SINAG SA KARIMLAN

ni Dionisio S. Salazar (Maraming sanhi ang isinasama ng isang tao. Kung minsa‘y dala ng kapaligiran o impluwensiya ng barkada. Sa ating dula, tuklasin kung bakit naligaw ng landas si Tony. Paano siya muling nakabalik sa matuwid?) MGA TAUHAN : Tony …………………………. Binatang bilanggo Luis ………………………….. Ang kanyang ama Erman ……………………… Bilanggo Doming …………..………... Bilanggo Bok …………..…………..…. Bilanggo Padre Abena ….....……… Isang pari ng bilibid Miss Reyes ……………..…. Isang Nars PANAHON: Kasalukuyan TAGPUAN: Isang panig ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. ORAS : Umaga PROLOGO : Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa: Wakas at Simula … Moog ng katarungan … Sagisag ng Demokrasya … Salaming pambudhi … Palihan ng puso‘t diwa… Waterloo ng kasamaan… Hamon sa pagbabagong buhay … May mga maikling gayung dapat hubdan ng mascara at sa sinapupunan nito kailangang iwasto ay hayu‘t talinghagang mamamayagpag at umiiring sa batas. Sa isang dako‘y may mga walang malay na dahil sa kasaliwaang-palad, kahinaan, o likas na mapagsapalaran ay dito humahantong; dito rin sinisikatan o nilulubugan ng Katotohanan at Katarungan… Marami nang lubha ang mga pang pumasok at lumabas dito. Walang makapagsasabi kung gaano pa karami ang tatanggap ng kanyang tatak… May sala o wala, ang bawat pumasok dito ay kabuuan ng isang marikit at makulay na kasaysayan… PAGBUBUKAS ng tabing ay mabubungad ang isang bahagi ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. May anim na teheras ang makikita rito. Ang dalawang nasa makabilang gilid ay bakante. Sa dalawang nasa gawing kanan ay magkaagapay si Tony (19

‗bigan. gising na. O kaya Sigue-Sigue. na may apat na araw nang naooperahan ng almoranas. Ernan: (Mangingiti) Pasensiya ka na Doming. Doming: OXO seguro ‗yan. iiangat ang lakas namang mag-ilik ni Bok. May munting durungawang nahahadlangan ng mga rehas na bakal na makikita sa gawing likod. (Ingunguso si Tony. ang sabihin mo.) (Kikilos sa pagkakahiga atmapapahalinghing si Tony.) O. May bakas ng dugo ang mga bendang nasa kanyang tiyan at kaliwang bisig . ay gising at waring nag-iisip. a Mang Ernan? Traga malas hang. ay nakakulubong – may trangkaso siya. Tony: (Matapos huminga ng paimpit na waring ayaw ipahalata ang nararamdamang sakit) M-ma—gandang umaga senyo… Ernan: Gayundin sa ‗yo. Si Mang Erman.) Doming : Tipaning – parang kombo! (Matatawa si Mang Ernan. at tatanungin si Bok) tipaningmayap. Hubad ang natutulog na si Tony.) Mukhang bata pa. di ho ba? ulo. mahahalatang nagpipigil pa rin sa sakit) Tony ho‘ng pangalan ko. Este. May black eye rin siya. . Tsokaran. ayan. kalagitnaan. Kawawa naman.(Titingnan ni Tony. Kung ibig yo gigisDoming : Ba.) Doming: Kilala mo siya.) Ernan: Ewan. Doming: Kelan pa kaya lalabas dito ‗yan.na taon) at si Bok (29). sa gawing kaliwa naman ay naroroon si Mang Erman (45) at si Doming (30). Doming: Hisi lang. Bok: Tuluyan nang babangon: matapos mag-inat at maghikab ay susulyapan ang katabi) Nagapuyat ako kagab-i. Naka-plaster cast naman ang isang paa ni Doming … Paminsan minsa‘y maririnig ang malakas ng paghilik ni Bok .) Bok: (Biglang mag-aalis ng kulubong. ano nga‘ng . Doming: (Bibiling sa higaan. Dugu-dugun siya.? Tony: (Mauupo. Tekayo! Kayo si Ginoong Ernani Alba. (Mamasdang mabuti si Tony. BABAYING .(Mapapalakas ang hilik ni Bok. Ernan: At may hitsura. Hatinggabi kagabi nang ipasok ‗yan dito. Konting lamig. Makikitang kikilos si Tony. Nagbakbakan naman seguro. ‗wag!. Ba. Galaking sugat n‘ya. Si Bok ang bilanggong labas-masok sa Bilibid. Ernan: Si Bok naman. Bok? Bok: (Sabay iling) De-hin. sino ‗yan? …. pasigaw) Saylens! Magapatulog man kayo! Yawa….

sa mga barkada. Ang iba‘y nahuli. ba. Doming: (Mapapansin ang pangagasim ng mukha ni Tony) Makakaya mo ba. Tila lima ang patawirin. ‗adre. Ernan : Mukhang makulay ang … Pewede ba Toning kahit pahapyaw ay ibidamo sa ‗min ang iyong buhay? Bok : (Bago makapangusap si Tony) Holdi‘t. Hanga ako senyo! Ernan: Salamat. kalayaan. ber? At… teribol yang blakay mo. kundi‘y … ‗tay kung masakit ‗yan ay saka na. Pero ang di nailaga‘y yung sakyod ni Pingas … Nagpatay-patayan lang ako kaya … Aruy! Ernan: Sa narinig kong usapan ng nars at tanod kagabi ay tatlo ang napatay. Nang hindi ako sumama‘y sinuntok ako. Tony.) Mula nang madala ko rito. Pero sawa na ‗ko sa mga gang. Tony? Tony: (Tatango muna bago umayos ng upo) Pumuga sina Silver Boy kagabi. magdadalawang taon na ‗ko dito sa Big House.) Tony: Haharapin si Doming. sa himignagmamagaling) No dais. Bok. Tony. Basta mi padrino! . e nag-iba na‘ng takbo ng … Naisipkong walang ibubungang mabuti ang kasamaan … Malaki‘ng utang na loob ko ke Padre Abena … sa aking pagbabago … Totoo nga naman. Big bos ng Batsi Gang. Yeba!… (Mangingiti ng makhulugan ang lahat. Bok: (May pagmamaki) ako gid. Walang h-alyas . Me parusa sa bawat kasalanan! Ernan : (May paghanga) May sinasabi ka. kun sila malalaki naganakaw milyun – milyun.) Beri-gud Ginsama ka a ‗ming Batsi Gang. Sigi lang. malumanay) Kayo? Doming: Doming hang palayaw ko. ha? Tony: Salamat. Tony : Huwag kayong mag-alala. Mabuti kanyo‘t nailagan ko‘ng saksak ditto (sabay turo sa kaliwang dibdib). Tony. Marai padrino. (Sa sarili) A. kundi‘y … nasirang Tony na ‗ko ngayon. Yawa. de-hin mo kilala? Di wan en only Bok – alyas Thompson Junior. Bok : (Kay Tony) OXO? … Sigue – Sigue? … Bahala na? … Pawang iling ang itutugon ni Tony. Dahil sa barkada‘y – heto. Tony! Bok: (Ngingiti – ngiti habang nakikinig sa pahayag ni Tony. Basta mi lagay.Tony boy! … Ba‘t nagalaslas angimong tiyan. Tony : Nababasa ko‘ng inyong mga akda.Ernan : Ako nga. kaya ko ito … (Hihinga muna nang mahaba. sa ngalan mo‘y kay dumaming humahamak sa kamatayan ! Kay Tony ) mabuti‘t tumanggi ka. walang utang na hindi pinagbabayaran ….

Naospital siya… Naghahanapbuhay naman ako. kaya … di dapat pagtalunan. sa klase naming nila Padre Abena. Pero malakas uminom ng tuba. magsugal. Sang araw e nadiskubre ni Nanay ang lihim ng Tatay ko. pero gin-nakaw. Ang mga taong di nagkakaisa‘y pirming nag-aaway. Ang paksang relihiyon ay masyadong kontrobersyal. Napakabait ng Nanay ko. Tony: Elementarya lamang ho ang natapos ko. kasi mahal ang lahat … Nakakahiya pero … dahil sa barkada‘y natuto akong akong mandurukot . Mahilig akong magbasa ng – . Mang Erman. Marami kang mapupulot doon. dami nagasimba. Ngunit ang pagtatalo‘y dapat lamang sa taong malaki ang puso. mang – agaw. olditaym! Tony: (Matapos makinang handa na ang lahat sa pakikinig sa kanya) Buweno…Ako‘y buhay sa ‗sang karaniwang pamilya sa Tundo. kulang din. Bok. Balediktoryan ako… Bok: (Sisingit) Balediktoryan? Siga ka. paris ng iba. Tiyak. pauyam) Reliyun? Wala kwenta ‗yan. mga pare! ‗Yung istorya ni Tony! Tony: Iimbithin kita . dami. hindi sa mga maliit ang pinagkukunan. ang tatay ko ang may sala ng lahat! … Mabuti nama‘t idinistino ako ni Direktor sa ‗ting library. Ernan : May katwiran si Doming. Kung walang pagkakaunawaan. Pero … pinahahanga mo ako. Kahit kulang ang iniintregang sahod ni Tatay e di siya nagagalit. isang araw. Nagpagbabasa ako roon. Malubha si Nanay. walang pagkakaunawaan. Yeba! Tony : (Magpapatuloy matapos ngitian si Bok) Namatay ang solo kong kapatid na babae. Bok? Bok: (Tatawa habang sumasagot. Tony! Nag-aaral ka ba ng batas? Ba. ginismagel. Tony: Pero. walang pagkakaisa. Iniwan kami. At pakikinabangan. At mahilig sa karera. Empleyado si Tatay. may kakaibang tilamsik ang iyong diwa. pero ginluluko sa kapwa. ba‘t tayo matatakot magtalo? Kung walang pagtatalo. Awa naman ng Diyos e natapos ko rin ang elementarya. Bok: No ken du! Kun naytklab pa. Pero. Doming: Kasi nga naman hasa mo habugado ka kung magsalita. Ernan : Tama ‗yan. Natural. Dami gadasal. Doming : Mabuti pay ‗way na tayo maghusap tungkol sa relihiyun. nag-aaway sila … Umalis si Tatay . ber. yawa. Guwapo siya. Hm. Paris ng iba‘t ibang ismo.Tony : Me relihiyon ka ba. Naglabas-masok ako sa Welfareville … Inilipat ako ditto pagkatapos … Santaon na lang ang natitira sa senten‘ya ko… A. meron siyang kerida . Bok: Ber.

Doming : Teka muna. Ang ama ay ama kailanman. Tony: Malaki ang inyong puso. Ernan : Huwag naman. kung talagang ibig. Doming : Kung magkita kayo.Kinamuhian ko siya nang labis. Mang Herman? Ernan: K‘warenta‘y singko na. O nabalitaan kaya. Doming: Hilang taon na kayo. O nabalitaan kaya. Mapagkatiwalaan. Mabait siya. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng inyong puso. Maunawain. Hindi tama ‗yan. Ernan: Salamat.Kinamuhian ko siya nang labis. Hindi tama ‗yan. Doming : Kung magkita kayo. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng iyong tingin. Ako? Di ninyo naitatanong ay nagawa ko ring patawarin ang mga naghangad ng aking pagbagsak. Mapagpahal. Siya‘ng dahilan ng pagkaospital ni Nanay. Ng pagkamatay ng akingkapatid… Ng aking pagkakaganito! Ernan: Kung sabagay ay madaling sabihing ―lumimot at magpatawad.Ernan : Magaling. Sabi nga ni Bacon ay ―Nakalilikha ng tunay na lalaki Ang pagbabasa…‖ Tony: Mahilig din ho akong magsulat. Pero ang mag-asawang walang anak (Magbubuntunghininga) … napaka … hindi ganap ang kanilang kaligayahan.‖ Subalit may kahirapan itong isagawa. Ang ama ay ama kailanman. Ernan : Huwag naman. . Ngunit alam mo bang ang pinakamabigat kong kasawian ay ang dipagkakaroon ng anak? Tony : Biyudo kayo? Ernan: Hindi. Tony! Hanong nangyari sa Tatay mo? Tony: Mula ng umalis siya‘y di na namin nakita. hanong gagawin mo? Tony : Mula nang umalis siya‘y di na namin nakita. Pambihira kayo. Ang pagbabasa‘y nakapagpapayaman ng isip. Gayunmay‘y walang hindi napag-aaralan. Ba‘t ngani…? Tony: Di ba maliwanag? Si Tatay ang nagwasak ng aming tahanan. iho. buhay ang aking asawa. hanong gagawin mo? Tony: Ayoko na siyang makita pa! Bok: Gaisip ko reliyuso ka.

tabi ? … Ernan : Nakakaisang taon na ako. Tony : E bat naman kayo namultahan? Ernan : Kakaiba ang aking pagkamakabayan. Malayo naman akong nakapagsusulat dito. Tony: Wala rin kuwenta ang masyadong marunong. Mang Ernan. binaril – Ernan: Iba ang kanyang panahon. Isang araw ay Sinunog ng isang kapisanang pinangungunahan ko ang maraming aklat na imoral. Wal. .) Tony : Ga‘no na kayo katagal ditto. Binayaran ko lang yung multa. agad kong nakikilala ang batong may mataas na uri … Ituturing kitang parang tunay na anak … Mapapamahal ka rin sa king mabait na maybahay… Meron din kaming ilang ari-arian … pag-aaralin ka namin.Bok: Tsiken pid! Ang akin lolo. Tony : Maaari ho bang paturo senyo ng pagsulat? Kay dami kung ibig sulatin kasi. Pasalamat tayo‘t dahil sa kanyang pambihirang katalinuhan ay nabago ang takbo ng ating kasaysayan … Kailangan natin ang marunong na lider.) . mga nobela. Walang marunong nagnagkakaanak ng alipin. gaaanak pa (Maikling tawanan. Tony. hagdan. Pag – aaralin din daw ako. Walang sariling paninindigan. Alam n‘yoy kuwestiyon de prinsipyo ang ipinasok ko rito. May isa pa. Ernan : Tulad ng isang beteranong mag-aalahas. Paris ni Rizal. Tony: Ganyan din ho ang sabi ni Padre Abena. e. Bok. iho. Me pangako rin si Padre Abena.(Kagyat na matitigil dahil sa naririnig na takatak ng sapatos. . At namultahan ng hukuman. kapangyarihan. Ernan: Ang karunungan. ay walang kinikilalang edad. Yaong taong matalino na‘y makabayan pa. Pero… nakakahiya na atang pumasok sa klase. Bok: Kalunyal mantiliti? Anu ‗yun? Ernan : Diwang alipin. ikaw. Pamamanginoon sa mga dayuhan. Hindi gahaman sa salapi‘t karangalan. Ernan: Ang dunong ay yaman. iho.) Bantay!… (Habang dumaraan ang may edad nang tanod ay walang imik sa magkakasama. kung sabagay. Tony: Ke buti n‘yo! . – na sabi nga ni Bok ay tsiken pid lang – ay ligtas na ‗ko sa pagkakabilanggo. Hindi mapagsamantalan Yaong walang colonial mentality. Baka tawanan. Ang totoo‘y walang katapusan itong pag-aaral ng buhay ng tao. sisenta na. Dahil nga sa prinsipyo‘y inibig ko pang pabilanggo. mga aklat kasaysayang mali-mali ang mga ulat. komiks at magasin at iba pa na nakaw lang sa iba ang nilalaman… Nahabla kami.

Bok: (Pagkatalikod ng tanod) Pwee. Doming Hanong pamagat? Ernan Sinag Sa Karimlan. Nagagawa bang makata? Ernan: Isinisilang sila. (Tawanan) Pano ngani? … Mi trangkaso … Lumpo (Titingnan si Doming) … Almoranas (Susulyapan si Mang Ernan) . Nagdilim hang aking tingin … . Doming …. ke gandang tula. Galaslas ang tiyan? Ingungususo si Tony. Tony Sinag sa Karimlan? Wow. Tawanan na naman. Ba‘t kayo naospital? Ernan: Hindi naman.) Tony: Maiba ‗ko. hang asawa ko‘tmatalik na kebigan hay… Uling-uli ko sila . (Titingnan at tataguan ng iba si Doming. kung… Bok (Nakahahalataan ng pagkabagot kapag pangkaisipan na ang pagkabagot kapag pangkaisipan na ang paksa) Ber. Pero hanong nakita ko? Sus. bilang pag-ayon sa pahiwatig ni BOK) Doming Ako‘y ahente ng seguro. . gandang pamagat! Bagay ba bagay sa saaa … atin dito! Kelangan ng mga nasa dilim ang sinag. Doming! Gin istorya mo naman pare…. Yawa. At marami pang iba. sabi ko. Alam kong kayo‘ng gumawa niyon. dedoso pang bu-ang! Gaisip seguro magatakas tayo. Malakas ang aking komisyon. Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali… naitataboy ang dilim! Tony Sana‘y mabasa ko ‗yon!… Ernan Bibigyan kita ng sipi. Ang liwanag! Ernan Walang taong hindi nalalambungan ng dilim. . Ernan Ang binigkas mong tula‘y – Tony Pilipinas. Mag Ernan. At marami pang iba. Magugulat pero matutuwa ning asawa o. Doming: Sang tanong. Sang haraw. Maalala ko nga pala! Di ba‘t ikaw Tony ang tumula nang dumalaw itong minsan ang Presidente? Tony: Ako nga ho. Sa kusina hako nagdaan. Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali … naitataboy ang dilim! Tony Sana‘y mabasa ko ‗yon! … Ernan Bibigyan kita ng sipi. ber. buat sa hisang prubins‘ya hay muwi ako dail sa bagyo. Ernan Ibig kong malaman mo na ang tulang iyo‘y kasama sa lalabas kong aklat ng mga piling tula… kabilang na roon ang mga sinulat ko rito. Mang Ernan.

totoo ring lumalason ito. Kinuha s‘yang mag-hartista.) Tony Pa‘nu hu makikilala ang tapat na kebigan? .) Binata ka pa. Todas lahi sila lahat pag ako ginaliko. Ng pagpapalaluan. ―Yung panganay namin ay namatay sa eltor. Bok A. hm… Ernan Kaya nga salungat ako sa sinabi ni Keats na ―A thing of beauty is a joy forever. Ernan Nakikiramay kami sa ‗yo. Mang Erman. (Magbububuntunghininga) bintana… Napatay ko siya. ng loob ko‘y ‗yung pinakamatalik ko pang ko pang kebiganhang… (Haharapin si Tony. kakailanganin ang maraming Diogenes! (Dahil a hindi lubos na maunawaan ni Bok ang marami sa kanyang naririnig. Kung totoong nagbibigayng inspirasyon ang kagandahan. ang ―Sisme ng Panginay‖ Doming Hang sama. Sadyang mahirap silang harapin. Hisinusumpa ko! Bok Ilan ang imong anak? Sino gid gaalaga? Doming Wala.Binaril ko‘ng traydor nang tumalon sa (Mapapasandal sa dingding pagkatapos). Alam mo Tony. Tony.‖ Dahil sa kagandaha‘y daming tahanan ang nawasak at patuloy na mawawasak. iho. ang nagsabi niyon? Ernan Si Balagtas. sabi nga ni Bok. Ba. Lalo na ngayong namamayani ang diwa ng materyalismo. binata rin? ‗Wag kayong pakakasal sa masyadongnapakaganda. Ito‘y para rin sa mga sinamaang palad. Ernan Tungkol sa kaibigan. pagkukunwari.‖ Sino nga. Tony At nabilanggo ka dahil doon? Bakit ganon? Doming Hewan ko nga ba. Marami kong naging karibal sa kanya! Tony ―Tapat ang puso mo‘t di nagunamgunam na ang paglililo‘y nasa kagandahan . Pumapatay! Bok Asan ngayon ang imong misis Dom? Tony Magsasama kayo uli? Paglabas mo? Doming Indi na. ang bilangguan ay hindi lamang para sa mga nagkakasala . Sa walang malakas na naa… padrino. Sa mga kawawa. Daming kataksilang nangyayari! …. ang imong waswas ? Seksi? Doming Para sa haki‘y siyang pinakamaganda sa ‗ming bayan. mahihiga na siya‘t magbabalot ng kumot. Daming pagkakaibigang napuputol. p‘wee sa akon gano. Doming …. hano? … Ikaw. Bok (May pananabik) Ber. Bok.

ke Mang Ernan. huwag mong intindihin yun. May – Ernan ‗ – nagmamalukong ay kubaw. padre.. Padre. nagnobena.Ernan Maraming paraan diyan. Abena Ow. Maamo ang kanyang mukha at malamig ang tinig. At meron pang kaya lang nagbibigay e dahil me inaasahang tubo o gatimpala. Ernan Kaya nga kaibigan natin ang moral regeneration o pagbabagong . hindi ko mamantsahan ang inyong pagtitiwala sa ‗kin! Gayundin ang ke Direktor. Tony Padre. a… Natutuwa ako‘t hindi ka naganyak sumama kagabi. Tony P‘wera bola. Abena Magandang umaga sa inyong lahat. Mag-aapatnapu na siya. Isa siya sa pari ng Bilibid. Doming! Malayong – (Mauuntol ang sasabihin dahil sa paglitaw ni Padre Abena ) Aba si Padre Abena ! Magandang umaga po Padre. totoo bang? … may sugat ka sa tiyan ! .‖ Tony Me kunwari‘y nagkakawanggawa. Nang pangungulila.buhay. . namintakasi upang mag-kaanak. kami ng maybahay ko‘y labing limang taong umasa. Huwag kang makalimot sa Diyos Ang tumatawag ay dinirinig. may nagmamatulis ay pulpol. Ganon nga ‗ng ginawa ko kaya lang iniwan ng mga tigasin. Ikaw naman ang pinakamarunong sa lahat. Aywan ko ba kung bakit agad akong nagkaamor kay Tony. Tony Sadyang walang unang sisi. ke bui-buti n‘yo ! … Siyanga pala. pero saan ba‘y ibig lang maperyodiko ang kanilang retrato o pangalan. Magpakasakit. Abena Salamat. anak. Nakasutana siya. anak. P. Tony Paris ni Damon at Pityas. Nang pangangailangan. Gayunma‘y kung may usapan na kayo‘y … Padre. Abena Laking pagsisi ngayon ng mga nabigong mapupusok. Padre. Tony Padre. E-e-e. subalit …. Doming Napapansin kong alos pare-ong pare-o hang takbo ng hisip mo. Lagi siyang handang magbigay. Ernan (Maagap) Totoo. sa braso! May blak-ay ka! Bok (Maliksing babangon) kondi magapatay-patayan ‗yan. Ang napakupkop ay tinatangkilik. Subalit ang pinakamabuting pagsubok ay sa mga oras ng kagipitan. si Mang Ernan‘y ibig ding … Wala raw silang anak. Padre tay-pa na . At nakasalamin Habang lumapit ) Tony. (Karaniwan lamang ang taas ni Padre Abena. P. Walang pagkukunwari ang tapat na kaibigan. Padre maaabsen ako sa ‗ting klase? P. ano ho ? … Ba‘t nga kaya napakaramingmapagkunwari? Ke raming marumi na naglilinis-linisan . ang sinabi ni Tony. Tony . Tony Totoo po‘ng sabi ni Bok. P.… pa‘no po ngayon .

ako‘y peryodista. Padre Sinabi ko na seyong wala ‗na akong Tatay! P. Tony ( Sa sarili) Ke bait niya. tingnan mo. Teka. Abena Talagang isa sa marami ang batang iyan . Salamat at nagkaroon ang bilibid ng paring tulad niya … Matutupad din ang pangarap kong makapag-aral … kung sakali… Ernan Sadyang mabait si Padre Abena. May lambong ka pa ng karimlang … A. huwag kang masyadong maggagagalaw at nang hindi dumugo. Kaanib sa ilang samahamng pangwika. Matatahimik ang lahat at makikinig sa na) ―Tubig! Tubigg! Mamamatay na ‗ko sa uhaw! Tubiggg! P. Alam kong alipin ka pa ng iyong nasugatang damdamin. Abena Ikaw ang masusunod. ano ho ba‘n – Ernan A. Matulungin.) Lahat Adyos. anak. At matalino. Mapagkakatiwalaan. Pag – aaralin kita hanggang ibig mo. Masunurin siya.P. samantalang ako … Tuturuan kita ng pagtula. Alam niyang sa kaharian ng mga lalaki. Mang Ernan… Bukod sa makata.Tony? Tony Sabi ng doctor e di naman daw napinsala ang aking bituka. Ng pagsulat. ang pangit mang babae ay nagiging pulot gata. P. Balak ko sanang pagpariin siya dangat ibang kurso ang kanyang ibig. possible po bang magkaroon ng dalawang ama-amahan? P. Maiba ako. Tony Paumanhin ho. Guro naman sa piyano ang aking maybahay. Abena : Mabuti kung gayon. Buweno. pangbayan. Sana‘y paris niya ang lahat ng alagad ng panananampalataya … Pero. malalim bang naging sugat mo. (Sa bahaging ito‘y aalingawngaw ang isang malakas na pagpapagibik buhat sa ibang panig ng ospital . Abena Diyan nga muna kayo at titingnan ko lang kung sino ang nagpapagibik na ‗yon. Natutuwa ako‘t kayo‘y – Tony Padre. Ilalapag ng simpatika‘t batangbatang nars ang lalagyan ng mga gamut. Tony: sa karamihan ng kanyang gawain ay hindi ko siya makakapiling sa lahat ng oros. Pananalumpati. Isa-isa niyang titingnan ang temperatura ng naroong apat na pasyente. Aalis siya pagkabigay ng kaukulang gamut sa mga may karamdaman) . Propesor din ako sa isang unibersidad sa Maynila. Padre. (Susundan ito ng alis . pangkultura … May malaki akong aklatan – magugusthan mo …. Magbibigay galang ang lahat. Tony (Mapapalakas ang tinig) Utang na loob. di na nga bale. Kailangan naming mag-asawa ang tagapagmana. ayan na‘ng ating butihing angel! ((Titigil sa pagsasalita pagkatanaw sa pumapasok na nars. Magkakasundo kayo. Pagdating naamn ng araw ay… kagustuhan din ng tatay mo ang mangyayari. Hindi iintindihin ang may paghanga‘t pagnanasang tinging iniuukol sa kanya – lalo na si Bok. Abena Bakit hindi ? Mabuti nga‘ng gayon at maraming titingin sa ‗yo.

baka maging santo ka rin. tsk. Lalaban ako ng pustahan na … (Haharapin si Tony. Doming Listo ! Ayan na naman hang-tay-ban! Darating ng dati ring tanod. Yawa. Bok.) Magtapat ka Tony. ano? (Ngingiti lamang ng makahulugan si Tony at ang palihim na pag-sang-ayon sa pamamagitan ng pagtaas ng kilay ay mapapansin din nina Bok at Doming. si San Agustin . Tony) Doming Baka naman hisang kamaghanak. Tony boy! Tsk. Bok (Mapapabangon na naman) G‘wapo bang imong derpa? Paris mo Tony? . Inggit ako sa imo. pero … ginsama ang akon record.) Tony (Kunut-noo) Sino kaya ‗yon? … Ba. Tony Bok. siya ang una kong dalaw sa loob ng dalawang taon. sir? Tanod Wen adding. Ernan Baka … Tatay mo na ‗yun. San Bok (pagdadaupin ang mga palad sa tapat ng dibdib. Doming Kuwarentay singko. bago naging santo ay naging isang pusakal munang magnanakaw … Tandaan mo‘to. Bok Galalim man ang imonmg Tagalog! Ernan Malay natin. Nakakahiya. Lalabas sa pintuang pinapasukan.) Bok Jackpot ka. (Aalis. napansin kong may ibig sabihin ang tinginan ni Tony at Miss Reyes. Higit na marangal ang masamang bumuti kaysa mabuting Sumama.. titingala ngbahagya at pipikit ) … santo santo gid ng mga holdaper! .Bok (pagkatalikod ng nars) Wow! Talagang da-magan si Miss Reyes! Kungmagaibig lang siya ngani sa akon. Tony Papuna na ba rito.) Tanod (Sa may pintuan) Antonio Cruzada! Tony (Itataas ang kanang kamay) Sir! Tanod Miron kang bisita. yawa. may pagkakaunawan na kayo na kayo ni Miss Reyes. (Tawanan na naman) Ernan P‘wera biro. adding. talaga man materyales pwerte si Miss Reyes. idad sa kanya. Tony Bisita? Asan Sir? Sino hu siya? Sino hu siya? Kilala bay n‘yo sir? Tanod Iiling at susulyapan si Mang Ernan) Siguro sing. Bok (Tawanan) Bok (Matatangay na rin ng biruan) Tama ka Mang Ernan.

magsalita ka. Hindi ka ba natutuwang ako‘y makita? … pagakaraan ng may anim na taon? (Buhat sa kinatatayuan ay hindi rin iimik o titinag si Tony. Tiin ang kanyang mga bagang. may apoy sa mata at iaalon ang kanyang dibdib. ang ama ni Tony. bagaman mataman silang nagmamasid at nakikiramdam) Luis Tony. Kasama niya ang dating tanod. napano ka? (Hindi rin tutugon si Tony. Pagagalain niya ang kanyang sabik na paningin. Mababasa sa kanyan g anyo na siya‘y dumanas o dumarana ng maraming suliranin. Kung di‘y di siya makatutuloy dito … Ayun! Siya na Siguro ‗yung dumarating! (Papasok si Mang Luis. Hindi maaaring siya! (Halos pasalubong) Huwag Mo pong itulot. anak ko! … (Walang imik na pagyayapos ang tila natatandaang si Tony. gayunmay halata rinang kanyang kagandahang lalaki. ang nakilala kong ama‘y anim na taon nang p-p patay ! Tony: Sayang lang ang inyong pagod! Luis : Lalapit pa ng isang hakbang. Kahit nakararamdam ng kirot at tatayo siya‘t uurong ng ilang hakbang. Samantala‘y walang kibuan ang lahat. ang paninikip ng kanyang dibdib. di mo ba … Ako ang Tatay mo… Tony: (Palibak) Tatay? … Hm. May kataasan si Mang Luis. Patuloy ang pananalim ng kanyang sulyap. Mapapansin si Mang Luis ang mga sugat at ―black-eye‖ niya. Diyos ko! Ernan Sino man‘yon ay may kapit siya. anak ko. Sunog ang kanyang balat. Akibat ng matinding tuwa at pananabik ay pasugod na lalapit ang ama sa anak.) Luis : Anak ko.Tony (Dahil sa pag-iisip ay hindi mauunaaan ang tanong ni Bok. Pagtatama ng kanilang tinginang anaki nakatanaw ng multo si Tony. Anim na taon!… City Jail … Welfareville … Muntinlupa … Imposible! Hindi. Tutop niya ang sugat sa tiyan. Magaapatnapu pa lamang siya subalit mukha nang lilimampuin. Pagkunwa‘y ituturo naman ng tanod para sa kanya ang pinaghahanap na hindi kaagad mamumukhaan. Isang manhid na barong tagalog ang kanyang suot. patawarin mo ‗ko… Tony: Inuulit ko: wala na akong. Magpapalipat-lipat ang kamay ng naluluha sa galak na ama sa buong katawang mutya ng anak. ama! …. Unti-unti siyang lalapitan ng ama.) Luis: (Madamdamin) Tony. nakasalamin siya ng may kulay.) Tony : Huwag! Huwag kayong lalapit! Huwag! Luis: (Matigigil!) Anak. sa sarili) Pa‘no niya malalamang narito ako? …. Pagkaraan ng ilang saglit sa gayong ayos ay pabigla at walang kibong magwawala si Tony. titigil) anak.. ang panginginig ng kanyang ugat sa kalamnan ng kanyang panga. (Lilingon sa gawi ng bintana) Mula nang iwan n‘yo kami dahil sa ‗sang – .

hanggang … Natuto ako ng iba‘t ibang paraan ng pagnanakaw … Natikman kong matulog nang walang unan … magtago sa ilalim ng tulay … Bok: (Mabilis na papatlang) Tsiken pid ‗yan. (Pasigaw naman) Kayo! Kayo ang sanhi ng kanyang kasawian! Aru-aruuuyyy! Luis: Buhay ang nanay mo. hm … Daling sabihin. Magaling na siya. anak. Subalit ….amin ay … (mababasag ang tinig) patay nang kapatid ko! Sa tulong – Luis: Nahihilam na sa luha) Tony. Naglabas-masok ako ro‘n … Nang magdisiotso ako‘y heto … Magdadalawang taon na ‗ko rito … (Hihinga ng mahaba at malalim . husto na ! … U-utang na loob … A-a alam ko na‘ng lahat! … Tony: (Hndi rin papansinin ang samo ng ama) Sa tulong ng mga kapitbahay e nailibing din si Baby… Naospital si Nanay … Walang ibig kumupkop sa ‗kin … Baka raw me T. nabarkada. anak…alam mo bang limang buwan kitangpinaghahanap? … At nang malaman kong narito ka‘y nilakad kong … Nangako si Senador Bigat na mabibigyan ka ngparole. Tutop pa rin ng kaliwang kamay ang sugat.Tony: (Magpapatuloy na hindi alumana ang sinabi ng ama) Dahil sa kerida‘y sapin-saping hirap ang aming dinanas …lalo na‘ng aking Nanay … Pati pag-aaral ko‘y natigil … Ano‘ng gagawin ko? Me sakit si Nanay … Me sakit si Baby … Nagkasanglasangla kami … At nang lumao‘y wala nang ibig magpapautang sa ‗min … ‗Sang araw e napilitan akong … Nang –agaw ako ng bag. nang dumating ako at . Nagyo‘y – Tony: Huli na ang lahat! Luis: Ang sakit mong magsalita. Tony! Tony: (Wawalaing – bahala si Bok) Subalit me wakas ang lahat … Mula sa city jail e nalipat ako sa Welfareville. Biglang haharapin nang tuwiran ang lumuluha‘t mistulang korderong ama. Nagmakaawa ako at pinatawad naman. daling sirain… Luis Nagbalik ako upang – upang pagsilbihan kayo habambuhay … Tony: (Patuya) Ba‘t di kayo bumalik senyong magandang kerida? Luis: (Lipos pagpapakumbaba) Iniwan n‘ya ako – ang taksil! – nang hindi ko nang hindi ko na masunod ang kanyang kapritso … Salamat sa kanyang ginawa at naglianag ang nalabuan kong isip. rin ako … Ako‘y naging kanto boy. Nagkita na kami. Tony: (Dahil sa ibang iniisip ay hindi maunawaan ang huling sinabi ng ama) Ewan ko kung si Nanay e buhay pa o patay na. B.) Kayo na dapat kong tawaging ama ay tinatanong ko: Mangyayari kaya ang nangyari sa ‗ming magiina kung kayo‘y tumupad senyong tungkulin?… Luis: H-hindi ko na – hindi ko na kayo iiwan … K-k kelanman ! Tony: Pangako. Makapangyarihan. . Nahuli ako.

Ang lalaking tumatakbo sa mga pagsubok at hamon ng tadhana ay pinagtatampuhan ng tagumpay. Mapapabuntunghininga na lamang at tiim-bagang na aalis. Durugo ang bibig ng huli. Wala namang imikan ang nangamamasid. Tony: (Habang nahihiga) Walang anuman ito Mang Ernan. Naroong pisilin ang mga kamao.) Ernan: (Malumanay subalit madamdamin) Ang buhay. Miino ang dugong nagmumula sa sugat sa tiyan. Pagkalipas ng ilang saglit ay dahan-dahang nauupo sa gilid ng kanyang teheras Si Tony.Tony: Magliliwanag ang mukha) Buhay! Salamat sa Diyos! Luis: (Hindi mapapansin ang sariwang dugo sa kamay ni Tony) Pinatawad na n‘ya ako. Muling babalikan ni Mang Luis ang nakatungong bunso subalit hindi maisasagawa ang balak na pagyapos dito. Pagkuwa‘y walang kibong lalabas. Iigtad naman si Tony. Mapagwawaring ang nagawang kabiglaan. (Titindig at aakbayan si Tony.) (Tigib-pagsisisi at panunumbat sa sarili. At nagkasundo nga kaming hanapin kita. Doming: Sabagay. iho. Sa sandaling ito‘y nakatalikod naman at nasa may labas ang tanod. magsamasama tayong muli! Tony: Mahal ko si Nanay. Wala namang kamalayan ang nagugulumihanan ding si Tony sa mga ikinikilos ng kanyang ama.) Patawarin mo ‗ko. Tony: Mang Ernan. Titigil sa may pintuan. ngunit kayo… Ibig ko pang mamatay kesa sumama sa senyo! Luis: Mawawala ang pagtitimpi at paghaharian ng damdaming –ama. anak! Tony: (Matapos pahirin ang likod ng palad and dumudugong bibig) Lalo lamang ninyong pinalalayo ang ating daigdig! (Mabilis na tatalikod. Isang matinding sampal ang ibibigay kay Tony). mabilis na lalapitan ang anak. walang malamanggawin o sabihin si Mang Luis. Bok: (Nakaupo pa rin subalit nakabalabal na ng kumot) Hm… tsiken pid ‗yan. ay batbat ng batbat ng iba‘t ibang uri ng pag-subok. Titigil sa may pintuan upang linguni‘t pag-ukulan ng may pagmamahal sa titig si Tony. Magkakatitigan sina Mang Ernan. naroong tanawin sina Mang Ernan na parang nagpapahabag at nagpapatulong. Pagkuwa‘y walang kibong lalabas. Naroong pisilin ang mga kamao. hakuman ‗yang nasa lugar ni Toni‘y – hewan ko nga ba … . naroong muling tangkaing lapitan ang nagmamalaking anak. kaya lalong tumitingkad ay dahil sa kakambal na pagpapakasakit.) Dumudugo ang sugat mo! (Kay Bok) Pakitawag mo nga ang doctor… (Kay Tony) Mabuti‘y mahiga ka. Sa bahaging ito‘y nganingani nang lundagin ni Bok si Mang Luis danga‘t makakambatan siya ni Mang Ernan na huwag manghimasok. Tony. kayo man ang nasa lugar ko‘y – Ernan Nauunawan kita. Ang tagumpay. Bok at Doming. Kagat niya nang mariin ang kanyang labi. Siguro‘y maaampat ‗yan. Anak. naroong muling tangkaing lapitan Ang nagmamalaking anak.

Lyd? A. tapos na. At huwag kang magpapagalaw ha. ha. L-Ly – Miss Reyes. ha. kaya huwag ka munang magsalita nang malakas. Walang imik silang magmamasid. ― ano ho? Pero. Abena Magkakilala pala kayo ni Miss Reyes ….) Nars: O. Ang isang maganda pang bahagi‘y ‗yung … ―Nasa pagbibigay ang ating ikatatanggap … nasa pagpapatawad ang ating kapatawaran … ― Tony: (Mabilis) Mang Ernan… Madali ngang sabihing ―Lumimot at magpatawad.) Doming! Bok! Pakitawang n‘yung dokdok! O nars! Madali kayo! … Bok: Hindi pa rin mababakla.) Tony: Maraming salamat. Abena. Abena at Mang Luis. Hindi kita malilimot kelanman ! Alam mo na iayan … matagal na.) Nars: Sariwa pa‘ng sugat mo. sana‘Y – Tony: Biglang mapapabangon pagkarinig sa tinuran ni Mang Ernan) Pagkaganda –ganda nga ng ―Panalangin ni San Francisco‖ … Bathala. Magpapalitan sila ng ngiti.Bok: Bilib gid ako sa imo… Gas-mati ka. Hahawakan ang sugat sa tiyan. Y-y-yeba! …. Miss Reyes pala! Nars: Sabi na‘t puwera muna ang salita. Pag sinuway mo ‗koy … Sige ka. Ernan: (Habang bumabalik sa kanyang teheras. Agarang lalapatan ng pampaampat ng dugo ang sugat ni Tony. hindi titinag) Bals –wals ‗yan! Doming: (Patikud–tikod na lalabas subalit doon pa‘y sisigaw na) Nars! … Nars!… Narrsss!… (Muling darating ang nars na nakarinig sa malakas na sigaw ni Doming. Tony? Promise? Tatango ang binata. Be good. (Pipikit dapwat muling didilat. Masusulyapan si P. Mabait at masipag ang batang ‗yan. sa sarli) A. ( Hindi pa rin nakikita ni Tony ang ama sapagkat natatakpan ito ng papalapit na pari.) Ernan: (Makikitang sa pag-aangat ng kamay ni Tony ay punung-puno yaon ng dugo) Tony! (Kagyat na nalalapitan ang binata at pagyayamanin.) P. Paris mo… . kung masusunod lamang ng mga tao ang Panalangin ni San Francsico ng Asisi. ar – ruyyy … (Mapipikit at aasim ang mukha. Tony? Tony: Paglabas ko rito‘y pupunta ‗ko senyong bahay. gawin Ninyo akong … kasangkapan … Kung saan may galit – Ernan: (Maagap) Bayaang nakapaghasik ako ng pag-ibig. hahanda siya sa pag-alis. hayan . Samantalang nangagamutan sila ay siya namang paglitaw sa may pintuan ng magkasamang P. hm… Tony: Okey.

Sige. ay mapapabuntunghininga‘t mapapakagat labi Sa namamalas na katigasan ng anak. Ly – est. Abena: (Makahulugan) Anak. Sa pagtaas ng mukha ni Tony ay makikitang may luha sa kanyang pisngi. (Susunod na sana si Tony subalit magkakatama ang tingin nilang mag-ama. mahaba ang kanilang pagyayakap. Si Mang Luis naman. sa ibang tinig) Anak. marahang iaangat ng butihing pari ang ulo ni Tony at siya‘y unti-unting uurong upang mabigyan ng ganap na kalayaan ang magama. subalit maagap namang maaalayan si Tony. Ganap na katahimikan . ang tatay mo‘y … nagkita kami. Mauuntol ang balak niyang paglapit. mapapaluha rin ang lahat . Walang kaurap-kurap. Nars: (Tatanguan si Tony) Patatawarin kita pero sa uli-uli‘y. nakiusap siyang Tony: Malilimutan ang lahat. Mapapatango siya. madamdamin. Lalapitan si Tony at masuyong pagsasabihan. Katulad ng dalawa. (Hindi tutugon si Tony. titingala ng bahagya at pangiting bubulong. Padre.0 P. nakapagpapatawad…. May kakaiba ring ngiting dumurungaw sa kanyang mapuputlang labi.Tony: Siya nga po ang babaing handa kong … Bok: (Makahulugan ang ngiti) tingin ko‘y ayos na Silang dal‘wa.) . Pagdaraupin naman naman ni Padre Abena ang mga. tamo si Miss Reyes. At sa isang kisap-mata‘y mayayapos siya ng kanyang ama. Matagal silang magkakatinginan. naroon pa rin sa may pintuan. Saglit na titigil. Masuyo. Abena. Ngayo‘y may kakaiba ng sinag sa mukha ni Tony.. di ba‘t sabi ko sa‘yo‘y huwag ka munang gagalaw pagkat makasasama sa yo‘yo? Tony : Patawarin mo ‗ko. Dahan-dahan siyang lalapit a bunsong ngayo‘y nakayupyop sa bisig ni Padre Abena. at halos hindi humihingasina Mang Ernan sa pagmamasid sa nangyayaring dula sa silid na yaon. Magaling sa sikolohiya. Mabubuhayan ng loob si Mang Luis. Si Miss Reyes naman naman na hindi pa tuluyang nakakalayo ay magaganyak na manood sa tagpong yaong may pangako ng kapanabikan. P. higa na. Abena : Hindi masama Pabor ako.) Nars: Tony. Miss Reyes. Maging ang may bakal na pusong si Bok ay mapapakagat-labi‘t mapapatungo ng marahn. mapapabagong bigla‘t puputulin ang pagsasalita ng kausap) Padre! … Na naman? (Hindi mangungusap si P. Marahan na lang siyang mapapailing. kay Tony.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful