Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 - Essay Word Count: 2,341 <b>Ang Ritwal

Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay, marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Sa g anitong paraan, naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Dagdag pa, ayon kay Mantikayan, naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Naisasakatuparan lamang ito sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito, ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Sa kabilang dako, mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Ayon kay Mojares, tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Sa pamumuno ng isang babaylan, may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Dagdag ni Mojar es: Samantala, kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Gamit ang isang palapag o platform, pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo, ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ibig sabihin, ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala, saloobin at ideolohiya ng grupo. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada, Mountain Province. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada, Mountain Province, Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot, naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Ayon sa kanya, mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay, edad, at paniniwala ng pamilya ng namatay. Dahil din dito, may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Ayon k ay Piluden-Omengan, upang maisagawa ang isang ritwal, may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon.

<b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon, lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Una, ito ay katutubong dula ng

panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Pangalawa, pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Pangatlo, ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Sa ganito, ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas, bagkus, ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa ganito, ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura, kas aysayan, relihiyon at ekonomiya. Samakatwid, ang ritwal ay maituturing na gahum . Bilang gahum, ito ay maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Kung gayon, buk od sa pag-oorganisa ng ugnayan, ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan, nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata, partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral, ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap , mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Dahil sa mga karanasang kong ito, napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon, lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon, na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip, kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Dahil dito, nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino, na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata, partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon, ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika, sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Maayos nang nailatag ang mga batas, patakaran, kasunduan, at iba pa, upang maging masaklaw at malalim, at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Dahil sa globalisasyon, malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa, ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB), mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g

aya ng Pilipinas. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa, pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya, paggamit ng Ingles at iba pa. Ha limbawa noong 1969, binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sa ulat na ito, kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito, nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan, kasaysayan at panitikan. Ganito ang nakasaad sa artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>, na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan, itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa, kung saan ang ekonomya ay atrasado, hindi industriyalisado, at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>...</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.</pd>2) </i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Sa nasabing teksbuk, direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet ; (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos; (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano; (4) ukol kay Dr<pd>.</pd> Martin Luther King; (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID); at ib a pa. Dahil sa mga nabanggit na ito, nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan, na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>, nars, <i>care giver</i>, titser at iba pa, upang kumita ng dolyar. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Walang m asama ang pangingibang-bansa, ang masama at higit na masakit, at mas pangmatagal an ang epekto, ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa panahon ng globalisasyon, walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Kadalasan, itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>, ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera:

<i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran, lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>.</pd>34) </i>. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan, sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa, taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa, bagsakan ng mga sobrang produ kto, at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S<pd>.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo , na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>, ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Bilang pintu ngan, nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Bilang sandata, ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>.</pd>69) </i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa, kail angan itong laging bantayan, ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa, mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi, maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila, at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles, dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino, higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon , ekonomiya, politika, at iba pa, ay isang malaking banta sa globalisasyon. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles, tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto, tulad halimbawa ng Rice Burger, at iba pa. Sa paraan nga namang ito, nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura, lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>, mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata, <i>brochures</i>, <i>fly ers</i>, makukulay na poster, at iba pa, na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma

kilala ang kanilang mga bagong produkto. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi, bus, paaralan, simbahan, lansangan at iba pa. Sa kanilang mga komersya l, laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya, pagmamahal sa matanda at iba pa, bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>, tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's, nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran, kung kay a, walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop.

5

Title:Sanaysay (2) <b></b>Ang kuwentong-pambatang "Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi hi" ni Ma <pd>.</pd> Corazon Remigio ay maituturing ng isang klasiko <b></b>. Kabilang ito sa pinakamabiling aklat pambata ng Adarna House. At bilang guro at tagapagkuwento, napatunayan kong patok ang kuwentong ito sa mga bata. Sa kuwento, isinasalaysay ng bata (narrator) ang ukol sa Mrs<pd>.</pd>Magalit na napagkakamalan niyang bruha dahil sa taglay nitong mga kakaibang katangian. Gan ito ang paglalarawan ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit. Patay ang buhok niya. Mala-alambre ito. Malaki ang butas ng kaniyang ilong. Mata las siyang tumingin. Pero maganda ang kaniyang ngipin. Puting-puti at kumikinang kung siya'y tumatawa. Mapapansing ang mga pang-uring ginamit ay tumutukoy sa panlabas na kaanyuan ni M rs<pd>.</pd> Magalit. Ang mga pang-uring ito ay nagiging batayan na rin ng bata kung ano ang tunay na pagkatao ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Maituturing na normal i to sa mga bata, na madalas na pinagbabatayan na totoo o kapani-paniwala ang kung ano ang kanilang nakikita o namamasid. Bukod dito, dala-dala rin ng bata ang mga paniniwala ng lipunan na isinalin o si nabi sa kanya ng kanyang lola. Ganito ang sinabi ng batang tagapagsalaysay: Bakit ko nasabing bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit? Hindi dahil mukha siyang bruha at ibang klase siyang tumawa kundi dahil hindi siya pumapasok sa bahay namin ka pag may walis sa pintuan. Sabi ni lola, (sumalangit nawa ang kaluluwa niya) ang mga bruho't bruha ay takot sa bahay na malinis. Panangga laban sa kanila ay wali s sa may pinto. Mayroon pang dahilan. Kaliwang kamay ang pansubo ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Ganya n daw ang mga bruho't bruha kung kumain sabi ni lola. Ngunit ang ganitong pagtingin ng bata ay nabago nang madapa si Mrs<pd>.</pd> Mag alit at lumipad ang mapuputi at makikinang ngipin nito. Nakadama ng awa ang bata sa matanda. Inaya ng bata si Mrs <pd>.</pd> Magalit sa kanilang bahay. Naging s usi ang pangyayari ito upang mabago ang pagtingin ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Maga lit na akala niya ay isang bruha. Inaya ng bata si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Di pumapasok sa isang bahay si Mrs<pd>.</pd>Magalit lalo na kung marumi ang kany ang tsinelas. Bukod dito, ipinaliwanag din ni Mrs<pd>.</pd> Magalit sa bata ang mga dahilan kung bakit ganoon siya kumilos. Nirarayuma na raw ang kanyang kanang

kamay kung kaya kaliwang kamay ang kanyang ginagamit sa pagsubo ng pagkain. Nap ahiya ang batang nagsasalaysay sa mga sinabing ito ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Ga nito ang sinabi ng batang nagsasalaysay: Napahiya ako. Maling-mali ang aking akalang bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Tini tigan ko siya nang husto at aking napuna na matanda na siya. Maputi na ang mukha ng patay niyang buhok. Malaki ang butas ng ilong niya dahil medyo hirap siyang h uminga. Matalas siyang tumingin dahil malabo na ang kaniyang mga mata. Ang dating takot na nadarama ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit ay napalitan ng a wa. Mag-isa na lamang sa buhay si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Walang asawa at walang mga anak na mag-aaruga. Simula noon, di na bruha ang tawag ng bata kay Mrs<pd>.< /pd> Magalit kundi lola. PAGPAPAHALAGA SA MATATANDA Tinutukoy sa kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi" ang mataas na pagpapahalaga ng lipunang Pilipino sa matatanda. Ipinahiwatig ng kuwe nto na ang ganitong pagpapahalaga o pag-aaruga sa matatanda ay mahalagang matutu nan ng mga bata. Mapapansing matapos ang nakahihiyang pangyayari kay Mrs<pd>.</pd> Magalit, inaya siya ng bata sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Ipinahihiwatig ng pan gyayaring ito ang pagiging bukas ng tahanan ng bawat pamilyang Pilipino sa mga n angangailangan, lalo na sa matatanda. Bukod dito, mapapansin ding sa loob mismo ng bahay ng bata naganap ang pagkakapa lagayan ng loob ng bata at ng matanda at pagbibigay solusyon sa problemang inila had sa kuwento. Ipinahihiwatig ng ganitong pangyayari na ang bahay ay mahalagang salik sa pagkakabuklod at pagkakaunawaan ng mga nakatira rito. Bagamat ipinahiwatig sa kuwento na ang pag-iisip ng bata ay madalas naiimpluwens yahan ng matatanda, tulad ng mga paniniwala sa pamanhiin, pagtingin sa panlabas na kaanyuan ng isang tao at iba pa, naipakita ring na maaari itong mawakasan at maitama. Sa kabuuan, mapapansing gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento ang kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi.'' Dahil dit o, higit na naiiwan sa batang mambabasa ang (narratee) ang pag-iisip kung ano an g nais ipabatid o ipaunawa ng kuwento. Mapapansin din walang pangalan ang batang bida sa kuwento, kung kaya maaaring higit na maiugnay o iangkop ng batang mamba basa ang kanyang sarili sa batang nagsasalaysay. Aktibong tauhan ang bata sa kuwento dahil siya mismo ang sumubaybay at sumaksi s a mga kilos ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Walang ibang tumulong sa kanya upang bigy ang-solusyon ang kanyang mga pagtataka o problema ukol sa tunay na katauhan ni M rs <pd>.</pd> Magalit. Mapapansin wala sa kabuuan ng kuwento ang mga magulang ng bata. Ang bata rin mis mo ang nakaisip na papasukin si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay. Ipinahihiwatig na ang bata, kung mabibigyang lamang ng kalayaan at pagkakataon, ay may kakayahang ding magdesisyon at mag-isip ng mga solusyon sa kanyang mga pr oblema. Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdarasal ko. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Katolikon g kagaya ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makarating s a Dios ang mga dasal ko, malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Halos k aramihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer," wika nga. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi, nasanay ako sa gan ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa pakiramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Na sa lahat ng mga nilala ng ng Dios, ako ang Kanyang pinakapaborito. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa aking bu hay ay ipinagdarasal ko. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakukuha sa p era," ang paniwala ko naman, "ang lahat ay nakukuha sa dasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang tibay ng aking pananalig.

May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Ipinagdasal ko ito nang ta imtim. Pero bago ko pa ipagdasal ito, matibay na ang paniwala kong muli itong ip agkakaloob sa akin. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Pinaniwalaan ko aga d na mapapasaakin ito. Pero nagkamali ako. Kahit anong dasal at pangungulit sa D ios ang gawin ko, hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Sa pakiramdam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Naghanap ako ng iba pang padrino, nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo, pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Para bang nagpahinga at nakatul og nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Kahit na s a akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga pa nalangin. Sa pagkakataong ito, hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Tinigilan ko na ang pang-iistorbo sa Dios. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Sa sarili ko na lang iniasa ang lah at sa aking buhay. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. At napatunayan kong tama ako. Kahit pala hindi ako magdasal, basta magsikap lan g ako at maging masipag, makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Matagumpay k o pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama k ahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa maraming santo. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Pinang hinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Bac laran, Quiapo, Mount Carmel, St <pd>.</pd> Francis, San Miguel, at St <pd>.</pd > Jude, at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng kung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Pinagtawanan ko ang aking s arili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mg a santong ito. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagd arasal, iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila - huwag silang umasa sa das al, sa halip, mas asahan nila ang kanilang sarili. Sa ganitong mga pagkakataon, buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagump ay nang walang tulong ng Dios. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako, konte nto sa buhay, nabibili ang mga gustong bilhin, napupuntahan ang lahat ng lugar n a gustong marating, at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako nagdaras al at humihingi ng anuman sa Dios. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paanan ng Di os. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap muli sa Kanya. Abril 2005 - panahon ng tag-init. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan, nakatapak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay nagsimul ang lumaki, lumalim, at magnaknak. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Maraming antiobiotics na ang akin g ininom. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hindi guma galing ang sugat ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa aking binti malapit sa tuhod. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko - kaila ngang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aking hita. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confine na sa ospital. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyong posib leng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ng

Palagi nating naririnig ang bagay na it o na tila isang palasak na kasabihan lamang. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbig yan. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. ngunit sa nangyari sa akin. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Tinulungan niya akong mah alin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal . Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. pagkatapos ng mahabang panahon. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nang nakat aas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyari. Bata pa lamang ako. Kaya naman pauli t-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro . nakikius ap na tulungan ako sa kalagayan ko. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa para ang halos hindi natin nararamdaman at sa panahong hindi natin inaasahan. Minsan kasi. Maraming bagay na hinahangad ang ating puso subalit ang mga hangarin laman g ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mga milag rong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gumaling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging posible d ahil sa pagdarasal. 4 Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Sa kauna-unahang pagkakataon. napatun ayan kong totoo pala ito at hindi basta kasabihan lamang. muli kong nasambit ang pangalan ng Dios. kinakausap ang Dios. matutuklas an nating mas lamang pa rin ang mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi . i pinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga dasal sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Nagkaroon ak o muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Tinuruan niya akong tanggapin nang maluwag sa loob ko ang nangyari sa akin. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at lakas ng loob na harapin ang kalagayan ko.tulunga n niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa.unit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. ngunit kung magbibilang lang tayo. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Nangyayari ang ganito hind i dahil hindi tayo pinakinggan ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko.

Iniisip na lamang nilang ang . May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Bagaman. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. sa katanghalian. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. ngunit huli na ang lahat. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang. subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Isa itong signos ng karahasan. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw. at lumantad ang ilan sa kanila. Hinanap ni Kaleb ang ama. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. kahit na papaano. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Naging payapa ang kapaligiran. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga. damo at baging. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham med sa mga ganitong pagkakataon. dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. sa kalagitnaan ng hapon. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. May mga sugatan at mga napuruhan . Ito ang kanilang almusal. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo. Piho nitong nakaligtas ang ama. Hindi ito sumasala sa pagdaras al.aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Ilang minuto ang nakalipas. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Umatras na ito at tuluyang lumayo. kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo.

Panahon ito ng <i>saum</i>. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Sinunod niya ito.kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay. Ilang linggo. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito. Minsan. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. At makalipas ang ilang araw. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Siya lang ang batang may ganitong laruan. ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. kinis. la pad ng hibla at kunat nito. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr. lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo. . At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. iniabot ng ama ang kanyang unang tirador .

Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng <i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. pagsunod at pagsamba kay Allah. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. 4 . Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. ang nararapat na takot. Nakakatakot din magalit si utol. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Mahirap daw magtampo si bossing. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Napatay niya ang isang pulis. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. Gayunpaman. naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. ang hepe. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin.Ilang buwan ang lumipas. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan.

May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Makulimlim ang kalawakan. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Marahil. Isang iglap at matang may talim ni Laya an . Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Rumaragasa ang ulan. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. walang ligtas. Batid niyang may nais si Laya. Kumakayod sa maligasgas na bato. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Nanlamig ang kanyang katawan. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Ayaw niya sanang malaman. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. MALAKAS SI LAYA. pula nga lamang ang bahid nito. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton g lunod. Dilat ang mata. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Alas-otso na. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Nami mighati si Aurora. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya.Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Nakalulula at nakal iliyo. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Malalim ang gabi. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya.

Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Mahimbing. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. Humihingal. Si Caloy. Pumanaw ang maghapon. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi.g tinititigan ni Berting. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. sa kanyang mat ang may kahulugan. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. 'Yun lang. MALAKAS SI LAYA. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Mas malalagay siya sa peligro. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. par ang mga tinig ito na umuusig. Bagamat ganoon ang panahon. Tila batang takot sa mapagparusang i na. marami roo . Parang walang nangyari. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. parang wala siyang muwang na tupa. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Kay Berting. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Lingid ito kay Berting. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Ginawa niya ang nais nito. Alas siete ng umaga. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Sumasamyo ng kulob na hangin. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum uluha nang muli ang kalawakan. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Nabuhay ang koro ng mga palaka. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. Pinatay si Aling Amanda. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha.

May kumurot sa kanyang takot. nanatili siyang bigo. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Ang mga kapitbahay. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. puro kadiliman. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Noong una.n ang nakakikilala sa kanya. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Si Berting sa patay. Wal a na siya at ikalawa ka na. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Tag-ulan na nga. May katatagan na si Caloy.. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Huwag mong itanong kung sino. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Nilulukob ng pagtataka. Nakapagtataka. hindi niya maipaliwanag. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. Pagtatawanan mo lang ako. Si Caloy. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Pangalawa. Walang imik. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. at si Caloy. Dinadalaw ni Berting ang burol. ngayon wal a na ang nag-utos. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. kay Berti ng isang buhay.. Nilisan niya ang burol. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Malayong makalayo p a siya. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. Dama pa niya ang lamig ng umaga. Nap asandal na lamang siya sa tukador. At ikatlo. Dumilat nang muli ang umaga. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang kanyang iniingatang garapon. Nararapat na ang paglayo. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Una. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Nakikisama na paninisi. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. At sinuklian naman niya ng paglingon. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. "Berting<pd>. . bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Ikatlong araw ng burol.

At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. isan g <i>science fiction writer</i> sa libro niyang <i>Neuromancer</i> (1984). Subalit dahil madalas natin pinag-uusapan ang makababalaghang "<i>ethereal</i>" na lugar na ito at madalas natin sinasabi na s a lugar na ito natin nagagawang makipagkomyunikeyt sa ating mga kamag-anak at ka bigan kaya't ginagamit natin ang terminong ito na tila totoo itong nandiyan lang ." may talim ang kanyang mga mata. paikut-ikot. Hindi rin "tatay" kasi bakit? Importante ba iyon? Ito kasi ang salitang sa mahigit tatlumpung taon kong pagpapakatao ay nap agtanto kong isa sa pinakaimportanteng salitang dapat matutunan ng kababaihan." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. 4 Title:Sanaysay (33) Text 109 . Kung tutuusin. paikut-ikot."Nagmamadali ka. . Hindi ang salitang "nanay" kasi hindi naman ako ang magigi ng sentro ng buhay niya kahit na gustuhin ko pa. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting." may tonong nakapanunuya. Ano nga ba ang <i>cyberspace</i>? Bakit ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino rito? At bakit ko kinokontra ito? Ang terminong <i>cyberspace</i> ay unang ginamit ni William Gibson. Intindihin mo ang buhay mo. batay sa deskripsyong ito ni Benedikt. "Huwag mo 'kong pakialaman. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Paikut-ikot. Baka nga maging magkaaway pa ka mi paglaki niya gaya ng relasyon ko sa nanay ko ngayon. Saan ba lakad?. Ito rin ang salitang nagtulak sa akin na gawin ang <i>research</i> at ang papel na ito dahil ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i>. Su bali't simula noon ay nag-evolve na ang definisyon nito. Mahirap ang may kagalit. masasabing hindi na g-eeksist ang <i>cyberspace</i>.Essay Word Count: 2023 <b>Ayoko!!!</b> Ito ang kauna-unahang salitang itinuro ko sa aking kaisaisang anak na babae.

Kailangan ng <i>neologism</i> sa terminong <i>cyberspace</i> upang mag ing pamilyar ang tao sa teknolohiyang ito na punong-puno ng kababalaghan at kapa ngyarihan. boses. Isa itong midyum na maaaring maghari na may konsent ang odyens nito gaya ng te lebisyon at iba pang uri ng pangmadlang midya. Ito ang linyang nagpapanatili ng status quo nila bilang naghaharing uri sa labas at loob ng mundo ng <i>cyberspace</i>. radio.</pd>1 %) ang na gtatrabaho sa agrikultural na sektor. tumutukoy din sa kapangyar ihan ang salitang ito na galing sa wika ng mga Sebwano. ng <i>hegemony</i>.9 milyong babae ang manggagawa samantalang ang mga lalaking manggagawa naman ay umaabot sa 19<pd>. walang humahadlang sa kakayahan nitong makapaglakbay at makapag hatid ng mensahe. ang may kontrol. umabot na sa 11. Ang iisang linyang tinutukoy ay iisang linya ng pro duksyon. Ang <i>cyberspace</i> ay isang teknolohiya na kinikilalang totoo subali t wala dingding.</pd>6 milyon. wika. Madalas ginagawang halimbawa sa puntong ito ang midya na nakapaghahari at nakakaimpluwensiya ng odyens dahil na rin sa may konsent o pagpayag ito ng odyens. Karamihan sa may kompyuter at nagpoprodyus ng texto sa <i>cyberspace</i> ay iyong naghaharing uri. kontent at distribusyon ng texto sa <i>cyberspace</i> na sila. At dahil sa kapangyarihan na ito ng <i>cyberspace</i> kaya't ginagamit ito ng mga may kapangyarihan. mukha. a ng gahum. at li nya lamang ang kanilang pinopromowt sa napakalawak na mundo ng <i>cyberspace</i> . Malawa k ang espasyo sa <i>cyberspace</i> at dapat na magamit ito sa pagbubuo ng imahen at impormasyong tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino. at iba pang madlang midya. <i>hegemonic linearity</i>. ang gahum. Ayon sa isang Italyanong Marxista na si Antonio Gramsci. ang mga tao at bansang mayayaman. Kinokontra ko ang hegemonic linearity na it o.ang wikang na uunawaan nila ang madalas na ginagamit dito.000 (37<pd>. Kaya pinipilit ng naghaharing uri . Nais ng gahum na magkaroon ng iisang linya lamang sa <i>cyberspace</i>. Gahum naman ang tawag ng kritikong si Isagani Cruz sa terminong <i>hegem ony</i> ng Ingles dahil ayon sa interbyu ko sa kanya. at ang distribusyon ng texto bagama't hindi ni la kontrolado ay sa gahum pa rin. Samantala. Bumaba naman ng 76.511 na nangibang bansan . Kaya <i>linearity</i> dahil iisang uri lamang ang pilit na kumukontrol sa produksyon at iisang pag-iisip. ng gahum upang mapa natili nila ang kasalukuyang istatus na sila ang naghahari. Idinagdag pa niya na ma y mga letrang G at H ang gahum na kapag binaliktad ay mapapansing nasa salitang <i>hegemony</i> din.Ginagamit at nagugustuhan na nating gamitin ang terminong <i>cyberspace</ i> dahil na rin sa kawalan ng terminong magamit sa paglalarawan sa teknolohiya n g internet.ang wikang Ingles . sa 241. Ang terminong <i>cyberspace</i> ay tulad din ng ibang <i>neologisms </i> na nakapaglalarawan ng mga hindi pamilyar na teknolohiya sa mga pamilyar na termino. ang <i>hegemony </i> ay isang uri ng dominasyon na ang paghaharing intelektwal at moral ay may k onsent o pagpayag ng kanilang pinaghaharian. Ito ang inaayawan ko dahil makapangyarihan ang internet bilang midyum. Ginagamit ng may kapangyarihan o <i>hegemony</i> ang <i>cyberspace</i>.</pd>6%). ng <i>hegemony</i>. ng gahum na kontrolin ang makapangyarihang <i>cyberspace< /i> gaya ng nagagawa nila sa telebisyon. Karamihan ng kababaihang ito ay nagtatrabaho sa <i>serv ice sector</i> (48<pd>. Ipinalaganap ni Cruz ang terminong gahum bilang katapat ng <i>hegemony</i> at ginamit naman ito ng iba't ibang kritiko kaya't nasa diksyun aryo na rin ito na ginawa ng Unibersidad ng Pilipinas. ang mensahe na gusto o pabor sa kan ila ang kadalasang nakasaad dito. Subalit sino nga ba an g kababaihang Pilipinong tinutukoy ko rito? Batay sa report ng <i>Center for Women's Resources</i> na lumabas sa <i >Usaping Lila 2004 Factsheet</i> noong nakarang taon. Sila ang may pinakamaraming website na napoprodyus . Ang linyang patriyarkal ang nagsisilbi sa interes ng kakaunting mayayaman.

Ang pangalawang uri ng pagbasa ayon kay Hall ay tinatawag niyang <i>nego tiated reading</i> saan ang odyens ay may kakayahang makipag-negotiate sa interp retasyon ng imahen at impormasyon ng textong kanyang tinatanggap. Si Janette Toral.325 sa mga ito ay mga babae at 40 % sa mga ito ay p inagtrabaho sa <i>service sector</i>. Ito ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipinong n a dapat ay mabigyan ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. kaya naman kahit sa iskwater at mga sinasabing mahihirap na lugar sa Pilipinas gaya ng Bicol ay marami na ring mga <i>internet cafes</i>.</pd>com</ i> na nakapagpablish na rin ng mga papel tungkol sa kahalagahan ng teknolohiya s a mga Pilipino ay naglathala ng kauna-unahang <i>IT-focused statistics publicat ion Digital Filipino Stats Report</i> noong 2002 na nagsasabing: Ipinahayag ni Toral. mangutang. Lumalawak dahil dumadami na ang gumagamit ng inte rnet at lumalalim dahil sa mas makabuluhang bagay na ito ginagamit. Sa ganitong ur i ng pagbasa sinasabing tinatanggap ng odyens ang ilang mensahe samantalang nire -reject niya ang ilan. Samantalang mahalagang malaman din ang nakasaad sa ikalawang report noong 2003 n . at kaalaman n g bawat odyens kaya't mahirap na matanggap nila ang mensahe ng buong-buo. 166. Malaki ang epekto sa kababaihan ng krisis pang-ekonomiya ng bansa na lalo ng lumalala dahil sa ilang lider ng gobyerno na walang ginawa kundi ang mangikil . Mas nakakaraming odyens ang gumagamit ng ganitong uri ng pagbasa. magnakaw. karanasan. nanatiling pang-aabusong sekswal ang isa sa pinakamatinding problema ng kababaihang Pilipino. na siya ring <i>founder</i> at dating pangulo ng < i>Philippine Internet Commerce Society</i>.ng texto. Dahil ayoko. 136-138) Ayon ka y Hall may tatlong uri ng pagbasa ng odyens bilang tagatanggap ng mensahe . kalusugan. at ilaan ang 77% ng national budget sa pambayad ng utang at tipirin ang natitirang 23% ng budget sa edukasyon. Samantala. <i>site owner</i> ng <i>DigitalFilipino<pd>. Makapangyarihan ang internet bilang midyum at malawak ang espasyo sa <i> cyberspace</i> kaya't ayokong isipin na walang mahalagang papel tayong mga babae sa pagbubuo ng imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa babae. pabahay. Ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil gaya ng nasabi ko na. ang internet bi lang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. kakaunti lamang an g mga ganitong uri ng odyens dahil iba-iba ang kultura. na inaasahan nila na madadagdagan ng isang milyon ang gumagamit ng internet kada taon. Ayon kay Hall. sa papel kong ito ay gagamitin ko ang <i>oppositional readi ng</i> ng kilalang British sociologist na si Stuart Hall (1980. Kapangyarihan na untiunting lumalawak at lumalalim. At ang <i>oppositional reading</i> na siya ko namang gagamitin ay tumutu koy sa odyens na ayaw tanggapin ang mensahe. Sinasabing isang babae ang nagagahasa sa bawat isang oras kada 42 minuto. Batay pa rin sa nasabing report. walang nairereport na lalaking napuputulan ng ari kada isa o kahit dalawang oras. Dumadami na nga ang gumagami t ng internet. na kinikwestyon ang imahen at impor masyon ng mensahe. <i>Oppositional reading</i> ang aking nais gamiting pagbasa k aya't maglilitanya ako ng tatlong ayoko sa imahen at impormasyon na tungkol at u kol sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makap angyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan Unang ayoko. at por k barrel. I to ang uri ng pagbasa na ang odyens ay pasibo. Ang una ay tinatawag niyang <i>dominant hegemonic reading</i> na kung sa an ang odyens ay tinatanggap ang mensahe nang buong-buo at ng walang kwestyon.g manggagawa noong 2003. Makaka pasok tayong lahat sa kalawakan ng mundo ng cyberspace sa halagang 15-20 pesos l amang kada oras.

At ang isa pang dapat tutukan sa dalawang report ng <i>DigitalFilipino< pd>. isang ahensiya ng gobyerno na nasa wika ng Ingles at nangangalaga sa mga Pilipina . Binabalewala ang karapatan ng nakakarami na magkaroon ng kaalaman.</pd>com</i>. Dagdag pa rito. <i>mail-order brides</i>.mga website na hindi makakatulong sa mga Pilipina na ma-empower. Sa nasabing website. subalit mahirap mangy ari ito kung nakasulat sa banyagang wika. subalit ano naman ang mga impormasyong makukuha ng m ga Pilipina sa internet? Makakatulong ba ang mga impormasyon sa mga <i>website </i> na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino sa internet upang ma. Mahalagang malaman ng kababaihang Pilipino sa iba't ibang parte ng Pilipinas at ng mundo ang mga isyung ito na makakatulong sa pagkaroon ng kaalaman sa ikauunla d ng sarili at bansa.<i>c hat</i>. Kung layunin ng Gabriela sa paggamit ng wikang Ingles ay upang makakuha ng suporta sa mga grupong internasyunal ay ma aari naman nilang gawin ito sa <i>gabnet<pd>. Gaya rin ng <i>website ng National Commi ssion on the Role of Filipino Women</i>. Subalit sa pagpapaliwanag ng <i>website</i> ng Gabriela sa kanilang posi syon laban sa presensiya ng mga Amerikanong sundalo sa Pilipinas ay gumamit sila ng wikang Ingles at mga <i>feminist jargon</i> na sa ganang akin ay hindi nauu nawaan ng nakakaraming kababaihang Pilipino. Kailan . Ibig sabihin nito. <i>sex t rade</i>. <i>penpal</ i> at <i>nude pictures</i> . Dumadami na nga ang kababaihang gumagamit ng internet at sa mas makabuluh ang bagay na ito ginagamit. hindi lamang dapat nakikit a at ginagamit ang internet sa paglalaro ng <i>Ragranok</i>. s a <i>Visiting Forces Agreement. Subalit kapansin-pansin na sa unang pahina pa la mang ay marami na ang tungkol sa <i>Filipina mail-order-brides</i>. may lumabas na 690. Ibig sabihin. Maraming mahalagang impormasyon sa nasabing <i>website</i> na tumatalaka y ng kanilang posisyon sa iba't ibang isyung panlipunan gaya ng globalisasyon. ang kanilang website na pang-internasyunal. Tanging ang <i>bagongpinay<pd>.<i>empower ang mga kababaihan? Nang subukan kong itayp ang salitang <i>Filipina sa Google search engin e</i>.</pd>com</i> lamang ang nagpupumilit magp akita ng positibong impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino subalit nakasulat naman ito sa wikang Ingles.</pd>com</i> ay ang resultang nagsasaad na nanatiling riserts pa rin ang pan gunahing dahilan kung bakit nag-iinternet ang mga Pilipino. inilarawan ng Gabriela ang katangi an ng kanilang organisasyon na nagsisilbi sa interes ng kababaihan at bata at an g kanilang mga posisyon tungkol sa iba't ibang isyung panlipunan. Subalit ang pinili kong bisitahin at tutukan ay ang <i>website</i> ng Ga briela dahil isa sila sa kinikilalang progresibo at malawak na organisasyon ng kababaihan sa Pilipinas. ang internet ay makapangyarihang midyum na ginagamit upang ma-<i>empower</i>. ma gkaroon ng kaalaman ang gumagamit nito.000 bilang ng <i>websites na noong Disyembre 2004 ay umabot na sa isang milyon.a nagsasabing mas marami ang mga babaeng gumagamit ng internet kaysa mga lalake. sa pakikipag. sa pamamagitan ng paggamit ng banyagang wika sa internet ay pinapanatili ang pagbabalewala sa mga nakakaraming Pilipinong mas nakakaunawa at nakadarama ng mensahe sa wikang Filipino. <i>APEC</i>. <i>cybersex</i> o sa paghahanap ng <i>boyfriend</i> at <i>girlfriend< /i> kundi upang makakuha ng bagong kaalaman. Dapat malaman ng kababaihang Pilipi no ang mga nasabing impormasyon at opinyon tungkol sa VFA. at kahirapan.

paaralan at iba-ibang institusyong panlipunan ay sa Ingles nagpapanukala at nagpapaliwanag. Makikituloy ako sa isa sa mga bahay na ito. Lahat halos ay yari sa putik at pinatuyong dahon ng mga higanteng palmera. Nagdilim ang aking paligid nang malaman kong kinulubun gan ako ng isang sako at sapilitang kinargang pasakay sa kanyang kabayo. Narinig kong muli ang hiyaw ng l alaki at ang huni ng kanyang kabayo. Hindi ka makalilimot. Sinusuportahan ng maram ing lokal at internasyunal na batas ang karapatang ito. Sadyang pagod na ang aking kalamnan kung kaya't inabutan ako nito. Walang lingon akong tumakbo nang buong bili s. hindi nakapaghahain ng kanilang mga katwiran kapag sila'y niyuyurakan at hindi nakapaggigiit ng kani lang karapatan kahit na sila ang nasa tama. ma s kailangan lalo na gamitin ang wikang nauunawaan ng nakakaraming Pilipino. 5 Title:Kwento (22) Natatanaw ko na ang mga bahay. Dadalhin kita sa aking tore. Nakakalula. Sa p amamagitan ng wikang nauunawaan at nararamdaman ay mas mapapalalim ang kaalaman ng kababaihang Pilipino para makipagkompetensya sa buong mundo. Kita mo na halos ang kalawakan ng dagat.com</i>. Doon din ni ya tinanggal ang nakasuklob sa aking sako. . Napakataas nitong aming kinalalagyan."Huwag k ang matakot. Mahalagang maigiit ang p aggamit ng wikang Filipino sa internet dahil wika nga ni Lumbera: Ang usapin ng wikang pambansa ay usaping kinasasangkutan ng buhay ng milyon-mily ong Pilipino na hindi nakapagsasatinig ng kanilang mga adhikain at pananaw sa ka dahilanang ang nasa pamahalaan. ang bantay ng Dagat ng Pait. Mar arating ko na ito nang muling tumahip ang lupa. Hindi mo makikita ang ta tlong makulay na buwang naglalaro sa kalawakan ng mga batong nakapilang pabilog.</pd>130) Kung ginagamit ng kababaihang Pilipino ang internet dahil sa impormasyon o dahil sa riserts gaya ng nakasaad sa survey ng <i>DigitalFilipino. (2000: p<pd>. Papalapit nang papalapit ang tunog. Hindi na sumasayad pa ang mga paa ng kabayo sa lupa at lumalakas pa ang ih ip ng hangin. "Ako lang ang 'di tinatablan ng kapangyarihan ng tatlong naghahabulang bu wan sa loob ng mga tipak ng batong nakahanay nang pabilog sa kalawakan." At sabay nito ang paglapag ng kabayo sa isang patag na lugar. Ako si Duerme." Mula sa lupa'y nadama ko ang unti-unting pag-angat namin patungo sa kalaw akan.gang makilala ang karapatan ng bawat isa sa impormasyon. Wala akong gagawin sa ' yong laban sa iyo at aking budhi. Ang milyon-milyong mamamayang iyan a ng hindi nakapagrireklamo kapag sila'y pinagsasamantalahan.

"Ano 'yang tubig na nanggagaling sa 'yong mata? May sakit ka ba?" "Wala akong sakit. umi iyak. Wala akong laban. "Wala." "Ako si Dulce. Kapag mayroong labag sa iyong kalooban. Lalo mo l amang pinabibigat ang aking suliranin. Doon niy a kinagisnan ang pamumuhay sa tore. Kung dangan ba nama'y bakit ka nagtagal sa pagtatago sa magkayakap na bato." paliwanag ko habang patuloy ang paghabol sa hininga at pagtulo ng luha. umiiyak. . Wala akong magawa. 'di hindi ka rin marunong umiyak?" "Hindi ko pa nararanasan. Ibalik mo ako. "Oo." maikling sagot ko. "Umiiyak. umiiyak. may dinaramdam ka. Siya si Duerme." "Mapanganib ang gabi. Sa kanyang kakisigan." "Nag-iisa ka rin?" tanong bunga ng pagtataka ko." Doon ko nalamang buong buhay niya'y nag-iisa na siyang tulad ko.."At hanggang mayroong liwanag na tumatama sa tubig ng Dagat ng Pait. At mula sa aking mga mata'y umagos ang luha. "Ano'ng ginagawa mo?" ang tanong ni Duerme. Luha ang tawag dito. "Maaari mo ba akong samahan?" ang tanong niya na isang alok sa akin. Kung gayon.</pd>. Ngayon ko lamang nakita 'yan. Bakit mo ako dinala rito?" "Iniligtas kita kanina." "Alam mong nagtatago ako? Hindi ako maaaring magtagal. mapupuna ang malamyos niyang pagkilos at ang lambing sa kanyang mukha." "Dumito ka na. Bakit wala ka ba nito?" ganting tanong ko. Kasama ito sa pagpapahayag ng sakit ng kalooban at maa aring magpalinaw ng paningin para maintindihan ang isang bagay o suliranin. Wala naman akong ibang pakay ku ndi ang malaman ang kinaroroonan ng Gubat ng Tamis. Hind i ko maintindihan subalit mahirap para tanggihan ko pa ito. Di ka aabot sa bayan. Ang balat niya'y pinapula ng hangin ng Dagat ng P ait at itim na bahagyang kulot ang kanyang buhok. Isipin mo na lamang na naririto ka para s amahan ako sa aking pag-iisa. wala ng epekto ang naghahabulang mga buwan sa kalawakan at <pd>. Huwag." "E. Ang lalaking mayroong katawa ng halos katumbas ng kisig ng dalawang lalaking pinagsanib ang katawan at singta ngkad ng pitong-taong mulawin. May dapat ka bang balikan? May maghahanap ba sa 'yo ?" "Wala. Alam kong hindi niya pahih intulutan sa puntong iyon ang kagustuhan ko. "Ano 'yon?" "Kapag malungkot ka.. Kapag nasasaktan ka." At napahikbi na lamang ako.

May bahid ng mapusyaw na asul ang langit. ang lalaking magpapaiyak para malaman an g taas at galing niya sa isa pang nilalang <i>. Aawatin at pagpapahingahin ko ang isip niya.Tulad ko na namamalagi sa Gubat ng Tamis. May babalikan ka?" "Kailangan kong bumalik sa Gubat ng Tamis at umani bago mapuno at mapilit ang lumayas ang mga naninirahan doon. tinapay." "Mag-uumaga na. Hanggang tu hod lamang ng matandang lalaking umampon sa kanya ang tubig ng dagat. May iniisip siya. Madali p ara sa tulad kong 'di pa nakararanas ng kasinungalingan o panlilinlang ang magti wala sa gaya niya. pero walang nagbabalik na Matandang Brino. Wa lang aani sa Gubat ng Tamis. Ito si Mat andang Brino na asawa ni Matandang Saline. Ngayon lang siya nagkaroon ng makakasamang tulad ko na sabik d in sa isang tulad niya. Hind i na nagpakita pa mula noon si Matandang Brino at ang mga Sirenang may pakpak na kristal. mag-isa siyang namuhay at namalagi sa tore. Mula noon. Kailang an kong kausapin si Duerme. Naghintay siya nang kung ilan g araw sa dalampasigan. Pinuno niya ang dagat hanggang sa lumalim ang tubig -alat nito dahil sa kanyang luha. Hindi ko alam kung bakit kailangang magsabay ang aming bibig. Humuhugot papaitaas ang liwanag. Hindi maintindihan ni Duerme ang pagluha ni Ma tandang Saline sapagkat hindi niya kayang umiyak o talagang wala siyang kakayaha ng lumuha. Luming on siya sa akin kasabay ang pagtusok ng sinag sa kalawakan. Umakyat ang tubig hanggang baywang. Matututunan pa lamang niya ang p ag-iyak Naroroon pa kami. Nakatingin ako sa kanyang pananahimik. dumito ka na at samahan ako. at mga kaluluwa." . Dito na niya inabutan ang pagtaas ng tubig ng dagat. ilang taon na siyang namamalagi sa toreng ito. Kailangan kong mapaniwala si Duerme. Isa siyang lalaki na ngayon ko l amang nakilala. At hahanapin ako ng mga diyos. engkantada. Ipinakain niya sa lalim ng dagat ang kanyang sarili. Hindi ko maintindihan noong una. Sumikat na ang dalawang araw at tatlong buwang may iba't ibang kulay. Naiwan nang mag-isa si Duerme sa tore na dating parola n g mag-asawang umampon sa kanya. Aapaw ang mga krema. Hindi na rin nakita si Matandang Saline. Wala akong dahilan para maging mailap sa kanya. Mapanukso ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Nagliliwanag na ang ka langitan. "Mag-uumaga na." Sabay kaming nakapagsalita. arnibal at tsokolate. Hin di ko na halos makita pa ang kanyang mukha. Namighati nang taos si Matandang Saline. Isang gabi. Hindi ako mapalagay. tu maas pa ito hanggang dibdib at inabot ang kanyang leeg hanggang sa lumubog ang k anyang sarili. Ang kuwento sa kanya ni Matandang Sal ine ukol sa dahilan ng pag-angat ng tubig ay dahil sa pakikiapid ni Matandang Br ino sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Marahil ay hinahanap niya sa ilalim ng dagat ang ka nyang nawawalang asawa. engkantada. kailangan ko nang bumalik. Isa siyang estranghero. paruparo . at mga kaluluwa. Alam kong ikasi siphayo niya ito. katas ng prutas. nakita na lamang ni Duerme ang kanyang Matandang Saline n a dahan-dahang lumalakad patungo sa laot. Nanatili si Matandang S aline nang kung ilang araw at tuluy-tuloy rin ang kanyang pagluhang tila agos ng rumaragasang talon at ilog. "Ano pang sadya mo roon? Dumito ka na at samahan ako. Nakatitig siya sa kalawakan ng Dagat ng Pait. Mababalot ng tamis ang paligid hanggang sa hindi na ito maa aring pamalagian pa ng mga diyos. Binabantayan niya ang karagatan pati na ang maaaring pagbabalik nina Mata ndang Brino at Saline. <i>Hindi siya ang lalaking iiyak para may patunayan. Sasapit na ang umaga. Kailangan kong makabalik. Hind i pa ako nakakakita ng Sirenang may pakpak na kristal pero luminaw rin nang ipal iwanag niya sa akin na iniwan sila ni Matandang Brino at sumama na sa mga Sirena ng may pakpak na kristal. At sa pagsasabay na ito ay mayroong magkaibang panukala. Nakasisilaw ito. paruparo. at pukyutan. Pero alam ko na ang nakaraan niya at kilala ko na siya. Papakiusapan ko siya.

Inihagod pa niya ang kanyang kamay sa aking dibdib. Iiwanan mo ako. Kakaiba ang init nito. Makulimlim. Magkikita tayo. Paulit-ulit itong nangyari. Umaakyat. Pinili kong lumabas matapos ang ilang sandali. Minsan sa aking lihim na pakikipagtagpo kay Milan. W alang ni isang bahagi ang tumatanggi sa nangyayari bagaman biglang naglaro sa ka lawakan ang huli't ikalawang araw. Hindi ako maaaring lumayo sa Gubat ng Tamis o sumama kung kanin uman. Nais nang sumabog ng aking mga ugat." Hindi pa ako nakasasagot ay hawak na ng kanyang kamay ang aking baywang. Nag-uusap at nagkakasundo ang aming katawan. Nag-usap ang aming mga labi at nagya kap ang aming mga dila. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. <i> Pareho na naming alam ang ibig sabihin ng tamis at pait. Bumalik ako sa Gubat ng Tamis. Nakaramdam ako ng takot nang makita niya akong sumasakay kay Milan. sumasanib. na aking iniingatan. Pinatid ko ang uhaw niya at binusog niya ako sa init na 'di ko naramdaman sa anumang siga o liyab ng apoy. Muli akong bumalik sa tore sakay ni Milan. Bumal ik ako sa tore sakay ni Milan. Babalik ako. Lihim sa mga diyos. Araw-araw. na aking itinatago. Sumpa ito ni Ama bago siya mamayapa. Ipinagbilin niya ang Gubat ng Tamis kakamba l ng sumpang ako lamang ang makapapasok dito at kailanman ay 'di ito iiwanan o k aliligtaan. Kitang-kita ko kung papaano nagpaligsahan sa bilis at l akas ang Ama at ang Mangangaso ng Timog. Kasa ma ito sa sumpa. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. si Impong Nakadapo ang ang mga diyos naramdaman an Kalikasan. Naririto rin ang kadalisayan ng ak ing pagkatao. Minsan nang nalig aw rito ang Mangangaso ng Timog at kanyang pinagsisira ang mga tanim at batis. Hindi nila maaaring malaman." "Susunduin ka ni Milan sa magkayakap na bato at ililipad ka niya rito. Nakapangkat at engkantada. Di to ka na titigil." Bakit ba napakahirap niyang tanggihan? Aaminin kong may panghihinayang ak o kung mawawala rin siya sa akin. I kinagalit ni Ama at nagtuos ang kanilang mga patalim hanggang sa umabot sila sa labas ng Gubat ng Tamis. Takot siyang may makaalam ng Gubat ng Ta mis. paruparo. Ayaw niya ng mawala ito. Bawal. Nakasisilaw. Muli akong nagbalik sa Gubat ng Tamis. Takot siyang baka ito masira at mabulabog ang mga nananahan dito. iginagapos ang kalamnan ko. Ngayon lamang ito nangyari. Nais ko siyang biyayaan ng aking sariling gatas na bahagi ng aking sar ili. Natagpuan ko ang katawan ng Mangangaso ng T imog na nakahiwalay sa kanyang ulo samantalang naroroon din ang katawan ni Ama n a may ilang hinga pang natitira't bukas ang kanyang dibdib. Pinuno ko ng tamis ang kanyang bibig at pinuno niya ng p ait ang sa akin. da hil hindi malalaman ng sinuman kung ano ang tamis kung wala ang pait at kung ano ang pait kung walang tamis </i>. Naglalaglag an ang mga tuyong dahon. Habang buhay akong naroroon at aani ng mga matamis na maipagbibili sa baya n. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Muli akong bumali k sa Gubat ng Tamis. . Noon ko nakita ang p uso niyang matamlay na ang pagtibok. Kakaiba ito. Isinara ko ang tarangkahan at nawala si la sa aking paningin. Tahimik ang paligid. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Siya ang pinagkakatiwalaan ng Impong Kalikasan. Doon nabuo ang pasya kong lumisa n na. At aking inialay sa pagtatagpo ng kanyang labi at aking dibdib ang lahat nang ito."Hindi ka na babalik. At sa sentro ng gubat ang isang matandang babae. nakita ko ang is ang kaluluwang ligaw na hinahanap ang tarangkahan ng Gubat ng Tamis. Dahan-dahan niyang pinisil ang aking susong pinapipintog ng labingwalong taong pag-iisa. at mga kaluluwa ito. Muli kong g kaba. eng kantada. "Muli akong maghihintay sa 'yo. lahat ng paruparong lawin. Ginawa ang lihim na pagtatagpo.

"Sa paglilitis ko, sinira mo ang sumpa. At 'di ka nararapat pang tumigil dito," ang nanginginig na tinig ng matanda. Nakapanghihilakbot nang matanawan ko ng hawak niya ang ulo ni Ama. "Lisanin mo ang gubat at huwag nang magbalik. Tutugisin ka ng kabiguan. A t tutumbasan ng kasinungalingan ang iyong pakikisama sa sinuman," parusang binig kas ni Ama. Tahimik kong nilisan ang Gubat ng Tamis. Hinintay si Milan at saka bumali k kay Duerme. Doon ako tumigil. Doon nagsimula ang pamumuhay ko sa labas ng Guba t ng Tamis. Nabigo si Ama sa akin. Minsan, habang kinakabisa ko ang kanyang hubad na katawan sa aking paghap los, narinig ko ang mga tinig na naglalaro sa dagat. Mga babae, masasayang babae . Tumingin ako kay Duerme at alam niya ang nais kong malaman. "Sila ang mga mapanuksong Sirenang may kristal na pakpak. Dumadalaw sila rito. Nagbabakasakaling may marahuyo o maakit. Sila ang dahilan ng pagkawala ng Matandang Brino. Nararamdaman nila ang init ko. Alam nilang may kasama akong bab ae." "Iiwan mo rin ako. Mawawala ka rin. Mangyayari ba ito?" "Hindi. Naririto ka sa akin para kasamahin at alagaan." "Bakit nila ginagawa iyon?"

5

Title:Sanaysay (37) Text 113 - Folktales Word Count: 2,155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Minsan, pinaparusaha n niya ang mga ito. Isang hapon, dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok, kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Hindi na binigyan, itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta, "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at, sa dilim, narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot, "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso, umungol at tumabi sa kanila. Pagkaraan ng ilang saglit, narinig uli nila a

ng mga sigaw, mas malapit, mula sa gilid ng bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso, ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa, at kumaripas ng takbo. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy, lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w, malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at, sa takot, binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Sa isang kisap-mata, dumating ang mga humahabol - mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ilang minuto lamang, naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Isa sa mga mang angahoy, mas matapang, ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling, o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang, tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya ." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan, basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina, at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan, o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya, laging sabi ay bata, maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Subalit ngayon, ma rami nang taon na hindi siya nakikita, kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g, kahit na sa liwanag ng buwan. Ngayon, ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria, wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Naglaho na si Mariang Makiling. Sabi ng iba, kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Subalit sumbong ng iba, nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito, karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya, kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Minsan, may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Kahit kaila n, hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga, at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Ang binata mismo ay walang imik. Mabait siya at mababa ang luob, subalit tahi mik at malihim. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan, tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Subalit dumating ang araw, dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Upang makaiwas ang anak, minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Nalungkot ang binata nang marinig ito, at lalo siyang naging tahimik. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon, ilang araw lamang bago s iya ipakasal. "Sana sa akin ka ipinangako," sabi sa kanya ni Mariang Makiling, "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Isa pa, hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Kaya naman kitang ipagtanggol, pati na ang iyong mga kamag-anak." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka, upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Tapos, naglaho na si Maria Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at, sa halip, ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot

nuong kasal. Mula nuon, wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. SABI sa mga alamat, nagkapanahon nuong nakaraan, ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Kahit na sila ay may hiwaga, nagsalita sila at umibig, namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon, sina Gat Panahon at Dayang Makiling, at ang kaisa-isa nilang anak, si Maria. Maganda at magiliw si Maria, at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Diwata rin tulad ng mga ma gulang, hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw, nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak, ang uso nuon. Ang makapal niyang buhok, abot hanggang s akong ang haba, ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Pagdaan niya, yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta, bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling - wala pang salapi nuon, at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay - sa mga salakot, banig at sutla. Isang araw, nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula, ang panginuon sa nayon ng Bai, upang mamili at mag-aliw. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon, at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din, bitbit ang kanilang mga "panind a." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon, nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Kapwa nakaharap sa nagtitinda , nagkadikit ang kanilang mga balikat, at nagkatinginan silang dalawa. Hindi sin asadya, nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Bilang paghingi ng paumanhin, yumuko si Gat Dula kay Maria na, sa hinhin, ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap, nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Mula nuon, madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling, subalit kahit kailan man, hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Nuon kasi, gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong, at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Gaano man katalik sila , hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nabalo nang namatay ang asawang babae, siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae, sina Mangita at L arina. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu - kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. At araw-araw naman, ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Kaiba siya sa kapatid, hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. At malupit. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Tapos, nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Paminsan-minsan, naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Dahil dito, ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Isang araw, isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin

gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan, at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Pagkatapos, sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Nagpasalamat ang matandang babae. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa," sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang, at nagsalit a pa ng paghamak. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi, lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon, namatay ang ama. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a, tulad sa madalas na niyang gawa, upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon, laganap ang sakit duon. Siya ay nahawa, nagkasakit at natuluyan. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Upang magkaruon ng hanap-buhay, umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Ilang saglit lamang, nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko," habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Katunayan, sa laki ng inggit at muhi sa kapatid, hinangad niyang mamatay na si Mangita. Kaya, sa halip na alagaan ang kapatid, itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. "Oo!" sagot ni Larisa, at ipinak ita pa ang supot, wala nang laman. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Pagbalik ng kanyang paningin, matapos ng ilang saglit, hindi na pulubi ang nasa harap niya, kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo," bigkas ng diwata, "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa, sabay sa paratang at pataw ng parusa. "Mula ngayon, luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Halika," bulong ng diwata kay Mangita, "umuwi na tayo!" At mula nuon, duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa, walan g tigil ang suyod sa buhok. Isa-isa, naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. At tuwing malakas ang ulan at hangin, inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na, pagkita ng mga tao, ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan.

5

Title:Sanaysay (40) Text 130 - Essay Word Count: 2,261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata, wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon, ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. May mga iilang kritiko ang nag susuri, ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan.

Sa mga panggradwadong tesis naman, kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan, pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata, pagsusuri sa wikang ginamit, at bayograpikal na pagsusuri. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan, lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito, pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika, taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Samakatuwid, ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian, halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa Seattle sa Amerika, isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ayon sa magulang, ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Sa Pilipinas, wala pang nangyayaring ganito. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu, tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae, ng ukol sa kasarian, at iba pa. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman, na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae, lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Sa kasalukuyan, ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan, at higit sa lahat, itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama ntayan. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata, walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a, ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran, kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Dahil dito, paulit-ulit a ng pagkakamali, inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila, mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap, o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla, <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng

babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>.</pd> Gatmaita n. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Ngunit tulad ng mga naba nggit, ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago, ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito, sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>, ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito, at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6, inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay, kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Muli, hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Dito at maging doon, sa loob o labas man ng tahanan, iisa ang gampanin ng babae, ang gumawa ng mga gawaing bahay, bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. <i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay, isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay, na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan, hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina, kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki.

Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Sa huli ng kwento. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k anyang ina. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>.Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar.</pd> Anonuevo. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. "<i>Alam mo anak. kuskos dito. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. piga doon. Sa halip. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. o isang manok na hindi galing sa itlog. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang . Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. Dahil dito.. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. nagkaiba ng a lamang sa lunan.. Samakatuwi d. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Sa m aghapon.

Pangalawang ayoko. at iba pa. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . Bilang mano k. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika.ganap na manok. Bilang isang batang manok. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. "Paglaki ko.247 Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok .Essay Word Count: 2. syensa. bilang bunso at "lalaking manok". <i>nurse</i>. panitikan. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). Marahil. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P . ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. edukasyon. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. teknoloh iya. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino.

at hindi rin nagrereklamo. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. </i>" mga mahihina.pd>com</i>. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. at pag yamanin ang hindi nila bansa. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex . tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. <i>flier</i>.</pd>com</i>. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. o kahit na sinong banyagang lalake.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. Sa parehong <i>search engines</i>. at <i>filipi nawife<pd>. ililigtas sila sa kahirapan at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay.ilipino na manirahan sa ibang bansa.</pd>com</i>. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. Batay sa RA 6955.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. seksi.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. British. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. hindi tumataba. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake.</pd>com</i>. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. seksi. piling-pili. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. Sa ngayon. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. hindi tumataba. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. <i>filipinalady<pd>.000. piling-pili. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. may mga prinsipeng darating.

kundi mga seks objek. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. <i>www<pd>. bansa. but only to look for new weap .</i>. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. mga website gaya ng <i>www<pd>. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. Impormasyon . mukha. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. rad yo. upang magkaroon ng boses. Isa tayo sa maaaring makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. sa mga kababaihan.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. ng kontent. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. <i>www<pd>. ang iba't ibang bab ae tao. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. at marami pang iba. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. at iba pa.</pd>com</i>. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay.high fiber<pd>. Sa <i>world wide web</i>. bagamat ang karamihan ng texto. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. kultura.</pd>com</i>. Ibig sabihin. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal.</pd>com</i>. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. imahen. Kapangyarihan g makontra ang gahum. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri.</pd>superpekpek <pd>. kultura at pag-iisip. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. dildo.</pd>putanginamo<pd>. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. Walang artikulo sa diyaryo. ang <i>hegemony</i>. boses. wika at kamalayan." <i"there is no need to fear or hope. kultural. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. imahen at kapangyarihan. oil. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. at diyaryo ang pag-aari ni to. ako. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. sa <i>hegemonic linearity</i>.

</pd>P. Nasa bitu ka mo na.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan.</pd> S<pd>. StarStru ck sa Siyete.</pd>P<pd>. ng lmga kataga. Alam kong may magagawa tayo. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. Sa karanasan ko.</pd> vs<pd>. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. and silences</i>. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. may Wowowee naman ang kabila. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin.. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . MAY multiply factor ang midya. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap.ons</i>. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. ano po kaya ang iiwanan nating salita.</pd>A<pd>.. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. Babae yata ako. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. A<pd>. at kapangyarihang makontr a ang gahum. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. Star Circle Quest sa Dos. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? . May Eat Bulaga yung isa. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. Ngayon. exclusions. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web.</pd>O<pd>. ang ating pagiging Pilipino.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>.</pd> sa mga tenga nila. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. Alam kong ang ating pagiging babae. Kung tutuusin. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo.</pd> S<pd>. ang ating pagi ging tao.

exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. Sila lang daw ang mayroon noon. "Negosyante. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. ang sabi ng lead anchor." Kung sino ang makauna. Kaya nga eksklusibo. Sabi sa Webster Dictionary. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). exclusive!. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. . Quezon City. " (Mula sa 24 Oras. bawat edisyon. sila ang 'exclusive. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. Bawat araw. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Agosto 13). patayan. Ani brodkaster. Siyempre. malakas ang dating ng konseptong ito. Na rito si (reporter).<b>Makauna lang</b> Minsan. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. sabi ng isang brodkaster nila. Para sa akin. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. Ang kabila wala. Mani la. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Wala namang umaangal dito. Unahin naman natin ang Kapuso. exclusive!. Agosto 14). Narito si (pangalan ng reporter).' Wala naman akong tutol doon. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. At wala akong karapatan na tutulan. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network." Kinabukasan. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. 'scoop." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Nababawan ako sa praktis na ito. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth.

Dahil kung ganoon.. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. ako. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. . Ma. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. Hudyat iyon ng pamamahinga. ikaw. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila.. 6 Title:Alamat (5) Text 118 . Mabibingi ka sa ingay ng kulog.Ganito pala sa labas." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy.. Sa akin.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. bumuhos na ang malakas na ulan. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto.. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. Bilang panghabambuhay na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. A. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat.Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag..' tila nang-iinsulto ang mga ito.. "<b>G</b>a. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa.Ayoko na sa labas . <b>T</b>ulad ng dapat asahan. Samakatuwid.

<b>M</b>arami na siyang pinapatay. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. Pinarusahan sila at ipinakulong sa mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Para sa nakararami. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. May kayabangan din siya. Gusto ko po sila makawala sa kulungan.<b>N</b>oong unang panahon. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Lalo itong nagalit-galitan. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. Sapagkat walang awa sa kapwa. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. mangga. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. Dali dali itong nagpunta. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda." . ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita.

sila lang ang dapat na may anihin. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. Sa anumang kanilang itinanim. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ungang Sultan. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Mga magulang ko ang iyong inalipin. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . Pinad . <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan.<b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. akala mo kung sino ka. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas.

Lumago ang halaman. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. "Barabas. Ang bata'y pinangalanan g Durian. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas.iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. . <b>L</b>umakad ang mga araw. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. na ang gustong sabihi'y munting tinik. Nakita nilang ang balat ng bunga ay manipis at maliit ang buto. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. Si Durian ay nagkasakit. Ito ay natupad. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. <b>I</b>sang araw. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Barabas. Ang laman ay malasutla at matamis. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin.

pinagkatakutan ang lansones. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. Gayunman . Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. noong unang panahon. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. . wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. walang gaanong pumapansin dito. Kumain na k ayo. Mula noon. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. At naroon nga ang bakas ng kurot.<b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. <b>D</b>ahil sa prinsesa. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. "Alam kong nagugu tom kayo. Maaari na ninyong kainin. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. ngunit ang laman nama'y matamis. sones. Isang araw. isang babaing nakaputi ang dumating. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae.. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. <b>M</b>insan. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Pinawalan ang kidlat at kulog. Kanya itong pinarusahan. inalisan ko na ito ng lason. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. ang mga Bilaan at Manobos. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya." Takot pa rin a ng mga tao. <b>S</b>a mayamang kaharian. Walang nangahas kumain nito. pumitas siya ng lansones at kumain. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n." At nawala ang babae. Nalason siya.

Isinagawa namin ang prepara syon. sa basketball court. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an g sarili hanggang sa kamatayan. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. Bukod pa rito. Ang nakalulungkot pa. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. parke . ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Nananatiling sa football field. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. At nang nasa Europa na kami.5 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. Tulad ng iba pang kasapi. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. mula sa matinding pagsasanay. sa mga malls. tirahan. Subalit wala kaming napala. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi.

marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Buko d pa sa mga domestic helpers. ritmo at saliw. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Ang siste sa ating lipunan. Resulta. <b>Ang Radyo. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. Lalo pa. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. sila'y produktong pang-export. Telebisyon. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Magkagayon pa man. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa.o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. wala kang mararating at walang kang kikitain. melodya. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil . Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. S a madaling salita.

Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. ang . Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa.kumulang na US$4. paglago ng ekonomiya at a naman ang magtatangkang dahil sa piracy? At dahil pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment mga posibleng trabaho. lalo pa sa mga musikero. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. At ang mga producers at recording companies na napip ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. Higit pa rito. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. Ikatlo. At sa kasalukuyan. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k . Una. may humigit. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Sino b gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dito. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. Ikalawa. Mas tagos ito sa puso. Ayon pa rin sa IFPI. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. Kalimit an. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal.ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. At lalo pa. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya.

Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. AWIT AWARDS. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. Una. At sa ganitong paraan. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. 4 Title:Sanaysay (42) Text 132 . Ikatlo. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. maaar ing ito ang maging bentaha natin.awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero.Essay . Ikaapat. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. Ikalawa. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. Ikalima. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. KATHA at MTV AWARDS.

Ito nga ang palasak na panawag sa Filipino. ang m ga Pilipinong kabataan ay dumadaan sa panahon ng pagbabago. iyong mga sakit na may kinalaman sa sariling panga ngatawan gaya ng tuberculosis o kanser. at dalagita na nananatiling kinatatakutan ang mga sakit na kaugnay ng seks walidad lalo na ang HIV/AIDS. Sinulyapan sa pag-aaral na ito ang samu't saring mga saliksik na nagpapatiba y sa napag-alaman sa pagtatanung-tanong sa mga kabataan. Kahit pa nga unibersal na nalalaman kung ano ang HIV/AIDS laganap pa rin ang maling kabatiran tungkol sa sakit na ito. ang mga bata ay may iba't ibang panawag pa nga sa kan yang pagdaan sa panahon ng paglalabintaon. Nabatid sa may 243ng mga binata. Ginamitan ng pagtatanong-tanong ang pananalik sik na ito. Marami sa kanila ang salat sa kaalaman tungkol sa banta ng pagkalat at pagpigil ng HIV/AID S. Sa mga umpukan sa isang panahon ng tag-araw. Sa karanasan sa Pilipinas. .' Samantala ang <i>teenager</i> ay nagsisimu la sa edad na labintatlo (13) at karaniwan na may mga pagbabagong pampisikal sa paggulang ng tao tulad ng produksiyon ng punlay (mula sa punla ng buhay . binatilyo. Pinatibayan ng mga lit eraturang naipon ang nananatiling "feminized" at "stigmatized" na pananaw ng mga lalabintaunin sa HIV/AIDS at ang mga nakakabagabag na kanilang iniuugaling kaug nay ng kanilang seksuwalidad na maaaring maglagay sa kanila sa tiyak na kapahama kan ng pagkahawa at pagkalat nito. isang paraan sa Sikolohiyang Pilipino sa paghahagilap ng datos sa la rangan at sinuri ang mga sagot na pawang mga salita sa kwalitatibong pamamaraan . Ang mga nagsisimula pa lamang sa pag lalabintaon ng babae ay tinatawag na dalaginding. dalaga o binata. malapit ng magkaregla (regla <i>menstruation</i>) at ang dalagita naman ay may regla na at kita na ang mga p agbabago sa panlabas na anyo tulad ng pagtubo ng suso. mahalaga ang kultura at lipunan na nakikialam sa kanyang pagkilala sa sarili.077 Isang deskriptibong pag-aaral ito na naglalahad ng nababatid ng mga lalab intaunin na naiuugnay sa panahon ng kanilang pag-unlad sa aspektong pansarili. ang pagdadalaga at p agbibinata hanggang marating ang isang katayuang pangkultura. tinanung-tanong ang mga kabataan sa mga lungsod sa Kamaynilaan at piling nayon sa lalawigan tungkol sa kanilang libangan. tinedyer mula sa 'teen' at 'age(r). Ang pagbabago ng indibidwal ay tinatakdaan ng impluwensiya ng mga magkasanib na mga salik na pansarili. Samantala. ligawan. Ang sap ilitang salin sa wikang Ingles ay dalawa ang konseptuwal na <i>adolescent</i> at ang tinakdaan ng edad na <i>teenager</i>. Ang mga lalaki naman ay nagsisimula sa binatilyo. Sa madali't sabi. karaniwang dumaan na sa ritwal ng pagtutuli (<i>circumcision</i>) at binatang-binata na bilang paglalar awan sa mga pisikal na pag-iiba dulot ng pagbabagong biolohikal may matipuno nan g katawan at mas matangkad na sa kaysa kaedad na babae.</pd> Enriquez ang katagang lalabintaon upang tu kuyin ang mga kabataang nasa pagitan ng 11 hanggang 19 na taong gulang. Ang <i>teenager</i> naman ay sasaklaw sa edad na 13 (thirteen) hanggang 19 (nineteen).<i>spe rm</i>) sa lalaki at pangingitlog (<i>ovulation</i>) naman sa babae. Ang isang tao ay maaaring manatiling binata o dalaga habang panahon o di kaya ay makipag-relasyon. Maaari din itong sumaklaw hanggang bago maging ganap na ang gulang o sa Ingles ay <i>adult</i>. p ang seksuwalidad. at lambingan. at pang sosyal. mauwi sa kasalan at magkaroon ng asawa. halimbawa bunga ng pandidiri ang pag-iwas ng iba sa kanila.Word Count: 2. gayundin iyong may kinalaman sa aspekton g sosyal. Panimula at paglilinaw Unang ginamit ni Virgilio G<pd>. Ang <i>adolescence</i> ay isang yug to sa pag-unlad na maaaring sumaklaw sa mga <i>transitions</i> o paglilipat mula sa isang panahon papunta sa susunod na panahon kung saan may ibang inaasahang p agbabago. pagbabagong pampisikal tulad ng produksiyon ng punlay a t salik na pangkultura gaya ng ritwal ng pagtutuli. da laga. Subalit hi ndi lang pisikal na paggulang ang batayan ng pagbabago sa aspetong pansikolohiya . pagdadalaga a ng panahon ng mga patuloy na pagbabago at pagdanas ng sariling seksuwalidad ng b abae.

at damdamin ang mag lalaan ng batayan sa paglalaan ng programa ng pakikialam upang maimpluwensiyahan ang kanilang pagpapasya sa mapanganib na sitwasyon tulad ng sex. sinop sa linangan (<i>field research. Dapat pag-isipan ang mga bago at may bisang paraan ng pagpapaalam at pagpa paunawa sa kanila ng tiyak na panganib ng pagkahawa sa mga sakit na walang lunas tulad ng HIV. Malaki ang maitutulong ng mga nakatatandang may higit na karanasan at kawastuhan ng pag-iisip upang ala layan sa pagsasarili ang mga lalabintaunin. Ang taong walang sigla ay ni ayaw makihalubilo sa kapwa.Ang paglalabintaon ay isang panahon sa buhay na dinaraanan ng bawat isa. Ang sakit na naisasalin sa pakikipag-sex ay higit na mapanganib sa lalabintaunin dahil sa dulot nitong pangmatagalang epekto hindi lamang sa kan ysang kalusugang pangreproduktibo kundi lalo na sa sikolohikal na aspeto. Lito ang karaniwan g lalaki o babaeng lalabintaunin sa kasalukuyang panahon sa kung aling alituntun in sa pagdanas sa kanilang sekswalidad ang susundin. Nauna na ring ginamit ni Virgilio G<pd>. Ang paglalabintaon ay isang maikli subalit makabuluhang yugto sa buhay ng tao. Panahon ng paghahanda ng sarili. Ang kalinawan ng isip ku ng gayon ay bunga ng tamang pagkaunawa at tunay na pakikipagkapwa. at pagtatakda ng kasarilinan ang paglalabintaon. Samantala hindi pa gana p ang gulang at kulang sa karanasan kung kaya madalas na may kaguluhan sa kaisip an at bagabag sa damdamin ang naglalabintaon. iniuugali. sa kabila nam an ay i-praktis ang <i>safe sex</i>. masigla.</pd> Enriquez ang salitang kalinawan ng isip na katumbas sa Ingles ng <i>mental health</i>. Pana-p anahon ang pagbabago kaya may mga hamon na haharapin upang marating ang susunod na panahon ng buhay tulad ng pagiging magulang (<i>parenting</i>) at kinalaunan ang pagiging matanda (<i>aging</i>). at pa kikipagkapwa. review of AIDS stud ies</i>) . at meron ding nagsasabing pigilan ang kahih inatnan ng maaagang pagbubuntis. Gayundi n naman ang taong masasakitin ay mainitin din ang ulo. Saliksik sa lansangan. Hindi na kaila na sa panahon ngayon ay maraming kail angang haraping hamon ang mga nasa yugto ng paglalabintaon tulad ng mga tiyak na panganib sa sigla ng seksuwalidad. Kailangang alamin ang mabi sang paraan ng pakikialam sa kanilang sekswalidad upang matulungan silang makaiw as sa STI lalo na sa sakit na HIV/AIDS. Tinutukoy niya dito ang ka kayahang makapagpasya ng mabuti para sa sarili alinsunod sa atas ng pakikipagkap wa at panatag na kalooban. partikular dito ang usapin ng HIV/AIDS. Maaari samak atuwid na tanda ng problemang pangkalusugan ang kawalan ng kalinawan ng isip. May hangganan ang gamit ng pananakot sa usapin ng HIV/AIDS lalo na sa lalabintaunin. at basagulero ay ilan sa mga t aong hindi malinaw ang isipan. paghahana p ng katatayuan sa lipunan. a t marunong makipagkapwa. tulad ng tahasang pagsuway sa bawal. kawalan ng kalinga ng kapwa. Ang pagkalito o kaguluhan sa isipan ay maaaring bunsod ng kawalan ng sigla. An g pagbibinata at pagdadalaga ay pagkakataon upang danasin ang sigla ng sariling seksuwalidad at husay ng mga pangkognitibong kakayahan. gaya n g labis na pagkalungkot. I naakala na may kalituhan ang isip nila bunsod ng banta sa sigla ng kanilang seks walidad gaya ng STI. Ibinabato sa kanila ang sa mu't saring mga usaping halos walang linaw laluna't may hasik na takot ang HIV. Pansin sa iniuugali ang pagkalito sa paglalabintaon. halimbawa ang <i>sexually transmitted infect ion</i> (STI). Mukhang hindi mabisa ang ganitong lapit sa pagpapaalaala sa kanila ng panganib ng sakit na nakahahawa at nakamama tay. Sa pag-aaral ng paglalabintaon tutunghayan ang kalinawan ng isip ng kabataan. Sa panahon ng paglalabintaon inihahanda ang sarili sa isang mahabang yugto ng la long pagulang at pagtanda. lusog ng katawan. Sa isang banda may nagsasabing <i>postpone</i> ang pakikipag-sex. Ang pagkakaroon sa maagang panahon ng STI ay maaaring mauwi sa pagkabaog sa kalaunan. bugnutin. Ang pagbubuntis ng lalabintauning babae o pagig ing ama ng lalabintauining lalaki ng wala sa panahon ay makapagdudulot din ng su liraning sikolohikal gaya ng pagtigil sa eskuwela at pag-aaruga sa anak. Ang pag-alam sa kanilang iniisip. Alam na ng marami na lubhang mapanganib ang se x sa lumalalang sitwasyon ng paglaganap ng HIV/AIDS. Ang tampuhin. Ang taong may malinaw na isip ay malusog.

Hinagilap ang ilang mga pag-aaral sa HIV/A IDS. umpukan. ulit-ulit: Ang kwalitatibong lapit sa pananaliksik Katutubong lapit sa <i>interview</i> o pagtatanong-tanong (Pe-Pua. pagkakatulad-tulad <i>pattern</i>). Ang umpukan ay likas na nabubuo sa pagtitipon-tip on ng mga taong magkakakilala na upang magkumustahan at mag-usap. Katuwang sa pagtatanong-tano ng ang mga estudyante ng Batsilyer sa Siyensiya sa Sikolohiya na nasa ikatlong a ntas ng kolehiyo sa Pamantasang De La Salle. nakipanuluyan sila ng halos isang linggo sa komunidad upang alamin ang iniuu gali ng mga lalabintaunin doon pati na ang kanilang mga hilig at pinagkakaabalah an tuwing bakasyon. Talaan 1: Dami ng Kalahok Kalakhang Maynila . 2005) ang pam amaraan sa pag-iipon ng datos. at pagbubuo ng mga kategorya ng sasaklaw sa mga napagsasamang salita. Tanging ang Lalawigan ng Cavite ang pinagmulan ng mg a kalahok mula sa probinsiya at sa mga piling barangay sa Bayan ng Silang lamang . at mga katuwang sa pagtatanong-tanong sa lansangan Naging kalahok ang mga lalabintauning lalaki at babae sa mga umpukan sa isang la lawigan at mga piling lunsod sa kalakhang Maynila. at Pasay. Ang mga lalabintau nin na naging kalahok ay mula sa mga piling lunsod gaya ng Maynila. sinuri ang mga ito sa pamamagitan ng paghahanap ng pag-uulit (<i>r epetition</i>). Mula sa mga salitang hinalaw s a mga usapan. <i>illness notions</i>. Usisaan. Ang pagtat anong-tanong ay mabisa sa pag-usisa sa mga tao sa umpukan (<i>natural cluster</i >) na karaniwang may untahan. Quezon. nagdalaw-dalaw na lamang sa kani-kanilang mga ko munidad ang mga mag-aaral sapagkat sila ay laki naman na rin doon at alam ang mg a pasikot-sikot sa lugar. at <i>mental health</i> na maglilinaw sa kaasalang sekswal sa panahon ng paglalabintaon partikular ang pakikipagrelasyon at pag-uug aling kaakibat ay panganib (<i>risky behavior</i>). Ang mga likas na umpukang ito ang sinalihan ng mga mananaliksik matapos ang pagpapakilala at pakikitungo sa kanila. Sa lunsod. Pakay ng pag-uusisa na alamin ang mga libangan at lambin gan ng mga lalabintaunin tuwing tag-araw. Mandaluyong. Isang kwalitatibong lapit s a pananaliksik ang ginamit upang makaipon ng datos sa lansangan. Inipon din ang mga nailathalang pag-aaral tungkol sa STI at HIV/AIDS na may k inalaman sa sekswalidad ng kabataan at kanilang pag-uugali sa panahon ng paglala bintaon. Bunga ng pagtatanong-tanong ang maraming sal ita na isinagot ng mga kalahok na lalabintaunin. Nagkaroon muna sila ng pag-aar al sa mga katutubong pamamaraan ng pananaliksik at binigyan ng pagsasanay sa pag gamit ng mga metodong angkop sa karanasan at kultura ng mga kalahok. Gumawa ng gabay para sa pagtatanong-t anong ayon sa pakay ng pag-uusisa. Sa lalawig an. Gayunpaman kinailangan pa rin ang mga tulay (<i>go be tween</i>) para mapadali ang pakikipanuluyan at pagdalaw-dalaw. Maka ti. Kalahok. Ito ang mga ginamit sa paglilinaw at p agpapalawig ng paliwanag sa naipong mga sagot. Ang tulay ang nagpapakilala sa mga mananaliksik sa mga tao sa komu nidad sa simula ng kanilang pananaliksik at kinalaunan ay nakihalubilo na sila at nakipagpalagayang-loob na rin bago ang pagtatanong-tanong. Nagtanong-tanong sa mga lalabintauning lalaki at babae upang malaman ang kanilang karanasan sa kanilang sekswalidad. Tumulong sila sa pag-iipon ng datos noong panahong naka-enrol sila sa term inong tag-araw sa kursong Sikolohiyang Pilipino. Inikot ng mga mananaliksik na estudyante ang mga lansangan sa Kamaynilaan. Halos ka-edad din nila ang kanilan g mga pinagtanong-tanungan dahil nasa pagitan ng 17 hanggang 19 na taon gulang s ila.Isang deskriptibong pag-aaral ang isinagawa para mailarawan ang kaalaman ng mga lalabintaunin sa kalusugan na naiuugnay sa yugto ng pag-unlad ng sariling seksuw alidad at paghahanda sa pagsasarili. Ang mga hinalawan na pag-aaral sa linangan ay buhat sa mga ulat sa sam u't saring kumperensiya sa AIDS at sa mga instityut na nanaliksik tungkol dito. mapa-lunsod o la lawigan man.

g. 4 Title:Sanaysay (28) Text 104 . Natutunghayan sa Talaan 1 ang dami ng mga kalahok sa pagtatanong-tanong na umabot sa 243ng la labintaunin mula sa lalawigan at mga lunsod. Paanong maituturing na panitikang-pambata ang mga ito kung tung . mananatiling kuwento ng mga batang elite at kabilang sa middle class ang ating mababasa. 11 o 12 t. kanayunan Bagama't hindi kailangan ang pagtatakda ng bilang ng kalahok sa kwalitatibong pa nanaliksik na ito. 20 at 21 t. May ilan ding mga kalahok na nasa nagsisimulang gulang ng paglalabintaon. Ito ay magkatulad sa probinsiya o sa siyudad man. Masasabing karaniwang lalabintauni ng lalaki ang nagiging kalahok sa pagtatanong-tanong dahil sila ang madalas na n agtitipon-tipon. Malamang na abala pa sa mga gawaing bahay ang mga ka-edad nila ng babae o di kaya naman ay di pinahihintulutang umalis ng bahay.Essay Word Count: 2025 Kaya nga. minabuti na ring ipakita ang dami ng mga napagtanong-tanungan .Kabuuang Bilang Lalaki = 82 Babae = 41 123 Kanayunan sa Lalawigan Lalaki = 83 Babae = 37 120 Kabuuang Bilang Lalaki =165 Babae = 78 243 Kabuuang bilang ng mga kalahok sa kalunsuran. Ang mga naging kalahok na babae at lalaking lalabintaunin ay nasa pagitan ng 15 hanggang 19 na taong gulang. Makikita ang pagkakaiba sa bilang ng mga lalabintauning lalaki na nasa umpuka n kaysa mga babae sa lalawigan o lunsod man. Ganito ang ma dalas na dahilan ng hindi pakiki-umpukan ng mga lalabintauning babae lalo na kun g ang kanilang mga magulang ay mahigpit at nagbabawal sa kanila na lumabas ng ba hay. at may nasa lagpas na sa labintaon. g. hanggat di naisusulat ang mga kuwento ukol sa kakapusan ng mga batang Pinoy.

Pakin ggan muna natin ang mga batang Pilipino sa labas ng Maynila-marami sa kanila an g nabubuhay sa kakulangan.kol o nakatuon lamang sa mga batang nasa Maynila? Lahat tayo ay dumaan sa pagkabata. dilaw. kailangang gawin ito sa harap o kasama ng mga bata . di ako naniniwala sa mga kumperensiya. simplehan muna natin ang ating pangarap para sa panitikang-pambata. worksyap o kaya ay mga samahan uko l sa pagsulat ng mga kuwentong-pambata-na kung tutuusin ay maka-Kanluran sa isti lo at pamamaraan. Ang kulay ng buhok niya ay iba-iba. ang isang manunulat ng mga kuwentong-pambata. Pamb ihira talaga! Sa una. Kay a nga. h igit pa. Kaya nga. sa panahon ng aking pagmumuni-m uni. kundi dahil sa kanyang katatagan. Ikinubli ng makukulay na buhok ni Raquel a ng tunay niyang sakit. hanggang sa kanilang tahanan at ilalim ng kanilang mga unan bago matulog. PBBY. Pambansang Aklatan o ng CCP. Sa aking pagiging manunulat. Di sila ang target na mambabasa ng mga kuwentong-pambata. kundi nasa kanilang mga p aaralan. di niya nakiki ta ang halaga ng mga kumperensiya. libre na itong mahahawakan ng mga batang Pilipino sa buong kapuluan. napatunayan kong ang aking mga pagkukuwento sa mga batang lansangan sa Bino ndo ang tunay na nakatulong sa akin upang makasulat ng mga kuwentong nakatuntong sa lupa. Kinikilala si Raquel bilang isa sa pinakasikat at pinakakilalang tauhan ng mga b atang Pilipino buhat sa kuwentong pambatang Ang Pambihirang Buhok ni Raquel na i sinulat ni Luis P<pd>. Wala na sa National Bookstore ang mga aklat pambata. Kaya nga lahat ay maaaring makasulat ng k uwentong pambata. May asul. Kapag nangyari itong mga simpleng pangarap natin. At pagkatapos na matupad ang pangarap nating ito. isinasalaysay ng batang si Ana (narrator) ang ukol sa kanyang pinsan g si Raquel na may sakit na leukemia. Tumatak siya di lamang dahil sa kanyang m akulay at pambihirang buhok. at saka pula. ikuwento mismo ito sa mga bata. At marami ng batang Pilipino na kung bibigyan ng pangalawang buhay ay pipiliin uling maging Pilipino. Ang pagdiriwang ng panitikan o aklat pambata ay kailangang ga win sa labas ng Museo Pambata. Di yaong nakaupo ang mga panelists na parang alam na alam nila ang lahat at ang kinabukasan ng kuwento sa nakasalalay sa kanilang mga sasabihin. At di lamang tayo dumaan sa pagiging bata. Kayang-kayang ninuman ang sumulat ng kuwentong-pambata. worksyap o patimpalak na ito sa kanya. kasama ng mga batang Pilipino at di lamang matatanda na taun-taon ay sila-sila na lamang ang nagkiki ta-kita. Kung nais pakinisin ang isang bagong kuwento. Kailangang mga bata ang judge ng kuwento dahil para sa kanila naman talaga an g babasahing ito. siya ang aking hina hangaan. tayo ay mga batang Pilipino. saka natin isunod ang iba pa n ating pangarap-dahil libre at ginastusan na pamahalaan ang produksyon ng mga akl at-pambata. Sa lahat ng aking mga pinsan. at kung anu-ano pa. Sa kuwento. plasa.</pd> Gatmaitan. makikita kung a no ang kahinaan at kakulangan ng kuwento. inggit ang nadarama ni Ana kay Raquel dahil taglay ng kanyang pinsan ang . na di malupit lipunang Pilipino sa kanila dahil silang talaga ang tunay na yaman at pag-asa ng ating b ansa. aklatan. Batay sa ekspresyon ng kanilang mukha. tulad ng ginawang pagsasalin ni Rizal sa mga kuwento ni Ande rsen. sa kanilang mga sambitla. Ganito ang paglalarawan ni Ana kay Raquel: Bilib na bilib ako kay Raquel. Isulat natin ang tungkol sa kanila. kung wala namang balak na manalo sa Palanca. Ito sa palagay ko ang katutubong para an natin ng pagpapakinis o pagwo-worksyap sa kuwento. doon ko pa lamang masasabing t unay na kumakalinga ang sambayanang Pilipino sa mga bata. Kaya nga sa ngayon. Kung tunay na pambata ang mga ito.

p agdadamit. Bakit kaya wala ako ng mga meron siya? Tuloy. Ito rin ang maibibigay na dahi lan kung bakit inilihim ng mga magulang ni Ana sa kanya ang tunay na sakit ni Ra quel. partikular ng kanyang mga m agulang upang maunawaan ang nangyari kay Raquel at maituring ang sarili bilang h igit na mapalad. mabango at mahusay magsalita sa wikang Ingles. Ang mga katangiang ito na tag lay ni Raquel ang dahilan upang maramdaman ni Ana kalayuan ng kanyang sarili bil ang isang natatangi o ideyal na bata. tulad ng pagkakasakit ay dapat na ili him sa mga bata. Kay puti-puti. ipinakikilala rin n i Ana ang kanyang sarili bilang kabaligtaran ng mga katangian ni Raquel. Pansinin ang k anyang pagkokompara: Hindi siya maselan kahit ang bango-bango niya. Mapapansing ang kanyang p akahulugan o pagkilala sa sarili ay naaayon sa katangian ng ibang bata. higit pa rin siya ng mapalad dahil wala siyang anumang karamdaman. Sa mga batang tulad ni Raquel. Kay galing niyang mag-Ingles. Laging kailangan ang paliwa nag ng mga magulang o ng mas nakatatanda upang higit maunawaan ng isang bata ang mga pangyayari sa kanyang pamilya o kapaligiran. magaling mag-Ingles at kakaibang buhok. Maganda kasi siya. Ang panggagayang ito ni Ana ay mangyayari sa buong panahong sila ay magkalayo ni Raquel. di galawgaw kun g kumilos. Kinailangan ang gabay ng matatanda. halimbawa. At hindi niya ako pinagtatawan an kahit mali-mali ang Ingles ko. Hindi galawgaw kung kumilos. Kinailangan ni Ana (narrator) ang mga paliwanag ng kanyang nanay at tatay upang higit na maunawaan ang nagyari kay Raquel. pag ikinokompara ko ang sa rili ko kay Raquel. Sa bahaging ito. Dahil sa mga pambih irang buhok ni Raquel. At 'yun pa nga. masasabing di talagang nak aalpas sa mga de-kahong representasyon ng bata si Ana. Tinutukoy sa kuwentong Pambihirang Buhok ni Raquel ang kahalagahan ng kalusugan kaysa anumang bagay. at ako'y taga baryo.mga katangiang wala siya. Ang inggit ni Ana kay Raquel ay ganap lamang na mawawala pagkaraan na matuklasan niya ang tunay na dahilan sa likod ng makukulay at magagarang buhok ng kanyang pinsan. pagkandirit at pagkanta-kanta ni Raquel. Sa bahaging ito lamang manunumbalik kay Ana ang pagtitiwala sa kanyang s arili. mahihinuhang higit na masaki t ang malagasan ng buhok kaysa mismong sakit na leukemia. Ngunit ang ganitong pananaw ni Ana ay nabago dahil iba ang kanyang pinsang si Raquel sa kanyang inaakala. Taglay ni Raquel ang mga katangiang wala siya-makinis na balat. Ang mga batang lumaki sa Maynila ay higit na sibilisado. Makinis ang ka niyang balat. mapapansin ang mga de-kahong pananaw ni Ana ukol sa batang luma ki sa Maynila at sa batang lumaki sa baryo. dimpol. parang ang layo-layo ko. at kaligtara n naman nito ang mga batang lumaki sa baryo. Palagi niya n ga akong hinahalikan! Hindi siya isnabera kahit taga-Maynila sila. Ipinakit a rin sa kuwento na ang maseselang usapin. at ako'y amoy-araw.Sa bahaging ito. mayroon siyang kakaibang buhok. Siya pa nga ang nauunang pumansin sa akin. naiinggit ako sa kaniya. tulad ni Ana ang mga lika s at natatangi nilang katangian dahil sa pagkokompara ng kanilang sarili sa iban g bata. Gumamit ng paraang narativ. nagkaroon ng elemento ng sorpresa ang kuwento. May dimpol siya pag ngumingiti. lagi't laging may pagsisikap s i Ana na gayahin ang mga katangian ng kanyang pinsan. Bilang pangunahing batang tagapagsalaysay (narrator). Hindi alam ni Raquel. Dahil dito. May kakaiba ring pa nanaw si Ana sa mga batang taga-Maynila at mga batang taga-baryo. na bagamat marami wala sa kanya na nasa kanyang pinsan. Ipinahiwat ig ng kuwento na madalas na nakakaligtaan ng mga bata. kung kaya kinailangan niyang magsuot ng makukulay at magagarang peluka upang ikubli o itago sa kanyang pinsang si Ana ang matinding kalungkutang kanyang nadarama. Pinatutunayan ng pangyayaring ito na di pa taglay ng bata ang sapat na pag-iisip upang maunawaan ang maseselang isyu tulad halimbawa ng pagkakasakit ng isang kamag-anak. Narito ang bahagi ng kuwentong nasa paraan . deskriptiv at argumetativ sa bandang katapusan ang k uwentong Pambihirang Buhok ni Raquel. ang pagngiti.

Pero malusog ang aking katawan.</pd> Niño o Birheng Maria na lagi ng sinasabitan ng sampaguita-sa paniniwalang gaganda ang kita. ang pagawa an ng dyip. Noon ko lang 'yon naintindihan. bandila ng mauunlad na bansa. mas makulay. Makikita sa ganitong paraan ng pagdidisenyo ng mga Pil ipino ang konsepto ng halu-halo. M ula noon hanggang ngayon. malimit ding gamitin o ipakita ang mga dyip sa tuwing ipakikilala ang bansang Pilipinas sa buong mundo. hinabaan ang kaha. nakitang solusyon ang mga sasakyang p andigma na iniwan ng mga Amerikano upang gawing pampublikong transportasyon. Pagkaraan nito'y naging isang malaking negosyo ang paggawa ng dyip sa Pilipinas. at kung anu-ano. tig-kakaunting la hok ngunit kapag nahalo na. mali liit na bumbilya. maipapabatid sa mga batang mambabasa (narratee) ang pananaw na kayam anang maituturing ang pagkakaroon ng maayos na kalusugan. Walang dyip sa Pilipinas na magkapareho ang disenyo. at iba pa-kailangang simulan nang maisulat at maikuwen to sa mga bata ang mga dating di napag-uusapan. Hindi nga kami mayaman. ibinababa ang transpa rent na trapal. Sinasabing ang dyip ay isang magandang patunay kung gaanong kakulay ang ka saysayan. selyo. Ngunit kung sosya l ang tsuper. at CD player na galing sa mga l umang kompyuter shop. "Ang kalusugan ay kayamana n. o ng mga kilalang superhero. proble mang pampamilya. mga naiwang panyo ng mga pasahero. pusang gumagalaw-galaw a ng ulo. magagandang tanawin. at pinatungan ng iba't ibang kul ay ang dating kulay berdeng kulay. ma papansing ang harapan ang pinakamakulay o punung-puno ng dekorasyon. masaya at maganda. Ang buong katawan ng dyip ay may disenyo o drowing ng bunsong a nak. digmaan. lagi't laging makikita ang makukulay na d yip. Nilagyan n ila ito ng pintuan sa likod. nagtutugma ang mga lasa. isang paa ng sapatos ng sanggol. Sa mga video na ipinalalabas ng Department of Tourism (DOT).g argumentativ: Bigla kong naalala ang madalas na sinasabi sa akin ni Raquel na mas mapalad daw ako kaysa kaniya. Madalas din na nakalagay ang lalagyan ng pera sa ibaba ng altar. maliliit na bote ng Coke o San Miguel Beer. Sinundan ito ng iba pang pagawaan ng dyip sa Cebu at Cavite. ang mga itinuturing na bawal at pangmatanda lamang. Binago ng mga Pilipino ang mga dyip na binili nila sa mga Amerikano. Tulad ng pagkaing halu-halo. Noong taong 1950. magagandang tanawin. sining. Bukod sa mga pista. Sa harapan makik ita rin ang makulay na ginantsilyong kurtina na may nakasulat na God Bless Our T rip. pusang kulay-ginto na kumakaway. palaka ng may barya sa bibig. Kailangan nang sagutin ang mga dating itinuturing na mistery o at mahiwaga. Kailangan ang mga ganitong kuwentong magbubukas at maglalapit sa mga bata sa mga isyung kailangan nilang harapin at bigyang solusyon. Nagsu lputang parang kabute ang mga pagawaan ng dyip sa buong Pilipinas. ito ay natatabingan ng makukulay na kurtina o jalousies. Sa mga tsuper." 'yan ang madalas na sabihin ni Tatay. At kung umuulan. rock band. Higit na kailangang pa halagahan ang kalusugan kaysa anumang materyal na bagay o panlabas na kaanyuan. Dito makik ita ang maliit na altar na may imahen ni Sto<pd>. mga piniratang CD o DVD. at kung anu-ano pa. at iba't ibang pangkat-etniko. Dahil dito. artista. Madalas na mababakas ang personalidad ng tsuper sa disenyo ng dyip na kanyang mi namaneho. Maluluwag ang mga bintana ng dyip upang makapasok ang hangin. flyers. Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. kartun karakter. Sa loob ng isang dyip. o kaya ay electric fan na madalang namang buksan. tulad ng mga sakit. Sa paraang ito makikita ang pagiging malikh ain ng mga Pilipino. sa mga postcard. larawan ng mga mahal sa buhay. Hindi ako maganda o maputi. Ka . magasin. at kultura ng mga Pilipino. kapag mas maraming nakalagay. itinayo ni Mr<pd>.</pd> Leopoldo Sarao sa Las Piñas. ang dyip ang naging pangunahing pampublikong transport asyon sa buong bansa.

Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. katulong sa bahay. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. ngunit u . emp leada sa opisina. mananahi." "Puwede matulog." "God k now Judas not pay. Maram i na ring mga kuwento ng pag-ibig ng mag-asawang nagkakilala at nagkaibigan sa l oob ng dyip. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. "Magbayad nang maaga ng di maabala. manunulat. manggagawa sa pabrika. atendant s a ospital." "Bayad muna bago bumaba nang di ka mapahiya. ilalagay nila. halimbawa. nars." at kung anu-ano pa. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. Mga babae silang may sariling pagpapasya. Mga babae silang may sariling katauhan. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. may prinsipyo. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. Mga babae silang matalino.ya lahat ng maaaring ipalamuti sa dyip. Mahalaga para sa mga Pilipino ang harapang pag-uusap. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. social worker. m aging sa loob man o labas ng tahanan. Ngunit may ilang mga dyip din naman na kakaunti ang nakalagay sa harapan. at pag-iisip. ang upuan ay magk akaharap na tila naghihikayat sa isang huntahan. paninindigan. nangang ahulugan na ang babaye. 4 Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. Makikita rin sa loob ang iba't ibang karatula na may mga nakasulat na panuntunan na dapat sundin ng mga pasahero. titser. Bawat espasyo ay kailang ang lagyan ng disenyo. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. bawal humilik. Kung susuriin ang pagkakaayos ng mga pasahero sa loob ng dyip. ang nakikita ang mukha lalong higit ang mga mata. doktora. " "Barya lang po sa umaga. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. tindera. Ang espasyo ay nagpapahiwatig ng kakulangan o kahirapan . at iba pa.

Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala ." (p. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. at ng bahay ang sa mga babaye. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. pantahan lamang. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. Muli ay naitanong ko sa sarili. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. Para kay Labog. Sa halip. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s a kanyang asawa." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. ay may kanikaniyang katungkulan.nawain nating bawa't isa.

at Manuel. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. Mayo 13. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). isinapelikula. kaibigan ng mga kaibigan niya. tiya. kakilala ng mga kakilala niya. Gaya ng nabanggit na. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. kwentista. kaanak . maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. pati na ang pamangking si Teodoro. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. o ng mga kamag -anak niya. nobelista.</pd>. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. binasa. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. kinilala. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa.kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. 1962. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. Mayo 16. ina. 1962. at ginawaran ng mga parangal. lola. . Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada.

Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. Ayon kay Louis Ke lly (2000). (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. isang malusog at magandang sanggol na babae. Para sa pangalawang komponent naman. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. isang teorista. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . ang maisulat ang kanyang literari biografi. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. pagpapakilala. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. Abril 1962. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento.Mayo 1962. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. UP Diliman Main Library. at. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. ang inyong lingkod.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. 4 .</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: <b>1</b><pd>. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. Gayunman. Sa kabuuan. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. at Lopez Memorial Museum.

. Nakapagtataka lang. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. Kasi.. ako na yata ang ta ong ito. Ang sa akin lang naman. 2008. President Macapagal Aroyo. sa Lag una. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. sila na lang." "Lord please<pd>. Halimbawa. President Gloria Macapagal-Arroyo.</pd>" "Lord. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. saklolo di ko kaya 'to<pd>. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas.. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. I talked to her later at okay naman ang English niya. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. so understandable that she's so t ense.. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo.. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. tulungan mo naman ako<pd>. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. sinabi ni Charlene Gonzales.Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. Rosa.. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal - . nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. lang.</pd>" o kaya'y "Lord. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo." Noong Marso 14 . noong Marso 9... Sana. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. It's the first time for her to join a contest. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya.</pd>.

malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Sa pagkakataong ito. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko.</pd> Francis. Mount Carmel.. Naghanap ako ng iba pang padrino. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko." wik a nga. San Miguel. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. itinatawag ko sa Kan ya. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. nasanay ako sa ganito. ako ang Kanyang pinakapaborito.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. St<pd>. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. at sa gabi bago matulo g. Lord<pd>. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. . Lord<pd>. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon.. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko.sa umaga pagkagising.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang." ang paniwala ko naman. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. basta magsi kap lang ako at maging masipag. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko. At napatunayan kong tama ako. at St<pd>. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin.. Pero nagkamali ako. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Pero bago ko pa ipagdasal ito. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran.. bago kumain. bago umalis ng bahay. Quiapo. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. </pd> Jude. Kahit pala hindi ako magdasal. kasunod ng aking "Tha nk you. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi.

huwag silang umasa sa dasal. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko.panahon ng tag-init. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Sa ganitong mga pagkak ataon. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Bata pa lamang ako.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. kontento sa buhay. nabibili ang mga gustong bilhin. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Sa kauna-unahang pagkakataon. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. at magnaknak. pagkatapos ng mahabang panahon. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Abril 2005 . Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . ngunit sa nangyari sa akin. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. matutuklasan nating mas lamang pa rin a . kinakausap ang Dios. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. sa halip. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa.Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. mas asahan nila ang kanilang sarili. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. lumalim. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. ngunit kung magbibilang lang tayo. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin.

Sa pagsulat ng iskrip ng komiks. <b>Panimula</b> Maraming nagtuturing sa pagsusulat ng mg iskrip ng komiks at mga nobelang popula r na may temang romansa bilang mga akdang hindi maihahanay sa mga lehitimong lit eratura. Minsan kasi. saglit na kasiglahan at elaborasyon. dayalogo at tunog. Sa pagsulat naman ng mga nobelang romansa. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. kailangang magtaglay ng kiliti . 4 Title:Sanaysay (36) Text 110 . . Alinman sa mga akdang ito ang tatangkaing isulat. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin.ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. Hayagang masasabi na mababa ang pagtingin sa pagsulat ng mga ito at an g kanilang mga manunulat. Gayunman. kapsyon. Sa papel na ito. dapat na magkaroon ng kamalayan sa konsepto ng 'love triangle'.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. kurot at kilig upang maging matagumpay na akdang romansa. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. kailangang may ideya ang magtatangka sa paggawa ng mga kuwadro. malamang na mababa na rin kaysa sa mga iba pang mga na gsisisulat sa ibang genre. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal .Essay Word Count: 2032 Romantesista ang isang manunulat ng akdang romansa. Minsan nga. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. dapat na mabatid ng isang nagnanais na magsulat sa ganitong genre ang ilang mga pangangailangan b ukod sa kanyang mayamang emosyon. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. 'happy ending'. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan.

Dapat na kayang takasan. Ang isang manunulat sa komiks ay dapat na nakakikita ng kagandahan sa kahit na p inakamasagwang bagay na kanyang nalalaman. Tulad ng kapsyon.Sa papel na ito. Ang tanging kaibahan ay hindi manunulat ang aktuwal n a guguhit ngunit nasa kanya ang pagsasabi ng laki (buo.</pd> kuwadro Ito ang paghahati-hati ng mga larawan sa bawat pahina ng komiks. Dapat na may abi lidad ang manunulat ng komiks na masilip ang banaag maging ng pinakamanipis na l iwanag sa pagitan ng pinakamadidilim mang ulap! Iyan ang romansang hatid ng kom iks. parihaba at iba pa) at kung ano mismo ang maki kita sa loob nito. wala ng matitirang espasyo para iguhit ang mga larawan sa kuwa dro. Bilang manunulat. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. isang kapat a t iba pa).</pd> dayalogo Ito ang mga pahayag na binibigkas ng mga tauhan. Hindi kasi maipagkakasya lalo na sa maliit n a kuwadro anag tatlong bagay na nabanggit na: larawan. c<pd>. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. Madalas na iugnay ng isang karaniwang makabab asa o makaririnig ang salitang romansa sa lambingan o sa positibong ugnayan sa p agitan ng mga indibidwal na may pagtutugma sa nararamdaman. kaila ngang maikli ang mga ito at tiyak. Ang hirap dito ay ang limitasyon na isa ha nggang dalawang pangungusap na payak lamang ang dapat gamitin. Dapat na kaya niyang makahagilap ng kahihinatnan o wakas na positibo o masaya kahit na nga dumanak na ang dugo o bum aha na sa luha ang istorya. ng is ang manunulat ng komiks ang pangit na kaakibat ng katotohanan. Mahirap ito dahil para na ring ang artist gag ampanang ito ng may-akda. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. Wawakasan ang mga talakay sa pagsasanib ng mga element ong dapat na isaalang-alang sa pangkalahatang pagsulat ng mga akdang romansa. Kapag haumaba pa kasi kaysa rito. Dapat ding isaalang-alang ang pagtutugma ng kapsyon at larawan sa kuwadro. <b>Dalaw ng Romansa</b> Dapat na romantesista ang isang manunulat ng komiks. Isa itong hamon sa kanya na gamitin ang mga titik upang tapatan ang mga tunog na. kasama sa obligasyon ang pag-isip ng mga posibleng mapabilang na pig ura at eksena sa susulating obra. kalahati. b<pd>. kapsyon at dayalogo.</pd> tunog o sound effects Sa unang tingin o dinig. kung magkaminsan. Dito inilalaman ang mga deta lyeng hindi mababanggit sa dayalogo. ilang mga bagay ang dapat na bigyan ng pansin: a<pd>. ay bahagi lamang ng pantasya tulad . Tinutumbasan ng manunulat ng iskrip ang mga bagay na dapat ay na ririnig sa isang tagpo. Hindi limitado sa g anito lamang ang romansang tinutukoy sa naunang pahayag.</pd> kapsyon Ito ang pagsasalaysay mo bilang manunulat. karaniwang pagtatakhan ang pagkakaroon ng tun og ng isang akdang nasusulat tulad ng iskrip sa komiks ngunit isa ito sa mga mah ika ng komiks. tatsulok. Iyan ang dalaw ng romansang dapat na patulan ng isang manunulat ng komiks! Sa pagsulat ng iskrip sa komiks. hugis (puso. Linawin natin ang pahayag na ito. sa magandang paraan. Unang tatalakayin ang pagsulat ng komiks at susundan ng pagsulat ng mga nobela a t mini nobelang romansa. d<pd>.

Napakahirap! Masakit sa ulo at sa dibdib! Maitatanong marahil. Tila baryasyon ito ng mga bahagi ng salaysay na pampanitikan. Ang sakit namang hatid ng pag-ibig ang nagpapatibay sa pusong nagmamahal. Saglit na kasiglahan ang tawag sa bahaging may matinding kapanabikan na mararanasan ang sinumang sumusubaybay kahit na nga nasa unahang bahagi pa laman g ang salaysay. May dagdag na pahinang magagamit ang isang manunulat upang maunti-unting buksan ang laman ng k anyang isip at dibdib. tila ha los pantay lamang sila. Hindi kailangang madaliin kaya nananamnam ng may-akda an g bawat pintig na hatid ng kanyang emosyon! Hindi na kailangang sikilin kaya na ibubulalas nang walang pag-aalinlangan ang bawat salita at emosyong taglay ng mg a ng mga salita at tagpo<pd>. kung paanong rerendahan ang nagpupumiglas na kakintalang dapat na manatili pagkatapos na matunghayan ang isang pag-uugnayang nasaksihan sa loob la mang ng dalawa hanggang apat na minuto (batay na rin sa bilis o bagal ng nagbaba sa) upang maunawaan ito ng mambabasa matapos niyang matitigan ang huling larawan sa pahina na kakikitaan ng salitang WAKAS. Naging mabili ang mga ito sa mga taong nais magbasa sa sariling wika ngun it nais na makaramdam ng hamon ng pag-iisip ng mga imaheng pahiwatig ng mga sali ta at hindi iyong lantaran ng idinidikta ng mga larawan na tulad sa mga komiks. Ito ang sagot diyan: hinggil sa pag-ibig ang akdang isinusulat at sadyang ganyan ang pag-ibig. kung paanong pipigilan ang nag-uumapaw na kalipunan ng emosyon ng mga karakter na kabilang s a salaysay. Kung ihahambing nga sa kapanabikang dala ng tunggalian. Ang hirap na nadarama ng nagmamahal ang pinaguugatan ng pagpapahalaga sa kanyang iniibig. May bagong kalayaanag hatid ang ganitong mga genre. Unang lumutang ang mga nobelang 1 20 pahina lamang ang kabuuan at sinundan naman ng mga mini-nobelang 50 pahina la mang.</pd> hantad man o tago! Hindi masakit sa ulo! Hindi makirot sa dibdib! May pattern na sinusu nod ang ganitong mga akda na bagamat nagkakaiba minsan ay nagkakatulad naman sa higit na madalas na pagkakataon sa iba't ibang akda. ay lalo namang nag-umapaw s a inspirasyong dulot ng pag-ibig! <b>Romansa sa Isang Upuan Lamang</b> Dekada '90 nang umusbong ang mga nobelang romansa na hiwalay sa komiks at mga seryeng bahagi lamang ng mga magasin.. Ma gandang tanong.. Ang kaibhan. Pamilyar ang ilang bahagi ngunit posible pa ring makapagpalinaw ang bahagyang talakay sa ilang bagay na maaaring bago. <b>Simula</b> <b>Katawan</b> <b>saglit na kasiglahan</b> <b>elaborasyon</b> <b>tunggalian</b> <b>kasukdulan</b> <b>kakalasan</b> <b>Wakas</b> Pamilyar na tayo sa marami sa mga bahaging binanggit sa itaas ngunit h ayaan ninyong ipaliwanag nang bahagya ang dalawang bahagi na posibleng bago sa m ga tumutunghay: ang saglit na kasiglahan at elaborasyon. Ngayon. kukulungin at lilimitahan sa tatlo o apat na pahina ang isang madulang salaysay ng pagmamahal. Kaya ang mga tunay na manunulat ng roma nsa.. dulot ng patuloy na pagdanas ng sakit at hirap... "Kung mahirap at masakit.ng kapag 'science fiction' ang ang matutunghayan na iskrip.. isipin pa kung paanong ilalaman. sandali lamang ang mga kapanabikang hatid . bakit pa isusulat?".

Maaaring isang pangkat ang karibal. Ang elaborasyon naman ay ang bahaging unti-unting natutuklasan ang mga detalyeng maaaring bumagabag sa sumusubaybay ng salaysay na dulot ng mga naunang pangyayari. mamumuhi ang sumusubaybay sa antagonista ng salaysay.ng saglit na kasiglahan at mangyayari ang mga ito sa pagitan ng simula at elabor asyon. Tatawa siya kapag masaya nag tauhan. <b>Love triangle</b> Tatlong kaluluwa ang laging sangkot sa mga ganitong akda. Matapos ang bahagi. pamilya o maging sa riling pagkatao na hindi kasundo ng tauhang naguguluhan. Hindi limitado sa isang babae-dalawang lalaki. sa bahaging ito nakadarama ng tila pagmamalaki at tagumpay ang mamba basa. Dahil tila iisa na ang turing ng mambabasa sa bida at sa kany ang sarili. Ang saglit na kasiglahan ang magdaragdag sa kapanabikan ng mambabasa upa ng hindi bitiwan ang maliit na aklat na kanyang hawak. Dala kasi n g trayanggulo ang awtomatikong pananagumpay ng dalawa at pagtanggap ng natitiran g isa pa. Kung napakaganda ng pagkakagawa sa ganitong pormula. <b>Dadaan sa hirap ang bida</b> Sa pagkakataong ito makakukuha ng sinmpatiya ang bida. Nakikisalo na ang mamababasa sa karanasan ng tauhan sa salaysay. Ki kiligin kapag nakadarama ng pagmamahal ang tauhan! <b>Magmamahal ang bida</b> Matapos na maging iisa ang bida at ang mambabasa dulot ng nabanggit sa itaas. Ang bahaging ito rin ang nagbibigay sa kanya ng lakas ng loob na lumaban maging sa tunay na buhay. Ito ang magbibigay sa ka nya ng kagustuhang tapusin ang kanyang tinutunghayan sa isang upuan lamang. Kasama na rin dito ang pagtuturing sa mga taong kaaway ng bida bilang kaaway. hindi ito mapapansin ng mambabas a. kaya rin niya! . makakaban gon siya sa suliranin at magtatagumpay sa huli. aapihin ang bida. nangyayaring ituring ng sumusubaybay ang kanyang sarili bilang siya ring tauhan ng salaysay. Kahit na nga minsan ay tila napakahirap at halos imposibleng malusutan ng bida ang mga suliranin. Madalas na walang kapanabikang hatid ang elaborasyon ngunit kung sapat a ng nagawang panggising ng saglit na kasiglahan. may mamahalin siya. Dahil iisa nga ang mambabasa at ang bida: kung kaya ng bida. <b>Makababangon sa suliranin ang bida</b> Laging nmakahahanap ng solusyon ang bida sa anumang suliraning ihahar ap sa kanya. sulyapan naman natin ang pormulang sinusunod ng ga nitong mga akda: love triangle. Dito magsisimul ang iugnay ng mambabasa ang sarili sa tauhang kanyang sinusubaybayan. Sa tatlo kasi nalalagay sa pwersadong pamimili ang isang indibidwal n a magdadala sa kanyang pagpapasya kung alin ang papanigan. Wala na silang ipinagkaiba! Siya na ang tauhan! Iiyak na siya kapag umiyak ang tauhan. Dito rin makukuha ng mambabasa ang mga detalyeng kailangan upang t unay na maunawaan ang darating na mga kapanabikan at pangyayaring hatid ng tungg alian. Kung na pakaganda ng pagkakasulat at madadala nang husto ang sumusubaybay. napakadali na para sa mambabasa na mahalin ang mahal din ng bida. isang lalaki-dalawang b abae ang love triangle. darating ang pagkakataong malul utas ang mga ito.

Di sila lumiliban sa klase.. Naghahatid ang mga akdang romansang ito ng pag-asa na maganda ang mun do. Ang masayang wakas kasi ang bubuo sa lahat ng positibong dulot at nadama ng mambabasa sa mga pinagdaanan niya bilang siya na ring bida. o magdal a ng mga gamit o bag. pananampalataya at pa g-ibig.</pd> ka yang talunin ng pag-ibig ang lahat! Makikita rin ito bilang bagay na espiritwal. Nakasaad kasi sa Bibliy a na tatlong bagay ang ibinigay ng Diyos sa tao: pag-asa. pinakadakila ang pag-ibig! Ang sarap ng pakiramdam kun g magsisilbing isang instrumento ang manunulat upang mapalaganap ang pinakadaki lang handog ng Diyos sa tao. lilipas din ang mga p agsubok. kurot. magsapatos. 5 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. kayang lagpasan ang mga hamon ng buhay at higit sa lahat<pd>. Kung magwawakas sa malung kot na paraan ang isang akdang romansa. Ang tatlong ito ang siya ring dahilan kung bakit hindi pagsasawaan ng mga mambabasa ang mga akdang pumapaksa sa pag-ibig sinuman ang sumulat ng mga ito.<b>Magtatagumpay ang bida sa huli</b> Bawal ang malungkot na wakas sa mga akdang ito. kilig ang siyang mga pangangail angan ng isang mainam na akdang romansa. Ang tatlong K na ito. ng panghihinayang sa halip na pag-asa at pagkamuhi sa halip na pagibig. Idagdag pa rito ang lakas ng loob na kung nasa isa ng indibidwal ang pinakadakilang handog ng Diyos sa tao. Ang tatlong ito ang siyang sikreto ng tagong sulok ng puso na siyang pinagmumulan ng romantikong mga isinusulat. . Ang masayang wakas rin ang magbi bigay-kaganapan sa mga pangarap ng mambabasa at maging sa kanyang bagong tuklas na lakas ng loob upang humarap sa mga hamon ng buhay. may taong itinakda upang magmahal sa bawat indibidwal. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat.. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. kiliti. Sa tatlong ito. si Titser Trudy. Dala ito ng katotohanang ang karamihan sa mga tumatangkilik ng mga kadang r omansa ay kababaihan. Mayroon din silang guro. magdudulot ito ng panlulumo sa halip na kasiglahan. Araw-araw silang pumapasok. ano pa ang kanyang mahi hiling? Dapat ding mabanggit na isa sa mga nakagawian sa pagsulat ng mga gani tong akda ang paggamit ng sagisag-panulat na pambabae o pangalang sadyang pambab ae.

Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Gusto niy ang maging pulis. uuwi na sila sa kanilang tirahan. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Pagkatapos ng klase. nagiging tunay silang mga bata. di na tayo tatapak sa lupa. na dapat isulat o basahin. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay." sagot ni Buknoy. Sa mga oras na ito. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. "Buknoy. Ang langit na ang magiging bubong natin ." matipid na sagot ni Berto. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. "Patuyo na po. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. "Ayos naman po. Lilibutin n atin ang dagat. Siyempre. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. 'pag nagkabarko na tayo. Masaya sina Buknoy at Berto. Pero bago sila umuwi. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. Sa katunayan. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . Pagkatapos. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. bumibili sila ng tukneneng. uuwian nila si Mang Ben. Di na tayo magugutom. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. pinu puntahan ni Titser Trudy. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. tatalon si Berto sa tubig. Araw-araw. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. pupunta sila sa Jones Bridge. "Kuya.'Nung una. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. hanggang sa matuto na si Buknoy." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Huhulihin natin si la. Maraming pagkain sa barko. Mula s a itaas ng tulay. Kahit anong lugar. 'pag naging pulis na ako. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. At 'yung mga liban naman. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo.

nagulat sila sa kanilang nadatnan." balita ng isang ba ta sa kanila. pulis. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. naglalayag sa malaking barko. Mahusay na karpintero si Mang Ben.a bahay. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. may pustiso o wala. intsik. mas marami kayong magiging kaibigan . Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. umuusok na pansit. paa. sa malaking bahay namin tumitira. May bilog at kuwadradong ho pya. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. at kung sino-sino pa. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. doktor. tindero't tindera. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. Sumasakay sa matuling matorsiklo. yero." "Salamat Titser Trudy. o pako. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. si Ti tser Trudy. bumbay. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. kaya niyang gawing maliit na bahay. matutuling dyip. Sa center. Mga totoong kotse. motor. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. panadero. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. siomai. drayber. Sa center. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. Dumating si Titser Trudy. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. adidas. pero giba na ito. ang mabait na si Mang Ben. madre. Isang hapon. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay." tugon ni B erto. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. kaya nagpunta agad ako rito." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. tit ser. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. iba't ibang kulay ng palamig. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. babae o lal ake. at karitong itinutulak. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. Matanda o bata. maliit at malaking siopao. kahit kakau nti lang ang kahoy. at ulo ng manok na may m . si Mang Ben ang gumawa. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. matapos nilang maligo. mainit-init na tukneneng. bituka. Pinaaalis na tayo.

Matagal-tagal na silang wala. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. talagang matag al ang ulan. umulan man o umaraw. pagkagising ko isang umaga. may nandudukot ng ibang pitaka. pinarurusahan. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. minsan hindi. kendi. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. kaya 'yung iba kong kasama. para raw di ako maloko ng i ba. tubig. minsan kasa-kasama ko. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. Pero tulad ng ibang bahay. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. walang pinto na dapat ikandado. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. Dito na 'ata ako lumaki. kilala ko. Minsan naman. Kung minsan. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. . May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. may tulog sa araw at gising buong gabi. wala na silang pareho. naghahanap ng ibang masisilungan. Walang tamad sa loob ng aming bahay. mga ku wento ang pasalubong niya. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Lahat kami. tulad nina Tatay at Nanay. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. Unang nawala si Tatay . Kahit malaking-malaki ang aming bahay. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. nude ls. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. Pero kung minsan. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. May nagpaparoo't parito. nagtatrabaho rin ako. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. si Kuya Anghel. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. sigarilyo. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. nakatayo at walang mahigaan. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. May gamot sa sipon at ubo. May nagtitinda ng dyaryo. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. Sa sobrang laki ng aming bahay. tapos sumunod si Nanay. sabon. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. May nanghi hingi ng limos. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. at kung ano-ano pa. at trak. Pero ako. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. May nagpaparoo't parito. Araw-araw. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. 'Yung iba sa kani la. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. berde. Araw-araw. dyip. Pero ngayon. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. Mabait si Kuya Anghel. Gano n naman sila e. Natatandaan ko. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. Kapag gumawa ng di mabuti. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. tsitsaron. K ay lamig ng tubig. at pula. pati magkuwenta. ng ib ang mahihigaan. at itlog ng pugo. Astig magkuwento si Kuya Anghel. di niya nakakalimutang dalawin ako. wala itong haligi at bubong.

Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. tanghalian at hapunan. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. May bahay pala na talagang para sa ak in. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. Kahit sa maliit na is kinita. Kailangan mong maging ligtas. nakakalu . Mahira p ang walang bahay." da gdag ni Kuya Anghel. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. Di pala ito matatawag na bahay. Bahay na hindi bahay ng iba. Makikipagkaibigan ako. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. maaalagaan ka nila at matut uruan. Pero kahit ganito ang aming bahay. "May bakanteng center na akong nakita. Tulad ng ibang batang di na bumalik. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. NAISIP KO." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. kayang-kaya niyang sumingit. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Bahay na bahay namin. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. Paano na sina Nanay at Tatay. Doon. Bahay na may haligi at bubong. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. dyip. Tutulong sa maraming gawain. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Titira kami sa iisang bahay. Muli akong mangangarap.

" ang sasabihin ni Tatay. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. At kapag gusto naman naming umidlip. Sa buong maghap on. Nakahinga na nang maluwa . Mabait si Mang Ruben. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. at gamot. may lapad at ku wadrado ang katawan. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Sasakay uli ako sa asul na kariton. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. patis. may mahaba at maiksi ang leeg. dati rin akon magkakariton. Papauwi." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. Tuwang-tuwa ako. May dalawa kaming ping gan. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. at gamot na parang matataas na bilding. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. patis. noong matagal na matagal na. dalawang baso. "Aking Bunsong-bulinggit. Lahat ng tao. Sa aking pagtulog. Si Kuya ang magmamaneho. toyo. laging may kwento si Tatay. noon daw. Pero naging tamad daw ang mga tao. toyo . sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. Minsan. Titimbangin ang mga bakal at plastik. may punggok. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. nagtutulak ng bahay. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. Kahit saan kami magpunta. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. "Tulad n'yo. may parang bombilya at kulay sampalok. ipap arada lang ito ni Tatay. bakal.sot kami nang walang gasgas o daplis. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. isang maliit na kaldero at yuping t akure. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. Sabi ni Tatay. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. M insan sabi ni Mang Ruben. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Walang daya ang kanyang timbangan. Paggabi na. walang pahinga ang kariton. isang kutsara't platito. mga butas na timba at palanggana. May kahon din kami ng damit. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. 5 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . pati piktyur ng iba't ibang tao.

mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Ang lamig ng tubig. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. susulpot ang mga bulang-lobo. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. At bigla-bigla. Pero alam naming matibay ito.g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Sa aming pag-uwi. komiks. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. Pagkatapos. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. mga butas na timba at palanggana. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. Ako naman ang loob at ang manibela. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. nagiging bangka ito. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Busog na busog kami ni Kuya. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Tulad namin ni Kuya. Pero minsan. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Kapag wala kaming makolekta." ang sabi ni Kuya. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Napansin ko rin. "Kay sarap talagang mabusog. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. bilhan kayo ng pintura. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Di na kasi kul . Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. mga bunging kaldero at kawali. pero parang pagod na pagod ito. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Naisip ko kanina. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. ng asul na pintura. bakal. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Kapag umuulan at bumabah a. At sa aming pagkukusot. Giniginaw na ako. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. Wala kasi kam ing masilungan noon. Kapag gusto naman naming magpahinga.

" ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Sa gabi. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. Kay saya ko noon at alam ko. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira.ay asul ang masuwerte ninyong kariton. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. May iba pa palang libro bukod sa . Kinabukasan. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Bagamat nasa probinsya ako. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. Noon din. lalo na ang asul na asul na kariton. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. Simul a noon. Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. kapag may-ensayklopedia sa bahay. akala ko. ipinarada namin ang asul na kariton. Matagal na silang wala. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. at ubas. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. Pagdating ko ng hayskul. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. Si kuya naman sa labas. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. mayaman o maykaya. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. ponkan. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan.

Pero lagi't laging puwedeng magsimula. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. isang libro agad ang binibili ko. "Ito ang buhay. manipis ang gulong. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. Sabi nga. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. Cagayan de Oro. . matinding depression ang naranasan ko. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. Paramihan kami ng nabas a. kulturang popular. Natatandaan ko. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. Laguna sa loob ng dalawang taon. Laguna. Davao at iba pa. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. sa Dulong Bayan. Cebu. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Yabangan kami ng aming mga nabasa. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. Pero sa kasamaang-palad. "'Tay naman . Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. media at iba pa. Ganoon 'ata talaga. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. Sa bawat perang natatanggap ko. ang bukid ang di ko makakalimuta n. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. sinabi ni Lolo na. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. tulad noong tumira ako sa Si niloan. malap it sa pilapil. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. Minsan. Gusto kong matahimik na ang mga ito. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Pagdating ko ng kolehiyo. Palitan at hiraman. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. may collection ako. Tanda ko. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. sa Gul od. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. m atulin pa rin ito. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. naririto ang buhay ng bawat tao. Naging kaibigan daw niya ang Hapones." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod.ensayklopedia." Hindi kumibo si Lolo. napuntahan ko na. SABI NI LOLO. nabalutan ng putik ang aking mga libro . sa Sapang Palay. Nang d umating kami. Para akong namataya n noon. At kahit saan man ako mapunta . Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. sa bukid at kung saan-sa an pa. Problema ko kasi. sa Balong Malayo. Kapag Sabado at Linggo. Tumuloy siya sa k anyang silid. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon.

at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. titser at iba pa. Sa nasabing teksbuk. Par ang laging may iniisip. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . . at ib a pa. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. (4) ukol kay Dr<pd>. Napansin ko. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni g sandalan nito. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. nars. sa di ni Lolo. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan.</pd> Martin Luther King. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. ang masama at higit na masakit. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. laging matamlay si Lolo. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. <i>care giver</i>. upang doon siya magpahin ga. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. upang kumita ng d olyar. Alam ko.Kinabukasan. Lolo sa datin hindi ko ito Pinuntahan ko kayang abutin Mula noon. 5 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero makita. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. at mas pangmatagala n ang epekto. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. Dahil sa mga nabanggit na ito. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Nakatali ito nang mahigpit. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Pakiramdam ko . ang maagiw na bodega.

bagsakan ng mga sobrang produkto. Kadalasan. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa.69)". Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. politika. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa.Sa panahon ng globalisasyon. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Bilang sandata. at iba pa. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. kailangan itong laging bantayan. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. mga batang may isang estante o higit pa ng mg . taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. Sa paraan nga namang ito. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a ng mismong wika nito. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. at iba pa. ekonomiya. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. Bilang pintungan. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon.34). nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. at iba pa. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. tulad halimbawa ng Rice Burger. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles.

ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. makukulay na poster. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. <i>Panitikang Pambata. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Kay McGillis. Sa kanilang mga komersyal. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante.a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. kung kaya. at iba pa. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. brochures. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. pagmamahal sa matanda at iba pa. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Sa paniniwala ni McGillis. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. bus. <i>flyers</i>. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. ganito ang kanyang sinab . Ang unang aklat na limbag. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . lansangan at iba pa. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. simbahan. tulad ng wika. paaralan. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito.8). na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop.

Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. at Sargent R ayme.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol.</pd> Thomas. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. pagbigkas ng mga salita. Paglaon. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito .</pd>P<pd>.</pd> Hancock. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. na dapat igalang sa lahat ng oras. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>.i: "<pd>.</pd> La Belle. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. bida ang mga Amerikano. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan.</pd>H<pd>. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.</pd>M<pd>.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol.</pd>A<pd>. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali.</pd> Stuart.</pd>P<pd>.</pd> Eady. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol.. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Bukod sa kartilya at katon.</pd> Ralphson. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. bida. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. <i>The Filipino Twins</ i> (1923) ni L<pd>. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan.</pd> Stuart.</pd> Perkins. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. at sa buhay ng mga santo. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Edward Stratemeyer. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. Tinatawag din itong "abesedaryo.<p d>H<pd>. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >.</pd>I<pd>. at insidental o peripheral lang a . Ayon kay Luna Sicat Cleto. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. Sa bansang 1850.</pd>F<pd>.

ng presence ng mga Pilipino (p. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. Sa modernong panahon. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. magdedesis yon o mag-iisip. Umaayon ito sa prinsipyo . Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. imahen at simbolo. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. ang mga relasyon. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal.31). ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Sa kabilang banda. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. nagi ging kumplikado at nalulusaw. kita at konsumerismo. Sa ganito. radyo. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. simbahan o mga organisasyon. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. At madalas. opisina. alin ang pagtatawanan o iiyakan. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos.

Bago pa man sumulpot ang tao..75).. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. Para sa kanya. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. may sarili nang itong materyal na realidad. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. Gayunpaman. Up ang mabuhay ang mga unang tao. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes.. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. Ibig sabihin. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan.. panggagagad at pa gsasalin sa iba. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit.</pd>to attract ATTENTION I<pd>.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan.</pd> to create INTEREST D<pd>. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart).. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. Ang mga ito ay: A<pd>. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. awit. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan. at sa mga susunod pang salinlahi.. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. epiko. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala.. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. Sa madaling salita. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement.ng AIDA.. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Gayumpaman. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. Dagdag nina Berger at Luckman. Sa ganito. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. Ayon kay Prospero Co var (9). Dito rin nila ibinabatay kun g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. Para sa kanila. kasabihan. sayaw o ritwal." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. likhang sining. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Upang magawa. Ibi . Sa madaling salit a. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito.. Sa mas malawak na pagtingin.

21). Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). mangingibig. mayaman. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. istruktura at daloy ng pagpapahayag. mahirap. Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. . amo. Dahil itinapat sila. komersyal sa tv at radyo. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta.g sabihin. sa produkto. tined yer. Gayumpaman. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. asawa. Samakatuwid. Sa larangang ito. Sa madaling salita. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. Sa antas na ito. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. karaniwan. Sa paraang ito.95). "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35)." (Hall 69). nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto.Ibig sabihin. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. ay kanyang kagagawan (89). ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. ang mga ad ay hin di inosente. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. siya na ang umaayon dito. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Ayon ulit kina Berger at Luckman. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. Ayon nga kay Roland Barthes. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. kaibigan. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. api. sa pamama gitan ni Cuneta. Ibi g sabihin. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya.

Nang makita ang isang tindahan. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. Sa ad na ito. Hindi nagtagal. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. Ang <i>Varsity News</i>. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin . naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. matapos ang walong taon. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Sa advertisement sa radyo. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. Batay sa mga inilahad sa itaas. Samantala. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Sa simula. na itinatag n oong 1914.Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. Matapos mailagay ang load. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. Kamakailan. Noong Agosto 1935. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>.

</pd> Carl W<pd>. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. editor a t mga lider kabataan. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa.g kasapi ng CEG. D<pd>. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG.</pd> Pew. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil . makata. Marlen E<pd>. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. taong 1935. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. ang mga kababaihan ay magaganda. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito.</pd> Ackerman. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. Columbia. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Mula rito. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. atleta. orador. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. politiko. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Yale. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Quezon. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. Wa lter M<pd>. debatista. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. intelihente at dinamiko. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. aktor.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente.</pd > Romulo. William Allen White. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Fordham at Marquette. Noong itatag ang CEG nang 1931. Princeton. Sa loob ng ilang taon p a lamang. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>.</pd> Karig.

Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan.a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD).</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. lathalain. Porfirio Miraflores. Enrique Quema at Poblador. Pascual at Duque. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild.</pd> Carlos. Leon M a<pd>. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Rufino R. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Ang taong 1933. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Celestino C. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala . Garma. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Carlos A<pd>. Vega ng <i>The National</i>. ayon kay Rodriguez. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa mga miyembro nito. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. Gil R<pd>. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. Daisy Hontiveros. at mga miyembro sina Raul Manlapus. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). Castro at Pabl o Viray. Sa kanyang pamumuno. D<pd>.</pd> Rama. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. interby u.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. Samantala. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. Vinzons. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Kasa ma niya rito sina Torres. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez.

Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. Subalit para kay Manuel E<pd>. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. kalihim ng Departamento ng Pinansya. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya .</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Ayon kay Prop<pd>. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko.</pd> Modesto Farolan (1937). Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. Samantala. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. magbasa at mak . Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n.wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Iprinesenta rin ni Kal<pd>. isinulong ni Helen Benit ez. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n a magasin. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. mga asignatura sa wikang Ingles. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. editor at mamamahayag sa ma instream. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa.

at mas ayahin. ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006).ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. Nobyembre 24. hindi ito mad aling sagutin. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000).</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. Sa naturang kumperensya.121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. sanaysay.Essay Word Count: 2. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. 2005) naman. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao.</pd>H<pd>.</pd> Crispino Jamias. editoryal at b alitang pamapalakasan." Kay Narciso-Apuan (Symposium. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). May mga ilan nang sumubok . Ayon rin kay Ferrucci (2006). A<pd>. mapagk umbaba. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. pakikiramay sa kanila. Sinusugan naman ni Prop<pd>. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". mapaglingkod. Sa Ingles. maalalahanin. 4 Title:Sanaysay (44) Text 136 .</pd>V<pd>. mapagpatawad. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. mapagtiwala. mapagbigay." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. marespeto. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. pahayagan at magasin. m apag-aruga. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. mapagmalasakit. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. ang pahayag ng kalihim. may konsiderasyon. mapagpasensya.

<i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan .</pd>47. nagpapatibay ng loob ng kapwa. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). mabait. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. nag-aaruga. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. maawain. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24.na magbuo. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. isang pari. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. nagbibigay ng pag-asa. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. isang madre. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. maunawain. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. mapagbigay (De Mesa 1991. 2005). Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. at dalawang <i>charity volunteer</i>. humi hingi ng tawad. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. marunong makipagkapwa. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. De Mesa 1991). malawak ang pag-unaw a. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. malaya. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. mapagmalasakit. Nobyembre 24. hindi nanghahamak o nanlalait . si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. isang propesor ng wikang Pilipino. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. Narciso-Apuan Symposium. matulungin (De Mesa 1991). buk as ang loob. mapagkumbaba. at malapit sa Diyos. may magandang intensyon para sa ibang tao. nagpapakatoto o. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. Sa ngayon. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito.

sapagka . Knox. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. sa tingin ng mananaliksik. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral.ng depinisyon ang kagandahang loob. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at bumuo ng mga domeyn at kategorya. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. Sa sitwasyong ito. Hess. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Sa pananaw ng mananaliksik. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. Williams at Ladany 2005). Thompson. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Sa 14 na kalahok. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. <i>content analysis</i> ang ginamit. isang <i>counselor</i>. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Sa kulturang Pilipino. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito.

Williams at Ladany (2005). <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. inuuna ang kapakanan ng iba . ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. Siya ay may malasakit.t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. Sa bawat talaan. may pakikipagkapwa. Sa pagsusuri naman ng datos. porsyento. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. may mga ilan ding naging pagsubok. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. may konsiderasyon. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. <b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. Knox. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. nakalagay ang mga deskripsyon. Thompson. pagdodomina ng isang miyembro. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. Hess. hindi iniinda ang abala. Ayon kay Hill. at ur i ng mga ito. pakikipagkapwa at malinis na kalooban.

kahit kailan at kahit na sa anong paraan . nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a.Laging handang tumulong. <i>Malinis na kalooban</i>. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> . hindi sila naghihintay ng kapalit. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. <i>unconditional</i>. marangal. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. <i>Pakikipagkapwa</i>. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. maalalaha nin May utang na loob. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . nagbibigay ng serbisyo. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. bukal ang loob. kahit saan.

nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. disiplinado. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>. iniisip ang kapakanan ng iba. handang magsakripisyo 75 31 19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. .Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. hindi nang-aabala.

Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa.5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka ." ang sigaw ng isang sisiw. sigaw ni inahing manok. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. Ang bodega ay puno ng mga mais. Hilig nila talaga ang tubig. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. para marinig natin kung siya ay parating na." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Halina kayo't tayo'y aalis na. Isang araw. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Sila'y mga bibi. bigas. Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya." ang wika ng inahing manok. "Hindi iyon mga sisiw. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. at damo. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus . kay a't siya'y nalunod. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib.

Agad nitong pinalaki ang katawan. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. pero sa susunod ay hindi na". Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Walang may gusto na gawin ito. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Nang dumating ang tag-ulan. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. Sa kanyang paglipad. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Panay ang pamamasyal. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. "ama. O sige. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Huminga ng malalim ang ama. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. hihingi ka sa akin. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. sa kanyang trono. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. hanggang sa maabot na niya ito. sagot ng lima. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. Tapos ngayon.a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. Nangako siy . Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. "Masaya ako sa buhay natin. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. b ibigyan kita ngayon.

Ang isa ay mayaman. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Isang araw. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Naisin man niyang kainin ito.a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. G ayunpaman. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. . Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. "Isa itong kamangha-manghang bagay. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Bibili siya ng pagkain. pupunta si Mang Isko sa bayan. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig." Isang araw. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Sa halip. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Minsan. ang pagong ay nahulog. At ganoon nga ang kanyang ginawa. Pagbalik ni Mang Isko. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Isang araw. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. lumabas ng bakuran ang usa. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. "Kumusta na kayo ?" sigaw niya. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. siya ay nagulat sa nakita. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Isang araw. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. Isang araw. gamit naman ang kanyan g bibig. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. Laking tuwa ng hari. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao.

Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Lubos namang natuwa ang hari. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas." ang sabi pa nito sa hari." Natuwa ang mayamang kapatid. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Nagtaka and isang pulubi. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Maya-maya'y may na . Natuwa and dalaw ang pulubi. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. Sa wakas. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. Nawa'y tanggapin ninyo. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. Ngunit sa kanyang kabiglaan. Isang gabi. Ang sabi niya." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan." ang sabi pa nito. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin.Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. "Ito na marahil ang hari ang mga hari." ang sabi ng isa. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito.

huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. <b>A</b>t isang araw nga. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. . Nang buk san niya iyon. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. <b>S</b>amantalang ang ina naman. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. <b>A</b>t sa paaglipas ng panahon.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. Inaalagaan nito ang pamilya. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. <b>A</b>ng ama. 5 Title:Alamat Text 114 . Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso.pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Animo bumigat iyon. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. "<b>I</b>na. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. At sa kanyang paglayas. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. <b>M</b>insan.

lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. Nagkaroon sila ng maraming anak. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. . upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. at napailalim sa tubig ang mag-aama. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. <b>M</b>ula sa malayo. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. humaba ang kanilang mga nguso. hangga't ikaw Damaso. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog."<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. <b>N</b>oong araw. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. Nais sanang magbago ng isip si Magda . <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. <b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. At ikaw Magda. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. <b>M</b>ula sa malayo. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. <b>B</b>igla. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose.

paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig." ang wika ni Aling Rosa sa anak. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. bakit? Sabihin mo. ginabi ka yata ng uwi ngayon. "<b>P</b>asensiya na po. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito." ang pagsusumamo ni Juan. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. mabilis na tumanda si Aling Rosa. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. si Helena. gabi na ito nang makauwi." "<b>N</b>gunit. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. "<b>A</b>nak. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. "<b>O</b> anak. isang baba e ang kanyang nakilala. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. <b>S</b>a paglipas ng panahon. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. Palagi siyang nagdara sal. At bigla. .<b>A</b>ng ina. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. <b>A</b>ng anak. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. Hangang minsan. Bago dumilim." ang pagsisinungaling ni Juan. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. kung kaya't agad umibig dito si Juan. <b>M</b>insan. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa.

Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. taas noo siya at walang sin umang pinapansin." "<b>L</b>umayo ka rito. <b>M</b>aya-maya. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina." Parang walang narini . napakahirap abutin. <b>S</b>a takot. At bilang pag-alala sa kanyang i na. Ate tulungan mo naman ako. "<b>A</b>te. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. Lay o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. Doon ka sa Nanay magpasulsi. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. Baka masira lang ito. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. Si Juan ay naging isang butiki. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. Hu malakhak itong lumapit. Istorbo ka talaga. tulungan mo. pahiramin mo. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. Kung humihingi sila ng tulong. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. <b>M</b>ula sa malayo. "<b>A</b>te. at naglaro sa paligid. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Kung nanghihiram sila sa iyo. Parang langit ang taas nito. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. wala kang perang ipambayad dito. "Lumayu-layo ka nga rito."<b>D</b>ios ko po. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya.

Gamba. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. malakas. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. . Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay... "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi." luhaang sabi ng ina. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. oras-oras.g si Gamba. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. iha. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. pagalit itong sumig aw. Inuu lit ko. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay.baka magkasakit ka. "Ano ba kayo. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a.. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. humabi nang humabi. kung malilipasan ka sa pagkain." "<b>W</b>ala kayong pakialam. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala.." pagpigil ng mapagmahal na ina. Iniistorbo na naman ninyo ako. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan.. Bilang parusa. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala." "<b>G</b>amba." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. at buo ang tunog." dugtong ng kapatid niyang lalaki.. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba.

Itinanong-tanong ang tungkol sa <i>sexually transmitted infection</i> at ang tungkol sa HIV/AIDS. Mga halimbawa ng kulang na kabatiran sa AIDS Hindi tulo ang AIDS! Nico 16 "sa napag-alaman ko. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila.</pd> diretso na rin sa AIDS!" Heto pa. AIDS din yun<pd>. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . Ay on sa mga untahan sa umpukan lumalabas na maraming akala ang mga lalabintaunin n a sumasalamin sa mas malalaking problemang may kinalaman sa kanilang sariling se kswalidad at sa kultura at lipunang kanilang ginagalawan.249 <i>Sexually transmitted infection</i>. di ba palatandaan ng AIDS yung hirap sa pag-ihi<pd> . 6 Title:Sexually transmitted infection.. HIV-AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusug an Text 134 . Akala din ng marami na simple lamang ang lunas sa sakit na AIDS tulad ng katas ng halaman o sabaw ng prutas o di kaya ay paglalangas ng tubig na may sabon.. HIV/AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusu gan Ilan pang halimbawa ng mga usapan ng mga lalabintaunin tungkol sa kanilang kalus ugan at seksuwalidad ang hinalaw upang mailarawan ang kanilang kabatiran tungkol dito.. hindi sabaw o sabon ang gamot sa HIV! Rona 20 . Natutunghaya n sa mga sumusunod na halimbawa ang ilang tamang kabatiran at ilan ding mga naka babagabag na kakulangan sa pag-unawa sa mga sakit na nakakahawa at nakamamatay g aya ng HIV/AIDS. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw.</pd> sa guys parang may nana yung lumalabas" Mark 20 "yung tulo.Essay Word Count: 2.<b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito.. Naging paksa sa mga umpukan ang mga sakit na nakahahawa at inilaan ang m ga tanong tungkol sa mga sakit na kaugnay ng sekswalidad. Akala ng ilang lalaki ng lalabintaunin na ang lahat ng STI gaya ng tulo o gonorrhea ay HIV.

Dulot ng HIV ang <i>direct viral disease</i> at a ng <i>disease secondary to the immunodeficiency state</i>.. Magkakar oon din ng <i>neurologic disease</i> na kinahihinatnan ng <i>direct viral disea se</i>..</pd> ang gamot mainit na tubig na may konting sabon" Teka muna.</pd>hindi mo naman alam kung sino may sakit na AIDS di ba<pd>. Sa <i >disease secondary to the immunodeficiency state</i> naman may mga <i>malignanc ies</i> at <i>opportunisitic infections</i> na maaaring kahinatnan. kailangan may sariling gamit kasi puwede ka ng mahawaan kapag ginamit mo iyong kanyang kutsara o baso<pd>.</pd> <i>Mycobacterium tuberculosis</i>)..</pd> hindi ko alam kung paano nagkaka-AIDS. ang halimbawa nito ay <i>dementia</i>... la bis na nagpapawis sa gabi.</ pd> <i>Candida albicans</i>). ewan ko parang gan'on. Dalawa ang prosesong nagpapaliwanag ng pagka-komplikado ng AIDS.. sa halikan<pd>.</pd>" Erik 16 "<pd>.. parang<pd>. at <i>protoz .</pd>" Ilang maling pananaw Daisy 16 "<pd>...</pd> 'pag may AIDS.. Ang HIV ay isang retrovirus o kilala itong Human Immunodeficiency Vi rus. ." HIV ang dahilan ng AIDS Hindi nababatid ng tama ng maraming lalabintaunin na ang HIV ang dahilan ng saki t na AIDS.</pd>" Gilbert 16 "<pd>. Halimbawa ang <i>wasting sy ndrome</i> ng <i>consitutional illness</i> kung saan nilalagnat ng mataas... <i>fungus</i>. nagkakaroon ka na ng AIDS<pd>....</pd>pang-bawas lang buco juice<pd>. (e<pd>..</pd> hindi dapat lumapit sa taong may AIDS kasi nakakahawa<pd>.. ang pagkasira ng bait o dili kaya ay magkakaroon ng mabilis na paghina ng kakayahang pangkognitibo ng tao. ano ba ang HIV ate/kuya? Elsa 14 "AIDS nakakahawa<pd>......</pd>g<pd>.</pd>" Angelo 14 "<pd>.</pd>" Raymond 17 "<pd>..< /pd>sabi ng lola " Mark 20 "sa tulo<pd>. Ang <i>Ka posi's sarcoma</i> ay isang <i>malignancy</i>. baka mahawa sila</pd>.</pd>g<p d>.</pd>kaya di mo maiiwasan<pd>. Samantala sa mga <i>opportunist ic infections</i> may apat na maaaring magsamantalang <i>micro organisms</i> s a mahinang sistemang panlaban sa sakit tulad ng <i>bacteria</i>.. Hihina ang sistemang pang-immune ng katawan na nauuwi sa malalang sakit na AIDS o Acquired Immunodeficiency Syndrome. Ang <i>direct viral disease</i> ay magkakaroon ng <i>constitutional illness</i>. (e<pd>..</pd> AIDS nakukuha mo sa laway.. <i>virus</i>."ang gamot sa AIDS. hindi naman pinag-uusapan" Jomar 19 "kapag nasama sa tubig tapos nainom. (<i>Herpes zoster</i>).</pd> kung magka-AIDS ako sasabihin ko sa iba na 'wag na silang maglalapit sa akin. ang labis na panga ngayayat at patuloy na panghihina ng pangangatawan. .... at sobrang mahina ang katawan ng may sakit..

. Halimbawa ng tamang kabatiran Michelle 12 "<pd>. Ito ay sobrang sensitibo sa pag-<i>detect</i> n g HIV (99<pd>. at sosyal. Upang matiyak naman kun g may AIDS na ang may HIV binibilang ang CD4 T-lymphocyte para alamin kung ito a y mas mababa na sa takdang bilang (CD4 < 200). acquired immunodeficiency virus.</pd>g<pd>. Dahil na rin sa wala pang natutuklasang lunas s a sakit na AIDS ang mga paraan ng pagpigil sa pagkalat ng nakamamatay na sakit n a ito ay isang malaking hamon pa rin sa mga eksperto sa medisina at pag-uugali o behebyur.</pd>" Caryl 16 "<pd>.. wala pang gamot para diyan<pd>. <i>sexually</i> (<i>socially</i> ) <i>transmitted disease</i> at ang AIDS. Ang PCP ang karaniwang sakit ng may AIDS. Samantala sa mga nahawaan na ng HIV.</pd> p24). Ang ibang kinatatakutang sakit ng mga kalahok ay tuberculo sis (TB) at cancer. at sosyal.... Ang <i>prevention</i> o pagpigil ang tanging paraan sa pagtigil ng pagkalat ng HIV. Ayon sa mga kalahok na lalabinta unin kinatatakutan nila ang mga sakit na STD. inaantala ang pagdami ng mga <i>retrovirus</i> na ito sa paggamit n g HAART <i>triple drug therapies</i> Ang may mga <i>opportunistic infections< /i> naman ay ginagamot sa mga angkop na lunas dito gaya ng <i>antibiotics</i> . imahe ng s . pagpawi ng gana sa sex (seksuwalidad).</pd> <i>Pneumocystis carinii pneumonia</i> o PCP). at ang paglayo ng iba bunga ng p andidiri (sosyal). Kasalukuyang paraan ng pag-alam kung may HIV at AIDS at mga pagpigil ng pagkalat nito Ang ELISA o enzyme-linked immunosorbent assay test ang isa sa mga paraan ng pag -alam kung ang tao ay may HIV. Isa rito ay ang paraan ng pagtuturo at pagkatuto sa mga dapat iwasang gawain na nagpapataas ng antas ng panganib na magkahawaan..</pd>AIDS madaling kumalat..oa</i> (e<pd>. Id inadahilan nila ang takot sa mga ganitong sakit sa pagkawala ng sigla sa buhay ( sarili). May mga AIDS-<i>defining opportu nistic infections</i> na rin bukod sa may ebidensiya na ng HIV infection ang ta ong may <i>full-blown AIDS</i>. sekswalidad.</pd>g<pd>. Ang Western blot test ay isa pang paraan ng pagtiya k kung may HIV ang isang tao..</pd>" Verne 18 "<pd>. Mas komplikado ang paraang ito subalit mas masino p sa paggamit ng antigens (e<pd>.</pd>5%).</pd>" Kinatatakutang sakit ng mga kalahok na lalabintaunin Ang mga kinatatakutang sakit ng mga lalabintaunin ay may kinalaman sa mga sumusu nod na aspeto: sarili. Ito na ang pinangangambahang kalagayan na nauuw i sa kamatayan ng nahawa ng HIV. sekswalidad.</pd>AIDS nakukuha sa sexual intercourse... Humahanap na rin ng bakunang panlaban sa HIV kanya lamang ay maraming probl ema ang kinakaharap ng mga siyentipiko tungkol dito. Ang pagkakaroon ng TB o ca ncer ay seryosong banta sa lakas ng katawan (panghihina ng kalamnan). 'pag nagka-AIDS hindi na gagaling<pd >..</pd>AIDS. sa infected na karayom o dugo<pd>... Ang ilang halimbawa ng mga naging tugon sa mga tanong ay mat utunghayan sa ibaba.. subalit marami ang <i>false positive</i> kaya iminumung kahi ang pag-uulit ng test. Ang isa pang paraan ng pagpigil ay ang pagsala sa mga produktong dugo na gagamitin sa medisi na.</pd>AIDS nakukuha thro' injection (IV drug users) Benedict 17 "<pd>. Kinatatakutan ang ganitong mga sakit dahil may kaugnayan pa rin sa mga aspetong sarili.

. Halos ganito r in ang <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na ito kung saan inaakala na sa ba bae nanggagaling ang HIV virus at kumakalat dahil sa pakikipagtalik sa isang bab aeng nagkaroon ng ibang partner sa sex bukod sa kanyang kasintahan o asawa.. at kaloob an (pagkawala ng pag-asa).</pd> para makaiwas sa AIDS... Ang retrovirus ay galing sa mga bakla at naisasalin sa pakikipag-sex sa kanila.</pd> nakukuha ang AIDS kung na kikipagtalik ka sa bakla!" Sulyap sa samu't saring saliksik <i>Stigmatized</i> at <i>feminized</i> ang sakit na HIV/AIDS. Ayon pa sa pag-aa ral mabilis na dumarami ang mga kaso ng HIV sa Timog Silangang Asya lalo na sa Thailand at mga karatig bansa nito na di kalayuan sa Pilipinas..</pd>" Ryan 19 "<pd>. <i>Stigmatized</i> ang s akit na HIV/AIDS sa mga bakla at babaeng bayaran. Samantala hin di malinaw sa mga kalahok kung bakit mga babae lalo na ang mga bayaran at ang mg a bakla ang dahilan ng pagkalat ng HIV. Sinasabi din nila lalo na ng mga lalak ing lalabintaunin na nahahawa ng HIV sa pakikipagtalik sa mga tinatawag nilang l alaking operada o transekswal at sa mga hindi matitinong babae o kung ituring ni la ay mga babaeng gala. Halimbawa ng <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na AIDS Keith 18 "<pd>.. Napag-alaman din sa mga lalabintauning kalahok hindi lamang ang kanilang agam-ag am sa AIDS kundi ang mga pananaw na sumasalamin sa kakulangan ng pag-unawa sa sa kit na ito. Idinagdag pa ng ... Gayundin mariin pa ring pinaniniwalaan nila na ang mga bakla ang may dala ng sakit na HIV/AIDS dahil daw sa mga aktibiting sekswal ng mga ito.. Natutunghayan ang ganitong pag-uugnay sa mga sumusuno d na halimbawang hango sa mga interbyu.. Akala pa rin ng marami sa kanila na ang sakit ay nakukuha sa pakikipag-sex lam ang sa mga babaeng bayaran at mga bakla. Ang <i>Feminization of HIV/AIDS</i> ni Nwe Nwe Aye (2004) ay naglalahad ng mga katibayan ng maling pananaw at pagkakabit sa kababaihan ng sakit na ito. nasa tiyak na panganib ang mga kababaihan lalo na ang mga bata at lalabintauning babae sa pagkahawa sa sakit na HIV.... Ang mga prostityut o mga babaeng bayaran ang nagpapasa ng sakit na STI at HIV/AIDS dahil sa pasalin-salin sila sa iba't ibang kostomer . anyong panlabas (pagkalugas ng buhok).</pd>" Gary 15 "<pd>. mag-ingat na rin sa mga ganitong babae. Ito ang siyan g nagpapanatili sa banta ng lalong malawakang pagkalat nito sapagkat hindi malin aw sa marami ang dahilan ng pagsasalin-salin ng HIV.arili (pangangayat ng katawan). Inaakala pa rin ng marami na bunga ng kakaibang sekswalidad ang pagkakaroon ng sakit na HIV.. Ay on sa pag-aaral. Sinabi sa pag-aaral na ang mga babae ay may <i>multiple vulnerabilities</i> ku ng saan lalong madaling mahawa sila sa STI partikular sa HIV. sila mismo kasi nakakakuha ng AIDS.. matutunghayan ang ganitong mga pananaw. hindi makikipag-ano sa mga babaeng gala at sa mga bakla<pd>. sa ganitong lugar<pd>. Sa ilang sumusunod na halimbawa sa ibab a.</pd>yung lalaki sa lalaki<pd>..</pd>umiwas sa mga bayarang babae.. Sus ulyapan ang samu't saring saliksik sa larangan ng pag-aaral sa HIV/AIDS ang mga usaping kaugnay ng mga pananaw na pambabae at pang bakla lamang ang sakit na ito . Ang mga lalabintaunin lalo na ang mga lalaki ay naniniwalang ang sa kit na AIDS ay pambabae o pang mga bakla lamang at nahahawa ang mga lalaki dito..</pd> nakukuha ang AIDS sa pambabae<pd>..</pd>" Rutloy 19 "<pd>.

Aniya maraming <i>overseas workers</i>. Nagkalat pa rin nga ang pananaw na ang AIDS ay sakit ng babae at sila ang nakah ahawa sa mga lalaki. Hindi rin sapat ang paggigiit sa kanila ng paggamit ng <i>condom< /i> dahil laging naroon ang banta ng pwersahan at pamimilit na sex. Gayundin naman ang HIV <i>transmission risk</i> ay mas matindi sa sit wasyon na may puwersahang pakikipagsex. Marami ring babae ang nahawaan ng kani-kanilang mga asawang lalaki samantalang nananatili silang tapat sa mga ito. Halimbawa sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> (Poblete 2005) m as marami ngang naitalang kaso ng HIV/AIDS sa mga lalaki (62<pd>. mula sa buwanang pagtatala ng 1 0ng kaso lamang sa mahabang panahon ay nagkaroon ng biglaang pagtaas ng bilang s a 20ng kaso ng HIV/AIDS nitong taong 2006. karami han sa mga ina ay nahawaan ng kanilang mga asawang lalaki na nakuha ang <i>retro virus</i> sa labas ng bansa noong naghahanap-buhay pa sila bilang mga <i>overs eas worker</i> (Javier 2006).pag-aaral na mas mataas na ang <i>rates ng HIV sa mga babaeng lalabintauning may asawa. Dapat na ngang ulit-ulitin sa mga kalalakihan na ang sakit na ito ay unibersal. sa pag tatalik nahawa ang mga lalaki.</pd>8%). Ayon pa rin sa ulat. at mapanganib na ugali ng mga kabataan sampu ng kanilang mga iniuugali sa sek swalidad ang mga palatandaan ng banta ng HIV/AIDS. Pinatutunayan ito ng nakaraa ng tala ng pagdami ng kasong iniuulat na may HIV/AIDS. B para sa <i>being faithful</i> (pagiging tapat). gulang . lahi. Idiniin niya na mahalagang isali ang mga lalaki lalo na ang mga lalabintaunin sa kampanya sa pag-unawa sa sitwasyon ng mga kababaihan upang higit na mapangalagaan ang kanilang kalusugan. Sa interbyu sa mga ama at ina na may HIV. o pananampalataya at hindi usaping pangbabae o pambakla kundi panlahat. Ay on sa kanya hindi sapat ang ABC bilang <i>prevention strategy</i> lalo na para sa mga kababaihan. Mahihinuha na mas maraming kalalakihan ang may HIV/AIDS at sila ay nasa maagang yugto ng pagiging <i>adult</i> .29 taong gulang (31<pd>. Aniya. at iyong nasa <i>commercial sex work</i> na hindi nakapipili talaga ng kung sino ang k anilang magiging kostomer. Ilang nakalap na mga pag-aaral sa epidemyolohiya ng HIV/AIDS at mga sarbey tungk ol dito ang maglilinaw na ang sakit na ito ay walang pinipiling kasarian. Pataas din aniya ang bilang mula sa naunang nait alang kaso noong 1984 sa mga taong nasa 20 . Ang sitwasyon ng kababaihan ang higit na mapanganib at hindi ang kanilang iniuugaling kaugnay ng sekswalidad. Ayon pa rin sa naging ul at ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . partikular sa mga bata at lalabintauning babae. Sa pagtataya ni Cravero (2004) sa sitwasyon ng HIV/AIDS sa Pilipinas sinabi niya na kailangan g basahin ang mga tanda na <i>slow at <i>low cases ng sakit bilang <i>hidden</i> at <i>growing</i> dahil nga sa maraming palatandaan ng pagmumulan ng pagkal at nito.</pd>8%) kaysa sa mga babae (37<pd>. at C para sa pag gamit ng <i>condom</i> .</pd>2%). Marami sa mga babae ang walang kapangyarihan sa negosasyon tulad ng mga nasa <i>commercia l sex work</i> at nasa marahas na sitwasyon. . pwersahang pakikipagtalik. Iminungkahi sa pag-aaral na ang lalabin tauning babae ay dapat magkaroon ng sapat na kaalaman at kasanayan upang makaiwa s mahawaan ng HIV. ano ang bisa ng ABC kung may karahasan sa kaba baihan gaya ng <i>rape</i> o panggagahasa. <i>commercial sex workers</i> .</pd>7%) at sa mga nasa 30 . dapat magi ng bahagi ng pangkalahatang istratehiya ang ganitong kaalaman upang maging mabis a ang programa para sa pagpapaalam sa banta ng AIDS. Ilang mahahalagang usapin ang inilahad ni Nwe Nwe Aye (2004) sa kanyang pag-aara l kaugnay ng AIDS at kasalukuyang iminumungkahing paraan ng pagpigil ng HIV. Ayon kay Nwe Nwe Aye. ang lahat ay maaaring magkaroon at may banta sa bawat isa sa atin. Ang ABC ay istratehiya ng pakikialam kung saan itinuturp na ang A para sa pag-<i>abstain</i > sa sex.39 taong gulang (37<pd>.

Usaki Kimadori. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Batid ito ng kanyang Ditse. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina nanahanan ni Alfonso. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Hindi niya malilimutan ito. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. si Hen. Sumisidhi ang digmaan. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama t puno ng patumapat ang kanyang kapatid. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga.5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka . Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid.

"Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Lumipas pa ang mga araw." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Kinabukasan. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Mahalagang makakuha ka ng salapi . binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian.nyang Ditseng Cora para sa Heneral. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Walang imik si Gloria. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. Balighong pangamba ang kanyang nara mdaman. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa pamumuno at pagpaparusa sa mga katutubo. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse." pahayag ni D itseng Cora. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Karne an g laman ng bayong. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Ma . Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Kumukulimlim ang panahon. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid.

Di ko lang batid kung saang direksyon. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Lihim ito. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana . Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. pero walang nakatagpo. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi.y kadalasan ang kanilang pagkikita. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Isa lang ang batid ko. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. malapit at lumalapit siya sa akin. Siya si Duerme. Tumahimik ang paligid. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Papalapit siya. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. wala na si Ditse. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. ang inisip ko. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. tunguhin at saliksikin. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Mahalumi gmig. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Piho ko'y naliligaw ito. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Papalubog na an g ikalawang araw. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. magdidilim na. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Ako si Dulce. Nabatid ni Hen<pd>.

Alam kong malayo na ito sa akin. Kinabahan na ako. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Tuluy-tuloy ako. tulad ng wika. Kay McGillis. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood.Essay Word Count: 2. Nakita ko na ang daan patungong bayan. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw.w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. dilaw. Nakailang hakbang na ako. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw.674 Sa paniniwala ni McGillis. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi . Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. <i>Panitikang Pambata. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. D oon ko ipinasyang tumakbo na. Humahangos. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. 4 Title:Sanaysay (46) Text 141 .

Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin.. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali.nas. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Tinatawag din itong "abesedaryo.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. sa t ." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Bukod sa kartilya at katon.. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Ang unang aklat na limbag. Paglaon. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. na dapat igalang sa lahat ng oras. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. pagbigkas ng mga salita.</ pd>8) </i>. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Sa bansang 1850. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio.

Mula taong 1898 hanggang 1910. pagkontrol sa mga kaalaman.</pd> Perkins. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. bida ang mga Amerikano.</pd>A<pd>.</pd>P<pd>. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil . Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Edward Stratemeyer. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani.</pd> Ralphson. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito .</pd> Stuart. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . Kung kaya. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>.</pd> Thomas. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol.</pd>H<pd>.</pd>P<pd>.</pd> Stuart. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>.</pd>M<pd>. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.alambuhay ng mga sikat na tao.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino.</pd> La Belle. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan.</pd> Hancock. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga.</ pd>H<pd>. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. at sa buhay ng mga santo.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. bida. Ayon kay Luna Sicat Cleto.</pd>I<pd>.</pd>F<pd>. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Tinawag silang mga pen sionados. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito.</pd> Eady. Muli. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. at Sa rgent Rayme. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. mababait na kaibigan at higit sa lahat.

Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. at tanggapan ng pamahalaan. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ika nga. at sa lahat-lahat na yata. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd).ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. hindi ito ang wika ng ating "k . Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. sa mga panoorin.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. sa mga babasahin. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata.. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. tulad ng Amerika. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. nandoon pa rin sila. Anumang gawin nating pag-iwas. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. sa ating sinasalita. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao .</pd>180) </i>. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. ahen siya. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas.. Sa mga kasalukuyang teksbuk.

ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Sa kasalukuyan. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Dahil dito. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. Poster s Series. Bukod di to. ba le wala rin. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Bright M inds Read! at iba pa. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. At kung minsan. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Klasrum Adarna. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. partikular ang televisyon. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Manuals. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Madalas. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. malilikh . kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa.aluluwa". Dahil dito. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Teen Novellas at Teen Romance. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Big Book. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Taon-taon. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitikang-pambata. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Higit sa lahat. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao.

Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan.a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. 6 Title:Sanaysay (43) Text 133 . Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000.Essay Word Count: 2. Sa mga simulang pahayag sa kwento. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa.063 Samakatuwid. Sa pamamagitan nito. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. . Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba.

<i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. Isang babae ang sumulat ng kwento. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Pero hindi na ito ang mahalaga. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. torotot. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. at iba pa. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. tulad ng akala ng bata. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. at iba. Sa mga inilapat na ilustrasyon.<i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. stik ng <i>fishball< /i>. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. . ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. <i>antenna</i> ng TV. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. ngunit sa halip na mahatsing ito. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>.</pd> Anon uevo. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. tulad ng <i >ruler</i>. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. ugali. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. pambomba ng bola. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. Dahil di to. Alam din ng bata na <i >hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. suklay. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Sa mga batang hindi pa nakababasa. ng kanilang mga iniidolo. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo.

Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. <i>O nagpapatintero. agad na lalabas ang mainit na kape. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. Sa kwento ni Garlitos. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. kung kaya hanggang ngayon. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House.Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. Sa ngayon. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. biglang nagbago ang lahat. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. kasama ng mga kalaro</i>. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. <i>loko lang</i>. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. tumbang-preso. . ang Ruming ay pangalang hindi lik as na panlalaki. Tumuklas ng mga bagay-bagay. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. agad niyang nagagawa. <i>Gumagala buong gabi. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. taguan. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. pagtanaw sa mga b ituin. plantsadong damit at iba pa. sumukob sa malalaking puno. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Ngunit isang araw. tulad ng pagpunta sa hardin. na ang lalaki ay laging malakas. bakla o t omboy. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. hapung-hapo siya. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. magpahangin. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. nag-iisip at hindi emosyonal. Sa pamamagitan nito. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. Sa kwento. umawit sa buwang hugis karit. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. o <i>w alang lang</i>.

kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya.Ang maganda sa kwento. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. ga nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Maaaring ituro ng mga kwento. negatibo. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. Ang katulong ay hindi lamang katulong. Samakatuwid. taglay ng panitikang pambata. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. sentimen tal. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses . Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Sa kanila ng kamalayan. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. Sa pamamagitan ng kwento. nang hindi namamalayan ng mga bata. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. Emosyonal (nalulungkot. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Tulad ng mga babae. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. nagseselos. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan.

Gera hanggang Dresden. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a . pantay na kumikilala sa lahat ng tao. at paniniwala ng isa ng lipunan. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. Kung kaya. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. 6 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. at higit sa lahat. Sa pamamagitan nito. Taglay nito kultura. pananaw. uhaw at gutom. Sa naipon niyang salapi. Maselan ang kalagayan naming dalawa. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. anumang kasarian. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. wika. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. maunlad. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. Kung mangyayari ito. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. subalit kinak ailangan ko itong gawin. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h awak ay pistol. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno.o at maunawaan. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Dahil ang katoto hanan. upang malikha ang isang lip unang malaya. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon .

Isina ra ang klab ni Ilienno. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao.. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa .awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Tanggap na niya ako. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Ako. Narating namin ang sinasabing Dresden. Ika-20 ng Abril 1944. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Ika-17 ng Abril 1943. Akala ko'y katapusan na nami n. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Ika-6 ng Agosto 1942. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Oo. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Noong una. Si Ilienno ang nagbigay-alam. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Ika-27 ng Enero 1943. Ako'y isang LIHIS. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami nagkakilala. Kasama dito si Ilienno. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Kung minsan ay maaamoy mo a . Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. 1943. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo... Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Katatapos lamang ng taglamig.. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Si Waldteim at ako.

Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Pilit kong itinatali ang bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Wala nang limitasyon Waldteim.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Sa barracks. Hindi ko ma tiis. Lahat ng naniniwala sa gawi. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>.ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Nagpumilit siyan makatayo. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Takot na akong mawala pa siya. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. wala na. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Nan ghihina na ang kaibigan ko. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. ang mga bahagi ng Koran.. mabato at mainit ang aming hinihigan. Ayaw kong isipin ang<pd>. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Binuhusan sya ng tubig. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Inaanay na ang aming katawan. malinis at marangal. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit.. Wala kaming magawa. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m . Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Mapanib ugho ang kanyang dila. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. o dalisay. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. dalawa ang inutas ng punglo. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Ika-20 ng Mayo 1944. Ganunpaman. Ika-26 ng Mayo 1944. wala na an g dating kisig ni Waldteim. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Kahapon ng tanghali. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. tinulungan ko siya. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>.

Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Makaraan ang ilang saglit.aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Walang nakakibo sa mga nakakita. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. . K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. Siya pa ring batang masunurin. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Tulala ang kanyang ina. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay.

360 Hindi maihihiwalay sa naunang apat ang salik ng gender o kasarian at sekswalidad ang pagiging babae o lalaki. Manipulado ng gahum ng dominanteng grupo ang ikalawang antas ng pagdanas at pakikibaka: ang panggrupo o pangkomunidad. at emosyon ng isang tao na bahagi ng kanyang kaakuhan. Ang panlaping "pakiki-" ay nangangahulugang "pagsama at pagdamay sa anumang bagay n a ginagawa o nadarama ng iba" (Enriquez 1981:13). Samantalang dominante nama n ng mga kaso ng pananakit at pang-aabuso ang listahan ng mga nakasasakal na rel asyon sa mga babaeng ito (Collins 1990: 619-620). Kadalasang nakakulong sa pamilya at pagpapamilya ang mga ekspektasyon at katangiang ito. Quindoza Santiago 2002:191). mula sa pagiging "civil o civility" o "pakikitungo" hanggang sa pag kakaroon ng "sense of unity and identification" o "pakikiisa. Quindoza Santiago 2002).4 Title:Sanaysay (39) Text 129 . tulad ng fingerprint. estado sa lipunan. Sa level na personal makikita ang karanasan. dagdag ni Quindoza Santia go (Quindoza Santiago 2002:14). Pin atunayan nina Moi at Quindoza Santiago na dikta ng kultura ang pagkababae at pag kalalaki (Moi 1985. at sa kalalakihan o p akikipagkapwa. At sapagkat walang dalawang taong m ay parehong kaakuhan. makapangyarihang elemento ang pag-ibig at ang pag-iibigan ng isang babae at lalake. ayon kay Collins. asawa." Nasa tuktok ng ha yrarkiyang ito ang konsepto ng "pakikipagpalagayang-loob" na nangyayari lamang s a pagitan ng magkakaibigan kung ihahambing sa "pakikisama" na maaaring sa kahit kanino (Santiago 1976:132-139). marka ito ng pagkatao.Essay Word Count: 2. May mga katangian ding nararapat na taglay niya upang maging mahusay ang kanyang pagganap sa nasabing papel. Pakikipagkapwa ang tawag sa ganitong konsepto o relasyong taosa-tao sa kulturang Pilipino (Enriquez 1981:13. g . at ang pagkababae o pagkalalaki. Ang mga ito ay makikita sa level na personal. tinalakay ni Patricia Hill Collins ang tatlong level ng pagdanas (experience) a t pakikibaka (resistance) ng isang babae sa limang puwersa ng lipunang tinatalak ay. Maaaring mapagpalaya o nakasasakal ang mga relasyong ito. panggrupo o komunidad. Sa artikulong "Black Feminist Thought in the Matrix of Domination" (1990). Ayon sa paglalahad ni Santiago sa "The Language of Food" (1976). Kabilang dito ang pagiging mabuting ina . Bahagi ng antas na i to ang mga salik o kontextong kultural tulad ng lahi. at anak. Para sa kababaih ang African-American halimbawa. Kasama sa kat egoryang personal ang relasyon ng kababaihan sa isa't isa. motibasyon. ugali. Kaya bago pa man gampanan ng isang babae ang kanyang papel sa lipunan ay mayroon ng mga ekspektasyon sa kanya sa pa gganap ng naturang papel. may napakaraming antas ng pakikipagkapwa ng m ga Pilipino. edad. at panl ipunan. Matatagpuan sa antas na ito ang k awing-kawing na puwersa ng lipunang gumagahum sa isang tao.

journal ng Departamento ng Pilipino ng Pamantasang De La Salle. Dahil nakapag-aral. at sekswalidad (Collins 1993:619). Bat ay sa "pisikal na kagandahan" naman at "talino" ang mga opsyon na maaari sa kaba baihan sa labas ng bahay. na k adalasang "hindi maganda" dahil kung maganda ang babae ay sasabihing maganda't m atalino. Samantalang ang babaeng maganda at maykaya sa buhay ay maaaring magkaroon ng magandang trabaho bagaman walang sekswal na relasyon sa la lake. Nararapat na magkakabahagi sa pagbuo ng identidad ang mga kontextong kultural na binanggit (Smith 1990. Ang kababaihang kabilang sa ganitong kategorya ay kadalasang "m as mababa ang opsyon dahil ang mga ito ay komplemento lamang." dagdag ni Valdez. kaysa "maybaha y. kaibigan. sa loob at labas ng bahay. Lalo't hi git sa isang bansang "personal" tulad ng Pilipinas. at lipunan ang kritika . Kabaliktaran nito . Mir on 1999). Ani Valdez. Ngunit napansin ni Santos sa kanyang pagsusuri sa pantikan ni Pantoja Hidalgo sa artikulong "Feminist Uses for Enchantment: A Gendered Reading of Cris tina Pantoja Hidalgo's Tales for Rainy Night" sa <i>The Likhaan Book of Philippi ne Criticism 1992-1997</i> (2000) na ang identidad ng isang babae ay palagiang n akabase lamang sa kanyang mga "social relationship" (Santos 2000:348)." tulad ng mga tind era at sekretarya." na ang ibig sabihi' y may ilegal na relasyong sekswal sa lalake kapalit ng pera. May teorya si Ma<pd>. at bawal" ang ganitong relasyong se kswal sa labas ng bahay. Ayon pa kay Valdez." Madalas na "hindi maganda" (ito siguro ang politically-correct term) o p angit ang mga babae sa huling kategorya. Hindi tayo bansang America kung saan maaaring malunod sa kawalang-identidad an g isang kritiko." bagaman parehong sekswal na relasyon sa lalake ang basihan ng ganitong kateg orya. higit na mapaiigting ang identidad ng isang b abae kung isasama ang salik ng relasyon o pakikipagkapwa (Smith 1990). sapagkat kung wala rin lamang sekswal n a relasyon sa lalake. Sa "Himanting: Suhay Sa Kamalayang Ni lamatan ng Kamalayang May Basag" (1997) sa espesyal na isyu para sa kababaihan n g <i>Daloy</i>. Ganito rin ang opsyon sa labas ng bahay para sa mga babaeng matalino.</pd> Stella Valdez. at maitim na kompleksyon. magagaspang na kamay. Yaong mga babaeng magaganda ay maaaring magkaroon ng d alawang pagpipilian sa labas ng bahay. Maituturing na "hindi maganda" ang "matitigas na braso. masama. isang iskolar at premyadong mana naysay. Pansinin na higit n a mababa ang status ng puta.ang "loob at ang labas ng bahay" at ang dalawang ito ay "mediated ng pagkakaroon o absens ng isang sekswal na ugnayan sa lalaki" (Valdez 1997:36). ang babaeng magaganda ay kadalasang matatagpuan sa labas n g bahay. dahil ilegal at nasa labas ng bahay. Kung gayon. at nakadepende ang dalawang ito sa kanyan g "social status" o estado sa lipunan. "Ang implikasyon kasi kailangang matuto siyang bu hayin ang sarili dahil hindi siya maganda" (38).ender. May ibang kuwento naman ang mga babaeng matalino at maykaya sa buhay. "negatibo. itsura o pisik al na anyo. Ang mahirap na babae. dahil walang pera a t hindi nakapagtapos ng pag-aaral ay maaaring maging "puta. An g mga babaeng nasa loob ng bahay ay kadalasang yaong may sekswal na relasyon sa lalake kaya't ang tawag ay "asawa" o yaong mga babaeng walang sekswal na relasyo n ngunit binabayaran upang gumawa ng mga trabahong-bahay tulad ng "katulong" at "yaya. Tayo ay bansang personal. may pagkakataon siyan g umasenso sa buhay. Sa artikulo. kung saan ang tao ay may halaga bilan g tao at hindi bilang utak lamang o sensibilidad (Cruz 2002: 24)</i>. Ang mga babaeng hindi maganda ay may dalawang pagpipiliang karir sa buh ay: maaaring maging katulong kung malakas ang katawan at masinop magtrabaho. Tulad ng pagiging ina at asawa. Sa bawat lugar. at edad sa kulturang Filipino. ginamit ni Valdez ang bahay bilang parameter ng pagsusuri. ukol sa gahum ng gender o sekswalidad. estado sa lipunan. Ani Cruz: <i>Hindi dapat inaaalis sa kontexto ng pamilya. Ngunit dahil matalino lamang (at hindi maganda) ay malaki a ng posibilidad na tumanda siyang dalaga o maging "matandang dalaga. malalaking bint i o pata. binanggi t ni Valdez na may dalawang lugar na maaaring puntahan ang isang babae sa lipuna ng Pilipino . ay may dalawang opsyon ang babae. relihiyon." Kadalasang may istigma sa lipunan ang ganitong tawag dahil sa pag-iisip na walang nanligaw o nagkagusto sa babae dahil hindi na maganda ay threatened pa ang lalake sapagka t matalino at maaaring kapantay niya (ng lalake) ang istatus. at maaari naman magkaroon ng magandang karera sa kanyang propesyon sa labas ng baha y kung matalino.

Pinakamaswerte sa lahat ng mga ito ang babaeng maykaya na sa buhay. lawak at lalim ng d ominasyong buhat sa sarisaring puwersang likha ng magkakaibang lokasyon o posisy on sa buhay. isinusulong naman ng mga organisasyong ito ang mali o di-angk op na uri ng katotohanang nakabatay sa pamantayan ng naghaharing-uri o dayuhan ( Collins 1990:109). Higit na mabuti ang b uhay ng babaeng may katayuan o katangiang nabibilang sa gahum ng lipunan. ay maliit na bahagi lamang sa isang malaking korporasy on ng isang makapangyarihang pamilya na kumukontrol sa halos lahat ng serbisyong panlipunan tulad ng sa kuryente o Meralco. at edad sa pagtuk oy ng identidad at kinabukasan ng isang babae sa ilalim ng isang bansang may kas aysayan ng kolonisasyon tulad ng Pilipinas. itsura o pisikal na anyo. At ito'y matatagpuan sa antas ng mga panlipunang ins titusyon tulad ng paaralan. Bagkus. .sa personal at panlipunan. Sa kabila ng ganitong katotohanan." kaya't may pagkakataon siyang malay o ang marating sa buhay (36-44). estado sa lipunan. mahalagang salik sa pagtukoy ng pos isyon at papel ng kababaihan sa lipunang Pilipino ang mga panlipunang institusyo n. S amantalang nasa ibaba naman ang isang mahirap na matandang dalaga. ngunit higit na mah alaga ang paglalahad ng pag-iral at pakikibaka ng mga api sa kanilang hamak na s itwasyon. hi ndi sapat sa pag-aaral ng pagdanas at pakikibaka ng kababaihan ang pababa-taas o pataas-babang istruktura ng kapangyarihan. samakatuwid. na gamitin ang kanilang kakaunting kakanyahan upang magbigay-katuturan sa kanilang hamak na sitwasyon ( Collins 1990: 619). maganda't matalino pa. bukod sa Matrix ng Pagkababae na sakop ng ikalawang an tas. upang maging ganap ang pag-alam ng Dimensyon ng Kaapihan ng isang babae. Tatawagin natin Matrix ng Pagkababae ang Matrix ng Dominasyon ni Collins na nilapatan ng teorya ni Valdez. ayon kay Collins. Tulad ng personal at panggrupo o komunidad. simbahan. Samant alang may iba't ibang intensidad naman ang kalupitan sa kababaihang wala sa domi nanteng uri. Dala ng ganitong paliwanag. media. Dalawa lamang ang babaeng may asawa at matandang dalaga sa mga representasyon ng kababaihang matatagpuan sa matrix na ito. hindi sapat na isiwalat lamang na may kalupitang nangyayari sa kab abaihan sa isang lipunan." ayon sa historyador na si Constantino. Sa iskima ni Valdez. mapapansin na kawing-kawing ang apat na salik ng gend er o sekswalidad. Bukod dito. isang pagtataksil sa paghahanap ng katotohanan. mahalagang suriin ang posisyon ng isang babae sa iba pang antas ng dominasy on . at hindi dahil walang nag kagustong babae sa kanya batay sa pamantayan ng lalake. Samakatuwid. Nasa tukto k ang babaeng maykaya sa buhay at may asawa (o sekswal na relasyon sa lalaki). na ibilang lamang sa isang kategorya ang iba't ibang mukha. at iba pang pormal na organisasyon. Kung ilalapat ang iskimang ito sa Ma trix ng Dominasyon ni Collins. ang Chanel 2. nararapat na maliwanagan ang Dimensyon ng Kaap ihang ito. May kaakibat na "paghihirap" at "oportunidad" ang posisyon o lokasyon ng i sang babae sa komplikadong matrix (Zinn at Dill 1999:107). hindi lamang layon ng pag-aaral na ito ang makabuluhang pagtukoy ng mga salik-kultural na nagbibiga y-kahulugan sa pagkababae at ang iba't ibang dimensyon nito. Ayon pa kay Collins. Gahum ng kapitalismo naman ang isinusulon g ng mga istasyon ng telebisyon dahil ang isa sa pinakapaboritong chanel dito sa Pilipinas. bagaman nagbibigay ang mga ito ng oportun idad upang matuto.ang leybel na matandang binata na may positibong konotasyon dahil sinasabing wal ang nagustuhang babae kaya tumandang binata na lamang. sapagkat ang mga ito ang nagsisilbing malawak na venyu ng paninikil o pang-aa pi sa kababaihan. Sapagkat ang malulupit na karanasang ito ang nagsisilbing permananten g tatak ng pagkatao. kung gayon. yaong mga api. Higit na makahulugan ang pagsusuri n g kaparaanan ng mga nasa ibaba ng matrix. makikitang may iba't ibang posisyon ang sarisarin g imaheng tinalakay ni Valdez sa artikulo. May ikatlong antas ang pagdanas at pakikibaka ng kababaihan sa gahum ng li punan. Isa itong malaking "miseducation. ayon pa kay Collins. Isang magandang halimbawa ang sistema ng edukasyon sa Pilipin as na mula sa kolonyalismo ng mga Amerikano. Mahalagang ma-locate kung nasaan ang isang babae sa ganitong matrix . dahil tila ba hindi "normal ang ganito sa ating kultura.

kaya't sa halip na h umarap sa publiko nang walang mukha (o dangal). iskolar at propesor ng wikang Filipino. ang "nihilismo" (137) ay disposisy ong lalake. Sa pelikula. naniniwala akong ang maging babae o ang pagkababae ay hindi ka sing simple ng ating inaasahan kaya't gagamitin ko ang salitang "dimensyon" upan g mangahulugan at ihambing ang konsepto ng pagkababae sa isang figyur sa geometr i na may iba't ibang lawak. halimba wa. kung gayon. Nabasa ko sa librong <i>Muammar Al Qathafi: The Grea t Leader</i> (1989) ni Jaime Ramirez. Ang pagsasama ng Matrix ng Pagkababa e (kolonisasyon. ay isang pangangailangan sa pag-aaral ng kababaihan o pangkab abaihan sapagkat gaya ng naipakita. na may pondo mula sa gobyerno ng Libya (o kay Muammar Al Qathafi) bagaman produksyong Hollywood ang pelikula. Ang pagtingin sa pag-iral ng babaeng persona sa Panitikang Pil ipino. Sa kontexto ng kulturang Pilipino. sa sanaysay na "Ang Pa gkalalaki sa Panitikang Pilipino" sa <i>Salaysay: Pananaliksik sa Wika at Paniti kan</i> (2001) ang konsepto ng pag-iral ng kalalakihang Pilipino. samantalang ang pag-iral. Mula sa pagsus uri ng ilang panitikang likha ng kalalakihan tulad ng <i>The Pretenders</i> at < i>Without Seeing the Dawn</i>. n apansin ni Agcaoili na ang mga lalaking tulad nina Antonio Samson at Carding ay nagdedesisyong "kitilin ang sariling buhay (at ng mga minamahal) kapag sila ay n ahaharap sa mga dagok ng buhay" (Agcaoili 2001:137). ang tungkol kay Sheik Omar El Mukht ar. maghahatid ng malawak at komplikadong konsepto o Dimens yon ng Pagkababae ang ugnayan ng dalawa. Pinakapopular ang ganitong disposisyon ng lalake sa katauhan ni Romeo ng <i>Romeo and Juliet</i> ni William Shakespeare nang kanyang makita na tila patay si Juliet. itinatali ng mga Muslim ang kan ilang mga binti at paa habang nakaluhod sa kanilang pwesto sa labanan upang pigi lan ang kanilang mga sarili (o ang kanilang instinct) na tumayo at tumakbo. Para sa mga Hapon. higit nilang nanaisin na hindi umiral kaysa umiral na walang dangal at hindi malaya. May pagkakatulad ang konsepto ng pag-iral (o hindi) ng mga kapatid nating Musli m sa konsepto ng mga Hapon. Pinatutunayan ito ng mga nagtutunggalia ng paniniwala ng iba't ibang relihiyon at ideolohiya.Kultural ang konsepto ng pag-iral. Maisusuma ng panimulang pormularyo ang pangkalahatang konsepto ng sanaysay na ito: <i>Matrix ng Pagkababae + Antas ng Dominasyon = Dimensyon ng Kaapihan</i> <i>Pag-iral + Dimensyon ng Kaapihan = Dimensyon ng Pagkababae</i> . sa mga Hapones at Muslim. walang saysay na mabuhay ang isang taong walang dangal. At kapag ikinabit sa Diskurso ng Pag-iral an g Dimensyon ng Kaapihan. at napanood ko sa pelikulang <i>Lion of t he Desert</i>. at mga balita sa dyaryo tungkol sa kalalakihan. Para sa mga ganitong uri ng tao. Base sa pag-aaral ni A gcaoili at mula sa mga halimbawang binanggit. at taas. isang rebolusyonaryong pinuno sa Libya na matagal na nakipaglaban sa mga Ita lyano. estado sa buhay) at Antas n g Dominasyon (personal. lalim. propesor ng Mass Communications at naging Research and Publications Coordinator ng Center for Regional Operations ng Unive rsity of the Philippines sa Cebu City. Sa kabuuan. gender o sekswalidad. "Harakiri" o "seppuku" ang tawag sa marangal na pagpapakamatay ng isang Hapon. hindi lahat ng uri ng tao ay may kapasidad a t lakas ng loob umiral. na higit na nanaisin ng isang Muslim na mamatay sa pakikipaglaban para sa kalayaan kaysa masakop ng dayuhan. edad. panggrupo. sa kabila ng anumang hirap ng buhay. naging bahagi ng ginawang pag-aaral ni Aurelio Agcaoili. itsura. mas kanais-nais ang magpakamatay . ay di sposisyong babae. panlipunan) ay bubuo nang higit na malawak na konsepto ng Dimensyon ng Kaapihan.

Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. Samantala. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. pagkakaibigan. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. panibugho. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. at para mas mapabilis pa. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. <b>5</b><pd>. Nang magtagal. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. paghahangad ng pagbabagong-buhay. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). buhay-pamilya. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. pag-asa. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. Samantala. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. Bi lang panimulang pag-aaral. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. pagmamahal sa hayop at kalikasan.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. Samantala. masisipag. pagmamaha l sa kapatid.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. <b>3</b><pd>. <b>4</b><pd>. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. pagtit . at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. mabuting pakikisama sa kapwa. kadakilaan.4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. mula 1940 hanggang 1949. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. at mula 1950 hanggang 1959. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm.

pag-ibig sa bayan. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. matagal ang p anahong ginugugol para rito. at Direktor Danny Zialcita. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. at pang-apat.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan.</pd>. Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>.</pd> Teodoro Arcenas. katalinuhan ng bab ae. himala. Kwento ni Ms<pd>.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. buhay may-asawa. Para sa bawat dekada. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito.</pd> Nina. Sabi pa niya.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. katapatan sa isang panata. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. katapatan sa sinumpaang tungkulin. limampu't isa (51) noong dekada 30. Naisip ko. Kay Ms<pd>. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. lola. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. at pananalig sa Maykapal. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. Sa tahanan din ni Ms<pd>. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. Naging saksi si Mr<pd>. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat.</pd>.</pd>. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>.</pd> Soledad S<pd>.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. at manunulat. Mula kay Mr<pd>. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. pagbabayad sa kasamaan. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa.</pd> Reyes. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>.</pd> Nina Morales.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. pangalawa. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit .</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. at labinlima (15) naman noong dekada 50. pangatlo. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>.</pd> Arcenas Jr<pd>. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. pangarap na makaahon sa kahirapan.iwala. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. ina. at pamangkin g si Mr<pd>. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. Una.</pd>Nina Morales.

para sa ikatlong komponent. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. Dahil dito. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. 138) Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Samantala. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up . Gayundin naman. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv.eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. (p. sa kanyang mga layunin. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv.

kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao.ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. makidalangin sa Maykapal. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. makibaka sa kanilang kah irapan. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. dahil sa pag-aaral na ito. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. Bilang pangwakas. makasamang mangarap ng magandang buhay. taga-develop ng mga black and white ID picture at iba pa. Kalimutan na muna ang bok sing. <b>Pag-aaral sa kolehiyo</b> . 4 Title:Sanaysay (31) Text 107 . Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. tagadala ng mga picture o dip loma na dapat i-laminate. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. isinisingit ko pa rin ang pa nanalbos at pangunguha ng mga bunga na maaaring ibenta.Essay Word Count: 2014 Naging tagatutok na rin ako ng ilaw para sa video. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. Kung walang okasyon o mga picture na maide-deliver. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. at kung minsan. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. Higit sa lahat. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. Sa palagay ko.

Nakabibinging "Next please!" ang malimit kong marinig. Pero nakapasok pa rin ako sa kolehiyo. Banking & Finance yata ' yon. Pero ang sabi. halos maubus-ubos na ang ipon ko. 'Di na p wede ang sulat ng paumanhin o pakikiusap. 'Ni 'di man lang ako tinanong. Pero isa lang ang sigurado at alam na alam ko noon. Hinding-hindi na ito kayang sustentuhan ng pananalb os o pagde-deliver ng picture. hinihingi na ang permit bago makakuha ng final exam. Kaya ko ring hagilapin ang bahay ng mga taong nagtatago. Kaya isang araw. Nakituloy ako sa boarding house ng aking pamangking kumukuha ng kursong nursing. Tunay na problema. Tinatawag na agad ang kasunod ko. kahit pa gaano kataas. masyadong huli na raw at 'di na maibabalik ang isang li bong downpayment ko. Akala ko'y matutulungan niya akong makakuha ng final exam. Sa dinami-dami ng tumawag at n ag-interbyu sa akin. dinoble ko ang sipag at tiyaga sa pag-aaral. na telepono ng kaibigan ng aking kaeskwela noong high school. Akala ko'y sapat na ang aking naipo n para makapag-aral sa kolehiyo. Walang taong kailangang ha napin at papagtubusin ng kanilang mga obligasyon. na anak na panganay ng aking Ate. Itinabi ko nang libo na pinaghirapan ko noong nakaraang bakasyo mararating. Buti na lang at hindi ko na problem a ang ID picture. iisa lang ang sagot sa akin kapa g kaharap na ako ng nag-iinterview. Masyado raw akong maliit para maging service crew. Mahirap talagang maging mahirap sa may pangarap na makapag-aral. kahit gaano kalanggam o kahigad. s a paghahanap ng mga pwedeng pasukang iskwelahan at pagkuha ng mga entrance exam. Walang punong maaaring talbusan sa Maynila. ba't noon lang daw ako lumapit sa kanya at magda-drop. Kumuha naman ako ng isang kursong 'di ko alam kung ano. walang katinag-tinag at walang anumang pag-iisip at pagsisisi. Marami naman ang tumawag sa akin sa teleponong ibinigay ko. Naging highest pa nga ako sa mga pagsusulit noo n sa klase. Sabi ko. Wala palang bisa ang ibayong pagsisipag ko no ong bakasyon upang makapag-aral ako sa kolehiyo. Ang iba nama'y may nakahanda nang sukatan ng taas bago pa man interbyuhin . Pero wala palang mata ang iskwelahan para makakita. siguro 'pag nakita ng iskwelahan na matiyaga ang istudyante. kahit alam kong wala na itong aking ipon. maging ang p . Ito kasi ang uso noon. Isinabay ko sa paghahanap ng iskwelahang mapapasuk an ang pagbibigay ng aking bio-data sa bawat fast-food na aking madaanan noon. kahit pa naglulumot ang puno. baka kuning iskolar. Ito ang simula ng mga tunay kong problema. L aging akong may baong bio-data sa aking bag. Sa pagluwas-luwas ko noong papuntang Maynila. Kaya't iisang libo ang natira sa gpapainterbyu sa mga taong akala buong ingat ang natitirang isang n. dahil 'di na biro ang laki ng perang kailangan ko. Naubos na ang mg a araw na palugit. gamit ang downpayment na isang libo na na tira sa aking ipon. hindi pala. walang tumanggap sa akin kahit isa. kahit saa ng liblib o lupalop ng mundo. Kaya't naisipan kong maghanap ng trabaho bilang isang service crew sa fast food chain. Pero walang punong kailangang akyatin sa loob ng f ast food. Sa hinaba-haba ng aking ipinila at paghihintay. Kung maaari nga lang sanang sabihing sanay naman akong umakyat ng puno. Nagpunta ako guidance (counselor). "Bye! Bye! Napakamahal na iskwelahan!" Paalam na rin sa 'sang-libong downpayment ko! Walang sinuman sa aking pamilya ang nakakaalam ng pangyayaring ito.Akala ko'y nakaipon na ako nang malaki noon. Pitong-libo ang halaga ng permit. ka yang-kaya ko. Sa ilang beses na pagluwas ko at pa mo'y mga Diyos kung magtanong.

ka hit sandaling-sandali lang. Sa mga oras na kakaunti ang kumakain. o bahay ng mga umorder. Siyempre. Kailangan pa ng NBI at Police Clearance. Pitong libo pala ang hal aga ng mga INCOMPLETE? . katakot-takot na pagsisiyasat ang gagawin sa akin ng mga gwardiya. pinunit ko ang kapirasong papel na grades ko raw. may tumanggap na sa akin bilang service crew sa isang ba gong-bagong tayo na fast food. Bu kod pa sa mukhang nadidismaya at naiinis sa akin ang mga gwardiya. Sa unang araw ko bilang service crew. Sa tuwing magde-deliver ako. Parang nag-iiba ang mundo ko kapag nakakapasok ako ng La Salle. gustung-gusto ko lang makapasok at makita an g nakabibighaning mga gusali at halaman sa loob ng La Salle. madali kong nahahanap ang mga buildi ng. at maging sa tiyagang ibinuhos ko noon sa pag-aaral. kundi akong-ako lang. Akala nila.amangkin kong tinutuluyan. nagde-deliver din ako ng mga pagkaing orde r mula sa mga kalapit na opisina. na para bang bomba ang aki ng dala at sa akin nakasalalay ang buhay ng lahat ng tao sa loob ng La Salle. Kung kaya nakabalik ako sa iskwelah ang pinasukan ko. bukod pa ang ilang ulit na interview at pagbabalik-balik. Pero bago ako makapasok at maihatid ang pagkaing oder sa La Salle. Kay puputi ng nagla lakihang gusali at berdeng-berde ang mga halamang parang plastik na di nawawalan ng bulaklak. na walang anumang mabigat na problema akong pinapasan. Pagkalabas ko sa mukhang perang iskwelah ang iyon. maging sa mga ayaw akong harapin o sa mga naaasar sa akin. pero ang pitong-libo. kahit pa halos araw-araw ay nagde-deliver ako ng pagkain sa loo b ng La Salle. Hinayang na hinayang ako sa pitong libo na aking ibinayad na halos limang buwan kong pinaghirapan. <b>Natigil sa pag-aaral Kaya sa unang pagkakatao'y naranasan kong tumigil sa pag-aaral. Pero sanay akong makiharap sa lahat . nasabak ako sa counter. ay nagsasalubong na a ng kilay ng mga gwardiyang pagtatanungan ko. Hinding-hindi kaila nman naging pamilyar ang aking mukha sa mga gwardiya. na ako pa rin ang batang ang problema ay kung saan maaaring makapanalbos upa ng may mabaon. Ito na ang huling pagpapaloko ko. Kapag opisina sa La Salle ang umoorder. Pero nai babalik naman ang tiyaga. at tanggapin bilang isan g legal na service crew. Pagkatapos kong magbayad. mga Lasalista ang halos lahat ng kumakain. nakikipag-unahan ako sa ibang mga serv ice crew sa pagkuha ng pagkaing dapat i-deliver. Akala nila'y sobrang sipag ko l ang talaga. street. Ayos lang kahit papaano dahil hinding-hindi na naman ako babalik sa iskwelahang iyon. Hindi pala biro ang tanggapin bilang service crew. Pero ang 'di nila alam. ibinigay sa akin ang isang kapi rasong papel. Mayor's Permit. hindi pa man ako nakakalapit. Eksperto yata ako sa paghahanap ng mga bahay . Sana'y nakapag-aaral din ako. at pambayad sa dalawang set ng u niporme. ayos na ayos lang a ko. Health Certificate. na halos nasa tapat ng La Salle sa Vito Cruz. Ang important e sa akin. 'Di na mahalaga sa akin ang grades na nakuha ko. Umutang muna ako sa pamangkin kong may regular na allow ance kada linggo. INCOMPLETE ang lahat ang grades ko. Wala raw kasi akong final exam kaya INCOMPLETE. Malaki-laki r in ang kailangang pera upang magkaroon ng lahat ng ito. 'Di kailanman sila naging maluwag sa akin. nabawi ko ang card ko 'nung high school. upang makuha ko ang aking mga credentials. Siyempre. ngunit 'di na upang mag-aral kundi para bayaran ang utang kong pitong-libo (kahit abot-langit ang aking panghihinayang!). Pero buti na lan g at sa aking paghinto. Nakaipon ako sa aking pagiging service crew. dahil nakadar agdag nga naman ako sa magaan naman ngunit pilit nilang pinabibigat na trabaho. Mabilis daw kasi a kong kumilos (na ipinakita ko 'nung training pa lang) kaya dapat daw akong nasa istasyong ito. 'di na.

Tiniis ko ang layo at ang pagod ng biyahe. Nakikihati pa nga naman ako sa kanyang tinitipid na allowance kada linggo. colgate. pagsakay ko ng dyip o bus. Nagpatuloy ako sa pagiging service crew sa araw. Alam kong nabibigatan na rin siya sa akin. <b>Sagad-sagarang pagtitipid</b> Kung talagang pwede namang 'di pumasok sa araw na iyon. lalo na kung madalas. Nararamdaman kong sawa na siyang tumulong. mandu rukot. pero ayos lang naman dahil sanay naman ako rito. Wala akong kamalay-malay.<b>Pagbabalik sa pag-aaral</b> Pauwi galing sa pagbabayad. at estudyante naman sa gabi. Kundi dahil sa kaibigan kong binulabog ko nang madaling araw na iyon. ang problema ko na lang ay pamasahe at pambili ng pagkain sa araw-araw. Walang kaabog-abog akong pumasok at nagtanong kung kailan ang entrance e xam. Dahil dito. Sa mga araw o gabing tila isa akong wanted at nagtatago sa may-ari ng boarding h ouse dahil wala pang sweldong pambayad ng upa. na kahit papaano ay mad aling mahagilap. matutulog akong kasama ng mga lal . A ng 'di ako sanay. A tleast 'ka ko. problema ko pa ring malaki ang pera. kaya't napilitan na akong humiwalay. Sa mga linggong wala akong sweldo. Madalas ding nagwa-wan-tu-tri na lang ako sa dyip. ay ang manghingi sa aking kapatid ng pamasahe kung talagang wa lang-wala na ako. Pagkapasok ko bilang freshman uli. Kung minsan nga. Lalo pang nadagdagan ang problema ko 'nung matapos ang anim na buwang kontrata k o bilang service crew. nang kahit papaano ay makatipid ako sa pamasahe. Murang-mura ang aking matrikula kumpara sa pinanggalingan kong iskwelahan. at solvent boys. Buti na lang at may natawagan akong isang kaibigan na siyang nagbayad ng tatlong daang piso na piyansa para 'di ako makulong. kahit kadugo ko at anak ng aking Ate ang aking tinutuluyan. nag-uwian ako mula Bulacan patungong Maynila. Pero kahit murang-mura. Pero hinding-hindi ako tumigil sa pag-aaral. Nakakadi smaya lalo na kung tyempong umaambon o kaya'y umuulan. shampoo. kung kaya pinagtataguan na n iya ako ng pagkain. Walang 'd i nagsasawa sa pagtulong. mahirap pa lang makituloy. ng sabong panlaba at pampaligo. at ng iba pa. Pinupulsu han kong maigi ang drayber kung kailan dapat bumaba nang 'di napapansin. Pero 'di nagtagal. Nakapasa ako. natanggap uli ako bilang service crewi. sa Luneta ako natutulog. napadaan ako sa isang luma at parang kumbentong iskw elahan. ay talagang isang malaking problema sa akin. Madali na akong nakap asok dahil may experience na raw ako. dahil nahuli akong umiihi sa isang pader sa m ay Luneta. Walang ibang ku rsong iniaalok dito kundi education. Isa pa. 'di ko na problema ang matrikula. Da hil siguro sa matinding inis na ng aking pamangkin. Kamuntik-muntikan na rin akong makulong sa kulungang puno ng mga snatcher. Tandang-tanda ko'y seventy pesos ang aking ibinayad para sa entrance exam. Sa mga unang linggo. saka ko lang nalaman na kilalan g-kilala pala ang iskwelahang pinasukan ko sa kursong education. 'di muna ako pumapasok. durugista. ini-imagine kong sana'y naging pera na lang ang mga balat ng kendi o ang mga tiket na nakasingit sa mga upuan nang m ay maipamasahe ako. dahil hindi pwedeng magpa lipas ng gabi sa Luneta. nakapag-boarding house na ako. Dagdag pa ang 'di magandang pakikitungo sa akin ng aking pamangkin. Pero panibagong problema ang mga linggong dapat nang magbayad ng upa. Nagkataon namang buwan iyon ng pagkuha ng exam. pagiging isang ti tser pala ang pinasok ko.

Tinalakay sa kuwento ang pangangailangan ng isang bata sa pamilya. sigarilyo. at ng maraming-maraming tula. Siya ang nagbibigay sa akin n g sabaw at nagpapailalim ng maliit na hiwa ng baboy o kaya'y longganisa. tocino. Pero isang malas na umaga. o kaya'y pritong tinapa sa sandamukal na kanin na binili ko. Naglalakad na ng dahan-dahan at walang anumang nililikhang ingay o kaluskos. Sa umaga. may pormang henyo. ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' ay di nagsimula sa pagsasalaysay ng pangyayari o paglalarawan ng isang tauhan. Ang kuwento ay sini mulan ng ekspresyong "Ano ba 'tong mga batang itoooo!" bilang pagpapakita na di madaling pamahalaan ang isang malaking pamilya. isinalaysay ng isang batang lalaki na si Noy.. Di tulad ng ibang kuwento. Bagamat di ta lagang maituturing na tunay na pamilya ng bata ang kanyang pamilya. ang mas maha laga ay ang magagandang karanasan at pagmamahal na ibinigay sa kanya ng kanyang mga kuya. at iba pang kinumpiskang mga paninda sa Luneta. Patok na patok ang kuwentong ito sa mga bata at napatunayan ko na ito. Tinatakpan ko ng mga diyaryo ang lahat ng bintana. <b>Pagsusunog ng kilay</b> Bukod sa pagiging working student. kumunat na chicharon. u pang 'di maaninag ng mga gwardiyang nagroronda sa gabi ang liwanag na nagmumula sa screen ng computer. candy. Ito ang gabi ng aking paggawa ng mga reaction at term pap er.</ . maantot na balot at penoy. Sa canteen ng aming eskwelahan. sa opisina ng publikas yon ako lihim na natutulog.. Iba-iba ang itsura. meron ding higante sa tangkad. kasama ng mga kinumpisk ang taho. Sa kuwentong ito. malap ad. Umiihi ako sa bote ng softdrink. Punto de bista ni Noy ang ginamit sa kuwento. na ang opisina ay naging bahay ko n a rin paglaon. at 'y ung isa nama'y tinutukso naming isda! (ang laki kasi ng mata niya) Pero kahit na iba-iba ang kanilang hugis at itsura.aking nanlilisik ang mga mata at tila handang mamamatay. naging kaibigan ko si Ate Helen. Ganito inilarawan ni Noy ang kan yang sandosenang kapatid: Sandosena ang kuya ko. 4 Title:Sanaysay Ang kuwentong "Sandosenang Kuya" ni Russell Molina (2003) ang kuwentong-pambata na di ako napapahiyang ikuwento sa mga bata. Problema ko rin maging ang mainit na tubig para sa kape sa umaga. na itinuturing n a pinakabunso ang ukol sa kanyang malaki at kakaibang pamilya. May pormang artista. habang nangangaligkig ako sa lamig ng tubig. iisa lang ang tawag ko sa kanila<pd>. naabutan ako ng isang gwardiya na naliligo. May bilugan. Sa mga gabing wala talaga akong matulugan. naisingit ko pa rin ang pagiging staff writer ng student publication ng aming eskwelahan. sa may CR ng library ako lihim na naliligo. iba-iba ang porma.

Ang pamilyang tinutukoy ni Noy sa si mula ng kuwento ay di ang pamilyang inaasahan ng mambabasa. <i>Noong ako'y nagutom. Ganito ang pagsasalaysay ni Noy: <i>Laking gulat ko nang isang araw. Ipinahihiwatig nito na ang pagpapakahulugan sa pamilya ay nag babago sa pagtakbo ng panahon. lumapit sa akin ang pinakamatanda kong kuya. ang mas mahalaga ay may tinatawag siyang kuya. Nasa tamang gulang na ako at kaya ko nang mag-isa</i>. Di niya maunawaan kung bakit kailangang umalis ng pinakamatanda niyang kuya. <i>Sandosena ang kumakanta kasabay ng radyo (pero wala namang tumatama sa tono) </i>. "Magpakabait ka. <i>Sandosenang kalaro ko ng taguan sa plasa</i>. Bilang pinakabunso. na tunay na magkakad ugo. <i>Sandosenang nakabantay sa patintero</i>. sandosenang kalawit ang pumitas ng mangga sa kapitbahay< /i>. sandosenang solusyon at payo</i>. Di makapaniwala si Noy na kailangan ng umalis ng kanyang pinakamata ndang kuya. Ganito ang naging tugon ng ama ni Noy</i>: "<i>Ganiyan talaga iho." <i>Hindi ako makapaniwala." ang paliwanag ni Tatay. hindi ko nasabi sa 'yo. masasabing di niya tinitingnan na isang proble ma ang pagkakaroon ng malaking pamilya o ang pagkakaroon niya ng sandosenang kuy a. mahihiwati gang nasa kamalayan ni Noy na ang bawat miyembro ng isang pamilya ay di dapat na maghiwalay. "pag nasa wastong edad na'y kai langang umalis na rito. di ba?</i>" <b>SORPRESA</b> Taglay ng kuwento ang elemento ng sorpresa. Ginagampanan ng kanyang sandosenang kuya ang ibat ibang tungkulin para sa ka nya bilang pinakabunso sa kanilang pamilya. <i>Sandosena ang katulong ko sa pagwawalis ng kalat</i>. Siya ang aming kinikilalang ama. <i>Sandosenang titser ang nagturo sa akin magbasa at magsulat</i>. sandosenang "ha-ha-ha!" at "hi-hi-hi!" ang maririnig mo</i>. nakita ni Noy na ang pagkakaiba-iba ng kanyang mga kuya ang dahilan kung bakit higit na nagiging masaya at makulay ang kanyang buhay pagkaba ta. Ganito ang isinalaysay ni Noy: <i>Sandosenang ngiti ang bumabati sa akin tuwing umaga</i>.pd> kuya. Ganito ang naging paliwanag ni Noy: <i>Oo nga pala. Bakit kailangang umalis ni kuya?</i> <i>Ang tanong na ito ni Noy ay sasagutin ng kanyang kinikilalang ama. Dito kami dinadala upang sa kalye ay hindi magpagala-gala. Kuya?</i>" "<i>Kailangan ko nang umalis ng bahay. Dahil dito. Ang tinatawag nilang Tatay ay di talaga nila tunay na ama. aalis na ako sa makalawa. 'wag mong pa hirapan ang mga kuya mo ha</i>. Matatawag na isang pamilya ang pamilya ni Noy dah il lahat ng mga kasapi nito ay nagtutulung-tulungan upang maibigay ang kanyang m . Hindi ka naman titira nang habambuhay dito sa bahay kali nga. Sa pangyayaring ito. <i>Sandosenang doktor din ang gumagamot kapag ako'y may lagnat</i>. <i>Ako na talaga ang pinakamasuwerte sa buong mundo! </i> Ngunit dumating ang isang malaking problema ni Noy. <i>Sa harap ng TV. Siya at ang aking sandosenang kuya ang nakagisnan kong pamilya</i>. Tinutukoy ng kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na mahalaga para sa isang bata ang p agkakaroon ng isang pamilyang masasandigan at makapagbibigay sa kanyang ng makuk ulay na karanasan. <i>Sandosena rin ang nagtakbuhan nang mahuli kami ng asong-bantay</i>. Higit niyang pinagtuunan sa kanyang paglalarawan na bagamat iba-iba ang itsur a ng kanyang mga kuya." ang bungad niya. Si Noy at ang kanyang sandosenang kuya ay di tunay na magkakapatid o magkak adugo. <i>Sa bawat problema ko. sandosenang masasayang kuwento</i>. Sa paraan ng paglalarawan ni Noy. <i>Sandosenang tsinelas ang lumilipad sa tumbang preso</i>. ngunit nabubuhay sa isang bahay kalinga. <i>Pag malungkot naman. "Noy. sa bahay kalinga kami lahat nakatira." "<i>Saan ka pupunta. Suwerte nga namin at nandito si Tatay.wala nang magulang o kamag-anak na makakapag-alaga. tila naging napakalaking tungkulin ngayon ni Noy na magpaliwanag sa mambabasa na kanyang pinaasa sa simula pa lamang ng k uwento. Di to napupunta ang mga batang ulila na kagaya ko .

Mg a bagong kapatid ko. Ang isang batang ulila na tulad ni Noy ay maaar i pa ring lumaking isang kompletong bata kahit na nasa bahay-kalinga. sinasalubong niya ako. Sa pamamag itan nito. Isang mabangis na hayop ang tigre na kailanman ay di maaaring maging kaibigan ng isang bata at alagaan sa loob ng bahay. tila siya ang nag-uugnay sa lahat ng kanyang Kuya. gumamit ng paraang arg umentativ ang kuwento. Pagkatapos balik na naman siya sa pader. Dahil tulad nga ng sinabi. kung mahiwaga ang gabi dinadalaw siya ng t igre at kung saan-saan sila nagpupunta. "Iba-iba ang kanilang itsura. Halina't basahin sa mga bata ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na sa palagay ma giging klasiko sa mga darating na panahon. <b>MATALIK NA PAGKAKAIBIGAN</b> Ang pagiging matalik na magkaibigan ng tigre at ng bata ay patutunayan ng susuno d na bahagi ng kuwento. Tuwing mapapasulyap ako. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. Bilang isang batang tauhan sa kuwento. Sa kuwentong ito. kasunod ang biyoletang anino sa dingding ko. sindilaw ng ar aw. dinadalaw ako ng tigr e. Sa hapon naman. Sa kanyang pag-alis at pag-uwi ng bahay. pasuot-suot sa aking mga paa. Ganito ang sinabi ng kanyang kinikilalang ama: Darating ang araw.ga pangangailangan bilang pinakabunso. parang ahas na madilaw at mabuhok. tila nakapaloob at nasasangkot din sa kuwento ang mambabasa at nagigi ng kasapi ng pamilya.. Bilan g tagapagkuwento. Ang kuwentong 'Tiger on the Wall' ni Annette Flores Garcia ay kabilang sa aking listahan ng magagandang kuwentong pambatang inilathala ng Adarna House noong 200 5. bilang matatanda. Ayon sa bata. isinasalaysay ng isang batang babae ang ukol sa isang tigre na kanyang nakikita sa pader ng garahe ng kanyang ama. Tuwing umaalis ako sa umaga. "Anong ginagawa mo rito sa gabing ganito? Halika laro . Simpayat ng tingting. tigre sa pader. direkta niyang kinakausap ang mambabasa (narratee). Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo.. at kabilugan at bughaw ang buwan. Bukod dito . Ang pag-alis ng pinakamatandang kuya ni Noy ang naging hudyat upang paghandaan n aman niya ang kanyang tungkulin bilang bagong kuya sa mga bagong darating na bat a. tiyak din kung saang bahagi ng bahay nakikita ng bata ang tigre. Ganito inilarawan ng bata ang tigre na kanyang nakikita: May isang tigre sa pader sa garahe ni papa. laging nakaantabay sa kanya ang tigre. Natutulog pa kaya ang tigre? Saan siya kumakain at bakit hindi siya nahu hulog? Sa bahaging ito. tila napakaamo ng tigre. Mas bata nga lang sila sa akin. mapapansing tiyak ang paglalarawan ng bata sa tigre. sindulas ng magnanakaw. binuksan din ng kuwento ang bagong pananaw na maaari pa ring lumakin g masaya at kompleto ang buhay ng isang batang ulila na sa mga magulang o kaya a y wala sa sariling tahanan. na maaari talagang alagaan at maging kaibigan ng isang bata.</pd> Kuya. Inilahad ng kuwento ang bagong pananaw ukol sa pagkakaroon ng isang pamilya. lumulundag siya sa kama. sa pader ng g arahe ng kanyang ama. Dumaan sa kamalayan ng isang batang ulila ang paglalarawa n ukol kanyang kinagisnang pamilya. iba-iba ang kanilang porma. na may iba pang mga bata na mapupunta rito.. "pero lahat sila ay tatawagin kang<pd>.. si Noy (narrator) ay nabigyan ng sariling pag-iisip. Ngunit batay sa paglalarawan ng bata sa kuwento. sabi ni Tatay. "Rowwrrr?" ang bati niya. Binasag ng kuwentong ito ang tradisyunal na depinisyon na pamilya. naroroon siya lagi at ang kaniyang matang berde at mist eryoso. Sa kuwento. Ganito ang kanyang paglalarawan: Kapag mahiwaga ang gabi. tinitingnan niya ako na tila nagsasabing "Hihintayi n kita!" sabay kaway ng buntot. Simbilis ng jaguar. At sila na ang magiging bun so." Bukod sa narativ at deskriptiv na paraan ng pagkukuwento. Ang pagiging kuya ay isang tungkuling maaaring maisalin. lalo na sa mga batang ulila o napabayaan." dugtong ni Tatay. ang kanilang bahay ay bukas par a sa lahat. Bukod dito. Tanging siya lamang ang nak akakita ng tigreng ito.

bigyan natin sila ng . Bilang isang batang tauhan (narrator) sa kuwento. Ang pagkakaroon ng saril ing espasyo sa loob ng tahanan ay mahalaga upang higit nilang makita ang kanilan g gampanin bilang bata. Mahaba ang panahong sinakop ng kuwento dahil ang batang nagsasalaysay sa kuwento ay naging isang ina na. Ngunit ipinahihiwatig sa kuwento. di na rin niya nakita ang tigre sa pader bukod sa kanyang an ak. paglundag niya palabas ng bintana. sa kanyang pagbalik sa baha y ng kanyang tatay. na ang ganitong mga pangangailangan at kakayah an ng bata ay naglalaho sa kanyang paglaki. tulad ng nangyari sa batang nagsasal aysay nang siya ay maging isang ina na. Nakatira muli ako sa bahay ng tatay ko. At naglaro nga kaming dalawa. ang anak ko ang nakakakita ng ti gre sa pader. Mahihiwatigang ding maikukumpara sa isang ma panglaw na kagubatan ang bahay na tinitirhan ng bata at sa gitna ng kagubatang i to ay nakita niya ang isang kakampi at kaibigang tigre. kundi isang pagtuklas dahil pagkaraan naman ay nagbabalik ang bata sa kanilang bahay. May natatangi o naiibang paraan ng pagtingin ang bata sa mga bagay sa kanyang paligid at mahalagang kilalanin o igalang ito ng iba. Wala man siyang kakampi. maituturing na buo at may pani nindigan ang bata sa kuwento. Ganito ang pagsasalaysay ng bata ukol sa kanyang pagtat anong: Isang araw. "Sino ang tigre sa pader?" "Patak ng tinta. Ganito ang naging wakas ng kuwento. Lumipas ang panahon at ako'y tumanda. na kung minsan ay kailangan ng bata ang pag-iisa upang hig it na maging malaya at malikhain. madalas ay naghahanap siya ng kakampi o ng tutulong sa kanya upang makita ang labas ng bahay o matuklasan ang iba pang magagandang bagay sa kanyang kapaligiran. sabay andar sa kotse Kahit si Lola na lagi kong kakampi ay walang nakikita. paimbulog sa himpapawid. naitanong ko. Ngayon. walang nakakikita sa tigre kundi ako. ipagtatanong pa rin ng bata sa mga kasamahan niya sa bahay kung sino ang tigre sa pader. papunt a sa buwan at mga bituin." sabi ni Papa. "Marka lang 'yan sa pader. Ang pribadong pan ahon na ito ng bata ay di dapat panghimasukan ng matatanda." sabi ni Mama na may hawak na bulaklak. Pagkaraan ng maraming taon. di niya titingnan ang tigre sa pader na parang walang nangya ri o na parang di sila magkaibigan. Naigiit niya sa loob ng tahanan ang pangangailanga n niya sa sariling espasyo o pag-iisa. "Usok." sabi ni Eduardo sabay kamot sa ulo. Di ito maituturing na isang pagtakas. Pero ako? Kahit pilitin ko pa. natutuklasan niya ang kanyang mga potensyal o kakayahan bilang isang bata. Ang ganitong pagtalakay sa pangangailangan ng bata na makapag-isa at magkaroon n g sariling espasyo upang higit na maging malaya at maging malikhain ay nagdudulo t ng bagong pananaw sa mga batang nagbabasa (narratee). Kung kaya. Isinalaysay at inilarawan ng bata ang tigre sa pader ng garahe ng kanyang ama na tanging siya lamang ang nakakakita. higit niyang pin aniwalaan ang sarili. Pagdating ng umaga. Ipinahihiwatig sa kuwento na ang bahay kung minsan ay nagsisilbing kulungan din ng bata.tayo!" anyaya niya. Pero walang makakita o makapagsabi kung sino ang tigre sa pader bukod sa kanya. Nakakubli o nak atago ang ideolohiyang nais ipabatid ng kuwento. "Putik. Sa bahaging ito ng kuwento. "Grasa. Sa kanyang mga pribadong panahon. iha. mahihinuhang tila nagpapahayag na ng hinanakit ang b ata dahil sa kawalan niya ng kakampi sa loob ng kanilang bahay bukod sa kanyang lola." Wala. Ang kabuuan ng kuwentong "'Tiger On The Wall'' ay gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento. Sinakyan ko siya (kapag ganitong panahon ang tigre ay lumalaki). Ang mga ganitong pangyayari kung gabi ay inililihim ng bata. kung ano ang kanyang nakikita at nararanasan. ang tigre at ako. mahihiwatigang ang pagdating ng tigre sa gabi sa silid ay a ng hudyat ng paglaya ng bata palabas ng bintana. paimbulog sa himpapawid. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo." sagot ni Rico at nagkibit ng balikat. hinding-hindi ko na siya makita! Tinutukoy sa kuwento. Sa kabila nito. Sa pangyayaring ito. papunta sa buwan at mga bituin.

" Katahimikan. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . bilang matata nda. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. hubog. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. At sisinupin ng pagmamahal a . ang pagsanibi n ang aming katawan. katas ng prutas at pukyutan. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. at kinis ng kanyang katawan. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Pagsasanibin ang init. sa mga krema. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Hindi ko alam kun g bakit. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. 6 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. mortal man o imortal. malapot na arnibal. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Kilala na namin ang isa't isa. Iisa na lamang ang natitira. Ilang araw ang lumipas. Kung saan niya ibabaling ang kata wan at ihihilig ito sa akin. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. napuspos ng pa gkain ang hapag. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. At nang kinaumagahan. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. kurba. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. Wala akong pinagsisisihan. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay .kalayaan upang higit nilang makita ang kanilang sariling kakayahan at mga katan gian. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. tinapay at tsokolat e.

Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Nagising ako ng isang panaginip. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan.t babalutin ng kasiyahang-loob. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. May signos ang panaginip. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Wala akon g magawa. Papalubog na ang ikalawang araw. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng . walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Naroroon si Impo at Ama. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Bumalik ka kay Duerme. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. makalimot at magsawa </i>. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. Nagbangon ako. Nilapitan ko siya. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. Gawin mo ang dapat. Nakapangkat ang mga diyos at engkantada. ay masanay. Alam namin ang pait at lungkot mo . Naroroon si Impo at Ama. Muli kong naramdaman ang kaba." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Muli kong natanawan ang parola. Dama nil a ang aking kalungkutan. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Naglaho na ang datin g pait. ng katotohana n at kasinungalingan. May posibilidad na ang isa sa am in. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Ngayon lamang ito nangyari. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Nilulunod ako ng paninibugho. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. At sa batuhan. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. ng saya at siphayo. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. kasinungalingan. katapatan at kapalaluan. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Nasa ilalim ako ng himbing. At dito ko siya muling hinagkan. May luha na ang kanyang mga mata. Tahimik ang paligid. Kakaiba ito. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Naulinigan ko ang mga hikbi. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. at panlilinlang. Totoo ang signos ng panaginip. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Pagod ako noon. Iniwan ko siya. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Wala siyang malay. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Gubat ito ng tamis. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae.

Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. bahay-pari at tanggapan. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. sa Dagat ng Tamis. Suot ang puting abito. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. an g kanyang sarili. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. Masunurin si Kuba.Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Kinailangan pang suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. may sarili na siyang kaibigan. simba o pista. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Bago it o sa kanyang paningin. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. Paulit-ulit. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. Malumanay ang pag-uusap n ila. ika-anim ng hapon. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante . Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. ika-labing dalawa ng tanghali. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. Maaawain si Pa dre. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. simbahan. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. ikatlo ng hapon. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang.

Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. magkikita pa rin sila kung Linggo. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin.na ang katiwalang matandang hardinero. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Mainit ang katanghalian. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Totoo ang kanyang mga inutas. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. 4 Title:Kwento (4) Siguro. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. .

papasok sa iskul. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Siya ang nagpapakain sa akin. sa umagahan. tanghalian. sa Bayan. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng.At tuwing araw ng Linggo. sa magandang hardin ng aming kapitbahay. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. muling seseryoso at sandaling tatahimik. magtitinginan. At sa bilog na mesa. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin. may a-maya'y magtatawanan na sila. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. MAY MAMA AKONG Papa. papauwi ng iskul. Si Mama lang ang naghahatid sa akin. At tuwing papalubog na ang araw. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza. mula S abado at lalo na kung Linggo. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang. bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Pakiramdam ko. At kahit anong mangyari. wala naman talagang nabago. May Mama akong Papa. at hapunan. at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Si Mama at Mama lang at walang nang iba. maghahalakhakan. parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa. . at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes.

"Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Mga <i>pictures</i> ko lang. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. ang nagPAPAbaon ng bimpo. kung mayroon. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk. "Di ba ang isang pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama.Walang-wala kaming problema ni Mama. "May Mama akong Papa. <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla. . Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama. kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul. ang nagPAPAligo sa akin araw-araw. noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid." sabi ni Titser Malou. sa kanya ako nagPAPAturong magsulat. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. at <i>class picture</i> ko noong isang taon. noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay. Pag-uwi namin ni Mama. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa.

Mama o ang inyong Papa man.sa pagPAPAagos ng bangkang papel. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Niyakap niya ako nang mahigpit. pamilya pa rin kayong matatawag. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. siya ang unang-unang matu tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Bubuhayin at papag-aralin kita. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. Mamang nagPAPAkain sa akin. ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. nagPAPAligo sa akin araw-araw. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. matatawag itong isang pamilya. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama." sa bi ni Titser Malou. sa pagPAPAagos ng bangkang papel. Tapos." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. . basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan. Pag-uwi namin ni Mama. "Puwede aking mga mag-aaral. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang. Alam ko." sabi sa akin ni Mama. nagPAPAbaon ng bimpo. "Jayson. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya." "Kaya may Mama akong aking Papa. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama.

" bulong niya sa akin. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan.Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid. Kapag sinabi na ito ni Titser. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. "Ayoko ngang makulong do'n. ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon. papagPAPAhingahin ko na. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. maging ng ibang mga bata." sabi ni Titser. Nahuli na pala ako ng taya. Madilim nga ang loob nito. "Doon." . parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Mawawala ang nakaririnding ingay. sa maagiw at maalikabo k na silid. Siguro talagang wala namang makikita rito. walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Simula noong pasukan hanggang ngayon. doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay. hindi ko pa i to nakitang binuksan. isang pagPAPAsalamat. Sa maraming silid sa aming paaralan. Sinilip ko ang loob ng silid. "Nakakatakot 'ata do'n. Sa Mama kong Papa. Tatahimik ang buong klase. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase. "Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito. Napapansin ko." saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. At kapag nangyari 'yon si Mama. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan .

Sabi ng nanay niya. " mga bilin ni Titser." yaya ni Dye-dye sa akin. sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n. mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie. Walang liliban. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. uwi na tayo." tugon naming lahat. Kinabukasan. Marie. sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. "Kung gayon. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa." Kinabukasan nga. nagkala gnat daw. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Ariel. bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis. hindi pumasok si Dyedye. . "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. sabon. ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. kailangang magpakitang-gilas kayo bukas. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Pero tulad ng dati. may nagbubunot ng mga damo sa halamanan. may nagwawalis." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase." "Naku."Halika na bilisan mo. nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig. Nanatili itong nakakandado. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. may nagkakabit ng mga kurtina. papel de liha a t basahan. sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid." puri sa akin ni Titser. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. at iba pa. Ningning. iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. may nagpupunas ng bintana. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende. maalikabok at maagiw.

Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. maalika bok at walang pumapansing silid. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE.Bago ako umuwi. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. walang nagsasalita. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. tinanaw ko uli ang silid na tahimik. "Marie. Pero teka. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Iba na ang umiigkas na mga pangitain. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. bago dumating ang mga espesyal nating bisita. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. . dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. sabay tayong umuwi. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. Malilinis at maaayos ang mga silid. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. 7 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. ang maagiw. Kinabukasan ng umaga. Natiis ito ni Berting. "Iho. marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak." dinig ko sa aking likuran. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. si Dye-dye uli." sabi ni Titser . NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Kailangang makita nila kayong nagbabasa. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase.

" LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon.At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Balik kayod na naman si Aurora. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Nag-isip nang nag-isip si Berting. nagkaroon ka ng karamdaman. Unang-una. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Buhat n oon. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim ot sa lalaking kinasama. Dito siya walang laban.siya si LAYA. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Dito siya na dehado. Imahen ng isang nananagho . na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Ang hindi alam ni Berting. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Wala siyang kalaban-laban.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Inaninag niya ito. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. At lahat nang oras. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Mahir ap na. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Pangala wa. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Balik takot rin sa paghihinala si Berting.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Balik papag ka na naman. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Pero wala kang magagawa. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Ang babae . Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Tuloy hindi mo man gusto. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA.

Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Uuwi sila ng La Union. Ang mukha ni Berting. Naaalala na ni Berting ngayon. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. La Union. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Uuwi sila. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Nagtagumpay si Laya. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. Nagbangon si Berting. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. alas dos ng umaga. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Dito unang nagpasya si Lay a. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. May banta ang pagbagsak ng ulan. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA . Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Umaandap ang gasera.y na babae ang naroroon. Walang anino si Berting. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Maulap. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Payapa na.

Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. isang babaing may sariling paninindigan at pagpapasiya. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. 4 Title:Sanaysay (7) Hindi na sila ang mga babaeng sinasabing ipinanganak upang mangana k at manatili sa loob ng bahay. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. siya man ay maging biktima ng karahasan at kalupitan ay kaya niy . MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. Hindi palahian o pambahay lamang ang mga b abae. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. Nakalilito.</pd> Kintanar (199 5) ang ganito ukol kay Arceo: Kinikilala ng maraming kritiko na si Liwayway A<p d>. Sa Paunang Salita sa aklat-antolohiya ng mga kwento ni Arceo na may pama gat na <i>Mga maria. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. Pinalaya ni Arceo ang mga babae sa kanyang nob ela mula sa diktang ito ng lipunan. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Wala na at di na muling magbabalik pa ang panahong ang babae ay itinuturin g na premyong napapanalunan at naiuuwi ng mga sundalong nagtagumpay sa kanilang misyon. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Nag-aambag si Arceo ng mga bagong pananaw na taliwas sa nakagawian nang paniniwala ukol sa papel ng mga babae sa loob ng tahanan at sa lipunan. Tapos na ang ipinamanang ito nang nakalipas. Ang kailangan lamang ay may manguna sa adhikaing matamo ang pagbabagong ito. In isip niya kung saan ito ilalagak.ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. Sa mula't mula pa. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan.</pd> Arceo ang siyang nagpasimuno sa pananaw na "feminista" sa makabagong panitikang Filipino. Ito ang tirahan ng kanyang kay amanan. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Mga Eva</i> ay binanggit ni Thelma B<pd. Nakalantad sa nobela ni Arceo katotohanang sa pa glakad ng panahon ay maaaring mabago ang pagtingin sa mga babae. itinatampok niya sa kanyang mga kuwen to at nobela angbabaing kaiba. Ipinakita ni Arceo na ang mundong ito ay di lamang mund o ng mga lalaki kundi mundo rin ng mga babae. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Binuwag ni Arceo ang panin iwalang lalaki lamang ang dapat mabuhay nang maligaya sa mundong ito na ang nagh ahari ay ang Diyos Ama. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador.

n atuon ang aking atensyon sa isang manunulat na babaeng nagngangalang Hilaria Lab og. Sa pagbasa ko ng mga libro at mga lumang isyu ng iba't ibang babasahin at magasin sa Rare Books Section at Serials Section ng National Library. ang mithiing ito ay ang pags ulong ng kapakanan ng interes ng mga babae. Dahil dito. may espesyal na katangian si Labog bilang manunulat. Halimbawa. Tungkulin niyang maging tagapagpahayag ng mga mithiin ng kanyang panahon. mahalagang 'bu hayin' at kilalanin siya. in a mga t radisyonal na papel na ginagampanan ng kababaihan at laging kaugnay sa kanilang buhay ang lalaki o pamilya. May tatlong pangunahing dahilan kung bakit: Una. Severino Reyes. Yaon ay katotohanan sa ating lipunan. may tungkulin ang manunulat sa kanyang lipunan." Ganito naman ang karaniwang nakasula t patungkol sa mga ilalathalang kuwento niya: "<i>Isa pa rin ito sa tatlong kuwe nto ng kuwentistang babae na ipinagmamalaki ng Liwayway sa bilang na ito</i>. maybahay. Ang hangarin ni Arceo na makilala ang talino ng mga babae at maiangat an g kanilang kalagayan sa lipunan ay patuloy pa ring magiging hangarin ng mga baba eng naniniwala sa sarili nilang talino at kakayahan. nagtagumpay si L abog na makaigpaw sa kalakaran ng kanyang panahon at nagawa niyang ihanay ang sa rili sa kinikilalang kalalakihang manunulat. Sa p ananaw na feminismo. Fausto Galauran. Ang pakikibaka ni Ar ceo laban sa kinagisnang tradisyong mahina ang babae." Napansin ko ring nakahanay ang pangalan ni Labog sa mga kinilalang lalak ing manunulat noong araw tulad nina Buenaventura G<pd>.</pd> Arceo ay nakikita bilang katipan. May tiwala siya sa sa rili at hindi kailangang umasa sa iba. ang babae ay may sariling katauhan at pag-iisip. malakas ang lalake ay paki kibaka pa rin ng kilusang feminista hanggang sa ngayon. de-k alidad at popular na kuwentista si Labog noong kanyang panahon. Kaya din niyang ipaglaban ang kanyang karapatan at hindi basta nagpapaapi lamang.ang itayo ang sarili at magbagong-buhay. sa Liwayway ay kar aniwang ganito ang patalastas: "<i>Abangan ang bagong nobela ng inyong kinasasab ikan at hinahagaang si Hilaria Labog<i/>. Ayon kay Batnag (1996). Brigido Batungbakal. Higit na kumuha ng aking atensyon ang mga patalastas na inilalathala sa kanya kung may s usunod na o may bagong nobela na siyang ilalabas. Pangalawa." Masasabing ang karamihan ng mga babae sa akda ni Liwayway A<pd>.</pd >. Jose Esperenza Cruz. Si Arceo at ang kilusang feminista ay iisa sapagkat iisa ang hangarin nila para sa mga babae. ano man ang kinakaharap niyang suliranin o responsibilida d. Pedrito Reyes. Ngunit ipinakikita ni Arceo na ang pagganap sa mga papel na ito ay hindi pagsusumite lamang sa mg a tradisyonal o de-kahong pagtingin sa kakabaihan.</p d> Arceo sa tukuyang paglalarawan sa tauhan at tema ng kanyang mga akda n g imahen ng "strong woman. Pangatlo. Teodoro Virrey. mga babaeng handang manin digan para sa kanilang karapatan. Napansin ko ang malaking bilang ng mga kathang kanyang naisulat. at maging sa pananaw ni Arceo. Introduksyon Isa si Hilaria Labog sa mga nanguna at kinilalang nobelista at kuwentist a noong kalagitnaan ng dekada 20 hanggang dekada 50. Nangunguna si Liwayway A<pd>. Nemesio Caravana. Sinikap ni Arceo na kumawala sa kombensyonal na paglalarawan sa babae bilang mat iisin at di marunong lumaban.</pd> Medina Sr<pd>.. at Lazaro Fran cisco. Maging sa mga talakay sa kasaysayan ng Magasing Liwayway ay nababanggit palagi ang pangalan ni Labog bilang isa sa mga naging pinakamahusay na manunulat . Gervaci o Santiago. Ang corpus ng kanyang mga kat ha ay may indikasyon ng kanyang feministang pananaw sa panahong hindi pa gaanong kinikilala o nakikilala ang feminismo sa Pilipinas. Ano man ang kanyang gawai n. Microfilm Center ng UP-Diliman Main Library.. at Lopez Memorial Museum sa layuning tuklasi n kung sino ang kauna-unahang babaeng manunulat ng maikling kuwentong Tagalog.

Ang m alaking bilang ng mga kwentong naisulat ni Labog at nailathala sa iba't ibang ba basahin at magasin ay patunay ng naging walang sawang pagtangkilik sa kanya ng m ga mambabasa sa Tagalog at ng pananabik at pag-abang ng mga ito sa kanyang mga k wentong nabigyan niya ng iba't ibang bihis at kulay. mababasa ang tanong ng kritiko na. at sa kabila ng marami niyang kuwentong nalathala sa iba't ibang ling guhang babasahin at magasin ay wala pa ring nagtangkang pag-aralan siya. Hindi dapat nawawala o nasa gili d lamang sila . <i>Aliwan</i>. manunulat ng lathalaing "Ginintu ang Didal" sa magasing Ilang-Ilang noong dekada 60. Mula kalagitnaan ng dekada '20 hanggang dekada '50.</pd> Perez. <i>Silahis</i>. Rosalia Aguinaldo. Sinabi ko sa sarili na maaaring hindi man si Labog ang kauna-unahang babaeng manunulat sa Tagalog. Samantala.kailangang ilagay sila sa sentro ng pagsusuri. mapatutu nayang mahalagang maipakilalang muli ang nahuhusay na babaeng manunulat ng nagda ang panahon katulad ni Labog. Reyes sa kanyang librong Katha (1997) ay malaon nang tinanggap ng libu-libong mambabasa. at tula noong kalahatian ng siglo?" ang maitutugon ay halos wala na o bihira n a ang nakakikilala sa mga nabanggit. < i>Liwayway Extra</i>. Idinagdag pa ni Reyes na naging ritwal na sa mga mambabasa ang pagbasa ng mga k uwento ni Labog. <i>Dalaga</i> . Rosario De Guzman Lingat. 1976-1996</i>. Ayon naman kay Ligaya D<pd>. binanggit ni Rosalinda P<pd>. at maging kilala man sila o hindi. "sino ang nakakikilala kina Francisca Laurel. at <i>Hiwaga</i>.</pd>sapagkat ang buhay at karanasan ng kababa ihan ay napakahalagang paksa ng imbestigasyon. Ang mga kuwento ni Labog.Piling Sanaysay. (1992) muling binigyang-diin ng kritikong si Reyes na. Hilaria Labog. Sa libro ni Reyes na Ang <i>Silid na Mahiwaga . Kailangang bigyang-ngalan ang mga walang pangal an. bigyang-tinig ang mga pinatahimik. at Ligaya D<pd>. nakapagtala ako ng i sandaan at limang (105) kuwento ni Labog mula sa mga magasing <i>Liwayway</i>. ayon sa kritikong si Soledad S. Fausta Cortez. makabubuting simulan ang ganitong uri ng pag-aaral. Filo mena Alcanar.</pd> O freneo (1999) ang ganito: "<pd>. Mula sa tanong na ito ng kritiko.</ pd> Perez.. Kailangang bigya ng-halaga. Mag dalena Jalandoni. nobela . Bulaklak</i>. sa librong <i>Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popula r . palitawin ang hindi nakikita. <i>Alitaptap</i>. "dapat masuri ang mga akda nina Rosalia Aguinaldo. "hindi na kailangang ipagtan ong pa ng mga mambabasa sa Tagalog si Labog: Siya'y isa sa mga manunulat na baba e na naghawan ng landas sa pagsulat ng maikling katha at nobelang Tagalog. at Hilaria Labog na nagsulat ng kuwento. ma aaring sabihing ito ay esensyalismo subalit sa unang yugto ng feminismo sa kriti sismo. Sa librong <i>Tinig at Kapangyarihan: Mga Kuwentong Bu hay ng Kababaihang Manggagawa sa Bahay</i>.Kalipunan ng mga Kuwento't Tula ng mga Babaeng Manunulat</i> (1994)." Hindi lamang si Reyes ang naniniwala sa kahalagahan ng pagbuhay at pagkil ala sa mga babae ano man ang maging gawain o kalagayan nila sa buhay. <i>Sampaguita</i>. upang maunawaan ang katangian ng mga akdang sinulat ng kababaihan." Dahil sa mga naunang talang natuklasan ko tungkol kay Labog. sa kabila ng tinaglay na popularidad ni Labog noong kanyan g panahon." (196 2) Subalit.. at bigyan n g kapangyarihan ang mga binawian nito. lalo na ang kababaihang 'pangkaraniwan' na kadalasan ay hindi naisasa ma sa mga salaysay at diskurso. isinantabi k o na ang nauna kong layunin na ang maging paksa ng riserts na ito ay ang kauna-u nahang babaeng manunulat sa Tagalog. Susana De Guzman. nangangailangan pa rin siya ng ating atensyon at karapat-dapat pa rin siyang buhayin at bigyan ng espas .sa literaturang Tagalog. <i>Ilang-Ilang. Walan g sapat at detalyadong tumalakay sa kanya at sa kanyang mga akda partikular ang kanyang mga kuwento.

<i>Natacneng A Cararua </i> (1952). kundi hi git sa lahat. <i>Boda de Plata</i> (1941). dahil sa tinaglay niyang kalidad at kahusayan bilang manunulat. Tumanggap din siya ng Lope K<pd>. Tondo Sec ondary School. <i>Sa La ndas ng Kaligayahan</i> (!945). nagpa kasal naman siya kay Dr<pd>. Ayon kay Perez. <i>Lihim ng Lumang Simbahan</> ..</pd>. <i> Ang Suliranin ng Kanyang Pag-ibig</i>. Nagkaroon sila ng dalawang anak. Isa ang naging anak niya kay Jose. at <i>Dinilig ng Dugo</i> (1938). hindi lamang dahil sa tinamasa niyang popularidad. Katulad ng nabanggit na. <i>Bumagsak na Dambana </i>. <i>Inahing Hamili</i> (1953). <i>Matinik na Bulaklak</i>. Unang ikinasal si Labog kay Benigno Zialcita Sr<pd>. at ang <i>Simpatikong Tsuper</i> (195 4). Naipasa niya ang Civil Service Examinat ion noong 1907. sa libro ni Rosalinda L<pd>. <i>Naglahon g Liwanag</i>. Samantala. ang kanyang kuwentong <b>Walang Mal iw</b> ay nakasama sa antolohiya ng <i>50 Kuwentong Ginto ng 50 Batikang Kuwenti sta</i> ni Pedrito Reyes noong 1939. Ang pagsisikap ni Labog na magtagumpay sa larangan ng literatura ay napah alagahan at naisakatuparan nang tumanggap siya ng dalawang gantimpala sa <i>Timp alak Pampanitikan ng Commonwealth</i> noong 1940. Regalado at Gregorio N<pd>. <i>Kasal na Walang Pag-ibig</i>. <i>Salamin ng Buhay</i>. ng Insular Life nong 1924. Nag-aral siya sa Tondo Grammar School.yo sa ating panahon. auditor ng Pub lic Service Commission noong 1910. at Aklatang Balagtas. sina Ilumin ada at Benigno Jr<pd>. Kabilang pa rin sa kanyang mga nobela ang <i>Anak ng Gobernador</i>. at <i>Matamis na Paghihiganti</i> (1946). <i>Kalbaryo ng Tagum pay</i>. Kabilang sa maraming nobelang kanyang inakda ang <i>Mga Guhit ng Kapalaran</i> (1928). <b>Ang Biograpiya: Isang Pagpapakilala kay Hilaria Labog</b> Ipinanganak si Hilaria Labog sa isang maykayang pamilya noong En ero 14. at <i>Ulilang Kalapati</i> (1947). Sinikap ni Labog na paunlarin ang sarili bilang isang manunulat sa pamama gitan ng aktibong pagsali sa iba't ibang samahang pampanitikan tulad ng Ilaw at Panitik. Naging kalihim siya ng Jose Palma Cl ub. Isa rin s iyang nobelista. Isa pang patunay ng pagkilala sa kanyang pagiging de-kalidad na manunulat ang paghirang sa kanya ng <i>Gantimpalang Palanca<i> upang maging isa sa mga hu rado nito sa kategorya ng Maikling Kuwento sa Tagalog noong taong 1954-1955. Makalipas ang isang taon.</pd> Morales. <i>Maria Rosa</i> (19 30). at naging isa sa tatlong kauna-unahang babaeng nagtrabaho sa Bur eau of Education.. kas ama ang mga batikan ding sina Iñigo Ed.</pd> Sa ntos Award.</pd>. <i>Nagicay A Lawag</i> (1949). at naging kalihim din at ingat-yaman ng samahang Ang Mithi ng Bataan.</pd> Garcia. Samantala. Nang mabiyuda siya ni Benigno Sr<pd>. 1890 sa Samal. ang ilan sa mga nobela ni Labog ay isinalin sa pelikula n g Exotic Films. Na gkamit rin ng karangalan sa <i>Timpalak Liwayway</i> ang kanyang nobelang <b>Sa Lumang Kumbento</b> noong 1929. lumipat siya sa Bureau of Customs a t isa sa naging unang limang babaeng kawani sa naturang kompanya. <i>Kal uluwang Dakila</i> (1948). Ang ginawa kong 'pagbuhay' kay Labog at ang pagretriv ng kanyang mga kuwento ay magsisilbing unang hakbang sa pagtanggap sa hamon ng kritikong si Reyes na maipakilala at masuri ang mga akda ng mga babaeng manunulat. hindi lamang isang kwentista si Labog. sa <i>Lumang Kumbento</i> (1929). <i>Dakilang Ina</i>. si Manuel.</pd>.</pd> Jose A<pd>. <i>Pan auhin sa Hatinggabi</i>. <i>Kabayanihan</i> (1933). <i>Ang Bagong Sinderela</i>.</pd> Orosa (1980) na pi .</pd> at nagtamo naman ng karangalang-banggi t at ng gantimpalang P500 ang kanyang <b>Katipunan ng Maiikling Kuwento</b>. Nagtamo ng gantimpala ang kan yang nobelang <b>Nadaya! </b><pd>. Bataan. 12 Panitik. <i>Tinangay ng Apoy</i>. <i>Busilak</> at <i>Armando at Leonor</>. at sa Escuela Municipal.

yung di mo ma-open sa magulang<pd>...namagatang "<i>Above The Throng (Portraits and Profiles. binanggit ng awtor na ang ilang nobela ni Labog ay isinapelikula naman ng Premier Production at ng Sampaguita Pictures. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan.Essay Word Count: 2.</pd> Exel 19 "<pd>. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. 4 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 . Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo. Maliban sa popularidad at kahus ayan bilang manunulat. ma pa-family problem open sa barkada. nagkakaintindihan kayo. may iniinom mang beer o wala. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip... Sketches and Silhouette s) </>".. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito.</pd> . Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal.</pd> magkakabarkada. isang espesyal na katangian pa rin ni Labog ang pagkakaro on ng bahid ng feminismo ng karamihan sa kanyang mga kuwento at maging sa kanyan g naging buhay. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman.. mapa-love life. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin.

... sabay may kainumang babae. pangit<pd>.. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex... basta nakausap lang.</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004).</pd>" Gary 15 "<pd>.. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali......</pd> para makaiwas sa sakit. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 .. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom. Herpes simplex. 'pag yung gir l lasing na rin. bakit kailangan. Candida albicans. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala.</pd> 'ayun an<pd>.... hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>. HIV 2.</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka.. parang hindi baduy tignan.. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003). Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila.. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>.</pd>" Anthony 19 "<pd>. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> ... paglasing na parang wala ng paki. nag-iinom. may chance talaga na mangyari<pd>.. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>. Hepatitis B. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1... sa barkada rin ang bida! "<pd>. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal.. at Treponema pallidium.</pd> 'pag nakatambay. nagyoyosi. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral.'pag umiiyak ka. pwede namang hindi<pd>. . at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> .. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.</pd> 'pag lasing na. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. ok na!" Ken 20 "<pd>.. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis. so alam mo na yon...</pd>" "pare.</pd> gumigimik..</pd>" .</pd>" Roel 19 "<pd>. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan.27 taong gulang. nanonood ng bold<pd >..

</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>.. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Una. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki.."naniniwala ako sa sex before marriage<pd>.. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king .. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki.. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer.</pd>" Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV.. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV...</pd>" Nico 16 "<pd>. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Gayundin.</pd> pwede nga sex without marriage<pd>. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>.. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama... Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila.</pd> kasi ako<pd>. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito... Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad.

Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa.</pd> para maka-iwas sa AIDS.. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon... Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. tigilan ang panlalaki<pd>. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko..</pd> kapit sa patalim<pd>.. paninigar ilyo..</pd> dun sa walang trabaho<pd>. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi .</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal.. Sa literatura. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> .</p d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>... Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon..</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>.. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan.</pd>" Benedict 17 "<pd>. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba.. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito.. Ang paninigarilyo. ehersiyo.. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon.naka-ano sa iyo may AIDS<pd>..</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa.. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan..< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>..

Ayon sa resulta. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito.' 5 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. computer. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Sa salitang 'kagandahang loob'." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula .' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles." "sama ng loob. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan.on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . ang loob ang siyang panloob na sarili. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. hindi iniinda ang abala. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. nagbibigay ng lakas n g loob. bukal ang kalooban. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. <i>unconditional</i> . tulad ng snow. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. at marangal). Sa pun tong ito mga kaibigan. Ayon kay Salazar (1985). Gayunman. nagbibigay-serbisyo. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. Ayon kay Il eto (1979). may konsiderasyo n. at inuuna ang kapakanan ng iba). ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob." "kusang loob" at "kagandahang loob. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles.

Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Samakatuwid. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. batas at iab pa. yayaman at yayaman ang atin g wika. Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. Hanggang ngayon. Galing Zoo (Dao Ming Zi). lasagna at spaghetti (Italyan). Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. manong at dyutay. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. matematiks. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. Sa formulang ito. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. radyo at spaghetti. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit.ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. encyclopedia o encycl opaedia. color o colour. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. Maging sa Ingles naman ay gayundin. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. sa Espanyol at sa Ingles. acknowledgment o acknowledgement. Upang higit na maging intelektwalisado. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. Una. patuloy itong nagbabago. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. gayong kapag nasa krisis. hindi problema kung center o centre. pagkat iyan ang . at pagkat buhay. patuloy itong nanghihiram. Sa kasal ukuyan. Mula 2001. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. Halimabawa. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. Mga kaba bayan. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. Ganito ang nangyari sa Ingles. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). kimono at tempura (Hapones). Sa ayaw at sa gusto natin. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. At ngayon. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). enroll o enrol. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z.

intelektwalisado na ang wikang Filipino. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. . Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. at katauhan. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. ideya. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. H indi siya nag-iisa. Inuulit ko. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao.at pagsisipag. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. Tinuruan . Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . damdamin. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . Upang maunawaan ito nang higit. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. makipag-away o makipagtulungan. o maga1it . Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. siya.nararapat talaga. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino.1 :26:5. tulad ng kahalagahang pa ntao. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. 1-2 ).</pd>1:31 ). Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. karanasan. pagtitiyaga. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. may pananagutan siya sa iba. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. nararanasan sa iba. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. pagluluto at pag-aayos . Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin.

Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Ang pagiging mabait . <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. upang hindi mahirapan. masipag. Sakay ng kalesa. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Sapagka't malapit na. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. nagbalik siya sa dating bisyo. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula.ng mga kasangkapan. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. 4 Title:Kwento (15) . i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. kasayahan at mga koronasyon." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon.

" "Okey. 'wag na lang. Ihahatid pa kita.</pd> Tamis ng unang halik sa may hardin</b>. "Kakainggit naman palaman kayotra!" dagdag pa ng isa. Sa kotse sila nagpatuloy ng kuwentuhan. lalo pa ang kanilang mga plano sa buhay at kung papaan o ba dapat maging ideyal na magkatipan. Biruan. Ok lang ba. "Shorap! Laplapan naitech! Pling. May ilang nakasaksi nito. Mas mainit. Nagtatawanan sila ukol sa kanilang nakaraan nang mapatigil sila. Inistart ni Joey ang makina ng kotse. shoray mez sisteraka! Byonda mez! Wineru ka ni! Efektsenez ang menth ol mezlak!" ang sabi ng isang sa tatlong magkakabarkada. matamis at masarap at ku ng minsan pa nga'y maanghang. Mabuting m aglakad-lakad at magpalipas-oras. Gusto mo sa bahay ka na tumuloy? Sa Parañaque.Sabi ni Marites." Napangiti si Marites at sumakay sila sa kotse na may tila parehong iniisi p. Nakangiti ang buong gabi sa dalawang magkakilalang biniyayaan ng magandang pag-uumpisa ng relasyong nag-ugat sa lunang Malate. Malayang ginawa ito nang walang pag-iimbot ni Marites. <b>12:00AM-1:00AM<pd>. Joey na lang ang itawag mo sa 'kin. Nakita n iya ang karitong tindahan ng fishball. <b>1:00AM-2:00AM<pd>.</d> Eksena sa kotse</b>.</d> Imbitasyon</b>. uwi na tayo.</pd>Pabling n a kumain at siya na ang manlilibre. Nak pil at Adriatico Circle. Mainit. . Mag-isa lang ako pero sa sala na ko matutu log. At nadiskubre nilang dalawa na mas masarap a ng fishball kapag isinusubo ito ng kasa-kasama. Napakaram i na nilang napag-usapan. At kung ma tama kang makikinig ay tila may wikang galing pa sa ibang planeta. Bagaman. "Ay. matamis at masarap ang anghang ng halik kes a sa fishball. "Joey. " "Delikado panahon ngayon." "Sa Bulacan pa ako umuuwi. "Sir Pabling?" "Ikaw naman. saan bahay mo? Hatid na kita." Niyakap ni Joey si Tess at hinagkan ito. Tumingin si Marites na tila sigurado sa desisyon. Kaya ko na. <b>2:00AM-3:00AM<pd>. Nagsimula na ang kanilang magandang pagtitinginan sa isa't isa. Inimbitahan niya si Mr<pd>. Liberal itong si Marites na 'di tulad ng ibang babaeng nagkukumahog umuwi lalo't bago pa lamang kakikilala sa lalaki. tawanan at titigan ang ka nilang pangunahing libangan nang ilang sandali pa. bukas ka na umuwi. nagpasya si Marites nang muli n iyang makita ang oras sa relo. plung!" bulalas na may kasabay p ang ipit na pagtawa. Malayo. Tess?" "Okey. plang. Joey. masama nga raw ang umuwi at matulog ng busog. Tila mga magkakabarkadang masiyahin.

Tila nilalasap ang bawat sandali at umaasang hindi na ito matatapos pa. mabait ka nga. Narating nila ang condo ni Mr<pd>. Ilang sandali niyang tinitigan si Tess habang nakaupo sa gi lid ng kama. Tama siya. Minarapat niyang matulog na lamang sa sala. Napapitlag siya sabay bangon.</pd>Pabling ang kanyang kamay sa paghaplos. Narating nila ang sandaling may pangangailangan sa pagtatalik subalit hindi na pinayagan pa ni Marites ito. Tess. Mahigpit ang yakap ni Joey. Nag-iisa na siya. Kakatwang hindi niya inisip na magkaroon ng milagro ng pagniniig sa oras na iyo n. Il ang messages ang pumasok dito. Sadyang masara p ang may kasiping sa gabing malamig." Kambiyo-Tersera.</pd>Joey Pab ling. . Masarap n gang magmahal sa malamig na madaling-araw. harurot: Ipinatong ni Tess ang kamay sa kandungan ni Joe y. <b>6:00AM-7:00AM<pd>. mabilis: Ipinatong din ni Joey sa kamay ni Tess ang kan yang kamay. <b>4:00AM-5:00AM<pd>. Hinawakan niya ang kamay ni Joey at hinagkan ito na tila tupang gumagalang sa berdeng damuhan ng talampas. Salamat kay Ester. Medyo mainit ang ulo ni Robert nang tawagan niya si Mr<pd>. Galing kay Robert ang marami. Mahigpit ang yakap ni Joey nang mausisang unan na lamang i to.</d> Bukang-liwayway</b>. <b>7:00AM-8:00AM<pd>. Magkayakap at sadyang nilasap ang pangako ng bukang-liwayway. <b>5:00AM-6:00AM<pd>. nagtat aka at nagpapatawag sa landline si Robert. Kanyang hinawakan ito at hinagkan ni Joey ang kamay ni Tess. Hindi ako nagkamali na sumama sa iyo. Kambiyo-Segunda: "Salamat at gusto mo rin pala ako.</d> Ang tawag sa telepono</b>. yakap at halik sa mga oras ng kanilang pagsis iping. Joey. Napangiti si Joey.</d>velation</b>. Kambiyo-Kuwarta.Kambiyo-Primera: "Buti at nagkakilala tayo. Kanyang kinarga at inihi ga ang tulog ng si Tess. Lalo pa na kasiping niya ang taong kanyang pinapangarap na makasama . Pinagsaluhan nila ang init. Nagtatanong. Kinumutan niya ito matapos na tanggalin ang pagkakapusod ng buhok at sinupin ang kanyang sandals. Inabot ang cellphone at binuksan ito mula sa magdamag na pagkakapatay. Humili g sa balikat ni Joey si Tess at pumikit na nakangiti." Nagmaniobra para tuluyang lisanin ang lugar.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 2) </b>. Ilang minuto siyang nakahigang dilat at mabigat ang paghinga. Nilingon niy a ito at nakita ang mapanghikayat na tingin ng dalaga. <b>3:00AM-4:00AM<pd>.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 1) </b>. Maliwanag na ang sikat ng araw subalit sadyang nakapang-aakit pa rin ang paghimbing. Walang anumang paliwanag at nahiga siya sa tabi ni Tess at inunan nito ang kanyang dibdib. Patayo na sana siya pa ra iwan ang babae nang madama niya ang hawak nito sa kanyang bisig.</pd>Pabling. Sadyang inililibot ni Mr<pd>. Lalo pang nabakas ang kagandahan ng dalagang naiidlip.

"Ni hindi ko alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 'yo. Hindi ko al am kung tuloy pa tayo sa usapan natin kagabi. 'Tol, ang labo mong kausap. Anyway , kasama mo raw 'yung chick na hinahanap mo. 'Wag mo na i-deny, buking ka na. Si nabi sa akin ni Ester na sumama raw 'yung hinahanap mong chick. Inamin din niya ang totoo d'un sa chick. Jackpot ka, pare! Siguro, alam mo na ngayon ang sikret o ni Marites. Gusto ko sanang sabihin sa iyo at bigyan ka ng warning pero 'di ki ta makontak. Patay yata ang cellphone mo. Hinayaan ni Ester kasi hindi mo siya p inapansin at laging binabale-wala lately. At may tama rin pala sa 'yo ang dalaga . 'Yung dalagang dating binata. Hoy, tama na ang pagmumukmok. Sikreto na natin ' yan. Pumasok ka na, oy!" <b>8:00AM-9:00AM<pd>,</pd> Pag-alis / Pagtakas</b>. <b>Voice over: JAPAN AIR, FLIGHT 2254 BOUND FOR TOKYO DEPARTED FROM NINOY AQUINO INTERNATIONAL AIRPORT AT EXACTLY 8:15AM</b>. Nagpark ang kotse ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling sa carpark ng NAIA, alas-ot so y medya. Wala na si Marites. Nakita niyang tumawid sa kalawakan ang eroplano pero hindi niya sigurado kung sakay nga nito si Marites. Hindi niya mapaniwalaan ang sinabi ni Robert. Pero iisa lang ang kanyang naisip at nasigurado. <b>9:00AM-10:00AM<pd>,</pd> Si lalake iiwan ni Babae? Si babae na dating lalake? Kahit sino pa siya</b>. Dumating siya sa office. Tahimik siya. Nakita ni Robert ang pagdating ni Joey. Nilapitan, inakbayan at kinausap para bigyan ng suporta. Tinungo nila ang cafeteria para pagsaluhan ang de-boteng serbeza at 'sang order ng fried chicken . Hindi na sana gusto pang kantiin ni Robert ang isyung ukol kay Marites at kung ano ang naramdaman niya para dito pero<pd>...</pd> "Alam mo, pasalamat na rin ako kay Ester at nakilala ko si Marites. Hinan ap ko siya kahapon dahil alam kong siya na ang aking dapat makasama habang-buhay . At nang malaman ko ang tunay niyang katauhan, mas lalo ko pa siyang minahal. H ahanapin at hihintayin ko siya ulit." Umiinom ng serbeza si Robert nang hindi niya mapigilang maibuga ito sa sa riling kandungan. Mariin ang pagkakahawak ni Joey sa bote at may tinging puno n g pangako ng muling pagkikita.

<b>S I

B E R T I N G</b>

UMAGA, ala-singko sa diktador na orasan. Gumuguhit pa sa nakayapos na k umot sa katawan ang malamig na hangin na nagmumula sa alikabuking bentilador. Wa lang katinag-tinag ang katawan sa pagkakahiga sa papag na nilatagan ng buling ba nig at sinapnan ng kumot. Nagpupumiglas na masinagan ng sumisilip na araw ang s ilid na sinasangga ng bintanang yari sa kapis. Maaga kung sumilay ang araw kung tag-init. Ito ang silid na pinagparadahan ng 'sang laksang lamok na nakidigma sa ngayon ay mauupod nang katol. Parang nasa paraiso ng usok at hangin at dilim at lamig at tigas ng katre at mga lumang gamit at kilu-kilong agiw. Ito ang si lid ni Berting. Kung saan siya nahihimbing, nagigising, kumakain at nag-iisip s a mga gabing nang-aakit ang mga tila imposibleng panaginip. Panaginip na nagmam asahe sa pagod sa pagtatakang utak ni Berting. Batid nito ang bawat hikbing kimk im ni Berting. Ito ang kanyang kasa-kasama tuwing gabing unat na ang kanyang pag al na katawan. Dito niya kinatatagpo ang babaeng de-pakpak ng lawin at may buho k na 'sing haba ng kanyang tangkad hanggang lupa. Ito ang kanyang kaibigan mula

pa nang mabaog siya sa isang matinding sakit. Ito na ang pumipili ng kanyang t utunguhin o gagawin. Lahat alam na niya kahit pa sa panaginip lang niya ito nat atagpuan. Inililipad siya nito sa pinakamataas na bangin at doon iniiwan habang pinag-iisip ng mga desisyong kahit hindi niya gustuhin, ganoo't ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok ang masusunod. Sumasama siya dahil na rin sa takot ng pag-iisa. May kasama si Berting dati, nag-iisa na siya ngayon. Suma sama siya dahil takot siyang makitang muli ang mga pangyayaring nagbunsod sa kan ya upang mag-isa. Si Berting. Si Berting na takot kung magbabalik sa kanyang a laala ang mga lumipas na binusog ng dugo at galit. Si Berting na laging kasama ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok na pinangalanan niyang LAYA. Si Laya na ang kasa-kasama niya ngayon. Ang lumilipad sa kanyang utak na humihi kayat upang tumakas nang kahit na panandalian lamang. Mahal niya ang panaginip tuwing kasama niya si Laya dahil naliligalig siyang harapin ang katotohanan. Ang katotohanang hindi siya makapag-iisa dahil sa nanglalamong nakalipas. Hayan ang nakatihayang si Berting na kumikita lang sa paekstra-ekstra sa traysikel ng kapitbahay na ang bawat sira nito ay isinisisi at ikinakaltas pa s a kanyang boundary. Otsenta pesos. Otsenta pesos ang boundary ng kalawanging t raysikel na muntik pang ikasama ng loob ng may-ari nang pakiusapan ito ni Bertin g na babaan. Hayan napapayag pa rin ni Berting ito sa gusto niyang halaga kahit pa halos mapigtal na ang lalamunan niya sa pagmamakaawa. Wala ring nagawa kahi t pa pangatwiranan ng may-ari na buong araw itong ilalabas ni Berting at magkata likuran ang upuan nito 'di gaya ng pangkaraniwang traysikel. Palibhasa'y matand ang dalaga at tila may gasinulid pang lambing sa dibdib para sa mga lalaking wal ang kasa-kasama gaya ni Berting. 'Yan ang pakilala niya. Pero ngayon tanghali na. TOK! TOK! TOK! BOG! BOG! BOG! Ginulantang nang maagang paninira ng pintuan itong si Berting sa pagkaka himlay mula sa malalim na pagkaidlip. Naroroon pa nga si Laya sa kanyang tagpuan habang pinipikitan ng mga naglalarong mata. Si Aling Amanda, ang may-ari ng tra ysikel ay sumisirena dahil sa tatlong dahilan. Una, dahil tanghali na at nakahi lata pa ang kanyang mala-kalabaw kung kumayod na si Berting. Pangalawa, hindi n ito inintrega ang boundary kahapon, naniningil siya. At ang huli, gusto niyang masilip kahit na papaano ang lalaki at kung sakali ay mapagsawaan ang alaala nit o sa buong maghapon. Napapitlag siya sa kanyang hinihigan at agad na iniusod ang antigong tuk ador. Parang may ikinukubli sa lawanit na dingding nito. Pero kung may tao man g nakakikita sa kanya, sa kabilisan e 'di na mabibigyang halaga pa kung bakit ni ya ito iniusod para dumikit pang lalo ang tukador sa dingding. Mabilis niyang p inagpaglagos sa kanyang mga hita ang pantalong kupas. Hubad siya at kita ang k atipunuan ng isang lalaking naglalaro sa may dalawampu't walong taon nang nabubu hay. Mabilis niyang tinungo ang pintuang alkitran ang pintura. Mabilis niyang nasilayan ang nanlilisik na mukha ni Aling Amanda. At mabilis ding inungkat na ng matandang dalaga ang mga dahilan kung bakit sumugod ito nang ganoong kaaga. At hindi na nakapagsalita pa si Berting, ni hindi na nakuha pang anihin ang nags ulputang muta sa kanyang mata bago pa man makaalis ang matanda. Noong umagang ' yon, para siyang itinubog sa isang bariles ng nagyeyelong tubig. Kagabi, napag-isipan pa ni Laya sa panaginip ni Berting na huwag nang il abas ang traysikel at tumigil na muna sa bahay. Tulad ng dati, napapayag niya s i Berting nang ilipad niya ito sa pinakamatarik na bangin. Pipilipit ang sikmura ng sinuman sa lula. Parang bata si Berting na nagmamakaawa't nangangakong gagaw in ang gusto ni Laya. Ngayon lang ito nangyari. Alam niyang ikatutuwa na naman ni Laya ang pa ngyayaring ito sa susunod niyang pag-idlip. Naiipit siya sa lakas ng pangako ka y Laya at ang obligasyon kay Aling Amanda. May mga pagkakataong parang naduduro

g na kristal ang tawa ni Laya sa mga nangyayari kay Berting. Sumusulak ang dugo sa kanyang utak na tila ba nilulunod ang maliwanag niyang pag-iisip. Nakakalit o at walang magawa kundi ang magmakaawang itigil na nito ang pagtawa.

5

Title:Sanaysay (35) Text 111 - Folktales and Epics Word Count: 2,099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon, sa nayon ng Hannanga, isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Katunayan, ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay, at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Kaya kahit nuong bata pa, tiningala na siya bilang pinuno, at hanga ang mga tao sa kanya. Nang mag-binata si Aliguyon, ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan, ang kaaway ng kanyang ama, sa nayon ng Daligdigan. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito, si Pum bakhayon, marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Kasing bilis ng kidlat, umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at, kagila-gilalas, sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata, binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Pabalik-balik at walang tigil, naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon, hindi pa rin tumigil ang bakbakan, at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok, kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban, at pagkaraan ng 3 taong b akbakan, natuto silang igalang ang isa't isa. Biglang bigla, tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto, sa wakas, ang ba kbakan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Sa paglawak ng katahimikan, umunlad ang dalawang nayon. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon, pinili niyang asawa si Bugan, ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon, si Aginaya. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.

IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan, naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung,' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Ang tatlong bayani - sina Baltog, Handyong at Bantong - ang sumabak, pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Tulad ng dalaw ang sawa - ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Ang dambuhalang baboy-da mo , si Tandayag. Ang halimaw na Buwaya . Si Buringkantada na iisa ang mata .Si Angongoluod, ang bakulaw. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Ang mga pating. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal, at ang Bicol, mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Tapos, nagsimula ang sunud-sunod na lindol, sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan - ang Hantik, ang Kolasi at ang Isarog. Bumaon ang lupa, pati mga bundok ay gumuho, at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon, sa Magarao, na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. Sa lakas ng mga lindol, umangat ang Pasacao mula sa dagat, pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw, si Rabot, ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao, at kalahati ay hayop. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan, si Bantong, upang puksain si Rabot. N agsama ng 1,000 mandirigma si Bantong subalit talino, at hindi lakas ng katawan, ang ginamit niya laban sa halimaw. Hindi nila sinugod agad ang lungga, kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga - mga tao na gina wang bato ni Rabot. Pagtagal, namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Kaya minsang tulog si Rabot, ginapang siya ni Bantong. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Sa kasamaang-pa lad, napatay ang ama, pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Sa kabilang dako, n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . Isinumpa ni Lam-Ang - sapagkat ito nga ang naging pangalan niya - na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot, inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Bilang ganti, pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot, gamit ang tangi niyang sandata - isang sibat. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Kaginsa-ginsa, umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Kinabukasan, ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines, isang babae taga-Kandon, isang munting nayon sa hilaga. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako

sa mga bukid. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama, nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Tapos, pinugutan niya ng ulo. Sa Kandon, dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Siksikan silang lahat at, upang makalapit sa bahay, napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana, kung saan siya pumasok sa bahay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo, kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Humangos siya pabalik sa in a, at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto, mga alahas, mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina, nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Nuong araw ding iyon, ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Pagkaraan ng tatlon g taon, nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Isang araw, binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak, at sa kanyang m ga ninuno, kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. Ayon masam ang panaginip, dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin, kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya, ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay, pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Pagsapit ng takdang araw, dumumog ang lahat ng tao sa nayon, pati na sa mga kala pit sa paligid, upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan, ang dambuhalang halimaw na pating, at sinakmal ang bayani. Sa bahay , nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Bumagsak ang kalan , umuga ang hagdan, at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang, at inuwi sa bahay. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang, binalot niya ang mga buto sa pulang sutla, tumalikod at nagdasal nang nagdasal. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin, naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Pagkaraan ng ilang sandali lamang, lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang, silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. Si Mariang Makiling ay isang dalaga, hindi tumatanda, nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas, subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. O kung paano siya namamahay. Sabi ng iba, nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Ang sabi naman ng iba, nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang kutis niya ay makinis, kayumanggi ng kaligatan, sa bigkas ng mga Tagalog. Malaki at itim ang kanyang mga mata, mah aba at makapal ang buhok, at maliliit ang mga kamay at paa, at mala-kandila ang mga daliri. Sa madling salita, siya ay maniwaring isang diwata, parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas, pasulpot-sulpot sa pagitan

ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Paminsan-minsan, natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo, ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin, walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Kung minsan daw, nilalapitan daw sila, binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Walang naglalakas-luob na kumausap, sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid, binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy, at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Dati-rati, pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit, at pati alahas, para sa mga kasal, binyagan at pista. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga, batang inahen na hindi p a nangingitlog. Paminsan-minsan, lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy, isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto, barya, pati mga alahas. Minsan, ayon sa kwento, isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki, na nagka-galos-galos sa mga tinik. Biglang-bigla, narating nila ang isang ma liit na kubo. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Natigilan ang lalaki, lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. "Sa akin iyong baboy damo," sabi ni Mariang Makiling sa lalaki, "at hindi mo dap at hinabol. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod, at sugatan. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Halika sa loob, magpahinga ka at kumain. Gagaling ka, tapos maaari ka nang umuwi." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Pumasok siya sa kubo at, wala ng imik, kinain lahat ng lugaw na hinain. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo, gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. "Ibigay mo ito sa iyong asawa," sinabi niya sa lalaki na, utal pa rin, ay yumuko lamang bago umalis. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Habang pauwi, pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Kinabukasan, nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi.

4

Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario , ang noo'y secretary general ng PBBY. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson, Carla Pacis, Robert Magnuson, Augie Rivera, Lara Saguis ag at May Tobias. Noong 2000, kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Noong 2003, isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Bukod dito, nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Kaugnay nito, layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca, PBBY-Salang a Writers' Prize, National Book Award, Gintong Aklat Award at iba pa. Noong 1996, inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Noong ika-17 ng Mayo 2003, sa kauna-unahang pagkakataon, iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin, Amelia Lapeña-Bonifacio, Vi rgilio Almario, at Rene Villanueva, bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera, ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya, silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat, magpalabas, magpabilis, ma gturo, magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. Nauna silan g lahat sa atin. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Samakatuwid, itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Dahil dito, nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop, maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon, nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat - n agkakaroon ng mukha, hugis o katawan, ang mga tauhan. Dahil dito, higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan, lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. Noong ika-7 ng Hunyo, 1991, matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl, naitatag Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro, Joanne de Leon, Felix Mi

Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. Tiyak na di magtat agal. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. bahay-ampunan at iba pa.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. aklatan. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. hospital. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo.</pd>K<pd>. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. pintor. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. paglalathala ng newsletter. lalong na ang mga batang mahi hirap. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. Mel Silvestre at Jason Moss. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. Regular a ng kanilang mga pulong. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. graphic desi gner. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING. animated features . May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. Sa pagtakbo ng panahon. manunulat.</pd>K<p d>. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo.</pd>N<pd>. at mga edukador.</pd>K<pd>. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>.</pd>N<pd>. ilustrasyon . Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas.</d>K<pd>. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento.</pd>N<pd>. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. ang kalidad ng kuwento.</d>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. Ang I<pd>. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. textbook.guel.</pd>N<pd>. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. at iba pa. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. na siyang target na mambabasa ng mga ito.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. materyal na ginamit.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala .</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. Germany at Japan. Mula sa orihinal na kasapi na 21.</d>K<pd>.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. Di magtatagal. products design and merchandising. n aniniwala Ang I<pd>. Hanggang sa kasalukuyan. Patuloy Ang I<pd>. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. mural. bukod sa mga aklat-pambata.</pd>K<pd>. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a . at iba pang propesyunal. manunulat.</pd>N<pd>. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon.

bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. Sa blg. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. narito na ang 2001 Revisyon. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. tulad ng naunang patnubay. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon.me/. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P ." Sa makatuwid.</pd>P <pd>. Pero. Malinaw itong nabanggit sa blg. at mangyari pa.</pd> Pineda. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. At ayon na rin sa pilosopiyang ito.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO.me/ kaysa sa /unipo r.</pd> Ponciano B<pd>. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Sa kabila ng dako. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?).</pd> Nita P. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. Kung ito naman ang pag-uusapan. Sa puntong ito. si Mardi ko. Upang maiwasan ito.t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. asahan natin ang masalimuot. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. Ang anak kong si Ma riz. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Gayunman . kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. Simplisidad at Ekonomiya. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. G ayunman. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. Ang resulta. Muli.

no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. At di na magiging isang puno. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na. /Pilipi.mer/ ba o /pri. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay. iinom ako ng maraming-maraming tubig.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/." "A! Alam ko na. nalulunod i to at namamatay." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan. natutuyo ito at di na tumutubo. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan.RIMER? /pray. /v/ at /z/. iyon nga lamang." . At di na magiging isang puno.

" "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. bibig. "Sa Maynila. makapagsasalita. is ang matamis na matamis na santol." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. May maliliit. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola.' ang utos sa akin ni Lola Terry. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. binibili pa 'yan. "Para sa aking mahal na apo. teng a. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. "Martina. malalaki at paliku-likong ugat. Kring! Kring! Kring! ." "Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. Ngayon. At si Kuya Lester. at mata?" "Paano na ako makakahinga. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. hapunan na. "Sarap talagang panghimagas ng santol." ang sabi ng isip ko. makaririnig. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester." si Lola Terry uli. saka isinawsaw sa isang platitong asin. naalala kong bigla."Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan.

kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. Kuya Itim." "Pero anak. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Ate Charito. tiyak na makakakain uli ako ng santol. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. At sandali lang. Kaya bin ibilang kong lagi. Ate Sally. sasama 'yon kapag umoo ka. Si Ate Perla."Si Lola talaga. Piliin mo 'yung mga hinog." Sa sinabi ni Nanay." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol." sagot ni Nanay. May sobra pang isa sa aking mga daliri. at si Kuya Tuan. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. Madalas si Ate Rowena at s ." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. "Si Lola naman. "Aba e. Ate Rowena. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. bukas nang umaga. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. nakahinga na ako. 'Pag balik ko sa mesa. "Kung maliit lang naman ang buto. mukhang nakakarami ka na. siyam kaming magkakapatid. "Lester. hane?" ang bilin ni Lola. Kuya Puti. Bumalik na uli sa dati lah at. "Anak. Kuya Ruben. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" "Ayos maman po ako dito 'Nay. Malapit na ang pasukan anak. di totoo 'yon. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. Dahan-dahan lang.

Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. "Halika na Bunso. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. Magkamukhang-magkamukha sila. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Taguan sa salamin ang aming laro. "Halika na Bunso. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. Tapos isang malakas na. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Rowena puwera at Sally kasali. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. Taguan uli sa salamin ang aming laro. "Gener. Tapos malakas na. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman." aya ni Ate Rowena. . Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. TUWING HAPON. bilisan mo at may mumu sa bintana. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. "Gener." aya ni Ate Rowena. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. bilisan mo at may mumu sa bintana. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. KINABUKASAN. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana.i Ate Sally lang ang aking nakakasama. naglalaro kami ng taguan. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . Sa malaking salamin ng lumang aparador. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. Kapag nasa malaking bahay na kami. Si Ate Sally. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Sa malaking salamin ng lumang aparador. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. "Gener. Sabi ni Nanay. Sila an g kambal kong kapatid na babae.

Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. GABI. Ate Charito. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. KINABUKASAN NG HAPON. at Kuya Tuan ay malalaki na. "Talaga 'Nay. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Tapos natulog na kami. Ate Sally. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Kuya Itim. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Kuya R uben. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. Sina Ate Perla. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat." "Oo anak. Kuya Puti. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. . Parang kakaiba ang lahat. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. ibang-iba talaga ang lahat. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. Tulad uli ng dati.Pauwi. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Ate Rowena. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Pagdating namin sa malaking bahay. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig.

Ate Ch arito. simula ngayon dito na siya titira sa atin. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. Hinawakan niya ako sa balikat. "Tay." ang sabi ni Ate Perla. Kuya Puti. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. TUWING GABI." si Ate Sally naman. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. "Tay. siya po ang bunso naming kapatid.Dumating din pala si Ate Perla. Kuya Ruben. Kuya Itim. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY." ang sabi ni Kuya Puti. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. At sa hating-gabi. Binilang ko silang lahat." ang sabat naman ni Kuya Ruben . Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. si Ate Rowena at Ate Sally. at siyempre. Ngayon. "Aba. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. hanggang lumakas nang lumakas. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. pahina. Tapos. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. "Nakakamukha natin siyang lahat. SIMULA NOON. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. "Nardo. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. . gusto po namin na dito na siya tumira. "Tay. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. siya na po si Gener. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. Medyo natakot ako sa kanya. "Tay. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. "Mga anak." ang sabi ng mumu." ang sabi ni Ate Charito. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. Biglang sumaya ang malaking bahay. Lumapit sa akin ang mumu. Kuya Tuan. Hanggang ngayon." si Kuya Tuan . kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. mabibilang ko na talaga. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso." At nakapalibot silang lahat sa akin. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan.

" Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Mayn ila. Ang sunog na ito ang naging dahilan. ay kapantay siya nito. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. nakaalis na siya. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo n City noong ika-26 ng Pebrero. at ihanay sila sa mga lalaki. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Wala siya sa likod ng lalaki. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. 7 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. ayon kay Arceo. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. Ang <b>Canal De La Reina</b>. Bilang isang feminista. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . sa Tondo. 1 972.sa lakas man o sa kaalaman. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah . ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang."Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. at sa hal ip. 1998. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Ayon kay Arceo.

a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. isang asawa. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman.alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. Nakapikit siya ngunit .ang mga tauhan at pangalan. at higit sa lahat. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. Sa katunayan. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. Ayon pa rin kay Arceo. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. wika ng nobelista. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. masama ang ugali at mapang-api." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. makasarili.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. gayundin ang mga pangyayari. 1972. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. ang tunay na m ay-ari ng lupa. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. buhay man o patay. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. Si Nyora Tentay. <b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Makasala nan siya. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. Manapa. mapang-api sa kapwa.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . isang babae. ay nagkataon lamang</b>. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. sa mga buhay ng tao.

Kung mahirap maging isang ina. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. Si Leni. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa.. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Wala na akong paggalang sa kanya. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. . Pero ngayon ay wala na . si Vi ctor.. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. ang mga resibo sa buwis. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. Samantala. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. at buuin itong muli. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. At napatunayan ko naman. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. Gracia. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>.. amin niya. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. Sina Leni.. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan.gising na gising ang kanyang diwa. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay.

<b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. si Ingga. hindi nagtataas ng boses. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. nangangarap at nagtata gumpay. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. Aywan niya kung ano. Matapos ang malaking baha. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan. Paghanga. 4 Title:Alamat (2) Text 115 . Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Datapwa't hindi nagtapat ang mga . Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. s anhi man ng tao o ng kalikasan. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin.Samantala. Panlulumo. tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan. ang usurera. Subalit sa ka bila ng mga ito. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga.Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. Pag kaawa. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nag-iisip sila. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas.

Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. "Habang ako'y natutulog. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Hindi nahalata ng ina. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin .ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. at hugis kampana. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Isang araw. Si Rita ay batang lubhang malikot. mayama n. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. wala rin rin si Rita roon. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Kumain ng bigas ang ibong iyon.bata. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. ang tinatawa g ngayong maya. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang unang nakakuha ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka mabagsik. Nguni't hindi rin nila matagpuan. may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Ngayon natakpan siya ng bilao. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". matanda. tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas. <b>I</b>sang umaga. Isang araw ang Panginoong Diyos ay nanaog at dala ang isang kamandag upang batii n ang mga ahas. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Ang lahat ay nakakuha ng kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin . Ang ibong iyon ay si Rita. Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Hindi sumagot si Rita. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito. Lahat ng mamamayan . k awangki ng kopa. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n a anaki'y ginto. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lagi na lamang may gulo sa bayan.

Mula noon ang laman ng makatas. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. na isa nang inutil. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.di kaagad nabatid ang pagbibigayan ng kamandag. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan. matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. maikling buntot. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan. Ayon sa paniniwala. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito. Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. mahabang leeg. at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw.. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. na kasing linamnam ng kanyang alamat. nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Singkamas pala ang tawag dito. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. ngunit kung lipas na at walang saysay." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. hango sa mga salitang "CINCO MAS" ." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka. Maaaring tama o mali ito. ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. "Nanghihingi sila ng ating ani. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala . Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. may apat na paa. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. Lum apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan. ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman.

<<pd>pd> sunod-sunod. masugatan man ang puso at dibdib.. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>.</pd> papalayo<pd>.</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana....... hataw-tunog.. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay.</pd> patungo<pd >. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan.</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong..</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita.. hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. biglang umugong ang kapaligiran.. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong..</pd> papalayo<pd>... yumanig ang lu pa<pd>..mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. nawawala rin ang malaking gong.. <b>I</b>sang araw. At nabuo ang isang pasiyang mapait. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay.. "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha.. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib.. ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa.</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng.</pd>! "Ha-ha-ha<pd>. babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa. <b>Iyan palang lalaki..</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina... si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol . Nagpasiya ang Pandita ng barangay. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong.</pd>! Lumindol<pd>. ang lahat ay mababata at matitiis....</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang .</pd>!" Tinugon siya nang b iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong.... pandala s<pd>. ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>. "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>." <b>N</b>oong unang panahon.. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas..</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> . Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig.. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.

Di na niya alam ang daan pabalik." ang sang-ayon ni Mang Milyo." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. Nalilig aw na siya. ang masarap na pagkain. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo. "<b>H</b>uwag kang magalit.. at ang pulbos ng kanyang Nanay. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit.kay Rufina. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. Pinagmasdan niya itong mabuti.</pd> Pat <pd>... Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan.. Di na niya alam ang daan pauwi. ." ang galit na galit na wika ni Aling Sela.</pd> Pat <pd>.. "Ang sinasabi ko lamang ay h indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. 4 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no.. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. ang madyik-tuwalya. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay." ang amo ni Mang Milyo. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat.

narinig na rin niya ang kanyang pangalan. Wala nang naghahanap sa kanya. walang masarap na pagkain. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. Walang mga barya. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay.Pero walang makarinig sa kanya. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. Pawis na paw is na siya... "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay .</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro.. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. "Pat <pd>. m adyik-tuwalya at pulbos.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya..</pd> Pat <pd>. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan.. Sa wakas. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao. ang manikang nagkulong sa kanya.. Isang pan aginip lang pala ang lahat.</pd> Pat <pd>. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. Mahal niya an g manika. mga kamay at mga paa.. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay.. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan. Bago ang manika. agad na siyang lumalapit.. katawan. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. Mula noon.</pd> Pat <pd>. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay.. <b>Plastik na Buhok</b> . Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. Ayaw na niyang magtago. agad na siyang umuuwi. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>.. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay.</pd> Pat < pd>.. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat.

walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. katawan. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. tu loy ang balse ng mga katawan. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Walang humpay. wala siyang nakita o naramdaman. Hindi na niya ito pinansin pa. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Dito takot si Mamang. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Natapos nang may katahimikan. mga kamay a t mga paa. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Tahimik ang buong paligid. Walang humpay. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Naiidlip na ang mga tao. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi . Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Hindi maaari. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. kahit laman at dugo pa niya ito. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. Ang silid ay kahon. Mapanga nib. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. wala nang galit na pagkahol. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. Madalang sa pagkurap. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. Walang nakaaalam.Tulad ng kanyang manika. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Tahimik ang lansangan. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Walan g humpay. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Malamig ang umiihip na hangin. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. Kinaumagahan. ang mga manika. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari.

Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Simple ang lahat ng plano. Nagbabayad ang may utang. nagbabago ng takbo. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Gayunpaman. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Nakaliliyo ang amoy ng siga.n. Wala na. . Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Walang pinipiling oras o lunan. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Nais ng bata ng bagong manika. Gaya rin siya ng hangin. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Walang permanente sa isipan ng tao. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. batid 'yan ng batang may bagong manika. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Dapat na magbayad. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Kinakailangang maging malinis. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Magliliyab.bagong manika. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Wala na siya. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon.

Walang magawa. Mahal niya ang manika. Nagising si Mamang nang madaling araw. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Ilang araw ang nagdaan. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. sa kanya. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka.Ngayon. . Hindi maaari. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Tahimik na tahimik. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Kinailangan niyang maidlip. Para sa bata. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Bumili ang Mamang ng mga manika. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami g at tahimik. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Siya na ang nagtabi ng karet. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Nabalisa na si Mamang. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay.

.

7 Title:Sanaysay (29) Text 105 . "walang sinuman ang maaaring mabuha y para sa kanyang sarili lamang. Mahalaga para sa mga Pilipino ang kapwa. lahat ay susutsot. Noon pa mang taon 1979. Tabi-tabi. Bukod dito. Dik it-dikit ang mga pasahero sa dyip. may katwiran ang pahayag na ito. saan naman kaya itinatapon ng tsuper ang laman ng maliit na basura han sa loob ng kanyang dyip? Kapansin-pansin din ang pagtutulungan ng mga pasahero sa loob ng dyip." Naniniwala ang mga Pilipino na kung tutulong k a sa ibang tao. Di dapat sumakay ng dyip ang mga taong maselan o ayaw masaling o maalikabukan. Minsan maririnig ang pahayag na "Mag-taxi ka kung ayaw mong masaling!" Kung tutuusin. darating ang panahon ikaw naman ang tutulungan. Bawat bahagi ng dyip ay may gamit. iminungkahi na ang unti-unting pagbabawa s o pagtatanggal ng dyip lalo na sa Kamaynilaan. kung walang barya ang tsuper o ang pasahe ro. Sa mga probinsya. Kung minsan din. Ang ganitong mungkahi ay nagdu lot ng malaking pangamba lalo sa mga Pilipinong umaasa sa dyip. Malaking tulong sana ekonomiya ng Pilipinas lalo na sa panahon ng krisis sa lang is kung mababawasan ang bilang ng mga dyip. tulad ng mga tsu per.Essay Word Count: 2005 Ipinakikita ng mga panuntunang ito na may mga obligasyon o tungkulin ang bawat p asahero na dapat nilang sundin. kaya nga kinaiinisan ang mga pasaherong ayaw madikitan o masaling ng iba. Sa kabi la ng pagtatayo ng iba pang pampublikong transportasyon tulad ng LRT at MRT. patuloy pa rin ang suliranin sa matinding trapiko. Sa kabila ng mga ganitong makukulay na katangian ng dyip bilang ispesimeng pangk ultura. makikita rin ang isang maliit na basurahan sa loob ng dyip na dapat pagtapunan ng mga pasahero dahil sabi nga "Bawal magtapon sa labas ng dyip. Halimbaw a. pag-aabot ng bayad o sukli. itinuturing din itong pangunahing dahilan ng matinding trapiko lalo na s a Kamaynilaan. opereytor. May hawakan ang mga pasahero o nakasabit. M ay estribo para sa marunong sumabit. at kung bingi ang tsuper. pagtulong sa mga pasaherong maramin g dala. na higit na maraming sakay na pasahero. mekaniko at mga manggagawa sa mga motor o machine shop." Per o ang tanong. may mga pasaherong nagbubukas ng kanilang pitaka upang baryahan ang buong pe ra. at iba pang alternatibo pampublikong sasaky an tulad ng FX at bus. Ang kabutihan ng isang tao ay nas usukat sa kanyang pakikipagkapwa. Sabi nga. ang bubungan ng dyip ay di lamang sa mga pinamili kundi para rin sa mga pasaherong nagmamadaling makauwi . pagbibigay ng upuan sa mga bagong sakay. di pa rin nabawasan ang bilang ng mga pampasaherong dyip. pag-akay sa mga bata o matatandang sasakay o bababa. Dahil dito. Maraming langis ang nasasayang kung . ang mga paalala ay sinasabi sa par aang pabiro o di direkta upang maiwasan ang makasakit ng damdamin ng ibang tao. Kung minsan. kakatok o papara upang di l umampas ang pasahero.

ang Pasko ay panahon lamang ng paggastos -. Batangas. sasagasaan lamang ito ng makukulay at humaharurot nating mga dyip. Pero habang ako ay lumalaki at nadaragdagan ang edad. sa kawalan ng kaligtasan sa daan at sa matinding ka hirapan. di niya ito iiwan o papalitan. parang higit na nagiging materialistic ang tao tuwing da rating ang Pasko. Ngayon. higit na mahalaga ang magbigay kaysa tumanggap. Dagdag pa ang polusyon sa hangin na dala ng mga dyip na sanhi ng i ba't ibang uri ng sakit. Gawing ligtas at maayos ang mga daan upang mahikayat ang mga tao na maglakad lalo na kung malapit lamang ang pupuntahan. ngunit patulo y ring maririnig ang pag-angal ng mga pasahero dahil sa taas ng pamasahe. Pinipili ko ang mga bahay na may Christmas Tree dahil alam kong mayaman sila. Ang langis ay di panghabambuhay at ano ang magiging silbi ng mga dyip kung ma wawala ang nagpapatakbo rito? Mahalagang pagtuunan din ng pamahalaan ang iba p ang alternatibo o iba pang mapagkukunan ng enerhiya bago tuluyang mawala ang lan gis. An . Sa panahon ng krisis sa langis. Sa aking karanasan bila ng bata noon sa San Joaquin. Pasko ang pinakaaabangang buwan ng mga batang Pilipino. Sa tingin ko nga. Wala silang ibang bansang maaaring pagtapunan ng mga pinaggamitan nilang makina kund i ang Pilipinas lamang. puno na ng barya ang aking bulsa. ngunit patuloy na aangal ang mga Pil ipino sa matinding polusyon.maramin g dapat bilhin para sa kung kani-kaninong mahahalaga at di gaanong mahahalagang tao. nasasabi ko ng ang Pasko ay para lang talaga sa mga bata. Kahit nakalatag na sa daan ang maraming solusyon sa mga kabit-kabit na suliranin g ito. Higit na magagamit ang langis sa mas mahahalagang indu striya tulad ng pabrika. magmama hal ito sa pinakamataas nitong halaga. Pero sabi nga. higit na mahalaga ang pagbabahagi ng mga biyay ang natanggap sa buong taon. makikita ang kawalan ng maayos at pangmatagalang programa ng pamahalaan upang maipagkaloob sa mga Pilipino ang isang maayos. Ayaw ng mga Pilipino ang pa gbabago dahil ang pagbabago nga naman ay pagsasakripisyo. luma o nakagisnan na niya. mawa walan ng bagsakan ang mauunlad na bansa ng kanilang mga surplus na makina. May kaugnayan din ang pagdagsa ng dyip sa pag-uugali ng mga Pilipino. Nararamdaman at naki kita na natin ang maaaring mangyari sa hinaharap. Sinasabi ng takot ang mga Pilipino sa malalaking pagbabago. di puwedeng alisin ang mga dyip dahil kung tatanggalin ito. Kailangan nang simulan ang pamahalaan ang isang seryoso at malakihang proyekto n a magpapaunlad sa pampublikong transportasyon sa Pilipinas. naging gawi ko na. kasama ng ibang bata n a magbahay-bahay upang manghingi ng Pamasko. Sa matatanda. Pagdating ng hapon. unti-unting nawawala ang k inang at hikayat ng Pasko. Dahil dito. malaking pinsala ang naidudulot sa mga Pilipino at sa ekonomiya ng bansa sa pangkabuuan.titingnan ang bilang ng dyip na bumibiyahe sa bilang ng mga pasaherong kanilang naisasakay. Kailangan ng magpla no at tingnan ang hinaharap. Ano ang gagawin natin sa napakarami nati ng dyip? Paano ang mga Pilipinong nakaasa rito? Ano ang kanilang ikabubuhay? Magpapatuloy ang pagtakbo ng mga ipinagmamalaking nating mga dyip. mauubos na ang langis. mur a at ligtas na pampublikong transportasyon. Dagdagan ang mga daang maaaring lakaran ng mga tao o daanan ng mga bisikleta. bago pa man tayo abutan nito. Lihim na lihim ko itong ginagawa d ahil isa akong Iglesia. Hangga't may nakukuha siyang pakinabang sa isang bagay na maliit. kuryente at iba pang pagawaan ng mga pangunahing pangan gailangan ng tao. Protektahan at pondohan ang mga imbensyong Pilipino ukol sa alternatibong enerhiya. Ang dating panandaliang solusyon sa suliranin transportasyon pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay naging panghabambuhay. To toong di nawawala ang hikayat ng Pasko sa akin noong bata ako. Dagdag pa rito. sa tuwing magkakaroon ng krisis sa langis . Patul oy na magiging "Hari ng Daan" ang mga dyip.

ang mabi bigat na pantalon. nilagyan ng ginupit na pinakurba-kurbang papel para gawing buntot. Inatupag ko ang pag-aaral at paglalabandero. Malapit na malapi t sa akin ang kwento ng mga labandera. taglay ko rin ang pag-asa at ang maganda't m akulay na pangarap. Napanood ko r in noong nasa kolehiyo ako ang pelikulang "Gloria Labandera". timba. naramdaman kong muli ang magin g bata--may magbubukas na tahanan upang ako ay papasukin kasama ng iba pang bata . Gusto ko talagang makatapos ng hayskul. Ang aking mga Sabado at Linggo ay nakalaan sa pagla laba ng damit nina Aling Aida. Bilang isang teenager. Pero kahit anong gawin ko. kinulayan ng krayola. Bigla akong nasabik na muling suma pit ang Pasko! Marami na akong narinig at nabasang kuwento ukol sa mga labandera. na di ko inaasahan. Pero isang araw ng Sabado. lalo na yaong may malalaki at makikinang na Christmas T ree sa bahay. mga anak na dapat pakainin at buhayin o matindi ng sakit na kailangang pagalingin. Di ko pinalilipas ang maghapong walang ginagawa. Naramdaman ko ang masarap na pakiramdam. Nagtanggal na malulupit na libag at mababagsi . Sa sandaling iyon. Gawa ito ng aking isang pamangkin na baba e. Sa isang pribadong paaralan ako nag-aaral. Ang pag-asang may magbubukas na tahanan sa akin at sa mga kasamahan kong bata. bigla kong naramdaman ang kakaibang damdamin--ang payak ngunit makabuluhang damdamin. kumot. Kasabay ng pagbibigay niya ng isang sakong labada an g pagbibigay ng isang baretang Tide at 3 pakete ng noon ay Tide Ultra. kobre-kama at kung anu-ano pa. m akukuha ang kabuluhan at kahulugan ng Pasko. Sa mga sandali palang di inaasahan at sa mismong kapayakan ng aking namamasid. Payak na payak ang parol--gawa sa pad paper. Gusto kong balikan ang aking pagkabata. Naging kaulayaw ko noon ang malalaking batya.a ng masarap. wala na ang kakaibang pakiramdam -. ta lagang interesado ako. Mayroon siyang isang maliit na karinderya sa aming lugar. kaya kailangan kong makaipon para sa aking buwanang matrikula. wala a kong pamilyang dapat suportahan. Masayang-masaya ang kanilang mga m ukha kahit nakabilad sa araw o sankaterba ang dapat labhan. ang damdaming aking nararamdaman noon tu wing darating ang Pasko. Nagkusot ako. nakita ko ang isang munting parol na yari sa papel na nakasabit sa bahay ng aking kapatid. ng pagkakaroon ng pag-asa at pagbuo muli ng makulay na pangarap. habang pinagmamasdan ko ang munting parol na yari sa pap el. pagsasayang talaga ng oras para sa akin ang pagtambay. Si Aling Aida ang nagpapalaba sa akin. an g matagal na panonood ng tv at pakikinig ng music. Ngunit tulad ng lahat ng labandera. Tanda ko. Wala naman akong reklamo rito. katu-katulong din ako ni Aling Aida sa paghuhugas ng mga pinagkainan at pag -iigib ng tubig. madalas na laging babae ang pumapa sok sa isipan kapag pag-uusapan ang paglalaba bilang isang hanapbuhay. at makabuluhang pakiramdam tuwing darating ang Pasko. Dagdag pa. Di tulad ng mga kwentong aking narinig at napanood ukol sa mga labandera. Iba ang s itwasyon ko dahil isa akong lalaki at isang teenager pa lang noon. palo-palo at poso. ang pamimisikleta o paggala k ung saan-saan. Alam ko ang bigat at hirap ng pagiging isang labandera. 100 piso ang bayad sa akin sa para isang sak ong damit. Ito ay dahil ako mismo ay naging isang labandero noong ak o ay nasa hayskul. Hinarap a t binaka ang mga bula at problema. Pangarap ko nga ring magnegosyo ng laundr y shop balang araw. magaan. Basta pag kwento tungkol sa paglalaba o sa mga labandera. Pero sa sandaling iyon.g Pasko ay panahon ng pagbibigayan. di tulad ng mga babaeng nasa komersyal ng mga sabong-panlaba na laging nakangiti at tila di nabibigatan kahit sangkaterba ang kanilang dapat labhan. Kung min san.

Ito ang aking totoong kuwento. . ang kuwento ng aking tagumpay! Ako ang bunsong n apabayaan. Nagtupi ng mga damit na parang dinaanan ng plantsa. Kayang-kaya ko itong bayaran. Pagkata pos. Nagkula. Nagbanlaw. Kay sarap nitong hawakan at damhin lalo na't tunay na pinaghirapan at pinagsumikapan. Natutunan ko talagang walang shortcut sa pagkakamit ng pangarap. Salama t sa bawat pagsikat ng araw na nagbibigay sa akin ng pag-asa. Kung di ko sig uro pinagbuti ang aking paglalaba. Lahat ng pangarap ay pinaghihirapan. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Nakadama ng matinding pagod. sa paglalaro ng kanilang mamahaling Tamagochi. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). Salamat sa sangkaterbang labada na tumulong sa akin upang maging matatag. Nagbanlaw. Ngayon. At nagbanlaw. Salamat nang walang hanggan at di mo ako iniwan.k na mantsa. Talagang di ko na ging problema ang pagbabayad sa aking matrikula. Natutong maghintay. Di ko kinaawaan ang aking sarili at lalong-lalo di ako nakadama ng pagkainggit s a aking mga kaklase na noo'y nahuhumaling sa pakikinig ng mga awit ng Eraserhead s at Rivermaya. 'Di ako ang bunsong nasunod ang anumang gusto o ang bunsong nakahilat a't naghihintay lang ng hain sa mesa. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Tuwing babalikan ko ang aking pagiging labandero. Salamat kay Aling Aida na di nagdalawang-isip na ako'y kunin upang ako'y kanyang maging labandero. At salamat sa Tide na aking naging katuwang sa mga panahong tila kay layo ng aki ng mga pangarap. pagpindot sa noo' y usong-uso at makukulay na Pager at iba pa. Nagtatapos din pala ang lahat ng hirap! Nakatapos ako ng aking pag-aaral hanggan g sa kolehiyo. Nagsampay. Wala na akong pinangangambahan ngayon. ihahatid ko na ang mga nilabhan kong damit kay Aling Aida nang ayos na ayos . Nagdasal na sana'y di umulan at sumikat na ng matindi ang araw. hawak ko na ang aking pangarap. kipkip ang pag-asang makakamit ko rin ang aking pinakamimithing pangarap. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. Buti na lang at nagkakaroon lagi ako ng panibagong sigla at lakas. Walang pangarap na ibinibigay nang libre. tiyak na di magpapalaba sa akin si Aling Aida at lalong di ko makakamit ang maayos na buhay at panatag na kalooban. nangingiti ako. Salamat sa kahirapan dahil nasukat ko ang aking kakayahan.

Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. anyo . Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. KATAUHAN Tulad ng isang molave. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. sosyal at moral val yus. Sarnantala. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . tradisyon. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. bab ae at sugal. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. kultura. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. Muling nagbalik ang karam daman nito. hanggang mabalitaan ito ni Leona. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. i ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula.Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap . matatag at matigas . kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Natatangi ang kanyang istilo . Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang.

y panghinaan ng kalooban. . Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. 77. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. hinahangad at ikinasisiya ninuman. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Ang valyus ay ginugusto. pp. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. itinatangi. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Ayon naman kay Bryn Hall. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo.Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad.79). Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan.

Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. valyus. pananampalataya. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay.Legends Word Count: 2004 . may asawa at mga anak. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay." She never vered from crises by the heart. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos.Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . pag-asa. Dekada. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. pagtitiis at pagtitimpi. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik.

Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya." sagot ni Prinsesa Taal. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. Bukod sa kaisa-isa lamang. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. bilang alaala kay Daragang Magayon. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. "<b>A</b>nak. mapatawad po sana ninyo ako. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. <b>L</b>umipas ang mga araw. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Maganda. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. tumayo ka at huwag ng lumuha. Dahil siya ay isang Prin sesa. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak.<b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. Datu Balind a ang tawag sa kanya. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. Napakaganda at perpekto ang hugis." "<b>A</b>nak. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. Sa kasamaang-palad. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga." paamong wika ng Datu. na animo'y nahihintakutan. . mabuti siya ng pinuno. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. Himala ng mga himala.

"<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Panalangi ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na." paliwanag ng Datu. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . <b>I</b>sang gabi. namasyal ang mag-asawa. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Mayroon sayawan at kantahan.<b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. Ama ko. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. W alang tigil sa paglangoy. "<b>S</b>alamat ng marami po." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. Habang sumasagwan . Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. maliwanag ang sikat ng buwan. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. " Anak." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. Nagdiwang ang buong balangay. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. ang humingi ng tulong sa mga anito. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. Mula umaga hanggang hapon." Sagot ng Prinsesa. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman." pakiusap ng Datu. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama.

<b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. bukod sa pag iging maitim. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. Ngunit nabigo silang lahat. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. pilit niyang inabot. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. dahil nabighani ito. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. si Mariang Sinukuan. "Mad aling lutasin iyan. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. <b>M</b>ula noon. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. kapwa s ila lumubog. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. <b>I</b>sang araw. Subalit. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno.si Datu Mulawin. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. <b>S</b>a isang gubat na madawag. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog." . si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili.

nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. Lahat ay kumakanta. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. Maawa kayo. ni Mangga a ng Dalanghita." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. B ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. nakikita ang masayang paligid. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. Kaya't sa cadena de amor. . Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. mahal na Ada. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. "<b>M</b>abuti pa sila. Heto ako. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. "Gusto kong maging maligaya ka." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam.<b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. ng Zibra ang Tsonggo. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. ni Saging ang Papaya. Masayang-masaya ang kagubatan. Nak akasama sila sa pagsasaya. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. Sa gabi ng ng hayop at halaman. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. kantahan.

<b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> . Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. at nagdadabog kapag nagmimisa. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. dalisa y na pag-ibig. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Dahil dito. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. pagpapakasakit. Sa panahon ng mga Kastila." na di niya natapos sulatin. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. Ang pangatlo niyang nobel a. at pagmamahal sa Diyos. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. huwarang pamilya. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. Samantala. ang "Makamisa. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. may Padre Agaton naman ang Makamisa. pag-iwas sa masama at kabuktutan. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). nambabato ng ta sa. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. mabuting pakikipagkaibigan. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita.5 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. Samantala. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. Sa larangan ng nobela. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. nagmumura.

bilang isang tao. Malinaw ang dahilan ni to. Hindi nakatututol an g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. at higit sa lahat. Samantala. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>.</pd>: 1977). Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios.</pd>al<pd>. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. lalo na ng mga babae. sapagkat higit sa pagiging prayle. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle.nagbibili ng aliw. Si Maria.</pd>al<pd>. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. bilang isang babae. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. et<pd>. sila ay mga lalaki. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae.si Eba. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. Sila ang dapat manai g lagi. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. matiisin. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito.Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. et<pd>. ulirang asawa (ni Jose). dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . (Reyes: 1992). mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). mabuting ina. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba . Samakatw id. at masunuri n sa Diyos. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak.</pd> 1977).

ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . Samantala. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. Samantala. mabait. Si Laura ang naggawa ng s agisag. Lagi. maganda. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. bilang isang katangi-tanging baba e. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. minsan man. at tapat. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan.e. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. nag-abot ng bandang isusuot. nagsiyasat ng baluti't koleta. Siya kaya'y nasangguni. at iresponsableng asawa. pagluluto. Si Laura ay larawan ng kahinaan. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. Sa kasalukuyan. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. panrelihiyon. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. batugan. paglilinis ng bahay. paglalaba. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . mahinhin. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . naghintay. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. nagtahi ng plumahe. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. si Sisa. Si Pia Alba. mapaglingkod. katulad ng nabanggit na. at naghiyas ng turbante ni Florante. Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. bilang anak ni Haring Linceo. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga . kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib.

ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. hindi palai sip (Reyes:1992). Ang babae ay parang kalikasan .</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. tag asilbi sa asawa. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. Kung minsan. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982).Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae.intelektwal. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. emosyonal. Samantala. . marunong magpasya. partikular na sa kanyang mga nobela. Kilala ako ng guidance. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . Sila ay mga babaeng pantahanan. ulirang maybahay. may paninindigan. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. at kung saan-saan pa. Ito ay mapagtimpi. Mendiola. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. hindi maampat ang pag-agos. rasyunal at intelektwal. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . at alam kung ano ang gusto sa buhay.natural.sunod. 4 Title:Sanaysay (32) Text 108 . at sikolohikal.

na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Alam kong alam na niya ang lahat. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. Araling Panlipunan. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Kung ano ang aking itinuturo. at pati Phys ical Education. naka-graduate</b> Isang tag-araw. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Inalok ako ng pa . Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. 'di na ako sa May nila naglalagi. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Tulad ng dati. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Computer. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Kaya noong nakar aang Marso. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. Napakasimple ng buhay. Basta ang alam lang nila. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. nagturo ako ng Filipino. Laguna. Mataas ang tin gin sa mga guro. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Tila dininig yata ang aking kahilingan. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. sa masikip at malupit na May nila. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Pasong-paso na ako sa Maynila. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Pero ngayon naisip ko.

component. sikip at init. sa La Salle magaganap ang klase. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. de-flush at may shower pa. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. dining table. Marami na rin silang itinatanong sa akin. Sa kasalukuyan. aircon sa kwarto. pangalawa. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. at isang magandang salamin.ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. sa kinita kong dolyar. walang-wala na akong mapeperwisyo. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. Naging sunud-sunod ang imb itasyon sa akin. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. pala-absent daw ako. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Tamad naman daw akong istudy ante. sa istasyon ng radyo. Dahil ay ng ahay: tubo. ako ang napiling magturo. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. Wa lang-wala na akong maaabala. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. sabitan ng tuwalya. water dispenser na may mainit at malamig. isang malambot at mamahaling kama. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. ref. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. may maliit ding labab o. at pinapinturahan. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. Binigyan din ako ng . Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. pinalagyan ng magagarang ilaw. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. lalagyan ng sabon at tissue. a t higit sa lahat. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. Bukod sa Timpalak Palanca. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. Sa sampung guro na nagsanay. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. sala set. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . pinalagyan ng magandang tiles.

doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. Mababalik natin ito sa kanya. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain.panghihinayang. "Hindi anak. Sa transaction slip ng BPI." sa got ko. at iba pa." Nang nasa bahay na kami. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. Pakiramdam ko. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. bag. isang Mabuhay Miles card ng PAL." "Bakit Mommy. payong. May mga bago na ring gusaling nadagdag. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. pagkainis. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. S imple ang mga nabubuong pangarap.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. panyo. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. nalaman kong 1955 siya .scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. SSS ID. "Mommy o. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. importante man o hindi . kundi bilang isang titser. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. Naisip ko. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. alahas. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin." sabi ko sa kanya. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. "A kina itatago ko muna. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. cellphone. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . "Basta 'wag lang gamitin sa masama. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. maagang-maaga akong pumasok at nag libot.000 ang remaining balance. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card.gaya halimbawa ng pitaka. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. Pero wala akong nakitang anuman. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19.

ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. "walang bini gay sa akin." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Nang muli kaming magkita ng aking klase. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Pangalawa. sa aking klase. "ano'ng reward mo. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Sa harap ng kanilang mga kaklase. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. . Pero meron akong reward mula sa langit. Naisip ko. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. Sa tulong ng Merobank. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. Kinabukasan. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. At kailan man. Hindi naman ako nabigo.ipinanganak. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. 5 Title:Kwento (6) Noon daw.

Dito sa atin." Matagal uli bago sumagot si Tatay. Isa pa. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi . kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan." sabi ni Tatay. Nagiging makakalimutin na ang N anay. Di na sumagot si Tatay. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. bente. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Pero ang ipinagtataka ko lang. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan.Nakabukas noon ang bintana. di ka ba nagtataka." an g Tatay ko. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay." ang Nanay ko. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. "Naku. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. "Di papayag si Bing-Bing." si Nanay uli. Pakiramdam ko. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. di papayag ang Nanay. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. Araw-araw. Sikwenta. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. "Saka. "Sana. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. madumi na ang hangin. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. di pa natin siya gaanong naaal agaan. "Siguro. kay lapit namin sa mga bituin.

Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. pira-pirasong tabla. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Lahat ay may gamit sa kanya. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. dumating sina Tito Juan. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Sabi ng doktor.g ang diyaryong kanyang binabasa. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. At nang mabuksan. MAY parang gustong abutin si Lola. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. kaunting yero. alambre. Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. pati mga pako. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. tansan." ang sinabi ni T . nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. maging si Tito Juan. Alam ko. karton. pinupulot din niya. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. panali. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. ISANG UMAGA. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Pinaalis niya sa akin ang punda. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. ISANG GABI. magsasama pa kami nang matagal na matagal. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. tabla. Binuhat ni Tatay si Lola. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. Isa pa. Kinabukasan. Pagkatapos. nagulat ako sa aki ng nakita. Nataranta sina T atay at Nanay. ang kanyang asawa at mga anak. di nauubusan ng dalaw si Lola. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. pati sina Tatay at Nanay. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. Walang nasasayang kay Tatay. Tinulungan ako ni Tatay. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. maging si Tito Juan. Sa araw-araw. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. Di na ku mikibo si Lola. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. at maging kay Tito Juan.

" dagdag pa nila. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. pako." dagdag ng nakauniporme. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. Dahil kay Tatay. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. . ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. ayos na ayos sa aking paglalaba. bisagra. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. alambre. Lahat ng puwede pang gamitin. lawanit . Tuwing hapunan. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. Dahil dito. Basta pagdating ng hapon. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. makupad at di pa pulido ang g awa. kahoy. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. tabla. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. masinsin ang mga kahoy. Aba'y Mang Tomas. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. "Aba'y kay gandang bangkito nire.atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito." ang sabi ni Tatay. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera." sabi ng isang nakauniporme. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. tinatanggap ni Tatay. at kung anu-ano. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. ibinibigay nila kay Tatay." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. "Mang Tomas. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. Ganoon lagi si Tatay.

nasanay na sa balitang ito. Tuwing umaga. Naghihiyawan ang mga tao. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. Tapos maririnig ko na lang." ang sabi naman ni Nanay. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay.Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Sa tanghalian naman. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. maraming bahay na ang nasira. Tapos. AT ISANG UMAGA. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Sa isang iglap lang. Tulad ng aking mga ka laro." ang sabi ni Tatay. Kahit tira na lang ang pandesal. W alang umaayaw. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. Hinarangan nila ang paparating na trak. Si Na nay naman. Gigibain na talaga ang mga bahay sa Daang-bakal. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. maglalaga siya ng kape sa takure. Tapos saka niya sasalain. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. Sana manalo kami. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . parang totoo na ang lahat. Pero ngayon. Iininin niya ang sinaing. "Tamang-tama ang asim. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. Ipagpapalaman ako ni nanay. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. parang bagong bili . Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. . sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Nagsilabasan ang mga tao. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Parang agawan sa beys. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto.

pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Thailand. Ibig sabihin lamang. Ma laysia. Habang nagkukuwentuhan ka mi. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. Wala ng nagtitindang dalanghita. Kinakailangang taon-taon. Nang dumaan ang konduktor. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Minsan. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan . sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Pransya. Sa mga bansang Hapon. kumbaga. bumanat siya ng: Excuse me. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. I have not received my change yet. habang sakay ako ng JAC Liner. Nakapasa na raw siya sa board. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila .Mapapangiti lamang si Lola Epang. Ibig sabihin. Kapag naglalaba si Lola Epang. sangkatutak ang nakabalandrang ponk an. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. dahil hindi pa siya nas usuklian. naisip ko. Tapos ikukula niya ang damit. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. kasi sama-sama kami nakapagtatangh alian. limitado ang iyong oportunidad. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Hmmm. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Rusya at iba pa. Sa Philcoa. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. wala silang katulad na pagdiriwang. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Kanina. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena.219 Magandang umaga sa ating lahat. sa aking palagay. Astig na an g mga wika nila. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. my cockney accent na ang epal. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito.Essay Word Count: 2. S abi ko. Siyempre. panay ang kanyang Ingles. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak.

sign language. Minsan sa inis ko. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. yes. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. Subalit. Nang marinig ko ito. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Walang duda na mahalaga ang In gles. Ramchand. sa simpleng termin o. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. uunlad ang ating bansa. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa.ng sapatos sa Rockwell. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. partikular na yaong mga nasa gobyerno. anak naman ng pating. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. isang upscale shopping mall sa Maynila. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. believe it or not. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. Naririyan na ang globalisasyo n. malaki ang posibilidad. Sa atin. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Pag lumabas naman ng hotel. isang buwan lang sa kanila. maniwala man kayo o hindi. nautot ako. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Sa isang linang sa aming bayan. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. pag nag-uusap kami. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. Kung sila ay tiger economy na. ang website lahat nasa Ingles. Ngayon. sulat-bulate. Evian ang tatak. ito ang ating kinasadlakan. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. Pinapatay nito ang lokal na industriya. sa bi nga. kuting pa rin. a ng puntahan namin ay Padillo. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. Pero. citizens of E nverga Republic. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. kabilang na ang UP. Noong maliit pa ako. Ibig sabihin. ang tungo'y sa Kachina. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Vietnam at Indonesia. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. kapag napakahusay natin sa Ingles. Noong nakaraang taon. Walang makakatakas dito. At Ripley's B elieve it or Not. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. Recio. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. tayo. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Ang Ingles ay hindi naging paraan p . haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito.

Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. pisika.ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Samantala sa Sci ence. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. pinahiran ng crayola ang mukha. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . cute. South Korea. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. na nasa wikang Pranses. Kapag magaling ka sa Ingles. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. Ang reklamo ng isa. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Subalit hanggang sa ngayon. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. Kasunod sa kaputian ng laha t. Sa Malaysia. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. bobo. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. ayaw kong maiyak. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. isa mga higante ng ating panitikan. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Putra Jaya. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. BOBO. Sa isang kumperensya. Sa UP Integrated School halimbawa. Noong 1997. Sa mga bansang mauunlad. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. ibinibigay na laman g kahit kanino. PE ang kanyang tinapos. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. Ang tawag sa Silicon Valley nila. Ayon din sa mga guro. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. panay Ingles ang titulo. Ang resulta. kapag balubaluktot ang I ngles. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. subalit hanggang ngayon. comment sava. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia.</pd> Sionil Jose. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. no left turn. ang mga aklat ay nasa wika nila. sa Math. kapag Filipino ang subject. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. at pag hindi. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. Nasa likod tayo ng South Africa. Kuwait at Colombia. Muli. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. Kilitiin nyo ako. Tayo. Filipi no man o Cebuano. nakapusod na buhok at masansan . Lagi't lagi. may nak alapit akong babaeng guro. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. agham at teknolohiya sa sariling wika. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. iilan pa lamang ang gumagawa nito. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. boses lamang ng guro ang nariri nig. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. Sa ating bansa. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. gusto kong mautot. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. sa mga unibersidad. hindi pa rin tayo matuto. Kalimitan. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. mat alino ka. Nang magsagawa ng pagsusulit. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. Nakakaiyak Kuya Cesar. itinuturo ang matematika. may ma kapal na salamin. moinseur at. Sa kanilang mga bookstore. Ang kanilang dahil an. Slovakia at Bulgaria. Kalimitan daw. Cze ch Republic. industrial park at no swerving.

at Balarila ni Lope K<pd>. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. Hahahaha. Namilog a ng kanyang mga mata. pandiwa. Hindi po ako nagmumura. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. Gusto kong maiyak para sa kanila. maglalako ng pansit at taho. Kawawa naman ang mga taong ito. Ako naman ang nagtawa. Putang Ina ang sinasabi ko. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. Bilang pagresbak. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. hindi ako su misigaw ng Fuck You. mulang akademya hanggang bahay . Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. Ito ang hamon sa ating lahat. hah ahahaha. Ngayon. humikab. Hanggang ngayon. Hahaha haha. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. post-kolonyalismo. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. Mababaw lang talaga kayo.</pd> Sionil Jose. tan ging Filipino ang ating pag-asa. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Teacher daw siya ng Ingles. Fish Tayo. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. post-istrukturalismo. kargador sa pier. Maya-maya. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. Kung may hawak akong bomba atomika. pang-uri. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. Nakangiting-nakangiti siya. Eh di gamitin ang French Fries. pinapahina ang Ingles. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. "Hindi po malalim ang aking Filipino. San Chai. Kaya naman. hindi na ako mabait. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. super duper mega katangahan. semiotika. piniritong Pranses. Ang sabi ko. Laganap na ito sa media.</pd> Santos.g na amoy ng pabango. Malalim daw kasi ang Filipino ko. hahahaha.Legends Word Count: 2069 . Hindi niya naintindihan. Nang matapos na akong magb asa. sabi ko. Ang sagot ko sa kanya. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. Maraming salamat. Ayon nga kay F<pd>." Ito ang kasawian ng ating bansa. minukmok at sinaludsod. pahinante sa dyip. so you teach sugnay. sabi ko Filipino. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. ngumiti ako. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . kapag ako'y nagagalit. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. Dagdagan ko pa. Bigla siyang natahimik. amoy albatross.

Sa paglipas ng mga araw. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr . Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang misyunerong nangangaral. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. matangos na ilong. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi.Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. Sapagkat misyunero. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. bagay na kinasasabikan na niya. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. At isang araw. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Sa kasamaang palad. Bagamat sa L imasawa. At isa pa. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. Upang magawa ito. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. At upang lalo pang makita ang sarili. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Madali naman siyang natuto. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Leyte nagdaos ng unang misa. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. Sa katuna yan. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. siya ay si Narcissus.

" usal ng matanda. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Noong unang panahon. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus ." magalang na tanggol ng bina ta. Magmula noon. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. ang binata ay tinawag na Irog." Mula noon ay naging malikhain ang binata. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Taga-ilog ang tawag sa kanya. huwag po." anang matanda. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. "Totoo palang napakabait mo. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa.us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. Kat ulad ni Kristo. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Taos puso s ilang humingi ng tawad. "Siyanga pala." "Tulad sa halaman. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. Minsan. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. Sila po ang mga kaibigan ko rito. Upang makatiyak. . Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. matamis. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Nagawa niyang panali ang mga baging. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. at nakaaalis ng uhaw. Napakabait mo. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a." "Naku. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Ginimbal sila ng katotohanan. "Salamat. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. ganyan din ang sa tao.

ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Isang umaga. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. "Huwag kang magtaka. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. iyan si Panay. Ang Lil . Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. "Nakaganda niya. Nagulat ito nang makita si Irog. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. "Oo. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. May pakpak ang mga ito. Hindi ito makalilipad." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Agad nila itong ipinakita sa ina. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. anak. Ang maganda ay pulutin ninyo. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. "Ako nga pala si Irog. hindi ba. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Ngayon . Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Matalino naman siya at maraming alam. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Subalit kapag ang dagat ay malalim. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. ito ay tahimik. Napaluha si Giliw. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. ang aming panginoon. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n a nag-aawitan. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. Malayo na ang kanyang narating. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. "Patawad po sa aking karahasan. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. mamahalin kita sa isang kondisyon. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. ito ay maingay. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. "Sige." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon." Sumagot si Irog. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog." hinging paumanhin ng binata." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Palagi siyang nagpupunta sa batis. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. T inawag itong Giliw ni Irog. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Dito nagmula ang pangalang Panay.

Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. ang lawin ay malas na ibon. Kahit may namu muno sa bayan. Para s a kanila.iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. 4 Title:Alamat (3) Text 116 . Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. "Ganito.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. Umawit din ito. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. Muli silang naghintay. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. Ayon sa alamat. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. . Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Ilang sandali pa. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan." Utos niya." pal iwanag ng pinuno.

" <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi." ang pagalit na tugon ni Rufina. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. At nang dumating ito ay walang dalang kahon." paliwanag ni Mang Milyo. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. "<b>B</b>akit. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. Matatapos na ako. ." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. "<b>S</b>andali na lamang po. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid."<b>A</b>. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela." ang pahayag ni Rufi na. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. e. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid.

Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. hindi na ako makababalik. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. Maghahatinggabi na. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. Kaya paalam na irog. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. nguni't hindi maaari. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. Ibig ko sanang isama kita." "<b>B</b>akit. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe.. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. "Mangyari'y. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. kung hindi." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe." ang pangako ng prinsipe. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. sa kanyang pamamasyal.." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. Hindi niya mabatang lisa . ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. Is ang araw. dumating ang prinsipe. Araw-araw. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. hihintayin kita sa halamanang ito. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. walang makakatulad di to sa inyo. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. Mariang Maganda. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. "Kailangang umalis na ak o. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. kay ganda ng mga bulaklak mo. "<b>M</b>ariang Maganda. Nang malapit ng maghatinggabi. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo.

Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. o oras nang tapusin ang isang pulong. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak.nin siya ng kanyang minamahal. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. Nagkakalab an ang mga puno. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. datu at mga barangay sa bayan-bayan. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. Natakot ang prins esa. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. lubos na nalulungkot si Sidapa. Kapag nangyari ito. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. <b>I</b>lang araw. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. damit at pagkain para sa pamilya. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. o oras nang humarap sa ilang bisita. Hindi laman g isa o dalawang kopita. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Sa kanilang paghahatakan. . Araw-araw. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. Galit na galit si Sidapa. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. Makaraan ang ilang araw. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa.

" "<b>P</b>a. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. "kita'y iniibig.. <b>S</b>a sobrang kahihiyan." mungkahi ng lalaki. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. "Dapat niya ng malaman!" . Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. Minsan. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. <b>N</b>oong unang panahon. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. Bilang parusa .." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. Wala kang utang na loob. "<b>I</b>sang araw. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal.patawad po. malapit sa munting ilog. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. galing sa kahariang malapit dito."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. "Magandang M utya. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. Bathalang Sidapa.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak.

orasyon at ritwal.kainan at sayawan. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. Hindi pa siya nagbabalik. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Siya'y sumagot. Ang bawat hiling. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. 6 Title:Ang Kalikhaan ng Ritwal Text 139 . Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. pag-uusisa at mahalagang yugto o pangyayari sa buhay .418 <b>Ang Kalikhaan ng Ritwal</b> Lumaki ako sa isang tahanan na naniniwala sa mga lamang-lupa. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. Nagkaroon ng maringal na handaan . matapos ang anihan. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang.Essay Word Count: 2.

pagpadyak at pagtalon naming magkakapatid ay nagpigil ako. Bago ito sinimulan. Kaya kahit gusto k ong subukin ang tibay ng sahig at kuwarto sa pamamagitan ng pagtakbo.</pd> <b>Mga Antas ng Naratibo: Materyal at Ispiritwal</b> Ang ating pananampalataya at ispiritwalidad. una pang m asisilayan ng aming mga gamit ang loob ng bahay. Sa pamamagitan nito. ayon kay Nanay. Mayroong da . Makikita sa salaysay na ang nanay ang nagtatakda sa tamang asal. Mauuna dapat. Nakita ko sa mga mata ng aking mga kapatid ang pagtataka at pagkamangha nila sa pinagagawa sa amin. makikita ang mga bagay at gawaing may kinalaman sa relihiyon tulad ng bibliya. ang asukal para sa isang matamis na pamumuhay. ang batayang ispiritwal ng ritwal. Siya ang nagbibigay-pahiwatig kung kailan dapat matimpi sa bawat hakbang.naming mag-anak ay pinakikilos ng mga ritwal. Isinasalaysay naming mag-ana k ang naratibo ng aming buhay. Pagkatapos maipasok ang lahat ng gamit sa bahay. Kung ang ibang nanay ay empleyado at housewife. Ang kaniyang lola ay isang Muslim na makikitang nagriritwal tuwing kabilu gan ng buwan at habang tumataas o bumababa ang mga alon sa dagat. ang aking nanay ay housewife na nagriritwal. asin. Ako. Kaya. Resil Mojares at Zeus S alazar. ang pagriritwal sa aming angkan ay ang aming buhay. Natutunan niya ito sa kanyang lola sa Zamb oanga. inipon namin ang mga kasangkapang aming gag amitin: ang bigas para laging may pagkain sa aming mesa. ang mga sariwang bulaklak na wal ang tinik para sa bahay at sa mga elementong naninirahan dito. Ang pangalawa ay ang halaga ng tagapagda loy ng ritwal. Una. ang Bibliya para sa ispiritwal na pangangailangan namin. pagpuprusisyon. asukal at bulaklak bilang mga sagradong bagay. Ang paglipat ay hindi lang simpleng paglipat. Noong una. Marahil dahil sa pangungulit ko. bilang panganay ang inatasang magdala ng bigas at asin habang ang dalawa kong kapatid ang magdadala ng asukal at tubig. <b>A</b><pd>. At naisip ko. Ang mundo ng mga Pilipino ay gumagalaw dahil sa dalawang aspekto: ang ispiritwal at ang materyal na mundo. ang pagpasok ng prusisyon ng aming mga gamit na binubuhat ng mga kargador. kung gaano dapat kabilis ang kilos at anong mga bagay ang dapat unahin. bumigay na rin siya. hindi maaaring hindi kami magagabayan ng aming ri twal. May mga ritwal na dapat sundin. Nagsisilbing tagapagsalaysay ng aming pangunahing diwa ang aming nanay. kami naman ang pinapila ni Nanay para sa ritwal ng pag-adya ng mga negatibong enerhiya at pagsasalubong sa bagong bahay. Sa aming pagpasok. n agpapakilala kami sa aming bahay. ayaw niya itong sabihin sa akin. Makikita sa inilahad na salaysay ang dalawang mahalagang elemento ng pagr iritwal. an g pagtuturing sa bigas. at ang panghuli. unang ilalapag ang bulaklak at Bibliya sa a ltar at isusunod na aayusin ang mga kasangkapan sa kusina. tinanong ko si Nanay kung saan niya natutunan ang m agsagawa ng ritwal. Sa ganitong paraan. ang tubig para m anatiling kalmado at malamig ang aming mga ulo. at pati na rin ang pagiging Muslim ng lola na nagturo sa nanay ng ritwal. Tulad lamang noong isang beses kami'y lumipat noong nasa grade school pa l amang ako. At sinimulan namin ang aming prusisyon. Sa salaysay. May mga hakbang na dapat ga win. Pi nagpawisan ang kapatid kong lalaki habang bahagyang nanginginig ang kamay ng kap atid kong babae. ang asin bilang simbolo ng buhay namin. pag galang sa kalikasan tulad ng buwan at dagat. Ang dalawang elementong ito ay malalim na nakabaon sa kamalayang Filipino tulad ng inilahad ng mga pag-aaral nina Prospero Covar. Si Nanay bilang ulo ng pamilya ang mauuna sa pila tangan ang Bibliya at m ga bulaklak. maging sa ilang ulit naming paglilipat-bahay. ayon kay Covar (1998) ay na kabatay sa ating retablo ng paniniwala. Pagkatapos ng ritwal.

Hindi lahat ng tao ay maaaring mamuno sa isang ritwal. Ito ay makikita sa paggam it ng mga kasalukuyang kagamitan sa halip ng mga tradisyunal o katutubong bagay.</pd> <b>Pangunahing Tauhan sa Naratibo: Babaylan sa Ritwal</b> Kinikilala ni Salazar ang ritwal bilang ang binhi para sa teatro o drama natin sa ngayon. and pagpapako sa krus ( 89). mayroong pagpapahalaga ang mga katutubo noon na alagaan at magbigay-g alang sa bawat sulok." (45) Makikita ito sa paniniwala ng ating mga ninuno sa anit ismo. Sa Tagalog. Makikita sa mga pag-aaral na tinalakay na ang pagriritwal ay umaayon sa mga naratibong ispiritwal. Sa ganito. Noong unang panah on. ay himlayan o dili kaya'y tahanan ng mga anito. kalagitnaan at kailaliman ) ay may nabubuong ugnayan. may iba't ibang karunungang mabubuo mula sa mga mundong ito. Ayon sa pag-aaral ni Resil Mojares (1985). pampulitika man o pang-ekonomiya. panggagamot. mayroong maitatawag na li him na karunungan. puno. O kaya'y may pagbabago sa nilalaman ng mga dasal sa pamamagitan ng paggamit ng mga kontemporanyong salita at paniniwala. sila ang catalo nan. Ang relasyon sa pagitan ng materyal at ispirituwalidad na daigdig ng mga Pilipino ay may talong antas: ang kalangitan. Dagdag pa niya. pag-aayuno. Ang mga kilos. Ang mga bato. Sila ang nagsisilbing tagapangalaga ng ating kalikasan. pagrorosaryo. D ahil dito. a ng mga katutubong ritwal ay umaangkop din sa panahon. ang panday at ang babaylan o katalo nan mismo" (Salazar 4). u pang ipaliwanag at magbigay-kahulugan sa anumang pangyayari. may mga ispesyalistang namamahala sa mga ritwal. pag-aalay. Pinagmumulan din ng lihim na karunungan ang kailaliman. May lihim na karunu ngan ang kalikasan. Kabilang ang mga katalona/babaylan sa "bahagi ng isang istrukturang panlipunan at pang-ekonomiya na umiikot sa gawain ng tatlong sentral na personahe . Nakapaloob sa paniniwalang ito ang pananalig ng mga katutubo na mayroong mga anito na nakatira sa kalikasan. pagmimisa. Ang datu sa istrukturang panlipunan noon ang siyang nam amahala sa pulitikal at pangkabuhayang aspekto ng lipunan. <pd><b>B</b>. tulad ng mga epiko o alamat. kagamitan o dasal na sinasambit ay na kapailalim sa mga katutubong salaysay na nilikha. makikita pa rin na dalawang mundo ang nagtatalaban: ang materyal at ispiritwal. Ang bawat mundo at ang tatlong antas (ang kalangitan. Bahagi ng kalikasan ang pisikal at bayolohikal na aspekto habang ang kultural ay binubuo n g ating sining at panlipunang kalinangan. at talon halimbawa. Ayon sa paniniwala. kalagitnaan at kailaliman. Gayumpaman. paglangkap. ang ritwal ay isang manipestasyon ng pananampalataya. Sa kabilang banda. Samakatuwid. may tungkuling inaako ang mga anito. marami itong pagbabansag tulad ng pagsusuplina. Ang anumang gawai n. ayon kay Covar. Sa kabilang banda. Ga yumpaman. "Ang lihim na karunungan ay nagmumula sa k alangitan. espiritu at anito. Isa sa mga pangunahing sandigan ng pre-kolonyal na komunidad ay ang pagsasaalang-alang sa p alitan ng produkto at serbisyo. nagkaroon man ng pagbaba go sa anyo at nilalaman.ang datu.lawang bahagi ang materyal na mundo natin: ang kalikasan at kultural. pagpapasan ng krus. nabib igyan ng lohika ang pagbabahaginan ng komunidad ng mga materyal na bagay at asal /pag-uugali. sa mga Bisaya. habang ang panday ang . Ayon nga sa kanya. ang manipestasyon ito nagaganap o natutupad lamang kung may isang kara pat-dapat na tauhang magsasagawa o mamuno. ang lihim na karunungan ay may kinalaman sa ispirituwalidad. Dahil dito. ang ritwal para kay Covar ay isang anyo ng panalangin na nilikha ng tao upang makipag-ugnayan sa mga kakaibang nilalang (su pernaturals). kurba at anyo na bumubuo sa kanilang paligid. Isa sa mga pagpapalitang ito ay ang mga idinaraos na seremonya tula d ng <i>panglihi</i> o <i>paganito</>. ay iniuugnay sa pananampalataya at relihiyo n sa paniniwalang maganda ang magiging resulta sapagkat sumusunod sa isang mataa s na ugnayan o may gabay ng mga makapangyarihang nilalang. panalanging walang patid. sila ang mga babaylan. Sa madaling sabi.

Walan g kasarian ang espiritung sasapi sa tao kaya may mga naituturing na babaylan na lalaki. Samantala. Karaniwan. Sa pag-aaral ni Raymond Jamous (sa De Coppet 1992) inilatag niya ang kons epto ng ritwal bilang isang '<i>rite of passage</i> na kaakibat ng konsepto ng s akripisyo. Samakatuwid. kinakatay ang isang bak a o kambing dahil sa paniniwalang ang hayop na kinatay ang siyang magpapatotoo s a kabilang buhay na ang sanggol ang tunay na anak ng kaniyang magulang. Anak o Ina ay lumalangkap sa sinumang kanilang mapiling sapian. Ang duw aa salamat ay isang ritwal ng dedikasyon kung saan ang ang sanggol ay iniaalay s a propetang si Muhammad. Sa Diccionario Hispano-Tagalog ni Pedro Serrano Laktaw (1889). paggunting at pagtimbang ng mga T ausug. Ang babaylan ang may "pinakasentral na personahe" sa Lipunang Pilipino. ang sakripisyo ay nakatuon naman sa mga pagbabago na nangyayar i sa mga kalahok sa ritwal at sa mga relasyong nabubuo rito. hakika. Ang mga babaylan. Ito ang itinuturing na paglalangkap o sapi. <b>Kapangyarihan at Bisa ng Ritwal</b> Ang salitang ritwal ay isang pag-angkop sa salitang Latin na <i>rituali s</i>. ang Dios ay may tatlong persona. ang pagtutuli ng mga bata tuwing tag-init ay isang anyo ng r itwal. I to ay dahil sa tungkulin niya sa "larangan ng <i>kalingan</i>. Sa kaso ng pagtutu li halimbawa. ito'y isang seremonya o <i>rite</i>. A ng bawat persona ay may kaluluwa. sa mga . Nagsasagawa rin ng mga ritwal tulad nito ang mga Katoliko sa anyo ng pagb inbinyag. Naiiba rito ang babaylan. ang ritwal ng paggunting ay isang seremonya kung saan ginugupi t ng pari ang buhok ng bata bago ito umabot sa kaniyang unang taon. Ang kaluluwa ng isang taong yumao ay maaaring lumisan at sumapi sa iba. Ayon sa kanya. hindi makikilala ng bata ang kaniyang mga magulang sa kabil ang buhay. Sa ritwal ng hakika. Ayon sa diksyunaryo. Sa baljanji. ang nagsisilbing tagapamagitan ng tao sa m ga espiritu. Samantala. Sa Romano Katoliko. ang <i>rite of passage</i> ay nakatuon sa pangunahing aktor at sa mga pagbabagong nagaganap at naganap sa kanya habang ginagawa ang r itwal. hinango ang sagradong ritwal sa Bibliya na nagpapa kita ng pagbibinyag sa lawa ni Juan Bautista kay Hesus. ang pagtimbang bilang ritwal ay isinasagawa sa pamamagitan ng paghiga sa sanggol sa tela na tila idinuduyan sa dalawang haligi. m akikita rin ito sa ritwal ng baljanji. Kung wal a ang ritwal na ito. Nakabitin sa isang haligi ang isang sako ng bigas habang ang mga regalo naman ang nasa kabilang haligi. Sa kabilang dako. Sa kabilang banda. ang sumasaping espiritu o hindi kaya'y ang kaluluwa ng Dios Ama. talaytayan o ang kinikilalang midyum (48). M ayroong nakadapong manok sa isang haligi habang iniaawit ng Imam ang mga relihiy osong kataga sa Arabic. Ayon kay Covar." Gayundin. Kung gayon. maaaring langk apan ang mga babaylan/catalona. ang babaylan ang siyang namamahala o tagagabay ng datu sa mga ritwal.itinuturing ni Zeus Salazar na "pangalawang haligi ng barangay" dahil sa kakay ahan at tungkulin nitong magpanday ng mga instrumento na yari sa bakal at mga ka kailanganing armas ng komunidad. Sa pamamagitan ng ritwal na ito. relihiyon at med isina at lahat ng uri ng teoretikal at praktikal na kaalaman hinggil sa mga peno meno ng kalikasan" (Salazar 6). ang sanggol ay maaari nang sumunod sa yapak ni Muhammad. Ang makikita lamang ay ang entri ukol sa <i>rito</i> na sa wikang Espanyol ay singkahulugan rin ng sa Latin. walang naitalang pagpapakahulug an sa ritwal. ibinibigkas ng Imam mula sa Koran ang duwaa salamat. nagkakaroon ng kaganapan ang transisyon mula sa isang walang muwan g na bata o pagiging inosente nito tungo sa isang "ganap na binata. kung gayon. Sa konteksto ng katutubong paniniwala.

(Denzin 17. Sa kabilang dako. drama at nagbab ago ang punto-de-bista nito. Sa kasalukuyan. ay bunga ng historikal. biyograpikal. makikita natin ang iba't ibang ritwal b ilang kasunduan tulad ng sandugo. "ritual sequences are built on a regula rity of repetition and rhythm which standardizes a level of cognition. pagkaraan ng indoktrin a. pagpuputol ng buhok at iba pa. walang mahirap. Walang mayaman. maselan man o hindi. mayrooong tinataglay na kapang yarihan ang ritwal. Sa kasa ysayan." Ang inuman ay may pulitikal na pagbasa sa dahilang iniangkop ni Magellan ang ritwal ng inuman upang makapalagayang-loob ang Hari ng Limasawa para sa kan ilang interes.Iglesia. hin di tulad ng kina Magellan at sa Hari ng Limasawa na kapwa may mataas na panunung kulan. ( Pertierra 121-122) Sa dahilang ang ritwal ay isang simbolikong gawain. Ayon kay No rman Denzin may mga elementong nakapaloob sa isang tekstong itinatanghal. ang pagpapahalaga ay nakatuo n sa transpormasyon ng isang pang-araw-araw na gawain o karanasan tungo sa isang pagtatanghal gamit ang pantasya (Biron-Polo 5). mahihinuha na ang pakikipagkamay o shaking of hands ay isang mani pestasyon ng isang ritwal ng pagkakasundo. Sa kultura natin. ay inilalatag at tinutuldukan sa pamamagitan ng inuman. ang ritwal ay isang seremonya (English 1977) na may pulitikal at relihiyosong tema tulad ng p ista ng Moriones (Pertierra 1994). Isa sa mga katangian ng ritwal ay ang kapangyarihan nitong makapagpabago at nakalilikha ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito. Dahil dito. Pag humantong sa hustong gulang ang bata. bagamat hindi sa anyo ng inuman. madalas nating marinig ang "maBOTEng usapan" at "din aan sa inuman. Ang mga tekstong tulad nito. Subalit. pantay-pantay ang estado ng mga umiin om. a nd response among all the participants. isang simbolikong gawain ang ritwal na may layuning pagbigkisin at lumikha ng kaayusan sa komunidad sa pamamagitan ng mga kilos/pagtatanghal. Binubuwag ng inuman ang antas panlipunan sa pagit an ng isang mayaman at mahirap. Sa inuman. Ang katangian ng ritwal bilang isang pagtatanghal at ang kapangyarihan n itong makapagpabago ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito ay makik ita natin sa ating nakaraan at kasalukuyan. then take the drinking vessel in their right han d and extend the fist of their left hand toward the company. ang ritwal ay maaaring magsilbi rin bilang isang anyo ng ka sunduan. pulitikal. Sa pag-aaral ni Edilberto Alegre na <i>Inumang Pinoy</i> (1992). mayroon rin silang ritwal para sa pagbabati sa magkaaway." Ibig sabihin. ang isinisilang na bata ay iniaalay sa Simbahan o sa Pastor na kinataw an ng Simbahan. Sa mga Pangutar an Sama." Kadalasan. Tinatawag nil a itong kipalat. 19) Sa ganito. binanggit niya ang obserbasyon ni Pigafetta sa una ng engkwentro nina Magellan at ng Hari ng Limasawa. (Denzi n 91) Ang tekstong itinatanghal ay may tagapagsalaysay. Ang ritwal ay isang tekstong itinatanghal o performance text. Dagdag pa ni Raul Pertierra. Kung pagbabatayan ang depinisyon ni Pertierra ukol sa simbolikong katang ian ng ritwal. at r itwal ng buhay ng Ama at Inang Santisima na Trinidad (AIST) (Ortiz 2002) at pamu . "They rai se their hands to heaven first. lega l man o illegal. nananatili pa rin ang inumang pinoy. at mga estetikang salik na umaagapay sa pag-unawa ng tao sa teksto (o sa ritwal) at sa mga karanasan ng mg a kalahok at manonood. kapwa mga tanggero/a. siya na'y maaari nang binyagan. mayr oong pagpapahalaga sa mga imahen na makikita o nalilikha mula rito. Ang serye ng aksyon sa ritwal ay isang apropriyasyon sa konstruksyon ng m ga pangungusap. Ayon nga sa kanya. bukas sa interpretasyon ang isang teks tong itinatanghal tulad sa kaso ng ritwal. pandangganyo ng Obando (Tolentino 2003). affect. Dagdag pa ni Biron-Polo. panlipunan. ang ritwal sa inumang Pinoy sa kasalukuyan ay isang paraan ng paglulusaw sa ugnayang pangkapangyarihan. Samakatuwid. ang mahahalagang usapin. banghay.

Ku. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi.. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah . Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. ang kaisa-isa kong anak. ng kuwento namin ni Inay. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Sa aming magkapatid. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Hindi ko alam kung bakit. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. Hindi katulad nu'ng isa. Ganyan si Inay. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Ang totoo nga niyan. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. 5 Title:Malaki na ko. Ewan ko ba. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Ang alam ko kasi. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y.. may kasama pang palo ang pangaral niya. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Per o si Inay. Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. Kapag minalas pa kami. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya.muwesto (Covar 1998) sa Banahaw. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay.

dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Sabi kasi ni Aling Tale. naiisip kong ampon lang ako. Kahit minsan kasi. Gaya ni Gina. Pero nang bandang huli. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. Sa simula. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Kung anu -anong iniisip mo. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. "Mahal ka ng Inay mo. Hindi niya kasi ako pinapalo. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. Kulang na lang ay hilingin kong sana." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. dahil may edad na siya. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. Ito rin siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Minsan tuloy. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Bakit nga hindi e. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. di ko pa narinig na pinuri niya ako.ay tungkol sa amin ni Ate. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. ang tsismosa naming kapitbahay. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Parang ako. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. "A basta! Hindi ako naniniwala. Una. "Naku. Ako naman. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe . Pangalawa. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Mabait si Tita Flora sa amin. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina.

Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. Lalo akong kinabahan. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. K aya lang. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako ng lupa nang mga oras na iyon. "Pigilin mo si Inay. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Libang na libang kami. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Pinagpapawisan ako n ang malamig.la. mahal ko ang silyang . Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. "Sama ka sa 'kin. 'lilibre kita. Manood tayo ng sine sa bayan. Dinaanan ko muna si Rowena. Bukod kay Tita Flora. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an.

Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. araw-araw na tayong papasyal. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. "Inay. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Nagd adabog ako. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. Sinasadya kong mahul i o mauna. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes.. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya.. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. "Rowena. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. Pero hindi ko nagawang magsa lita. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami.ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. . gabi. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin.

Bagaman. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Kung gayon. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. Sa lahat ng sektor sa lipunan. ang mga magulang ang nagiging ahensya . Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Ayon kay Prospero Covar (9). ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan." Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. Sa mga mungkahing ito. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. Cassettes. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. Gamit a ng paa bilang talinghaga. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. Ang resul ta. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . Ikawalo. Ikapito. Gayumpaman. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika.4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. Samakatuwid. Dapat nating h arapin ang katotohanang.

Sa ganito . siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. Sa libro ni Visitacion R<pd>. imahen at pagpapakahulugan ng midya. Pangalawa. Batay sa mga ideyang nailahad. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. pumanga lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51).ng kanilang identidad. serbisyo at institusyonal. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. pagpapahalaga. kabutihang loob o pagkamakabayan. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Una. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Sa lahat ng uri ng midya. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. Sa kabilang banda. ang pagtuturo ng mga kaugalian. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Samantala. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito.<. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). Una. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. Sa bilang na ito. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. Ibig sabihin. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). ang print ad ang siyang masasabing palasak. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat .pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992).

Ang ibang ad naman ay tungkol sa edukasyon. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Aniya. Pangatlo. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan . ay nakatuon naman sa mga usaping nasa labas ng taha nan. isang sosyolohista. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob ng tahanan. lalung-lalo na ang mga magulang . mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. ang s ekundaryang sosyalisasyon. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo.awan siya sa mismong kaayusan (74). Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Para kay Hamid Mowlana. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). ang ad na panserbisyo. Sa yugtong ito. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. Kung kaya't ang resulta nito. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. Para naman kay Todd Gitlin. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. ang sumunod na uri. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. Subalit kung sisipating mabut i. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. paglalakbay. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. libangan at kalusugan. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. isang eksperto sa komunikasyon. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Katulad ng nasabi na. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ng ad na panserbisyo ay tu ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon.

lubos man o bahagya lamang. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Ganoon na lang palagi. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Ang lalaking kanyang makakasalo. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. 4 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Hinihintay niya. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Sa yugtong ito. wala na ang makakasalo.o subworld (130) tulad ng paaralan. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Masarap para kay Juan a . Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. simbahan. Samakatuwid. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. May bumubulusok na tren. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Makailang ulit niyang hinihintay. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Pista na naman sa riles. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Paulit-ulit. Gayumpaman. Gayumpaman. Gusto niyang kumawala. Palabiro kasi si Jua n. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Sa kabilang ba nda. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. hindi niya makakaya ang maniwala.

Nags awa na rin si Noah. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. ito na ang aking naging tambayan. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Sabi pa nga ng tatay. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. At mula noon. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. Day dreaming. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Hindi na marahil mauulit pa. . May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. kamatsile at sine guwelas. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Minsan. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama y. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. lalo na kapag panahon ng anihan. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. natagpuan ko ang isang buka l. Madalas kong dalawin ito. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Iba si Noah. Madalas akong napapatulala. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig.ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Hindi naman ako ganito noon. kaimito. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman.

Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Kapag magaling. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. lak asan lang ng loob. malimit tao an g nangunguna sa listahan. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Paulit-ulit lang araw-araw. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Husto naman ang tulog ko sa gabi. mula Lunes hanggang Biyernes. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . napapahigab at tuluyang nakakatulog. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. salamin at fiberglass. Ganito na lamang ang buhay ko. . Kagubatan din ang lungsod. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. May producers at may consumers din. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. Ito nga marahil ang FAQ. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Ika nga. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. May kalakal dito. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Ang nangyayari. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Marahil. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. walang bibili at patutunguhan ang sarili. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a.

Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. kapaligiran. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. At naghanda nga ang kaharian. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. lalung-lalo na si tatay. Pero gaya nga ng sinab i ko. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na.Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Nagdalawang isip din naman ako nung una. ang pakikipaggitgita n. pero walang magagaw a. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. lakasan lang ng loob. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. marangal. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina.Legends and Fables Word Count: 2. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. At sa umaga at hapon. 4 Title:Alamat (6) Text 119 .196 <b>S</b>a paglipas ng panahon.Inimbitahan ang maraming . Biruin mo.

lal o pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa Amapela. Isa-isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinsipe.maharlikang tao buhat sa iba't ibang kaharian. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe." ang wika nito. "<b>S</b>ino ka? Hindi ka na nahiya sa iyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan." at tuluyan nang lumisan. " ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. Nabalot din ito ng bal ahibo sa buong katawan at nagkaroon pa ng buntot. <b>M</b>asayang lumapit si Prinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. subalit huli na. <b>N</b>anghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. Ito ay naging isang napak akisig na lalaki. <b>B</b>igla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. Nabigla ang lahat sa inasal ng prinsesa. Nagsidating din ang maraming maki kisig na prinsipe upang ang isa sa sa kanila ay siyang mapangasawa ng prinsesa. Nagsigawan at nasindak ang lahat." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. <b>D</b>i nagtagal. higit kay Prinsipe Algori. nagsimula ng mamili si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. ganun na lamang ang gulat ng lahat. at ito'y si Prinsipe Algori. <b>N</b>amangha ang lahat. na siya palang "Diyos ng mga hayop sa gubat . <b>H</b>indi makapaniwala ang lahat. Ito ang naging parusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. nanghinayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. <b>S</b>i Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prinsipe. Ngunit higit sa lahat. <b>K</b>aya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyan . at sumakay rito ang "Diyos na Ka kisigan. Kung ano ang ganda ng iyong mukha ay siya namang kapangitan ng iyong ugali. "<b>S</b>iya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. An g lahat ng prinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. na animo Adonis na n amumukod tangi sa lahat ng naroroon. <b>H</b>indi napigilan ng prinsesa ang sarili." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. "<b>A</b>nong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. "<b>A</b>no pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri." ang w ika ni Prinsipe Algori. Dinala na si Prinsesa Amap ela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. Ito ay naging kakaibang nilal ang ng puno ng balahibo ang buong katawan. <b>N</b>gayong mag-asawa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian. <b>B</b>iglang nabago ang anyo ni Prinsipe Algori. <b>A</b>gad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prinssipe Algori. Nguni t matapos ang kasal.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapel a ang makisig na prinsipe ay may nakita siya na napakapangit na prinsipe na naka tayo sa likuran nito. <b>M</b>alumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit: "Hindi ako manghihinayang s a isang tulad mo.

nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. May pulupot na b asahan ang kamay. nakita nilang may tubig ito. Ang looban ay natatamnan ng sarisaring halamanang namulmulaklak. "<b>S</b>ino na ang mag-aalaga sa amin?" tanong ng ikalawang anak. sa daigdig. Tinikman nila ang lama n at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. <b>B</b>iglang nawala ang maputi at magandang babae." sabi niya. Siya'y pilay kaya pahingkud-hingkod kung lumakad. <b>M</b>ay isang diwatang napakapangit! Ang mukha niya'y mapula at kulubot. . Pagkalibing sa ina nila." <b>N</b>ang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. Ang mga taong dumaraan ay panay papuri ang bukambibig. <b>N</b>agkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pa ng muli. <b>S</b>umunod ang sampung mababait na mga bata. may dumating na isang babae na di nila kilala . binant ayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may naki ta na nga silang isang halaman na tumubo. <b>H</b>abang sila ay nag-iiyakan. "Di kayo pababayaan ng inyong ina. "<b>N</b>aku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Ang kaawa-awan g mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magpapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. "<b>M</b>ga ulo ninyo. Siya'y maganda at maputi. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Akala ng mga bata ay nanana ginip lang sila. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito. pagkatao at pag-uugali." sabi ng pinakamatanda at dali -dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. Nagtaka a ng mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. <b>N</b>aghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. <b>I</b>sang araw. <b>N</b>oong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina." sabi nila. "<b>S</b>ino na ang maglalaba ng ating damit?" tanong ng ikatlong anak." ang sigaw niyang babala sa itaas. <b>M</b>abilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. <b>D</b>ahil sa sampu ang kanyang anak. Ang mga mata'y singningas ng apo." ang wi ka ng ikaapat na anak. Ma sipag at maalaga sa kanyang mga anak. <b>A</b>ng kanyang bahay ay nakatayo sa magandang dalampasigan. "<b>M</b>arahil aakyatin ko na lamang itong puno. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw.g panlabas na anyo. I libing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan. Makikita ninyo na may t utubo roon na puno. Ang saplot ay matandang kasuotan. "<b>H</b>uwag na kayong umiyak. Kaaki-akit ang k anyang tahanan dahil sa taglay nito ang lahat ng kulay ng bahag-hari. "Ibabagsak ko ito at b uksan ninyo. Ang mga punong-kahoy ay may mga bungang nakakasila w sa mata kung tamaan ng silahis ng araw.

"Mawilihin po kami sa bulaklak. Sila'y naging palabo y at walang tirahan. Kami p . Gust o po namin... "matikas ang lipad ng ibon at ang lagaslas ng ilog ay parang panaginip.. masdan mo ang mag andang bahay na iyon. isang batang lalaki't isang batang babae ang lumisan ng kani lang tahanan.gusto ang.. Walang umiino sa kanila. <b>N</b>aglakas-loob na sumagot si Malakas. <b>S</b>a kabila ng lahat ng kahirapan ang dalawa ay maligaya." ang sagot. "<b>W</b>alang nakatira rito!" "<b>O</b>o. Sil a'y namupol ng mga bulaklak.." "<b>B</b>akit hindi muna kayo humingi ng aking pahintulot? Mga pangahas!" "<b>I</b>naamin po namin ang aming kasalanan.mga prutas." ang alok ni Malakas. Malakas. Sila'y nanginig sa takot." Sabi ni Malakas.. Lalo siyang pumang it sa kapipisngot. Sila'y nagpapasasa sa hirap upang may makain. "<b>B</b>akit kayo nangahas pumasok dito?" ang bungad na tanong."Ang langit ay asul at ang bunkok ay lunti." sabi ng batang lalaki. Huwag na nating lisanin ang loobang ito. Nakalimot sila kung s aan sila naroon. Naaamoy ko ang halimuy ak ng mga bulaklak." sagot ni Ligaya. <b>N</b>atakot sina Malakas at Ligaya. Nangain siya at pinatakaan si Ligaya ng matamis na bunga." ang dugtong pa." ang sagot ni Ligaya." sabi ni Ligaya. "<b>T</b>ayo na pumasok sa hardin. Kami po'y handang magbayad. Walang maghahanap sakin. "<b>B</b>akit ninyo pinupol ang aking mga halaman at kinain ang mga bunga? Sigaw ng matanda. <b>B</b>inuksan ng dalawa ang tarangkahan ng halamanan. si la'y hintakot nguni't lumagay ang loob ng malaunan. <b>S</b>ila'y naglibot at nakita ang bahay ng diwata. "<b>W</b>alang tumitira rito. "<b>G</b>ayon din ako. Laging naibubulal as nila ang salitang. "<b>A</b>ko'y palibot-libot upang humanap ng trabaho upang may makain. "<b>A</b>ko'y ulila ng lubos. Huwag na tayong umalis. "May halamanan. noong ako'y bata pa. Siya'y hihingkud-hingkod . may isang mamang nagkuwento sa akin tungkol sa lunang katulad nito. Si Malakas ay umakyat sa punong-kahoy. "Ano ang ginaga wa ninyo?" patuloy pa." Sa pagtitig ni la sa mga ibon at batis sila'y nakakapagsalita ng. Nakatatakam ang mga bungang pinilakan at ginintuan na nangab itin sa sanga ng mga kahoy." <b>N</b>aligayahan ang mga bata kaya lumipas ang mga oras. "<b>N</b>akikita ko. Siya'y langhap ng langhap pagka't may naaamoy na ibang tao. Sa mga unang sandali." Ang mga nakikita nilang tanawin araw -araw ay sapat ng magpatighaw sa pagnanasa nilang magkaroon ng magandang tirahan at perang panakip sa pangangailangan." Ligaya. Sila'y maralita at hindi napasok sa paaralan.<b>I</b>sang umaga. <b>S</b>a-darating ang diwatang galing sa dalampasigan.

lun ti at kulay kahel!" "<b>S</b>a halamanang ito tayo mabubuhay ng mahabang panahon!" sabi ni Malakas. Siya'y may tangang mg a bagwis na yari sa bulaklak. Kailangang lagi mo siyang tinatawag na donya upang hin di ka niya ingusan at sigaw-sigawan. Pinagmasdan niya ang ilog at doo'y nakita niy a ang sariling anino. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo n g Buyayaw. "<b>N</b>auunawaan ko.o'y mga ulila. Sila'y nagpadapo-dapo sa mga halaman. <b>S</b>a kawalan ng puso ng donya ay malayo ang damdamin ng mga kababayan niya. BALISANG BALISA ang Matsing. "sapagka't tayo ngayo'y mga paruparo ng diwata!" <b>S</b>a isang komunidad ay may matapobreng donyang sobra sa sungit. Isang aso ang nakahukay ng buto sa lupa. at gutom na gutom na siya. Wala itong kinikilalang kapitbahay." <b>S</b>iya'y bumulong ng mga salitang maysa-engsekto at namangha ang dalawang b ata. Para sa kanya pinakamayaman siya at pawa ng maralitang dapat tapak-tapakan ang lahat na. "Masdan mo aking mga pakpak. magandang diwata!" <b>I</b>binaba ni Ligaya ang kanyang mga kamay na nakatakip sa kanyang mga matan g nasilaw sa liwanag. "<b>A</b>ko ngayo'y magandang paru-paro!" sabi ni Malakas. humulagpos mula sa kanyang bibig ang butong hawak-hawak at nahulog s a ilog. Ang lahat ng kayamanan ay kanyang iniingatan. Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. "<b>Y</b>ayamang mawilihin kayo sa bulaklak. Tinangay ng agos ang buto at hindi na uli nakuha pa ng sakim na aso. Sa pag-aakalang ibang aso iyon na may hawak-hawak ring bu to sa bibig. <b>K</b>apag may kalamidad tulad ng bagyo. Pakikinabangan ko kayo.Piinakisay niya ang kany ang katawan. Tuwang-tuwa siya at dali-daling hinawa kan ang buto sa pamamagitan ng kanyang bibig. Gusto niyang lagi itong nadadagdagan upang mapanatili raw n iya ang kasaganaan habambuhay. asul. Kapag bumababa sa malapalasyong bahay at sumakay sa ipinagyayabang na karwahe a y parang wala siyang sinumang nakikita. pinangiwi-ngiwi ang mga labi at nag-isip. kayo'y gagawin kong hardinero. Gawin po ninyo kaming alila! Handa kaming magsilbi!" <b>P</b>inagulong-gulong ng diwata ang kanyang mga mata. ngunit nang siya ay malapit na. "Oh. Nakita niya nang harapan ang diwata. napadaan siya sa isang ilog. o lindol na lubhang nakaapekto sa mga kapitbahay ay wala siya isa mang tinutulungan. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. Siya kapagkaraka ay naging isang magandang diwata. Sila'y may tangang mahiw agang baston na may nakakabit na bituin sa dulo. sunog. Mula ngayon mahahagkan ninyo ang aking mga bulaklak at maaari kayong magpapasasa sa aking mga bunga!" <b>D</b>inantayan ng diwata ng kanyang mahiwagang baston ang dalawang bata at sa isang iglap sila'y nagkapakpak. kailangang tumawid sa makitid . Dahil dito. tinahulan niya iyon nang tinahulan upang maangkin din ang butong pa g-aari nito. Itim. <b>P</b>atakang nagsalita si Malakas. "<b>A</b>ko rin!" sang-ayon Ligaya.

na mapapatay siya kung lumangoy. "Dagat. pinasok niya ang bahay ni Mats ing. galit na g alit. kun g mapanganib talaga sa akin ang tumawid. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. Subalit matalik kitang kaibigan. subalit kung walang naghihintay sa loob. dapat kang maging malamig!" Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. Ang lamig! Na tigilan si Matsing sa sagot ng dagat." ungol ni Buwaya. "Ikaw. "May hihiyaw ba kung walang n asa loob ng bahay!?" Nabigo uli. "Ang atay mo. Upang makatiyak. Mas mahirap. Isang araw. sa wakas. "Sino ba namang patay na buwaya ang umuungol?!" Marami pa silang naging paghahamok. dumating si Matsing at lumapit sa "patay" na Buwaya. "Sayang. dagat." sabi ni Matsing. huwag kang umimik. sumigaw siya. Pagbalik ni Matsing. tanungin ko ang dagat. gutom din tulad niya. Nag tago sa loob ng bahay si Buwaya at nag-abang. "Kung mayroong nasa loob ng bah ay.na dagat nang palangoy. Hindi nagtagal. at ipinasiya niyang maghiganti. nasa labas si Matsing at naghahanap ng pagkain. "Mayroon ba namang nag-iiwan ng atay niya!" Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. nagkunwa ring patay na siya. "Iyon ang paborito ko. Naiwan si Buwaya sa pampang. Buwaya. "Wala kang kaalam-alam. umongol ka!" At umngol nga si Buwaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa loob ng bahay. "Tanga ka. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. Kinabukasan. Buwaya!" sigaw ni Matsing mula sa malayo. laging nakaiwas si Matsi ng sa mga pakana ni Buwaya. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buwwya na naghihi ntay sa gitna ng tubig. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. naglublob siya sa putik hanggan g bumantot ang amoy niya. ka ya kukunin ko para sa iyo. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. Buwaya!" sigaw ni Matsing. Walang laman ang bahay. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? "Maigi pa. subalit dahil tuso. kung buhay ka pa. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambanga n siya ni Buwaya." "Atay ko!" bulalas ni Matsing. Subalit m ahirap din ang mamatay sa gutom. hindi sumuko si Buwaya. 6 . Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa ka bila?" Pumayag si Buwaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. Buwaya!" sigaw ni Matsing bago tumakas." sabi ni matsing. Hindi siya gumagalaw. Tapos. tumahimik siya. "Talagang gunggong ka. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. dapat siyang humiya w!" Pagkarinig ni Buwaya. isang katutak na mga buwaya ang palangoy-la ngoy sa tubig. "subalit k ung talagang patay ka na. "Ano ang gusto mo sa akin?" tanong ni Matsing.

Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. Pagkuwa'y sinab ing. Dahil dito." . lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. "Oo." ang sabi ng lobo. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. "S ige. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo." pangako nito. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. At sinabing. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. magtulungan tayo. Agad itong tumalon sa balon. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais." ang sabi naman ng kambing. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri." ang sabi ng kambing. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. At kapag nakalabas na ako. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. "Kung gusto mong makaalis dito. at saka kita hahatakin palabas. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. Isang araw. "Ako muna ang lalabas ." ang wika ng inahing manok. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan.Title:Pabula Text 124 . Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya.

Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang . tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. Noon ito marahang lumapit sa munting daga." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga.Tama nga ang sinabi ng inahing manok. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. "Buk as na bukas din. at sinabing . napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. laking gu lat nila sa nasaksihan. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. Sinugod ang munting daga. Dahil dito. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. Nakadama ng takot si munting daga. Ngunit muli. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani.

leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon." ang sabi ng lobo. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. napag. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin .isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan.karne at iba pa. halamanan at palaisdaan sa bukid. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. "Sa pagkakaalam ko. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. "Masaya sa lungsod. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Ang hi ndi nito alam. may keso. Sabi niya. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. Humanga si Dagang-b ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. naghain si Dagang Bukid. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. Isang araw. Su mama ka sakin. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang . Marami ring masasarap na pagkain. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Pagkatapos nilang kumain. Nang wala na ang pusa. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. prutas. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan.kainin nang bigla itong magsalita at tumutol." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. Sabi ni Dagang-bukid. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. karne at tinapay. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. Parurusahan ka Niya. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain." Ayaw maniwala ng tigre. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig.

sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. Sa naging pahayag ng hukom. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Sa kasamaang palad. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. " . Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!"." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila.pag-ani ng mga mais. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. Pag may trabahong dapat gawin. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. nauwi ito sa korte. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. Ano pang mahihil ing ko. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon.

pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. lugar na panlibangan at bakasyunan. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. kahit paano . at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang . Sa isang pagtingin. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Sa kabilang banda. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. simbahan. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. Pangalawa. Sa mga ganitong pagkakataon . may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo.Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. masasabing malay at. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. kalikasan. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. Samakatuwid. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. trahedya at pagpaplano ng pamilya. halimbawa na ang mga magulang. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. ilarawan at kung maaari ay talakayin. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Sa ganito. bagkus. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. Katulad ng sa midya. 6 Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. Sa puntong i to pa lamang. Para sa pananaw ng magulang. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. Ayon sa kanya . ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad.

Dahil may banta sa realidad na nililikha. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan .pagkakataon. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. Sa madaling salita. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Dahil bahagi ang mga negosyo. Dahil may paliwanag. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Ibig sabihin nito. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Sa madaling salita. Katulad ng nasabi na. Gayumpaman. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. korporasyon o samahan. they'll be home at last. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Batay sa mga pangungusap sa ad.

, natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan, tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Samakatuwid, ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo, korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Batay sa mga tinalakay, matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang, sila ang kinakausap ng mga ito. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad, ang mga ad na pamprodukto, ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak, makikita ang medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan, pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ibig sabihin, sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Gayumpaman, ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Sa isang b ahagi, maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari, tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Sa kabilang banda naman, ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan, binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Para sa kanya, may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6; Holmes 36). Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad; * distorsyon ng realidad; * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad; at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Sa una, ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman, may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Sa pangatlo, ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabih in, hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip , itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Dito, ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Sa halip, ang realidad ang repleksyon ng midya. Ibig sabihin, ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Kung gayon, maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata

ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Upang masagot ito, magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad, tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan, maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa paimbabaw na pagbasa, makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Kung may suliranin man, ang mga ito ay madaling maresolba. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park, isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Batay sa deskripsyon sa body copy, ideyal ang pagtira rito. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu ngusap sa copy, "It's a lifestyle so exiciting, so complete, you can't ask for m ore." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan, kumpleto sa pasilidad, at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Bukod sa body copy, makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Sa kabuuan, tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Ngunit ito ay i mahen lamang. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino, binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang.

4

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa

lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan. Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago.

Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit o. Sa madaling salita, mga mito. Sa kanyang librong Mythologies, nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 - 119). Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Sa ganito, ang mga tunog, imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Sa teoryang ito, ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Dito, hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Batay sa mga tinalakay na konsepto, mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan, konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas, makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad, mga pangangaila ngan nito at relasyon. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Sa kanilang pagsakop, ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Sa kasalukuyan, ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo, maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto, ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Bukod dito, ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. Sa madaling salita, ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 - 51). Sa kabilang banda, dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya, partikular na ang advertisement. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ngunit dapat ala

lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. May kani-k anilang karanasan, oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Kadalasan, ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. Ngunit sa katotohanan, lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon, ang ugnayan ay masalimuot , polisemik at multi-direksyunal. Sa ganito, nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan, ang audience o mamimili. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. Kaugnay nito, kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya, isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula paggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo, teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon, nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag, ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. Sa pagaaral na ito, sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931, ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon, hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula pa ggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo , telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon - sa tah anan, simbahan, sa kalsada, sa Kongreso, kanayunan, sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. Sa mundo ng pamamahayag, may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan, kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006, mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino.

Ika-25 ng Hulyo taong 1931, sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr., editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University, ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus.

4

Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. Kamakailan, ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.</pd> Aguirre, ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Ayon sa kanilang pananaliksik, ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. Sa bilang na ito, 8<pd>.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Dagda g pa rito, ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan, kalusugan, pagkakaroon ng sariling tahanan, edukasyon, maagang pagtatrabaho, kak ulangan ng batayang serbisyo, kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii - xviii). Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente, ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas, sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Hihingi kami ng mga laruan, at ng tirahan para sa mga street children. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby, at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga, nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Sana magtayo siya ng ospital, magbigay n g libreng pagkain at gamit, ipaayos ang basketball court, at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Sabi ng ilan sa amin, dapat ipasara na ang tambakan, pero sabi naman ng iba, huwag, dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. Sana ipalinis niya ang Payatas, ipaayos ang mga daan, magpatayo ng mga poste ng ilaw, takpan ang mga kanal, dalasan ang pangongolekta ng basura, a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>, m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A - C). Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan, al

alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Gayumpaman, may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. Habang may sinasalaming katotohanan, may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Masasabi ring habang may binub uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad, pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Ayon nga kay Tolentino, ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad, ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media, lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo, kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Bukod pa rito, ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya, pabahay at karapatan ng mga bata, limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad, ang pag bibigay ng pag-asa. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan, mga uri ng tulong na naibigay, at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Batay sa mga sinuring print ad, nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang, lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan, tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar, ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Katulad ng nabanggit na, ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip, ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Sa ganito, ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman, nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon, ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Gayumpaman, darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito, makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Bukod dito, may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Dito, ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas, inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Gayumpaman, tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s

Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Ibig sabihin. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. preskriptibo an g mga ad. ang sistemang pan . malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo.a ideyal na realidad na nais ng magulang. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. Maayos nang nailatag ang mga batas. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). Dahil sa mga karanasang kong ito. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Sa halip. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . upang maging masaklaw at malalim. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. Bukod dito. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. patakaran. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. Samakatuwid. Ibig sabihin. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. kasunduan. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. Dahil dito. at iba pa. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. Dahil sa globalisasyon. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Kung gayon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. partikular ang kuwentong pambata.

na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Ito rin ang nakapa gbibigay sa akin ng inspirasyon at pananabik para muling makabalik sa aking tamb ayan. Nasa pangalawang cubicle ang aking mesa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. Nasa ikalabing-dalawang palapag ako nakatalagang mag-opisina. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). Napakadali ng aking pagk aka-promote mula sa data encoder at uploader hanggang sa pagiging head ng IT Div ision. It o ang pinakaabalang floor dahil sa dito matatagpuan ang Information Technology D ivision at ang Accounting Section. Parang isang self-extracting file ito na click lang ng click at tuluy-tul oy na itong nagbukas sa akin ng mga magagandang oportunidad.May s ariling computer.2).g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). paggamit ng Ingles at iba pa. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay a ng Pilipinas. Sa ulat na ito. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. lahat na ng pangangailangang gamit ng isang opisina ay nasa akin na. Hali mbawa noong 1969. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. 4 Title:Kwento (14) Mayroon itong kantinang tila 'sing laki ng dalawang basketball court sa a ming lalawigan. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Sunud-sunod na nag- . Pagkaraan nito. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. fax machine at laser printer. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno.. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Kung tutuusin. Akin itong kinuha ba go nagpasa-Maynila mula sa higanteng punongkahoy na aking pinamalagian sa lalawi gan na may halamang tila baging at dahon ng palmera na nakadapo-nakakapit sa mga sanga. Hindi ko malimutan ang aking unang araw dito. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>.. Ang tanging tagapagpaalala sa akin ng aking tambayan.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. kasaysayan at panitikan. hindi industriyalisado. Naroroon din ang kapirasong hala mang nakababad sa tubig na aking dala mula pa sa lalawigan. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan.

Hindi ito ang dating may luntiang dahon at sariwang itsura. Madalas akong nauupo sa aking cubicle ng apat hanggang limang oras para magtrabaho. At mula sa biglaang pag-unos nang kung ilang minuto ay saka ito tumugot. Sa window na iyon nagbukas ang isang hyperlink na aking minabuting buksan u pang makaalpas sa papatinding pagyanig ng lupa. Laking lalawigan nga k asi kaya marahil palaging alaala ng mga sulok nito ang nasa aking isipan. Aking inaasikaso ang lahat ng bagay na dapat kong matapos o ibigay s a aking dalawang encoders para mai-file at upload ito. Napapatunganga ako sa kawalan at pumapasok na na man sa aking napakalawak na RAM. Pho toshop at Excel. pilit sa aking pinadudungawa n ng aking kamalayan para dalhin kung saan-saang lupalop. Matamlay rin ang halamang nakababad sa tubig. P arang may nais na sabihin o hilingin. matindi ang sikat ng araw. At nagsimula nang bum uhos ang matinding ulan.run ang programa sa aking buhay. Umihip ang malamig na hangin. Ito ang naglalaman ng aking pinakatatagong alaa la. Ito rin ang mga sandaling aking pinaglalabanan ang pagtunga nga sa harapan ng computer habang hinihintay matapos ang print jobs ng illustrat ions. Para it ong agilang humihiyaw sa pagbagwis ng napakalapad na pakpak na yari sa yelo na m . Naipangako ko sa sarili na aking papalitan ang tubig nito bago ako umuwi mamaya. dahil ayokong maipunan ng gawain. Tanggap lamang ako nang tanggap dito. pantasya man o pira-pirasong butil ng posibilidad. Tila binubutas nito ang bum bunan at ginagalusan ang balat sa aking pagpasok. At pagkatapos. Walang pagitang ang mga patak ng tubig. Ni hindi na matatanaw pa ang kalapit na gusali at tila nilunod na ng tubig ang lansangan. Nag banta ng malakas na bugso ang panahon. multitasking din ang aking pagpasok sa opisina at ang aking kinawiwilihang pagtunganga o daydreaming sa oras dapat ng pagtatrabaho. Kailangan ko ring matapos ito. Habang aking binabasa ang mga reports. Manapa'y nakaramdam pa nga ako ng pananabik kung ano ang magaganap sa pagk akaluwal ng virus. Lumakas pa ito hanggang parang nasa barkong aligaga sa gitna ng laot habang humahagunot ang bangis ng alon at u nos. Subalit nabigo ako. Mistulang bagong bukas na window sa display scr een ang bagong masamang panahon. Kahit pa naka-aircondition na ang opisina ay tila umaalma ang makina nito at dama pa rin namin ang alinsangan. Parang nagtatampo matapos pahirapan ng ma tinding sikat ng araw ang lahat. parang nagpumilit ang panahon na magbukas ng panibago sa aking isipan. Dito ako nasanay at nabab ad sa multitasking na pagtatrabaho. Nagpahinga ang kalawakan upang ipaubaya sa lup a ang galit at ang pagpupuyos. Ganito malimit ang nagaganap kapag napapatunganga ako. At sa araw na ito. Nagbitak ang mga kalye sa lalong pagtahip ng lupa. Dahil naman kasi sa napapaligiran ng salamin ang aming opisina kung saan naglal agos ang sinag nito. Doon ko lama ng natantong ang link na ito ay ang magpapakawala sa pinakamabangis na virus na siyang magtatanim ng punla ng higit na hirap. Sa katindihan ng araw ko naramdaman ang unti-unting pagkulimlim. At syempr e pa. Nagsimulang gumuhit dito ang m ga tila ugat na kidlat at pagdadabog ng kulog. mga planong hindi maisagawa. Higit pa sa sukat ng l indol ang marakulyo ng lupa habang tila umaalpas ang virus sa kalawakan. hinih intay ko namang matapos ang pagbe-burn ng mga documents at graphic elements sa C D. Saglit na nagkaroon ng katahimikan. Sapin-sapin na ng a madalas ang mga window. mga inaasam. hindi ako nakaramdam ng t akot. Subalit mapagpaubaya ako. Bagaman. Minsan lang naman ako makaranas na salakayin ng virus na mula pa sa mundo ng cyberspace. aking hahanapan ng disenyo ang bawat links ng website habang n agdadownload ng mga materials para sa specific projects ng bawat division ng com pany. na kahit hindi ko naisin. Tila dinig kahit pa ang paggulong ng tubig s a mga salaming bintana ng gusali. Kakatwang lupaypay at namumutla ang halaman ngayon. Na g-ipon ng makapal na abuhing ulap ang kalangitan. Kahit pa may bukas na ibang window sa screen tulad ng internet. Nag-umpisang iduyan ng lupa ang lahat ng nakatiri k na likhang tao at nakalapat sa kanyang dibdib.

Kakaiba ang virus sapagkat hindi it o kayang harangin at puksain ng anumang anti-virus na lumalabas mula sa ROM ng c omputer. bumayo na ang napakalakas na pwersa mul a sa sahig ng aking palapag. higit pa sa normal. Nakagugulat. ikawalo. At ilang sandali pa. Naging luntian at masigla na ang mga dahon nito. Unti-unting nangagkahulog ang mga gamit ko sa mesa. Nabiyak ang lupa at nilulon nito ang ilang sasakyan at gumuhong tuluyang ang maraming gusali. Inabot na n iya ang ikaanim. Nasa ikatlo o ikaapat o ikalima na itong palapag. Isang kisap-mata lamang bago ito bumulaga sa akin. Isang higanteng puno ito na tumubo sa loob ng gusaling aking pinapasukan. Tapos na ang pagbe-bu rn ng CD at maging ang mga pangitaing kanina lamang ay aking kinapalooban. Natira ang katiwasayan ng punongkahoy sa gitna n g bawat palapag ng gusali." Napatango na lamang ako sa aking staff. May hanging umi ihip mula sa kailaliman ng lupa kasabay ng tila ugong ng limang truck na nag-uun ahang makapiglas mula sa madilim ng bitak. Hindi ko pinagtakhan ang ka nyang kawalan. Parang mga holen lamang itong tumatama sa kanyang higanteng katawan. Nataraugan ako sa pagkakatambad nito sa akin. Subalit napansin kong wala dito ang halamang tila baging at dahon ng palm era ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Napansin kong wala na ang halamang nakababad sa tubi g sa mesa. Bumulusok ang virus mula sa bitak sa lupa at doon ito bumaon a t nagpahinga. At dumalu yong-pumailanlang ang nagpapaputok at biyak ng sahig sa paglantad ng punongkahoy na may katawang hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kamay. Nakatatawang ang isan g virus ang bumuhay sa isang software. Tila binabarena ito at binabasag ang tibay ng semento at baka l. Aking itong nilapitan.ay buntot ng buwaya at paa ng kabayong itim. hanggang sa marating niya an g tuktok ng gusali. Nag-automatic download ang window ng bagong pang itain. Agad itong yumakap sa sanga. Hinawakan ang kanyang katawan. Nakatakda na ang direksyon nito. Isang software itong hindi na m aaaring i-abort pa. lumago at nagkausbong pa ng mga bagong dahon . Mauna na po kaming umuwi. Agad kong naisip ang halaman sa mesa at naintindihan ang mensahe nito sa akin. Hanggang sa magkalamat ang sahig ilang metro ang layo sa akin. alinlangan at pagdili-dili. At ang pagpasok n ito sa gusali ay walang pigil. Nagbalik muli ang alaala ng aking tambayan. nagsayaw ang mga poste. Namukadkad din ang mahalimuyak na bulaklak nang biglang tumunog ang nakabibing ing kampana. Nagsimulang magkaroon ng buhay ang aking halaman sa mesa. Napakabilis ng loading rate nito. Tuluy-tuloy pa ito. Nagsimula na ring humuni ang kuliglig na tila humihiling ng p agpatak ng ulan. At napabalikwas ako nang may humagupit sa aking balika t. Napangiti na lamang ako. Sinubukan kong maupo sa isa sa kanyang mga sanga. Hindi ko nga lang sigurado kung ito ay is a pang anti-virus. Tinapik pala ako ng isa sa aking staff para magpaaalam kasabay ng pagtunog ng cellphone ko. nag simula ng maglabasan sa kung saan-saang sulok ng higanteng puno ang mga ibon. ikasampung palapag. Nanahimik ang lugar. Inabot na ng kung anumang nilalang ang aking kinala lagyan. Sunud-sunod na pumutok ang mga palapag. Nagsimulang magputukan ang mga salamin sa bintana. Tumatahip ang aking inuupan. Tanging ang vase na lamang ang naroroon. Pawis an at bahagyang hinihingal. At tumutubo rito ang mga sangang may malagong dahon at matipunong katawang balo t ng makapal na balat kahoy at lumot. . Dinayo ako nito sa lungsod upang muli kaming mag kita. Umaabot ito sa libu -libong Kbps. Bagama't humuhupa pa lang ang pangamba't sigalot. At sa nakabibinging hiyaw ng virus nagbitak ang kalye. Dali-dali kong kinuha ito sa aki ng mesa. At mula sa ikalabing dalawang palapag. nadama ko ang pagbayo ng kongkreto . Muling nanahimik. nap atid ang kawad ng mga kuryente at nagkalamat ang mga bintana na natuluyang sumab og. pa ruparo at bubuyog. Parang nagdiriwang habang tila may sumasalakay sa akin. "Sir. tapos na po 'yung bine-burn nyong CD. Sigurado akong may software ito na naka-install sa aking PC. Ang punongkahoy sa lalawigan na aking kinawilihan. Aking inilipat at idinapo ito sa sangang animo'y iniaabot ang kanyang s arili.

Panahon na para lumabas ako rito at bumalik sa totooong realidad. Ilang hakbang pa at tumambad na sa akin ang isang kapatagan. Nawala na ang aking pagiging kampante sa direksyon at kinalalagyan ng pun o. Nagsara ang mga window na nakabukas sa sc reen. Matagal ko na ring inasam ang maka uwi at makadalaw man lang. Lumipas ang ilang sandali at aking napagpasyahang umuwi na. aking pinuntahan ang tambayan. Nakakatulog ako ng mahimbing. Nakahihinayang at nakalulungkot. Napaupo na lamang ako sa isang batong nakasaksi ng pagbabagong ito. Nakatimo na sa aking isipan ang bawat akyat. Sa bawat pag-usad ko patungo sa kalooban ng kagu batan. Nasamyo ko na muli ang hanging sariwa. Hindi na kailangan pa ng GPS o anumang teknolohiyang pangheograpiya para matunton ko ang kinalalagyan ni to. Higit pa sa lahat. Ito ang buhay. anak? 2loy b uwi mo tom? wait k nmin ng ttay mo sa haus. 4 . Kaya ko pang hanapin ito. Matapos ang agahan.nay At saka ko naalala ang aking pag-uwi bukas ng gabi. An g realidad na aking pinagkukulungan at saglit na pinaniniwalaang nababagay sa ak ing buhay. Tama na ang artipisyal sa buhay ko. Napakabilis ng pangyayari. Ito'y a rtipisyal na kapaligiran na aking pinili at hindi ang natural at kinagisnan kong pamumuhay. Bagamat nakapagtatakang hindi ko na makita ang mga punongkahoy na palatanda an ko. Parang nagbago na ang lugar. DALAWANG araw na ang nakaraan buhat nang makauwi ako sa lalawigan. Aking dinaanan a ng dating maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Napabu ntong hininga na lamang ako." . Uuwi ako mata pos ang ilang panahong inilagi ko sa Maynila. Walang dikta ng deadline o ang init ng singaw at dumi ng syudad o ang artipisyal at de-kemikal na kapaligiran. Muli kong narini g ang awit ng mga ibon at ang huni ng mga kuliglig. ang sarap ng luto ng nanay at ang kaganda han ng simpleng buhay. Nakalaman sa aking database ang bawat sul ok ng lugar.Napalitan ang laman ng monitor. Birtwal. txt bak pra lu2 ako 4 u f 2loy ka. mas dama ko ang kakaibang kutob. na kahit kailan ay hindi maaaring maging realidad dahil sa g inawa lamang ito ng pagkakataon at hindi ng kusang takbo ng aking buhay. Inabot ko ang aking nag-aalburotong cellphone k atabi ng keyboard at binasa ang text message. Wala na ang maraming puno rito at iilan na lamang ang natit ira. "musta. Maaaring hanggang sa pagtunganga ko na lamang sa op isina muling mababalikan ang punongkahoy. Lalo pa na nabubuhay ako sa isang virtual reality. Ang muling makapa g-isip sa kandungan ng punongkahoy na aking kinahiratihan. ito ang sadya ko sa lalawigan. Tanging sa virtual reality ko na laman g muli makatatagpo ito. Nangungusap ang mga ito sa a kin. palusong at liko patungo sa aki ng tambayan. mas lalo pang maku kumpleto kung aking bibisitahin ang dati kong tambayan. Batid ko rin namang h indi na kinailangan pa ng GPS para muli akong ituro sa landas ng pagbabalik sa l alawigan at ganoon din naman nang ako ay dalawin ng punongkahoy at matagpuan sa aking pinapasukang tanggapan. Bagaman.

Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. pero di pa rin tapos si Mama. telepono. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. stamp pad. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. ang mga tao. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. Napangiti si Tolits. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. Hapi Bertdey. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. bulaklak. kapag dumating na raw ang aking anghel. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay.Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Ngayon. ang kanyang unang kaarawan. Di raw para sa mga bata a ng opisina. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Pagkatapos. sobrang saya ko. nagawa ko na. Pero sabi ni Mama. maiiwan na ra w ako sa bahay. narinig n iya ang isang awiting. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. Pauli t-ulit sa buong maghapon. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. araw. Tapos. Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. May mga puno. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. at ng mga regalo. Si Angel Perl . ng mga laruang nakasabit. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. mangga. ang araw ng kanyang kapanganakan. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. aso. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. Puro tunog lang ng st apler. talagang matagal ang ka nyang trabaho. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina.

magsisimula na ang palabas. "O Angel Charito. minsang naman sobrang konti. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. "Halika Lara." ang bilin n i Mama. Mabait si Angel Charito. para lumaki ka agad. ikaw na ang bahala kay Lara.a ang una kong anghel. Sabi ni Mama. "O Angel Perla. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. pakainin mo palagi. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. "O Angel Rowena. pagdating ni Mama." ang lagi niyang sinasabi sa akin. ikaw na ang bahala kay Lara. pinapanood namin. para na akong ispasol. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama." ang bilin ni Mama. para lumaki ka agad. pinatutulog pa rin niya ako. Sabi ni Mama. "Kain pa Lara." ang bi lin ni Mama. para di ka magkasak it. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako." ang lagi niyang sinasabi sa akin. patulugin mo sa tanghali." ang bilin ni Mama. nagpaalam si Angel Rowena . kailang . Pero isang araw. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. Ka hit ayaw ko ng matulog. "O Angel Sally. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. libangin mo. "Tulog na Lara. pero sa buong maghapon." ang lagi niyang aya sa akin. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. Sab i ni Mama. ikaw na ang bahala kay Kala. nagpaalam si Angel Charito. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. ang pang-apat kong anghel. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. "Halika Lara. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. Sabi ni Mama. Pero isang hapon. ikaw na ang bahala kay Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin.

"O Angel Lai. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. ikaw na ang bahala kay Lara. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. Bilin ni Mama. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. ako na ang iyong magiging anghel. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. paliguan mo. "Mula ngayon Lara. binati ako ng halik ni Mama. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. 'wag mong hayaang lumabas. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay. Minsang sobrang init ng tubi g. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Totoo nga bang may anghel. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. nagpaalam na si Angel Lai . isang hapunan. Mabait si Angel Lai. ikaw na ang bahala kay Lara." a ng bilin ni Mama. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. "Halika na Lara. pinaliliguan agad niya ako."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. nag-aalaga. nagpaalam na rin si Angel Raki. paliliguan na kita. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. kami na ang m agkasama.an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. Tulad nung mga dati kong angel. si Angel Lai. habang nagpapahinga si Mama. "Lara. ag ad niya akong hinahanap. . Kahit konting dumi lang. Pero tulad nung mga dati kong anghel. si Angel Raki. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. Sa buong maghapon.' ang lagi niyang takot sa akin. masarap itong tubig. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. minsan naman sobrang lamig." ang sabi ni Mama sa akin. Sandali lang akong mawala." ang bilin ni M ama. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. "O Angel Raki. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. Pero isang gabi. Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel.

.Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro.. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya.. Kaisa-isang anak si Pat. ibig sabihin..</pd> tatl o <pd>. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno. Anghel na hinding-hindi magpapaalam.. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. anghel na magbabantay.. "PAT <pd>... . O kahit saan man siya magtago..</pd> PAT <pd>. Kapag n agtatago siya.. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. Kung minsan nga.. Ito kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. At sigurado ako.</pd> Pat <pd>. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito..</pd> dalawa <pd>. at tutulong sa akin.. mag-aalaga.. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu .. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya.. At kapag naki ta na siya.</pd> nakatago na kayo <pd>. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan.</pd> PAT <pd>... Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. kailangan na niyang umuwi ng bahay.</pd> isa <pd>. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay.. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay..</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako. "Pat <pd>. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel.. agad na siyang hinahanap.. At dahil kaisa-isang anak siya. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. Bukod dito.. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod.</pd> Pat <pd>. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. madali siyang nakikita.

..." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya.</pd> Pat <pd>. "'Pag napuno mo na 'yan. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!".</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.... "Siguro rito. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon.. bibili tayo ng bagong alkansya mo. Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay.</pd> dalawa <pd>.</pd> tatlo <pd>...</pd> nakatago na kayo <pd>. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako. kahit sandali. ang kanyang malamang braso. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. agad na siyang hinahanap.</pd> Pat <pd>.' ang yaya ng kanyang Tatay.. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong." ang sabi ni P at sa sarili. Kahit nasa akikipaglaro.</pd> isa <pd>.an. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya. mahihirapan na akong makita ng taya. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.</pd>" ang sabi ng taya.... Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. "Pat <pd>. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo.. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. Isang hapon. at malalaking binti. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito.. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. . . At kapag nakita na siya.. kanyang Tatay.</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala..

</pd> Miraflores. Sa panunungkulan ni Vinzons. bise-presidente si Miraflores. D e La Salle College (DLSC) at San Beda College (SBC). Liberato C<pd>.</pd> J<pd>. Karaniwan nang nagkakaroon ng maliliit n a alitan ang mga pamantasang kalahok sa ligang National Collegiate Athletic Asso ciation o NCAA kung saan kasapi ang Ateneo. 6 Title:Sanaysay (18) Layunin ng pagpupulong na ito na pag-usapan ang mga problemang kinakahara p ng mga pahayagang pangkampus at isulong ang magandang samahan ng mga patnugot ng mga pahayagang ito. inilabas ang pahayagang <i>Intercollegiate P ress</i>. fakultad ng Ateneo de Manila (170). Peña at Guerrero at ang kasabihang "A drop of ink makes the millions think" bilang islogan ng grupo. mula sa <i>The Varsitarian</i> ng UST sina Efren C<pd>. nais ng mga patnugot.</pd>. Naging un ang modereytor si Fr<pd>."Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat.</pd> Ipinanukala ni David ang pangalang College Editors Guild (CEG) para sa o rganisasyon na sinang-ayunan ng lahat. UP.</pd> Rodriguez Jr<pd>. Jose C<pd>. at sa naghahanap ng taya. isang tabloyd na tumakbo sa loob ng dalawang taon at nagsilbing publik asyon ng mga pamantasan sa Maynila. Bukod rito'y naglabas din ang Guild ng mga p ampleto. Ginanap ang dalawang kauna-unahang pulong sa opisina ng <i>The Guidon</i > sa Kalye Anda-Arzobispo. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan.</pd> Peña. ang pagkakaroon ng maayos na samahan ng mga pamantasan at ang pagsusulong ng propesyonalismo sa mga miyembrong patnugot nito upang iangat ang kalidad ng pama mahayag pangkampus (Valenzuela 1933: 170).</pd> Lopez at Maria Kalaw. na siyang karaniwang nagbaba lita ukol sa mga pangyayari sa liga. mimeograp at iba pang dokumento bagamat walang nagsilbing opisyal na pa . Tinanghal na unang presidente ng organisasyon si Vinzons. at mula sa <i>The National<i> ng NU sina Porfirio G<pd>. Matapos nito'y inihalal ang mga unang opisyal ng CEG. Sa gitna ng tumitinding labanan ng mga koponan sa inter-p amantasang liga ng basketbol. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. UST. Naging pangunahing layuni n ng grupo ang pagpapakilala ng pamamahayag pangkampus sa hanay ng mga estudyant e. kalihim si Kalaw at ingat-yaman si Anatolia Gamboa ng <i>Educators' Monthly</i>.</pd> David Jr<pd>. Salvador P<pd>. Intramuros.</pd> de la Cruz at Rafael T<pd>. Jose P<p d>. Kasamang inaprubahan ng mga miyembro ang Konstitusyong isinulat nina Vinzons.</pd> Pob lador at Ernesto R<pd>. National University (NU).</pd> Vinzons. na ayusin ang relasyon ng mga mamamahayag p angkampus at ng mismong mga pamantasan. mula sa <i>The Philippine Collegian>/ i> ng UP sina Wenceslao Q<pd>.</pd> Quema at Horacio de la Costa.</pd> Guerrero Jr<pd>.</pd> Franklin Ewing. Labindalawang pat nugot mula sa apat na publikasyon ang mga unang miyembro ng organisasyon: mula s a <i>The Guidon</i> ng Ateneo sina Leon Ma<pd>.</pd>. Maynila noong Agosto 9.

" Sa naturang kontest. Inorganisa ni Vinzons ang Young P hilippines Party. hi ndi na itinuloy ang panukalang ito ng mga mambabatas (34). naging kilala rin ang CEG sa p anahong ito bilang tagapaglunsad ng mga paligsahan sa paggawa ng mga pahayagan s a anyo ng diaryo at magasin sa hanay ng mga miyembro nito. Union Theological Society. umusbong ang pagnanasa ng organisasyon g makilahok sa pambansang politika. Teodoro M<pd>. Pinag-usapan ng mga patnugot ang iba't ibang isyu mula s a simbahan at relihiyon hanggang sa mga pambansang usapin (Azcarate 1954: 33).</pd> Kalaw. Bukod sa mga kontrobersya sa eleksyon. La yunin naman nitong makibahagi sa mga pambansang usapin sa politika at maging sa nakatakdang eleksyon (Young Men's 1933: 14). pinangunahan ni Rod riguez na siyang bagong pangulo ng CEG at ni Vinzons na nahalal namang pangulo n g Konseho ng mga Mag-aaral ng UP. University of Manila (UM). Oktubre 1933 nang binuo ni Rodriguez ang Young Men's Party. ang bawat pamantasan ay magkakaroon ng k anilang sariling paligsahan para sa pagsulat ng isang yugtong-dula at ang manana lo ang siyang magiging lahok ng publikasyon. ang kauna-unahang partido politikal na binubuo ng mga kabataan tulad nina Arturo Tolentino. nagtagumpay si Vinzons na makasama b ilang pinakabatang delegado sa Constitutional Convention na siyang lumikha ng Ko nstitusyon ng bansa sa ilalim ng pamahalaang Komonwelt. ang mga mag-aaral mula sa UST. NU.hayagan. ang paglilimita ng kapangyarihan ng presidente ng bans . Mga kilalang personal idad sa mainstream midya ang naging mga hurado at tagapagsalita sa mga pagpupulo ng at programa ng Guild. Muli na lamang naging aktibo ang CEG noong Nobyembre ng 1933 sa pagluluns ad nito ng pinakamalaking proyekto para sa susunod na taon." sinabing ang unang tatl ong mapipiling pinakamagaling ng CEG ay itatanghal sa publiko na siyang magbibig ay ng huling desisyon para sa kung sino ang mananalo. Lorenzo Sumulong. We Produce It. ang "You Write a Pla y. Dahil sa kontrobersyang nilikha nito. Noong Disyembre 9. Nang sumunod na taon ng Hulyo 1934. K asama na rin ang ilang usapin sa alitan ng kanilang mga eskwelahan sa basketbol at sa iba pang mga kompetisyon at paligsahang nilalahukan ng mga ito. Naging pangunahing aktibidad ng CEG sa mga unang araw at buwan nito ang p agdaraos ng mga pulong at diskusyon sa mga kapihan sa mga hotel at pagkain sa mg a mamahaling restawran sa Maynila upang magpalitan ng kultura't kakanyahan ang i ba't ibang publikasyon. Mula sa mga pamunuan hanggang sa mga miyembro nito'y nagkaroon ng mabilis na pagkilala ang CEG mula sa mga tao sa labas ng org anisasyon. Far Eastern College (ngayo'y Far East ern University o FEU) at Columbian Institute ang pagpoprotesta sa harap ng Kongr eso kung saan dinidinig ang House Appropriations Act na may panukalang taasan an g suweldo at alawans ng mga mambabatas. Dahil dito. Samantala. Naging aktibo ang organisasyon sa pagsusulong ng mga kamp anya para sa maayos at malinis na pamamahala at pagsasarili. Isinulong ni Vinzons ang pagkakaroon ng probisyon para sa pagbibigay ng pang-akademikong kalayaan sa mga pampublikong pamantasan. naging abala ang mga op isyal at lider ng CEG sa kanilang mga bagong tatag na organisasyong politikal na nagdulot ng pananahimik ng CEG sa mahigit apat na buwan. isang politikal na organisas yong kinabibilangan ng mga lider-kabataan mula sa iba't ibang panig ng bansa. Ang pangyayaring ito ay nagtulak sa ilang mga tao sa CEG upang mas maging interesado na lumahok sa pambansang politika. 1932. maagang gumawa ng ingay ang mga taong bumubuo nito. Mula sa mga personalidad ng Guild. Sa artikulong lumabas sa <i>The Gui don</i> na may titulong "CEG Announces Play Production. Carme n Planas at Avelino Lorenzana (Cabatuando 1967: 1) kung saan karamihan sa mga mi yembro ay mula sa CEG. <b>Ang Unang Hakbang sa Pagsulong</b> Matapos maitatag ang CEG ng mga patnugot ng mga publikasyong nagmula sa i lan sa pinakakilalang mga kolehiyo't pamantasan sa Pilipinas.

" (1954) sinabi ni Malay na bilang isang porma ng kompromiso dahil sa insidente. inihain ng mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon na hirangin na lamang si Prop<pd>. at ang pagkakaroon ng pambansang wika sa Pilipinas na nakabatay sa Tagalog (C abatuando 1967: 2). Subalit ito'y mariin namang pinabulaanan ni Rodrig uez at sinabing ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay pinadalhan ng imbi tasyon.a. na kapwa rin delegado ng <i>Philippine Collegian</i>. Sa sumunod na pulong ng CEG nuong Hulyo 29. U ichanco at Haimada sa lugar kung saan nagaganap ang pulong.</pd> Uichanco ang pamunuan ng CEG. <b>Ang Politika/o sa Guild</b> Dahil sa pagiging matunog ng mga pangalan ng ilang mga personalidad ng Gu ild lalo na sa pambansang politika. . partikular ni Rodr iguez. Ang eleksyong na ganap sa unang pulong ay lumikha ng malaking kontrobersya sa loob at labas ng or ganisasyon dahil sa ilang araw na pagtalakay rito ng mga pahayagan sa mainstream . Sinai C<pd>. nahalal na muli bilang pangulo si Rodriguez. Una.</pd> Malay. Ipinagtanggol naman ng huli ang kanilang naging reaksyon mula sa pagsisimula pa lamang ng pulong. pagbubukas ng klase para s a taong 1934-1935. Subalit kasabay nito ay ang pagiging mas politikal ng mga miyembro ng organisa syon. binigyan niya ng pagkakataong magpaliwanag ang grupo nina Haimada. ay si Rodriguez an g laging nagwawaging pangulo ng CEG.</p d> Vicente Lontok. Subalit bago pa man ito mapagdesisyunan. Hiniling ng mga ito sa punong opisyal ng ginanap na kongreso na si Leon Ma<pd>. bilang modereytor ng Guild sa halip na magkaroon pa ng halalan.</pd> Guerrero na hingan ng paumanhin sina Malay. inakusahan nina Armando J<pd>. Sa kanyang artikulong "Fightin' and Feudin' CEG. Sinabi nitong na ng mahalal noong ika-22 ng Hulyo si Rodriguez ay hindi pa ito nahihirang na cont ributing editor ng <i>The National</i> kung kaya't hindi ito maaaring mahalal. may mga delegadong nanawagan upang patal sikin ang mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> dahil sa kanilang mga aksy on at pananalita. K inuwestyon din niya ang probisyon sa Konstitusyon ng CEG na nagsasabing ang mga opisyal ay nararapat na ihalal ng "lahat ng dumalong miyembrong publikasyon. na sinadya umanong hindi sila paabutan ng liham-imbitasyon para sa gagana ping halalan sa pagkapangulo. maanomalya diumano ang tatlong taon nang insidenteng hindi nakatatanggap ng imb itasyon ang <i>Philippine Collegian</i> tuwing idaraos ang halalan. nagsimulang umusbong ang prestihiyo ng Guild . kabilang ang naganap nang taong iyon. Nagbigay rin ng ilang mga teknikal na punto si Haimada. Haimada at Uichanco dahil sa kanilang mga sinabi sa plenaryo. ihahalal pa lamang ang magiging bagong pangu lo ng CEG ngunit noon lamang nila nalaman na mayroon nang naganap na pagpupulong at halalan noong Hulyo 22 ngunit hindi umano sila nakatanggap ng imbitasyon par a rito. tagapayo ng kanilang publikasyon. Dahil rito. Mariin naman itong tinutulan ng ilang deleg ado at sinabing ito ay isang anyo ng diktadura mula sa mga patnugot ng <i>Philip pine Collegian</i>. Subalit ikinagulat n g mga delegado. Matapos ang mahabang pagtatalo. Sa unang pulong ng Guild noong ika-22 ng Hulyo. maging nina Malay ang pananatili sa plenaryo nina Arlyne Lopez a t Daisy Hontiveros. Inaasa han umano nilang sa araw ring iyon. Bago pa ibaba ni Guerrero ang kanyang desisyon ukol sa mosyon." na umano'y maaaring tingnan bilang rekisito na ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay naroroon ("Staff Bolts" 1934: 1).</pd> Haimada at Conrado B<pd>. At sa loob n g tatlong halalang ito. lumabas sina Malay. ikinabigla ng mga delegado mu la sa <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon ng grupo upang dumako na sa eleksyo n para sa magiging bagong modereytor ng Guild sa pagsisimula ng programa.

sinabi niyang na rarapat na maging interesado lamang sa mga balitang pangkampus at hindi dapat sa politika ang mga pahayagan ng mga estudyante ("Adviser Romulo" 1934: 1). pinatalsik ni Malay sina Hontiveros at Lopez sa pu blikasyon dala na rin ng hindi pagsama ng dalawa sa pag-alis nina Malay sa kapul ungan. Bagamat hindi sumama sa "walk-out . inihapag ng <i>Philippine Collegian</i> ang plano ng pagbubuo ng isang bagong organisasyon na tatawaging Inter-Collegiate League o f Editors na magiging eksklusibo para sa mga aristokratang intelektwal na mamama hayag pangkampus mula sa mga aniya'y primera-klaseng pahayagan at magasin ng mga kolehiyo't pamantasang may magandang reputasyon sa Pilipinas ("Collegian ends" 1934: 3). Sa pulong na isinagawa nuong Setyembre. kanila pa ring iginiit na walk-out at hindi pag papatalsik ang naganap sa pulong ("Collegian ends" 1934: 3). at pangalawa sa posisyon ng modereytor ng CEG. Matapos ang dalawang kontrobersyal na eleksyon sa taong 1934: una. Sa huli'y hindi na rin naipagpatuloy at naisulong ang pagta tatag ng sinasabing bagong organisasyon ng mga manunulat pangkampus. sa proseso ng pagbabago ng Konstitusyon ng pahayagan. Kasabay nito. Binanggit niya ang <i>The Guidon</i> bilang isang halimbawa ng publikasyo n na sa nakalipas na mga apat o limang taong paglalabas nito ng isyu ay naging t apat sa pagiging isang publikasyon ng mga estudyante na tumatalakay lamang sa mg a pangyayari na may kinalaman sa mga estudyante sa kolehiyo. ang nararapat na pag-iwas ng mga pahayagang pangkampus sa politika. Isinumite rin ni Malay ang irrevocable withdrawal ng <i>Philippine Colleg ian</i> sa pagiging kasapi ng CEG. Matapos ang pangyayari. Samantala. kapwa mula sa <i>Philippine Collegi an</i> ay nagpapatunay lamang na walang katotohanan ang paratang nina Haimada na tatlong taon nang sadyang hindi pinapadalhan ng imbitasyon ang publikasyon kung kaya't hindi nakalalahok sa eleksyon ng CEG.</pd> Romulo. Nagpalitan ang magkabilang kampo nina Malay at Rodriguez ng sulat sa mga pahayagan hinggil sa kung ang mga delegado ba ng <i>Philippine Collegian</i> ay kusang umalis o sila ba ay pinatalsik ng CEG. sa pag ka-presidente. Sa kanyang pagtalakay sa pamamatnugot at pamamahala ng isang publikasyon. Hindi rito nagtapos ang pakikipagtunggali ng <i>Philippine Collegian</ i> laban sa CEG.Kinabukasan ay naging laman ng mga diaryo sa Maynila ang sinasabing pagp apatalsik sa pulong ng CEG ng ilang delegado ng <i>Philippine Collegian</i> sa p angunguna ng patnugot nitong si Malay samantalang sa iba'y ang sinasabing pagwal k-out ng grupo. ang nahalal ng modereytor ng Guild . nanatili ang pagka karoon ng mga aktibidad ng organisasyon." sinabi nina Lopez at Hontiveros na sadyang sila ay may iba lamang na pagtingi n sa mga pangyayari. iginiit ni Rodriguez na ang pagiging unang presidente ni Vinzons at pagiging bise-presid ente ni Fe Palma sa nakaraang dalawang taon. Gayunpaman. binigyang diin ni Carlos P<pd>. ipinasa a ng resolusyong nagpapahayag ng pagtiwalag at hindi na pagbubuo ng anumang porma ng relasyon at pakikipag-ugnayan ng Board of Management sa organisasyon ("Colleg ian Board" 1934: 1). 4 .

Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. Sa isip ko. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral.." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan." dugtong ni Inay." bul ong ko sa sarili." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. . Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. "Alam kong galit ka sa akin.e. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling.. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. anak. Lalo na ikaw. Mahal kita. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. "Ayoko na po talagang pumasok." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko.Title:Malaki na ko. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Dito na lang ako sa bahay. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. anak. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. "Mag-aral ka sana." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo." Isa pang malalim na buntunghinin ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. anak. Lalo akong nagalit ka y Inay." "Alam kong galit ka sa akin. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin.

"Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. Ikaw na lamang ang sasama. "e ano sa 'kin. Magmumukha lang akong tanga 'ron. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Isa pa. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Nagtatagumpay na ako. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. Isang gabi." giit ni Tita Flora. Lalong tumibay sa aking sa rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. kapag naiinip ako sa amin. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan." "Sasamahan mo 'ko anak. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. Kotse ang karamihan sa mga ito. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. O kaya naman. "Mary Ann. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. pu mupunta ako kina Rowena. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. "Maaga kang gumising sa Sabado. "Sa Sabado na 'yon. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. Nagtaka ako . Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. "O. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n ." Sa loob-loob ko. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. Paminsan-minsan.Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. di umatend siya. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari.

Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Gracit a Talaro. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase.. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. "Emma!" . Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase.. puntahan mo sila ro'n. si Gracita nga yata. At hindi nga ako nagkamali. Umiwas akong sabayan siya. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. Mayaman an g itsura nito. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. "A." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. 'yung best friend mo.. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Nagbulungan naman ang iba pa. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito.. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. sige. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Ako si Gracita.gilan din namang bago. Marami itong suot na alahas sa katawan. Sige." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. Sinundan ko si In ay. "Parang si. "Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras.

Nagtatalo ang loob ko. Si Cecili naman abogada na.. . Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. "Gracita?" "Oo. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. ako nga. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan.. Nagkakaganito ang aking si k aren. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. Gusto kong magalit kay Inay.Humarap ang babae kay Inay.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina.. espesyalistang doktora na 'ko. Si Pia.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. Hindi ko man sadyain." Parang nanginginig ang boses ni Inay. "Tayo na pong umuwi<pd>.. "Parang walang nangyari sa'yo. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. CPA. Napakunot ang noo. Tingnan mo 'ko. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. Ngayon<pd>.

upang makita ito sa isang tao. Pangalawa. "utang na loob". ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. h indi niya ito ipinagsasabi. a ng loob ang siyang panloob na sarili. ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. . Bukod pa dito. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob'. Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. "kusang loob" at "kagandahang loob .5 Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 . masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob. maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. dapat niya itong mailabas. maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon.Essay Word Count: 2. Ayon kay Ileto (1979). "sama ng loob". Ayon kay Salazar (1985). Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. K apag nilikha ang iskala. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao .257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob.

Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao. <i>Taoism</i>. o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto. at sa iba pang gamit. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha. <i>wisdom</i>. kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. at inuuna ang kapakanan ng ibang tao. <i>temperance</i>. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. <i>Juda ism</i>. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p . Ma aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Ayon kay Seligman (2000). Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>. Kung lagi siyang handang tumulong. <i>humani ty</i>. <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. <i>Buddhism</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>.Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. <i>Athenian</i>. Una. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>. maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. magbigay ng se rbisyo. <i>Hinduism</i>. ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Pa ngalawa. maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob. sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho. maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. natuklasan nila Dahlsgaard. <i>transcendence at <i>courage</i>.

may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan. Sa pangkalahatan. i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas. ginagampanang papel ng mga kalahok. Kung gayon. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal. makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto.angyayari. Samakatuwi d. pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Bilang panimula. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Samakatuwid. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon. k agamitan. Sa pagpili ng kalahok. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> . mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. mayro on ding aspektong naratibo. may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. pag-awit. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989). Sa kultur a at kamalayang Pilipino. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Sa kasaysayan. marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas. Subalit kung babalikan ang bawat kilos. makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Gayumpaman. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas. mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa ganito. Bukod dito. Sa mga susun od na pag-aaral. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang. babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Kadalasan.

ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14). halimbawa. ang pag-apu hap sa estruktura. and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman. g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>. Ibig sabihin. Sa paimbabaw. witnesses who have the power to confer validity on the ritual. ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos. Buhat dito. orasyon at pagrorosaryo. makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan. Sa kabilang banda. Bilang isang panlipunang proseso. lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba. nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva.</pd> Hillis Miller. guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status'. something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sa madaling salita. pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito . ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo.</pd> Mario Francisco (1991).Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan. mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin. Sa madaling salita. alamat at epiko. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo. Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Ayon nga kay J<p d>. Samakatwid. an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura. "they are the bystanders. Ayon kay Ar istotle. ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. "it implies that we want stories for something they can do for us. ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. b ahagi ng naratibo ang pagbuo. pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. kas aysayan. Aniya. Ibig sabihin. Mahalaga kung gayon. relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Gayumpaman. Dahil sa mas midya at teknolohiya. pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Sa ganito. Bilang gahum. ito a y maaaring magmanipula. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m . ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal. Kung gayon. naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. interested onlookers. ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ang mga ep ikong bayani halimbawa. mitolohiya.

Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal . Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay." Luntian ang kapaligiran. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. 5 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. nadagdagan pa ang kinawilihang libangan ni Ben. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog.ga diwa . Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak.diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian.

Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Bagaman. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Umikot ang kanyang pani ngin. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai . At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Walang kaus ap. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Puno ito ng mga deboto. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. pagrorosaryo. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina.igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Tag-ulan na. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Madalang na umuwi si Ben. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Nagpatuloy siya sa paglalakad. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Walang malay. Pero hindi si Marita. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Malimit na malalim ang iniisip. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha bang bumubuhos ang malakas na ulan. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Makalipas ang ilang buwan. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Walang imik. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. B umagsak ang katawan ni Marita. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Isang araw na makulimlim. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya.

Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Ilang araw nang maalinsangan. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. Iniuwi ni Ben si Marita. hiwa sa balat at pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. Bagaman. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. . N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw.pahayag ng saloobin.

Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Hindi na makilala kung sino si B en. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Anim. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. manlalako ng swipsteyk. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. busina at pag-atungal ng mga motor. Nanatiling walang imik ang asawa. Walang sumalubong kay Be n. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. 4 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> . Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa.Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . batang pakalat -kalat. kililing ng sorbetero. palahaw ng tindero. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay.

lakas ng radyo at ang tila walang ter.</pd> Ang Elevator</b>. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator.. Matapos. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo.</pd> Ehemm. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Nagbabakas akali. nasulyapan at natagpuan pa niya ito.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Lumabas sila sa 7th floor. Mr<pd>. Ang Meeting</b>. Pang-apat siya sa laman ng elevator. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. si Mr<pd>. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. Hindi makakain si Mr<pd>. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. Madaming inihanda si Mr<pd>.</pd> Exaltacion ang natira. Nagmamadali ang lahat dito.</pd> Sa Cafeteria</b>. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. nananahimik sa kanyang pag-iis ." <b>12:00NN-1:00PM<pd>.. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan.</pd> ng empleyado ang cafeteria. <b>11:00AM-12:00NN<pd>. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Tanghalian na at punung-puno aintindihan ang mga tao sa ingay ng .</pd> Ang Babala</b>. Natulala.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase.</pd>Joey Pabling. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango.<b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Release and Orientation Department. <b>10:00AM-11:00AM<pd>. 'Wag kang pakasiguro. meeting na naman ang kanyang haharapin.</pd>Pabling<pd>. At agad na tinungo ni Mr<pd>. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). "Mr<pd>. At sa araw na ito. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Masuwerteng naabutan. mga kalatog ng plato't kubyertos katapusang pagtunog ng cash register sa coun Joey Pabling.</pd>Pabling. Halos hindi magk kuwentuhan. Natapos ang meeting.</pd> Alfonso. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>.

secretary.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. Libo-libo ang apli kanteng babae. Mula sa pagiging DH. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert." ani Joey. "Pasensya na. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. Nagtungo siya sa 2nd floor. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. ako na magha hanap. Ngumiti si Ester.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila . Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Ester. ako na bahala sa 'yo. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. Mamayang uwian. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. punta ko d'yan. siya na mi smo ang tatapos nito. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. teacher. Bukod pa. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. "Hindi. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha.</pd> Pabling. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. caregiver. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Si Ms<pd>. Alam ni Ester at Mr<pd>. Big o niyang nilisan ang silid. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. niligawan. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. tumango at naupo. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam.</pd>Pabling ito. Na-love at first-sight yata. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Nilamigan na siya ng pananghalian. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. nurse. Buo ang loob ni Mr<pd>. para makuha ang record ng babae. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>.a. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. "Pare. encode r.</pd> Trabaho lang. Malalim ang kanyan g iniisip. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. walang personalan</b>. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. humigop ng kape sabay inilapag sa ta ble at inusal ang tugon. Minsan na kasing pino rmahan. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae.

Napakaliit ng mundo. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. At kaibigan pa pala n i Ester. ikaw ang bahala. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya.</pd>Pabling. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. . Kakatwa man. "Mr<pd>.</pd>R<p d>. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. Nagdiwang siyang mag-isa. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. Ah. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Syempre pa si Mr<pd>. Namula. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. Sa C<pd>. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. Ms<pd>. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. yung totoo. nautal at nanlamig si Mr<pd>.</ pd>Marites Almonte. basta.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Ipinakilala si Joey kay Marites. Naghanda na si Mr<pd>. I want you to meet my friend.</pd>Pabling. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya.</pd>R<pd>. Bagama't muli niyang nasamyo a ng pamilyar na bango. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. Buko dito.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. Maganda ang porma. <b>6:00PM-7:00PM<pd>. namutla. <b>5:00PM-6:00PM<pd>.</pd>R<pd>. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester.may hinihintay pa sa lobby.</pd>R<pd>. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr.</pd> Sa C<pd>.</pd> ng babae. Excuse me. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. <pd>.</pd> ng babae: Cute siya. Sa C<pd>." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Masyado siyang abala. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. Si Ester ito at kasama si Marites. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae.</pd> Pabling. Napakaliit ng office.</pd> Ang Kasunduan</b>. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a.</pd >Pabling ang taya. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig.</pd> ng lalake</b>.</pd>Pabling. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi.

Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Sonata. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. <b>8:00PM-9:00PM<pd>.. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Lalo na nang<pd>. . May ngiti sa kanyang muk ha. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. cellphon e. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Sa puntong ito. Dalawang ulam at dalawang kanin. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Sadyang may kemistri nga si Mr<pd>.</pd> Ang Cellphone</b>. Pinatay ni Mr <pd>. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Marites Almonte.</pd> Pabling.</pd>Pabling sa tuwa.</pd>Pabling at Marites.</pd> Balik office</b>. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala.< /pd>Pabling. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso.</pd> Carpark</b>. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. para sa babaeng nais niy ang makilala. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan.</pd>Pabling ang cellphone. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama. <b>11:00PM-12:00AM<pd>. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Komiks at Bed. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate.. Biology. Sadyang pinagpala ang araw niya.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Simpleng patay-gutom. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>. Nakapokus siya sa dalaga.</pd>Pabling sa buong magdamag. Nangungusap ang mga mata ni Marites. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista.</pd> "Sir Pabling. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo.<b>7:00PM-8:00PM<pd>. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa.

nagpupuno ng tubig sa tapayan. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. Tanda ko. ang bunso. Sasabihin niya. mas mabuti. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. Mahilig akong mag-aral. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. at iba pa. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Sa kanya. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak na libro o kaya'y nagsusulat. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. gayundin ako. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. maging sa aking mga panagini p. Apat na babae at apat na lalaki. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. aral pa rin pati sa bahay.5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. Noo'y kumikita na ako kahit . nagbubunot ng mga ligaw na damo . Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. Ako ang bahala sa aking mga gamit. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. Grade four ako nang nawala si Tatay. sa aking pagtulog at paggising. 'di na kita napakinabangan sa bahay". kund i ang mismong sarili ko lang. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. "aral na nga sa iskwelahan. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. at ako ang pang-siya m. naglalampaso ng sahig.

wala rin akon g kita. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. sinigwelas. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. Kaya ayos na ayos! Nagalugad ko ang aming buong Barangay. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Hadlang na hadlang ang kahirapan . at iba pa. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. papaya. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. ako ang tinatawag niya. at pang-matrikula. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. mangga. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. Kahit anong mang yari. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. taga-resibo sa mga may downpayment. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . Ang kakapal talaga ng mukha! . Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. at sa iba pang matataong lugar." gusto ko siyang sagutin. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. Talbos ng kamote at kangkong. at usbong. At nakukuha pang ngumiti. Magha-high school ako. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko.papaano sa pangunguha ng talbos. uniporme. Nangunguha rin ako ng santol. bulaklak o bunga ng sampalok. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. atis. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. dahon ng sili. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. Ako ang taga-b uhat ng kamera. langka. kaymito. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Libre pa ang tanghalian at merienda. Tanda ko. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. banaba. taga-lagay ng film. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. sa mga istambay sa kanto. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. si Ka Amado. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera.

lahat inaakyat ko para tal busan. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. naranasan ko na ring mahulog. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. baka talagang alam ng aking walong kapatid. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Kasunod nito. Sa mga panahong iyon. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. bunga naman. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. hinding-hindi ako nalulula . akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. Pagkapitas. o malunggay. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok.<b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. at maide-deliver ko pa. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. nangunguha pa rin ako ng usbong. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. sili. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan . kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. ng aking nanay noon. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. kundi akong-ako pa rin. kangkong. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Simula noon . Kahit pa ako'y magpakataas-taas. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Siguro nga. Matapos ang usbong. malalanta ito at mangi ngitim. na kayang -kaya ko naman. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. at iba pang pwedeng talbusan. Ayokong maitiman uli ng usbong. Kung 'di tama ang pagkakapitas. Tuwang-tuwang ako noon. Habang nag-aaral sa high school. ng aking dalawang polo at isang pantalon. JS Prom. Walang mam amakyaw ang bumili. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Pero pagkatapos kong mahulog. pamasahe. Naisi p ko. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. dahil kung plastik. may dagdag akong kita. Tanda ko'y mga first year high school na noon. at pambili ng ilang mga kai langan. Walang ibang may pakialam sa akin. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. ng aking mga gamit s a school. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. Nakabili ako ng bag. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. Nagtanong din ako sa mga bih asa sa pagpitas nito sa aming lugar. pagkatanggal ng matinding sakit. Pero may Chrismas Party. Pambaon sa araw-araw.

birthday. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. dahil ku ng mauubos. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. "Amang. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. binyagan. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. mababawasan ang kita ko. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. Kaya noong bakasyon. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. pagkatapos ko ng high school. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. ang alam nila. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad.bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. pinabaunan ng tubig at tinapay. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. Minsan. makikiraan na. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. Kaya noon. Siguro. Habang nagtuturo nga ang aking titser. 4 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan." . Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. pulburon. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. at iba pa. Kayang-kaya ko namang bayaran. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. yema. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad.

Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. "Tatang. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan." "Yun na nga po marahil. Naroroon sa dakong iy on. At h indi pa man nagtatagal. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Umaambon. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw.Hindi ko napigilan ang magtanong. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Walang pagdadalawang-isip. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. animo'y kumakaway. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Pinakiramdaman ko ang paligid. May mga dayong pumutol dito para manirahan. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la . Kanya akong kinanlong. makapagtanong na. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Subalit hanggang doon na lamang. pinaalis sila. kamatsile at iba pa rito. natagpuan ko ito. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Umihip ang malamig at sariwang hangin. "Dating may mga punong mangga. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Halos hindi na siya kumukurap. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga.

Nahilig siya sa mga baril-barilan . trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. Hiling niyang yumaman at magkaro. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Ganyan ang buhay sa kanya. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. tuta ng Kano. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. <i>Marcos. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. " Si Totoy Tato. Sa kabila ng kawalan ng ina. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. Bata pa nga noon si Norm an. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. sa kanila lang ang Diyos. naisalba ng ama ang kanyang anak. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Gayumpaman. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. W ala siyang interes dito. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan.rong ito. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p . Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Laging ganito.

Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Nais niyang tu mulad sa ama. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. ang paggalang dito. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril.agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. Nabulabog ang katahimikan sa abenida." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Beynte-uno na siya. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Sa una'y may kahirapan. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. hina wakan ang baril at bumababa. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Hindi na ito laru-laruan. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. napakadaling gawin. Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. May matinong pulis. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. Sin anay siyang mag-alaga nito. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. isang kalabit lang sa gatilyo. . may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Hindi niya maintind ihan. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. "Nasa tamang gulang ka na. sukab na estudyante. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Iba ang ama niya. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Mag-uumaga na. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Bukas. Anak. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Itinuro na rin ng ama. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Namatay siya sa saki t." ang b ilin pa ng kanyang ama. Matagal mo na itong gustong malaman. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Malulunok mo ito. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak.

natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Lumalapit pa. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. . Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Nagiisa na siya sa buhay. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Batid niyang kilala niya ito. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. Lumalapit pa . sa kamay. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Si Caloy. Subalit ngayon. Nag-iisa na siya. Malapit na. kumot at unan. Sa kamay niya ay a ng mga lubid.Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Sa malayo. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. sa dibdib at leeg. Napipiho niyang kilala niya ito. May nakabuhol na lubid sa paa. May naghaharing katahimikan. Ang lalaking bihag ni Laya. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Kilala niya ito. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama.

Kipkip ing bilin. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Nakita ko. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Lumipas na ang araw kay Berting. Nagising ang kanyang ulirat. Nakaumang sa kanya. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Madalas atakihin ang bata." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Hindi kita titigilan. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Hindi na siya makalalayo pa. Di ako nagkamali. Walang magawa si Berting." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Pero wala nang ligtas pa. nakapaninilab. Lumpo na si Berting. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman.</pd>" sumisiklab. Sabay ulit sa dibdib. Maputla. Sabay ulit sa pantog. May katandaan na siya. nakilala niya ang tinig nito. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. ang kip kip ni Laya. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. "Hindi ako lilimot a. Pipi na si Be rting. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. Wasak na si Berting. Si Caloy. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. At muli doon n iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. . Umusal pa ang lalaki sa dilim. "Tama.. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. May kasama akong tutulong sa akin. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Nagsimulang rumagasa ang ulan. Nagsawa na ito sa pag-iyak. si Lay Kinabukasan.. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Malupit ka Berting <p d>. Nasa kanya na nananahan si Laya. Sabay ulit sa leeg. Wala siyang magawa sa takot. Mahirap ang may kagalit. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon." tapos wala na siyang nasabi pa. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata.Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. May tila pinupunit na hininga.

<b>Makata sa Ilog</b> Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Tahimik din ang bata. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa . Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Masaya ang gabi. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Baldado ang ina. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Wala nang naghihirap sa bahay. Kung minsan pa nga. Tahimik ang paligid.Gipit na gipit na silang mag-ama. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. iba't iba ang k asama. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Kung minsan naman. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Hindi na paulit-ulit pa. Lumabas na ang doktor. si Marco kung gabi. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Kasama sila sa bayong ng hirap. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. pati pa ang pa mumuhay. Ganyan ang gabi kay Marco. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Hindi na siya ang B obot na madusing. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Kung minsan lima. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. wala na ang kanyang anak. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. ang mga kapatid. May takdang paggamit at takda ng tapos. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Ganyan ang umaga ni Bobot. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Siya si Bobot.

Huli na. Umaasa. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Buntis si Ema noon. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Patay na ang kan yang asawa. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Bla ngko ang kanyang mukha. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Minsan. Dito niya nasabing. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. ang makata sa ilog. Ilang ulit itong nang yari. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. Pinanawaan ng hinagpis. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Naghihintay sa asawa." Papalubog na ang araw.ng paningin. Para hig it na masamyo ang bango. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Papalubo g na ang araw. Gulat at tulala ang lahat. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. 4 . Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa.

Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero." pahayag ng Datu. Malakas na malakas ang pitlag ng pu