang aking maybahay. malalim bang naging sugat mo.P. May lambong ka pa ng karimlang … A. di na nga bale. Matatahimik ang lahat at makikinig sa na) ―Tubig! Tubigg! Mamamatay na ‗ko sa uhaw! Tubiggg! P. anak. Isa-isa niyang titingnan ang temperatura ng naroong apat na pasyente. Salamat at nagkaroon ang bilibid ng paring tulad niya … Matutupad din ang pangarap kong makapag-aral … kung sakali… Ernan Sadyang mabait si Padre Abena. Pananalumpati. Abena Ikaw ang masusunod. Buweno. Alam niyang sa kaharian ng mga lalaki.

Bok Galalim man ang imonmg Tagalog! Ernan Malay natin. Tony Bok.. sir? Tanod Wen adding. napansin kong may ibig sabihin ang tinginan ni Tony at Miss Reyes. idad sa kanya. Tony Papuna na ba rito. Inggit ako sa imo. Lalaban ako ng pustahan na … (Haharapin si Tony. pero … ginsama ang akon record. Lalabas sa pintuang pinapasukan. Tony boy! Tsk. (Tawanan na naman) Ernan P‘wera biro. Bok (Mapapabangon na naman) G‘wapo bang imong derpa? Paris mo Tony? .) Tony (Kunut-noo) Sino kaya ‗yon? … Ba. Doming Kuwarentay singko. yawa. talaga man materyales pwerte si Miss Reyes. Bok (Tawanan) Bok (Matatangay na rin ng biruan) Tama ka Mang Ernan. San Bok (pagdadaupin ang mga palad sa tapat ng dibdib. baka maging santo ka rin. Nakakahiya. siya ang una kong dalaw sa loob ng dalawang taon. Ernan Baka … Tatay mo na ‗yun. Higit na marangal ang masamang bumuti kaysa mabuting Sumama. Tony) Doming Baka naman hisang kamaghanak. tsk. Bok.) Bok Jackpot ka. adding. titingala ngbahagya at pipikit ) … santo santo gid ng mga holdaper! . (Aalis.) Tanod (Sa may pintuan) Antonio Cruzada! Tony (Itataas ang kanang kamay) Sir! Tanod Miron kang bisita. si San Agustin .Bok (pagkatalikod ng nars) Wow! Talagang da-magan si Miss Reyes! Kungmagaibig lang siya ngani sa akon. ano? (Ngingiti lamang ng makahulugan si Tony at ang palihim na pag-sang-ayon sa pamamagitan ng pagtaas ng kilay ay mapapansin din nina Bok at Doming. may pagkakaunawan na kayo na kayo ni Miss Reyes.) Magtapat ka Tony. bago naging santo ay naging isang pusakal munang magnanakaw … Tandaan mo‘to. Doming Listo ! Ayan na naman hang-tay-ban! Darating ng dati ring tanod. Yawa. Tony Bisita? Asan Sir? Sino hu siya? Sino hu siya? Kilala bay n‘yo sir? Tanod Iiling at susulyapan si Mang Ernan) Siguro sing.

Magpapalipat-lipat ang kamay ng naluluha sa galak na ama sa buong katawang mutya ng anak. (Lilingon sa gawi ng bintana) Mula nang iwan n‘yo kami dahil sa ‗sang – . ang panginginig ng kanyang ugat sa kalamnan ng kanyang panga. Isang manhid na barong tagalog ang kanyang suot. Kung di‘y di siya makatutuloy dito … Ayun! Siya na Siguro ‗yung dumarating! (Papasok si Mang Luis. titigil) anak. gayunmay halata rinang kanyang kagandahang lalaki. Tutop niya ang sugat sa tiyan. anak ko! … (Walang imik na pagyayapos ang tila natatandaang si Tony. Mababasa sa kanyan g anyo na siya‘y dumanas o dumarana ng maraming suliranin. Pagkunwa‘y ituturo naman ng tanod para sa kanya ang pinaghahanap na hindi kaagad mamumukhaan. Hindi ka ba natutuwang ako‘y makita? … pagakaraan ng may anim na taon? (Buhat sa kinatatayuan ay hindi rin iimik o titinag si Tony. magsalita ka. Patuloy ang pananalim ng kanyang sulyap. Tiin ang kanyang mga bagang. ama! …. ang paninikip ng kanyang dibdib. Samantala‘y walang kibuan ang lahat.) Luis : Anak ko. Pagkaraan ng ilang saglit sa gayong ayos ay pabigla at walang kibong magwawala si Tony. ang ama ni Tony. Akibat ng matinding tuwa at pananabik ay pasugod na lalapit ang ama sa anak. patawarin mo ‗ko… Tony: Inuulit ko: wala na akong. Diyos ko! Ernan Sino man‘yon ay may kapit siya. napano ka? (Hindi rin tutugon si Tony. Sunog ang kanyang balat. Anim na taon!… City Jail … Welfareville … Muntinlupa … Imposible! Hindi. may apoy sa mata at iaalon ang kanyang dibdib. ang nakilala kong ama‘y anim na taon nang p-p patay ! Tony: Sayang lang ang inyong pagod! Luis : Lalapit pa ng isang hakbang.) Tony : Huwag! Huwag kayong lalapit! Huwag! Luis: (Matigigil!) Anak. anak ko. Kasama niya ang dating tanod. di mo ba … Ako ang Tatay mo… Tony: (Palibak) Tatay? … Hm.) Luis: (Madamdamin) Tony. nakasalamin siya ng may kulay. Pagtatama ng kanilang tinginang anaki nakatanaw ng multo si Tony.Tony (Dahil sa pag-iisip ay hindi mauunaaan ang tanong ni Bok. Pagagalain niya ang kanyang sabik na paningin.. sa sarili) Pa‘no niya malalamang narito ako? …. May kataasan si Mang Luis. Magaapatnapu pa lamang siya subalit mukha nang lilimampuin. Hindi maaaring siya! (Halos pasalubong) Huwag Mo pong itulot. bagaman mataman silang nagmamasid at nakikiramdam) Luis Tony. Mapapansin si Mang Luis ang mga sugat at ―black-eye‖ niya. Unti-unti siyang lalapitan ng ama. Kahit nakararamdam ng kirot at tatayo siya‘t uurong ng ilang hakbang.

(Pasigaw naman) Kayo! Kayo ang sanhi ng kanyang kasawian! Aru-aruuuyyy! Luis: Buhay ang nanay mo. daling sirain… Luis Nagbalik ako upang – upang pagsilbihan kayo habambuhay … Tony: (Patuya) Ba‘t di kayo bumalik senyong magandang kerida? Luis: (Lipos pagpapakumbaba) Iniwan n‘ya ako – ang taksil! – nang hindi ko nang hindi ko na masunod ang kanyang kapritso … Salamat sa kanyang ginawa at naglianag ang nalabuan kong isip. Tony: (Dahil sa ibang iniisip ay hindi maunawaan ang huling sinabi ng ama) Ewan ko kung si Nanay e buhay pa o patay na.) Kayo na dapat kong tawaging ama ay tinatanong ko: Mangyayari kaya ang nangyari sa ‗ming magiina kung kayo‘y tumupad senyong tungkulin?… Luis: H-hindi ko na – hindi ko na kayo iiwan … K-k kelanman ! Tony: Pangako. hanggang … Natuto ako ng iba‘t ibang paraan ng pagnanakaw … Natikman kong matulog nang walang unan … magtago sa ilalim ng tulay … Bok: (Mabilis na papatlang) Tsiken pid ‗yan.Tony: (Magpapatuloy na hindi alumana ang sinabi ng ama) Dahil sa kerida‘y sapin-saping hirap ang aming dinanas …lalo na‘ng aking Nanay … Pati pag-aaral ko‘y natigil … Ano‘ng gagawin ko? Me sakit si Nanay … Me sakit si Baby … Nagkasanglasangla kami … At nang lumao‘y wala nang ibig magpapautang sa ‗min … ‗Sang araw e napilitan akong … Nang –agaw ako ng bag. anak. B. Subalit ….amin ay … (mababasag ang tinig) patay nang kapatid ko! Sa tulong – Luis: Nahihilam na sa luha) Tony. hm … Daling sabihin. husto na ! … U-utang na loob … A-a alam ko na‘ng lahat! … Tony: (Hndi rin papansinin ang samo ng ama) Sa tulong ng mga kapitbahay e nailibing din si Baby… Naospital si Nanay … Walang ibig kumupkop sa ‗kin … Baka raw me T. Biglang haharapin nang tuwiran ang lumuluha‘t mistulang korderong ama. Tutop pa rin ng kaliwang kamay ang sugat. Nagmakaawa ako at pinatawad naman. . Tony! Tony: (Wawalaing – bahala si Bok) Subalit me wakas ang lahat … Mula sa city jail e nalipat ako sa Welfareville. anak…alam mo bang limang buwan kitangpinaghahanap? … At nang malaman kong narito ka‘y nilakad kong … Nangako si Senador Bigat na mabibigyan ka ngparole. Makapangyarihan. Magaling na siya. rin ako … Ako‘y naging kanto boy. nang dumating ako at . Nagyo‘y – Tony: Huli na ang lahat! Luis: Ang sakit mong magsalita. Naglabas-masok ako ro‘n … Nang magdisiotso ako‘y heto … Magdadalawang taon na ‗ko rito … (Hihinga ng mahaba at malalim . Nahuli ako. Nagkita na kami. nabarkada.

Mapagwawaring ang nagawang kabiglaan. Tony. iho. Siguro‘y maaampat ‗yan. Wala namang kamalayan ang nagugulumihanan ding si Tony sa mga ikinikilos ng kanyang ama. Mapapabuntunghininga na lamang at tiim-bagang na aalis. mabilis na lalapitan ang anak. Miino ang dugong nagmumula sa sugat sa tiyan. ay batbat ng batbat ng iba‘t ibang uri ng pag-subok. Wala namang imikan ang nangamamasid. Sa bahaging ito‘y nganingani nang lundagin ni Bok si Mang Luis danga‘t makakambatan siya ni Mang Ernan na huwag manghimasok. walang malamanggawin o sabihin si Mang Luis. Bok: (Nakaupo pa rin subalit nakabalabal na ng kumot) Hm… tsiken pid ‗yan.) Dumudugo ang sugat mo! (Kay Bok) Pakitawag mo nga ang doctor… (Kay Tony) Mabuti‘y mahiga ka. naroong muling tangkaing lapitan Ang nagmamalaking anak. Kagat niya nang mariin ang kanyang labi. Naroong pisilin ang mga kamao. (Titindig at aakbayan si Tony. Tony: Mang Ernan. magsamasama tayong muli! Tony: Mahal ko si Nanay. naroong tanawin sina Mang Ernan na parang nagpapahabag at nagpapatulong.) (Tigib-pagsisisi at panunumbat sa sarili.Tony: Magliliwanag ang mukha) Buhay! Salamat sa Diyos! Luis: (Hindi mapapansin ang sariwang dugo sa kamay ni Tony) Pinatawad na n‘ya ako. Ang lalaking tumatakbo sa mga pagsubok at hamon ng tadhana ay pinagtatampuhan ng tagumpay. ngunit kayo… Ibig ko pang mamatay kesa sumama sa senyo! Luis: Mawawala ang pagtitimpi at paghaharian ng damdaming –ama. naroong muling tangkaing lapitan ang nagmamalaking anak. Titigil sa may pintuan upang linguni‘t pag-ukulan ng may pagmamahal sa titig si Tony. Pagkuwa‘y walang kibong lalabas. Isang matinding sampal ang ibibigay kay Tony). Anak. Titigil sa may pintuan. hakuman ‗yang nasa lugar ni Toni‘y – hewan ko nga ba … . Bok at Doming. Ang tagumpay. Doming: Sabagay. Durugo ang bibig ng huli. kayo man ang nasa lugar ko‘y – Ernan Nauunawan kita.) Patawarin mo ‗ko. anak! Tony: (Matapos pahirin ang likod ng palad and dumudugong bibig) Lalo lamang ninyong pinalalayo ang ating daigdig! (Mabilis na tatalikod. Iigtad naman si Tony. At nagkasundo nga kaming hanapin kita. Tony: (Habang nahihiga) Walang anuman ito Mang Ernan.) Ernan: (Malumanay subalit madamdamin) Ang buhay. Pagkuwa‘y walang kibong lalabas. Sa sandaling ito‘y nakatalikod naman at nasa may labas ang tanod. Naroong pisilin ang mga kamao. Pagkalipas ng ilang saglit ay dahan-dahang nauupo sa gilid ng kanyang teheras Si Tony. kaya lalong tumitingkad ay dahil sa kakambal na pagpapakasakit. Muling babalikan ni Mang Luis ang nakatungong bunso subalit hindi maisasagawa ang balak na pagyapos dito. Magkakatitigan sina Mang Ernan.

― ano ho? Pero. L-Ly – Miss Reyes. Miss Reyes pala! Nars: Sabi na‘t puwera muna ang salita. Tony? Promise? Tatango ang binata. At huwag kang magpapagalaw ha. Magpapalitan sila ng ngiti. hm… Tony: Okey. kaya huwag ka munang magsalita nang malakas. Agarang lalapatan ng pampaampat ng dugo ang sugat ni Tony. kung masusunod lamang ng mga tao ang Panalangin ni San Francsico ng Asisi. Paris mo… . ( Hindi pa rin nakikita ni Tony ang ama sapagkat natatakpan ito ng papalapit na pari.) Doming! Bok! Pakitawang n‘yung dokdok! O nars! Madali kayo! … Bok: Hindi pa rin mababakla.) Nars: O. tapos na. ha.) Ernan: (Makikitang sa pag-aangat ng kamay ni Tony ay punung-puno yaon ng dugo) Tony! (Kagyat na nalalapitan ang binata at pagyayamanin. sa sarli) A.) Tony: Maraming salamat. hayan . Be good. Samantalang nangagamutan sila ay siya namang paglitaw sa may pintuan ng magkasamang P. Lyd? A. Hahawakan ang sugat sa tiyan. Walang imik silang magmamasid. ar – ruyyy … (Mapipikit at aasim ang mukha.) Nars: Sariwa pa‘ng sugat mo. Tony? Tony: Paglabas ko rito‘y pupunta ‗ko senyong bahay. (Pipikit dapwat muling didilat. Abena. Abena Magkakilala pala kayo ni Miss Reyes …. Ernan: (Habang bumabalik sa kanyang teheras. hahanda siya sa pag-alis. hindi titinag) Bals –wals ‗yan! Doming: (Patikud–tikod na lalabas subalit doon pa‘y sisigaw na) Nars! … Nars!… Narrsss!… (Muling darating ang nars na nakarinig sa malakas na sigaw ni Doming. Hindi kita malilimot kelanman ! Alam mo na iayan … matagal na. Ang isang maganda pang bahagi‘y ‗yung … ―Nasa pagbibigay ang ating ikatatanggap … nasa pagpapatawad ang ating kapatawaran … ― Tony: (Mabilis) Mang Ernan… Madali ngang sabihing ―Lumimot at magpatawad. Y-y-yeba! …. ha. Mabait at masipag ang batang ‗yan. Pag sinuway mo ‗koy … Sige ka.) P. sana‘Y – Tony: Biglang mapapabangon pagkarinig sa tinuran ni Mang Ernan) Pagkaganda –ganda nga ng ―Panalangin ni San Francisco‖ … Bathala. gawin Ninyo akong … kasangkapan … Kung saan may galit – Ernan: (Maagap) Bayaang nakapaghasik ako ng pag-ibig. Abena at Mang Luis. Masusulyapan si P.Bok: Bilib gid ako sa imo… Gas-mati ka.

Matagal silang magkakatinginan. Pagdaraupin naman naman ni Padre Abena ang mga. subalit maagap namang maaalayan si Tony. Miss Reyes. Maging ang may bakal na pusong si Bok ay mapapakagat-labi‘t mapapatungo ng marahn. Katulad ng dalawa. (Hindi tutugon si Tony. nakiusap siyang Tony: Malilimutan ang lahat. Abena : Hindi masama Pabor ako.Tony: Siya nga po ang babaing handa kong … Bok: (Makahulugan ang ngiti) tingin ko‘y ayos na Silang dal‘wa. Abena. di ba‘t sabi ko sa‘yo‘y huwag ka munang gagalaw pagkat makasasama sa yo‘yo? Tony : Patawarin mo ‗ko. Padre. Lalapitan si Tony at masuyong pagsasabihan. Mauuntol ang balak niyang paglapit. Si Mang Luis naman. Ly – est. Dahan-dahan siyang lalapit a bunsong ngayo‘y nakayupyop sa bisig ni Padre Abena. May kakaiba ring ngiting dumurungaw sa kanyang mapuputlang labi. Ganap na katahimikan . tamo si Miss Reyes. mapapaluha rin ang lahat . (Susunod na sana si Tony subalit magkakatama ang tingin nilang mag-ama. Saglit na titigil. Walang kaurap-kurap. P. Masuyo. Magaling sa sikolohiya. Mapapatango siya. ay mapapabuntunghininga‘t mapapakagat labi Sa namamalas na katigasan ng anak..) . Ngayo‘y may kakaiba ng sinag sa mukha ni Tony. marahang iaangat ng butihing pari ang ulo ni Tony at siya‘y unti-unting uurong upang mabigyan ng ganap na kalayaan ang magama. ang tatay mo‘y … nagkita kami. madamdamin. mahaba ang kanilang pagyayakap.0 P. Marahan na lang siyang mapapailing. Nars: (Tatanguan si Tony) Patatawarin kita pero sa uli-uli‘y.) Nars: Tony. at halos hindi humihingasina Mang Ernan sa pagmamasid sa nangyayaring dula sa silid na yaon. mapapabagong bigla‘t puputulin ang pagsasalita ng kausap) Padre! … Na naman? (Hindi mangungusap si P. Sa pagtaas ng mukha ni Tony ay makikitang may luha sa kanyang pisngi. Abena: (Makahulugan) Anak. sa ibang tinig) Anak. Mabubuhayan ng loob si Mang Luis. Sige. kay Tony. nakapagpapatawad…. naroon pa rin sa may pintuan. higa na. At sa isang kisap-mata‘y mayayapos siya ng kanyang ama. titingala ng bahagya at pangiting bubulong. Si Miss Reyes naman naman na hindi pa tuluyang nakakalayo ay magaganyak na manood sa tagpong yaong may pangako ng kapanabikan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful