Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 - Essay Word Count: 2,341 <b>Ang Ritwal

Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay, marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Sa g anitong paraan, naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Dagdag pa, ayon kay Mantikayan, naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Naisasakatuparan lamang ito sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito, ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Sa kabilang dako, mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Ayon kay Mojares, tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Sa pamumuno ng isang babaylan, may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Dagdag ni Mojar es: Samantala, kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Gamit ang isang palapag o platform, pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo, ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ibig sabihin, ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala, saloobin at ideolohiya ng grupo. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada, Mountain Province. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada, Mountain Province, Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot, naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Ayon sa kanya, mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay, edad, at paniniwala ng pamilya ng namatay. Dahil din dito, may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Ayon k ay Piluden-Omengan, upang maisagawa ang isang ritwal, may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon.

<b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon, lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Una, ito ay katutubong dula ng

panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Pangalawa, pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Pangatlo, ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Sa ganito, ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas, bagkus, ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa ganito, ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura, kas aysayan, relihiyon at ekonomiya. Samakatwid, ang ritwal ay maituturing na gahum . Bilang gahum, ito ay maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Kung gayon, buk od sa pag-oorganisa ng ugnayan, ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan, nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata, partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral, ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap , mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Dahil sa mga karanasang kong ito, napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon, lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon, na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip, kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Dahil dito, nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino, na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata, partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon, ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika, sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Maayos nang nailatag ang mga batas, patakaran, kasunduan, at iba pa, upang maging masaklaw at malalim, at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Dahil sa globalisasyon, malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa, ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB), mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g

aya ng Pilipinas. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa, pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya, paggamit ng Ingles at iba pa. Ha limbawa noong 1969, binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sa ulat na ito, kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito, nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan, kasaysayan at panitikan. Ganito ang nakasaad sa artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>, na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan, itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa, kung saan ang ekonomya ay atrasado, hindi industriyalisado, at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>...</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.</pd>2) </i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Sa nasabing teksbuk, direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet ; (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos; (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano; (4) ukol kay Dr<pd>.</pd> Martin Luther King; (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID); at ib a pa. Dahil sa mga nabanggit na ito, nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan, na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>, nars, <i>care giver</i>, titser at iba pa, upang kumita ng dolyar. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Walang m asama ang pangingibang-bansa, ang masama at higit na masakit, at mas pangmatagal an ang epekto, ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa panahon ng globalisasyon, walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Kadalasan, itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>, ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera:

<i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran, lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>.</pd>34) </i>. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan, sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa, taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa, bagsakan ng mga sobrang produ kto, at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S<pd>.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo , na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>, ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Bilang pintu ngan, nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Bilang sandata, ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>.</pd>69) </i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa, kail angan itong laging bantayan, ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa, mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi, maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila, at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles, dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino, higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon , ekonomiya, politika, at iba pa, ay isang malaking banta sa globalisasyon. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles, tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto, tulad halimbawa ng Rice Burger, at iba pa. Sa paraan nga namang ito, nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura, lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>, mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata, <i>brochures</i>, <i>fly ers</i>, makukulay na poster, at iba pa, na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma

kilala ang kanilang mga bagong produkto. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi, bus, paaralan, simbahan, lansangan at iba pa. Sa kanilang mga komersya l, laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya, pagmamahal sa matanda at iba pa, bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>, tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's, nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran, kung kay a, walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop.

5

Title:Sanaysay (2) <b></b>Ang kuwentong-pambatang "Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi hi" ni Ma <pd>.</pd> Corazon Remigio ay maituturing ng isang klasiko <b></b>. Kabilang ito sa pinakamabiling aklat pambata ng Adarna House. At bilang guro at tagapagkuwento, napatunayan kong patok ang kuwentong ito sa mga bata. Sa kuwento, isinasalaysay ng bata (narrator) ang ukol sa Mrs<pd>.</pd>Magalit na napagkakamalan niyang bruha dahil sa taglay nitong mga kakaibang katangian. Gan ito ang paglalarawan ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit. Patay ang buhok niya. Mala-alambre ito. Malaki ang butas ng kaniyang ilong. Mata las siyang tumingin. Pero maganda ang kaniyang ngipin. Puting-puti at kumikinang kung siya'y tumatawa. Mapapansing ang mga pang-uring ginamit ay tumutukoy sa panlabas na kaanyuan ni M rs<pd>.</pd> Magalit. Ang mga pang-uring ito ay nagiging batayan na rin ng bata kung ano ang tunay na pagkatao ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Maituturing na normal i to sa mga bata, na madalas na pinagbabatayan na totoo o kapani-paniwala ang kung ano ang kanilang nakikita o namamasid. Bukod dito, dala-dala rin ng bata ang mga paniniwala ng lipunan na isinalin o si nabi sa kanya ng kanyang lola. Ganito ang sinabi ng batang tagapagsalaysay: Bakit ko nasabing bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit? Hindi dahil mukha siyang bruha at ibang klase siyang tumawa kundi dahil hindi siya pumapasok sa bahay namin ka pag may walis sa pintuan. Sabi ni lola, (sumalangit nawa ang kaluluwa niya) ang mga bruho't bruha ay takot sa bahay na malinis. Panangga laban sa kanila ay wali s sa may pinto. Mayroon pang dahilan. Kaliwang kamay ang pansubo ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Ganya n daw ang mga bruho't bruha kung kumain sabi ni lola. Ngunit ang ganitong pagtingin ng bata ay nabago nang madapa si Mrs<pd>.</pd> Mag alit at lumipad ang mapuputi at makikinang ngipin nito. Nakadama ng awa ang bata sa matanda. Inaya ng bata si Mrs <pd>.</pd> Magalit sa kanilang bahay. Naging s usi ang pangyayari ito upang mabago ang pagtingin ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Maga lit na akala niya ay isang bruha. Inaya ng bata si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Di pumapasok sa isang bahay si Mrs<pd>.</pd>Magalit lalo na kung marumi ang kany ang tsinelas. Bukod dito, ipinaliwanag din ni Mrs<pd>.</pd> Magalit sa bata ang mga dahilan kung bakit ganoon siya kumilos. Nirarayuma na raw ang kanyang kanang

kamay kung kaya kaliwang kamay ang kanyang ginagamit sa pagsubo ng pagkain. Nap ahiya ang batang nagsasalaysay sa mga sinabing ito ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Ga nito ang sinabi ng batang nagsasalaysay: Napahiya ako. Maling-mali ang aking akalang bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Tini tigan ko siya nang husto at aking napuna na matanda na siya. Maputi na ang mukha ng patay niyang buhok. Malaki ang butas ng ilong niya dahil medyo hirap siyang h uminga. Matalas siyang tumingin dahil malabo na ang kaniyang mga mata. Ang dating takot na nadarama ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit ay napalitan ng a wa. Mag-isa na lamang sa buhay si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Walang asawa at walang mga anak na mag-aaruga. Simula noon, di na bruha ang tawag ng bata kay Mrs<pd>.< /pd> Magalit kundi lola. PAGPAPAHALAGA SA MATATANDA Tinutukoy sa kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi" ang mataas na pagpapahalaga ng lipunang Pilipino sa matatanda. Ipinahiwatig ng kuwe nto na ang ganitong pagpapahalaga o pag-aaruga sa matatanda ay mahalagang matutu nan ng mga bata. Mapapansing matapos ang nakahihiyang pangyayari kay Mrs<pd>.</pd> Magalit, inaya siya ng bata sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Ipinahihiwatig ng pan gyayaring ito ang pagiging bukas ng tahanan ng bawat pamilyang Pilipino sa mga n angangailangan, lalo na sa matatanda. Bukod dito, mapapansin ding sa loob mismo ng bahay ng bata naganap ang pagkakapa lagayan ng loob ng bata at ng matanda at pagbibigay solusyon sa problemang inila had sa kuwento. Ipinahihiwatig ng ganitong pangyayari na ang bahay ay mahalagang salik sa pagkakabuklod at pagkakaunawaan ng mga nakatira rito. Bagamat ipinahiwatig sa kuwento na ang pag-iisip ng bata ay madalas naiimpluwens yahan ng matatanda, tulad ng mga paniniwala sa pamanhiin, pagtingin sa panlabas na kaanyuan ng isang tao at iba pa, naipakita ring na maaari itong mawakasan at maitama. Sa kabuuan, mapapansing gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento ang kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi.'' Dahil dit o, higit na naiiwan sa batang mambabasa ang (narratee) ang pag-iisip kung ano an g nais ipabatid o ipaunawa ng kuwento. Mapapansin din walang pangalan ang batang bida sa kuwento, kung kaya maaaring higit na maiugnay o iangkop ng batang mamba basa ang kanyang sarili sa batang nagsasalaysay. Aktibong tauhan ang bata sa kuwento dahil siya mismo ang sumubaybay at sumaksi s a mga kilos ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Walang ibang tumulong sa kanya upang bigy ang-solusyon ang kanyang mga pagtataka o problema ukol sa tunay na katauhan ni M rs <pd>.</pd> Magalit. Mapapansin wala sa kabuuan ng kuwento ang mga magulang ng bata. Ang bata rin mis mo ang nakaisip na papasukin si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay. Ipinahihiwatig na ang bata, kung mabibigyang lamang ng kalayaan at pagkakataon, ay may kakayahang ding magdesisyon at mag-isip ng mga solusyon sa kanyang mga pr oblema. Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdarasal ko. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Katolikon g kagaya ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makarating s a Dios ang mga dasal ko, malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Halos k aramihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer," wika nga. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi, nasanay ako sa gan ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa pakiramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Na sa lahat ng mga nilala ng ng Dios, ako ang Kanyang pinakapaborito. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa aking bu hay ay ipinagdarasal ko. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakukuha sa p era," ang paniwala ko naman, "ang lahat ay nakukuha sa dasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang tibay ng aking pananalig.

May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Ipinagdasal ko ito nang ta imtim. Pero bago ko pa ipagdasal ito, matibay na ang paniwala kong muli itong ip agkakaloob sa akin. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Pinaniwalaan ko aga d na mapapasaakin ito. Pero nagkamali ako. Kahit anong dasal at pangungulit sa D ios ang gawin ko, hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Sa pakiramdam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Naghanap ako ng iba pang padrino, nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo, pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Para bang nagpahinga at nakatul og nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Kahit na s a akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga pa nalangin. Sa pagkakataong ito, hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Tinigilan ko na ang pang-iistorbo sa Dios. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Sa sarili ko na lang iniasa ang lah at sa aking buhay. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. At napatunayan kong tama ako. Kahit pala hindi ako magdasal, basta magsikap lan g ako at maging masipag, makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Matagumpay k o pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama k ahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa maraming santo. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Pinang hinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Bac laran, Quiapo, Mount Carmel, St <pd>.</pd> Francis, San Miguel, at St <pd>.</pd > Jude, at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng kung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Pinagtawanan ko ang aking s arili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mg a santong ito. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagd arasal, iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila - huwag silang umasa sa das al, sa halip, mas asahan nila ang kanilang sarili. Sa ganitong mga pagkakataon, buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagump ay nang walang tulong ng Dios. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako, konte nto sa buhay, nabibili ang mga gustong bilhin, napupuntahan ang lahat ng lugar n a gustong marating, at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako nagdaras al at humihingi ng anuman sa Dios. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paanan ng Di os. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap muli sa Kanya. Abril 2005 - panahon ng tag-init. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan, nakatapak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay nagsimul ang lumaki, lumalim, at magnaknak. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Maraming antiobiotics na ang akin g ininom. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hindi guma galing ang sugat ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa aking binti malapit sa tuhod. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko - kaila ngang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aking hita. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confine na sa ospital. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyong posib leng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ng

Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. kinakausap ang Dios. Tinulungan niya akong mah alin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. matutuklas an nating mas lamang pa rin ang mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi . Sa kauna-unahang pagkakataon. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa para ang halos hindi natin nararamdaman at sa panahong hindi natin inaasahan. napatun ayan kong totoo pala ito at hindi basta kasabihan lamang. Nagkaroon ak o muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Kaya naman pauli t-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro . pagkatapos ng mahabang panahon. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Nangyayari ang ganito hind i dahil hindi tayo pinakinggan ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. 4 Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Tinuruan niya akong tanggapin nang maluwag sa loob ko ang nangyari sa akin. Bata pa lamang ako.unit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nang nakat aas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Palagi nating naririnig ang bagay na it o na tila isang palasak na kasabihan lamang. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Minsan kasi. i pinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga dasal sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbig yan. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyari. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko.tulunga n niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. muli kong nasambit ang pangalan ng Dios. nakikius ap na tulungan ako sa kalagayan ko. ngunit kung magbibilang lang tayo. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at lakas ng loob na harapin ang kalagayan ko. ngunit sa nangyari sa akin. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Maraming bagay na hinahangad ang ating puso subalit ang mga hangarin laman g ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mga milag rong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gumaling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging posible d ahil sa pagdarasal. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal .

na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham med sa mga ganitong pagkakataon. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. at lumantad ang ilan sa kanila. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Isa itong signos ng karahasan. ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Iniisip na lamang nilang ang . Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. sa katanghalian. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. sa kalagitnaan ng hapon. May mga sugatan at mga napuruhan . Piho nitong nakaligtas ang ama. isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. ngunit huli na ang lahat. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay.aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Bagaman. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. kahit na papaano. Ilang minuto ang nakalipas. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. damo at baging. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw. Naging payapa ang kapaligiran. subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Hinanap ni Kaleb ang ama. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Umatras na ito at tuluyang lumayo.

D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. . lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Panahon ito ng <i>saum</i>. Ilang linggo. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. kinis. inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an. iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tahimik at sagrado ang panahong ito. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Minsan. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. Siya lang ang batang may ganitong laruan. At makalipas ang ilang araw. At madalas. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Sinunod niya ito. la pad ng hibla at kunat nito. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit.kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik.

Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. ang hepe. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito.Ilang buwan ang lumipas. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. pagsunod at pagsamba kay Allah. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. ang nararapat na takot. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Napatay niya ang isang pulis. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Mahirap daw magtampo si bossing. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Nakakatakot din magalit si utol. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng <i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. 4 . Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Gayunpaman.

Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. Nakalulula at nakal iliyo. Dilat ang mata. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. Batid niyang may nais si Laya. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Makulimlim ang kalawakan. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Alas-otso na. Nami mighati si Aurora. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. MALAKAS SI LAYA. Ayaw niya sanang malaman. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Isang iglap at matang may talim ni Laya an . Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton g lunod. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. walang ligtas. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Kumakayod sa maligasgas na bato. Rumaragasa ang ulan. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Nanlamig ang kanyang katawan. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Marahil. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. pula nga lamang ang bahid nito. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting.Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Malalim ang gabi.

Mahimbing. Alas siete ng umaga. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Lingid ito kay Berting. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Pinatay si Aling Amanda. Mas malalagay siya sa peligro. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. 'Yun lang. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Sumasamyo ng kulob na hangin. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan.g tinititigan ni Berting. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum uluha nang muli ang kalawakan. Nabuhay ang koro ng mga palaka. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Bagamat ganoon ang panahon. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. MALAKAS SI LAYA. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. Ginawa niya ang nais nito. Humihingal. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Kay Berting. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. marami roo . Si Caloy. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Parang walang nangyari. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. par ang mga tinig ito na umuusig. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. sa kanyang mat ang may kahulugan. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Pumanaw ang maghapon. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. parang wala siyang muwang na tupa. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan.

Walang imik. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. hindi niya maipaliwanag. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Wal a na siya at ikalawa ka na. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Ikatlong araw ng burol. Pagtatawanan mo lang ako. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. May katatagan na si Caloy. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Nakapagtataka. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. Huwag mong itanong kung sino. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. . Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Si Caloy. Malayong makalayo p a siya. ngayon wal a na ang nag-utos. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Noong una. Nararapat na ang paglayo.. puro kadiliman. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. At ikatlo. Nakikisama na paninisi. Si Berting sa patay. Pangalawa. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang kanyang iniingatang garapon. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. nanatili siyang bigo. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Nilisan niya ang burol. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. "Berting<pd>.n ang nakakikilala sa kanya. May kumurot sa kanyang takot. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Una. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. At sinuklian naman niya ng paglingon. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Nilulukob ng pagtataka. Dama pa niya ang lamig ng umaga. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. kay Berti ng isang buhay..</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. Ang mga kapitbahay. Nap asandal na lamang siya sa tukador. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Dumilat nang muli ang umaga. at si Caloy. Tag-ulan na nga. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Dinadalaw ni Berting ang burol.

"Nagmamadali ka. Hindi rin "tatay" kasi bakit? Importante ba iyon? Ito kasi ang salitang sa mahigit tatlumpung taon kong pagpapakatao ay nap agtanto kong isa sa pinakaimportanteng salitang dapat matutunan ng kababaihan. Ano nga ba ang <i>cyberspace</i>? Bakit ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino rito? At bakit ko kinokontra ito? Ang terminong <i>cyberspace</i> ay unang ginamit ni William Gibson." may tonong nakapanunuya. . Kung tutuusin. Su bali't simula noon ay nag-evolve na ang definisyon nito. isan g <i>science fiction writer</i> sa libro niyang <i>Neuromancer</i> (1984).Essay Word Count: 2023 <b>Ayoko!!!</b> Ito ang kauna-unahang salitang itinuro ko sa aking kaisaisang anak na babae. Saan ba lakad?. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting." may talim ang kanyang mga mata. paikut-ikot. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Hindi ang salitang "nanay" kasi hindi naman ako ang magigi ng sentro ng buhay niya kahit na gustuhin ko pa. Baka nga maging magkaaway pa ka mi paglaki niya gaya ng relasyon ko sa nanay ko ngayon. "Huwag mo 'kong pakialaman. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. Mahirap ang may kagalit. Paikut-ikot. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Ito rin ang salitang nagtulak sa akin na gawin ang <i>research</i> at ang papel na ito dahil ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i>. Subalit dahil madalas natin pinag-uusapan ang makababalaghang "<i>ethereal</i>" na lugar na ito at madalas natin sinasabi na s a lugar na ito natin nagagawang makipagkomyunikeyt sa ating mga kamag-anak at ka bigan kaya't ginagamit natin ang terminong ito na tila totoo itong nandiyan lang . "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. 4 Title:Sanaysay (33) Text 109 ." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. paikut-ikot. Intindihin mo ang buhay mo. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. masasabing hindi na g-eeksist ang <i>cyberspace</i>. batay sa deskripsyong ito ni Benedikt.

at iba pang madlang midya.</pd>6%). ang gahum. Isa itong midyum na maaaring maghari na may konsent ang odyens nito gaya ng te lebisyon at iba pang uri ng pangmadlang midya. ng <i>hegemony</i>. Ito ang linyang nagpapanatili ng status quo nila bilang naghaharing uri sa labas at loob ng mundo ng <i>cyberspace</i>. Kaya <i>linearity</i> dahil iisang uri lamang ang pilit na kumukontrol sa produksyon at iisang pag-iisip. Gahum naman ang tawag ng kritikong si Isagani Cruz sa terminong <i>hegem ony</i> ng Ingles dahil ayon sa interbyu ko sa kanya.ang wikang na uunawaan nila ang madalas na ginagamit dito. Kinokontra ko ang hegemonic linearity na it o.</pd>6 milyon. tumutukoy din sa kapangyar ihan ang salitang ito na galing sa wika ng mga Sebwano. at li nya lamang ang kanilang pinopromowt sa napakalawak na mundo ng <i>cyberspace</i> . Karamihan ng kababaihang ito ay nagtatrabaho sa <i>serv ice sector</i> (48<pd>. wika.Ginagamit at nagugustuhan na nating gamitin ang terminong <i>cyberspace</ i> dahil na rin sa kawalan ng terminong magamit sa paglalarawan sa teknolohiya n g internet. ng gahum upang mapa natili nila ang kasalukuyang istatus na sila ang naghahari. Ang terminong <i>cyberspace</i> ay tulad din ng ibang <i>neologisms </i> na nakapaglalarawan ng mga hindi pamilyar na teknolohiya sa mga pamilyar na termino. <i>hegemonic linearity</i>. umabot na sa 11. kontent at distribusyon ng texto sa <i>cyberspace</i> na sila. Ang <i>cyberspace</i> ay isang teknolohiya na kinikilalang totoo subali t wala dingding.ang wikang Ingles . Idinagdag pa niya na ma y mga letrang G at H ang gahum na kapag binaliktad ay mapapansing nasa salitang <i>hegemony</i> din. sa 241. Samantala. mukha.511 na nangibang bansan . Ginagamit ng may kapangyarihan o <i>hegemony</i> ang <i>cyberspace</i>. Ipinalaganap ni Cruz ang terminong gahum bilang katapat ng <i>hegemony</i> at ginamit naman ito ng iba't ibang kritiko kaya't nasa diksyun aryo na rin ito na ginawa ng Unibersidad ng Pilipinas. ang <i>hegemony </i> ay isang uri ng dominasyon na ang paghaharing intelektwal at moral ay may k onsent o pagpayag ng kanilang pinaghaharian. Bumaba naman ng 76. Ang iisang linyang tinutukoy ay iisang linya ng pro duksyon. Kaya pinipilit ng naghaharing uri . ang may kontrol.9 milyong babae ang manggagawa samantalang ang mga lalaking manggagawa naman ay umaabot sa 19<pd>. Ito ang inaayawan ko dahil makapangyarihan ang internet bilang midyum.000 (37<pd>. Subalit sino nga ba an g kababaihang Pilipinong tinutukoy ko rito? Batay sa report ng <i>Center for Women's Resources</i> na lumabas sa <i >Usaping Lila 2004 Factsheet</i> noong nakarang taon.</pd>1 %) ang na gtatrabaho sa agrikultural na sektor. boses. ang mensahe na gusto o pabor sa kan ila ang kadalasang nakasaad dito. radio. Madalas ginagawang halimbawa sa puntong ito ang midya na nakapaghahari at nakakaimpluwensiya ng odyens dahil na rin sa may konsent o pagpayag ito ng odyens. a ng gahum. Nais ng gahum na magkaroon ng iisang linya lamang sa <i>cyberspace</i>. Kailangan ng <i>neologism</i> sa terminong <i>cyberspace</i> upang mag ing pamilyar ang tao sa teknolohiyang ito na punong-puno ng kababalaghan at kapa ngyarihan. Ayon sa isang Italyanong Marxista na si Antonio Gramsci. Karamihan sa may kompyuter at nagpoprodyus ng texto sa <i>cyberspace</i> ay iyong naghaharing uri. Sila ang may pinakamaraming website na napoprodyus . walang humahadlang sa kakayahan nitong makapaglakbay at makapag hatid ng mensahe. ng gahum na kontrolin ang makapangyarihang <i>cyberspace< /i> gaya ng nagagawa nila sa telebisyon. Malawa k ang espasyo sa <i>cyberspace</i> at dapat na magamit ito sa pagbubuo ng imahen at impormasyong tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino. at ang distribusyon ng texto bagama't hindi ni la kontrolado ay sa gahum pa rin. ang mga tao at bansang mayayaman. ng <i>hegemony</i>. At dahil sa kapangyarihan na ito ng <i>cyberspace</i> kaya't ginagamit ito ng mga may kapangyarihan. Ang linyang patriyarkal ang nagsisilbi sa interes ng kakaunting mayayaman.

Si Janette Toral. na siya ring <i>founder</i> at dating pangulo ng < i>Philippine Internet Commerce Society</i>. 166. Ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil gaya ng nasabi ko na. I to ang uri ng pagbasa na ang odyens ay pasibo. Sa ganitong ur i ng pagbasa sinasabing tinatanggap ng odyens ang ilang mensahe samantalang nire -reject niya ang ilan. Samantalang mahalagang malaman din ang nakasaad sa ikalawang report noong 2003 n . Sinasabing isang babae ang nagagahasa sa bawat isang oras kada 42 minuto.ng texto. <i>site owner</i> ng <i>DigitalFilipino<pd>. Mas nakakaraming odyens ang gumagamit ng ganitong uri ng pagbasa. mangutang. Dahil ayoko. Samantala.325 sa mga ito ay mga babae at 40 % sa mga ito ay p inagtrabaho sa <i>service sector</i>. magnakaw. Dumadami na nga ang gumagami t ng internet. sa papel kong ito ay gagamitin ko ang <i>oppositional readi ng</i> ng kilalang British sociologist na si Stuart Hall (1980. pabahay. <i>Oppositional reading</i> ang aking nais gamiting pagbasa k aya't maglilitanya ako ng tatlong ayoko sa imahen at impormasyon na tungkol at u kol sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makap angyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan Unang ayoko. Lumalawak dahil dumadami na ang gumagamit ng inte rnet at lumalalim dahil sa mas makabuluhang bagay na ito ginagamit. At ang <i>oppositional reading</i> na siya ko namang gagamitin ay tumutu koy sa odyens na ayaw tanggapin ang mensahe. kaya naman kahit sa iskwater at mga sinasabing mahihirap na lugar sa Pilipinas gaya ng Bicol ay marami na ring mga <i>internet cafes</i>. Makapangyarihan ang internet bilang midyum at malawak ang espasyo sa <i> cyberspace</i> kaya't ayokong isipin na walang mahalagang papel tayong mga babae sa pagbubuo ng imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa babae. na kinikwestyon ang imahen at impor masyon ng mensahe. Malaki ang epekto sa kababaihan ng krisis pang-ekonomiya ng bansa na lalo ng lumalala dahil sa ilang lider ng gobyerno na walang ginawa kundi ang mangikil . at por k barrel. kakaunti lamang an g mga ganitong uri ng odyens dahil iba-iba ang kultura. walang nairereport na lalaking napuputulan ng ari kada isa o kahit dalawang oras. na inaasahan nila na madadagdagan ng isang milyon ang gumagamit ng internet kada taon. Ayon kay Hall. at ilaan ang 77% ng national budget sa pambayad ng utang at tipirin ang natitirang 23% ng budget sa edukasyon. Batay pa rin sa nasabing report. at kaalaman n g bawat odyens kaya't mahirap na matanggap nila ang mensahe ng buong-buo. Makaka pasok tayong lahat sa kalawakan ng mundo ng cyberspace sa halagang 15-20 pesos l amang kada oras.g manggagawa noong 2003. kalusugan. Ang pangalawang uri ng pagbasa ayon kay Hall ay tinatawag niyang <i>nego tiated reading</i> saan ang odyens ay may kakayahang makipag-negotiate sa interp retasyon ng imahen at impormasyon ng textong kanyang tinatanggap. Ito ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipinong n a dapat ay mabigyan ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>.</pd>com</ i> na nakapagpablish na rin ng mga papel tungkol sa kahalagahan ng teknolohiya s a mga Pilipino ay naglathala ng kauna-unahang <i>IT-focused statistics publicat ion Digital Filipino Stats Report</i> noong 2002 na nagsasabing: Ipinahayag ni Toral. karanasan. nanatiling pang-aabusong sekswal ang isa sa pinakamatinding problema ng kababaihang Pilipino. 136-138) Ayon ka y Hall may tatlong uri ng pagbasa ng odyens bilang tagatanggap ng mensahe . Kapangyarihan na untiunting lumalawak at lumalalim. Ang una ay tinatawag niyang <i>dominant hegemonic reading</i> na kung sa an ang odyens ay tinatanggap ang mensahe nang buong-buo at ng walang kwestyon. ang internet bi lang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan.

Kailan . <i>mail-order brides</i>.</pd>com</i>. At ang isa pang dapat tutukan sa dalawang report ng <i>DigitalFilipino< pd>.000 bilang ng <i>websites na noong Disyembre 2004 ay umabot na sa isang milyon. Dagdag pa rito. Maraming mahalagang impormasyon sa nasabing <i>website</i> na tumatalaka y ng kanilang posisyon sa iba't ibang isyung panlipunan gaya ng globalisasyon.</pd>com</i> lamang ang nagpupumilit magp akita ng positibong impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino subalit nakasulat naman ito sa wikang Ingles. Tanging ang <i>bagongpinay<pd>. Subalit sa pagpapaliwanag ng <i>website</i> ng Gabriela sa kanilang posi syon laban sa presensiya ng mga Amerikanong sundalo sa Pilipinas ay gumamit sila ng wikang Ingles at mga <i>feminist jargon</i> na sa ganang akin ay hindi nauu nawaan ng nakakaraming kababaihang Pilipino.a nagsasabing mas marami ang mga babaeng gumagamit ng internet kaysa mga lalake.mga website na hindi makakatulong sa mga Pilipina na ma-empower. Sa nasabing website. <i>penpal</ i> at <i>nude pictures</i> . isang ahensiya ng gobyerno na nasa wika ng Ingles at nangangalaga sa mga Pilipina . Dapat malaman ng kababaihang Pilipi no ang mga nasabing impormasyon at opinyon tungkol sa VFA. s a <i>Visiting Forces Agreement. Ibig sabihin nito. Binabalewala ang karapatan ng nakakarami na magkaroon ng kaalaman. subalit ano naman ang mga impormasyong makukuha ng m ga Pilipina sa internet? Makakatulong ba ang mga impormasyon sa mga <i>website </i> na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino sa internet upang ma. subalit mahirap mangy ari ito kung nakasulat sa banyagang wika. ma gkaroon ng kaalaman ang gumagamit nito. sa pakikipag. Ibig sabihin. sa pamamagitan ng paggamit ng banyagang wika sa internet ay pinapanatili ang pagbabalewala sa mga nakakaraming Pilipinong mas nakakaunawa at nakadarama ng mensahe sa wikang Filipino.</pd>com</i> ay ang resultang nagsasaad na nanatiling riserts pa rin ang pan gunahing dahilan kung bakit nag-iinternet ang mga Pilipino. Subalit kapansin-pansin na sa unang pahina pa la mang ay marami na ang tungkol sa <i>Filipina mail-order-brides</i>. <i>sex t rade</i>. Subalit ang pinili kong bisitahin at tutukan ay ang <i>website</i> ng Ga briela dahil isa sila sa kinikilalang progresibo at malawak na organisasyon ng kababaihan sa Pilipinas. Kung layunin ng Gabriela sa paggamit ng wikang Ingles ay upang makakuha ng suporta sa mga grupong internasyunal ay ma aari naman nilang gawin ito sa <i>gabnet<pd>. Gaya rin ng <i>website ng National Commi ssion on the Role of Filipino Women</i>. hindi lamang dapat nakikit a at ginagamit ang internet sa paglalaro ng <i>Ragranok</i>. inilarawan ng Gabriela ang katangi an ng kanilang organisasyon na nagsisilbi sa interes ng kababaihan at bata at an g kanilang mga posisyon tungkol sa iba't ibang isyung panlipunan. ang internet ay makapangyarihang midyum na ginagamit upang ma-<i>empower</i>. ang kanilang website na pang-internasyunal. Mahalagang malaman ng kababaihang Pilipino sa iba't ibang parte ng Pilipinas at ng mundo ang mga isyung ito na makakatulong sa pagkaroon ng kaalaman sa ikauunla d ng sarili at bansa. Dumadami na nga ang kababaihang gumagamit ng internet at sa mas makabuluh ang bagay na ito ginagamit. may lumabas na 690. at kahirapan.<i>c hat</i>.<i>empower ang mga kababaihan? Nang subukan kong itayp ang salitang <i>Filipina sa Google search engin e</i>. <i>APEC</i>. <i>cybersex</i> o sa paghahanap ng <i>boyfriend</i> at <i>girlfriend< /i> kundi upang makakuha ng bagong kaalaman.

" Mula sa lupa'y nadama ko ang unti-unting pag-angat namin patungo sa kalaw akan. Papalapit nang papalapit ang tunog. Kita mo na halos ang kalawakan ng dagat. . (2000: p<pd>. Ang milyon-milyong mamamayang iyan a ng hindi nakapagrireklamo kapag sila'y pinagsasamantalahan.gang makilala ang karapatan ng bawat isa sa impormasyon. Makikituloy ako sa isa sa mga bahay na ito. Hindi mo makikita ang ta tlong makulay na buwang naglalaro sa kalawakan ng mga batong nakapilang pabilog. Hindi ka makalilimot. ma s kailangan lalo na gamitin ang wikang nauunawaan ng nakakaraming Pilipino. Walang lingon akong tumakbo nang buong bili s. hindi nakapaghahain ng kanilang mga katwiran kapag sila'y niyuyurakan at hindi nakapaggigiit ng kani lang karapatan kahit na sila ang nasa tama. Dadalhin kita sa aking tore. Wala akong gagawin sa ' yong laban sa iyo at aking budhi. Nakakalula. Sinusuportahan ng maram ing lokal at internasyunal na batas ang karapatang ito.</pd>130) Kung ginagamit ng kababaihang Pilipino ang internet dahil sa impormasyon o dahil sa riserts gaya ng nakasaad sa survey ng <i>DigitalFilipino. Mahalagang maigiit ang p aggamit ng wikang Filipino sa internet dahil wika nga ni Lumbera: Ang usapin ng wikang pambansa ay usaping kinasasangkutan ng buhay ng milyon-mily ong Pilipino na hindi nakapagsasatinig ng kanilang mga adhikain at pananaw sa ka dahilanang ang nasa pamahalaan. Hindi na sumasayad pa ang mga paa ng kabayo sa lupa at lumalakas pa ang ih ip ng hangin. Narinig kong muli ang hiyaw ng l alaki at ang huni ng kanyang kabayo. "Ako lang ang 'di tinatablan ng kapangyarihan ng tatlong naghahabulang bu wan sa loob ng mga tipak ng batong nakahanay nang pabilog sa kalawakan."Huwag k ang matakot. ang bantay ng Dagat ng Pait." At sabay nito ang paglapag ng kabayo sa isang patag na lugar. Ako si Duerme. Doon din ni ya tinanggal ang nakasuklob sa aking sako. Sadyang pagod na ang aking kalamnan kung kaya't inabutan ako nito. Nagdilim ang aking paligid nang malaman kong kinulubun gan ako ng isang sako at sapilitang kinargang pasakay sa kanyang kabayo. paaralan at iba-ibang institusyong panlipunan ay sa Ingles nagpapanukala at nagpapaliwanag. Lahat halos ay yari sa putik at pinatuyong dahon ng mga higanteng palmera.com</i>. 5 Title:Kwento (22) Natatanaw ko na ang mga bahay. Mar arating ko na ito nang muling tumahip ang lupa. Napakataas nitong aming kinalalagyan. Sa p amamagitan ng wikang nauunawaan at nararamdaman ay mas mapapalalim ang kaalaman ng kababaihang Pilipino para makipagkompetensya sa buong mundo.

" At napahikbi na lamang ako. umiiyak. Isipin mo na lamang na naririto ka para s amahan ako sa aking pag-iisa. Kapag nasasaktan ka. May dapat ka bang balikan? May maghahanap ba sa 'yo ?" "Wala. Ibalik mo ako. Wala akong laban. Luha ang tawag dito. mapupuna ang malamyos niyang pagkilos at ang lambing sa kanyang mukha. wala ng epekto ang naghahabulang mga buwan sa kalawakan at <pd>." "Ako si Dulce. Di ka aabot sa bayan." "Dumito ka na. Kung dangan ba nama'y bakit ka nagtagal sa pagtatago sa magkayakap na bato. Huwag. Bakit mo ako dinala rito?" "Iniligtas kita kanina. Sa kanyang kakisigan. "Umiiyak. Bakit wala ka ba nito?" ganting tanong ko." "Mapanganib ang gabi." maikling sagot ko. Ang balat niya'y pinapula ng hangin ng Dagat ng P ait at itim na bahagyang kulot ang kanyang buhok. "Oo. Kapag mayroong labag sa iyong kalooban." paliwanag ko habang patuloy ang paghabol sa hininga at pagtulo ng luha. "Wala. Wala naman akong ibang pakay ku ndi ang malaman ang kinaroroonan ng Gubat ng Tamis. umi iyak. Ngayon ko lamang nakita 'yan. "Ano 'yon?" "Kapag malungkot ka. umiiyak."At hanggang mayroong liwanag na tumatama sa tubig ng Dagat ng Pait. Hind i ko maintindihan subalit mahirap para tanggihan ko pa ito. . Ang lalaking mayroong katawa ng halos katumbas ng kisig ng dalawang lalaking pinagsanib ang katawan at singta ngkad ng pitong-taong mulawin.</pd>. Wala akong magawa. 'di hindi ka rin marunong umiyak?" "Hindi ko pa nararanasan. Lalo mo l amang pinabibigat ang aking suliranin." "Nag-iisa ka rin?" tanong bunga ng pagtataka ko. At mula sa aking mga mata'y umagos ang luha. "Ano'ng ginagawa mo?" ang tanong ni Duerme. Doon niy a kinagisnan ang pamumuhay sa tore. "Maaari mo ba akong samahan?" ang tanong niya na isang alok sa akin. "Ano 'yang tubig na nanggagaling sa 'yong mata? May sakit ka ba?" "Wala akong sakit." Doon ko nalamang buong buhay niya'y nag-iisa na siyang tulad ko." "Alam mong nagtatago ako? Hindi ako maaaring magtagal.. Alam kong hindi niya pahih intulutan sa puntong iyon ang kagustuhan ko. may dinaramdam ka. Kung gayon. Siya si Duerme.." "E. Kasama ito sa pagpapahayag ng sakit ng kalooban at maa aring magpalinaw ng paningin para maintindihan ang isang bagay o suliranin.

engkantada. Namighati nang taos si Matandang Saline. May iniisip siya. At sa pagsasabay na ito ay mayroong magkaibang panukala. Isa siyang estranghero.Tulad ko na namamalagi sa Gubat ng Tamis. At hahanapin ako ng mga diyos. Umakyat ang tubig hanggang baywang. Pinuno niya ang dagat hanggang sa lumalim ang tubig -alat nito dahil sa kanyang luha. Mapanukso ang mga Sirenang may pakpak na kristal. at pukyutan. Binabantayan niya ang karagatan pati na ang maaaring pagbabalik nina Mata ndang Brino at Saline. Hanggang tu hod lamang ng matandang lalaking umampon sa kanya ang tubig ng dagat. Kailangan kong makabalik. Sumikat na ang dalawang araw at tatlong buwang may iba't ibang kulay. ilang taon na siyang namamalagi sa toreng ito. Hindi ko maintindihan noong una. Wala akong dahilan para maging mailap sa kanya. Wa lang aani sa Gubat ng Tamis. Mababalot ng tamis ang paligid hanggang sa hindi na ito maa aring pamalagian pa ng mga diyos. engkantada. Humuhugot papaitaas ang liwanag. Papakiusapan ko siya. Madali p ara sa tulad kong 'di pa nakararanas ng kasinungalingan o panlilinlang ang magti wala sa gaya niya. Luming on siya sa akin kasabay ang pagtusok ng sinag sa kalawakan. Sasapit na ang umaga. Nagliliwanag na ang ka langitan. Kailangan kong mapaniwala si Duerme. Marahil ay hinahanap niya sa ilalim ng dagat ang ka nyang nawawalang asawa. May babalikan ka?" "Kailangan kong bumalik sa Gubat ng Tamis at umani bago mapuno at mapilit ang lumayas ang mga naninirahan doon. mag-isa siyang namuhay at namalagi sa tore. Naiwan nang mag-isa si Duerme sa tore na dating parola n g mag-asawang umampon sa kanya. Ito si Mat andang Brino na asawa ni Matandang Saline. <i>Hindi siya ang lalaking iiyak para may patunayan. Nakatingin ako sa kanyang pananahimik. Matututunan pa lamang niya ang p ag-iyak Naroroon pa kami. Hind i pa ako nakakakita ng Sirenang may pakpak na kristal pero luminaw rin nang ipal iwanag niya sa akin na iniwan sila ni Matandang Brino at sumama na sa mga Sirena ng may pakpak na kristal. paruparo . Hindi ko alam kung bakit kailangang magsabay ang aming bibig. paruparo." . arnibal at tsokolate. Isa siyang lalaki na ngayon ko l amang nakilala. Hindi na rin nakita si Matandang Saline. at mga kaluluwa. ang lalaking magpapaiyak para malaman an g taas at galing niya sa isa pang nilalang <i>. Alam kong ikasi siphayo niya ito. "Mag-uumaga na. kailangan ko nang bumalik. Nakasisilaw ito. Naghintay siya nang kung ilan g araw sa dalampasigan. Dito na niya inabutan ang pagtaas ng tubig ng dagat. Nanatili si Matandang S aline nang kung ilang araw at tuluy-tuloy rin ang kanyang pagluhang tila agos ng rumaragasang talon at ilog. Isang gabi. Hindi ako mapalagay. tu maas pa ito hanggang dibdib at inabot ang kanyang leeg hanggang sa lumubog ang k anyang sarili. Hindi maintindihan ni Duerme ang pagluha ni Ma tandang Saline sapagkat hindi niya kayang umiyak o talagang wala siyang kakayaha ng lumuha. Nakatitig siya sa kalawakan ng Dagat ng Pait. May bahid ng mapusyaw na asul ang langit. Mula noon. nakita na lamang ni Duerme ang kanyang Matandang Saline n a dahan-dahang lumalakad patungo sa laot. Hin di ko na halos makita pa ang kanyang mukha." "Mag-uumaga na. Aapaw ang mga krema. Aawatin at pagpapahingahin ko ang isip niya. Ngayon lang siya nagkaroon ng makakasamang tulad ko na sabik d in sa isang tulad niya. katas ng prutas. pero walang nagbabalik na Matandang Brino. Hind i na nagpakita pa mula noon si Matandang Brino at ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Pero alam ko na ang nakaraan niya at kilala ko na siya. Ipinakain niya sa lalim ng dagat ang kanyang sarili. Ang kuwento sa kanya ni Matandang Sal ine ukol sa dahilan ng pag-angat ng tubig ay dahil sa pakikiapid ni Matandang Br ino sa mga Sirenang may pakpak na kristal. "Ano pang sadya mo roon? Dumito ka na at samahan ako. dumito ka na at samahan ako. tinapay. at mga kaluluwa." Sabay kaming nakapagsalita. Kailang an kong kausapin si Duerme.

"Muli akong maghihintay sa 'yo. Muli akong nagbalik sa Gubat ng Tamis. na aking iniingatan. W alang ni isang bahagi ang tumatanggi sa nangyayari bagaman biglang naglaro sa ka lawakan ang huli't ikalawang araw. Umaakyat. Kakaiba ang init nito. Hindi ako maaaring lumayo sa Gubat ng Tamis o sumama kung kanin uman. Sumpa ito ni Ama bago siya mamayapa. Kakaiba ito. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Kasa ma ito sa sumpa. Habang buhay akong naroroon at aani ng mga matamis na maipagbibili sa baya n. Kitang-kita ko kung papaano nagpaligsahan sa bilis at l akas ang Ama at ang Mangangaso ng Timog. Muli kong g kaba. Nag-usap ang aming mga labi at nagya kap ang aming mga dila. nakita ko ang is ang kaluluwang ligaw na hinahanap ang tarangkahan ng Gubat ng Tamis. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. At aking inialay sa pagtatagpo ng kanyang labi at aking dibdib ang lahat nang ito. eng kantada. Di to ka na titigil. Inihagod pa niya ang kanyang kamay sa aking dibdib. Iiwanan mo ako. Nakaramdam ako ng takot nang makita niya akong sumasakay kay Milan. Pinuno ko ng tamis ang kanyang bibig at pinuno niya ng p ait ang sa akin. I kinagalit ni Ama at nagtuos ang kanilang mga patalim hanggang sa umabot sila sa labas ng Gubat ng Tamis. <i> Pareho na naming alam ang ibig sabihin ng tamis at pait. Ngayon lamang ito nangyari. Minsan sa aking lihim na pakikipagtagpo kay Milan. lahat ng paruparong lawin. sumasanib. Nakasisilaw. Isinara ko ang tarangkahan at nawala si la sa aking paningin." Bakit ba napakahirap niyang tanggihan? Aaminin kong may panghihinayang ak o kung mawawala rin siya sa akin. . Ipinagbilin niya ang Gubat ng Tamis kakamba l ng sumpang ako lamang ang makapapasok dito at kailanman ay 'di ito iiwanan o k aliligtaan. Nakapangkat at engkantada. Araw-araw. Siya ang pinagkakatiwalaan ng Impong Kalikasan. Naglalaglag an ang mga tuyong dahon."Hindi ka na babalik. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Minsan nang nalig aw rito ang Mangangaso ng Timog at kanyang pinagsisira ang mga tanim at batis. Babalik ako. Tahimik ang paligid. Makulimlim. Nais ko siyang biyayaan ng aking sariling gatas na bahagi ng aking sar ili. Magkikita tayo. Nag-uusap at nagkakasundo ang aming katawan. Takot siyang baka ito masira at mabulabog ang mga nananahan dito." "Susunduin ka ni Milan sa magkayakap na bato at ililipad ka niya rito. At sa sentro ng gubat ang isang matandang babae. da hil hindi malalaman ng sinuman kung ano ang tamis kung wala ang pait at kung ano ang pait kung walang tamis </i>. Dahan-dahan niyang pinisil ang aking susong pinapipintog ng labingwalong taong pag-iisa. Naririto rin ang kadalisayan ng ak ing pagkatao. si Impong Nakadapo ang ang mga diyos naramdaman an Kalikasan. na aking itinatago. Pinili kong lumabas matapos ang ilang sandali. Muli akong bumalik sa tore sakay ni Milan. Ayaw niya ng mawala ito. iginagapos ang kalamnan ko. at mga kaluluwa ito. Doon nabuo ang pasya kong lumisa n na. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. Takot siyang may makaalam ng Gubat ng Ta mis. Noon ko nakita ang p uso niyang matamlay na ang pagtibok." Hindi pa ako nakasasagot ay hawak na ng kanyang kamay ang aking baywang. Natagpuan ko ang katawan ng Mangangaso ng T imog na nakahiwalay sa kanyang ulo samantalang naroroon din ang katawan ni Ama n a may ilang hinga pang natitira't bukas ang kanyang dibdib. Bawal. paruparo. Paulit-ulit itong nangyari. Bumalik ako sa Gubat ng Tamis. Hindi nila maaaring malaman. Nais nang sumabog ng aking mga ugat. Pinatid ko ang uhaw niya at binusog niya ako sa init na 'di ko naramdaman sa anumang siga o liyab ng apoy. Bumal ik ako sa tore sakay ni Milan. Lihim sa mga diyos. Muli akong bumali k sa Gubat ng Tamis.

"Sa paglilitis ko, sinira mo ang sumpa. At 'di ka nararapat pang tumigil dito," ang nanginginig na tinig ng matanda. Nakapanghihilakbot nang matanawan ko ng hawak niya ang ulo ni Ama. "Lisanin mo ang gubat at huwag nang magbalik. Tutugisin ka ng kabiguan. A t tutumbasan ng kasinungalingan ang iyong pakikisama sa sinuman," parusang binig kas ni Ama. Tahimik kong nilisan ang Gubat ng Tamis. Hinintay si Milan at saka bumali k kay Duerme. Doon ako tumigil. Doon nagsimula ang pamumuhay ko sa labas ng Guba t ng Tamis. Nabigo si Ama sa akin. Minsan, habang kinakabisa ko ang kanyang hubad na katawan sa aking paghap los, narinig ko ang mga tinig na naglalaro sa dagat. Mga babae, masasayang babae . Tumingin ako kay Duerme at alam niya ang nais kong malaman. "Sila ang mga mapanuksong Sirenang may kristal na pakpak. Dumadalaw sila rito. Nagbabakasakaling may marahuyo o maakit. Sila ang dahilan ng pagkawala ng Matandang Brino. Nararamdaman nila ang init ko. Alam nilang may kasama akong bab ae." "Iiwan mo rin ako. Mawawala ka rin. Mangyayari ba ito?" "Hindi. Naririto ka sa akin para kasamahin at alagaan." "Bakit nila ginagawa iyon?"

5

Title:Sanaysay (37) Text 113 - Folktales Word Count: 2,155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Minsan, pinaparusaha n niya ang mga ito. Isang hapon, dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok, kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Hindi na binigyan, itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta, "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at, sa dilim, narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot, "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso, umungol at tumabi sa kanila. Pagkaraan ng ilang saglit, narinig uli nila a

ng mga sigaw, mas malapit, mula sa gilid ng bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso, ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa, at kumaripas ng takbo. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy, lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w, malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at, sa takot, binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Sa isang kisap-mata, dumating ang mga humahabol - mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ilang minuto lamang, naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Isa sa mga mang angahoy, mas matapang, ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling, o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang, tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya ." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan, basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina, at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan, o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya, laging sabi ay bata, maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Subalit ngayon, ma rami nang taon na hindi siya nakikita, kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g, kahit na sa liwanag ng buwan. Ngayon, ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria, wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Naglaho na si Mariang Makiling. Sabi ng iba, kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Subalit sumbong ng iba, nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito, karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya, kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Minsan, may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Kahit kaila n, hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga, at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Ang binata mismo ay walang imik. Mabait siya at mababa ang luob, subalit tahi mik at malihim. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan, tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Subalit dumating ang araw, dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Upang makaiwas ang anak, minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Nalungkot ang binata nang marinig ito, at lalo siyang naging tahimik. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon, ilang araw lamang bago s iya ipakasal. "Sana sa akin ka ipinangako," sabi sa kanya ni Mariang Makiling, "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Isa pa, hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Kaya naman kitang ipagtanggol, pati na ang iyong mga kamag-anak." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka, upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Tapos, naglaho na si Maria Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at, sa halip, ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot

nuong kasal. Mula nuon, wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. SABI sa mga alamat, nagkapanahon nuong nakaraan, ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Kahit na sila ay may hiwaga, nagsalita sila at umibig, namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon, sina Gat Panahon at Dayang Makiling, at ang kaisa-isa nilang anak, si Maria. Maganda at magiliw si Maria, at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Diwata rin tulad ng mga ma gulang, hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw, nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak, ang uso nuon. Ang makapal niyang buhok, abot hanggang s akong ang haba, ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Pagdaan niya, yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta, bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling - wala pang salapi nuon, at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay - sa mga salakot, banig at sutla. Isang araw, nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula, ang panginuon sa nayon ng Bai, upang mamili at mag-aliw. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon, at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din, bitbit ang kanilang mga "panind a." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon, nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Kapwa nakaharap sa nagtitinda , nagkadikit ang kanilang mga balikat, at nagkatinginan silang dalawa. Hindi sin asadya, nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Bilang paghingi ng paumanhin, yumuko si Gat Dula kay Maria na, sa hinhin, ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap, nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Mula nuon, madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling, subalit kahit kailan man, hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Nuon kasi, gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong, at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Gaano man katalik sila , hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nabalo nang namatay ang asawang babae, siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae, sina Mangita at L arina. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu - kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. At araw-araw naman, ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Kaiba siya sa kapatid, hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. At malupit. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Tapos, nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Paminsan-minsan, naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Dahil dito, ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Isang araw, isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin

gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan, at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Pagkatapos, sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Nagpasalamat ang matandang babae. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa," sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang, at nagsalit a pa ng paghamak. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi, lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon, namatay ang ama. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a, tulad sa madalas na niyang gawa, upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon, laganap ang sakit duon. Siya ay nahawa, nagkasakit at natuluyan. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Upang magkaruon ng hanap-buhay, umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Ilang saglit lamang, nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko," habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Katunayan, sa laki ng inggit at muhi sa kapatid, hinangad niyang mamatay na si Mangita. Kaya, sa halip na alagaan ang kapatid, itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. "Oo!" sagot ni Larisa, at ipinak ita pa ang supot, wala nang laman. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Pagbalik ng kanyang paningin, matapos ng ilang saglit, hindi na pulubi ang nasa harap niya, kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo," bigkas ng diwata, "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa, sabay sa paratang at pataw ng parusa. "Mula ngayon, luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Halika," bulong ng diwata kay Mangita, "umuwi na tayo!" At mula nuon, duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa, walan g tigil ang suyod sa buhok. Isa-isa, naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. At tuwing malakas ang ulan at hangin, inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na, pagkita ng mga tao, ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan.

5

Title:Sanaysay (40) Text 130 - Essay Word Count: 2,261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata, wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon, ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. May mga iilang kritiko ang nag susuri, ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan.

Sa mga panggradwadong tesis naman, kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan, pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata, pagsusuri sa wikang ginamit, at bayograpikal na pagsusuri. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan, lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito, pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika, taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Samakatuwid, ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian, halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa Seattle sa Amerika, isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ayon sa magulang, ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Sa Pilipinas, wala pang nangyayaring ganito. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu, tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae, ng ukol sa kasarian, at iba pa. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman, na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae, lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Sa kasalukuyan, ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan, at higit sa lahat, itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama ntayan. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata, walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a, ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran, kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Dahil dito, paulit-ulit a ng pagkakamali, inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila, mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap, o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla, <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng

babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>.</pd> Gatmaita n. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Ngunit tulad ng mga naba nggit, ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago, ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito, sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>, ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito, at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6, inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay, kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Muli, hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Dito at maging doon, sa loob o labas man ng tahanan, iisa ang gampanin ng babae, ang gumawa ng mga gawaing bahay, bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. <i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay, isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay, na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan, hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina, kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki.

sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. Sa halip. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang . Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. Dahil dito. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. "<i>Alam mo anak. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. Sa huli ng kwento. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. kuskos dito. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k anyang ina. Sa m aghapon. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. Samakatuwi d. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento.</pd> Anonuevo. o isang manok na hindi galing sa itlog. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong.. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento.Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>.. nagkaiba ng a lamang sa lunan. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. piga doon. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan.

panitikan. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). <i>nurse</i>. Bilang isang batang manok. "Paglaki ko. Bilang mano k. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito.ganap na manok.247 Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. bilang bunso at "lalaking manok". Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. edukasyon. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . teknoloh iya. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika.Essay Word Count: 2. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. Marahil. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P . Pangalawang ayoko. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. at iba pa. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. syensa. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin.

Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. at <i>filipi nawife<pd>. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. at pag yamanin ang hindi nila bansa. o kahit na sinong banyagang lalake. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. piling-pili.</pd>com</i>. Batay sa RA 6955.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>.</pd>com</i>. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino.ilipino na manirahan sa ibang bansa. seksi. </i>" mga mahihina. British. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. hindi tumataba. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. seksi. at hindi rin nagrereklamo. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. <i>flier</i>.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex . Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. piling-pili. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. may mga prinsipeng darating. Sa parehong <i>search engines</i>. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. Sa ngayon.</pd>com</i>.pd>com</i>. ililigtas sila sa kahirapan at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. <i>filipinalady<pd>.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas.000. hindi tumataba.

Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. Ibig sabihin. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence.</pd>com</i>. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. bansa. bagamat ang karamihan ng texto.</i>. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. ng kontent." <i"there is no need to fear or hope.high fiber<pd>. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. wika at kamalayan. boses. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. but only to look for new weap . at marami pang iba. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. kultura at pag-iisip. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. imahen at kapangyarihan. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay.</pd>com</i>. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. Isa tayo sa maaaring makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. kultural. kundi mga seks objek. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. at iba pa. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. upang magkaroon ng boses. dildo. imahen. sa mga kababaihan. <i>www<pd>.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. ang iba't ibang bab ae tao. Sa <i>world wide web</i>. sa <i>hegemonic linearity</i>. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. oil. Walang artikulo sa diyaryo.</pd>putanginamo<pd>. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. Kapangyarihan g makontra ang gahum. at diyaryo ang pag-aari ni to.</pd>superpekpek <pd>. kultura. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. mukha. mga website gaya ng <i>www<pd>. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. rad yo. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri.</pd>com</i>. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. ang <i>hegemony</i>. <i>www<pd>. ako. Impormasyon .

Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. may Wowowee naman ang kabila. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. ano po kaya ang iiwanan nating salita.</pd> S<pd>. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. and silences</i>. Nasa bitu ka mo na.</pd> sa mga tenga nila. Ngayon. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? . Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war.</pd>A<pd>. Babae yata ako. ang ating pagiging Pilipino. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino.</pd>P<pd>. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. StarStru ck sa Siyete. Star Circle Quest sa Dos. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. Alam kong may magagawa tayo. ng lmga kataga.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>.</pd>O<pd>. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. wala naman talagang kompetisyon na umiiral .</pd> vs<pd>. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. Kung tutuusin.ons</i>.. A<pd>. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. May Eat Bulaga yung isa. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon.. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo.</pd>P. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. exclusions. at kapangyarihang makontr a ang gahum. Alam kong ang ating pagiging babae. ang ating pagi ging tao. MAY multiply factor ang midya. Sa karanasan ko.</pd> S<pd>. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami.

" Kung sino ang makauna. Quezon City. exclusive!. Agosto 13). "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Narito si (pangalan ng reporter). damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. malakas ang dating ng konseptong ito. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. Siyempre.<b>Makauna lang</b> Minsan. Para sa akin. bawat edisyon. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. Sabi sa Webster Dictionary. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. Kaya nga eksklusibo. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. ang sabi ng lead anchor. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). Wala namang umaangal dito. Nababawan ako sa praktis na ito. patayan. " (Mula sa 24 Oras. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. Na rito si (reporter). Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. 'scoop. Unahin naman natin ang Kapuso. sila ang 'exclusive. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. exclusive!. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. sabi ng isang brodkaster nila." Kinabukasan. "Negosyante. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Agosto 14). nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. Sila lang daw ang mayroon noon. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. Mani la. . may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Ani brodkaster. Bawat araw.' Wala naman akong tutol doon. At wala akong karapatan na tutulan. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. Ang kabila wala. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper.

Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Hudyat iyon ng pamamahinga. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. bumuhos na ang malakas na ulan. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. "<b>G</b>a.Ganito pala sa labas.Ayoko na sa labas . Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba.. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Samakatuwid. . <b>T</b>ulad ng dapat asahan. 6 Title:Alamat (5) Text 118 . Ma. Dahil kung ganoon... Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. Bilang panghabambuhay na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin... Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Sa akin. ako." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy.. A.Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag.' tila nang-iinsulto ang mga ito. ikaw.

Lalo itong nagalit-galitan. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan." . "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Sapagkat walang awa sa kapwa." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila.<b>N</b>oong unang panahon. Dali dali itong nagpunta. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Para sa nakararami. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. May kayabangan din siya. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Pinarusahan sila at ipinakulong sa mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. mangga. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona.

" nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. Mga magulang ko ang iyong inalipin. Pinad . "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. akala mo kung sino ka.<b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. sila lang ang dapat na may anihin. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. Sa anumang kanilang itinanim. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ungang Sultan." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin.

<b>I</b>sang araw. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. Ang laman ay malasutla at matamis. Nakita nilang ang balat ng bunga ay manipis at maliit ang buto. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya.iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. <b>L</b>umakad ang mga araw. Ang bata'y pinangalanan g Durian. na ang gustong sabihi'y munting tinik. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. Barabas. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. . Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. "Barabas. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Lumago ang halaman. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. Ito ay natupad. Si Durian ay nagkasakit. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian.

sones. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. pinagkatakutan ang lansones. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. Kanya itong pinarusahan. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Isang araw. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. At naroon nga ang bakas ng kurot. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. Tinikman nilang lahat ang pr utas. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. Maaari na ninyong kainin. inalisan ko na ito ng lason. Nalason siya. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. pumitas siya ng lansones at kumain. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas." At nawala ang babae. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. <b>D</b>ahil sa prinsesa. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno.<b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. isang babaing nakaputi ang dumating. Kumain na k ayo. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. Gayunman . ang mga Bilaan at Manobos. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. Mula noon. ngunit ang laman nama'y matamis. walang gaanong pumapansin dito. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. Walang nangahas kumain nito. ay may isang prinsesang ubod n g ganda.. <b>S</b>a mayamang kaharian. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. <b>M</b>insan. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. . Pinawalan ang kidlat at kulog. "Alam kong nagugu tom kayo. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan." Takot pa rin a ng mga tao. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. noong unang panahon.

wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Subalit wala kaming napala. parke . Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an g sarili hanggang sa kamatayan. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. sa basketball court. tirahan. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Nananatiling sa football field. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. At nang nasa Europa na kami. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso.5 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. mula sa matinding pagsasanay. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. sa mga malls. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. Bukod pa rito. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. Isinagawa namin ang prepara syon. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. Ang nakalulungkot pa. Tulad ng iba pang kasapi. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan.

ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Lalo pa. <b>Ang Radyo. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. Ang siste sa ating lipunan. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Magkagayon pa man. Resulta. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. Buko d pa sa mga domestic helpers. S a madaling salita. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. wala kang mararating at walang kang kikitain. melodya. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil . Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. ritmo at saliw. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas.o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. sila'y produktong pang-export. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. Telebisyon.

Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. paglago ng ekonomiya at a naman ang magtatangkang dahil sa piracy? At dahil pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment mga posibleng trabaho. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. Sino b gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dito. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. ang . Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. may humigit. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. Ikalawa. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. Mas tagos ito sa puso. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. At sa kasalukuyan. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. Una. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. Ikatlo. Kalimit an. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen.ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. Ayon pa rin sa IFPI.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. lalo pa sa mga musikero. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Higit pa rito. At lalo pa.kumulang na US$4. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. At ang mga producers at recording companies na napip ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k .

Ikatlo. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa.Essay . Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. At sa ganitong paraan. Ikalawa. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. Una. Ikalima. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero.awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. 4 Title:Sanaysay (42) Text 132 . KATHA at MTV AWARDS. maaar ing ito ang maging bentaha natin. AWIT AWARDS. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. Ikaapat. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig.

tinanung-tanong ang mga kabataan sa mga lungsod sa Kamaynilaan at piling nayon sa lalawigan tungkol sa kanilang libangan. da laga. Ang <i>teenager</i> naman ay sasaklaw sa edad na 13 (thirteen) hanggang 19 (nineteen). Subalit hi ndi lang pisikal na paggulang ang batayan ng pagbabago sa aspetong pansikolohiya . ang pagdadalaga at p agbibinata hanggang marating ang isang katayuang pangkultura. ang mga bata ay may iba't ibang panawag pa nga sa kan yang pagdaan sa panahon ng paglalabintaon. p ang seksuwalidad. ligawan. pagbabagong pampisikal tulad ng produksiyon ng punlay a t salik na pangkultura gaya ng ritwal ng pagtutuli. malapit ng magkaregla (regla <i>menstruation</i>) at ang dalagita naman ay may regla na at kita na ang mga p agbabago sa panlabas na anyo tulad ng pagtubo ng suso. Ang mga nagsisimula pa lamang sa pag lalabintaon ng babae ay tinatawag na dalaginding. iyong mga sakit na may kinalaman sa sariling panga ngatawan gaya ng tuberculosis o kanser. at dalagita na nananatiling kinatatakutan ang mga sakit na kaugnay ng seks walidad lalo na ang HIV/AIDS. pagdadalaga a ng panahon ng mga patuloy na pagbabago at pagdanas ng sariling seksuwalidad ng b abae. Ang pagbabago ng indibidwal ay tinatakdaan ng impluwensiya ng mga magkasanib na mga salik na pansarili. Sa mga umpukan sa isang panahon ng tag-araw. Marami sa kanila ang salat sa kaalaman tungkol sa banta ng pagkalat at pagpigil ng HIV/AID S. gayundin iyong may kinalaman sa aspekton g sosyal. Maaari din itong sumaklaw hanggang bago maging ganap na ang gulang o sa Ingles ay <i>adult</i>. binatilyo. Ang isang tao ay maaaring manatiling binata o dalaga habang panahon o di kaya ay makipag-relasyon. halimbawa bunga ng pandidiri ang pag-iwas ng iba sa kanila. tinedyer mula sa 'teen' at 'age(r). Sa karanasan sa Pilipinas. dalaga o binata. . Pinatibayan ng mga lit eraturang naipon ang nananatiling "feminized" at "stigmatized" na pananaw ng mga lalabintaunin sa HIV/AIDS at ang mga nakakabagabag na kanilang iniuugaling kaug nay ng kanilang seksuwalidad na maaaring maglagay sa kanila sa tiyak na kapahama kan ng pagkahawa at pagkalat nito. ang m ga Pilipinong kabataan ay dumadaan sa panahon ng pagbabago. karaniwang dumaan na sa ritwal ng pagtutuli (<i>circumcision</i>) at binatang-binata na bilang paglalar awan sa mga pisikal na pag-iiba dulot ng pagbabagong biolohikal may matipuno nan g katawan at mas matangkad na sa kaysa kaedad na babae. Sa madali't sabi. Ang sap ilitang salin sa wikang Ingles ay dalawa ang konseptuwal na <i>adolescent</i> at ang tinakdaan ng edad na <i>teenager</i>. Ang <i>adolescence</i> ay isang yug to sa pag-unlad na maaaring sumaklaw sa mga <i>transitions</i> o paglilipat mula sa isang panahon papunta sa susunod na panahon kung saan may ibang inaasahang p agbabago. at pang sosyal. mauwi sa kasalan at magkaroon ng asawa. mahalaga ang kultura at lipunan na nakikialam sa kanyang pagkilala sa sarili.<i>spe rm</i>) sa lalaki at pangingitlog (<i>ovulation</i>) naman sa babae. Samantala. Ito nga ang palasak na panawag sa Filipino. Kahit pa nga unibersal na nalalaman kung ano ang HIV/AIDS laganap pa rin ang maling kabatiran tungkol sa sakit na ito.' Samantala ang <i>teenager</i> ay nagsisimu la sa edad na labintatlo (13) at karaniwan na may mga pagbabagong pampisikal sa paggulang ng tao tulad ng produksiyon ng punlay (mula sa punla ng buhay . Sinulyapan sa pag-aaral na ito ang samu't saring mga saliksik na nagpapatiba y sa napag-alaman sa pagtatanung-tanong sa mga kabataan. Panimula at paglilinaw Unang ginamit ni Virgilio G<pd>.077 Isang deskriptibong pag-aaral ito na naglalahad ng nababatid ng mga lalab intaunin na naiuugnay sa panahon ng kanilang pag-unlad sa aspektong pansarili. Ginamitan ng pagtatanong-tanong ang pananalik sik na ito. isang paraan sa Sikolohiyang Pilipino sa paghahagilap ng datos sa la rangan at sinuri ang mga sagot na pawang mga salita sa kwalitatibong pamamaraan .Word Count: 2. Nabatid sa may 243ng mga binata.</pd> Enriquez ang katagang lalabintaon upang tu kuyin ang mga kabataang nasa pagitan ng 11 hanggang 19 na taong gulang. at lambingan. Ang mga lalaki naman ay nagsisimula sa binatilyo.

sa kabila nam an ay i-praktis ang <i>safe sex</i>. Sa panahon ng paglalabintaon inihahanda ang sarili sa isang mahabang yugto ng la long pagulang at pagtanda. Tinutukoy niya dito ang ka kayahang makapagpasya ng mabuti para sa sarili alinsunod sa atas ng pakikipagkap wa at panatag na kalooban. Malaki ang maitutulong ng mga nakatatandang may higit na karanasan at kawastuhan ng pag-iisip upang ala layan sa pagsasarili ang mga lalabintaunin. masigla. at pagtatakda ng kasarilinan ang paglalabintaon. lusog ng katawan. paghahana p ng katatayuan sa lipunan. Hindi na kaila na sa panahon ngayon ay maraming kail angang haraping hamon ang mga nasa yugto ng paglalabintaon tulad ng mga tiyak na panganib sa sigla ng seksuwalidad. review of AIDS stud ies</i>) . gaya n g labis na pagkalungkot. Maaari samak atuwid na tanda ng problemang pangkalusugan ang kawalan ng kalinawan ng isip. Gayundi n naman ang taong masasakitin ay mainitin din ang ulo. Ibinabato sa kanila ang sa mu't saring mga usaping halos walang linaw laluna't may hasik na takot ang HIV. Mukhang hindi mabisa ang ganitong lapit sa pagpapaalaala sa kanila ng panganib ng sakit na nakahahawa at nakamama tay. May hangganan ang gamit ng pananakot sa usapin ng HIV/AIDS lalo na sa lalabintaunin. I naakala na may kalituhan ang isip nila bunsod ng banta sa sigla ng kanilang seks walidad gaya ng STI. Ang taong may malinaw na isip ay malusog. Ang pag-alam sa kanilang iniisip. Pansin sa iniuugali ang pagkalito sa paglalabintaon. Alam na ng marami na lubhang mapanganib ang se x sa lumalalang sitwasyon ng paglaganap ng HIV/AIDS. iniuugali. at basagulero ay ilan sa mga t aong hindi malinaw ang isipan. Ang sakit na naisasalin sa pakikipag-sex ay higit na mapanganib sa lalabintaunin dahil sa dulot nitong pangmatagalang epekto hindi lamang sa kan ysang kalusugang pangreproduktibo kundi lalo na sa sikolohikal na aspeto.</pd> Enriquez ang salitang kalinawan ng isip na katumbas sa Ingles ng <i>mental health</i>. kawalan ng kalinga ng kapwa. partikular dito ang usapin ng HIV/AIDS. at pa kikipagkapwa. Sa isang banda may nagsasabing <i>postpone</i> ang pakikipag-sex. at meron ding nagsasabing pigilan ang kahih inatnan ng maaagang pagbubuntis. bugnutin. Sa pag-aaral ng paglalabintaon tutunghayan ang kalinawan ng isip ng kabataan. Ang pagbubuntis ng lalabintauning babae o pagig ing ama ng lalabintauining lalaki ng wala sa panahon ay makapagdudulot din ng su liraning sikolohikal gaya ng pagtigil sa eskuwela at pag-aaruga sa anak. Pana-p anahon ang pagbabago kaya may mga hamon na haharapin upang marating ang susunod na panahon ng buhay tulad ng pagiging magulang (<i>parenting</i>) at kinalaunan ang pagiging matanda (<i>aging</i>). Ang paglalabintaon ay isang maikli subalit makabuluhang yugto sa buhay ng tao. Nauna na ring ginamit ni Virgilio G<pd>. halimbawa ang <i>sexually transmitted infect ion</i> (STI). Kailangang alamin ang mabi sang paraan ng pakikialam sa kanilang sekswalidad upang matulungan silang makaiw as sa STI lalo na sa sakit na HIV/AIDS. tulad ng tahasang pagsuway sa bawal. Ang kalinawan ng isip ku ng gayon ay bunga ng tamang pagkaunawa at tunay na pakikipagkapwa. Ang pagkakaroon sa maagang panahon ng STI ay maaaring mauwi sa pagkabaog sa kalaunan. Panahon ng paghahanda ng sarili. An g pagbibinata at pagdadalaga ay pagkakataon upang danasin ang sigla ng sariling seksuwalidad at husay ng mga pangkognitibong kakayahan. Ang tampuhin. Dapat pag-isipan ang mga bago at may bisang paraan ng pagpapaalam at pagpa paunawa sa kanila ng tiyak na panganib ng pagkahawa sa mga sakit na walang lunas tulad ng HIV. at damdamin ang mag lalaan ng batayan sa paglalaan ng programa ng pakikialam upang maimpluwensiyahan ang kanilang pagpapasya sa mapanganib na sitwasyon tulad ng sex. sinop sa linangan (<i>field research.Ang paglalabintaon ay isang panahon sa buhay na dinaraanan ng bawat isa. Ang pagkalito o kaguluhan sa isipan ay maaaring bunsod ng kawalan ng sigla. Samantala hindi pa gana p ang gulang at kulang sa karanasan kung kaya madalas na may kaguluhan sa kaisip an at bagabag sa damdamin ang naglalabintaon. Ang taong walang sigla ay ni ayaw makihalubilo sa kapwa. a t marunong makipagkapwa. Lito ang karaniwan g lalaki o babaeng lalabintaunin sa kasalukuyang panahon sa kung aling alituntun in sa pagdanas sa kanilang sekswalidad ang susundin. Saliksik sa lansangan.

Sa lunsod. mapa-lunsod o la lawigan man. Quezon. Pakay ng pag-uusisa na alamin ang mga libangan at lambin gan ng mga lalabintaunin tuwing tag-araw. Katuwang sa pagtatanong-tano ng ang mga estudyante ng Batsilyer sa Siyensiya sa Sikolohiya na nasa ikatlong a ntas ng kolehiyo sa Pamantasang De La Salle. at <i>mental health</i> na maglilinaw sa kaasalang sekswal sa panahon ng paglalabintaon partikular ang pakikipagrelasyon at pag-uug aling kaakibat ay panganib (<i>risky behavior</i>). Ang tulay ang nagpapakilala sa mga mananaliksik sa mga tao sa komu nidad sa simula ng kanilang pananaliksik at kinalaunan ay nakihalubilo na sila at nakipagpalagayang-loob na rin bago ang pagtatanong-tanong. at mga katuwang sa pagtatanong-tanong sa lansangan Naging kalahok ang mga lalabintauning lalaki at babae sa mga umpukan sa isang la lawigan at mga piling lunsod sa kalakhang Maynila. nakipanuluyan sila ng halos isang linggo sa komunidad upang alamin ang iniuu gali ng mga lalabintaunin doon pati na ang kanilang mga hilig at pinagkakaabalah an tuwing bakasyon. Hinagilap ang ilang mga pag-aaral sa HIV/A IDS. Mula sa mga salitang hinalaw s a mga usapan. Ang umpukan ay likas na nabubuo sa pagtitipon-tip on ng mga taong magkakakilala na upang magkumustahan at mag-usap. Usisaan. <i>illness notions</i>. nagdalaw-dalaw na lamang sa kani-kanilang mga ko munidad ang mga mag-aaral sapagkat sila ay laki naman na rin doon at alam ang mg a pasikot-sikot sa lugar. Isang kwalitatibong lapit s a pananaliksik ang ginamit upang makaipon ng datos sa lansangan. Gumawa ng gabay para sa pagtatanong-t anong ayon sa pakay ng pag-uusisa. Ang mga lalabintau nin na naging kalahok ay mula sa mga piling lunsod gaya ng Maynila. Halos ka-edad din nila ang kanilan g mga pinagtanong-tanungan dahil nasa pagitan ng 17 hanggang 19 na taon gulang s ila. 2005) ang pam amaraan sa pag-iipon ng datos. Ang pagtat anong-tanong ay mabisa sa pag-usisa sa mga tao sa umpukan (<i>natural cluster</i >) na karaniwang may untahan. sinuri ang mga ito sa pamamagitan ng paghahanap ng pag-uulit (<i>r epetition</i>). at Pasay. ulit-ulit: Ang kwalitatibong lapit sa pananaliksik Katutubong lapit sa <i>interview</i> o pagtatanong-tanong (Pe-Pua. Talaan 1: Dami ng Kalahok Kalakhang Maynila . Gayunpaman kinailangan pa rin ang mga tulay (<i>go be tween</i>) para mapadali ang pakikipanuluyan at pagdalaw-dalaw. Tumulong sila sa pag-iipon ng datos noong panahong naka-enrol sila sa term inong tag-araw sa kursong Sikolohiyang Pilipino. Nagtanong-tanong sa mga lalabintauning lalaki at babae upang malaman ang kanilang karanasan sa kanilang sekswalidad. Sa lalawig an. Inipon din ang mga nailathalang pag-aaral tungkol sa STI at HIV/AIDS na may k inalaman sa sekswalidad ng kabataan at kanilang pag-uugali sa panahon ng paglala bintaon. Ang mga likas na umpukang ito ang sinalihan ng mga mananaliksik matapos ang pagpapakilala at pakikitungo sa kanila. umpukan. Ito ang mga ginamit sa paglilinaw at p agpapalawig ng paliwanag sa naipong mga sagot. Maka ti. Nagkaroon muna sila ng pag-aar al sa mga katutubong pamamaraan ng pananaliksik at binigyan ng pagsasanay sa pag gamit ng mga metodong angkop sa karanasan at kultura ng mga kalahok. Bunga ng pagtatanong-tanong ang maraming sal ita na isinagot ng mga kalahok na lalabintaunin. pagkakatulad-tulad <i>pattern</i>).Isang deskriptibong pag-aaral ang isinagawa para mailarawan ang kaalaman ng mga lalabintaunin sa kalusugan na naiuugnay sa yugto ng pag-unlad ng sariling seksuw alidad at paghahanda sa pagsasarili. Kalahok. Mandaluyong. Inikot ng mga mananaliksik na estudyante ang mga lansangan sa Kamaynilaan. Ang mga hinalawan na pag-aaral sa linangan ay buhat sa mga ulat sa sam u't saring kumperensiya sa AIDS at sa mga instityut na nanaliksik tungkol dito. at pagbubuo ng mga kategorya ng sasaklaw sa mga napagsasamang salita. Tanging ang Lalawigan ng Cavite ang pinagmulan ng mg a kalahok mula sa probinsiya at sa mga piling barangay sa Bayan ng Silang lamang .

Makikita ang pagkakaiba sa bilang ng mga lalabintauning lalaki na nasa umpuka n kaysa mga babae sa lalawigan o lunsod man. mananatiling kuwento ng mga batang elite at kabilang sa middle class ang ating mababasa. Masasabing karaniwang lalabintauni ng lalaki ang nagiging kalahok sa pagtatanong-tanong dahil sila ang madalas na n agtitipon-tipon. 20 at 21 t. Ito ay magkatulad sa probinsiya o sa siyudad man. May ilan ding mga kalahok na nasa nagsisimulang gulang ng paglalabintaon. Paanong maituturing na panitikang-pambata ang mga ito kung tung . 4 Title:Sanaysay (28) Text 104 . hanggat di naisusulat ang mga kuwento ukol sa kakapusan ng mga batang Pinoy.Kabuuang Bilang Lalaki = 82 Babae = 41 123 Kanayunan sa Lalawigan Lalaki = 83 Babae = 37 120 Kabuuang Bilang Lalaki =165 Babae = 78 243 Kabuuang bilang ng mga kalahok sa kalunsuran.Essay Word Count: 2025 Kaya nga. Malamang na abala pa sa mga gawaing bahay ang mga ka-edad nila ng babae o di kaya naman ay di pinahihintulutang umalis ng bahay. 11 o 12 t. Ganito ang ma dalas na dahilan ng hindi pakiki-umpukan ng mga lalabintauning babae lalo na kun g ang kanilang mga magulang ay mahigpit at nagbabawal sa kanila na lumabas ng ba hay. at may nasa lagpas na sa labintaon. Natutunghayan sa Talaan 1 ang dami ng mga kalahok sa pagtatanong-tanong na umabot sa 243ng la labintaunin mula sa lalawigan at mga lunsod. g. Ang mga naging kalahok na babae at lalaking lalabintaunin ay nasa pagitan ng 15 hanggang 19 na taong gulang. g. minabuti na ring ipakita ang dami ng mga napagtanong-tanungan . kanayunan Bagama't hindi kailangan ang pagtatakda ng bilang ng kalahok sa kwalitatibong pa nanaliksik na ito.

kailangang gawin ito sa harap o kasama ng mga bata . Isulat natin ang tungkol sa kanila. kundi dahil sa kanyang katatagan. sa panahon ng aking pagmumuni-m uni. Ito sa palagay ko ang katutubong para an natin ng pagpapakinis o pagwo-worksyap sa kuwento. Kay a nga. Kung tunay na pambata ang mga ito. na di malupit lipunang Pilipino sa kanila dahil silang talaga ang tunay na yaman at pag-asa ng ating b ansa. Pakin ggan muna natin ang mga batang Pilipino sa labas ng Maynila-marami sa kanila an g nabubuhay sa kakulangan. kundi nasa kanilang mga p aaralan. Pambansang Aklatan o ng CCP. at saka pula. kasama ng mga batang Pilipino at di lamang matatanda na taun-taon ay sila-sila na lamang ang nagkiki ta-kita. Sa kuwento. At di lamang tayo dumaan sa pagiging bata. Kinikilala si Raquel bilang isa sa pinakasikat at pinakakilalang tauhan ng mga b atang Pilipino buhat sa kuwentong pambatang Ang Pambihirang Buhok ni Raquel na i sinulat ni Luis P<pd>. napatunayan kong ang aking mga pagkukuwento sa mga batang lansangan sa Bino ndo ang tunay na nakatulong sa akin upang makasulat ng mga kuwentong nakatuntong sa lupa. Di sila ang target na mambabasa ng mga kuwentong-pambata. makikita kung a no ang kahinaan at kakulangan ng kuwento. Sa aking pagiging manunulat. saka natin isunod ang iba pa n ating pangarap-dahil libre at ginastusan na pamahalaan ang produksyon ng mga akl at-pambata. ikuwento mismo ito sa mga bata. worksyap o kaya ay mga samahan uko l sa pagsulat ng mga kuwentong-pambata-na kung tutuusin ay maka-Kanluran sa isti lo at pamamaraan. Kaya nga lahat ay maaaring makasulat ng k uwentong pambata. Wala na sa National Bookstore ang mga aklat pambata. Batay sa ekspresyon ng kanilang mukha. libre na itong mahahawakan ng mga batang Pilipino sa buong kapuluan. worksyap o patimpalak na ito sa kanya. Ang pagdiriwang ng panitikan o aklat pambata ay kailangang ga win sa labas ng Museo Pambata. Kaya nga sa ngayon. At pagkatapos na matupad ang pangarap nating ito. isinasalaysay ng batang si Ana (narrator) ang ukol sa kanyang pinsan g si Raquel na may sakit na leukemia. Sa lahat ng aking mga pinsan. sa kanilang mga sambitla. ang isang manunulat ng mga kuwentong-pambata. hanggang sa kanilang tahanan at ilalim ng kanilang mga unan bago matulog. At marami ng batang Pilipino na kung bibigyan ng pangalawang buhay ay pipiliin uling maging Pilipino. dilaw. aklatan. Kapag nangyari itong mga simpleng pangarap natin. plasa. h igit pa. Kung nais pakinisin ang isang bagong kuwento. Kailangang mga bata ang judge ng kuwento dahil para sa kanila naman talaga an g babasahing ito. at kung anu-ano pa. di ako naniniwala sa mga kumperensiya.</pd> Gatmaitan. tulad ng ginawang pagsasalin ni Rizal sa mga kuwento ni Ande rsen. May asul. kung wala namang balak na manalo sa Palanca. siya ang aking hina hangaan. Tumatak siya di lamang dahil sa kanyang m akulay at pambihirang buhok. Pamb ihira talaga! Sa una. simplehan muna natin ang ating pangarap para sa panitikang-pambata. di niya nakiki ta ang halaga ng mga kumperensiya. doon ko pa lamang masasabing t unay na kumakalinga ang sambayanang Pilipino sa mga bata. PBBY.kol o nakatuon lamang sa mga batang nasa Maynila? Lahat tayo ay dumaan sa pagkabata. Ikinubli ng makukulay na buhok ni Raquel a ng tunay niyang sakit. Ang kulay ng buhok niya ay iba-iba. inggit ang nadarama ni Ana kay Raquel dahil taglay ng kanyang pinsan ang . Ganito ang paglalarawan ni Ana kay Raquel: Bilib na bilib ako kay Raquel. tayo ay mga batang Pilipino. Kaya nga. Kayang-kayang ninuman ang sumulat ng kuwentong-pambata. Di yaong nakaupo ang mga panelists na parang alam na alam nila ang lahat at ang kinabukasan ng kuwento sa nakasalalay sa kanilang mga sasabihin.

mga katangiang wala siya. dimpol. Gumamit ng paraang narativ. Kay galing niyang mag-Ingles. Ipinakit a rin sa kuwento na ang maseselang usapin.Sa bahaging ito. at kaligtara n naman nito ang mga batang lumaki sa baryo. Ipinahiwat ig ng kuwento na madalas na nakakaligtaan ng mga bata. Hindi alam ni Raquel. Kinailangan ang gabay ng matatanda. masasabing di talagang nak aalpas sa mga de-kahong representasyon ng bata si Ana. Palagi niya n ga akong hinahalikan! Hindi siya isnabera kahit taga-Maynila sila. Ito rin ang maibibigay na dahi lan kung bakit inilihim ng mga magulang ni Ana sa kanya ang tunay na sakit ni Ra quel. higit pa rin siya ng mapalad dahil wala siyang anumang karamdaman. May kakaiba ring pa nanaw si Ana sa mga batang taga-Maynila at mga batang taga-baryo. Hindi galawgaw kung kumilos. Siya pa nga ang nauunang pumansin sa akin. Ang mga batang lumaki sa Maynila ay higit na sibilisado. Narito ang bahagi ng kuwentong nasa paraan . parang ang layo-layo ko. At hindi niya ako pinagtatawan an kahit mali-mali ang Ingles ko. mayroon siyang kakaibang buhok. Laging kailangan ang paliwa nag ng mga magulang o ng mas nakatatanda upang higit maunawaan ng isang bata ang mga pangyayari sa kanyang pamilya o kapaligiran. Ngunit ang ganitong pananaw ni Ana ay nabago dahil iba ang kanyang pinsang si Raquel sa kanyang inaakala. halimbawa. Sa bahaging ito. naiinggit ako sa kaniya. p agdadamit. deskriptiv at argumetativ sa bandang katapusan ang k uwentong Pambihirang Buhok ni Raquel. Taglay ni Raquel ang mga katangiang wala siya-makinis na balat. magaling mag-Ingles at kakaibang buhok. at ako'y amoy-araw. mabango at mahusay magsalita sa wikang Ingles. Maganda kasi siya. pag ikinokompara ko ang sa rili ko kay Raquel. nagkaroon ng elemento ng sorpresa ang kuwento. Makinis ang ka niyang balat. ipinakikilala rin n i Ana ang kanyang sarili bilang kabaligtaran ng mga katangian ni Raquel. Ang panggagayang ito ni Ana ay mangyayari sa buong panahong sila ay magkalayo ni Raquel. Kay puti-puti. Dahil sa mga pambih irang buhok ni Raquel. Sa mga batang tulad ni Raquel. Pinatutunayan ng pangyayaring ito na di pa taglay ng bata ang sapat na pag-iisip upang maunawaan ang maseselang isyu tulad halimbawa ng pagkakasakit ng isang kamag-anak. Sa bahaging ito lamang manunumbalik kay Ana ang pagtitiwala sa kanyang s arili. ang pagngiti. at ako'y taga baryo. mapapansin ang mga de-kahong pananaw ni Ana ukol sa batang luma ki sa Maynila at sa batang lumaki sa baryo. Kinailangan ni Ana (narrator) ang mga paliwanag ng kanyang nanay at tatay upang higit na maunawaan ang nagyari kay Raquel. Bakit kaya wala ako ng mga meron siya? Tuloy. di galawgaw kun g kumilos. Ang inggit ni Ana kay Raquel ay ganap lamang na mawawala pagkaraan na matuklasan niya ang tunay na dahilan sa likod ng makukulay at magagarang buhok ng kanyang pinsan. tulad ni Ana ang mga lika s at natatangi nilang katangian dahil sa pagkokompara ng kanilang sarili sa iban g bata. Mapapansing ang kanyang p akahulugan o pagkilala sa sarili ay naaayon sa katangian ng ibang bata. pagkandirit at pagkanta-kanta ni Raquel. partikular ng kanyang mga m agulang upang maunawaan ang nangyari kay Raquel at maituring ang sarili bilang h igit na mapalad. kung kaya kinailangan niyang magsuot ng makukulay at magagarang peluka upang ikubli o itago sa kanyang pinsang si Ana ang matinding kalungkutang kanyang nadarama. Dahil dito. May dimpol siya pag ngumingiti. mahihinuhang higit na masaki t ang malagasan ng buhok kaysa mismong sakit na leukemia. Bilang pangunahing batang tagapagsalaysay (narrator). lagi't laging may pagsisikap s i Ana na gayahin ang mga katangian ng kanyang pinsan. At 'yun pa nga. tulad ng pagkakasakit ay dapat na ili him sa mga bata. na bagamat marami wala sa kanya na nasa kanyang pinsan. Pansinin ang k anyang pagkokompara: Hindi siya maselan kahit ang bango-bango niya. Ang mga katangiang ito na tag lay ni Raquel ang dahilan upang maramdaman ni Ana kalayuan ng kanyang sarili bil ang isang natatangi o ideyal na bata. Tinutukoy sa kuwentong Pambihirang Buhok ni Raquel ang kahalagahan ng kalusugan kaysa anumang bagay.

isang paa ng sapatos ng sanggol. Maluluwag ang mga bintana ng dyip upang makapasok ang hangin. ibinababa ang transpa rent na trapal. Hindi ako maganda o maputi. nagtutugma ang mga lasa. kartun karakter. Dito makik ita ang maliit na altar na may imahen ni Sto<pd>. at kung anu-ano pa. larawan ng mga mahal sa buhay. ito ay natatabingan ng makukulay na kurtina o jalousies. artista. o kaya ay electric fan na madalang namang buksan.g argumentativ: Bigla kong naalala ang madalas na sinasabi sa akin ni Raquel na mas mapalad daw ako kaysa kaniya. Madalas na mababakas ang personalidad ng tsuper sa disenyo ng dyip na kanyang mi namaneho. ang pagawa an ng dyip. kapag mas maraming nakalagay. magagandang tanawin. at kultura ng mga Pilipino. nakitang solusyon ang mga sasakyang p andigma na iniwan ng mga Amerikano upang gawing pampublikong transportasyon. Kailangan ang mga ganitong kuwentong magbubukas at maglalapit sa mga bata sa mga isyung kailangan nilang harapin at bigyang solusyon. masaya at maganda. o ng mga kilalang superhero. tig-kakaunting la hok ngunit kapag nahalo na. Pagkaraan nito'y naging isang malaking negosyo ang paggawa ng dyip sa Pilipinas. Noong taong 1950. Bukod sa mga pista. mga piniratang CD o DVD. mga naiwang panyo ng mga pasahero. mali liit na bumbilya. Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Sinasabing ang dyip ay isang magandang patunay kung gaanong kakulay ang ka saysayan. Sa loob ng isang dyip. rock band. M ula noon hanggang ngayon. "Ang kalusugan ay kayamana n. Pero malusog ang aking katawan. At kung umuulan. Dahil dito. flyers. at iba pa-kailangang simulan nang maisulat at maikuwen to sa mga bata ang mga dating di napag-uusapan. at iba't ibang pangkat-etniko. tulad ng mga sakit." 'yan ang madalas na sabihin ni Tatay. proble mang pampamilya. Nilagyan n ila ito ng pintuan sa likod.</pd> Niño o Birheng Maria na lagi ng sinasabitan ng sampaguita-sa paniniwalang gaganda ang kita. mas makulay. at CD player na galing sa mga l umang kompyuter shop. hinabaan ang kaha. Sinundan ito ng iba pang pagawaan ng dyip sa Cebu at Cavite. Sa mga tsuper. magasin.</pd> Leopoldo Sarao sa Las Piñas. Binago ng mga Pilipino ang mga dyip na binili nila sa mga Amerikano. Walang dyip sa Pilipinas na magkapareho ang disenyo. palaka ng may barya sa bibig. Kailangan nang sagutin ang mga dating itinuturing na mistery o at mahiwaga. Higit na kailangang pa halagahan ang kalusugan kaysa anumang materyal na bagay o panlabas na kaanyuan. maipapabatid sa mga batang mambabasa (narratee) ang pananaw na kayam anang maituturing ang pagkakaroon ng maayos na kalusugan. Ka . at kung anu-ano. Sa paraang ito makikita ang pagiging malikh ain ng mga Pilipino. Ang buong katawan ng dyip ay may disenyo o drowing ng bunsong a nak. Tulad ng pagkaing halu-halo. pusang gumagalaw-galaw a ng ulo. digmaan. ma papansing ang harapan ang pinakamakulay o punung-puno ng dekorasyon. sa mga postcard. maliliit na bote ng Coke o San Miguel Beer. Hindi nga kami mayaman. bandila ng mauunlad na bansa. ang dyip ang naging pangunahing pampublikong transport asyon sa buong bansa. selyo. Ngunit kung sosya l ang tsuper. Makikita sa ganitong paraan ng pagdidisenyo ng mga Pil ipino ang konsepto ng halu-halo. magagandang tanawin. itinayo ni Mr<pd>. ang mga itinuturing na bawal at pangmatanda lamang. Nagsu lputang parang kabute ang mga pagawaan ng dyip sa buong Pilipinas. sining. lagi't laging makikita ang makukulay na d yip. Sa mga video na ipinalalabas ng Department of Tourism (DOT). Madalas din na nakalagay ang lalagyan ng pera sa ibaba ng altar. pusang kulay-ginto na kumakaway. Noon ko lang 'yon naintindihan. at pinatungan ng iba't ibang kul ay ang dating kulay berdeng kulay. Sa harapan makik ita rin ang makulay na ginantsilyong kurtina na may nakasulat na God Bless Our T rip. malimit ding gamitin o ipakita ang mga dyip sa tuwing ipakikilala ang bansang Pilipinas sa buong mundo.

" at kung anu-ano pa. atendant s a ospital. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. may prinsipyo. Kung susuriin ang pagkakaayos ng mga pasahero sa loob ng dyip. at pag-iisip. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". mananahi. Mga babae silang matalino. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. Mga babae silang may sariling katauhan. Ang espasyo ay nagpapahiwatig ng kakulangan o kahirapan . Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. at iba pa. titser. paninindigan. Maram i na ring mga kuwento ng pag-ibig ng mag-asawang nagkakilala at nagkaibigan sa l oob ng dyip. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. nangang ahulugan na ang babaye. doktora. Mga babae silang may sariling pagpapasya. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. manunulat. Ngunit may ilang mga dyip din naman na kakaunti ang nakalagay sa harapan. emp leada sa opisina. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. Bawat espasyo ay kailang ang lagyan ng disenyo." "Bayad muna bago bumaba nang di ka mapahiya. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. halimbawa. ang upuan ay magk akaharap na tila naghihikayat sa isang huntahan. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. katulong sa bahay. ang nakikita ang mukha lalong higit ang mga mata." "Puwede matulog. Makikita rin sa loob ang iba't ibang karatula na may mga nakasulat na panuntunan na dapat sundin ng mga pasahero. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. m aging sa loob man o labas ng tahanan. "Magbayad nang maaga ng di maabala. ilalagay nila. bawal humilik. social worker. tindera.ya lahat ng maaaring ipalamuti sa dyip." "God k now Judas not pay. 4 Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. ngunit u . nars. Mahalaga para sa mga Pilipino ang harapang pag-uusap. manggagawa sa pabrika. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. " "Barya lang po sa umaga.

at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. Para kay Labog. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992).nawain nating bawa't isa. Muli ay naitanong ko sa sarili. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala . Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s a kanyang asawa. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. pantahan lamang. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. ay may kanikaniyang katungkulan. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. at ng bahay ang sa mga babaye. Sa halip." (p.

at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. kaibigan ng mga kaibigan niya. isinapelikula. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo.</pd>. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. 1962. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. at Manuel. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. kaanak . ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). kwentista. tiya. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. ina. pati na ang pamangking si Teodoro. Gaya ng nabanggit na. kinilala. lola. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog.kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. binasa. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. . kakilala ng mga kakilala niya. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. Mayo 13. at ginawaran ng mga parangal. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. 1962. o ng mga kamag -anak niya. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. nobelista. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. Mayo 16. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat.

Ayon kay Louis Ke lly (2000). 4 . May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. ang maisulat ang kanyang literari biografi. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. Gayunman. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. isang teorista. ang inyong lingkod. pagpapakilala. isang malusog at magandang sanggol na babae. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan.Mayo 1962. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. Abril 1962. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. Sa kabuuan. at Lopez Memorial Museum. UP Diliman Main Library. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: <b>1</b><pd>.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. at. Para sa pangalawang komponent naman. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog.

Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios.Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. sila na lang. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas.</pd>" "Lord.. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. I talked to her later at okay naman ang English niya...</pd>" o kaya'y "Lord. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. Sana. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas.. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal - . isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o.. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. Kasi. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. Nakapagtataka lang. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. noong Marso 9. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. Rosa. Ang sa akin lang naman." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito.. It's the first time for her to join a contest. Halimbawa. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. ako na yata ang ta ong ito. President Macapagal Aroyo.</pd>. 2008. saklolo di ko kaya 'to<pd>. sinabi ni Charlene Gonzales... the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. President Gloria Macapagal-Arroyo. sa Lag una. tulungan mo naman ako<pd>. lang." "Lord please<pd>. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. so understandable that she's so t ense." Noong Marso 14 .

" wik a nga.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. nasanay ako sa ganito. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko.. .< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Kahit pala hindi ako magdasal. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. </pd> Jude. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Lord<pd>. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko.. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios.. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. kasunod ng aking "Tha nk you. Naghanap ako ng iba pang padrino. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. Sa pagkakataong ito. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon.. At napatunayan kong tama ako. bago kumain. at sa gabi bago matulo g. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. at St<pd>.</pd> Francis. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Pero nagkamali ako. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. basta magsi kap lang ako at maging masipag. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. Lord<pd>. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. itinatawag ko sa Kan ya. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. bago umalis ng bahay. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. ako ang Kanyang pinakapaborito. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Quiapo. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. San Miguel. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. Ipinagdasal ko it o nang taimtim.sa umaga pagkagising. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Pero bago ko pa ipagdasal ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko." ang paniwala ko naman. St<pd>. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Mount Carmel.

Sa kauna-unahang pagkakataon. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . kinakausap ang Dios. mas asahan nila ang kanilang sarili. ngunit sa nangyari sa akin. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Bata pa lamang ako. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. lumalim. matutuklasan nating mas lamang pa rin a . Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. kontento sa buhay. at magnaknak. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Abril 2005 . pagkatapos ng mahabang panahon. sa halip. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. ngunit kung magbibilang lang tayo.panahon ng tag-init. Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan.Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. nabibili ang mga gustong bilhin. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya.huwag silang umasa sa dasal. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Sa ganitong mga pagkak ataon. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila .

ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . dapat na mabatid ng isang nagnanais na magsulat sa ganitong genre ang ilang mga pangangailangan b ukod sa kanyang mayamang emosyon. Hayagang masasabi na mababa ang pagtingin sa pagsulat ng mga ito at an g kanilang mga manunulat. <b>Panimula</b> Maraming nagtuturing sa pagsusulat ng mg iskrip ng komiks at mga nobelang popula r na may temang romansa bilang mga akdang hindi maihahanay sa mga lehitimong lit eratura. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. . malamang na mababa na rin kaysa sa mga iba pang mga na gsisisulat sa ibang genre.Essay Word Count: 2032 Romantesista ang isang manunulat ng akdang romansa. Gayunman. 'happy ending'. Sa pagsulat naman ng mga nobelang romansa. kapsyon. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Minsan nga. saglit na kasiglahan at elaborasyon. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin.ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. dapat na magkaroon ng kamalayan sa konsepto ng 'love triangle'. Minsan kasi. Alinman sa mga akdang ito ang tatangkaing isulat. Sa papel na ito. kailangang may ideya ang magtatangka sa paggawa ng mga kuwadro. kailangang magtaglay ng kiliti . 4 Title:Sanaysay (36) Text 110 . kurot at kilig upang maging matagumpay na akdang romansa. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. Sa pagsulat ng iskrip ng komiks. dayalogo at tunog. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan.

tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda.</pd> dayalogo Ito ang mga pahayag na binibigkas ng mga tauhan. Ang hirap dito ay ang limitasyon na isa ha nggang dalawang pangungusap na payak lamang ang dapat gamitin. c<pd>. b<pd>. Isa itong hamon sa kanya na gamitin ang mga titik upang tapatan ang mga tunog na.</pd> kapsyon Ito ang pagsasalaysay mo bilang manunulat. Ang isang manunulat sa komiks ay dapat na nakakikita ng kagandahan sa kahit na p inakamasagwang bagay na kanyang nalalaman. hugis (puso. sa magandang paraan. kapsyon at dayalogo. d<pd>. kaila ngang maikli ang mga ito at tiyak.</pd> kuwadro Ito ang paghahati-hati ng mga larawan sa bawat pahina ng komiks. kalahati. Iyan ang dalaw ng romansang dapat na patulan ng isang manunulat ng komiks! Sa pagsulat ng iskrip sa komiks. Dapat na may abi lidad ang manunulat ng komiks na masilip ang banaag maging ng pinakamanipis na l iwanag sa pagitan ng pinakamadidilim mang ulap! Iyan ang romansang hatid ng kom iks. Madalas na iugnay ng isang karaniwang makabab asa o makaririnig ang salitang romansa sa lambingan o sa positibong ugnayan sa p agitan ng mga indibidwal na may pagtutugma sa nararamdaman. karaniwang pagtatakhan ang pagkakaroon ng tun og ng isang akdang nasusulat tulad ng iskrip sa komiks ngunit isa ito sa mga mah ika ng komiks. isang kapat a t iba pa). tatsulok. Dapat ding isaalang-alang ang pagtutugma ng kapsyon at larawan sa kuwadro. Dito inilalaman ang mga deta lyeng hindi mababanggit sa dayalogo. Dapat na kayang takasan. Hindi kasi maipagkakasya lalo na sa maliit n a kuwadro anag tatlong bagay na nabanggit na: larawan. ay bahagi lamang ng pantasya tulad . kasama sa obligasyon ang pag-isip ng mga posibleng mapabilang na pig ura at eksena sa susulating obra. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. wala ng matitirang espasyo para iguhit ang mga larawan sa kuwa dro. Kapag haumaba pa kasi kaysa rito. Hindi limitado sa g anito lamang ang romansang tinutukoy sa naunang pahayag. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. Tinutumbasan ng manunulat ng iskrip ang mga bagay na dapat ay na ririnig sa isang tagpo.Sa papel na ito. parihaba at iba pa) at kung ano mismo ang maki kita sa loob nito. Bilang manunulat. kung magkaminsan. Dapat na kaya niyang makahagilap ng kahihinatnan o wakas na positibo o masaya kahit na nga dumanak na ang dugo o bum aha na sa luha ang istorya.</pd> tunog o sound effects Sa unang tingin o dinig. ng is ang manunulat ng komiks ang pangit na kaakibat ng katotohanan. <b>Dalaw ng Romansa</b> Dapat na romantesista ang isang manunulat ng komiks. Mahirap ito dahil para na ring ang artist gag ampanang ito ng may-akda. ilang mga bagay ang dapat na bigyan ng pansin: a<pd>. Linawin natin ang pahayag na ito. Tulad ng kapsyon. Wawakasan ang mga talakay sa pagsasanib ng mga element ong dapat na isaalang-alang sa pangkalahatang pagsulat ng mga akdang romansa. Unang tatalakayin ang pagsulat ng komiks at susundan ng pagsulat ng mga nobela a t mini nobelang romansa. Ang tanging kaibahan ay hindi manunulat ang aktuwal n a guguhit ngunit nasa kanya ang pagsasabi ng laki (buo.

Ang sakit namang hatid ng pag-ibig ang nagpapatibay sa pusong nagmamahal. Ngayon. Saglit na kasiglahan ang tawag sa bahaging may matinding kapanabikan na mararanasan ang sinumang sumusubaybay kahit na nga nasa unahang bahagi pa laman g ang salaysay. kukulungin at lilimitahan sa tatlo o apat na pahina ang isang madulang salaysay ng pagmamahal. Ang hirap na nadarama ng nagmamahal ang pinaguugatan ng pagpapahalaga sa kanyang iniibig. Unang lumutang ang mga nobelang 1 20 pahina lamang ang kabuuan at sinundan naman ng mga mini-nobelang 50 pahina la mang.ng kapag 'science fiction' ang ang matutunghayan na iskrip. sandali lamang ang mga kapanabikang hatid . May bagong kalayaanag hatid ang ganitong mga genre.. Hindi kailangang madaliin kaya nananamnam ng may-akda an g bawat pintig na hatid ng kanyang emosyon! Hindi na kailangang sikilin kaya na ibubulalas nang walang pag-aalinlangan ang bawat salita at emosyong taglay ng mg a ng mga salita at tagpo<pd>. Ang kaibhan. bakit pa isusulat?". "Kung mahirap at masakit. ay lalo namang nag-umapaw s a inspirasyong dulot ng pag-ibig! <b>Romansa sa Isang Upuan Lamang</b> Dekada '90 nang umusbong ang mga nobelang romansa na hiwalay sa komiks at mga seryeng bahagi lamang ng mga magasin.. Ma gandang tanong. isipin pa kung paanong ilalaman. May dagdag na pahinang magagamit ang isang manunulat upang maunti-unting buksan ang laman ng k anyang isip at dibdib. Pamilyar ang ilang bahagi ngunit posible pa ring makapagpalinaw ang bahagyang talakay sa ilang bagay na maaaring bago... Tila baryasyon ito ng mga bahagi ng salaysay na pampanitikan. <b>Simula</b> <b>Katawan</b> <b>saglit na kasiglahan</b> <b>elaborasyon</b> <b>tunggalian</b> <b>kasukdulan</b> <b>kakalasan</b> <b>Wakas</b> Pamilyar na tayo sa marami sa mga bahaging binanggit sa itaas ngunit h ayaan ninyong ipaliwanag nang bahagya ang dalawang bahagi na posibleng bago sa m ga tumutunghay: ang saglit na kasiglahan at elaborasyon. Napakahirap! Masakit sa ulo at sa dibdib! Maitatanong marahil. kung paanong rerendahan ang nagpupumiglas na kakintalang dapat na manatili pagkatapos na matunghayan ang isang pag-uugnayang nasaksihan sa loob la mang ng dalawa hanggang apat na minuto (batay na rin sa bilis o bagal ng nagbaba sa) upang maunawaan ito ng mambabasa matapos niyang matitigan ang huling larawan sa pahina na kakikitaan ng salitang WAKAS. Kung ihahambing nga sa kapanabikang dala ng tunggalian. Naging mabili ang mga ito sa mga taong nais magbasa sa sariling wika ngun it nais na makaramdam ng hamon ng pag-iisip ng mga imaheng pahiwatig ng mga sali ta at hindi iyong lantaran ng idinidikta ng mga larawan na tulad sa mga komiks. dulot ng patuloy na pagdanas ng sakit at hirap. Ito ang sagot diyan: hinggil sa pag-ibig ang akdang isinusulat at sadyang ganyan ang pag-ibig..</pd> hantad man o tago! Hindi masakit sa ulo! Hindi makirot sa dibdib! May pattern na sinusu nod ang ganitong mga akda na bagamat nagkakaiba minsan ay nagkakatulad naman sa higit na madalas na pagkakataon sa iba't ibang akda. kung paanong pipigilan ang nag-uumapaw na kalipunan ng emosyon ng mga karakter na kabilang s a salaysay. Kaya ang mga tunay na manunulat ng roma nsa. tila ha los pantay lamang sila..

Hindi limitado sa isang babae-dalawang lalaki. kaya rin niya! . pamilya o maging sa riling pagkatao na hindi kasundo ng tauhang naguguluhan. Ang saglit na kasiglahan ang magdaragdag sa kapanabikan ng mambabasa upa ng hindi bitiwan ang maliit na aklat na kanyang hawak. Dito magsisimul ang iugnay ng mambabasa ang sarili sa tauhang kanyang sinusubaybayan. sulyapan naman natin ang pormulang sinusunod ng ga nitong mga akda: love triangle. Ki kiligin kapag nakadarama ng pagmamahal ang tauhan! <b>Magmamahal ang bida</b> Matapos na maging iisa ang bida at ang mambabasa dulot ng nabanggit sa itaas. Kung napakaganda ng pagkakagawa sa ganitong pormula. Dala kasi n g trayanggulo ang awtomatikong pananagumpay ng dalawa at pagtanggap ng natitiran g isa pa. Kung na pakaganda ng pagkakasulat at madadala nang husto ang sumusubaybay. sa bahaging ito nakadarama ng tila pagmamalaki at tagumpay ang mamba basa. makakaban gon siya sa suliranin at magtatagumpay sa huli. aapihin ang bida. <b>Makababangon sa suliranin ang bida</b> Laging nmakahahanap ng solusyon ang bida sa anumang suliraning ihahar ap sa kanya. Nakikisalo na ang mamababasa sa karanasan ng tauhan sa salaysay. nangyayaring ituring ng sumusubaybay ang kanyang sarili bilang siya ring tauhan ng salaysay. Kahit na nga minsan ay tila napakahirap at halos imposibleng malusutan ng bida ang mga suliranin. Matapos ang bahagi. napakadali na para sa mambabasa na mahalin ang mahal din ng bida. Ang bahaging ito rin ang nagbibigay sa kanya ng lakas ng loob na lumaban maging sa tunay na buhay. Kasama na rin dito ang pagtuturing sa mga taong kaaway ng bida bilang kaaway. isang lalaki-dalawang b abae ang love triangle. Tatawa siya kapag masaya nag tauhan. Dito rin makukuha ng mambabasa ang mga detalyeng kailangan upang t unay na maunawaan ang darating na mga kapanabikan at pangyayaring hatid ng tungg alian. Madalas na walang kapanabikang hatid ang elaborasyon ngunit kung sapat a ng nagawang panggising ng saglit na kasiglahan. darating ang pagkakataong malul utas ang mga ito. Sa tatlo kasi nalalagay sa pwersadong pamimili ang isang indibidwal n a magdadala sa kanyang pagpapasya kung alin ang papanigan. <b>Love triangle</b> Tatlong kaluluwa ang laging sangkot sa mga ganitong akda. Ito ang magbibigay sa ka nya ng kagustuhang tapusin ang kanyang tinutunghayan sa isang upuan lamang. Wala na silang ipinagkaiba! Siya na ang tauhan! Iiyak na siya kapag umiyak ang tauhan.ng saglit na kasiglahan at mangyayari ang mga ito sa pagitan ng simula at elabor asyon. <b>Dadaan sa hirap ang bida</b> Sa pagkakataong ito makakukuha ng sinmpatiya ang bida. hindi ito mapapansin ng mambabas a. mamumuhi ang sumusubaybay sa antagonista ng salaysay. Ang elaborasyon naman ay ang bahaging unti-unting natutuklasan ang mga detalyeng maaaring bumagabag sa sumusubaybay ng salaysay na dulot ng mga naunang pangyayari. Dahil iisa nga ang mambabasa at ang bida: kung kaya ng bida. Dahil tila iisa na ang turing ng mambabasa sa bida at sa kany ang sarili. may mamahalin siya. Maaaring isang pangkat ang karibal.

ng panghihinayang sa halip na pag-asa at pagkamuhi sa halip na pagibig. Ang masayang wakas rin ang magbi bigay-kaganapan sa mga pangarap ng mambabasa at maging sa kanyang bagong tuklas na lakas ng loob upang humarap sa mga hamon ng buhay. Kung magwawakas sa malung kot na paraan ang isang akdang romansa. Ang masayang wakas kasi ang bubuo sa lahat ng positibong dulot at nadama ng mambabasa sa mga pinagdaanan niya bilang siya na ring bida. Araw-araw silang pumapasok.</pd> ka yang talunin ng pag-ibig ang lahat! Makikita rin ito bilang bagay na espiritwal. lilipas din ang mga p agsubok. kayang lagpasan ang mga hamon ng buhay at higit sa lahat<pd>. Nakasaad kasi sa Bibliy a na tatlong bagay ang ibinigay ng Diyos sa tao: pag-asa. kilig ang siyang mga pangangail angan ng isang mainam na akdang romansa. . magsapatos.. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. kurot.<b>Magtatagumpay ang bida sa huli</b> Bawal ang malungkot na wakas sa mga akdang ito. Ang tatlong ito ang siyang sikreto ng tagong sulok ng puso na siyang pinagmumulan ng romantikong mga isinusulat. magdudulot ito ng panlulumo sa halip na kasiglahan. ano pa ang kanyang mahi hiling? Dapat ding mabanggit na isa sa mga nakagawian sa pagsulat ng mga gani tong akda ang paggamit ng sagisag-panulat na pambabae o pangalang sadyang pambab ae. Naghahatid ang mga akdang romansang ito ng pag-asa na maganda ang mun do. may taong itinakda upang magmahal sa bawat indibidwal. 5 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. Ang tatlong ito ang siya ring dahilan kung bakit hindi pagsasawaan ng mga mambabasa ang mga akdang pumapaksa sa pag-ibig sinuman ang sumulat ng mga ito. si Titser Trudy. Dala ito ng katotohanang ang karamihan sa mga tumatangkilik ng mga kadang r omansa ay kababaihan. Sa tatlong ito.. Idagdag pa rito ang lakas ng loob na kung nasa isa ng indibidwal ang pinakadakilang handog ng Diyos sa tao. Ang tatlong K na ito. pinakadakila ang pag-ibig! Ang sarap ng pakiramdam kun g magsisilbing isang instrumento ang manunulat upang mapalaganap ang pinakadaki lang handog ng Diyos sa tao. Di sila lumiliban sa klase. pananampalataya at pa g-ibig. o magdal a ng mga gamit o bag. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. kiliti. Mayroon din silang guro.

Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. Di na tayo magugutom. "Kuya. 'pag naging pulis na ako. Masaya sina Buknoy at Berto. Sa katunayan. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. pupunta sila sa Jones Bridge. Gusto niy ang maging pulis. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. nagiging tunay silang mga bata. uuwi na sila sa kanilang tirahan. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . "Patuyo na po. Huhulihin natin si la. pinu puntahan ni Titser Trudy. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. na dapat isulat o basahin. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. At 'yung mga liban naman. Sa mga oras na ito. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay.'Nung una." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Siyempre. hanggang sa matuto na si Buknoy." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. Lilibutin n atin ang dagat. tatalon si Berto sa tubig. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Ang langit na ang magiging bubong natin ." matipid na sagot ni Berto. Mula s a itaas ng tulay. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. di na tayo tatapak sa lupa. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. "Buknoy. 'pag nagkabarko na tayo. Pero bago sila umuwi. bumibili sila ng tukneneng. Maraming pagkain sa barko." sagot ni Buknoy. Pagkatapos ng klase. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. Kahit anong lugar. Pagkatapos. uuwian nila si Mang Ben. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. "Ayos naman po. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. Araw-araw.

tindero't tindera. Mga totoong kotse. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. pulis. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. mas marami kayong magiging kaibigan . pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. umuusok na pansit. matapos nilang maligo. bumbay. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. Sa center. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. Isang hapon. motor. adidas. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. at karitong itinutulak. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa." "Salamat Titser Trudy. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. may pustiso o wala. intsik. at kung sino-sino pa. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. at ulo ng manok na may m . kahit kakau nti lang ang kahoy." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. matutuling dyip. pero giba na ito. sa malaking bahay namin tumitira. May bilog at kuwadradong ho pya. paa. doktor. Mahusay na karpintero si Mang Ben. maliit at malaking siopao. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. naglalayag sa malaking barko. mainit-init na tukneneng. ang mabait na si Mang Ben. kaya niyang gawing maliit na bahay. babae o lal ake. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. Sumasakay sa matuling matorsiklo. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. Matanda o bata. drayber. siomai. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay." balita ng isang ba ta sa kanila. panadero. nagulat sila sa kanilang nadatnan. bituka. kaya nagpunta agad ako rito. Pinaaalis na tayo. madre. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. o pako. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. iba't ibang kulay ng palamig. si Ti tser Trudy. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. Dumating si Titser Trudy. Sa center. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. tit ser. si Mang Ben ang gumawa. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. Mayroon din akong mga laruang bisikleta.a bahay. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. yero. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid." tugon ni B erto.

Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. tubig. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. pinarurusahan. umulan man o umaraw.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. Pero kung minsan. Mabait si Kuya Anghel. Pero ngayon. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. nude ls. minsan kasa-kasama ko. minsan hindi. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. wala na silang pareho. 'Yung iba sa kani la. berde. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. Natatandaan ko. nagtatrabaho rin ako. sabon. tulad nina Tatay at Nanay. talagang matag al ang ulan. at itlog ng pugo. Walang tamad sa loob ng aming bahay. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. mga ku wento ang pasalubong niya. Minsan naman. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. Astig magkuwento si Kuya Anghel. Pero tulad ng ibang bahay. May nanghi hingi ng limos. pagkagising ko isang umaga. May nagpaparoo't parito. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. pati magkuwenta. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. walang pinto na dapat ikandado. may tulog sa araw at gising buong gabi. May gamot sa sipon at ubo. Kapag gumawa ng di mabuti. kendi. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. tapos sumunod si Nanay. Kung minsan. K ay lamig ng tubig. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. tsitsaron. ng ib ang mahihigaan. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. May nagpaparoo't parito. para raw di ako maloko ng i ba. naghahanap ng ibang masisilungan. Araw-araw. Sa sobrang laki ng aming bahay. Unang nawala si Tatay . nakatayo at walang mahigaan. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. wala itong haligi at bubong. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Gano n naman sila e. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. kilala ko. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. Matagal-tagal na silang wala. May nagtitinda ng dyaryo. sigarilyo. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. at pula. at trak. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. may nandudukot ng ibang pitaka. Araw-araw. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. . Dito na 'ata ako lumaki. Pero ako. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. dyip. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. si Kuya Anghel. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. kaya 'yung iba kong kasama. Lahat kami. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. at kung ano-ano pa. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. di niya nakakalimutang dalawin ako.

Pero kahit ganito ang aming bahay. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. "May bakanteng center na akong nakita. Bahay na may haligi at bubong. Doon. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog." da gdag ni Kuya Anghel. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. kayang-kaya niyang sumingit. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. Titira kami sa iisang bahay. Mahira p ang walang bahay. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. Tulad ng ibang batang di na bumalik. Muli akong mangangarap. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. dyip. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Kahit sa maliit na is kinita. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. Kailangan mong maging ligtas. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. Paano na sina Nanay at Tatay. NAISIP KO. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. tanghalian at hapunan. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. Bahay na hindi bahay ng iba. Bahay na bahay namin. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Tutulong sa maraming gawain. nakakalu . Di pala ito matatawag na bahay. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. maaalagaan ka nila at matut uruan. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Makikipagkaibigan ako. May bahay pala na talagang para sa ak in.

May dalawa kaming ping gan. Sa buong maghap on. Papauwi. may parang bombilya at kulay sampalok. isang kutsara't platito. laging may kwento si Tatay. patis. dati rin akon magkakariton. toyo. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. noon daw. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. Kahit saan kami magpunta. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. dalawang baso. Sabi ni Tatay. Tuwang-tuwa ako. Mabait si Mang Ruben. toyo . Nakahinga na nang maluwa . Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. mga butas na timba at palanggana. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. may mahaba at maiksi ang leeg. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. nagtutulak ng bahay. bakal. M insan sabi ni Mang Ruben.sot kami nang walang gasgas o daplis. isang maliit na kaldero at yuping t akure. Titimbangin ang mga bakal at plastik. May kahon din kami ng damit. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Paggabi na. patis. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap." ang sasabihin ni Tatay." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. Minsan. Pero naging tamad daw ang mga tao. pati piktyur ng iba't ibang tao. ipap arada lang ito ni Tatay. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. at gamot na parang matataas na bilding. walang pahinga ang kariton. 5 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. "Aking Bunsong-bulinggit. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. Si Kuya ang magmamaneho. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Lahat ng tao. Sa aking pagtulog. "Tulad n'yo. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. Sasakay uli ako sa asul na kariton. Walang daya ang kanyang timbangan. may punggok. At kapag gusto naman naming umidlip. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. at gamot. noong matagal na matagal na. may lapad at ku wadrado ang katawan.

maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo." ang sabi ni Kuya. komiks. Napansin ko rin. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . "Kay sarap talagang mabusog. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. Kapag wala kaming makolekta. Ako naman ang loob at ang manibela. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Giniginaw na ako. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. ng asul na pintura. Kapag gusto naman naming magpahinga. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Kapag umuulan at bumabah a. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. susulpot ang mga bulang-lobo." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. Pero alam naming matibay ito. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. bilhan kayo ng pintura. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. nagiging bangka ito. pero parang pagod na pagod ito. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. Pero minsan. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Wala kasi kam ing masilungan noon. mga bunging kaldero at kawali. bakal. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. mga butas na timba at palanggana. Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. Ang lamig ng tubig. Naisip ko kanina. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Busog na busog kami ni Kuya. Sa aming pag-uwi. Di na kasi kul ." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. Pagkatapos. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. At bigla-bigla. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. At sa aming pagkukusot. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton.g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Tulad namin ni Kuya.

matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Kinabukasan." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. Sa gabi. kapag may-ensayklopedia sa bahay. at ubas. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. ipinarada namin ang asul na kariton. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. akala ko. lalo na ang asul na asul na kariton. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. Bagamat nasa probinsya ako. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. Kay saya ko noon at alam ko. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. ponkan. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Si kuya naman sa labas." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. Simul a noon. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. Pagdating ko ng hayskul. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim.ay asul ang masuwerte ninyong kariton. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. May iba pa palang libro bukod sa . pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. Noon din. Matagal na silang wala. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. mayaman o maykaya. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya.

Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. m atulin pa rin ito. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. kulturang popular. naririto ang buhay ng bawat tao. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. tulad noong tumira ako sa Si niloan. SABI NI LOLO. "'Tay naman . Kapag Sabado at Linggo. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. sa bukid at kung saan-sa an pa. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. may collection ako. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Problema ko kasi. Yabangan kami ng aming mga nabasa. manipis ang gulong. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. Tanda ko. Cebu. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. . Laguna sa loob ng dalawang taon. At kahit saan man ako mapunta ." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. Cagayan de Oro. ang bukid ang di ko makakalimuta n. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. matinding depression ang naranasan ko. Ganoon 'ata talaga. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. sa Dulong Bayan. napuntahan ko na. sinabi ni Lolo na. nabalutan ng putik ang aking mga libro . "Ito ang buhay. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. malap it sa pilapil. Laguna. Pero sa kasamaang-palad. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. Tumuloy siya sa k anyang silid. Paramihan kami ng nabas a. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. sa Sapang Palay. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. sa Gul od. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. Nang d umating kami. Natatandaan ko. Palitan at hiraman. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book." Hindi kumibo si Lolo. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. Davao at iba pa. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Pagdating ko ng kolehiyo. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan.ensayklopedia. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. media at iba pa. Sa bawat perang natatanggap ko. Minsan. isang libro agad ang binibili ko. Sabi nga. Gusto kong matahimik na ang mga ito. sa Balong Malayo. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. Para akong namataya n noon.

ang maagiw na bodega. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. upang doon siya magpahin ga. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni g sandalan nito. Alam ko. Dahil sa mga nabanggit na ito. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. Napansin ko. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero makita. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. laging matamlay si Lolo. ang masama at higit na masakit. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. at mas pangmatagala n ang epekto. (4) ukol kay Dr<pd>. <i>care giver</i>. Lolo sa datin hindi ko ito Pinuntahan ko kayang abutin Mula noon. Nakatali ito nang mahigpit. . gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Par ang laging may iniisip. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. Pakiramdam ko . (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). upang kumita ng d olyar. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. nars. titser at iba pa. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos.</pd> Martin Luther King. Sa nasabing teksbuk. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. 5 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. at ib a pa. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo.Kinabukasan. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. sa di ni Lolo. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod.

Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila.Sa panahon ng globalisasyon. Sa paraan nga namang ito. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. kailangan itong laging bantayan. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. ay isang malaking banta sa globalisasyon. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. at iba pa. tulad halimbawa ng Rice Burger. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a ng mismong wika nito. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. politika. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa".69)". Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. at iba pa.34). at iba pa. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. Kadalasan. Bilang pintungan. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. Bilang sandata. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. mga batang may isang estante o higit pa ng mg . bagsakan ng mga sobrang produkto. ekonomiya. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran.

ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Kay McGillis. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . pagmamahal sa matanda at iba pa. makukulay na poster. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. bus.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop.8). bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. tulad ng wika. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. at iba pa. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Sa kanilang mga komersyal. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. paaralan. <i>flyers</i>. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. kung kaya. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. simbahan. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Ang unang aklat na limbag. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. lansangan at iba pa. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. brochures. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. <i>Panitikang Pambata. ganito ang kanyang sinab . Sa paniniwala ni McGillis. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto.

Ayon kay Luna Sicat Cleto.i: "<pd>. pagbigkas ng mga salita.</pd> Ralphson. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. at sa buhay ng mga santo. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko.</pd> Perkins. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Mula taong 1898 hanggang 1910. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. <i>The Filipino Twins</ i> (1923) ni L<pd>. Paglaon.</pd> Eady. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata.</pd> Stuart. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol.</pd> La Belle. Edward Stratemeyer. Tinatawag din itong "abesedaryo. at Sargent R ayme.</pd> Thomas.</pd>F<pd>.</pd>P<pd>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal.<p d>H<pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. bida. Bukod sa kartilya at katon.</pd>H<pd>. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>.</pd>A<pd>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. bida ang mga Amerikano. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan.</pd>P<pd>. Sa bansang 1850.</pd>I<pd>. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. mababa it na kaibigan at higit sa lahat.</pd> Stuart. na dapat igalang sa lahat ng oras. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari.</pd>M<pd>. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado.. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali.</pd> Hancock. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita".</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. at insidental o peripheral lang a .

Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. opisina. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. imahen at simbolo. Sa modernong panahon. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. kita at konsumerismo. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon.31). Sa ganito. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Umaayon ito sa prinsipyo . alin ang pagtatawanan o iiyakan. simbahan o mga organisasyon. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. At madalas.ng presence ng mga Pilipino (p. radyo. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Sa kabilang banda. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. ang mga relasyon. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. magdedesis yon o mag-iisip. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. nagi ging kumplikado at nalulusaw. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito.

Ibig sabihin. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Up ang mabuhay ang mga unang tao. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. Dagdag nina Berger at Luckman. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. may sarili nang itong materyal na realidad. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan.75). hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50).. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes... may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao.. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. Para sa kanya. Sa madaling salita.</pd>to attract ATTENTION I<pd>.. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). Gayumpaman. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>.. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Ibi . imahen at simbolo na kilala ng mga tao. epiko. Sa mas malawak na pagtingin. Upang magawa. Gayunpaman. sayaw o ritwal.. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. Ang mga ito ay: A<pd>. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Dito rin nila ibinabatay kun g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. awit. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural.ng AIDA. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Sa madaling salit a. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. likhang sining. Para sa kanila. ng mga kahulugan at papel ng tao (35).. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Ayon kay Prospero Co var (9).</pd> to create INTEREST D<pd>. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Bago pa man sumulpot ang tao. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. at sa mga susunod pang salinlahi. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). Sa pamamagitan ng habitwalisasyon." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. kasabihan. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. panggagagad at pa gsasalin sa iba.. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . Sa ganito.

kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. Gayumpaman. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. Dahil itinapat sila. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. mayaman. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . Sa antas na ito. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . api. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. Ayon ulit kina Berger at Luckman.Ibig sabihin. . ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan.g sabihin. Sa paraang ito. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. sa pamama gitan ni Cuneta. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. siya na ang umaayon dito. ay kanyang kagagawan (89). ang mga ad ay hin di inosente. asawa. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. karaniwan. tined yer. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. Sa larangang ito. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Samakatuwid.95). Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement." (Hall 69). Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. komersyal sa tv at radyo. Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. Ayon nga kay Roland Barthes. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). kaibigan. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall.21). mangingibig. mahirap. istruktura at daloy ng pagpapahayag. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. Ibi g sabihin. Sa madaling salita. sa produkto. amo.

Samantala. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. Batay sa mga inilahad sa itaas. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. Noong Agosto 1935. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin .Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. matapos ang walong taon. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. Nang makita ang isang tindahan. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Sa simula. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. na itinatag n oong 1914. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. Matapos mailagay ang load. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Sa advertisement sa radyo. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. Hindi nagtagal. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. Ang <i>Varsity News</i>. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Kamakailan. Sa ad na ito.

nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil . orador. William Allen White. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. debatista. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard.</pd> Ackerman. makata. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Princeton.</pd > Romulo. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Fordham at Marquette. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. ang mga kababaihan ay magaganda. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. politiko. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. Wa lter M<pd>. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. Columbia. editor a t mga lider kabataan. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo.</pd> Pew. aktor. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. </pd> Carl W<pd>. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L.g kasapi ng CEG. intelihente at dinamiko. atleta. Ika-5 ng Hulyo taong 1936.</pd> Karig. Marlen E<pd>. Yale.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. D<pd>. Noong itatag ang CEG nang 1931. Sa loob ng ilang taon p a lamang. taong 1935. Quezon. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Mula rito. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG.

Daisy Hontiveros. Garma. lathalain. Celestino C. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Rufino R. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala . Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. Porfirio Miraflores. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. interby u. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Leon M a<pd>. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Gil R<pd>. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Vega ng <i>The National</i>. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa mga miyembro nito. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal.</pd> Rama. Samantala. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Enrique Quema at Poblador. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Sa kanyang pamumuno. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. D<pd>.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>.a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). Pascual at Duque. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. at mga miyembro sina Raul Manlapus. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Ang taong 1933.</pd> Carlos. Carlos A<pd>. Castro at Pabl o Viray. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. ayon kay Rodriguez. Kasa ma niya rito sina Torres. Vinzons.

editor at mamamahayag sa ma instream.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. kalihim ng Departamento ng Pinansya. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n a magasin. magbasa at mak . ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. mga asignatura sa wikang Ingles. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. isinulong ni Helen Benit ez.</pd> Modesto Farolan (1937). General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan.wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Ayon kay Prop<pd>. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. Samantala. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. Iprinesenta rin ni Kal<pd>.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. Subalit para kay Manuel E<pd>. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan.

marespeto. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan.</pd>H<pd>. mapagk umbaba. pakikiramay sa kanila. Sa Ingles. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). mapaglingkod. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. Sinusugan naman ni Prop<pd>. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. Ayon rin kay Ferrucci (2006). mapagpatawad. A<pd>. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. Nobyembre 24. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat." Kay Narciso-Apuan (Symposium. sanaysay. editoryal at b alitang pamapalakasan. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. ang pahayag ng kalihim. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>.ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). mapagmalasakit. mapagpasensya. at mas ayahin. mapagbigay. mapagtiwala. pahayagan at magasin. Sa naturang kumperensya. may konsiderasyon. maalalahanin. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>".121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. 4 Title:Sanaysay (44) Text 136 .</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal.Essay Word Count: 2.</pd> Crispino Jamias. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. hindi ito mad aling sagutin. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>.</pd>V<pd>. m apag-aruga. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . May mga ilan nang sumubok . 2005) naman.

Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. nagbibigay ng pag-asa. isang propesor ng wikang Pilipino. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. buk as ang loob. Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. matulungin (De Mesa 1991). at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. nagpapakatoto o. hindi nanghahamak o nanlalait . Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. malawak ang pag-unaw a. maawain. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan . Narciso-Apuan Symposium. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. isang pari. at malapit sa Diyos. maunawain. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. at dalawang <i>charity volunteer</i>. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. may magandang intensyon para sa ibang tao. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. mapagkumbaba. mapagbigay (De Mesa 1991. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. De Mesa 1991). ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. isang madre. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. Sa ngayon. mapagmalasakit.</pd>47. nagpapatibay ng loob ng kapwa. malaya. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). humi hingi ng tawad.na magbuo. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. nag-aaruga. 2005). sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. Nobyembre 24. mabait. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. marunong makipagkapwa. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit.

subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. Williams at Ladany 2005). Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. Sa 14 na kalahok. Knox. Sa kulturang Pilipino. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. sa tingin ng mananaliksik. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill.ng depinisyon ang kagandahang loob. Sa pananaw ng mananaliksik. sapagka . hinanap ang mga magkakapareho ng tema at bumuo ng mga domeyn at kategorya. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. Thompson. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. isang <i>counselor</i>. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. Sa sitwasyong ito. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. <i>content analysis</i> ang ginamit. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. Hess. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o.

at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. Siya ay may malasakit. Knox. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. may mga ilan ding naging pagsubok. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. Hess. Sa bawat talaan. nakalagay ang mga deskripsyon. Sa pagsusuri naman ng datos. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. may pakikipagkapwa. inuuna ang kapakanan ng iba . may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. Ayon kay Hill. hindi iniinda ang abala. pagdodomina ng isang miyembro. Thompson. Williams at Ladany (2005). <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. may konsiderasyon. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. at ur i ng mga ito. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. <b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. porsyento. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro.t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa.

Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . nagbibigay ng serbisyo.Laging handang tumulong. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> . marangal. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. bukal ang loob. maalalaha nin May utang na loob. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. hindi sila naghihintay ng kapalit. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. <i>unconditional</i>. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. <i>Pakikipagkapwa</i>. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. kahit saan. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. <i>Malinis na kalooban</i>.

Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. .Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. disiplinado. iniisip ang kapakanan ng iba. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. hindi nang-aabala. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. handang magsakripisyo 75 31 19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>.

Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka ." ang sigaw ng isang sisiw. Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. at damo.5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . kay a't siya'y nalunod. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. sigaw ni inahing manok. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Isang araw. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus . ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. Ang bodega ay puno ng mga mais. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. Hilig nila talaga ang tubig. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. para marinig natin kung siya ay parating na. "Hindi iyon mga sisiw. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". bigas.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Halina kayo't tayo'y aalis na." ang wika ng inahing manok. Sila'y mga bibi. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya.

Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Agad nitong pinalaki ang katawan. "ama. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Panay ang pamamasyal. Nangako siy . pero sa susunod ay hindi na". sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. sagot ng lima. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. sa kanyang trono. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas.a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Nang dumating ang tag-ulan. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Sa kanyang paglipad. hihingi ka sa akin. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. Tapos ngayon. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". O sige. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Walang may gusto na gawin ito. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". "Masaya ako sa buhay natin. b ibigyan kita ngayon. Huminga ng malalim ang ama. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. hanggang sa maabot na niya ito. Nagkaroon ng mahabang katahimikan.

Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Isang araw. . Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. lumabas ng bakuran ang usa. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso.a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. ang pagong ay nahulog. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Ang isa ay mayaman. Isang araw. gamit naman ang kanyan g bibig. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. At ganoon nga ang kanyang ginawa." Isang araw. Sa halip. Isang araw. "Kumusta na kayo ?" sigaw niya. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. siya ay nagulat sa nakita. Isang araw. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. pupunta si Mang Isko sa bayan. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Naisin man niyang kainin ito. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. G ayunpaman. Bibili siya ng pagkain. Pagbalik ni Mang Isko. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. Minsan. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. "Isa itong kamangha-manghang bagay. Laking tuwa ng hari. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso.

Lubos namang natuwa ang hari. Isang gabi. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw." ang sabi pa nito.Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. Maya-maya'y may na ." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d." ang sabi pa nito sa hari." ang sabi ng isa." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. Nagtaka and isang pulubi. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya." Natuwa ang mayamang kapatid. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. Ngunit sa kanyang kabiglaan. Ang sabi niya. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. Sa wakas. Nawa'y tanggapin ninyo. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Natuwa and dalaw ang pulubi. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin.

<b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. <b>M</b>insan. <b>N</b>gunit lingid kay Roque.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. <b>A</b>t isang araw nga. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. Inaalagaan nito ang pamilya. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. <b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. At sa kanyang paglayas. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. 5 Title:Alamat Text 114 . Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. <b>S</b>amantalang ang ina naman. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar.pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Animo bumigat iyon. "<b>I</b>na. Nang buk san niya iyon. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. . <b>A</b>ng ama.

<b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. <b>N</b>oong araw. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. <b>B</b>igla. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. at napailalim sa tubig ang mag-aama. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. hangga't ikaw Damaso. . Nagkaroon sila ng maraming anak. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. <b>A</b>t sa pagdami ng mga tao." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque."<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. <b>M</b>ula sa malayo. Nais sanang magbago ng isip si Magda . <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. humaba ang kanilang mga nguso. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. <b>M</b>ula sa malayo. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. At ikaw Magda. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo.

Palagi siyang nagdara sal. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. "<b>O</b> anak." "<b>N</b>gunit. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena." ang wika ni Aling Rosa sa anak. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. kung kaya't agad umibig dito si Juan. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. bakit? Sabihin mo. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. <b>M</b>insan. si Helena. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. At bigla.<b>A</b>ng ina. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. "<b>A</b>nak. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. gabi na ito nang makauwi. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. mabilis na tumanda si Aling Rosa. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. ginabi ka yata ng uwi ngayon." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. Hangang minsan. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. Bago dumilim. ." ang pagsusumamo ni Juan. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. <b>S</b>a paglipas ng panahon. "<b>P</b>asensiya na po. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw." ang pagsisinungaling ni Juan. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. <b>A</b>ng anak. isang baba e ang kanyang nakilala.

napakahirap abutin. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. Si Juan ay naging isang butiki. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. "Lumayu-layo ka nga rito. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. Istorbo ka talaga. <b>M</b>ula sa malayo. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. At bilang pag-alala sa kanyang i na. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. <b>M</b>aya-maya. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. <b>S</b>a takot. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak." "<b>L</b>umayo ka rito. Baka masira lang ito. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. "<b>A</b>te. wala kang perang ipambayad dito. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. Kung nanghihiram sila sa iyo. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. at naglaro sa paligid. Hu malakhak itong lumapit. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad." Parang walang narini . Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. tulungan mo. Parang langit ang taas nito."<b>D</b>ios ko po. "<b>A</b>te. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . Kung humihingi sila ng tulong. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. pahiramin mo. Lay o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. Doon ka sa Nanay magpasulsi. Ate tulungan mo naman ako. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba.

" dugtong ng kapatid niyang lalaki. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. Inuu lit ko.. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan." luhaang sabi ng ina.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. at buo ang tunog. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. Bilang parusa. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. humabi nang humabi. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. Wala akong pakialam kung kasalanan man un.baka magkasakit ka. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. oras-oras. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon.. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. iha. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan..g si Gamba. . Iniistorbo na naman ninyo ako.. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a. kung malilipasan ka sa pagkain. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. malakas. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay.. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga." pagpigil ng mapagmahal na ina. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw.." "<b>G</b>amba." "<b>W</b>ala kayong pakialam. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. pagalit itong sumig aw. Gamba. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. "Ano ba kayo.

</pd> diretso na rin sa AIDS!" Heto pa.. di ba palatandaan ng AIDS yung hirap sa pag-ihi<pd> . AIDS din yun<pd>.. Mga halimbawa ng kulang na kabatiran sa AIDS Hindi tulo ang AIDS! Nico 16 "sa napag-alaman ko. 6 Title:Sexually transmitted infection. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. Itinanong-tanong ang tungkol sa <i>sexually transmitted infection</i> at ang tungkol sa HIV/AIDS..249 <i>Sexually transmitted infection</i>. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat .</pd> sa guys parang may nana yung lumalabas" Mark 20 "yung tulo. Naging paksa sa mga umpukan ang mga sakit na nakahahawa at inilaan ang m ga tanong tungkol sa mga sakit na kaugnay ng sekswalidad. HIV/AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusu gan Ilan pang halimbawa ng mga usapan ng mga lalabintaunin tungkol sa kanilang kalus ugan at seksuwalidad ang hinalaw upang mailarawan ang kanilang kabatiran tungkol dito. Akala din ng marami na simple lamang ang lunas sa sakit na AIDS tulad ng katas ng halaman o sabaw ng prutas o di kaya ay paglalangas ng tubig na may sabon. Akala ng ilang lalaki ng lalabintaunin na ang lahat ng STI gaya ng tulo o gonorrhea ay HIV. hindi sabaw o sabon ang gamot sa HIV! Rona 20 . Natutunghaya n sa mga sumusunod na halimbawa ang ilang tamang kabatiran at ilan ding mga naka babagabag na kakulangan sa pag-unawa sa mga sakit na nakakahawa at nakamamatay g aya ng HIV/AIDS.<b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito.Essay Word Count: 2. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw. Ay on sa mga untahan sa umpukan lumalabas na maraming akala ang mga lalabintaunin n a sumasalamin sa mas malalaking problemang may kinalaman sa kanilang sariling se kswalidad at sa kultura at lipunang kanilang ginagalawan.. HIV-AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusug an Text 134 .

Ang <i>direct viral disease</i> ay magkakaroon ng <i>constitutional illness</i>. Samantala sa mga <i>opportunist ic infections</i> may apat na maaaring magsamantalang <i>micro organisms</i> s a mahinang sistemang panlaban sa sakit tulad ng <i>bacteria</i>. <i>fungus</i>.</pd> AIDS nakukuha mo sa laway.... at sobrang mahina ang katawan ng may sakit.</pd>kaya di mo maiiwasan<pd>. ano ba ang HIV ate/kuya? Elsa 14 "AIDS nakakahawa<pd>... sa halikan<pd>... parang<pd>. ang pagkasira ng bait o dili kaya ay magkakaroon ng mabilis na paghina ng kakayahang pangkognitibo ng tao. ewan ko parang gan'on. kailangan may sariling gamit kasi puwede ka ng mahawaan kapag ginamit mo iyong kanyang kutsara o baso<pd>.. Ang HIV ay isang retrovirus o kilala itong Human Immunodeficiency Vi rus.. Sa <i >disease secondary to the immunodeficiency state</i> naman may mga <i>malignanc ies</i> at <i>opportunisitic infections</i> na maaaring kahinatnan..</pd>" Erik 16 "<pd>. (e<pd>...</pd> ang gamot mainit na tubig na may konting sabon" Teka muna..</pd>" Ilang maling pananaw Daisy 16 "<pd>.</pd> kung magka-AIDS ako sasabihin ko sa iba na 'wag na silang maglalapit sa akin.</pd>g<pd>. ..... Magkakar oon din ng <i>neurologic disease</i> na kinahihinatnan ng <i>direct viral disea se</i>.</pd>" Gilbert 16 "<pd>.< /pd>sabi ng lola " Mark 20 "sa tulo<pd>. ang halimbawa nito ay <i>dementia</i>.</pd>g<p d>. nagkakaroon ka na ng AIDS<pd>.</pd>hindi mo naman alam kung sino may sakit na AIDS di ba<pd>. Hihina ang sistemang pang-immune ng katawan na nauuwi sa malalang sakit na AIDS o Acquired Immunodeficiency Syndrome.</ pd> <i>Candida albicans</i>).</pd> hindi ko alam kung paano nagkaka-AIDS.</pd>" Raymond 17 "<pd>. hindi naman pinag-uusapan" Jomar 19 "kapag nasama sa tubig tapos nainom.</pd> <i>Mycobacterium tuberculosis</i>)..</pd> hindi dapat lumapit sa taong may AIDS kasi nakakahawa<pd>. baka mahawa sila</pd>.... Dulot ng HIV ang <i>direct viral disease</i> at a ng <i>disease secondary to the immunodeficiency state</i>...... Dalawa ang prosesong nagpapaliwanag ng pagka-komplikado ng AIDS. at <i>protoz .</pd>pang-bawas lang buco juice<pd>.. (e<pd>. .. <i>virus</i>." HIV ang dahilan ng AIDS Hindi nababatid ng tama ng maraming lalabintaunin na ang HIV ang dahilan ng saki t na AIDS.. ang labis na panga ngayayat at patuloy na panghihina ng pangangatawan..</pd> 'pag may AIDS. Halimbawa ang <i>wasting sy ndrome</i> ng <i>consitutional illness</i> kung saan nilalagnat ng mataas. (<i>Herpes zoster</i>).</pd>" Angelo 14 "<pd>. Ang <i>Ka posi's sarcoma</i> ay isang <i>malignancy</i>."ang gamot sa AIDS. la bis na nagpapawis sa gabi.

Ito na ang pinangangambahang kalagayan na nauuw i sa kamatayan ng nahawa ng HIV.</pd> <i>Pneumocystis carinii pneumonia</i> o PCP).</pd>AIDS madaling kumalat.. Ang isa pang paraan ng pagpigil ay ang pagsala sa mga produktong dugo na gagamitin sa medisi na. 'pag nagka-AIDS hindi na gagaling<pd >. subalit marami ang <i>false positive</i> kaya iminumung kahi ang pag-uulit ng test. sekswalidad. Ang PCP ang karaniwang sakit ng may AIDS.oa</i> (e<pd>.</pd>" Caryl 16 "<pd>. at sosyal.. pagpawi ng gana sa sex (seksuwalidad)..</pd>5%).</pd>g<pd>.. imahe ng s . Upang matiyak naman kun g may AIDS na ang may HIV binibilang ang CD4 T-lymphocyte para alamin kung ito a y mas mababa na sa takdang bilang (CD4 < 200).</pd> p24).. Halimbawa ng tamang kabatiran Michelle 12 "<pd>. Kasalukuyang paraan ng pag-alam kung may HIV at AIDS at mga pagpigil ng pagkalat nito Ang ELISA o enzyme-linked immunosorbent assay test ang isa sa mga paraan ng pag -alam kung ang tao ay may HIV.. at sosyal.</pd>AIDS nakukuha sa sexual intercourse. Mas komplikado ang paraang ito subalit mas masino p sa paggamit ng antigens (e<pd>.. Ang Western blot test ay isa pang paraan ng pagtiya k kung may HIV ang isang tao. Ang pagkakaroon ng TB o ca ncer ay seryosong banta sa lakas ng katawan (panghihina ng kalamnan). Id inadahilan nila ang takot sa mga ganitong sakit sa pagkawala ng sigla sa buhay ( sarili).</pd>AIDS. Dahil na rin sa wala pang natutuklasang lunas s a sakit na AIDS ang mga paraan ng pagpigil sa pagkalat ng nakamamatay na sakit n a ito ay isang malaking hamon pa rin sa mga eksperto sa medisina at pag-uugali o behebyur. inaantala ang pagdami ng mga <i>retrovirus</i> na ito sa paggamit n g HAART <i>triple drug therapies</i> Ang may mga <i>opportunistic infections< /i> naman ay ginagamot sa mga angkop na lunas dito gaya ng <i>antibiotics</i> . Kinatatakutan ang ganitong mga sakit dahil may kaugnayan pa rin sa mga aspetong sarili. Humahanap na rin ng bakunang panlaban sa HIV kanya lamang ay maraming probl ema ang kinakaharap ng mga siyentipiko tungkol dito. Ayon sa mga kalahok na lalabinta unin kinatatakutan nila ang mga sakit na STD.</pd>" Verne 18 "<pd>.. sa infected na karayom o dugo<pd>...</pd>" Kinatatakutang sakit ng mga kalahok na lalabintaunin Ang mga kinatatakutang sakit ng mga lalabintaunin ay may kinalaman sa mga sumusu nod na aspeto: sarili. Ang <i>prevention</i> o pagpigil ang tanging paraan sa pagtigil ng pagkalat ng HIV.. sekswalidad. Ang ibang kinatatakutang sakit ng mga kalahok ay tuberculo sis (TB) at cancer.. Samantala sa mga nahawaan na ng HIV. wala pang gamot para diyan<pd>.</pd>g<pd>. acquired immunodeficiency virus. at ang paglayo ng iba bunga ng p andidiri (sosyal). May mga AIDS-<i>defining opportu nistic infections</i> na rin bukod sa may ebidensiya na ng HIV infection ang ta ong may <i>full-blown AIDS</i>. Ang ilang halimbawa ng mga naging tugon sa mga tanong ay mat utunghayan sa ibaba. <i>sexually</i> (<i>socially</i> ) <i>transmitted disease</i> at ang AIDS. Ito ay sobrang sensitibo sa pag-<i>detect</i> n g HIV (99<pd>. Isa rito ay ang paraan ng pagtuturo at pagkatuto sa mga dapat iwasang gawain na nagpapataas ng antas ng panganib na magkahawaan...</pd>AIDS nakukuha thro' injection (IV drug users) Benedict 17 "<pd>.

at kaloob an (pagkawala ng pag-asa).. hindi makikipag-ano sa mga babaeng gala at sa mga bakla<pd>.. Ang <i>Feminization of HIV/AIDS</i> ni Nwe Nwe Aye (2004) ay naglalahad ng mga katibayan ng maling pananaw at pagkakabit sa kababaihan ng sakit na ito. Halos ganito r in ang <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na ito kung saan inaakala na sa ba bae nanggagaling ang HIV virus at kumakalat dahil sa pakikipagtalik sa isang bab aeng nagkaroon ng ibang partner sa sex bukod sa kanyang kasintahan o asawa... matutunghayan ang ganitong mga pananaw.arili (pangangayat ng katawan).</pd> nakukuha ang AIDS kung na kikipagtalik ka sa bakla!" Sulyap sa samu't saring saliksik <i>Stigmatized</i> at <i>feminized</i> ang sakit na HIV/AIDS. Akala pa rin ng marami sa kanila na ang sakit ay nakukuha sa pakikipag-sex lam ang sa mga babaeng bayaran at mga bakla. Sus ulyapan ang samu't saring saliksik sa larangan ng pag-aaral sa HIV/AIDS ang mga usaping kaugnay ng mga pananaw na pambabae at pang bakla lamang ang sakit na ito .</pd>" Ryan 19 "<pd>....</pd> nakukuha ang AIDS sa pambabae<pd>.. <i>Stigmatized</i> ang s akit na HIV/AIDS sa mga bakla at babaeng bayaran.</pd>umiwas sa mga bayarang babae.. Sinasabi din nila lalo na ng mga lalak ing lalabintaunin na nahahawa ng HIV sa pakikipagtalik sa mga tinatawag nilang l alaking operada o transekswal at sa mga hindi matitinong babae o kung ituring ni la ay mga babaeng gala.. Ang retrovirus ay galing sa mga bakla at naisasalin sa pakikipag-sex sa kanila.. sa ganitong lugar<pd>. Ay on sa pag-aaral. Inaakala pa rin ng marami na bunga ng kakaibang sekswalidad ang pagkakaroon ng sakit na HIV. Sa ilang sumusunod na halimbawa sa ibab a. Samantala hin di malinaw sa mga kalahok kung bakit mga babae lalo na ang mga bayaran at ang mg a bakla ang dahilan ng pagkalat ng HIV..</pd>" Gary 15 "<pd>. Natutunghayan ang ganitong pag-uugnay sa mga sumusuno d na halimbawang hango sa mga interbyu. Ang mga lalabintaunin lalo na ang mga lalaki ay naniniwalang ang sa kit na AIDS ay pambabae o pang mga bakla lamang at nahahawa ang mga lalaki dito... anyong panlabas (pagkalugas ng buhok). nasa tiyak na panganib ang mga kababaihan lalo na ang mga bata at lalabintauning babae sa pagkahawa sa sakit na HIV. Sinabi sa pag-aaral na ang mga babae ay may <i>multiple vulnerabilities</i> ku ng saan lalong madaling mahawa sila sa STI partikular sa HIV. Ito ang siyan g nagpapanatili sa banta ng lalong malawakang pagkalat nito sapagkat hindi malin aw sa marami ang dahilan ng pagsasalin-salin ng HIV.</pd> para makaiwas sa AIDS. mag-ingat na rin sa mga ganitong babae. Idinagdag pa ng .</pd>" Rutloy 19 "<pd>.. Gayundin mariin pa ring pinaniniwalaan nila na ang mga bakla ang may dala ng sakit na HIV/AIDS dahil daw sa mga aktibiting sekswal ng mga ito.. sila mismo kasi nakakakuha ng AIDS. Napag-alaman din sa mga lalabintauning kalahok hindi lamang ang kanilang agam-ag am sa AIDS kundi ang mga pananaw na sumasalamin sa kakulangan ng pag-unawa sa sa kit na ito.. Halimbawa ng <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na AIDS Keith 18 "<pd>..</pd>yung lalaki sa lalaki<pd>. Ayon pa sa pag-aa ral mabilis na dumarami ang mga kaso ng HIV sa Timog Silangang Asya lalo na sa Thailand at mga karatig bansa nito na di kalayuan sa Pilipinas.. Ang mga prostityut o mga babaeng bayaran ang nagpapasa ng sakit na STI at HIV/AIDS dahil sa pasalin-salin sila sa iba't ibang kostomer .

</pd>2%). <i>commercial sex workers</i> .29 taong gulang (31<pd>.</pd>7%) at sa mga nasa 30 . Gayundin naman ang HIV <i>transmission risk</i> ay mas matindi sa sit wasyon na may puwersahang pakikipagsex. ano ang bisa ng ABC kung may karahasan sa kaba baihan gaya ng <i>rape</i> o panggagahasa. pwersahang pakikipagtalik. mula sa buwanang pagtatala ng 1 0ng kaso lamang sa mahabang panahon ay nagkaroon ng biglaang pagtaas ng bilang s a 20ng kaso ng HIV/AIDS nitong taong 2006. Sa interbyu sa mga ama at ina na may HIV. Mahihinuha na mas maraming kalalakihan ang may HIV/AIDS at sila ay nasa maagang yugto ng pagiging <i>adult</i> . ang lahat ay maaaring magkaroon at may banta sa bawat isa sa atin. karami han sa mga ina ay nahawaan ng kanilang mga asawang lalaki na nakuha ang <i>retro virus</i> sa labas ng bansa noong naghahanap-buhay pa sila bilang mga <i>overs eas worker</i> (Javier 2006). Ilang nakalap na mga pag-aaral sa epidemyolohiya ng HIV/AIDS at mga sarbey tungk ol dito ang maglilinaw na ang sakit na ito ay walang pinipiling kasarian. Iminungkahi sa pag-aaral na ang lalabin tauning babae ay dapat magkaroon ng sapat na kaalaman at kasanayan upang makaiwa s mahawaan ng HIV. Dapat na ngang ulit-ulitin sa mga kalalakihan na ang sakit na ito ay unibersal. sa pag tatalik nahawa ang mga lalaki. at iyong nasa <i>commercial sex work</i> na hindi nakapipili talaga ng kung sino ang k anilang magiging kostomer. . B para sa <i>being faithful</i> (pagiging tapat). Pinatutunayan ito ng nakaraa ng tala ng pagdami ng kasong iniuulat na may HIV/AIDS.</pd>8%) kaysa sa mga babae (37<pd>. Halimbawa sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> (Poblete 2005) m as marami ngang naitalang kaso ng HIV/AIDS sa mga lalaki (62<pd>.</pd>8%). at C para sa pag gamit ng <i>condom</i> . partikular sa mga bata at lalabintauning babae. Ayon pa rin sa ulat. lahi. Ilang mahahalagang usapin ang inilahad ni Nwe Nwe Aye (2004) sa kanyang pag-aara l kaugnay ng AIDS at kasalukuyang iminumungkahing paraan ng pagpigil ng HIV. Aniya. Ayon pa rin sa naging ul at ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . o pananampalataya at hindi usaping pangbabae o pambakla kundi panlahat. Ang sitwasyon ng kababaihan ang higit na mapanganib at hindi ang kanilang iniuugaling kaugnay ng sekswalidad. Marami sa mga babae ang walang kapangyarihan sa negosasyon tulad ng mga nasa <i>commercia l sex work</i> at nasa marahas na sitwasyon.pag-aaral na mas mataas na ang <i>rates ng HIV sa mga babaeng lalabintauning may asawa. dapat magi ng bahagi ng pangkalahatang istratehiya ang ganitong kaalaman upang maging mabis a ang programa para sa pagpapaalam sa banta ng AIDS. Sa pagtataya ni Cravero (2004) sa sitwasyon ng HIV/AIDS sa Pilipinas sinabi niya na kailangan g basahin ang mga tanda na <i>slow at <i>low cases ng sakit bilang <i>hidden</i> at <i>growing</i> dahil nga sa maraming palatandaan ng pagmumulan ng pagkal at nito. gulang . Aniya maraming <i>overseas workers</i>. Ay on sa kanya hindi sapat ang ABC bilang <i>prevention strategy</i> lalo na para sa mga kababaihan.39 taong gulang (37<pd>. Idiniin niya na mahalagang isali ang mga lalaki lalo na ang mga lalabintaunin sa kampanya sa pag-unawa sa sitwasyon ng mga kababaihan upang higit na mapangalagaan ang kanilang kalusugan. Hindi rin sapat ang paggigiit sa kanila ng paggamit ng <i>condom< /i> dahil laging naroon ang banta ng pwersahan at pamimilit na sex. Nagkalat pa rin nga ang pananaw na ang AIDS ay sakit ng babae at sila ang nakah ahawa sa mga lalaki. Ang ABC ay istratehiya ng pakikialam kung saan itinuturp na ang A para sa pag-<i>abstain</i > sa sex. Marami ring babae ang nahawaan ng kani-kanilang mga asawang lalaki samantalang nananatili silang tapat sa mga ito. at mapanganib na ugali ng mga kabataan sampu ng kanilang mga iniuugali sa sek swalidad ang mga palatandaan ng banta ng HIV/AIDS. Pataas din aniya ang bilang mula sa naunang nait alang kaso noong 1984 sa mga taong nasa 20 . Ayon kay Nwe Nwe Aye.

Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Batid ito ng kanyang Ditse. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka . Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina nanahanan ni Alfonso. Hindi niya malilimutan ito. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. Usaki Kimadori. Sumisidhi ang digmaan. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama t puno ng patumapat ang kanyang kapatid. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. si Hen. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid.5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse.

Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Karne an g laman ng bayong. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Ma . Lumipas pa ang mga araw. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa pamumuno at pagpaparusa sa mga katutubo. Balighong pangamba ang kanyang nara mdaman. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Kinabukasan. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari.nyang Ditseng Cora para sa Heneral. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Kumukulimlim ang panahon. Walang imik si Gloria. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin." pahayag ni D itseng Cora. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora.

Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Lihim ito. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. tunguhin at saliksikin. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Nabatid ni Hen<pd>. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. pero walang nakatagpo. malapit at lumalapit siya sa akin. Papalapit siya. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Siya si Duerme. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Tumahimik ang paligid. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. wala na si Ditse. magdidilim na. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Ako si Dulce. ang inisip ko. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Mahalumi gmig. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Piho ko'y naliligaw ito. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Di ko lang batid kung saang direksyon. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana . Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Papalubog na an g ikalawang araw.y kadalasan ang kanilang pagkikita. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Isa lang ang batid ko. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi.

mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante.w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Nakailang hakbang na ako. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador.674 Sa paniniwala ni McGillis. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. tulad ng wika. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Tuluy-tuloy ako. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Hindi ako dapat abutan ng dilim.Essay Word Count: 2. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. Alam kong malayo na ito sa akin. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. 4 Title:Sanaysay (46) Text 141 . kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Humahangos. Kay McGillis. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi . Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. Nakita ko na ang daan patungong bayan. dilaw. <i>Panitikang Pambata. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Kinabahan na ako. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. D oon ko ipinasyang tumakbo na.

Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. pagbigkas ng mga salita. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari.</ pd>8) </i>. Bukod sa kartilya at katon. Paglaon. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. Ang unang aklat na limbag.. Sa bansang 1850. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. na dapat igalang sa lahat ng oras." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>.nas. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. sa t . Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Tinatawag din itong "abesedaryo. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol.

at sa buhay ng mga santo. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. Muli. Edward Stratemeyer. Kung kaya. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil . Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.</pd> Eady. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda .</pd>I<pd>.</pd>A<pd>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908.</pd> Ralphson. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat.</pd> La Belle. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. bida. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino.</pd>P<pd>. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</ pd>H<pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>.</pd> Thomas. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika .at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s.</pd>H<pd>. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >.alambuhay ng mga sikat na tao. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito .</pd> Perkins.</pd> Stuart. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. pagkontrol sa mga kaalaman. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan.</pd>F<pd>. bida ang mga Amerikano. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>.</pd> Stuart.</pd>P<pd>. Tinawag silang mga pen sionados. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. Ayon kay Luna Sicat Cleto. at Sa rgent Rayme. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. mababait na kaibigan at higit sa lahat. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento.</pd>M<pd>.</pd> Hancock. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito.

Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. at sa lahat-lahat na yata. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. sa mga panoorin.. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. hindi ito ang wika ng ating "k . masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Anumang gawin nating pag-iwas. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). sa ating sinasalita. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain.ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. ahen siya. nandoon pa rin sila. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon.. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. at tanggapan ng pamahalaan. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. sa mga babasahin. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>.</pd>180) </i>. tulad ng Amerika.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. Ika nga.

Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitikang-pambata. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Dahil dito. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Klasrum Adarna. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Dahil dito. Poster s Series. Higit sa lahat. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. ba le wala rin. partikular ang televisyon. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa.aluluwa". Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. Sa kasalukuyan. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Teen Novellas at Teen Romance. Bright M inds Read! at iba pa. Madalas. Bukod di to. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Big Book. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. At kung minsan. malilikh . tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Manuals. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Taon-taon. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman.

siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. . Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin.Essay Word Count: 2. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. Sa mga simulang pahayag sa kwento. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas.063 Samakatuwid. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. 6 Title:Sanaysay (43) Text 133 .a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Sa pamamagitan nito. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa.

stik ng <i>fishball< /i>. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. Isang babae ang sumulat ng kwento. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Pero hindi na ito ang mahalaga.</pd> Anon uevo. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. torotot. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. tulad ng <i >ruler</i>. pambomba ng bola. at iba. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Dahil di to. suklay. ugali. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. tulad ng akala ng bata. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. ng kanilang mga iniidolo. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Alam din ng bata na <i >hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. at iba pa. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. ngunit sa halip na mahatsing ito. <i>antenna</i> ng TV. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>.<i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. . <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil.

ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. kasama ng mga kalaro</i>.Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. <i>loko lang</i>. bakla o t omboy. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. Sa ngayon. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. Sa kwento ni Garlitos. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. tulad ng pagpunta sa hardin. . Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. ang Ruming ay pangalang hindi lik as na panlalaki. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. Sa pamamagitan nito. Sa kwento. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. umawit sa buwang hugis karit. agad niyang nagagawa. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. Ngunit isang araw. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. kung kaya hanggang ngayon. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. nag-iisip at hindi emosyonal. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. pagtanaw sa mga b ituin. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. <i>O nagpapatintero. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. plantsadong damit at iba pa. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. <i>Gumagala buong gabi. Tumuklas ng mga bagay-bagay. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. agad na lalabas ang mainit na kape. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. hapung-hapo siya. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. magpahangin. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. taguan. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. biglang nagbago ang lahat. o <i>w alang lang</i>. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. na ang lalaki ay laging malakas. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. tumbang-preso. sumukob sa malalaking puno.

Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses . Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. ga nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. Emosyonal (nalulungkot. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. sentimen tal. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. nang hindi namamalayan ng mga bata. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan.Ang maganda sa kwento. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. Sa pamamagitan ng kwento. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. Tulad ng mga babae. Samakatuwid. Maaaring ituro ng mga kwento. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. Ang katulong ay hindi lamang katulong. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Sa kanila ng kamalayan. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. negatibo. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. taglay ng panitikang pambata. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. nagseselos. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa.

Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. pananaw. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a . naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab.o at maunawaan. anumang kasarian. Sa pamamagitan nito. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h awak ay pistol. Taglay nito kultura. Gera hanggang Dresden. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Kung mangyayari ito. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. Dahil ang katoto hanan. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. upang malikha ang isang lip unang malaya. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. uhaw at gutom. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. maunlad. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. Kung kaya. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. Maselan ang kalagayan naming dalawa. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. at paniniwala ng isa ng lipunan. at higit sa lahat. subalit kinak ailangan ko itong gawin. 6 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Sa naipon niyang salapi. wika. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad.

Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Ako. Ika-20 ng Abril 1944. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw.. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Ika-27 ng Enero 1943. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno.. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Katatapos lamang ng taglamig. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena.. Si Waldteim at ako. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Akala ko'y katapusan na nami n. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. 1943. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Ako'y isang LIHIS. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Kung minsan ay maaamoy mo a . Noong una. Tanggap na niya ako. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Ika-17 ng Abril 1943. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Kasama dito si Ilienno. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Ika-6 ng Agosto 1942. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay.. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay.awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Narating namin ang sinasabing Dresden. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami nagkakilala. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Oo. Isina ra ang klab ni Ilienno. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma.

o dalisay. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. Ayaw kong isipin ang<pd>.. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Wala nang limitasyon Waldteim. wala na. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Wala kaming magawa. mabato at mainit ang aming hinihigan. Kahapon ng tanghali. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Mapanib ugho ang kanyang dila. Hindi ko ma tiis. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Pilit kong itinatali ang bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. Nagpumilit siyan makatayo. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Binuhusan sya ng tubig. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Nan ghihina na ang kaibigan ko. Ika-26 ng Mayo 1944.ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Takot na akong mawala pa siya. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Ganunpaman. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol..</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. tinulungan ko siya. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. dalawa ang inutas ng punglo. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m . Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Lahat ng naniniwala sa gawi. Inaanay na ang aming katawan. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Ika-20 ng Mayo 1944. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. ang mga bahagi ng Koran. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. malinis at marangal. Sa barracks. Wala na ang dating ganda ng aking katawan.

At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. . Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Tulala ang kanyang ina." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. Siya pa ring batang masunurin. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Walang nakakibo sa mga nakakita. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Makaraan ang ilang saglit. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque.aling gawi ay may katapat na kaparusahan.

Essay Word Count: 2. Sa artikulong "Black Feminist Thought in the Matrix of Domination" (1990). may napakaraming antas ng pakikipagkapwa ng m ga Pilipino. Para sa kababaih ang African-American halimbawa. panggrupo o komunidad. Kabilang dito ang pagiging mabuting ina . Kasama sa kat egoryang personal ang relasyon ng kababaihan sa isa't isa. Matatagpuan sa antas na ito ang k awing-kawing na puwersa ng lipunang gumagahum sa isang tao. Ang mga ito ay makikita sa level na personal. ugali. makapangyarihang elemento ang pag-ibig at ang pag-iibigan ng isang babae at lalake. Sa level na personal makikita ang karanasan. Manipulado ng gahum ng dominanteng grupo ang ikalawang antas ng pagdanas at pakikibaka: ang panggrupo o pangkomunidad. at emosyon ng isang tao na bahagi ng kanyang kaakuhan. Samantalang dominante nama n ng mga kaso ng pananakit at pang-aabuso ang listahan ng mga nakasasakal na rel asyon sa mga babaeng ito (Collins 1990: 619-620). at anak. Quindoza Santiago 2002).4 Title:Sanaysay (39) Text 129 . at ang pagkababae o pagkalalaki. mula sa pagiging "civil o civility" o "pakikitungo" hanggang sa pag kakaroon ng "sense of unity and identification" o "pakikiisa. marka ito ng pagkatao. May mga katangian ding nararapat na taglay niya upang maging mahusay ang kanyang pagganap sa nasabing papel. dagdag ni Quindoza Santia go (Quindoza Santiago 2002:14). Kaya bago pa man gampanan ng isang babae ang kanyang papel sa lipunan ay mayroon ng mga ekspektasyon sa kanya sa pa gganap ng naturang papel. at sa kalalakihan o p akikipagkapwa. at panl ipunan. Maaaring mapagpalaya o nakasasakal ang mga relasyong ito. Ang panlaping "pakiki-" ay nangangahulugang "pagsama at pagdamay sa anumang bagay n a ginagawa o nadarama ng iba" (Enriquez 1981:13). ayon kay Collins. asawa." Nasa tuktok ng ha yrarkiyang ito ang konsepto ng "pakikipagpalagayang-loob" na nangyayari lamang s a pagitan ng magkakaibigan kung ihahambing sa "pakikisama" na maaaring sa kahit kanino (Santiago 1976:132-139). g . Quindoza Santiago 2002:191). motibasyon. tinalakay ni Patricia Hill Collins ang tatlong level ng pagdanas (experience) a t pakikibaka (resistance) ng isang babae sa limang puwersa ng lipunang tinatalak ay. Kadalasang nakakulong sa pamilya at pagpapamilya ang mga ekspektasyon at katangiang ito. Bahagi ng antas na i to ang mga salik o kontextong kultural tulad ng lahi. tulad ng fingerprint. Pin atunayan nina Moi at Quindoza Santiago na dikta ng kultura ang pagkababae at pag kalalaki (Moi 1985. edad. Pakikipagkapwa ang tawag sa ganitong konsepto o relasyong taosa-tao sa kulturang Pilipino (Enriquez 1981:13.360 Hindi maihihiwalay sa naunang apat ang salik ng gender o kasarian at sekswalidad ang pagiging babae o lalaki. Ayon sa paglalahad ni Santiago sa "The Language of Food" (1976). estado sa lipunan. At sapagkat walang dalawang taong m ay parehong kaakuhan.

" na ang ibig sabihi' y may ilegal na relasyong sekswal sa lalake kapalit ng pera. at sekswalidad (Collins 1993:619). sapagkat kung wala rin lamang sekswal n a relasyon sa lalake." bagaman parehong sekswal na relasyon sa lalake ang basihan ng ganitong kateg orya. Sa artikulo. Bat ay sa "pisikal na kagandahan" naman at "talino" ang mga opsyon na maaari sa kaba baihan sa labas ng bahay.ender." Kadalasang may istigma sa lipunan ang ganitong tawag dahil sa pag-iisip na walang nanligaw o nagkagusto sa babae dahil hindi na maganda ay threatened pa ang lalake sapagka t matalino at maaaring kapantay niya (ng lalake) ang istatus. at maitim na kompleksyon. relihiyon." Madalas na "hindi maganda" (ito siguro ang politically-correct term) o p angit ang mga babae sa huling kategorya. kaibigan. higit na mapaiigting ang identidad ng isang b abae kung isasama ang salik ng relasyon o pakikipagkapwa (Smith 1990). Kabaliktaran nito . ang babaeng magaganda ay kadalasang matatagpuan sa labas n g bahay. kaysa "maybaha y. Sa "Himanting: Suhay Sa Kamalayang Ni lamatan ng Kamalayang May Basag" (1997) sa espesyal na isyu para sa kababaihan n g <i>Daloy</i>. Ang mga babaeng hindi maganda ay may dalawang pagpipiliang karir sa buh ay: maaaring maging katulong kung malakas ang katawan at masinop magtrabaho.</pd> Stella Valdez. ukol sa gahum ng gender o sekswalidad. May teorya si Ma<pd>. isang iskolar at premyadong mana naysay. malalaking bint i o pata. at bawal" ang ganitong relasyong se kswal sa labas ng bahay." tulad ng mga tind era at sekretarya. Hindi tayo bansang America kung saan maaaring malunod sa kawalang-identidad an g isang kritiko. Ang mahirap na babae. masama. "negatibo. Samantalang ang babaeng maganda at maykaya sa buhay ay maaaring magkaroon ng magandang trabaho bagaman walang sekswal na relasyon sa la lake. Tayo ay bansang personal. at maaari naman magkaroon ng magandang karera sa kanyang propesyon sa labas ng baha y kung matalino. Sa bawat lugar. ay may dalawang opsyon ang babae. may pagkakataon siyan g umasenso sa buhay.ang "loob at ang labas ng bahay" at ang dalawang ito ay "mediated ng pagkakaroon o absens ng isang sekswal na ugnayan sa lalaki" (Valdez 1997:36). Mir on 1999). kung saan ang tao ay may halaga bilan g tao at hindi bilang utak lamang o sensibilidad (Cruz 2002: 24)</i>. Dahil nakapag-aral. magagaspang na kamay. Ngunit dahil matalino lamang (at hindi maganda) ay malaki a ng posibilidad na tumanda siyang dalaga o maging "matandang dalaga. dahil ilegal at nasa labas ng bahay. binanggi t ni Valdez na may dalawang lugar na maaaring puntahan ang isang babae sa lipuna ng Pilipino . Ganito rin ang opsyon sa labas ng bahay para sa mga babaeng matalino. Ani Cruz: <i>Hindi dapat inaaalis sa kontexto ng pamilya. Yaong mga babaeng magaganda ay maaaring magkaroon ng d alawang pagpipilian sa labas ng bahay." dagdag ni Valdez. na k adalasang "hindi maganda" dahil kung maganda ang babae ay sasabihing maganda't m atalino. sa loob at labas ng bahay. journal ng Departamento ng Pilipino ng Pamantasang De La Salle. at lipunan ang kritika . Nararapat na magkakabahagi sa pagbuo ng identidad ang mga kontextong kultural na binanggit (Smith 1990. Kung gayon. ginamit ni Valdez ang bahay bilang parameter ng pagsusuri. Lalo't hi git sa isang bansang "personal" tulad ng Pilipinas. at edad sa kulturang Filipino. Ngunit napansin ni Santos sa kanyang pagsusuri sa pantikan ni Pantoja Hidalgo sa artikulong "Feminist Uses for Enchantment: A Gendered Reading of Cris tina Pantoja Hidalgo's Tales for Rainy Night" sa <i>The Likhaan Book of Philippi ne Criticism 1992-1997</i> (2000) na ang identidad ng isang babae ay palagiang n akabase lamang sa kanyang mga "social relationship" (Santos 2000:348). itsura o pisik al na anyo. at nakadepende ang dalawang ito sa kanyan g "social status" o estado sa lipunan. May ibang kuwento naman ang mga babaeng matalino at maykaya sa buhay. Ang kababaihang kabilang sa ganitong kategorya ay kadalasang "m as mababa ang opsyon dahil ang mga ito ay komplemento lamang. Ani Valdez. Tulad ng pagiging ina at asawa. Ayon pa kay Valdez. dahil walang pera a t hindi nakapagtapos ng pag-aaral ay maaaring maging "puta. estado sa lipunan. An g mga babaeng nasa loob ng bahay ay kadalasang yaong may sekswal na relasyon sa lalake kaya't ang tawag ay "asawa" o yaong mga babaeng walang sekswal na relasyo n ngunit binabayaran upang gumawa ng mga trabahong-bahay tulad ng "katulong" at "yaya. "Ang implikasyon kasi kailangang matuto siyang bu hayin ang sarili dahil hindi siya maganda" (38). Maituturing na "hindi maganda" ang "matitigas na braso. Pansinin na higit n a mababa ang status ng puta.

Bagkus. nararapat na maliwanagan ang Dimensyon ng Kaap ihang ito. bukod sa Matrix ng Pagkababae na sakop ng ikalawang an tas. bagaman nagbibigay ang mga ito ng oportun idad upang matuto. May ikatlong antas ang pagdanas at pakikibaka ng kababaihan sa gahum ng li punan. Nasa tukto k ang babaeng maykaya sa buhay at may asawa (o sekswal na relasyon sa lalaki). mahalagang suriin ang posisyon ng isang babae sa iba pang antas ng dominasy on . maganda't matalino pa. lawak at lalim ng d ominasyong buhat sa sarisaring puwersang likha ng magkakaibang lokasyon o posisy on sa buhay. estado sa lipunan. ngunit higit na mah alaga ang paglalahad ng pag-iral at pakikibaka ng mga api sa kanilang hamak na s itwasyon. S amantalang nasa ibaba naman ang isang mahirap na matandang dalaga. ang Chanel 2. Tatawagin natin Matrix ng Pagkababae ang Matrix ng Dominasyon ni Collins na nilapatan ng teorya ni Valdez. . Isa itong malaking "miseducation. Dala ng ganitong paliwanag. Ayon pa kay Collins. Higit na mabuti ang b uhay ng babaeng may katayuan o katangiang nabibilang sa gahum ng lipunan. Gahum ng kapitalismo naman ang isinusulon g ng mga istasyon ng telebisyon dahil ang isa sa pinakapaboritong chanel dito sa Pilipinas. media. May kaakibat na "paghihirap" at "oportunidad" ang posisyon o lokasyon ng i sang babae sa komplikadong matrix (Zinn at Dill 1999:107). At ito'y matatagpuan sa antas ng mga panlipunang ins titusyon tulad ng paaralan. hindi lamang layon ng pag-aaral na ito ang makabuluhang pagtukoy ng mga salik-kultural na nagbibiga y-kahulugan sa pagkababae at ang iba't ibang dimensyon nito. upang maging ganap ang pag-alam ng Dimensyon ng Kaapihan ng isang babae. Pinakamaswerte sa lahat ng mga ito ang babaeng maykaya na sa buhay. Higit na makahulugan ang pagsusuri n g kaparaanan ng mga nasa ibaba ng matrix. Dalawa lamang ang babaeng may asawa at matandang dalaga sa mga representasyon ng kababaihang matatagpuan sa matrix na ito. at iba pang pormal na organisasyon. mahalagang salik sa pagtukoy ng pos isyon at papel ng kababaihan sa lipunang Pilipino ang mga panlipunang institusyo n. kung gayon. na ibilang lamang sa isang kategorya ang iba't ibang mukha. na gamitin ang kanilang kakaunting kakanyahan upang magbigay-katuturan sa kanilang hamak na sitwasyon ( Collins 1990: 619). itsura o pisikal na anyo. Isang magandang halimbawa ang sistema ng edukasyon sa Pilipin as na mula sa kolonyalismo ng mga Amerikano. Kung ilalapat ang iskimang ito sa Ma trix ng Dominasyon ni Collins. mapapansin na kawing-kawing ang apat na salik ng gend er o sekswalidad. Bukod dito. ayon pa kay Collins. makikitang may iba't ibang posisyon ang sarisarin g imaheng tinalakay ni Valdez sa artikulo. Samakatuwid. ayon kay Collins." ayon sa historyador na si Constantino.ang leybel na matandang binata na may positibong konotasyon dahil sinasabing wal ang nagustuhang babae kaya tumandang binata na lamang. yaong mga api. simbahan. at hindi dahil walang nag kagustong babae sa kanya batay sa pamantayan ng lalake. Sa kabila ng ganitong katotohanan. isang pagtataksil sa paghahanap ng katotohanan. samakatuwid. isinusulong naman ng mga organisasyong ito ang mali o di-angk op na uri ng katotohanang nakabatay sa pamantayan ng naghaharing-uri o dayuhan ( Collins 1990:109). Sa iskima ni Valdez. hi ndi sapat sa pag-aaral ng pagdanas at pakikibaka ng kababaihan ang pababa-taas o pataas-babang istruktura ng kapangyarihan. Mahalagang ma-locate kung nasaan ang isang babae sa ganitong matrix . Samant alang may iba't ibang intensidad naman ang kalupitan sa kababaihang wala sa domi nanteng uri.sa personal at panlipunan. sapagkat ang mga ito ang nagsisilbing malawak na venyu ng paninikil o pang-aa pi sa kababaihan. Tulad ng personal at panggrupo o komunidad." kaya't may pagkakataon siyang malay o ang marating sa buhay (36-44). hindi sapat na isiwalat lamang na may kalupitang nangyayari sa kab abaihan sa isang lipunan. ay maliit na bahagi lamang sa isang malaking korporasy on ng isang makapangyarihang pamilya na kumukontrol sa halos lahat ng serbisyong panlipunan tulad ng sa kuryente o Meralco. Sapagkat ang malulupit na karanasang ito ang nagsisilbing permananten g tatak ng pagkatao. dahil tila ba hindi "normal ang ganito sa ating kultura. at edad sa pagtuk oy ng identidad at kinabukasan ng isang babae sa ilalim ng isang bansang may kas aysayan ng kolonisasyon tulad ng Pilipinas.

Base sa pag-aaral ni A gcaoili at mula sa mga halimbawang binanggit. na may pondo mula sa gobyerno ng Libya (o kay Muammar Al Qathafi) bagaman produksyong Hollywood ang pelikula. Ang pagtingin sa pag-iral ng babaeng persona sa Panitikang Pil ipino. Sa pelikula. panlipunan) ay bubuo nang higit na malawak na konsepto ng Dimensyon ng Kaapihan. At kapag ikinabit sa Diskurso ng Pag-iral an g Dimensyon ng Kaapihan. at mga balita sa dyaryo tungkol sa kalalakihan. at napanood ko sa pelikulang <i>Lion of t he Desert</i>. Pinakapopular ang ganitong disposisyon ng lalake sa katauhan ni Romeo ng <i>Romeo and Juliet</i> ni William Shakespeare nang kanyang makita na tila patay si Juliet. samantalang ang pag-iral. halimba wa. hindi lahat ng uri ng tao ay may kapasidad a t lakas ng loob umiral. ay di sposisyong babae. higit nilang nanaisin na hindi umiral kaysa umiral na walang dangal at hindi malaya. sa kabila ng anumang hirap ng buhay.Kultural ang konsepto ng pag-iral. kung gayon. panggrupo. estado sa buhay) at Antas n g Dominasyon (personal. "Harakiri" o "seppuku" ang tawag sa marangal na pagpapakamatay ng isang Hapon. propesor ng Mass Communications at naging Research and Publications Coordinator ng Center for Regional Operations ng Unive rsity of the Philippines sa Cebu City. lalim. May pagkakatulad ang konsepto ng pag-iral (o hindi) ng mga kapatid nating Musli m sa konsepto ng mga Hapon. isang rebolusyonaryong pinuno sa Libya na matagal na nakipaglaban sa mga Ita lyano. kaya't sa halip na h umarap sa publiko nang walang mukha (o dangal). maghahatid ng malawak at komplikadong konsepto o Dimens yon ng Pagkababae ang ugnayan ng dalawa. naniniwala akong ang maging babae o ang pagkababae ay hindi ka sing simple ng ating inaasahan kaya't gagamitin ko ang salitang "dimensyon" upan g mangahulugan at ihambing ang konsepto ng pagkababae sa isang figyur sa geometr i na may iba't ibang lawak. edad. naging bahagi ng ginawang pag-aaral ni Aurelio Agcaoili. na higit na nanaisin ng isang Muslim na mamatay sa pakikipaglaban para sa kalayaan kaysa masakop ng dayuhan. Pinatutunayan ito ng mga nagtutunggalia ng paniniwala ng iba't ibang relihiyon at ideolohiya. mas kanais-nais ang magpakamatay . sa sanaysay na "Ang Pa gkalalaki sa Panitikang Pilipino" sa <i>Salaysay: Pananaliksik sa Wika at Paniti kan</i> (2001) ang konsepto ng pag-iral ng kalalakihang Pilipino. walang saysay na mabuhay ang isang taong walang dangal. Maisusuma ng panimulang pormularyo ang pangkalahatang konsepto ng sanaysay na ito: <i>Matrix ng Pagkababae + Antas ng Dominasyon = Dimensyon ng Kaapihan</i> <i>Pag-iral + Dimensyon ng Kaapihan = Dimensyon ng Pagkababae</i> . itsura. n apansin ni Agcaoili na ang mga lalaking tulad nina Antonio Samson at Carding ay nagdedesisyong "kitilin ang sariling buhay (at ng mga minamahal) kapag sila ay n ahaharap sa mga dagok ng buhay" (Agcaoili 2001:137). ay isang pangangailangan sa pag-aaral ng kababaihan o pangkab abaihan sapagkat gaya ng naipakita. sa mga Hapones at Muslim. Para sa mga ganitong uri ng tao. Mula sa pagsus uri ng ilang panitikang likha ng kalalakihan tulad ng <i>The Pretenders</i> at < i>Without Seeing the Dawn</i>. itinatali ng mga Muslim ang kan ilang mga binti at paa habang nakaluhod sa kanilang pwesto sa labanan upang pigi lan ang kanilang mga sarili (o ang kanilang instinct) na tumayo at tumakbo. iskolar at propesor ng wikang Filipino. ang tungkol kay Sheik Omar El Mukht ar. Para sa mga Hapon. Nabasa ko sa librong <i>Muammar Al Qathafi: The Grea t Leader</i> (1989) ni Jaime Ramirez. Sa kabuuan. Sa kontexto ng kulturang Pilipino. gender o sekswalidad. at taas. ang "nihilismo" (137) ay disposisy ong lalake. Ang pagsasama ng Matrix ng Pagkababa e (kolonisasyon.

</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. panibugho. at mula 1950 hanggang 1959. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. pagmamaha l sa kapatid. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. Samantala. masisipag. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. <b>3</b><pd>. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. mula 1940 hanggang 1949. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. buhay-pamilya. Bi lang panimulang pag-aaral. Samantala.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. pagmamahal sa hayop at kalikasan. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. pagtit . at para mas mapabilis pa. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. pagkakaibigan. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. kadakilaan. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. Nang magtagal.4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. Samantala. <b>4</b><pd>. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. pag-asa. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54).</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. mabuting pakikisama sa kapwa. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. <b>5</b><pd>. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. paghahangad ng pagbabagong-buhay.

Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit . katalinuhan ng bab ae. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. Naging saksi si Mr<pd>.</pd>. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. lola. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. Sabi pa niya. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. Naisip ko. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. at manunulat. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. at Direktor Danny Zialcita. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. Una.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. himala.</pd>.</pd> Nina Morales. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. at pang-apat. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. pangalawa. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. matagal ang p anahong ginugugol para rito. Kay Ms<pd>.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. Mula kay Mr<pd>. katapatan sa isang panata.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. ina.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. Kwento ni Ms<pd>.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>. at pamangkin g si Mr<pd>.</pd> Arcenas Jr<pd>. pangarap na makaahon sa kahirapan.</pd> Soledad S<pd>. pangatlo. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. pagbabayad sa kasamaan.iwala.</pd> Reyes.</pd>. katapatan sa sinumpaang tungkulin. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan.</pd> Teodoro Arcenas. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>.</pd> Nina. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. at pananalig sa Maykapal.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. Para sa bawat dekada. Sa tahanan din ni Ms<pd>. buhay may-asawa.</pd>Nina Morales. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. at labinlima (15) naman noong dekada 50. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. limampu't isa (51) noong dekada 30. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. pag-ibig sa bayan. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito.

lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad.eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. Gayundin naman. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up . Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. para sa ikatlong komponent. sa kanyang mga layunin. nanini wala akong napunan ang kakulangan. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. Samantala. (p. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. 138) Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Dahil dito. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas.

Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. tagadala ng mga picture o dip loma na dapat i-laminate. Kung walang okasyon o mga picture na maide-deliver. <b>Pag-aaral sa kolehiyo</b> . T alo ang Pilipinas sa bagay na ito.Essay Word Count: 2014 Naging tagatutok na rin ako ng ilaw para sa video. isinisingit ko pa rin ang pa nanalbos at pangunguha ng mga bunga na maaaring ibenta. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. Kalimutan na muna ang bok sing. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. at kung minsan. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. makasamang mangarap ng magandang buhay. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. Bilang pangwakas. Higit sa lahat. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. Sa palagay ko. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan.ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. taga-develop ng mga black and white ID picture at iba pa. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. dahil sa pag-aaral na ito. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. makibaka sa kanilang kah irapan. 4 Title:Sanaysay (31) Text 107 . Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. makidalangin sa Maykapal.

gamit ang downpayment na isang libo na na tira sa aking ipon. Tinatawag na agad ang kasunod ko. halos maubus-ubos na ang ipon ko. hindi pala. kahit pa naglulumot ang puno. walang tumanggap sa akin kahit isa. Kaya't iisang libo ang natira sa gpapainterbyu sa mga taong akala buong ingat ang natitirang isang n. Sa pagluwas-luwas ko noong papuntang Maynila. Sabi ko. Pero ang sabi. masyadong huli na raw at 'di na maibabalik ang isang li bong downpayment ko. Walang punong maaaring talbusan sa Maynila. Nakituloy ako sa boarding house ng aking pamangking kumukuha ng kursong nursing. Itinabi ko nang libo na pinaghirapan ko noong nakaraang bakasyo mararating. hinihingi na ang permit bago makakuha ng final exam. Naging highest pa nga ako sa mga pagsusulit noo n sa klase. Akala ko'y matutulungan niya akong makakuha ng final exam. Ito kasi ang uso noon. kahit pa gaano kataas. ka yang-kaya ko. Pero isa lang ang sigurado at alam na alam ko noon. Mahirap talagang maging mahirap sa may pangarap na makapag-aral. Sa hinaba-haba ng aking ipinila at paghihintay. siguro 'pag nakita ng iskwelahan na matiyaga ang istudyante. dahil 'di na biro ang laki ng perang kailangan ko. 'Di na p wede ang sulat ng paumanhin o pakikiusap. na telepono ng kaibigan ng aking kaeskwela noong high school. Banking & Finance yata ' yon. Naubos na ang mg a araw na palugit. Hinding-hindi na ito kayang sustentuhan ng pananalb os o pagde-deliver ng picture. 'Ni 'di man lang ako tinanong. Sa ilang beses na pagluwas ko at pa mo'y mga Diyos kung magtanong. Akala ko'y sapat na ang aking naipo n para makapag-aral sa kolehiyo. Kaya't naisipan kong maghanap ng trabaho bilang isang service crew sa fast food chain. Pero walang punong kailangang akyatin sa loob ng f ast food. ba't noon lang daw ako lumapit sa kanya at magda-drop. Marami naman ang tumawag sa akin sa teleponong ibinigay ko. L aging akong may baong bio-data sa aking bag. kahit alam kong wala na itong aking ipon. "Bye! Bye! Napakamahal na iskwelahan!" Paalam na rin sa 'sang-libong downpayment ko! Walang sinuman sa aking pamilya ang nakakaalam ng pangyayaring ito. Sa dinami-dami ng tumawag at n ag-interbyu sa akin. Pero wala palang mata ang iskwelahan para makakita. na anak na panganay ng aking Ate. Kaya isang araw. Masyado raw akong maliit para maging service crew. Isinabay ko sa paghahanap ng iskwelahang mapapasuk an ang pagbibigay ng aking bio-data sa bawat fast-food na aking madaanan noon. Nagpunta ako guidance (counselor). Kumuha naman ako ng isang kursong 'di ko alam kung ano. Kung maaari nga lang sanang sabihing sanay naman akong umakyat ng puno.Akala ko'y nakaipon na ako nang malaki noon. s a paghahanap ng mga pwedeng pasukang iskwelahan at pagkuha ng mga entrance exam. dinoble ko ang sipag at tiyaga sa pag-aaral. kahit gaano kalanggam o kahigad. Tunay na problema. Ang iba nama'y may nakahanda nang sukatan ng taas bago pa man interbyuhin . kahit saa ng liblib o lupalop ng mundo. Nakabibinging "Next please!" ang malimit kong marinig. baka kuning iskolar. Buti na lang at hindi ko na problem a ang ID picture. Kaya ko ring hagilapin ang bahay ng mga taong nagtatago. Pero nakapasok pa rin ako sa kolehiyo. Wala palang bisa ang ibayong pagsisipag ko no ong bakasyon upang makapag-aral ako sa kolehiyo. walang katinag-tinag at walang anumang pag-iisip at pagsisisi. Pitong-libo ang halaga ng permit. iisa lang ang sagot sa akin kapa g kaharap na ako ng nag-iinterview. maging ang p . Walang taong kailangang ha napin at papagtubusin ng kanilang mga obligasyon. Ito ang simula ng mga tunay kong problema.

Ang important e sa akin. Nakaipon ako sa aking pagiging service crew. at pambayad sa dalawang set ng u niporme. madali kong nahahanap ang mga buildi ng. Health Certificate. 'di na. na walang anumang mabigat na problema akong pinapasan. <b>Natigil sa pag-aaral Kaya sa unang pagkakatao'y naranasan kong tumigil sa pag-aaral. katakot-takot na pagsisiyasat ang gagawin sa akin ng mga gwardiya. street. Akala nila. kundi akong-ako lang. Bu kod pa sa mukhang nadidismaya at naiinis sa akin ang mga gwardiya. Sa unang araw ko bilang service crew. Hindi pala biro ang tanggapin bilang service crew. pinunit ko ang kapirasong papel na grades ko raw. ibinigay sa akin ang isang kapi rasong papel. Akala nila'y sobrang sipag ko l ang talaga. Mabilis daw kasi a kong kumilos (na ipinakita ko 'nung training pa lang) kaya dapat daw akong nasa istasyong ito. Siyempre. na halos nasa tapat ng La Salle sa Vito Cruz. INCOMPLETE ang lahat ang grades ko. Sana'y nakapag-aaral din ako. Pero ang 'di nila alam. Pagkalabas ko sa mukhang perang iskwelah ang iyon. Eksperto yata ako sa paghahanap ng mga bahay . Kapag opisina sa La Salle ang umoorder. Hinayang na hinayang ako sa pitong libo na aking ibinayad na halos limang buwan kong pinaghirapan. pero ang pitong-libo. Parang nag-iiba ang mundo ko kapag nakakapasok ako ng La Salle. ka hit sandaling-sandali lang. gustung-gusto ko lang makapasok at makita an g nakabibighaning mga gusali at halaman sa loob ng La Salle. ay nagsasalubong na a ng kilay ng mga gwardiyang pagtatanungan ko. Siyempre. nakikipag-unahan ako sa ibang mga serv ice crew sa pagkuha ng pagkaing dapat i-deliver. Sa tuwing magde-deliver ako. Wala raw kasi akong final exam kaya INCOMPLETE. Pero sanay akong makiharap sa lahat . Kailangan pa ng NBI at Police Clearance. at maging sa tiyagang ibinuhos ko noon sa pag-aaral. maging sa mga ayaw akong harapin o sa mga naaasar sa akin. at tanggapin bilang isan g legal na service crew. hindi pa man ako nakakalapit. Kung kaya nakabalik ako sa iskwelah ang pinasukan ko. nasabak ako sa counter. nabawi ko ang card ko 'nung high school. ayos na ayos lang a ko. upang makuha ko ang aking mga credentials. Kay puputi ng nagla lakihang gusali at berdeng-berde ang mga halamang parang plastik na di nawawalan ng bulaklak. bukod pa ang ilang ulit na interview at pagbabalik-balik. kahit pa halos araw-araw ay nagde-deliver ako ng pagkain sa loo b ng La Salle. mga Lasalista ang halos lahat ng kumakain. Pero nai babalik naman ang tiyaga. 'Di kailanman sila naging maluwag sa akin. Ayos lang kahit papaano dahil hinding-hindi na naman ako babalik sa iskwelahang iyon. dahil nakadar agdag nga naman ako sa magaan naman ngunit pilit nilang pinabibigat na trabaho. nagde-deliver din ako ng mga pagkaing orde r mula sa mga kalapit na opisina. Pagkatapos kong magbayad. ngunit 'di na upang mag-aral kundi para bayaran ang utang kong pitong-libo (kahit abot-langit ang aking panghihinayang!). Umutang muna ako sa pamangkin kong may regular na allow ance kada linggo. na para bang bomba ang aki ng dala at sa akin nakasalalay ang buhay ng lahat ng tao sa loob ng La Salle. Pitong libo pala ang hal aga ng mga INCOMPLETE? . o bahay ng mga umorder. Hinding-hindi kaila nman naging pamilyar ang aking mukha sa mga gwardiya. 'Di na mahalaga sa akin ang grades na nakuha ko. Pero buti na lan g at sa aking paghinto. na ako pa rin ang batang ang problema ay kung saan maaaring makapanalbos upa ng may mabaon. Sa mga oras na kakaunti ang kumakain. may tumanggap na sa akin bilang service crew sa isang ba gong-bagong tayo na fast food. Pero bago ako makapasok at maihatid ang pagkaing oder sa La Salle.amangkin kong tinutuluyan. Malaki-laki r in ang kailangang pera upang magkaroon ng lahat ng ito. Ito na ang huling pagpapaloko ko. Mayor's Permit.

Sa mga araw o gabing tila isa akong wanted at nagtatago sa may-ari ng boarding h ouse dahil wala pang sweldong pambayad ng upa. Kundi dahil sa kaibigan kong binulabog ko nang madaling araw na iyon. Pero 'di nagtagal. ini-imagine kong sana'y naging pera na lang ang mga balat ng kendi o ang mga tiket na nakasingit sa mga upuan nang m ay maipamasahe ako. Nakakadi smaya lalo na kung tyempong umaambon o kaya'y umuulan. 'di muna ako pumapasok. Pero kahit murang-mura. nag-uwian ako mula Bulacan patungong Maynila. mandu rukot. Madalas ding nagwa-wan-tu-tri na lang ako sa dyip. Pinupulsu han kong maigi ang drayber kung kailan dapat bumaba nang 'di napapansin. Dahil dito. pagsakay ko ng dyip o bus. Kamuntik-muntikan na rin akong makulong sa kulungang puno ng mga snatcher. dahil nahuli akong umiihi sa isang pader sa m ay Luneta. ang problema ko na lang ay pamasahe at pambili ng pagkain sa araw-araw. Walang kaabog-abog akong pumasok at nagtanong kung kailan ang entrance e xam. Isa pa. A ng 'di ako sanay. kung kaya pinagtataguan na n iya ako ng pagkain. nang kahit papaano ay makatipid ako sa pamasahe. na kahit papaano ay mad aling mahagilap. matutulog akong kasama ng mga lal . Wala akong kamalay-malay. napadaan ako sa isang luma at parang kumbentong iskw elahan. ng sabong panlaba at pampaligo. shampoo. at ng iba pa. Nakapasa ako. 'di ko na problema ang matrikula. Tandang-tanda ko'y seventy pesos ang aking ibinayad para sa entrance exam. sa Luneta ako natutulog.<b>Pagbabalik sa pag-aaral</b> Pauwi galing sa pagbabayad. Sa mga linggong wala akong sweldo. mahirap pa lang makituloy. at solvent boys. Kung minsan nga. Alam kong nabibigatan na rin siya sa akin. Buti na lang at may natawagan akong isang kaibigan na siyang nagbayad ng tatlong daang piso na piyansa para 'di ako makulong. colgate. Nararamdaman kong sawa na siyang tumulong. ay talagang isang malaking problema sa akin. <b>Sagad-sagarang pagtitipid</b> Kung talagang pwede namang 'di pumasok sa araw na iyon. Walang 'd i nagsasawa sa pagtulong. nakapag-boarding house na ako. saka ko lang nalaman na kilalan g-kilala pala ang iskwelahang pinasukan ko sa kursong education. Nagkataon namang buwan iyon ng pagkuha ng exam. A tleast 'ka ko. Pagkapasok ko bilang freshman uli. Tiniis ko ang layo at ang pagod ng biyahe. Madali na akong nakap asok dahil may experience na raw ako. at estudyante naman sa gabi. lalo na kung madalas. Da hil siguro sa matinding inis na ng aking pamangkin. dahil hindi pwedeng magpa lipas ng gabi sa Luneta. Nagpatuloy ako sa pagiging service crew sa araw. Sa mga unang linggo. kahit kadugo ko at anak ng aking Ate ang aking tinutuluyan. natanggap uli ako bilang service crewi. Murang-mura ang aking matrikula kumpara sa pinanggalingan kong iskwelahan. kaya't napilitan na akong humiwalay. pero ayos lang naman dahil sanay naman ako rito. Pero hinding-hindi ako tumigil sa pag-aaral. Pero panibagong problema ang mga linggong dapat nang magbayad ng upa. pagiging isang ti tser pala ang pinasok ko. durugista. Walang ibang ku rsong iniaalok dito kundi education. ay ang manghingi sa aking kapatid ng pamasahe kung talagang wa lang-wala na ako. Dagdag pa ang 'di magandang pakikitungo sa akin ng aking pamangkin. problema ko pa ring malaki ang pera. Nakikihati pa nga naman ako sa kanyang tinitipid na allowance kada linggo. Lalo pang nadagdagan ang problema ko 'nung matapos ang anim na buwang kontrata k o bilang service crew.

sigarilyo. kasama ng mga kinumpisk ang taho.</ .. iba-iba ang porma. Tinalakay sa kuwento ang pangangailangan ng isang bata sa pamilya. ang mas maha laga ay ang magagandang karanasan at pagmamahal na ibinigay sa kanya ng kanyang mga kuya. Sa canteen ng aming eskwelahan. <b>Pagsusunog ng kilay</b> Bukod sa pagiging working student. u pang 'di maaninag ng mga gwardiyang nagroronda sa gabi ang liwanag na nagmumula sa screen ng computer. Sa umaga. Di tulad ng ibang kuwento. o kaya'y pritong tinapa sa sandamukal na kanin na binili ko. habang nangangaligkig ako sa lamig ng tubig. naisingit ko pa rin ang pagiging staff writer ng student publication ng aming eskwelahan. naging kaibigan ko si Ate Helen. may pormang henyo. Naglalakad na ng dahan-dahan at walang anumang nililikhang ingay o kaluskos. na itinuturing n a pinakabunso ang ukol sa kanyang malaki at kakaibang pamilya. Problema ko rin maging ang mainit na tubig para sa kape sa umaga. Patok na patok ang kuwentong ito sa mga bata at napatunayan ko na ito. kumunat na chicharon. ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' ay di nagsimula sa pagsasalaysay ng pangyayari o paglalarawan ng isang tauhan. Punto de bista ni Noy ang ginamit sa kuwento. tocino. May pormang artista. iisa lang ang tawag ko sa kanila<pd>. naabutan ako ng isang gwardiya na naliligo. Iba-iba ang itsura. 4 Title:Sanaysay Ang kuwentong "Sandosenang Kuya" ni Russell Molina (2003) ang kuwentong-pambata na di ako napapahiyang ikuwento sa mga bata. Pero isang malas na umaga. sa opisina ng publikas yon ako lihim na natutulog. malap ad. maantot na balot at penoy. Sa kuwentong ito. at ng maraming-maraming tula. Sa mga gabing wala talaga akong matulugan. meron ding higante sa tangkad. Siya ang nagbibigay sa akin n g sabaw at nagpapailalim ng maliit na hiwa ng baboy o kaya'y longganisa. Ito ang gabi ng aking paggawa ng mga reaction at term pap er. Umiihi ako sa bote ng softdrink. at 'y ung isa nama'y tinutukso naming isda! (ang laki kasi ng mata niya) Pero kahit na iba-iba ang kanilang hugis at itsura. Bagamat di ta lagang maituturing na tunay na pamilya ng bata ang kanyang pamilya.aking nanlilisik ang mga mata at tila handang mamamatay. na ang opisina ay naging bahay ko n a rin paglaon. May bilugan. isinalaysay ng isang batang lalaki na si Noy. Ang kuwento ay sini mulan ng ekspresyong "Ano ba 'tong mga batang itoooo!" bilang pagpapakita na di madaling pamahalaan ang isang malaking pamilya. Tinatakpan ko ng mga diyaryo ang lahat ng bintana. sa may CR ng library ako lihim na naliligo.. Ganito inilarawan ni Noy ang kan yang sandosenang kapatid: Sandosena ang kuya ko. at iba pang kinumpiskang mga paninda sa Luneta. candy.

Dahil dito. Ginagampanan ng kanyang sandosenang kuya ang ibat ibang tungkulin para sa ka nya bilang pinakabunso sa kanilang pamilya.wala nang magulang o kamag-anak na makakapag-alaga. sandosenang kalawit ang pumitas ng mangga sa kapitbahay< /i>. sandosenang masasayang kuwento</i>. <i>Sa harap ng TV.pd> kuya." "<i>Saan ka pupunta. Si Noy at ang kanyang sandosenang kuya ay di tunay na magkakapatid o magkak adugo. na tunay na magkakad ugo. Ganito ang isinalaysay ni Noy: <i>Sandosenang ngiti ang bumabati sa akin tuwing umaga</i>. Hindi ka naman titira nang habambuhay dito sa bahay kali nga. Ipinahihiwatig nito na ang pagpapakahulugan sa pamilya ay nag babago sa pagtakbo ng panahon. <i>Sandosena ang katulong ko sa pagwawalis ng kalat</i>. "pag nasa wastong edad na'y kai langang umalis na rito. Siya ang aming kinikilalang ama. <i>Sandosenang titser ang nagturo sa akin magbasa at magsulat</i>. Bakit kailangang umalis ni kuya?</i> <i>Ang tanong na ito ni Noy ay sasagutin ng kanyang kinikilalang ama." ang bungad niya." ang paliwanag ni Tatay. Ang pamilyang tinutukoy ni Noy sa si mula ng kuwento ay di ang pamilyang inaasahan ng mambabasa. "Noy. sa bahay kalinga kami lahat nakatira. sandosenang "ha-ha-ha!" at "hi-hi-hi!" ang maririnig mo</i>. tila naging napakalaking tungkulin ngayon ni Noy na magpaliwanag sa mambabasa na kanyang pinaasa sa simula pa lamang ng k uwento. <i>Ako na talaga ang pinakamasuwerte sa buong mundo! </i> Ngunit dumating ang isang malaking problema ni Noy. sandosenang solusyon at payo</i>. Ganito ang naging paliwanag ni Noy: <i>Oo nga pala. masasabing di niya tinitingnan na isang proble ma ang pagkakaroon ng malaking pamilya o ang pagkakaroon niya ng sandosenang kuy a. Di to napupunta ang mga batang ulila na kagaya ko . Bilang pinakabunso. <i>Sandosenang doktor din ang gumagamot kapag ako'y may lagnat</i>. Tinutukoy ng kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na mahalaga para sa isang bata ang p agkakaroon ng isang pamilyang masasandigan at makapagbibigay sa kanyang ng makuk ulay na karanasan. Siya at ang aking sandosenang kuya ang nakagisnan kong pamilya</i>. aalis na ako sa makalawa. Sa paraan ng paglalarawan ni Noy. "Magpakabait ka. Ganito ang naging tugon ng ama ni Noy</i>: "<i>Ganiyan talaga iho. Kuya?</i>" "<i>Kailangan ko nang umalis ng bahay." <i>Hindi ako makapaniwala. nakita ni Noy na ang pagkakaiba-iba ng kanyang mga kuya ang dahilan kung bakit higit na nagiging masaya at makulay ang kanyang buhay pagkaba ta. Suwerte nga namin at nandito si Tatay. lumapit sa akin ang pinakamatanda kong kuya. <i>Sandosena rin ang nagtakbuhan nang mahuli kami ng asong-bantay</i>. <i>Sandosenang kalaro ko ng taguan sa plasa</i>. 'wag mong pa hirapan ang mga kuya mo ha</i>. Ganito ang pagsasalaysay ni Noy: <i>Laking gulat ko nang isang araw. <i>Sandosena ang kumakanta kasabay ng radyo (pero wala namang tumatama sa tono) </i>. <i>Sandosenang tsinelas ang lumilipad sa tumbang preso</i>. <i>Sa bawat problema ko. ang mas mahalaga ay may tinatawag siyang kuya. hindi ko nasabi sa 'yo. Di niya maunawaan kung bakit kailangang umalis ng pinakamatanda niyang kuya. di ba?</i>" <b>SORPRESA</b> Taglay ng kuwento ang elemento ng sorpresa. Matatawag na isang pamilya ang pamilya ni Noy dah il lahat ng mga kasapi nito ay nagtutulung-tulungan upang maibigay ang kanyang m . mahihiwati gang nasa kamalayan ni Noy na ang bawat miyembro ng isang pamilya ay di dapat na maghiwalay. <i>Noong ako'y nagutom. <i>Sandosenang nakabantay sa patintero</i>. ngunit nabubuhay sa isang bahay kalinga. Di makapaniwala si Noy na kailangan ng umalis ng kanyang pinakamata ndang kuya. Sa pangyayaring ito. <i>Pag malungkot naman. Ang tinatawag nilang Tatay ay di talaga nila tunay na ama. Nasa tamang gulang na ako at kaya ko nang mag-isa</i>. Higit niyang pinagtuunan sa kanyang paglalarawan na bagamat iba-iba ang itsur a ng kanyang mga kuya. Dito kami dinadala upang sa kalye ay hindi magpagala-gala.

sindulas ng magnanakaw. Dumaan sa kamalayan ng isang batang ulila ang paglalarawa n ukol kanyang kinagisnang pamilya. Pagkatapos balik na naman siya sa pader. Halina't basahin sa mga bata ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na sa palagay ma giging klasiko sa mga darating na panahon. Ayon sa bata.. Ang pag-alis ng pinakamatandang kuya ni Noy ang naging hudyat upang paghandaan n aman niya ang kanyang tungkulin bilang bagong kuya sa mga bagong darating na bat a. At sila na ang magiging bun so. Sa hapon naman. na maaari talagang alagaan at maging kaibigan ng isang bata. kasunod ang biyoletang anino sa dingding ko.ga pangangailangan bilang pinakabunso. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. gumamit ng paraang arg umentativ ang kuwento. iba-iba ang kanilang porma. sabi ni Tatay. Bilan g tagapagkuwento. Mas bata nga lang sila sa akin. tigre sa pader. Tuwing umaalis ako sa umaga. Isang mabangis na hayop ang tigre na kailanman ay di maaaring maging kaibigan ng isang bata at alagaan sa loob ng bahay. tiyak din kung saang bahagi ng bahay nakikita ng bata ang tigre. Ang isang batang ulila na tulad ni Noy ay maaar i pa ring lumaking isang kompletong bata kahit na nasa bahay-kalinga. sinasalubong niya ako. Sa kanyang pag-alis at pag-uwi ng bahay. <b>MATALIK NA PAGKAKAIBIGAN</b> Ang pagiging matalik na magkaibigan ng tigre at ng bata ay patutunayan ng susuno d na bahagi ng kuwento. Dahil tulad nga ng sinabi.. parang ahas na madilaw at mabuhok. Sa kuwento. bilang matatanda. dinadalaw ako ng tigr e." dugtong ni Tatay." Bukod sa narativ at deskriptiv na paraan ng pagkukuwento. Bukod dito . si Noy (narrator) ay nabigyan ng sariling pag-iisip. tila napakaamo ng tigre. direkta niyang kinakausap ang mambabasa (narratee). Simbilis ng jaguar. laging nakaantabay sa kanya ang tigre. "Anong ginagawa mo rito sa gabing ganito? Halika laro . sa pader ng g arahe ng kanyang ama.. Tuwing mapapasulyap ako. Sa kuwentong ito. tila nakapaloob at nasasangkot din sa kuwento ang mambabasa at nagigi ng kasapi ng pamilya. Bilang isang batang tauhan sa kuwento.. lumulundag siya sa kama. naroroon siya lagi at ang kaniyang matang berde at mist eryoso. ang kanilang bahay ay bukas par a sa lahat. na may iba pang mga bata na mapupunta rito.</pd> Kuya. Ganito inilarawan ng bata ang tigre na kanyang nakikita: May isang tigre sa pader sa garahe ni papa. tila siya ang nag-uugnay sa lahat ng kanyang Kuya. Sa pamamag itan nito. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo. "Rowwrrr?" ang bati niya. Bukod dito. at kabilugan at bughaw ang buwan. "pero lahat sila ay tatawagin kang<pd>. Inilahad ng kuwento ang bagong pananaw ukol sa pagkakaroon ng isang pamilya. Ngunit batay sa paglalarawan ng bata sa kuwento. Simpayat ng tingting. Ang kuwentong 'Tiger on the Wall' ni Annette Flores Garcia ay kabilang sa aking listahan ng magagandang kuwentong pambatang inilathala ng Adarna House noong 200 5. pasuot-suot sa aking mga paa. isinasalaysay ng isang batang babae ang ukol sa isang tigre na kanyang nakikita sa pader ng garahe ng kanyang ama. mapapansing tiyak ang paglalarawan ng bata sa tigre. "Iba-iba ang kanilang itsura. Ang pagiging kuya ay isang tungkuling maaaring maisalin. Mg a bagong kapatid ko. lalo na sa mga batang ulila o napabayaan. tinitingnan niya ako na tila nagsasabing "Hihintayi n kita!" sabay kaway ng buntot. Tanging siya lamang ang nak akakita ng tigreng ito. sindilaw ng ar aw. kung mahiwaga ang gabi dinadalaw siya ng t igre at kung saan-saan sila nagpupunta. Ganito ang sinabi ng kanyang kinikilalang ama: Darating ang araw. binuksan din ng kuwento ang bagong pananaw na maaari pa ring lumakin g masaya at kompleto ang buhay ng isang batang ulila na sa mga magulang o kaya a y wala sa sariling tahanan. Ganito ang kanyang paglalarawan: Kapag mahiwaga ang gabi. Natutulog pa kaya ang tigre? Saan siya kumakain at bakit hindi siya nahu hulog? Sa bahaging ito. Binasag ng kuwentong ito ang tradisyunal na depinisyon na pamilya.

na ang ganitong mga pangangailangan at kakayah an ng bata ay naglalaho sa kanyang paglaki. sa kanyang pagbalik sa baha y ng kanyang tatay. mahihiwatigang ang pagdating ng tigre sa gabi sa silid ay a ng hudyat ng paglaya ng bata palabas ng bintana. "Sino ang tigre sa pader?" "Patak ng tinta. Ganito ang naging wakas ng kuwento. Isinalaysay at inilarawan ng bata ang tigre sa pader ng garahe ng kanyang ama na tanging siya lamang ang nakakakita." sagot ni Rico at nagkibit ng balikat. Bilang isang batang tauhan (narrator) sa kuwento. "Marka lang 'yan sa pader. "Putik. bigyan natin sila ng . Ang mga ganitong pangyayari kung gabi ay inililihim ng bata. Di ito maituturing na isang pagtakas. Sa kabila nito. walang nakakikita sa tigre kundi ako. Ang pagkakaroon ng saril ing espasyo sa loob ng tahanan ay mahalaga upang higit nilang makita ang kanilan g gampanin bilang bata. Ngayon. Lumipas ang panahon at ako'y tumanda. Mahaba ang panahong sinakop ng kuwento dahil ang batang nagsasalaysay sa kuwento ay naging isang ina na. Ang pribadong pan ahon na ito ng bata ay di dapat panghimasukan ng matatanda. Pagdating ng umaga. tulad ng nangyari sa batang nagsasal aysay nang siya ay maging isang ina na. Pero walang makakita o makapagsabi kung sino ang tigre sa pader bukod sa kanya. Nakakubli o nak atago ang ideolohiyang nais ipabatid ng kuwento. Sa bahaging ito ng kuwento. Ganito ang pagsasalaysay ng bata ukol sa kanyang pagtat anong: Isang araw. At naglaro nga kaming dalawa. Ang ganitong pagtalakay sa pangangailangan ng bata na makapag-isa at magkaroon n g sariling espasyo upang higit na maging malaya at maging malikhain ay nagdudulo t ng bagong pananaw sa mga batang nagbabasa (narratee). "Usok. ipagtatanong pa rin ng bata sa mga kasamahan niya sa bahay kung sino ang tigre sa pader. higit niyang pin aniwalaan ang sarili. May natatangi o naiibang paraan ng pagtingin ang bata sa mga bagay sa kanyang paligid at mahalagang kilalanin o igalang ito ng iba. kung ano ang kanyang nakikita at nararanasan." Wala. Ang kabuuan ng kuwentong "'Tiger On The Wall'' ay gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento. naitanong ko. Wala man siyang kakampi. Ipinahihiwatig sa kuwento na ang bahay kung minsan ay nagsisilbing kulungan din ng bata. madalas ay naghahanap siya ng kakampi o ng tutulong sa kanya upang makita ang labas ng bahay o matuklasan ang iba pang magagandang bagay sa kanyang kapaligiran. Pero ako? Kahit pilitin ko pa. di niya titingnan ang tigre sa pader na parang walang nangya ri o na parang di sila magkaibigan. Pagkaraan ng maraming taon. mahihinuhang tila nagpapahayag na ng hinanakit ang b ata dahil sa kawalan niya ng kakampi sa loob ng kanilang bahay bukod sa kanyang lola. ang anak ko ang nakakakita ng ti gre sa pader. ang tigre at ako. Sa kanyang mga pribadong panahon. natutuklasan niya ang kanyang mga potensyal o kakayahan bilang isang bata. paglundag niya palabas ng bintana. paimbulog sa himpapawid." sabi ni Mama na may hawak na bulaklak. hinding-hindi ko na siya makita! Tinutukoy sa kuwento. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo. Ngunit ipinahihiwatig sa kuwento. na kung minsan ay kailangan ng bata ang pag-iisa upang hig it na maging malaya at malikhain. Sa pangyayaring ito. sabay andar sa kotse Kahit si Lola na lagi kong kakampi ay walang nakikita. maituturing na buo at may pani nindigan ang bata sa kuwento. di na rin niya nakita ang tigre sa pader bukod sa kanyang an ak. iha. kundi isang pagtuklas dahil pagkaraan naman ay nagbabalik ang bata sa kanilang bahay. Nakatira muli ako sa bahay ng tatay ko." sabi ni Papa. Sinakyan ko siya (kapag ganitong panahon ang tigre ay lumalaki)." sabi ni Eduardo sabay kamot sa ulo. paimbulog sa himpapawid.tayo!" anyaya niya. Kung kaya. "Grasa. papunt a sa buwan at mga bituin. Mahihiwatigang ding maikukumpara sa isang ma panglaw na kagubatan ang bahay na tinitirhan ng bata at sa gitna ng kagubatang i to ay nakita niya ang isang kakampi at kaibigang tigre. Naigiit niya sa loob ng tahanan ang pangangailanga n niya sa sariling espasyo o pag-iisa. papunta sa buwan at mga bituin.

Hahanapin ng mga tao ang mga ito. At sisinupin ng pagmamahal a . Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. mortal man o imortal. at kinis ng kanyang katawan. tinapay at tsokolat e. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Hindi ko alam kun g bakit. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. Iisa na lamang ang natitira." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Pagsasanibin ang init. 6 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Ilang araw ang lumipas. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Kilala na namin ang isa't isa. sa mga krema. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan." Katahimikan. hubog. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Kung saan niya ibabaling ang kata wan at ihihilig ito sa akin. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan.kalayaan upang higit nilang makita ang kanilang sariling kakayahan at mga katan gian. kurba. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. ang pagsanibi n ang aming katawan. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. bilang matata nda. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . Wala akong pinagsisisihan. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . At nang kinaumagahan. malapot na arnibal. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. katas ng prutas at pukyutan. napuspos ng pa gkain ang hapag.

Muli kong naramdaman ang kaba. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Naroroon si Impo at Ama. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Naglaho na ang datin g pait." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. Pagod ako noon. Naroroon si Impo at Ama. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. May luha na ang kanyang mga mata. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Dama nil a ang aking kalungkutan. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. At dito ko siya muling hinagkan. Wala akon g magawa. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Maaaring may paglilitis na mangyayari. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Ngayon lamang ito nangyari. Tahimik ang paligid. Kakaiba ito. Nagbangon ako. Nagising ako ng isang panaginip. ng katotohana n at kasinungalingan. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng . walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. kasinungalingan. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. May signos ang panaginip. katapatan at kapalaluan. Gawin mo ang dapat. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Alam namin ang pait at lungkot mo . May posibilidad na ang isa sa am in. ay masanay. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. ng saya at siphayo. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Iniwan ko siya. Nilulunod ako ng paninibugho. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Bumalik ka kay Duerme. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Wala siyang malay. Nasa ilalim ako ng himbing. Gubat ito ng tamis. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Papalubog na ang ikalawang araw. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap.t babalutin ng kasiyahang-loob. makalimot at magsawa </i>. Naulinigan ko ang mga hikbi. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Totoo ang signos ng panaginip. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Nakapangkat ang mga diyos at engkantada. at panlilinlang. Muli kong natanawan ang parola. At sa batuhan. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Nilapitan ko siya. Nakapirmi ang mga kaluluwa.

Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. simbahan. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Paulit-ulit. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. sa Dagat ng Tamis. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Bago it o sa kanyang paningin.Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. Masunurin si Kuba. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. simba o pista. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Suot ang puting abito. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Maaawain si Pa dre. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. ikatlo ng hapon. bahay-pari at tanggapan. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Malumanay ang pag-uusap n ila. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. may sarili na siyang kaibigan. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante . Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. an g kanyang sarili. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. Kinailangan pang suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. ika-anim ng hapon." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. ika-labing dalawa ng tanghali. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig.

Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. 4 Title:Kwento (4) Siguro. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Totoo ang kanyang mga inutas. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. magkikita pa rin sila kung Linggo. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. . binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari.na ang katiwalang matandang hardinero. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Mainit ang katanghalian. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari.

muling seseryoso at sandaling tatahimik. tanghalian. At kahit anong mangyari. parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa. At sa bilog na mesa. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza. at hapunan. papasok sa iskul. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin. sa umagahan. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa. pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang. at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. maghahalakhakan. Si Mama at Mama lang at walang nang iba. tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. may a-maya'y magtatawanan na sila. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Siya ang nagpapakain sa akin. ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. . At tuwing papalubog na ang araw. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. papauwi ng iskul. Pakiramdam ko. sa Bayan. sa magandang hardin ng aming kapitbahay. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. mula S abado at lalo na kung Linggo. magtitinginan. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. wala naman talagang nabago. MAY MAMA AKONG Papa. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin.At tuwing araw ng Linggo. at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul.

noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. sa kanya ako nagPAPAturong magsulat. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa. kung mayroon.Walang-wala kaming problema ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Pag-uwi namin ni Mama. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay. kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. . noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan." sabi ni Titser Malou." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin. ang nagPAPAbaon ng bimpo. kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul. Mga <i>pictures</i> ko lang. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. "Di ba ang isang pamilya. ang nagPAPAligo sa akin araw-araw. "May Mama akong Papa. noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla. <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. at <i>class picture</i> ko noong isang taon. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>.

. ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan. Mamang nagPAPAkain sa akin. "Jayson. isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. nagPAPAligo sa akin araw-araw. Pag-uwi namin ni Mama. laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Alam ko." "Kaya may Mama akong aking Papa. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin.sa pagPAPAagos ng bangkang papel. siya ang unang-unang matu tuwa kapag naging magaling ako sa iskul." sabi sa akin ni Mama. ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Niyakap niya ako nang mahigpit. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. pamilya pa rin kayong matatawag. matatawag itong isang pamilya. nagPAPAbaon ng bimpo. Bubuhayin at papag-aralin kita. sa pagPAPAagos ng bangkang papel. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. Tapos. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Mama o ang inyong Papa man." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama. "Puwede aking mga mag-aaral." sa bi ni Titser Malou. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang. alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama.

Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. "Nakakatakot 'ata do'n. Nahuli na pala ako ng taya. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. "Ayoko ngang makulong do'n. maging ng ibang mga bata. hindi ko pa i to nakitang binuksan. "Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito. ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. isang pagPAPAsalamat. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid. parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. At kapag nangyari 'yon si Mama. Madilim nga ang loob nito. ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon. dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran." bulong niya sa akin. papagPAPAhingahin ko na. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye." sabi ni Titser. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Mawawala ang nakaririnding ingay. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase. di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . Kapag sinabi na ito ni Titser. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok." ." saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Simula noong pasukan hanggang ngayon. doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan. walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Siguro talagang wala namang makikita rito. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. "Doon. Napapansin ko. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. sa maagiw at maalikabo k na silid. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Sa maraming silid sa aming paaralan. Sa Mama kong Papa.Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. Sinilip ko ang loob ng silid. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. Tatahimik ang buong klase. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro.

Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Ariel. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis. Walang liliban. Sabi ng nanay niya. . Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. may nagkakabit ng mga kurtina. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. at iba pa." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo. iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis." Kinabukasan nga. sabon."Halika na bilisan mo." puri sa akin ni Titser. kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala. Nanatili itong nakakandado. sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Marie. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Pero tulad ng dati. sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n. " mga bilin ni Titser. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio. mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot." yaya ni Dye-dye sa akin." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie." "Naku. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba. maalikabok at maagiw. Kinabukasan. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. kailangang magpakitang-gilas kayo bukas. may nagwawalis. ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. hindi pumasok si Dyedye. may nagbubunot ng mga damo sa halamanan. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Ningning. "Kung gayon. nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. uwi na tayo. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. may nagpupunas ng bintana. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. nagkala gnat daw. papel de liha a t basahan." tugon naming lahat.

Pero teka. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Natiis ito ni Berting. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. maalika bok at walang pumapansing silid. . Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito.Bago ako umuwi. ang maagiw. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. si Dye-dye uli. dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase. bago dumating ang mga espesyal nating bisita. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. "Marie. Kailangang makita nila kayong nagbabasa. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. walang nagsasalita. Tinanaw ko ang silid na tahimik. 7 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. "Iho. Kinabukasan ng umaga. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan." dinig ko sa aking likuran." sabi ni Titser . sabay tayong umuwi. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. tinanaw ko uli ang silid na tahimik. Malilinis at maaayos ang mga silid. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya.

NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Buhat n oon. Inaninag niya ito. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Dito siya walang laban. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Balik kayod na naman si Aurora. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Dito siya na dehado. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Ang babae . IBANG MAGPARUSA SI LAYA. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim ot sa lalaking kinasama. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. At lahat nang oras. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Wala siyang kalaban-laban. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. Unang-una. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Ang hindi alam ni Berting. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Pero wala kang magagawa. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo.At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Mahir ap na. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN.siya si LAYA. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. nagkaroon ka ng karamdaman. Nag-isip nang nag-isip si Berting. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Tuloy hindi mo man gusto.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Pangala wa. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Balik papag ka na naman. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Imahen ng isang nananagho . na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya.

Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. Walang anino si Berting. Payapa na. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. May banta ang pagbagsak ng ulan. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. alas dos ng umaga. La Union. Maulap. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Uuwi sila ng La Union. Ang mukha ni Berting. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA . Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito.y na babae ang naroroon. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Uuwi sila. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Nagbangon si Berting. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Nagtagumpay si Laya. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Naaalala na ni Berting ngayon. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Dito unang nagpasya si Lay a. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Umaandap ang gasera. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING.

Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. itinatampok niya sa kanyang mga kuwen to at nobela angbabaing kaiba. Tapos na ang ipinamanang ito nang nakalipas. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman.</pd> Kintanar (199 5) ang ganito ukol kay Arceo: Kinikilala ng maraming kritiko na si Liwayway A<p d>. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. In isip niya kung saan ito ilalagak. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. Ang kailangan lamang ay may manguna sa adhikaing matamo ang pagbabagong ito. Mga Eva</i> ay binanggit ni Thelma B<pd. Ito ang tirahan ng kanyang kay amanan. Nakalantad sa nobela ni Arceo katotohanang sa pa glakad ng panahon ay maaaring mabago ang pagtingin sa mga babae. Ipinakita ni Arceo na ang mundong ito ay di lamang mund o ng mga lalaki kundi mundo rin ng mga babae. Binuwag ni Arceo ang panin iwalang lalaki lamang ang dapat mabuhay nang maligaya sa mundong ito na ang nagh ahari ay ang Diyos Ama. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Hindi palahian o pambahay lamang ang mga b abae. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta.</pd> Arceo ang siyang nagpasimuno sa pananaw na "feminista" sa makabagong panitikang Filipino. siya man ay maging biktima ng karahasan at kalupitan ay kaya niy . Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. 4 Title:Sanaysay (7) Hindi na sila ang mga babaeng sinasabing ipinanganak upang mangana k at manatili sa loob ng bahay. Nakalilito. Nag-aambag si Arceo ng mga bagong pananaw na taliwas sa nakagawian nang paniniwala ukol sa papel ng mga babae sa loob ng tahanan at sa lipunan. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. Sa Paunang Salita sa aklat-antolohiya ng mga kwento ni Arceo na may pama gat na <i>Mga maria. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Pinalaya ni Arceo ang mga babae sa kanyang nob ela mula sa diktang ito ng lipunan. isang babaing may sariling paninindigan at pagpapasiya. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. Wala na at di na muling magbabalik pa ang panahong ang babae ay itinuturin g na premyong napapanalunan at naiuuwi ng mga sundalong nagtagumpay sa kanilang misyon. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA.ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Sa mula't mula pa.

" Masasabing ang karamihan ng mga babae sa akda ni Liwayway A<pd>. malakas ang lalake ay paki kibaka pa rin ng kilusang feminista hanggang sa ngayon.. mahalagang 'bu hayin' at kilalanin siya. Teodoro Virrey. Sinikap ni Arceo na kumawala sa kombensyonal na paglalarawan sa babae bilang mat iisin at di marunong lumaban." Napansin ko ring nakahanay ang pangalan ni Labog sa mga kinilalang lalak ing manunulat noong araw tulad nina Buenaventura G<pd>. ang mithiing ito ay ang pags ulong ng kapakanan ng interes ng mga babae. Microfilm Center ng UP-Diliman Main Library. Halimbawa. Severino Reyes. Pangatlo. at maging sa pananaw ni Arceo. de-k alidad at popular na kuwentista si Labog noong kanyang panahon. nagtagumpay si L abog na makaigpaw sa kalakaran ng kanyang panahon at nagawa niyang ihanay ang sa rili sa kinikilalang kalalakihang manunulat. maybahay. Sa p ananaw na feminismo. Yaon ay katotohanan sa ating lipunan. in a mga t radisyonal na papel na ginagampanan ng kababaihan at laging kaugnay sa kanilang buhay ang lalaki o pamilya. Ano man ang kanyang gawai n. Ang corpus ng kanyang mga kat ha ay may indikasyon ng kanyang feministang pananaw sa panahong hindi pa gaanong kinikilala o nakikilala ang feminismo sa Pilipinas. ang babae ay may sariling katauhan at pag-iisip. at Lopez Memorial Museum sa layuning tuklasi n kung sino ang kauna-unahang babaeng manunulat ng maikling kuwentong Tagalog. Kaya din niyang ipaglaban ang kanyang karapatan at hindi basta nagpapaapi lamang. Sa pagbasa ko ng mga libro at mga lumang isyu ng iba't ibang babasahin at magasin sa Rare Books Section at Serials Section ng National Library. Pedrito Reyes. Si Arceo at ang kilusang feminista ay iisa sapagkat iisa ang hangarin nila para sa mga babae.ang itayo ang sarili at magbagong-buhay. Ayon kay Batnag (1996). n atuon ang aking atensyon sa isang manunulat na babaeng nagngangalang Hilaria Lab og. Introduksyon Isa si Hilaria Labog sa mga nanguna at kinilalang nobelista at kuwentist a noong kalagitnaan ng dekada 20 hanggang dekada 50. Nangunguna si Liwayway A<pd>. Pangalawa. May tatlong pangunahing dahilan kung bakit: Una. Gervaci o Santiago. Dahil dito.. sa Liwayway ay kar aniwang ganito ang patalastas: "<i>Abangan ang bagong nobela ng inyong kinasasab ikan at hinahagaang si Hilaria Labog<i/>. mga babaeng handang manin digan para sa kanilang karapatan.</pd >. Higit na kumuha ng aking atensyon ang mga patalastas na inilalathala sa kanya kung may s usunod na o may bagong nobela na siyang ilalabas. may espesyal na katangian si Labog bilang manunulat. Fausto Galauran." Ganito naman ang karaniwang nakasula t patungkol sa mga ilalathalang kuwento niya: "<i>Isa pa rin ito sa tatlong kuwe nto ng kuwentistang babae na ipinagmamalaki ng Liwayway sa bilang na ito</i>. Ang hangarin ni Arceo na makilala ang talino ng mga babae at maiangat an g kanilang kalagayan sa lipunan ay patuloy pa ring magiging hangarin ng mga baba eng naniniwala sa sarili nilang talino at kakayahan. Maging sa mga talakay sa kasaysayan ng Magasing Liwayway ay nababanggit palagi ang pangalan ni Labog bilang isa sa mga naging pinakamahusay na manunulat . May tiwala siya sa sa rili at hindi kailangang umasa sa iba.</p d> Arceo sa tukuyang paglalarawan sa tauhan at tema ng kanyang mga akda n g imahen ng "strong woman. Brigido Batungbakal. ano man ang kinakaharap niyang suliranin o responsibilida d. Ngunit ipinakikita ni Arceo na ang pagganap sa mga papel na ito ay hindi pagsusumite lamang sa mg a tradisyonal o de-kahong pagtingin sa kakabaihan. Tungkulin niyang maging tagapagpahayag ng mga mithiin ng kanyang panahon. may tungkulin ang manunulat sa kanyang lipunan. Nemesio Caravana. at Lazaro Fran cisco. Napansin ko ang malaking bilang ng mga kathang kanyang naisulat.</pd> Arceo ay nakikita bilang katipan. Jose Esperenza Cruz.</pd> Medina Sr<pd>. Ang pakikibaka ni Ar ceo laban sa kinagisnang tradisyong mahina ang babae.

<i>Silahis</i>. ayon sa kritikong si Soledad S. palitawin ang hindi nakikita. binanggit ni Rosalinda P<pd>.sa literaturang Tagalog. Fausta Cortez.Piling Sanaysay. at tula noong kalahatian ng siglo?" ang maitutugon ay halos wala na o bihira n a ang nakakikilala sa mga nabanggit. <i>Ilang-Ilang.Kalipunan ng mga Kuwento't Tula ng mga Babaeng Manunulat</i> (1994). lalo na ang kababaihang 'pangkaraniwan' na kadalasan ay hindi naisasa ma sa mga salaysay at diskurso. manunulat ng lathalaing "Ginintu ang Didal" sa magasing Ilang-Ilang noong dekada 60. Rosalia Aguinaldo. <i>Alitaptap</i>.</pd> Perez. 1976-1996</i>. Hilaria Labog.. upang maunawaan ang katangian ng mga akdang sinulat ng kababaihan. mapatutu nayang mahalagang maipakilalang muli ang nahuhusay na babaeng manunulat ng nagda ang panahon katulad ni Labog. Susana De Guzman. Idinagdag pa ni Reyes na naging ritwal na sa mga mambabasa ang pagbasa ng mga k uwento ni Labog. Kailangang bigyang-ngalan ang mga walang pangal an. Sa libro ni Reyes na Ang <i>Silid na Mahiwaga . nakapagtala ako ng i sandaan at limang (105) kuwento ni Labog mula sa mga magasing <i>Liwayway</i>." (196 2) Subalit. <i>Dalaga</i> . < i>Liwayway Extra</i>. (1992) muling binigyang-diin ng kritikong si Reyes na. at sa kabila ng marami niyang kuwentong nalathala sa iba't ibang ling guhang babasahin at magasin ay wala pa ring nagtangkang pag-aralan siya. Mula kalagitnaan ng dekada '20 hanggang dekada '50. at Ligaya D<pd>. at <i>Hiwaga</i>. Sa librong <i>Tinig at Kapangyarihan: Mga Kuwentong Bu hay ng Kababaihang Manggagawa sa Bahay</i>. Reyes sa kanyang librong Katha (1997) ay malaon nang tinanggap ng libu-libong mambabasa. Ang mga kuwento ni Labog.. Filo mena Alcanar. Ang m alaking bilang ng mga kwentong naisulat ni Labog at nailathala sa iba't ibang ba basahin at magasin ay patunay ng naging walang sawang pagtangkilik sa kanya ng m ga mambabasa sa Tagalog at ng pananabik at pag-abang ng mga ito sa kanyang mga k wentong nabigyan niya ng iba't ibang bihis at kulay. isinantabi k o na ang nauna kong layunin na ang maging paksa ng riserts na ito ay ang kauna-u nahang babaeng manunulat sa Tagalog." Dahil sa mga naunang talang natuklasan ko tungkol kay Labog. ma aaring sabihing ito ay esensyalismo subalit sa unang yugto ng feminismo sa kriti sismo. makabubuting simulan ang ganitong uri ng pag-aaral. "dapat masuri ang mga akda nina Rosalia Aguinaldo. Walan g sapat at detalyadong tumalakay sa kanya at sa kanyang mga akda partikular ang kanyang mga kuwento. mababasa ang tanong ng kritiko na. <i>Sampaguita</i>. Samantala. "sino ang nakakikilala kina Francisca Laurel. nobela . Rosario De Guzman Lingat. at maging kilala man sila o hindi. at bigyan n g kapangyarihan ang mga binawian nito. sa kabila ng tinaglay na popularidad ni Labog noong kanyan g panahon. sa librong <i>Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popula r . Kailangang bigya ng-halaga. <i>Aliwan</i>. Mag dalena Jalandoni." Hindi lamang si Reyes ang naniniwala sa kahalagahan ng pagbuhay at pagkil ala sa mga babae ano man ang maging gawain o kalagayan nila sa buhay. at Hilaria Labog na nagsulat ng kuwento. bigyang-tinig ang mga pinatahimik. nangangailangan pa rin siya ng ating atensyon at karapat-dapat pa rin siyang buhayin at bigyan ng espas . Sinabi ko sa sarili na maaaring hindi man si Labog ang kauna-unahang babaeng manunulat sa Tagalog. Ayon naman kay Ligaya D<pd>. "hindi na kailangang ipagtan ong pa ng mga mambabasa sa Tagalog si Labog: Siya'y isa sa mga manunulat na baba e na naghawan ng landas sa pagsulat ng maikling katha at nobelang Tagalog.</pd> O freneo (1999) ang ganito: "<pd>. Mula sa tanong na ito ng kritiko. Bulaklak</i>.</ pd> Perez.</pd>sapagkat ang buhay at karanasan ng kababa ihan ay napakahalagang paksa ng imbestigasyon. Hindi dapat nawawala o nasa gili d lamang sila .kailangang ilagay sila sa sentro ng pagsusuri.

Isa ang naging anak niya kay Jose. kundi hi git sa lahat. <i>Nagicay A Lawag</i> (1949). Ayon kay Perez. si Manuel.</pd>. hindi lamang isang kwentista si Labog. Isa rin s iyang nobelista. ng Insular Life nong 1924. Samantala. Kabilang pa rin sa kanyang mga nobela ang <i>Anak ng Gobernador</i>. at ang <i>Simpatikong Tsuper</i> (195 4). Nag-aral siya sa Tondo Grammar School. Sinikap ni Labog na paunlarin ang sarili bilang isang manunulat sa pamama gitan ng aktibong pagsali sa iba't ibang samahang pampanitikan tulad ng Ilaw at Panitik. Nang mabiyuda siya ni Benigno Sr<pd>. sa libro ni Rosalinda L<pd>. 1890 sa Samal. <i>Busilak</> at <i>Armando at Leonor</>.</pd> Jose A<pd>. <i>Pan auhin sa Hatinggabi</i>. Isa pang patunay ng pagkilala sa kanyang pagiging de-kalidad na manunulat ang paghirang sa kanya ng <i>Gantimpalang Palanca<i> upang maging isa sa mga hu rado nito sa kategorya ng Maikling Kuwento sa Tagalog noong taong 1954-1955.yo sa ating panahon. <i>Kasal na Walang Pag-ibig</i>. <i>Salamin ng Buhay</i>. Tondo Sec ondary School.</pd> Garcia. hindi lamang dahil sa tinamasa niyang popularidad. Samantala. at naging kalihim din at ingat-yaman ng samahang Ang Mithi ng Bataan. Unang ikinasal si Labog kay Benigno Zialcita Sr<pd>. <i>Boda de Plata</i> (1941).</pd> Sa ntos Award.</pd> Orosa (1980) na pi . dahil sa tinaglay niyang kalidad at kahusayan bilang manunulat. <i>Kalbaryo ng Tagum pay</i>. auditor ng Pub lic Service Commission noong 1910. Makalipas ang isang taon. ang ilan sa mga nobela ni Labog ay isinalin sa pelikula n g Exotic Films. Regalado at Gregorio N<pd>. Nagtamo ng gantimpala ang kan yang nobelang <b>Nadaya! </b><pd>. sina Ilumin ada at Benigno Jr<pd>. <i> Ang Suliranin ng Kanyang Pag-ibig</i>.</pd> Morales. kas ama ang mga batikan ding sina Iñigo Ed. <i>Kabayanihan</i> (1933). Katulad ng nabanggit na. Tumanggap din siya ng Lope K<pd>. at <i>Matamis na Paghihiganti</i> (1946). 12 Panitik. <i>Tinangay ng Apoy</i>. <i>Inahing Hamili</i> (1953). <i>Ang Bagong Sinderela</i>. at Aklatang Balagtas. <i>Kal uluwang Dakila</i> (1948). Naging kalihim siya ng Jose Palma Cl ub. at <i>Dinilig ng Dugo</i> (1938).</pd>.. at <i>Ulilang Kalapati</i> (1947). <b>Ang Biograpiya: Isang Pagpapakilala kay Hilaria Labog</b> Ipinanganak si Hilaria Labog sa isang maykayang pamilya noong En ero 14. at sa Escuela Municipal. <i>Matinik na Bulaklak</i>. Naipasa niya ang Civil Service Examinat ion noong 1907. nagpa kasal naman siya kay Dr<pd>. <i>Natacneng A Cararua </i> (1952).</pd>. <i>Maria Rosa</i> (19 30). Ang pagsisikap ni Labog na magtagumpay sa larangan ng literatura ay napah alagahan at naisakatuparan nang tumanggap siya ng dalawang gantimpala sa <i>Timp alak Pampanitikan ng Commonwealth</i> noong 1940. <i>Bumagsak na Dambana </i>. lumipat siya sa Bureau of Customs a t isa sa naging unang limang babaeng kawani sa naturang kompanya.. <i>Dakilang Ina</i>. at naging isa sa tatlong kauna-unahang babaeng nagtrabaho sa Bur eau of Education.</pd> at nagtamo naman ng karangalang-banggi t at ng gantimpalang P500 ang kanyang <b>Katipunan ng Maiikling Kuwento</b>. Nagkaroon sila ng dalawang anak. Kabilang sa maraming nobelang kanyang inakda ang <i>Mga Guhit ng Kapalaran</i> (1928). sa <i>Lumang Kumbento</i> (1929). <i>Lihim ng Lumang Simbahan</> . Bataan. ang kanyang kuwentong <b>Walang Mal iw</b> ay nakasama sa antolohiya ng <i>50 Kuwentong Ginto ng 50 Batikang Kuwenti sta</i> ni Pedrito Reyes noong 1939. <i>Sa La ndas ng Kaligayahan</i> (!945). Na gkamit rin ng karangalan sa <i>Timpalak Liwayway</i> ang kanyang nobelang <b>Sa Lumang Kumbento</b> noong 1929. Ang ginawa kong 'pagbuhay' kay Labog at ang pagretriv ng kanyang mga kuwento ay magsisilbing unang hakbang sa pagtanggap sa hamon ng kritikong si Reyes na maipakilala at masuri ang mga akda ng mga babaeng manunulat. <i>Naglahon g Liwanag</i>.

A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo. may iniinom mang beer o wala. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. Maliban sa popularidad at kahus ayan bilang manunulat. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin.</pd> Exel 19 "<pd>.</pd> ... yung di mo ma-open sa magulang<pd>.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. binanggit ng awtor na ang ilang nobela ni Labog ay isinapelikula naman ng Premier Production at ng Sampaguita Pictures. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>.. Sketches and Silhouette s) </>".. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin.Essay Word Count: 2. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. mapa-love life.</pd> magkakabarkada. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae. isang espesyal na katangian pa rin ni Labog ang pagkakaro on ng bahid ng feminismo ng karamihan sa kanyang mga kuwento at maging sa kanyan g naging buhay.. 4 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 .. nagkakaintindihan kayo. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman. ma pa-family problem open sa barkada.namagatang "<i>Above The Throng (Portraits and Profiles.

. pangit<pd>...27 taong gulang. Candida albicans. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral. Herpes simplex. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis.</pd> 'ayun an<pd>.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. nag-iinom.. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. sabay may kainumang babae.. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex. sa barkada rin ang bida! "<pd>. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> . pwede namang hindi<pd>.</pd> 'pag nakatambay. HIV 2...... Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> ... Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004). may chance talaga na mangyari<pd>.. . Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali..</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004)...</pd> 'pag lasing na.. Hepatitis B. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka. bakit kailangan... Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 .</pd>" Gary 15 "<pd>. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala. ok na!" Ken 20 "<pd>. basta nakausap lang. so alam mo na yon.</pd> gumigimik.. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>. paglasing na parang wala ng paki.. parang hindi baduy tignan. at Treponema pallidium.</pd> para makaiwas sa sakit.</pd>" "pare. 'pag yung gir l lasing na rin.. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan.</pd>" Anthony 19 "<pd>.. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003).</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal...... siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. nanonood ng bold<pd >. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom. nagyoyosi.</pd>" Roel 19 "<pd>.</pd>" .'pag umiiyak ka...

pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad.</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki.</pd>" Nico 16 "<pd>.. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki.... Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Gayundin... Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad.. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king . May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito.</pd>" Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito... Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol.</pd> kasi ako<pd>. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis... Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon."naniniwala ako sa sex before marriage<pd>. Una.</pd> pwede nga sex without marriage<pd>.. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki.. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito.

Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. Ang paninigarilyo.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa... Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos.. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa.</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>..</pd> dun sa walang trabaho<pd>.. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi .. Sa literatura.naka-ano sa iyo may AIDS<pd>.. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad... Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. tigilan ang panlalaki<pd>.. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak.. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. paninigar ilyo.. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito.</pd> para maka-iwas sa AIDS. ehersiyo. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao... M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba....</pd> kapit sa patalim<pd>.</p d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>..</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal.</pd>" Benedict 17 "<pd>. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko.

Ayon sa resulta." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula . ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. ang loob ang siyang panloob na sarili." "sama ng loob. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. at inuuna ang kapakanan ng iba). Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. hindi iniinda ang abala. Gayunman. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. Sa salitang 'kagandahang loob'. at marangal). sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. nagbibigay-serbisyo. bukal ang kalooban. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. may konsiderasyo n. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. <i>unconditional</i> . nagbibigay ng lakas n g loob. tulad ng snow.' 5 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. computer." "kusang loob" at "kagandahang loob. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan.on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. Ayon kay Il eto (1979). ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. Sa pun tong ito mga kaibigan. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. Ayon kay Salazar (1985).

Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. radyo at spaghetti. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. at pagkat buhay. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. Samakatuwid. Sa kasal ukuyan. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. patuloy itong nanghihiram. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. At ngayon. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. Galing Zoo (Dao Ming Zi). Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. batas at iab pa. Hanggang ngayon. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. pagkat iyan ang . encyclopedia o encycl opaedia.ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. patuloy itong nagbabago. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. sa Espanyol at sa Ingles. Sa ayaw at sa gusto natin. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). Maging sa Ingles naman ay gayundin. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. Sa formulang ito. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. matematiks. Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. Upang higit na maging intelektwalisado. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. yayaman at yayaman ang atin g wika. color o colour. Mga kaba bayan. manong at dyutay. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. enroll o enrol. Ganito ang nangyari sa Ingles. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Mula 2001. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. acknowledgment o acknowledgement. hindi problema kung center o centre. gayong kapag nasa krisis. Halimabawa. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. kimono at tempura (Hapones). lasagna at spaghetti (Italyan). Una.

1-2 ). Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. at katauhan. may pananagutan siya sa iba. nararanasan sa iba.1 :26:5. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay.at pagsisipag. pagluluto at pag-aayos . Tinuruan .</pd>1:31 ). Upang maunawaan ito nang higit. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. makipag-away o makipagtulungan. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. damdamin. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. tulad ng kahalagahang pa ntao. Inuulit ko. Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao.nararapat talaga. . o maga1it . Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. siya. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. karanasan. H indi siya nag-iisa. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. pagtitiyaga. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. intelektwalisado na ang wikang Filipino. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. ideya. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis.

madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. masipag. nagbalik siya sa dating bisyo. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda.ng mga kasangkapan. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. Ang pagiging mabait . Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. upang hindi mahirapan. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. Sapagka't malapit na. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . Sakay ng kalesa. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. kasayahan at mga koronasyon. Nagbunga ito n g mapait na karanasan. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. 4 Title:Kwento (15) . Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon.

uwi na tayo. "Sir Pabling?" "Ikaw naman.</d> Eksena sa kotse</b>." Niyakap ni Joey si Tess at hinagkan ito. <b>12:00AM-1:00AM<pd>. matamis at masarap at ku ng minsan pa nga'y maanghang. Gusto mo sa bahay ka na tumuloy? Sa Parañaque. Nagtatawanan sila ukol sa kanilang nakaraan nang mapatigil sila. Napakaram i na nilang napag-usapan. "Ay. tawanan at titigan ang ka nilang pangunahing libangan nang ilang sandali pa. Sa kotse sila nagpatuloy ng kuwentuhan. lalo pa ang kanilang mga plano sa buhay at kung papaan o ba dapat maging ideyal na magkatipan. At nadiskubre nilang dalawa na mas masarap a ng fishball kapag isinusubo ito ng kasa-kasama. Joey na lang ang itawag mo sa 'kin. Ok lang ba. At kung ma tama kang makikinig ay tila may wikang galing pa sa ibang planeta. Inimbitahan niya si Mr<pd>. "Joey. Joey. Tumingin si Marites na tila sigurado sa desisyon. Bagaman. "Kakainggit naman palaman kayotra!" dagdag pa ng isa." Napangiti si Marites at sumakay sila sa kotse na may tila parehong iniisi p. bukas ka na umuwi. Kaya ko na. May ilang nakasaksi nito.</pd>Pabling n a kumain at siya na ang manlilibre. Mag-isa lang ako pero sa sala na ko matutu log. Liberal itong si Marites na 'di tulad ng ibang babaeng nagkukumahog umuwi lalo't bago pa lamang kakikilala sa lalaki. . Tess?" "Okey. Tila mga magkakabarkadang masiyahin. saan bahay mo? Hatid na kita. Malayang ginawa ito nang walang pag-iimbot ni Marites. masama nga raw ang umuwi at matulog ng busog. Nakangiti ang buong gabi sa dalawang magkakilalang biniyayaan ng magandang pag-uumpisa ng relasyong nag-ugat sa lunang Malate. Malayo. shoray mez sisteraka! Byonda mez! Wineru ka ni! Efektsenez ang menth ol mezlak!" ang sabi ng isang sa tatlong magkakabarkada." "Sa Bulacan pa ako umuuwi. Biruan. Nagsimula na ang kanilang magandang pagtitinginan sa isa't isa. plung!" bulalas na may kasabay p ang ipit na pagtawa. nagpasya si Marites nang muli n iyang makita ang oras sa relo. Nakita n iya ang karitong tindahan ng fishball. Mas mainit. <b>1:00AM-2:00AM<pd>." "Okey. matamis at masarap ang anghang ng halik kes a sa fishball. 'wag na lang. Mainit. plang. "Shorap! Laplapan naitech! Pling. Mabuting m aglakad-lakad at magpalipas-oras. Inistart ni Joey ang makina ng kotse. Ihahatid pa kita.Sabi ni Marites. Nak pil at Adriatico Circle. " "Delikado panahon ngayon. <b>2:00AM-3:00AM<pd>.</d> Imbitasyon</b>.</pd> Tamis ng unang halik sa may hardin</b>.

Narating nila ang sandaling may pangangailangan sa pagtatalik subalit hindi na pinayagan pa ni Marites ito. yakap at halik sa mga oras ng kanilang pagsis iping. mabait ka nga. Tila nilalasap ang bawat sandali at umaasang hindi na ito matatapos pa. harurot: Ipinatong ni Tess ang kamay sa kandungan ni Joe y. Maliwanag na ang sikat ng araw subalit sadyang nakapang-aakit pa rin ang paghimbing. Nagtatanong.</pd>Pabling ang kanyang kamay sa paghaplos.Kambiyo-Primera: "Buti at nagkakilala tayo. Inabot ang cellphone at binuksan ito mula sa magdamag na pagkakapatay. Masarap n gang magmahal sa malamig na madaling-araw. Kambiyo-Segunda: "Salamat at gusto mo rin pala ako. Pinagsaluhan nila ang init. Sadyang inililibot ni Mr<pd>. Napangiti si Joey. mabilis: Ipinatong din ni Joey sa kamay ni Tess ang kan yang kamay. Lalo pang nabakas ang kagandahan ng dalagang naiidlip. Walang anumang paliwanag at nahiga siya sa tabi ni Tess at inunan nito ang kanyang dibdib. Napapitlag siya sabay bangon. <b>3:00AM-4:00AM<pd>. Ilang sandali niyang tinitigan si Tess habang nakaupo sa gi lid ng kama. Tama siya." Nagmaniobra para tuluyang lisanin ang lugar. Kinumutan niya ito matapos na tanggalin ang pagkakapusod ng buhok at sinupin ang kanyang sandals. Sadyang masara p ang may kasiping sa gabing malamig. nagtat aka at nagpapatawag sa landline si Robert. Hinawakan niya ang kamay ni Joey at hinagkan ito na tila tupang gumagalang sa berdeng damuhan ng talampas. Tess.</pd>Joey Pab ling. Joey. Salamat kay Ester.</d> Ang tawag sa telepono</b>. Minarapat niyang matulog na lamang sa sala. <b>6:00AM-7:00AM<pd>. Il ang messages ang pumasok dito. Kambiyo-Kuwarta. . Medyo mainit ang ulo ni Robert nang tawagan niya si Mr<pd>. Kakatwang hindi niya inisip na magkaroon ng milagro ng pagniniig sa oras na iyo n. Ilang minuto siyang nakahigang dilat at mabigat ang paghinga. <b>4:00AM-5:00AM<pd>." Kambiyo-Tersera. Nilingon niy a ito at nakita ang mapanghikayat na tingin ng dalaga. Galing kay Robert ang marami.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 1) </b>.</d> Bukang-liwayway</b>. Lalo pa na kasiping niya ang taong kanyang pinapangarap na makasama . <b>5:00AM-6:00AM<pd>.</pd>Pabling. <b>7:00AM-8:00AM<pd>.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 2) </b>. Nag-iisa na siya. Kanyang hinawakan ito at hinagkan ni Joey ang kamay ni Tess. Hindi ako nagkamali na sumama sa iyo. Kanyang kinarga at inihi ga ang tulog ng si Tess. Narating nila ang condo ni Mr<pd>. Patayo na sana siya pa ra iwan ang babae nang madama niya ang hawak nito sa kanyang bisig.</d>velation</b>. Magkayakap at sadyang nilasap ang pangako ng bukang-liwayway. Mahigpit ang yakap ni Joey nang mausisang unan na lamang i to. Humili g sa balikat ni Joey si Tess at pumikit na nakangiti. Mahigpit ang yakap ni Joey.

"Ni hindi ko alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 'yo. Hindi ko al am kung tuloy pa tayo sa usapan natin kagabi. 'Tol, ang labo mong kausap. Anyway , kasama mo raw 'yung chick na hinahanap mo. 'Wag mo na i-deny, buking ka na. Si nabi sa akin ni Ester na sumama raw 'yung hinahanap mong chick. Inamin din niya ang totoo d'un sa chick. Jackpot ka, pare! Siguro, alam mo na ngayon ang sikret o ni Marites. Gusto ko sanang sabihin sa iyo at bigyan ka ng warning pero 'di ki ta makontak. Patay yata ang cellphone mo. Hinayaan ni Ester kasi hindi mo siya p inapansin at laging binabale-wala lately. At may tama rin pala sa 'yo ang dalaga . 'Yung dalagang dating binata. Hoy, tama na ang pagmumukmok. Sikreto na natin ' yan. Pumasok ka na, oy!" <b>8:00AM-9:00AM<pd>,</pd> Pag-alis / Pagtakas</b>. <b>Voice over: JAPAN AIR, FLIGHT 2254 BOUND FOR TOKYO DEPARTED FROM NINOY AQUINO INTERNATIONAL AIRPORT AT EXACTLY 8:15AM</b>. Nagpark ang kotse ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling sa carpark ng NAIA, alas-ot so y medya. Wala na si Marites. Nakita niyang tumawid sa kalawakan ang eroplano pero hindi niya sigurado kung sakay nga nito si Marites. Hindi niya mapaniwalaan ang sinabi ni Robert. Pero iisa lang ang kanyang naisip at nasigurado. <b>9:00AM-10:00AM<pd>,</pd> Si lalake iiwan ni Babae? Si babae na dating lalake? Kahit sino pa siya</b>. Dumating siya sa office. Tahimik siya. Nakita ni Robert ang pagdating ni Joey. Nilapitan, inakbayan at kinausap para bigyan ng suporta. Tinungo nila ang cafeteria para pagsaluhan ang de-boteng serbeza at 'sang order ng fried chicken . Hindi na sana gusto pang kantiin ni Robert ang isyung ukol kay Marites at kung ano ang naramdaman niya para dito pero<pd>...</pd> "Alam mo, pasalamat na rin ako kay Ester at nakilala ko si Marites. Hinan ap ko siya kahapon dahil alam kong siya na ang aking dapat makasama habang-buhay . At nang malaman ko ang tunay niyang katauhan, mas lalo ko pa siyang minahal. H ahanapin at hihintayin ko siya ulit." Umiinom ng serbeza si Robert nang hindi niya mapigilang maibuga ito sa sa riling kandungan. Mariin ang pagkakahawak ni Joey sa bote at may tinging puno n g pangako ng muling pagkikita.

<b>S I

B E R T I N G</b>

UMAGA, ala-singko sa diktador na orasan. Gumuguhit pa sa nakayapos na k umot sa katawan ang malamig na hangin na nagmumula sa alikabuking bentilador. Wa lang katinag-tinag ang katawan sa pagkakahiga sa papag na nilatagan ng buling ba nig at sinapnan ng kumot. Nagpupumiglas na masinagan ng sumisilip na araw ang s ilid na sinasangga ng bintanang yari sa kapis. Maaga kung sumilay ang araw kung tag-init. Ito ang silid na pinagparadahan ng 'sang laksang lamok na nakidigma sa ngayon ay mauupod nang katol. Parang nasa paraiso ng usok at hangin at dilim at lamig at tigas ng katre at mga lumang gamit at kilu-kilong agiw. Ito ang si lid ni Berting. Kung saan siya nahihimbing, nagigising, kumakain at nag-iisip s a mga gabing nang-aakit ang mga tila imposibleng panaginip. Panaginip na nagmam asahe sa pagod sa pagtatakang utak ni Berting. Batid nito ang bawat hikbing kimk im ni Berting. Ito ang kanyang kasa-kasama tuwing gabing unat na ang kanyang pag al na katawan. Dito niya kinatatagpo ang babaeng de-pakpak ng lawin at may buho k na 'sing haba ng kanyang tangkad hanggang lupa. Ito ang kanyang kaibigan mula

pa nang mabaog siya sa isang matinding sakit. Ito na ang pumipili ng kanyang t utunguhin o gagawin. Lahat alam na niya kahit pa sa panaginip lang niya ito nat atagpuan. Inililipad siya nito sa pinakamataas na bangin at doon iniiwan habang pinag-iisip ng mga desisyong kahit hindi niya gustuhin, ganoo't ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok ang masusunod. Sumasama siya dahil na rin sa takot ng pag-iisa. May kasama si Berting dati, nag-iisa na siya ngayon. Suma sama siya dahil takot siyang makitang muli ang mga pangyayaring nagbunsod sa kan ya upang mag-isa. Si Berting. Si Berting na takot kung magbabalik sa kanyang a laala ang mga lumipas na binusog ng dugo at galit. Si Berting na laging kasama ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok na pinangalanan niyang LAYA. Si Laya na ang kasa-kasama niya ngayon. Ang lumilipad sa kanyang utak na humihi kayat upang tumakas nang kahit na panandalian lamang. Mahal niya ang panaginip tuwing kasama niya si Laya dahil naliligalig siyang harapin ang katotohanan. Ang katotohanang hindi siya makapag-iisa dahil sa nanglalamong nakalipas. Hayan ang nakatihayang si Berting na kumikita lang sa paekstra-ekstra sa traysikel ng kapitbahay na ang bawat sira nito ay isinisisi at ikinakaltas pa s a kanyang boundary. Otsenta pesos. Otsenta pesos ang boundary ng kalawanging t raysikel na muntik pang ikasama ng loob ng may-ari nang pakiusapan ito ni Bertin g na babaan. Hayan napapayag pa rin ni Berting ito sa gusto niyang halaga kahit pa halos mapigtal na ang lalamunan niya sa pagmamakaawa. Wala ring nagawa kahi t pa pangatwiranan ng may-ari na buong araw itong ilalabas ni Berting at magkata likuran ang upuan nito 'di gaya ng pangkaraniwang traysikel. Palibhasa'y matand ang dalaga at tila may gasinulid pang lambing sa dibdib para sa mga lalaking wal ang kasa-kasama gaya ni Berting. 'Yan ang pakilala niya. Pero ngayon tanghali na. TOK! TOK! TOK! BOG! BOG! BOG! Ginulantang nang maagang paninira ng pintuan itong si Berting sa pagkaka himlay mula sa malalim na pagkaidlip. Naroroon pa nga si Laya sa kanyang tagpuan habang pinipikitan ng mga naglalarong mata. Si Aling Amanda, ang may-ari ng tra ysikel ay sumisirena dahil sa tatlong dahilan. Una, dahil tanghali na at nakahi lata pa ang kanyang mala-kalabaw kung kumayod na si Berting. Pangalawa, hindi n ito inintrega ang boundary kahapon, naniningil siya. At ang huli, gusto niyang masilip kahit na papaano ang lalaki at kung sakali ay mapagsawaan ang alaala nit o sa buong maghapon. Napapitlag siya sa kanyang hinihigan at agad na iniusod ang antigong tuk ador. Parang may ikinukubli sa lawanit na dingding nito. Pero kung may tao man g nakakikita sa kanya, sa kabilisan e 'di na mabibigyang halaga pa kung bakit ni ya ito iniusod para dumikit pang lalo ang tukador sa dingding. Mabilis niyang p inagpaglagos sa kanyang mga hita ang pantalong kupas. Hubad siya at kita ang k atipunuan ng isang lalaking naglalaro sa may dalawampu't walong taon nang nabubu hay. Mabilis niyang tinungo ang pintuang alkitran ang pintura. Mabilis niyang nasilayan ang nanlilisik na mukha ni Aling Amanda. At mabilis ding inungkat na ng matandang dalaga ang mga dahilan kung bakit sumugod ito nang ganoong kaaga. At hindi na nakapagsalita pa si Berting, ni hindi na nakuha pang anihin ang nags ulputang muta sa kanyang mata bago pa man makaalis ang matanda. Noong umagang ' yon, para siyang itinubog sa isang bariles ng nagyeyelong tubig. Kagabi, napag-isipan pa ni Laya sa panaginip ni Berting na huwag nang il abas ang traysikel at tumigil na muna sa bahay. Tulad ng dati, napapayag niya s i Berting nang ilipad niya ito sa pinakamatarik na bangin. Pipilipit ang sikmura ng sinuman sa lula. Parang bata si Berting na nagmamakaawa't nangangakong gagaw in ang gusto ni Laya. Ngayon lang ito nangyari. Alam niyang ikatutuwa na naman ni Laya ang pa ngyayaring ito sa susunod niyang pag-idlip. Naiipit siya sa lakas ng pangako ka y Laya at ang obligasyon kay Aling Amanda. May mga pagkakataong parang naduduro

g na kristal ang tawa ni Laya sa mga nangyayari kay Berting. Sumusulak ang dugo sa kanyang utak na tila ba nilulunod ang maliwanag niyang pag-iisip. Nakakalit o at walang magawa kundi ang magmakaawang itigil na nito ang pagtawa.

5

Title:Sanaysay (35) Text 111 - Folktales and Epics Word Count: 2,099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon, sa nayon ng Hannanga, isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Katunayan, ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay, at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Kaya kahit nuong bata pa, tiningala na siya bilang pinuno, at hanga ang mga tao sa kanya. Nang mag-binata si Aliguyon, ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan, ang kaaway ng kanyang ama, sa nayon ng Daligdigan. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito, si Pum bakhayon, marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Kasing bilis ng kidlat, umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at, kagila-gilalas, sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata, binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Pabalik-balik at walang tigil, naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon, hindi pa rin tumigil ang bakbakan, at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok, kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban, at pagkaraan ng 3 taong b akbakan, natuto silang igalang ang isa't isa. Biglang bigla, tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto, sa wakas, ang ba kbakan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Sa paglawak ng katahimikan, umunlad ang dalawang nayon. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon, pinili niyang asawa si Bugan, ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon, si Aginaya. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.

IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan, naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung,' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Ang tatlong bayani - sina Baltog, Handyong at Bantong - ang sumabak, pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Tulad ng dalaw ang sawa - ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Ang dambuhalang baboy-da mo , si Tandayag. Ang halimaw na Buwaya . Si Buringkantada na iisa ang mata .Si Angongoluod, ang bakulaw. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Ang mga pating. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal, at ang Bicol, mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Tapos, nagsimula ang sunud-sunod na lindol, sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan - ang Hantik, ang Kolasi at ang Isarog. Bumaon ang lupa, pati mga bundok ay gumuho, at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon, sa Magarao, na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. Sa lakas ng mga lindol, umangat ang Pasacao mula sa dagat, pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw, si Rabot, ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao, at kalahati ay hayop. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan, si Bantong, upang puksain si Rabot. N agsama ng 1,000 mandirigma si Bantong subalit talino, at hindi lakas ng katawan, ang ginamit niya laban sa halimaw. Hindi nila sinugod agad ang lungga, kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga - mga tao na gina wang bato ni Rabot. Pagtagal, namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Kaya minsang tulog si Rabot, ginapang siya ni Bantong. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Sa kasamaang-pa lad, napatay ang ama, pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Sa kabilang dako, n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . Isinumpa ni Lam-Ang - sapagkat ito nga ang naging pangalan niya - na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot, inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Bilang ganti, pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot, gamit ang tangi niyang sandata - isang sibat. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Kaginsa-ginsa, umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Kinabukasan, ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines, isang babae taga-Kandon, isang munting nayon sa hilaga. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako

sa mga bukid. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama, nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Tapos, pinugutan niya ng ulo. Sa Kandon, dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Siksikan silang lahat at, upang makalapit sa bahay, napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana, kung saan siya pumasok sa bahay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo, kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Humangos siya pabalik sa in a, at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto, mga alahas, mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina, nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Nuong araw ding iyon, ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Pagkaraan ng tatlon g taon, nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Isang araw, binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak, at sa kanyang m ga ninuno, kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. Ayon masam ang panaginip, dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin, kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya, ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay, pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Pagsapit ng takdang araw, dumumog ang lahat ng tao sa nayon, pati na sa mga kala pit sa paligid, upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan, ang dambuhalang halimaw na pating, at sinakmal ang bayani. Sa bahay , nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Bumagsak ang kalan , umuga ang hagdan, at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang, at inuwi sa bahay. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang, binalot niya ang mga buto sa pulang sutla, tumalikod at nagdasal nang nagdasal. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin, naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Pagkaraan ng ilang sandali lamang, lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang, silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. Si Mariang Makiling ay isang dalaga, hindi tumatanda, nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas, subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. O kung paano siya namamahay. Sabi ng iba, nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Ang sabi naman ng iba, nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang kutis niya ay makinis, kayumanggi ng kaligatan, sa bigkas ng mga Tagalog. Malaki at itim ang kanyang mga mata, mah aba at makapal ang buhok, at maliliit ang mga kamay at paa, at mala-kandila ang mga daliri. Sa madling salita, siya ay maniwaring isang diwata, parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas, pasulpot-sulpot sa pagitan

ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Paminsan-minsan, natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo, ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin, walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Kung minsan daw, nilalapitan daw sila, binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Walang naglalakas-luob na kumausap, sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid, binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy, at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Dati-rati, pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit, at pati alahas, para sa mga kasal, binyagan at pista. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga, batang inahen na hindi p a nangingitlog. Paminsan-minsan, lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy, isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto, barya, pati mga alahas. Minsan, ayon sa kwento, isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki, na nagka-galos-galos sa mga tinik. Biglang-bigla, narating nila ang isang ma liit na kubo. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Natigilan ang lalaki, lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. "Sa akin iyong baboy damo," sabi ni Mariang Makiling sa lalaki, "at hindi mo dap at hinabol. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod, at sugatan. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Halika sa loob, magpahinga ka at kumain. Gagaling ka, tapos maaari ka nang umuwi." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Pumasok siya sa kubo at, wala ng imik, kinain lahat ng lugaw na hinain. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo, gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. "Ibigay mo ito sa iyong asawa," sinabi niya sa lalaki na, utal pa rin, ay yumuko lamang bago umalis. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Habang pauwi, pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Kinabukasan, nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi.

4

Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario , ang noo'y secretary general ng PBBY. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson, Carla Pacis, Robert Magnuson, Augie Rivera, Lara Saguis ag at May Tobias. Noong 2000, kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Noong 2003, isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Bukod dito, nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Kaugnay nito, layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca, PBBY-Salang a Writers' Prize, National Book Award, Gintong Aklat Award at iba pa. Noong 1996, inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Noong ika-17 ng Mayo 2003, sa kauna-unahang pagkakataon, iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin, Amelia Lapeña-Bonifacio, Vi rgilio Almario, at Rene Villanueva, bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera, ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya, silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat, magpalabas, magpabilis, ma gturo, magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. Nauna silan g lahat sa atin. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Samakatuwid, itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Dahil dito, nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop, maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon, nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat - n agkakaroon ng mukha, hugis o katawan, ang mga tauhan. Dahil dito, higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan, lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. Noong ika-7 ng Hunyo, 1991, matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl, naitatag Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro, Joanne de Leon, Felix Mi

mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. ang kalidad ng kuwento.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas.</d>N<pd>. Sa pagtakbo ng panahon. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. n aniniwala Ang I<pd>.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. materyal na ginamit. paglalathala ng newsletter. Tiyak na di magtat agal.</pd>K<p d>.</pd>K<pd>. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. pintor.guel.</pd>N<pd>. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a .</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. manunulat.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. aklatan. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. lalong na ang mga batang mahi hirap. graphic desi gner.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . manunulat. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. animated features . Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain.</pd>N<pd>. at mga edukador. Hanggang sa kasalukuyan. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. products design and merchandising. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. at iba pang propesyunal. textbook. mural. bahay-ampunan at iba pa. Regular a ng kanilang mga pulong. Mel Silvestre at Jason Moss.</pd>N<pd>. Germany at Japan. Patuloy Ang I<pd>. Ang I<pd>. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. na siyang target na mambabasa ng mga ito.</d>K<pd>.</d>K<pd>.</pd>N<pd>. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. hospital. Mula sa orihinal na kasapi na 21. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. Di magtatagal. bukod sa mga aklat-pambata. at iba pa.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador.</pd>K<pd>. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan.</pd>K<pd>. ilustrasyon . bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito.</pd>N<pd>.

</pd> Pineda. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF.</pd> Nita P. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. asahan natin ang masalimuot. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. Upang maiwasan ito. narito na ang 2001 Revisyon. Sa kabila ng dako. Simplisidad at Ekonomiya. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. Sa blg. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. Gayunman . G ayunman. at mangyari pa. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. Malinaw itong nabanggit sa blg. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas.</pd> Ponciano B<pd>.t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. tulad ng naunang patnubay.me/ kaysa sa /unipo r. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. Ang resulta. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon.</pd>P <pd>. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon." Sa makatuwid. si Mardi ko. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. Pero. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). ano ba talaga ang bigkas ng salitang P .</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Sa puntong ito. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. Kung ito naman ang pag-uusapan.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. Ang anak kong si Ma riz. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). Muli. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO.me/.

iinom ako ng maraming-maraming tubig. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. At di na magiging isang puno. /Pilipi. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. natutuyo ito at di na tumutubo. iyon nga lamang. At di na magiging isang puno. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. nalulunod i to at namamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na.mer/ ba o /pri.RIMER? /pray. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. /v/ at /z/.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo." "A! Alam ko na." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto." ." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan.

kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. May maliliit. saka isinawsaw sa isang platitong asin. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. At si Kuya Lester. Ngayon." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan."Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. malalaki at paliku-likong ugat." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. naalala kong bigla." si Lola Terry uli. "Sa Maynila. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. "Martina. hapunan na. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. is ang matamis na matamis na santol. makapagsasalita. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. at mata?" "Paano na ako makakahinga. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. makaririnig." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa.' ang utos sa akin ni Lola Terry. bibig." "Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. teng a. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. binibili pa 'yan. "Para sa aking mahal na apo." ang sabi ng isip ko. Kring! Kring! Kring! . "Sarap talagang panghimagas ng santol.

buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. at si Kuya Tuan. di totoo 'yon." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. Madalas si Ate Rowena at s . Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. At sandali lang." sagot ni Nanay. Bumalik na uli sa dati lah at. May sobra pang isa sa aking mga daliri. tiyak na makakakain uli ako ng santol. Kuya Ruben. Si Ate Perla. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. "Anak. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. Kuya Puti. hane?" ang bilin ni Lola. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. Piliin mo 'yung mga hinog. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. 'Pag balik ko sa mesa. "Si Lola naman."Si Lola talaga." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono." "Pero anak. nakahinga na ako. Ate Rowena. siyam kaming magkakapatid. Kuya Itim. "Aba e. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" "Ayos maman po ako dito 'Nay." Sa sinabi ni Nanay. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. Ate Sally. Dahan-dahan lang. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. Ate Charito. sasama 'yon kapag umoo ka. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. mukhang nakakarami ka na. "Kung maliit lang naman ang buto. "Lester. Malapit na ang pasukan anak. bukas nang umaga. Kaya bin ibilang kong lagi." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n.

SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. "Gener. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. Si Ate Sally. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Sa malaking salamin ng lumang aparador.i Ate Sally lang ang aking nakakasama." aya ni Ate Rowena. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Tapos malakas na. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Sabi ni Nanay. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Tapos isang malakas na. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. Taguan uli sa salamin ang aming laro." aya ni Ate Rowena. TUWING HAPON. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. . nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. Sa malaking salamin ng lumang aparador. naglalaro kami ng taguan. "Gener. KINABUKASAN. "Halika na Bunso. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. bilisan mo at may mumu sa bintana. Kapag nasa malaking bahay na kami. bilisan mo at may mumu sa bintana. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. "Halika na Bunso. Rowena puwera at Sally kasali. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. Magkamukhang-magkamukha sila. "Gener. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . Taguan sa salamin ang aming laro.

madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. . Parang kakaiba ang lahat. GABI. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon.Pauwi. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. at Kuya Tuan ay malalaki na. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. KINABUKASAN NG HAPON. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Kuya Itim. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. Ate Rowena." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. "Talaga 'Nay. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. Tapos natulog na kami. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Sina Ate Perla. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Kuya R uben. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. Tulad uli ng dati. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. Pagdating namin sa malaking bahay. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. Ate Sally. Kuya Puti. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. ibang-iba talaga ang lahat. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat." "Oo anak. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Ate Charito.

Binilang ko silang lahat. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. Lumapit sa akin ang mumu." At nakapalibot silang lahat sa akin. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. TUWING GABI. "Mga anak. at siyempre. Hanggang ngayon. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari." ang sabi ni Ate Perla. Kuya Ruben. Biglang sumaya ang malaking bahay. Kuya Itim. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Tapos. "Nakakamukha natin siyang lahat. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. siya po ang bunso naming kapatid. si Ate Rowena at Ate Sally. Ate Ch arito. . walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay." ang sabi ni Kuya Puti. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. simula ngayon dito na siya titira sa atin. SIMULA NOON. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. gusto po namin na dito na siya tumira. Medyo natakot ako sa kanya. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay." si Kuya Tuan . Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. "Tay. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. Ngayon. "Tay." ang sabi ni Ate Charito. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Kuya Tuan. Hinawakan niya ako sa balikat. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. "Tay. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. "Tay." ang sabi ng mumu." si Ate Sally naman. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. hanggang lumakas nang lumakas.Dumating din pala si Ate Perla. "Nardo. At sa hating-gabi. siya na po si Gener. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. pahina. Kuya Puti. mabibilang ko na talaga. "Aba." ang sabat naman ni Kuya Ruben .

nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. at ihanay sila sa mga lalaki. ay kapantay siya nito. sa Tondo. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah . Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. 7 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. ayon kay Arceo. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. nakaalis na siya. 1998. 1 972.sa lakas man o sa kaalaman. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo n City noong ika-26 ng Pebrero. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. Mayn ila. Wala siya sa likod ng lalaki. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . mabago ang kalagayan nila sa lipunan. Ang <b>Canal De La Reina</b>. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Ang sunog na ito ang naging dahilan. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. at sa hal ip. Bilang isang feminista. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30."Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. Ayon kay Arceo." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g.

Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. 1972. gayundin ang mga pangyayari. makasarili. wika ng nobelista. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. isang babae. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina.alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. isang asawa. ay nagkataon lamang</b>. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. Makasala nan siya. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. at higit sa lahat. Manapa. buhay man o patay." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. mapang-api sa kapwa. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan.ang mga tauhan at pangalan. ang tunay na m ay-ari ng lupa. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Ayon pa rin kay Arceo. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. Sa katunayan. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . <b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. Nakapikit siya ngunit . masama ang ugali at mapang-api. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. sa mga buhay ng tao.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. Si Nyora Tentay. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan.

Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. at buuin itong muli. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa.gising na gising ang kanyang diwa. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. . ang mga resibo sa buwis. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay.. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. si Vi ctor. Pero ngayon ay wala na . Si Leni. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. Wala na akong paggalang sa kanya.. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. Gracia. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. Samantala. Kung mahirap maging isang ina. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni.. amin niya.. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. Sina Leni. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. At napatunayan ko naman. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae.

<b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. nangangarap at nagtata gumpay.Samantala. Paghanga. Panlulumo. Subalit sa ka bila ng mga ito. Matapos ang malaking baha.Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. si Ingga. 4 Title:Alamat (2) Text 115 . Aywan niya kung ano. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan. Nag-iisip sila. biglang ibinababa ang kampana't itinago. s anhi man ng tao o ng kalikasan. hindi nagtataas ng boses. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. Pag kaawa. Datapwa't hindi nagtapat ang mga . Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. ang usurera. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo.

Ang unang nakakuha ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka mabagsik. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ang ibong iyon ay si Rita. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. mayama n. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito. matanda. Kumain ng bigas ang ibong iyon. ang tinatawa g ngayong maya. Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang.bata. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Lahat ng mamamayan . <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang. Hindi nahalata ng ina. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Ngayon natakpan siya ng bilao. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n a anaki'y ginto. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis. k awangki ng kopa. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng. "Habang ako'y natutulog. Si Rita ay batang lubhang malikot. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. Hindi sumagot si Rita. tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. <b>I</b>sang umaga. Isang araw ang Panginoong Diyos ay nanaog at dala ang isang kamandag upang batii n ang mga ahas. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas. Lagi na lamang may gulo sa bayan. wala rin rin si Rita roon. at hugis kampana. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Ang lahat ay nakakuha ng kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Isang araw.ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin .

<b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan. mahabang leeg. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. ngunit kung lipas na at walang saysay. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. "Singkamas pala ang tawag dito." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala . at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay. Ayon sa paniniwala. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. "Nanghihingi sila ng ating ani.. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman. ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. na kasing linamnam ng kanyang alamat. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan. maikling buntot. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. hango sa mga salitang "CINCO MAS" . Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw. ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. Lum apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo.di kaagad nabatid ang pagbibigayan ng kamandag. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong. may apat na paa. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Maaaring tama o mali ito. ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Mula noon ang laman ng makatas. matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS. na isa nang inutil. <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan.

</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng.mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. pandala s<pd>. "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>. <b>Iyan palang lalaki. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos.. babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat..</pd>! "Ha-ha-ha<pd>.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>.</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana.. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita. <b>I</b>sang araw... biglang umugong ang kapaligiran. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>.</pd> papalayo<pd>. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha. nawawala rin ang malaking gong. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa... Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>.</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>... ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan.. hataw-tunog..... Nagpasiya ang Pandita ng barangay...." <b>N</b>oong unang panahon. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala..</pd>!" Tinugon siya nang b iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong....</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib.. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol .. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong... bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso.. "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas. ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa.. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon.</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> .</pd> papalayo<pd>.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay. ang lahat ay mababata at matitiis. masugatan man ang puso at dibdib.. At nabuo ang isang pasiyang mapait. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig...</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang .</pd>! Lumindol<pd>. ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>.<<pd>pd> sunod-sunod. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina..</pd> patungo<pd >.</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong. yumanig ang lu pa<pd>.

ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan." ang sang-ayon ni Mang Milyo.</pd> Pat <pd>. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>.</pd> Pat <pd>. ang madyik-tuwalya." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. at ang pulbos ng kanyang Nanay. Pinagmasdan niya itong mabuti. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. 4 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo. "<b>H</b>uwag kang magalit.." ang amo ni Mang Milyo." ang galit na galit na wika ni Aling Sela. . "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. "Ang sinasabi ko lamang ay h indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag.. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay.kay Rufina. Di na niya alam ang daan pauwi.. ang masarap na pagkain. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina.... Nalilig aw na siya. Di na niya alam ang daan pabalik.

Pero walang makarinig sa kanya. Mahal niya an g manika.</pd> Pat < pd>. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. agad na siyang lumalapit. Wala nang naghahanap sa kanya. <b>Plastik na Buhok</b> . Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan. Walang mga barya. Pawis na paw is na siya. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. Ayaw na niyang magtago. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak..</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang... Bago ang manika. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal.. Mula noon.. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya.. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo...</pd> Pat <pd>. m adyik-tuwalya at pulbos. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . Sa wakas. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. ang manikang nagkulong sa kanya.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat.</pd> Pat <pd>. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay.. narinig na rin niya ang kanyang pangalan..</pd> Pat <pd>. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. agad na siyang umuuwi.. mga kamay at mga paa. "Pat <pd>. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. Isang pan aginip lang pala ang lahat. katawan. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro. walang masarap na pagkain..

Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Hindi maaari. mga kamay a t mga paa. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. kahit laman at dugo pa niya ito. Hindi na niya ito pinansin pa. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Naiidlip na ang mga tao. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Natapos nang may katahimikan. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi . Walang humpay. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. ang mga manika. Walan g humpay. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. wala siyang nakita o naramdaman. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Malamig ang umiihip na hangin. Kinaumagahan. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Walang nakaaalam. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang.Tulad ng kanyang manika. katawan. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Tahimik ang lansangan. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Ang silid ay kahon. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. wala nang galit na pagkahol. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. Dito takot si Mamang. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Madalang sa pagkurap. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. tu loy ang balse ng mga katawan. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Tahimik ang buong paligid. Mapanga nib. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Walang humpay. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol.

Gayunpaman. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Nais ng bata ng bagong manika. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Ito ang bentahe ng dalawang utak.n. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Kinakailangang maging malinis. . Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. nagbabago ng takbo. Wala na siya. Gaya rin siya ng hangin. Simple ang lahat ng plano. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Wala na. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Nagbabayad ang may utang. batid 'yan ng batang may bagong manika. Nakaliliyo ang amoy ng siga. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan.bagong manika. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Dapat na magbayad. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Walang permanente sa isipan ng tao. Walang pinipiling oras o lunan. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Magliliyab. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha.

Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Nabalisa na si Mamang. Mahal niya ang manika. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. . Siya na ang nagtabi ng karet. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Tahimik na tahimik. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Ilang araw ang nagdaan. Para sa bata. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami g at tahimik. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan.Ngayon. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Walang magawa. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Kinailangan niyang maidlip. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. sa kanya. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Hindi maaari. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Bumili ang Mamang ng mga manika. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Nagising si Mamang nang madaling araw. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino .

.

itinuturing din itong pangunahing dahilan ng matinding trapiko lalo na s a Kamaynilaan. iminungkahi na ang unti-unting pagbabawa s o pagtatanggal ng dyip lalo na sa Kamaynilaan. pag-akay sa mga bata o matatandang sasakay o bababa." Per o ang tanong. lahat ay susutsot. di pa rin nabawasan ang bilang ng mga pampasaherong dyip. kaya nga kinaiinisan ang mga pasaherong ayaw madikitan o masaling ng iba. Sabi nga. Tabi-tabi.7 Title:Sanaysay (29) Text 105 . Ang kabutihan ng isang tao ay nas usukat sa kanyang pakikipagkapwa. Kung minsan din. May hawakan ang mga pasahero o nakasabit. Noon pa mang taon 1979. opereytor. Mahalaga para sa mga Pilipino ang kapwa. Kung minsan. mekaniko at mga manggagawa sa mga motor o machine shop. ang mga paalala ay sinasabi sa par aang pabiro o di direkta upang maiwasan ang makasakit ng damdamin ng ibang tao. darating ang panahon ikaw naman ang tutulungan. "walang sinuman ang maaaring mabuha y para sa kanyang sarili lamang. M ay estribo para sa marunong sumabit.Essay Word Count: 2005 Ipinakikita ng mga panuntunang ito na may mga obligasyon o tungkulin ang bawat p asahero na dapat nilang sundin. pag-aabot ng bayad o sukli. Bawat bahagi ng dyip ay may gamit. kakatok o papara upang di l umampas ang pasahero. saan naman kaya itinatapon ng tsuper ang laman ng maliit na basura han sa loob ng kanyang dyip? Kapansin-pansin din ang pagtutulungan ng mga pasahero sa loob ng dyip. patuloy pa rin ang suliranin sa matinding trapiko. Sa mga probinsya. Ang ganitong mungkahi ay nagdu lot ng malaking pangamba lalo sa mga Pilipinong umaasa sa dyip. pagtulong sa mga pasaherong maramin g dala. na higit na maraming sakay na pasahero. tulad ng mga tsu per. Minsan maririnig ang pahayag na "Mag-taxi ka kung ayaw mong masaling!" Kung tutuusin. kung walang barya ang tsuper o ang pasahe ro. may mga pasaherong nagbubukas ng kanilang pitaka upang baryahan ang buong pe ra. Dik it-dikit ang mga pasahero sa dyip. Dahil dito. Sa kabi la ng pagtatayo ng iba pang pampublikong transportasyon tulad ng LRT at MRT. Maraming langis ang nasasayang kung . at kung bingi ang tsuper. may katwiran ang pahayag na ito. makikita rin ang isang maliit na basurahan sa loob ng dyip na dapat pagtapunan ng mga pasahero dahil sabi nga "Bawal magtapon sa labas ng dyip. pagbibigay ng upuan sa mga bagong sakay. Halimbaw a. Bukod dito. Sa kabila ng mga ganitong makukulay na katangian ng dyip bilang ispesimeng pangk ultura." Naniniwala ang mga Pilipino na kung tutulong k a sa ibang tao. Malaking tulong sana ekonomiya ng Pilipinas lalo na sa panahon ng krisis sa lang is kung mababawasan ang bilang ng mga dyip. at iba pang alternatibo pampublikong sasaky an tulad ng FX at bus. Di dapat sumakay ng dyip ang mga taong maselan o ayaw masaling o maalikabukan. ang bubungan ng dyip ay di lamang sa mga pinamili kundi para rin sa mga pasaherong nagmamadaling makauwi .

nasasabi ko ng ang Pasko ay para lang talaga sa mga bata. mawa walan ng bagsakan ang mauunlad na bansa ng kanilang mga surplus na makina. May kaugnayan din ang pagdagsa ng dyip sa pag-uugali ng mga Pilipino. Lihim na lihim ko itong ginagawa d ahil isa akong Iglesia. Dagdag pa rito. ngunit patuloy na aangal ang mga Pil ipino sa matinding polusyon.titingnan ang bilang ng dyip na bumibiyahe sa bilang ng mga pasaherong kanilang naisasakay. Protektahan at pondohan ang mga imbensyong Pilipino ukol sa alternatibong enerhiya. sa kawalan ng kaligtasan sa daan at sa matinding ka hirapan. Ngayon. Dahil dito. kuryente at iba pang pagawaan ng mga pangunahing pangan gailangan ng tao. magmama hal ito sa pinakamataas nitong halaga. ngunit patulo y ring maririnig ang pag-angal ng mga pasahero dahil sa taas ng pamasahe. di puwedeng alisin ang mga dyip dahil kung tatanggalin ito. Pagdating ng hapon. Ang langis ay di panghabambuhay at ano ang magiging silbi ng mga dyip kung ma wawala ang nagpapatakbo rito? Mahalagang pagtuunan din ng pamahalaan ang iba p ang alternatibo o iba pang mapagkukunan ng enerhiya bago tuluyang mawala ang lan gis. Pasko ang pinakaaabangang buwan ng mga batang Pilipino. Sa panahon ng krisis sa langis. bago pa man tayo abutan nito. Patul oy na magiging "Hari ng Daan" ang mga dyip. puno na ng barya ang aking bulsa. Kailangan nang simulan ang pamahalaan ang isang seryoso at malakihang proyekto n a magpapaunlad sa pampublikong transportasyon sa Pilipinas. luma o nakagisnan na niya. Sa matatanda. ang Pasko ay panahon lamang ng paggastos -. malaking pinsala ang naidudulot sa mga Pilipino at sa ekonomiya ng bansa sa pangkabuuan. Kailangan ng magpla no at tingnan ang hinaharap. Batangas. Pero sabi nga. An . sasagasaan lamang ito ng makukulay at humaharurot nating mga dyip. Pero habang ako ay lumalaki at nadaragdagan ang edad. makikita ang kawalan ng maayos at pangmatagalang programa ng pamahalaan upang maipagkaloob sa mga Pilipino ang isang maayos. higit na mahalaga ang magbigay kaysa tumanggap. To toong di nawawala ang hikayat ng Pasko sa akin noong bata ako. kasama ng ibang bata n a magbahay-bahay upang manghingi ng Pamasko. Gawing ligtas at maayos ang mga daan upang mahikayat ang mga tao na maglakad lalo na kung malapit lamang ang pupuntahan. higit na mahalaga ang pagbabahagi ng mga biyay ang natanggap sa buong taon. Hangga't may nakukuha siyang pakinabang sa isang bagay na maliit. di niya ito iiwan o papalitan. Ayaw ng mga Pilipino ang pa gbabago dahil ang pagbabago nga naman ay pagsasakripisyo. unti-unting nawawala ang k inang at hikayat ng Pasko. Dagdagan ang mga daang maaaring lakaran ng mga tao o daanan ng mga bisikleta. Ang dating panandaliang solusyon sa suliranin transportasyon pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay naging panghabambuhay. Kahit nakalatag na sa daan ang maraming solusyon sa mga kabit-kabit na suliranin g ito. mauubos na ang langis. Sa tingin ko nga. parang higit na nagiging materialistic ang tao tuwing da rating ang Pasko. Pinipili ko ang mga bahay na may Christmas Tree dahil alam kong mayaman sila. Ano ang gagawin natin sa napakarami nati ng dyip? Paano ang mga Pilipinong nakaasa rito? Ano ang kanilang ikabubuhay? Magpapatuloy ang pagtakbo ng mga ipinagmamalaking nating mga dyip. Higit na magagamit ang langis sa mas mahahalagang indu striya tulad ng pabrika. Wala silang ibang bansang maaaring pagtapunan ng mga pinaggamitan nilang makina kund i ang Pilipinas lamang. Sinasabi ng takot ang mga Pilipino sa malalaking pagbabago. sa tuwing magkakaroon ng krisis sa langis . naging gawi ko na. Sa aking karanasan bila ng bata noon sa San Joaquin. Nararamdaman at naki kita na natin ang maaaring mangyari sa hinaharap.maramin g dapat bilhin para sa kung kani-kaninong mahahalaga at di gaanong mahahalagang tao. mur a at ligtas na pampublikong transportasyon. Dagdag pa ang polusyon sa hangin na dala ng mga dyip na sanhi ng i ba't ibang uri ng sakit.

ang pamimisikleta o paggala k ung saan-saan. m akukuha ang kabuluhan at kahulugan ng Pasko. Ang pag-asang may magbubukas na tahanan sa akin at sa mga kasamahan kong bata. kinulayan ng krayola. Ngunit tulad ng lahat ng labandera. wala a kong pamilyang dapat suportahan. an g matagal na panonood ng tv at pakikinig ng music. timba. wala na ang kakaibang pakiramdam -. mga anak na dapat pakainin at buhayin o matindi ng sakit na kailangang pagalingin. Hinarap a t binaka ang mga bula at problema. bigla kong naramdaman ang kakaibang damdamin--ang payak ngunit makabuluhang damdamin. pagsasayang talaga ng oras para sa akin ang pagtambay. kobre-kama at kung anu-ano pa. Dagdag pa. ta lagang interesado ako. Alam ko ang bigat at hirap ng pagiging isang labandera. taglay ko rin ang pag-asa at ang maganda't m akulay na pangarap. habang pinagmamasdan ko ang munting parol na yari sa pap el. Bigla akong nasabik na muling suma pit ang Pasko! Marami na akong narinig at nabasang kuwento ukol sa mga labandera. Pero isang araw ng Sabado. Gusto ko talagang makatapos ng hayskul. Sa isang pribadong paaralan ako nag-aaral. ang damdaming aking nararamdaman noon tu wing darating ang Pasko. nilagyan ng ginupit na pinakurba-kurbang papel para gawing buntot. Gawa ito ng aking isang pamangkin na baba e. Naramdaman ko ang masarap na pakiramdam. Di tulad ng mga kwentong aking narinig at napanood ukol sa mga labandera. Kung min san. Sa mga sandali palang di inaasahan at sa mismong kapayakan ng aking namamasid. Di ko pinalilipas ang maghapong walang ginagawa. kaya kailangan kong makaipon para sa aking buwanang matrikula. Sa sandaling iyon. magaan.g Pasko ay panahon ng pagbibigayan. Basta pag kwento tungkol sa paglalaba o sa mga labandera. Pero kahit anong gawin ko. Masayang-masaya ang kanilang mga m ukha kahit nakabilad sa araw o sankaterba ang dapat labhan. Pangarap ko nga ring magnegosyo ng laundr y shop balang araw. Malapit na malapi t sa akin ang kwento ng mga labandera. lalo na yaong may malalaki at makikinang na Christmas T ree sa bahay. Naging kaulayaw ko noon ang malalaking batya. Payak na payak ang parol--gawa sa pad paper. Pero sa sandaling iyon. katu-katulong din ako ni Aling Aida sa paghuhugas ng mga pinagkainan at pag -iigib ng tubig. Ito ay dahil ako mismo ay naging isang labandero noong ak o ay nasa hayskul. Ang aking mga Sabado at Linggo ay nakalaan sa pagla laba ng damit nina Aling Aida. di tulad ng mga babaeng nasa komersyal ng mga sabong-panlaba na laging nakangiti at tila di nabibigatan kahit sangkaterba ang kanilang dapat labhan. Mayroon siyang isang maliit na karinderya sa aming lugar. Tanda ko. Iba ang s itwasyon ko dahil isa akong lalaki at isang teenager pa lang noon. Inatupag ko ang pag-aaral at paglalabandero. Napanood ko r in noong nasa kolehiyo ako ang pelikulang "Gloria Labandera". at makabuluhang pakiramdam tuwing darating ang Pasko. Gusto kong balikan ang aking pagkabata. na di ko inaasahan. Bilang isang teenager. madalas na laging babae ang pumapa sok sa isipan kapag pag-uusapan ang paglalaba bilang isang hanapbuhay. Kasabay ng pagbibigay niya ng isang sakong labada an g pagbibigay ng isang baretang Tide at 3 pakete ng noon ay Tide Ultra. 100 piso ang bayad sa akin sa para isang sak ong damit. ang mabi bigat na pantalon. Si Aling Aida ang nagpapalaba sa akin. Nagtanggal na malulupit na libag at mababagsi .a ng masarap. nakita ko ang isang munting parol na yari sa papel na nakasabit sa bahay ng aking kapatid. ng pagkakaroon ng pag-asa at pagbuo muli ng makulay na pangarap. kumot. naramdaman kong muli ang magin g bata--may magbubukas na tahanan upang ako ay papasukin kasama ng iba pang bata . Nagkusot ako. Wala naman akong reklamo rito. palo-palo at poso.

k na mantsa. Nagtatapos din pala ang lahat ng hirap! Nakatapos ako ng aking pag-aaral hanggan g sa kolehiyo. Wala na akong pinangangambahan ngayon. Salamat sa kahirapan dahil nasukat ko ang aking kakayahan. Nagbanlaw. At salamat sa Tide na aking naging katuwang sa mga panahong tila kay layo ng aki ng mga pangarap. 'Di ako ang bunsong nasunod ang anumang gusto o ang bunsong nakahilat a't naghihintay lang ng hain sa mesa. Nagbanlaw. tiyak na di magpapalaba sa akin si Aling Aida at lalong di ko makakamit ang maayos na buhay at panatag na kalooban. Salama t sa bawat pagsikat ng araw na nagbibigay sa akin ng pag-asa. Kayang-kaya ko itong bayaran. Salamat sa sangkaterbang labada na tumulong sa akin upang maging matatag. kipkip ang pag-asang makakamit ko rin ang aking pinakamimithing pangarap. Ngayon. Kung di ko sig uro pinagbuti ang aking paglalaba. Nagtupi ng mga damit na parang dinaanan ng plantsa. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Kay sarap nitong hawakan at damhin lalo na't tunay na pinaghirapan at pinagsumikapan. Lahat ng pangarap ay pinaghihirapan. sa paglalaro ng kanilang mamahaling Tamagochi. Salamat nang walang hanggan at di mo ako iniwan. ang kuwento ng aking tagumpay! Ako ang bunsong n apabayaan. Natutunan ko talagang walang shortcut sa pagkakamit ng pangarap. Nagkula. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. Nakadama ng matinding pagod. pagpindot sa noo' y usong-uso at makukulay na Pager at iba pa. Nagdasal na sana'y di umulan at sumikat na ng matindi ang araw. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). At nagbanlaw. Buti na lang at nagkakaroon lagi ako ng panibagong sigla at lakas. Tuwing babalikan ko ang aking pagiging labandero. Ito ang aking totoong kuwento. Natutong maghintay. . nangingiti ako. Talagang di ko na ging problema ang pagbabayad sa aking matrikula. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. ihahatid ko na ang mga nilabhan kong damit kay Aling Aida nang ayos na ayos . Walang pangarap na ibinibigay nang libre. Salamat kay Aling Aida na di nagdalawang-isip na ako'y kunin upang ako'y kanyang maging labandero. Pagkata pos. Di ko kinaawaan ang aking sarili at lalong-lalo di ako nakadama ng pagkainggit s a aking mga kaklase na noo'y nahuhumaling sa pakikinig ng mga awit ng Eraserhead s at Rivermaya. Nagsampay. hawak ko na ang aking pangarap.

ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. Natatangi ang kanyang istilo . tradisyon. Muling nagbalik ang karam daman nito. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. anyo . i ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. kultura. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. Sarnantala. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. KATAUHAN Tulad ng isang molave. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap . dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. bab ae at sugal.Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. sosyal at moral val yus. hanggang mabalitaan ito ni Leona. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. matatag at matigas . kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan.

paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. 77. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa .y panghinaan ng kalooban. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. . Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979.79). Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. pp. hinahangad at ikinasisiya ninuman.Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. itinatangi. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Ang valyus ay ginugusto. Ayon naman kay Bryn Hall. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa.

kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat.Legends Word Count: 2004 . yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay.Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. may asawa at mga anak. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. pagtitiis at pagtitimpi. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. valyus. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Dekada. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. pananampalataya. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. pag-asa. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos." She never vered from crises by the heart. 4 Title:Alamat (4) Text 117 .

Datu Balind a ang tawag sa kanya. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. tumayo ka at huwag ng lumuha. Himala ng mga himala. bilang alaala kay Daragang Magayon. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. Maganda. mabuti siya ng pinuno. . tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. na animo'y nahihintakutan. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu.<b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. "<b>A</b>nak. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. Sa kasamaang-palad. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan." "<b>A</b>nak. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu." sagot ni Prinsesa Taal. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. <b>L</b>umipas ang mga araw. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. Napakaganda at perpekto ang hugis. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka." paamong wika ng Datu. Dahil siya ay isang Prin sesa. Bukod sa kaisa-isa lamang. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. mapatawad po sana ninyo ako. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya.

Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Panalangi ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa.<b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. namasyal ang mag-asawa. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa." paliwanag ng Datu. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. Mula umaga hanggang hapon. maliwanag ang sikat ng buwan. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. na halos mapaiyak sa sandaling iyon.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. W alang tigil sa paglangoy. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. Ama ko. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. Habang sumasagwan . "<b>S</b>alamat ng marami po. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. Nagdiwang ang buong balangay. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin." pakiusap ng Datu. " Anak. ang humingi ng tulong sa mga anito. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran." Sagot ng Prinsesa. Mayroon sayawan at kantahan. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. <b>I</b>sang gabi. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa.

<b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. <b>M</b>ula noon. <b>S</b>a isang gubat na madawag. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. bukod sa pag iging maitim. "Mad aling lutasin iyan. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili.si Datu Mulawin. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. pilit niyang inabot. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. si Mariang Sinukuan. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda." . dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. <b>I</b>sang araw." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. Ngunit nabigo silang lahat. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Subalit. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. kapwa s ila lumubog. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. dahil nabighani ito.

Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. ng Zibra ang Tsonggo. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. Heto ako. nakikita ang masayang paligid. Sa gabi ng ng hayop at halaman." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. ni Saging ang Papaya." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. Nak akasama sila sa pagsasaya. Masayang-masaya ang kagubatan. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. Kaya't sa cadena de amor. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor.<b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. B ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. "Gusto kong maging maligaya ka. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. mahal na Ada. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. kantahan. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. . ni Mangga a ng Dalanghita. "<b>M</b>abuti pa sila. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. Maawa kayo. Lahat ay kumakanta.

nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. may Padre Agaton naman ang Makamisa. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. dalisa y na pag-ibig. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. at pagmamahal sa Diyos. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. Sa panahon ng mga Kastila. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. Ang pangatlo niyang nobel a. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. ang "Makamisa. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. ang pag-unawa niya sa kasaysayan." na di niya natapos sulatin. Sa larangan ng nobela. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito.5 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. Samantala. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> . Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. Samantala. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. pag-iwas sa masama at kabuktutan. huwarang pamilya. mabuting pakikipagkaibigan. pagpapakasakit. nambabato ng ta sa. at nagdadabog kapag nagmimisa. nagmumura. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. Dahil dito. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino.

Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Lalaki ang malakas at makapangyarihan. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. sila ay mga lalaki.si Eba. mabuting ina.</pd> 1977). Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. Sila ang dapat manai g lagi. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. at masunuri n sa Diyos. Si Maria. Samakatw id. bilang isang tao. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. ulirang asawa (ni Jose). Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>.</pd>: 1977). et<pd>. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. et<pd>. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. sapagkat higit sa pagiging prayle.</pd>al<pd>. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. at higit sa lahat. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba . mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. lalo na ng mga babae.nagbibili ng aliw. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. matiisin. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki.Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan.</pd>al<pd>. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Samantala. Hindi nakatututol an g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. bilang isang babae. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. (Reyes: 1992). hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. Malinaw ang dahilan ni to. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae.

Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. Si Pia Alba. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. mahinhin. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. paglilinis ng bahay. si Sisa. mapaglingkod. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . mabait. Si Laura ang naggawa ng s agisag. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. at iresponsableng asawa. naghintay. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. Lagi. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . nag-abot ng bandang isusuot. pagluluto. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. bilang anak ni Haring Linceo. maganda. Si Laura ay larawan ng kahinaan. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. nagtahi ng plumahe. batugan. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. Siya kaya'y nasangguni. minsan man. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e.e. at naghiyas ng turbante ni Florante. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. bilang isang katangi-tanging baba e. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. nagsiyasat ng baluti't koleta. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. panrelihiyon. at tapat. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga . at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. paglalaba. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Samantala. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. katulad ng nabanggit na. Samantala. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. Sa kasalukuyan.

4 Title:Sanaysay (32) Text 108 . ulirang maybahay.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. rasyunal at intelektwal. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. Ang babae ay parang kalikasan . at alam kung ano ang gusto sa buhay. at sikolohikal. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . Kilala ako ng guidance. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako.natural. Ito ay mapagtimpi. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. tag asilbi sa asawa. hindi maampat ang pag-agos. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. Sila ay mga babaeng pantahanan. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. may paninindigan.sunod. at kung saan-saan pa. partikular na sa kanyang mga nobela. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). emosyonal. Samantala. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta.intelektwal. Kung minsan. Mendiola. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. marunong magpasya. hindi palai sip (Reyes:1992). upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. .Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan.

<b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Basta ang alam lang nila. Computer. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. naka-graduate</b> Isang tag-araw.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Kung ano ang aking itinuturo. sa masikip at malupit na May nila. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Araling Panlipunan. Pasong-paso na ako sa Maynila. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Tulad ng dati. 'di na ako sa May nila naglalagi. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Napakasimple ng buhay. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. Alam kong alam na niya ang lahat. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Tila dininig yata ang aking kahilingan. Pero ngayon naisip ko. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Mataas ang tin gin sa mga guro. nagturo ako ng Filipino. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Laguna. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. at pati Phys ical Education. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Kaya noong nakar aang Marso. Inalok ako ng pa .

'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . Binigyan din ako ng . pangalawa. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. Marami na rin silang itinatanong sa akin. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. at pinapinturahan. sala set. sabitan ng tuwalya. Tamad naman daw akong istudy ante. lalagyan ng sabon at tissue. aircon sa kwarto. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. a t higit sa lahat. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. sa La Salle magaganap ang klase. may maliit ding labab o. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. pala-absent daw ako. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. pinalagyan ng magandang tiles.ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. at isang magandang salamin. de-flush at may shower pa. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. Sa kasalukuyan. sa istasyon ng radyo. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. pinalagyan ng magagarang ilaw. sikip at init. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. isang malambot at mamahaling kama. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. sa kinita kong dolyar. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. ako ang napiling magturo. Bukod sa Timpalak Palanca. Naging sunud-sunod ang imb itasyon sa akin. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. ref. component. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. Wa lang-wala na akong maaabala. walang-wala na akong mapeperwisyo. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. Sa sampung guro na nagsanay. Dahil ay ng ahay: tubo. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. water dispenser na may mainit at malamig. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. dining table. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila.

Sa transaction slip ng BPI. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. Mababalik natin ito sa kanya. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. pagkainis. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. nalaman kong 1955 siya . Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. bag. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. Naisip ko. "Alam ko lang kung ano ang gagawin." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka.panghihinayang." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. "Mommy o." Nang nasa bahay na kami. cellphone. alahas. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. isang Mabuhay Miles card ng PAL. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . kundi bilang isang titser. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ.scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. SSS ID. payong. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia." "Bakit Mommy. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. panyo. Pero wala akong nakitang anuman. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. "A kina itatago ko muna. "Hindi anak. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. S imple ang mga nabubuong pangarap. Pakiramdam ko. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab.000 ang remaining balance. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain." sa got ko. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. May mga bago na ring gusaling nadagdag. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. at iba pa." sabi ko sa kanya. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. sa kanyang birthday na nakasulat sa card.gaya halimbawa ng pitaka. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. importante man o hindi .

Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. Nang muli kaming magkita ng aking klase. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Pero meron akong reward mula sa langit. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. At kailan man. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. sa aking klase. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda.ipinanganak." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Hindi naman ako nabigo. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. Pangalawa. Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. . Naisip ko. 5 Title:Kwento (6) Noon daw. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. Sa tulong ng Merobank. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. "ano'ng reward mo. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. Kinabukasan. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. Sa harap ng kanilang mga kaklase. "walang bini gay sa akin. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda.

kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. "Di papayag si Bing-Bing. di ka ba nagtataka. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y." ang Nanay ko. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Pero ang ipinagtataka ko lang. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos." si Nanay uli. Sikwenta. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. "Sana. "Saka. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. bente. "Siguro. di pa natin siya gaanong naaal agaan.Nakabukas noon ang bintana. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi . Hitik na hitik na ito sa bulaklak. Nagiging makakalimutin na ang N anay. di papayag ang Nanay." Matagal uli bago sumagot si Tatay. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Isa pa. Di na sumagot si Tatay. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan." an g Tatay ko." sabi ni Tatay. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. "Naku. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. madumi na ang hangin. Dito sa atin. Pakiramdam ko. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. Araw-araw. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. kay lapit namin sa mga bituin. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos.

panali. Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. karton. nagulat ako sa aki ng nakita. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. Nataranta sina T atay at Nanay. MAY parang gustong abutin si Lola. ang kanyang asawa at mga anak. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. dumating sina Tito Juan. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. Lahat ay may gamit sa kanya. pinupulot din niya. Isa pa. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. pira-pirasong tabla. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. Di na ku mikibo si Lola. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. maging si Tito Juan. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Sabi ng doktor. maging si Tito Juan. Binuhat ni Tatay si Lola. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. kaunting yero.g ang diyaryong kanyang binabasa. magsasama pa kami nang matagal na matagal. Alam ko. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. At nang mabuksan. ISANG UMAGA. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. Pinaalis niya sa akin ang punda. Parang di na sila nakikilala ni Lola. at maging kay Tito Juan. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy." ang sinabi ni T . tabla. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Tinulungan ako ni Tatay. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Pagkatapos. di nauubusan ng dalaw si Lola. pati sina Tatay at Nanay. alambre. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. Sa araw-araw. pati mga pako. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. Walang nasasayang kay Tatay. Kinabukasan. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. ISANG GABI. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. tansan.

Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. masinsin ang mga kahoy." ang sabi ni Tatay. "Aba'y kay gandang bangkito nire. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. ayos na ayos sa aking paglalaba. Lahat ng puwede pang gamitin. Dahil dito. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. tabla. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. tinatanggap ni Tatay. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. alambre. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa." sabi ng isang nakauniporme. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. kahoy. Tuwing hapunan. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay." dagdag pa nila. ibinibigay nila kay Tatay. Basta pagdating ng hapon. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. Aba'y Mang Tomas. at kung anu-ano." dagdag ng nakauniporme. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. Ganoon lagi si Tatay. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. . Dahil kay Tatay. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. lawanit . Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. "Mang Tomas. makupad at di pa pulido ang g awa. pako. bisagra.atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay.

Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. parang bagong bili . Kahit tira na lang ang pandesal. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Tuwing umaga. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. parang totoo na ang lahat. Nagsilabasan ang mga tao. Sana manalo kami. Si Na nay naman. nasanay na sa balitang ito. Ipagpapalaman ako ni nanay.Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Tapos. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. Pero ngayon. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Parang unahan sa pagtawid sa guhit." ang sabi naman ni Nanay. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. Tapos maririnig ko na lang. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. Tulad ng aking mga ka laro. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Hinarangan nila ang paparating na trak. Tapos saka niya sasalain. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal." ang sabi ni Tatay. W alang umaayaw. maglalaga siya ng kape sa takure. AT ISANG UMAGA. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. maraming bahay na ang nasira. "Tamang-tama ang asim. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Parang agawan sa beys. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Iininin niya ang sinaing. . Gigibain na talaga ang mga bahay sa Daang-bakal. Sa tanghalian naman. Naghihiyawan ang mga tao. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Sa isang iglap lang.

pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. panay ang kanyang Ingles. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan . I have not received my change yet. Astig na an g mga wika nila. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Sa Philcoa. Habang nagkukuwentuhan ka mi. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Kanina. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Kapag naglalaba si Lola Epang. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. Nang dumaan ang konduktor. dahil hindi pa siya nas usuklian. Nakapasa na raw siya sa board. kumbaga. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito.Mapapangiti lamang si Lola Epang. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. Tapos ikukula niya ang damit. Wala ng nagtitindang dalanghita. wala silang katulad na pagdiriwang. habang sakay ako ng JAC Liner. sa aking palagay. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. S abi ko. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Ma laysia. Ibig sabihin. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. Rusya at iba pa. Minsan. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. sangkatutak ang nakabalandrang ponk an. Pransya. my cockney accent na ang epal. Kinakailangang taon-taon. Siyempre. limitado ang iyong oportunidad. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. Hmmm.Essay Word Count: 2. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . naisip ko. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. Thailand. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Sa mga bansang Hapon.219 Magandang umaga sa ating lahat. bumanat siya ng: Excuse me. Ibig sabihin lamang. kasi sama-sama kami nakapagtatangh alian. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit.

Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino.ng sapatos sa Rockwell. citizens of E nverga Republic. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . malaki ang posibilidad. Sa atin. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. Minsan sa inis ko. At Ripley's B elieve it or Not. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. Nang marinig ko ito. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. kuting pa rin. Noong nakaraang taon. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. pag nag-uusap kami. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. ito ang ating kinasadlakan. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. Ngayon. Walang duda na mahalaga ang In gles. nautot ako. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. sulat-bulate. Pinapatay nito ang lokal na industriya. sa simpleng termin o. Ang Ingles ay hindi naging paraan p . dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. uunlad ang ating bansa. Vietnam at Indonesia. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. Recio. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. Ibig sabihin. Walang makakatakas dito. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. kabilang na ang UP. Sa isang linang sa aming bayan. Kung sila ay tiger economy na. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. Pero. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. ang tungo'y sa Kachina. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. anak naman ng pating. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Evian ang tatak. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. partikular na yaong mga nasa gobyerno. Pag lumabas naman ng hotel. Noong maliit pa ako. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. Subalit. sign language. isang buwan lang sa kanila. kapag napakahusay natin sa Ingles. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. yes. Naririyan na ang globalisasyo n. believe it or not. tayo. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. ang website lahat nasa Ingles. Ramchand. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. maniwala man kayo o hindi. a ng puntahan namin ay Padillo. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. isang upscale shopping mall sa Maynila. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. sa bi nga.

Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. may ma kapal na salamin. agham at teknolohiya sa sariling wika. ayaw kong maiyak. mat alino ka. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. Cze ch Republic. Ang tawag sa Silicon Valley nila. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Nasa likod tayo ng South Africa. Kilitiin nyo ako. Slovakia at Bulgaria. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. itinuturo ang matematika. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. PE ang kanyang tinapos. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Kasunod sa kaputian ng laha t. kapag balubaluktot ang I ngles. sa Math. Ang resulta.ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. subalit hanggang ngayon. panay Ingles ang titulo. Kalimitan daw. Sa isang kumperensya. moinseur at. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Lagi't lagi. BOBO. bobo. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Samantala sa Sci ence. Kuwait at Colombia. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. Sa kanilang mga bookstore. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. na nasa wikang Pranses. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Subalit hanggang sa ngayon. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. Sa ating bansa. Filipi no man o Cebuano. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. may nak alapit akong babaeng guro. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. Ang kanilang dahil an. boses lamang ng guro ang nariri nig. comment sava. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Kalimitan. Sa Malaysia. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. industrial park at no swerving. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>.</pd> Sionil Jose. gusto kong mautot. Sa UP Integrated School halimbawa. Noong 1997. cute. Tayo. Kapag magaling ka sa Ingles. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. isa mga higante ng ating panitikan. Nang magsagawa ng pagsusulit. no left turn. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Sa mga bansang mauunlad. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. hindi pa rin tayo matuto. pisika. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. ang mga aklat ay nasa wika nila. kapag Filipino ang subject. Ayon din sa mga guro. Ang reklamo ng isa. Putra Jaya. ibinibigay na laman g kahit kanino. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. at pag hindi. Nakakaiyak Kuya Cesar. South Korea. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. nakapusod na buhok at masansan . iilan pa lamang ang gumagawa nito. pinahiran ng crayola ang mukha. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. sa mga unibersidad. Muli. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa.

Kaya naman.</pd> Sionil Jose. Teacher daw siya ng Ingles. Ito ang hamon sa ating lahat. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. tan ging Filipino ang ating pag-asa. Namilog a ng kanyang mga mata. pang-uri. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. Ngayon. so you teach sugnay. Kawawa naman ang mga taong ito. "Hindi po malalim ang aking Filipino. Hahaha haha." Ito ang kasawian ng ating bansa. Hindi niya naintindihan. Nakangiting-nakangiti siya. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. mulang akademya hanggang bahay . Dagdagan ko pa. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu.Legends Word Count: 2069 . pandiwa. at Balarila ni Lope K<pd>. Eh di gamitin ang French Fries. hindi ako su misigaw ng Fuck You. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. amoy albatross. sabi ko. pinapahina ang Ingles. Bigla siyang natahimik. super duper mega katangahan. Hanggang ngayon. Mababaw lang talaga kayo. minukmok at sinaludsod. Ayon nga kay F<pd>. hah ahahaha. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. semiotika. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. piniritong Pranses. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. Hindi po ako nagmumura. humikab. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. maglalako ng pansit at taho. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. Kung may hawak akong bomba atomika. sabi ko Filipino. Bilang pagresbak. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Gusto kong maiyak para sa kanila.</pd> Santos. San Chai. kargador sa pier.g na amoy ng pabango. Putang Ina ang sinasabi ko. Fish Tayo. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . Ang sagot ko sa kanya. Laganap na ito sa media. post-istrukturalismo. hahahaha. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. ngumiti ako. Malalim daw kasi ang Filipino ko. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. pahinante sa dyip. Hahahaha. Ang sabi ko. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. Maraming salamat. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. hindi na ako mabait. post-kolonyalismo. Maya-maya. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. kapag ako'y nagagalit. Nang matapos na akong magb asa. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. Ako naman ang nagtawa.

Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. siya ay si Narcissus. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. Madali naman siyang natuto. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. Leyte nagdaos ng unang misa. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. At isa pa. Upang magawa ito. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. Sa katuna yan. Sapagkat misyunero. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. Sa kasamaang palad. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. marami ang naliwanagan sa katotohanan. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr . At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. Bagamat sa L imasawa.Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. bagay na kinasasabikan na niya. At upang lalo pang makita ang sarili. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. At isang araw. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. matangos na ilong. Sa paglipas ng mga araw. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang misyunerong nangangaral.

In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. "Salamat. Ginimbal sila ng katotohanan. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Noong unang panahon. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. Taga-ilog ang tawag sa kanya. "Siyanga pala. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko ." "Naku. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. ganyan din ang sa tao. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Upang makatiyak. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya.us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo." usal ng matanda. Napakabait mo. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Taos puso s ilang humingi ng tawad." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . matamis." anang matanda. huwag po. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. . Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Magmula noon. ang binata ay tinawag na Irog. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. Minsan. Nagawa niyang panali ang mga baging. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Sila po ang mga kaibigan ko rito. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. "Totoo palang napakabait mo." "Tulad sa halaman. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. Kat ulad ni Kristo." magalang na tanggol ng bina ta. at nakaaalis ng uhaw." Mula noon ay naging malikhain ang binata.

ito ay maingay. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Ang maganda ay pulutin ninyo. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. "Huwag kang magtaka. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. Matalino naman siya at maraming alam. Isang umaga. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Malayo na ang kanyang narating. May pakpak ang mga ito. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. Dito nagmula ang pangalang Panay. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay." hinging paumanhin ng binata. "Oo. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. "Nakaganda niya. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n a nag-aawitan. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. mamahalin kita sa isang kondisyon. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Ang Lil . Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. anak." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Agad nila itong ipinakita sa ina. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. "Ako nga pala si Irog. Napaluha si Giliw. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. T inawag itong Giliw ni Irog. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. "Sige. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. "Patawad po sa aking karahasan. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. hindi ba. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. ang aming panginoon. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Hindi ito makalilipad. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Ngayon . Subalit kapag ang dagat ay malalim. ito ay tahimik. iyan si Panay. Nagulat ito nang makita si Irog. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi." Sumagot si Irog. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang.

Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Kahit may namu muno sa bayan. 4 Title:Alamat (3) Text 116 . Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Umawit din ito. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Ayon sa alamat. Muli silang naghintay. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. "Ganito. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan.iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. Napamaang at nalungkot ang mga tao. .Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. Para s a kanila. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo." Utos niya. ang lawin ay malas na ibon. Ito ay ang liw-iw-iw-liw." pal iwanag ng pinuno. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Ilang sandali pa.

"Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po." ang pagalit na tugon ni Rufina. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. Matatapos na ako. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. . "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. "<b>B</b>akit." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela." paliwanag ni Mang Milyo. "<b>S</b>andali na lamang po." ang pahayag ni Rufi na." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita."<b>A</b>. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. e. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman.

"<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. kung hindi. Nang malapit ng maghatinggabi. Hindi niya mabatang lisa . Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. Is ang araw." ang pangako ng prinsipe. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. sa kanyang pamamasyal." "<b>B</b>akit. Maghahatinggabi na. nguni't hindi maaari.. dumating ang prinsipe. "Mangyari'y. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Ibig ko sanang isama kita. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. Kaya paalam na irog." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. Araw-araw. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. hindi na ako makababalik. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. kay ganda ng mga bulaklak mo. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. "Kailangang umalis na ak o. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. hihintayin kita sa halamanang ito. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda.. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. "<b>M</b>ariang Maganda. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. Mariang Maganda. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. walang makakatulad di to sa inyo. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina.

<b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan.nin siya ng kanyang minamahal. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Hindi laman g isa o dalawang kopita. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. o oras nang tapusin ang isang pulong. Kapag nangyari ito. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. <b>I</b>lang araw. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Makaraan ang ilang araw. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. o oras nang humarap sa ilang bisita. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. damit at pagkain para sa pamilya. Natakot ang prins esa. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. Nagkakalab an ang mga puno. Araw-araw. datu at mga barangay sa bayan-bayan. . Galit na galit si Sidapa. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. Sa kanilang paghahatakan. lubos na nalulungkot si Sidapa. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u.

Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. malapit sa munting ilog. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga.. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat." "<b>P</b>a. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. Bilang parusa .. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. "<b>I</b>sang araw. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang.patawad po. <b>N</b>oong unang panahon. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. galing sa kahariang malapit dito. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . "kita'y iniibig. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. Bathalang Sidapa. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan." mungkahi ng lalaki. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . Minsan. "Magandang M utya. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. "Dapat niya ng malaman!" . Wala kang utang na loob.

Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. matapos ang anihan. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Ang bawat hiling. Nagkaroon ng maringal na handaan . Hindi pa siya nagbabalik. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya.kainan at sayawan. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen.Essay Word Count: 2. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. orasyon at ritwal. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen.418 <b>Ang Kalikhaan ng Ritwal</b> Lumaki ako sa isang tahanan na naniniwala sa mga lamang-lupa. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. pag-uusisa at mahalagang yugto o pangyayari sa buhay . "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. 6 Title:Ang Kalikhaan ng Ritwal Text 139 . Siya'y sumagot. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah.

Marahil dahil sa pangungulit ko. an g pagtuturing sa bigas. Natutunan niya ito sa kanyang lola sa Zamb oanga. ang Bibliya para sa ispiritwal na pangangailangan namin. ang asukal para sa isang matamis na pamumuhay. Bago ito sinimulan. Si Nanay bilang ulo ng pamilya ang mauuna sa pila tangan ang Bibliya at m ga bulaklak. asin. una pang m asisilayan ng aming mga gamit ang loob ng bahay. Sa aming pagpasok. at pati na rin ang pagiging Muslim ng lola na nagturo sa nanay ng ritwal. Sa salaysay. May mga ritwal na dapat sundin. At naisip ko. Tulad lamang noong isang beses kami'y lumipat noong nasa grade school pa l amang ako. Isinasalaysay naming mag-ana k ang naratibo ng aming buhay. Kaya kahit gusto k ong subukin ang tibay ng sahig at kuwarto sa pamamagitan ng pagtakbo. kami naman ang pinapila ni Nanay para sa ritwal ng pag-adya ng mga negatibong enerhiya at pagsasalubong sa bagong bahay. at ang panghuli. inipon namin ang mga kasangkapang aming gag amitin: ang bigas para laging may pagkain sa aming mesa. Makikita sa inilahad na salaysay ang dalawang mahalagang elemento ng pagr iritwal.naming mag-anak ay pinakikilos ng mga ritwal. <b>A</b><pd>. Pagkatapos ng ritwal. Nagsisilbing tagapagsalaysay ng aming pangunahing diwa ang aming nanay. Sa ganitong paraan. ayon kay Covar (1998) ay na kabatay sa ating retablo ng paniniwala. Siya ang nagbibigay-pahiwatig kung kailan dapat matimpi sa bawat hakbang. Mauuna dapat. Ang mundo ng mga Pilipino ay gumagalaw dahil sa dalawang aspekto: ang ispiritwal at ang materyal na mundo. Kung ang ibang nanay ay empleyado at housewife. hindi maaaring hindi kami magagabayan ng aming ri twal. May mga hakbang na dapat ga win. ang aking nanay ay housewife na nagriritwal. Pagkatapos maipasok ang lahat ng gamit sa bahay. ang pagpasok ng prusisyon ng aming mga gamit na binubuhat ng mga kargador. ang pagriritwal sa aming angkan ay ang aming buhay. ang asin bilang simbolo ng buhay namin.</pd> <b>Mga Antas ng Naratibo: Materyal at Ispiritwal</b> Ang ating pananampalataya at ispiritwalidad. Noong una. Nakita ko sa mga mata ng aking mga kapatid ang pagtataka at pagkamangha nila sa pinagagawa sa amin. bilang panganay ang inatasang magdala ng bigas at asin habang ang dalawa kong kapatid ang magdadala ng asukal at tubig. pagpadyak at pagtalon naming magkakapatid ay nagpigil ako. makikita ang mga bagay at gawaing may kinalaman sa relihiyon tulad ng bibliya. Pi nagpawisan ang kapatid kong lalaki habang bahagyang nanginginig ang kamay ng kap atid kong babae. Ang paglipat ay hindi lang simpleng paglipat. Ako. tinanong ko si Nanay kung saan niya natutunan ang m agsagawa ng ritwal. Kaya. Sa pamamagitan nito. kung gaano dapat kabilis ang kilos at anong mga bagay ang dapat unahin. n agpapakilala kami sa aming bahay. bumigay na rin siya. unang ilalapag ang bulaklak at Bibliya sa a ltar at isusunod na aayusin ang mga kasangkapan sa kusina. asukal at bulaklak bilang mga sagradong bagay. ang mga sariwang bulaklak na wal ang tinik para sa bahay at sa mga elementong naninirahan dito. maging sa ilang ulit naming paglilipat-bahay. Makikita sa salaysay na ang nanay ang nagtatakda sa tamang asal. pag galang sa kalikasan tulad ng buwan at dagat. Ang pangalawa ay ang halaga ng tagapagda loy ng ritwal. pagpuprusisyon. Mayroong da . ayon kay Nanay. Ang dalawang elementong ito ay malalim na nakabaon sa kamalayang Filipino tulad ng inilahad ng mga pag-aaral nina Prospero Covar. Resil Mojares at Zeus S alazar. Una. At sinimulan namin ang aming prusisyon. ang tubig para m anatiling kalmado at malamig ang aming mga ulo. Ang kaniyang lola ay isang Muslim na makikitang nagriritwal tuwing kabilu gan ng buwan at habang tumataas o bumababa ang mga alon sa dagat. ang batayang ispiritwal ng ritwal. ayaw niya itong sabihin sa akin.

ayon kay Covar. pagmimisa. Ayon nga sa kanya. Ayon sa paniniwala.ang datu." (45) Makikita ito sa paniniwala ng ating mga ninuno sa anit ismo. O kaya'y may pagbabago sa nilalaman ng mga dasal sa pamamagitan ng paggamit ng mga kontemporanyong salita at paniniwala. Samakatuwid. Hindi lahat ng tao ay maaaring mamuno sa isang ritwal. Ang mga kilos. tulad ng mga epiko o alamat. habang ang panday ang . Ang mga bato. Sa madaling sabi. kurba at anyo na bumubuo sa kanilang paligid. ang manipestasyon ito nagaganap o natutupad lamang kung may isang kara pat-dapat na tauhang magsasagawa o mamuno. pampulitika man o pang-ekonomiya. Gayumpaman. ang ritwal ay isang manipestasyon ng pananampalataya. espiritu at anito. ang panday at ang babaylan o katalo nan mismo" (Salazar 4). kalagitnaan at kailaliman ) ay may nabubuong ugnayan. Dagdag pa niya. Ga yumpaman. may iba't ibang karunungang mabubuo mula sa mga mundong ito. makikita pa rin na dalawang mundo ang nagtatalaban: ang materyal at ispiritwal. <pd><b>B</b>. Noong unang panah on. may tungkuling inaako ang mga anito. mayroong maitatawag na li him na karunungan. pag-aayuno.</pd> <b>Pangunahing Tauhan sa Naratibo: Babaylan sa Ritwal</b> Kinikilala ni Salazar ang ritwal bilang ang binhi para sa teatro o drama natin sa ngayon. Ang datu sa istrukturang panlipunan noon ang siyang nam amahala sa pulitikal at pangkabuhayang aspekto ng lipunan. sa mga Bisaya. nabib igyan ng lohika ang pagbabahaginan ng komunidad ng mga materyal na bagay at asal /pag-uugali. panggagamot. u pang ipaliwanag at magbigay-kahulugan sa anumang pangyayari. Sa Tagalog. puno. Makikita sa mga pag-aaral na tinalakay na ang pagriritwal ay umaayon sa mga naratibong ispiritwal. ang lihim na karunungan ay may kinalaman sa ispirituwalidad. pagpapasan ng krus. Dahil dito. a ng mga katutubong ritwal ay umaangkop din sa panahon. "Ang lihim na karunungan ay nagmumula sa k alangitan. Ang bawat mundo at ang tatlong antas (ang kalangitan.lawang bahagi ang materyal na mundo natin: ang kalikasan at kultural. Kabilang ang mga katalona/babaylan sa "bahagi ng isang istrukturang panlipunan at pang-ekonomiya na umiikot sa gawain ng tatlong sentral na personahe . Sa kabilang banda. and pagpapako sa krus ( 89). Ang relasyon sa pagitan ng materyal at ispirituwalidad na daigdig ng mga Pilipino ay may talong antas: ang kalangitan. May lihim na karunu ngan ang kalikasan. ay iniuugnay sa pananampalataya at relihiyo n sa paniniwalang maganda ang magiging resulta sapagkat sumusunod sa isang mataa s na ugnayan o may gabay ng mga makapangyarihang nilalang. Bahagi ng kalikasan ang pisikal at bayolohikal na aspekto habang ang kultural ay binubuo n g ating sining at panlipunang kalinangan. marami itong pagbabansag tulad ng pagsusuplina. D ahil dito. Isa sa mga pangunahing sandigan ng pre-kolonyal na komunidad ay ang pagsasaalang-alang sa p alitan ng produkto at serbisyo. kagamitan o dasal na sinasambit ay na kapailalim sa mga katutubong salaysay na nilikha. paglangkap. may mga ispesyalistang namamahala sa mga ritwal. Ang anumang gawai n. mayroong pagpapahalaga ang mga katutubo noon na alagaan at magbigay-g alang sa bawat sulok. sila ang mga babaylan. panalanging walang patid. at talon halimbawa. Ito ay makikita sa paggam it ng mga kasalukuyang kagamitan sa halip ng mga tradisyunal o katutubong bagay. ay himlayan o dili kaya'y tahanan ng mga anito. sila ang catalo nan. Isa sa mga pagpapalitang ito ay ang mga idinaraos na seremonya tula d ng <i>panglihi</i> o <i>paganito</>. nagkaroon man ng pagbaba go sa anyo at nilalaman. pagrorosaryo. Nakapaloob sa paniniwalang ito ang pananalig ng mga katutubo na mayroong mga anito na nakatira sa kalikasan. kalagitnaan at kailaliman. Sa ganito. Sa kabilang banda. Pinagmumulan din ng lihim na karunungan ang kailaliman. ang ritwal para kay Covar ay isang anyo ng panalangin na nilikha ng tao upang makipag-ugnayan sa mga kakaibang nilalang (su pernaturals). Sila ang nagsisilbing tagapangalaga ng ating kalikasan. Ayon sa pag-aaral ni Resil Mojares (1985). pag-aalay.

ibinibigkas ng Imam mula sa Koran ang duwaa salamat. ang sanggol ay maaari nang sumunod sa yapak ni Muhammad. walang naitalang pagpapakahulug an sa ritwal. Ayon sa diksyunaryo. hakika. Naiiba rito ang babaylan. kung gayon. Sa ritwal ng hakika. Kung gayon. Ito ang itinuturing na paglalangkap o sapi. Ang babaylan ang may "pinakasentral na personahe" sa Lipunang Pilipino. Sa baljanji. maaaring langk apan ang mga babaylan/catalona. paggunting at pagtimbang ng mga T ausug. <b>Kapangyarihan at Bisa ng Ritwal</b> Ang salitang ritwal ay isang pag-angkop sa salitang Latin na <i>rituali s</i>. Ang mga babaylan. Sa pag-aaral ni Raymond Jamous (sa De Coppet 1992) inilatag niya ang kons epto ng ritwal bilang isang '<i>rite of passage</i> na kaakibat ng konsepto ng s akripisyo. talaytayan o ang kinikilalang midyum (48). Samantala. ang pagtutuli ng mga bata tuwing tag-init ay isang anyo ng r itwal. Ang duw aa salamat ay isang ritwal ng dedikasyon kung saan ang ang sanggol ay iniaalay s a propetang si Muhammad. hinango ang sagradong ritwal sa Bibliya na nagpapa kita ng pagbibinyag sa lawa ni Juan Bautista kay Hesus." Gayundin. Karaniwan. A ng bawat persona ay may kaluluwa. Ang makikita lamang ay ang entri ukol sa <i>rito</i> na sa wikang Espanyol ay singkahulugan rin ng sa Latin. ang sakripisyo ay nakatuon naman sa mga pagbabago na nangyayar i sa mga kalahok sa ritwal at sa mga relasyong nabubuo rito. ang sumasaping espiritu o hindi kaya'y ang kaluluwa ng Dios Ama. Sa kabilang dako. relihiyon at med isina at lahat ng uri ng teoretikal at praktikal na kaalaman hinggil sa mga peno meno ng kalikasan" (Salazar 6). Sa kaso ng pagtutu li halimbawa. sa mga . ang pagtimbang bilang ritwal ay isinasagawa sa pamamagitan ng paghiga sa sanggol sa tela na tila idinuduyan sa dalawang haligi. Nakabitin sa isang haligi ang isang sako ng bigas habang ang mga regalo naman ang nasa kabilang haligi. Walan g kasarian ang espiritung sasapi sa tao kaya may mga naituturing na babaylan na lalaki. Sa konteksto ng katutubong paniniwala. Anak o Ina ay lumalangkap sa sinumang kanilang mapiling sapian.itinuturing ni Zeus Salazar na "pangalawang haligi ng barangay" dahil sa kakay ahan at tungkulin nitong magpanday ng mga instrumento na yari sa bakal at mga ka kailanganing armas ng komunidad. Samantala. Ang kaluluwa ng isang taong yumao ay maaaring lumisan at sumapi sa iba. Samakatuwid. ang ritwal ng paggunting ay isang seremonya kung saan ginugupi t ng pari ang buhok ng bata bago ito umabot sa kaniyang unang taon. Kung wal a ang ritwal na ito. Nagsasagawa rin ng mga ritwal tulad nito ang mga Katoliko sa anyo ng pagb inbinyag. Ayon sa kanya. M ayroong nakadapong manok sa isang haligi habang iniaawit ng Imam ang mga relihiy osong kataga sa Arabic. ito'y isang seremonya o <i>rite</i>. nagkakaroon ng kaganapan ang transisyon mula sa isang walang muwan g na bata o pagiging inosente nito tungo sa isang "ganap na binata. hindi makikilala ng bata ang kaniyang mga magulang sa kabil ang buhay. Ayon kay Covar. Sa Diccionario Hispano-Tagalog ni Pedro Serrano Laktaw (1889). Sa pamamagitan ng ritwal na ito. ang babaylan ang siyang namamahala o tagagabay ng datu sa mga ritwal. ang nagsisilbing tagapamagitan ng tao sa m ga espiritu. Sa kabilang banda. I to ay dahil sa tungkulin niya sa "larangan ng <i>kalingan</i>. Sa Romano Katoliko. kinakatay ang isang bak a o kambing dahil sa paniniwalang ang hayop na kinatay ang siyang magpapatotoo s a kabilang buhay na ang sanggol ang tunay na anak ng kaniyang magulang. ang <i>rite of passage</i> ay nakatuon sa pangunahing aktor at sa mga pagbabagong nagaganap at naganap sa kanya habang ginagawa ang r itwal. ang Dios ay may tatlong persona. m akikita rin ito sa ritwal ng baljanji.

hin di tulad ng kina Magellan at sa Hari ng Limasawa na kapwa may mataas na panunung kulan. at mga estetikang salik na umaagapay sa pag-unawa ng tao sa teksto (o sa ritwal) at sa mga karanasan ng mg a kalahok at manonood. Sa kultura natin. panlipunan. Ayon kay No rman Denzin may mga elementong nakapaloob sa isang tekstong itinatanghal. bagamat hindi sa anyo ng inuman. ay bunga ng historikal. pandangganyo ng Obando (Tolentino 2003). kapwa mga tanggero/a. Sa inuman. nananatili pa rin ang inumang pinoy. Ang katangian ng ritwal bilang isang pagtatanghal at ang kapangyarihan n itong makapagpabago ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito ay makik ita natin sa ating nakaraan at kasalukuyan. ang isinisilang na bata ay iniaalay sa Simbahan o sa Pastor na kinataw an ng Simbahan. Sa kasalukuyan. a nd response among all the participants. mayroon rin silang ritwal para sa pagbabati sa magkaaway. Dagdag pa ni Raul Pertierra. pagkaraan ng indoktrin a. ang pagpapahalaga ay nakatuo n sa transpormasyon ng isang pang-araw-araw na gawain o karanasan tungo sa isang pagtatanghal gamit ang pantasya (Biron-Polo 5). "They rai se their hands to heaven first. Dagdag pa ni Biron-Polo. Sa kabilang dako. ( Pertierra 121-122) Sa dahilang ang ritwal ay isang simbolikong gawain. pantay-pantay ang estado ng mga umiin om. Sa mga Pangutar an Sama. ay inilalatag at tinutuldukan sa pamamagitan ng inuman. mayrooong tinataglay na kapang yarihan ang ritwal. "ritual sequences are built on a regula rity of repetition and rhythm which standardizes a level of cognition. bukas sa interpretasyon ang isang teks tong itinatanghal tulad sa kaso ng ritwal. drama at nagbab ago ang punto-de-bista nito. biyograpikal. Pag humantong sa hustong gulang ang bata. (Denzin 17." Kadalasan. Samakatuwid. ang ritwal ay isang seremonya (English 1977) na may pulitikal at relihiyosong tema tulad ng p ista ng Moriones (Pertierra 1994). 19) Sa ganito. pagpuputol ng buhok at iba pa. madalas nating marinig ang "maBOTEng usapan" at "din aan sa inuman. (Denzi n 91) Ang tekstong itinatanghal ay may tagapagsalaysay. Ang serye ng aksyon sa ritwal ay isang apropriyasyon sa konstruksyon ng m ga pangungusap." Ang inuman ay may pulitikal na pagbasa sa dahilang iniangkop ni Magellan ang ritwal ng inuman upang makapalagayang-loob ang Hari ng Limasawa para sa kan ilang interes. Sa pag-aaral ni Edilberto Alegre na <i>Inumang Pinoy</i> (1992). mahihinuha na ang pakikipagkamay o shaking of hands ay isang mani pestasyon ng isang ritwal ng pagkakasundo." Ibig sabihin. ang ritwal sa inumang Pinoy sa kasalukuyan ay isang paraan ng paglulusaw sa ugnayang pangkapangyarihan. lega l man o illegal. walang mahirap. banghay. Tinatawag nil a itong kipalat. isang simbolikong gawain ang ritwal na may layuning pagbigkisin at lumikha ng kaayusan sa komunidad sa pamamagitan ng mga kilos/pagtatanghal. ang mahahalagang usapin. mayr oong pagpapahalaga sa mga imahen na makikita o nalilikha mula rito. Subalit. Isa sa mga katangian ng ritwal ay ang kapangyarihan nitong makapagpabago at nakalilikha ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito. affect. pulitikal. Binubuwag ng inuman ang antas panlipunan sa pagit an ng isang mayaman at mahirap. Ang mga tekstong tulad nito. Sa kasa ysayan. then take the drinking vessel in their right han d and extend the fist of their left hand toward the company. Walang mayaman. Ayon nga sa kanya. binanggit niya ang obserbasyon ni Pigafetta sa una ng engkwentro nina Magellan at ng Hari ng Limasawa. at r itwal ng buhay ng Ama at Inang Santisima na Trinidad (AIST) (Ortiz 2002) at pamu . Kung pagbabatayan ang depinisyon ni Pertierra ukol sa simbolikong katang ian ng ritwal. Ang ritwal ay isang tekstong itinatanghal o performance text. siya na'y maaari nang binyagan. ang ritwal ay maaaring magsilbi rin bilang isang anyo ng ka sunduan. Dahil dito.Iglesia. maselan man o hindi. makikita natin ang iba't ibang ritwal b ilang kasunduan tulad ng sandugo.

Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Ewan ko ba.. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y.muwesto (Covar 1998) sa Banahaw. Ang totoo nga niyan. Mabait na'y masipag pang mag-aral. may kasama pang palo ang pangaral niya. Hindi ko alam kung bakit. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. 5 Title:Malaki na ko. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. ng kuwento namin ni Inay. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Per o si Inay.. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. Hindi katulad nu'ng isa." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah . Ang alam ko kasi. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Ganyan si Inay. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Ku. ang kaisa-isa kong anak. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. Kapag minalas pa kami. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. Sa aming magkapatid.

"A basta! Hindi ako naniniwala. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. "Mahal ka ng Inay mo. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Pero nang bandang huli. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Sabi kasi ni Aling Tale. Parang ako. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. Kulang na lang ay hilingin kong sana. ang tsismosa naming kapitbahay. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. di ko pa narinig na pinuri niya ako. dahil may edad na siya. Ako naman. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. Ito rin siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito.ay tungkol sa amin ni Ate. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe . Kung anu -anong iniisip mo. Mabait si Tita Flora sa amin. Hindi niya kasi ako pinapalo. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. Bakit nga hindi e. Pangalawa. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Minsan tuloy. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. naiisip kong ampon lang ako. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. Una. Kahit minsan kasi. Sa simula. Gaya ni Gina. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. "Naku.

" Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako ng lupa nang mga oras na iyon. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. mahal ko ang silyang . Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Lalo akong kinabahan. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Libang na libang kami. Bukod kay Tita Flora. "Pigilin mo si Inay. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Manood tayo ng sine sa bayan. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Dinaanan ko muna si Rowena. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. "Sama ka sa 'kin. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay.la." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. 'lilibre kita. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. K aya lang." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito.

Nagd adabog ako. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Sinasadya kong mahul i o mauna. "Rowena. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. "Inay. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. araw-araw na tayong papasyal. gabi. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto.. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako.. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila.ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. .

Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. Gamit a ng paa bilang talinghaga. Samakatuwid. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Cassettes. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. Sa lahat ng sektor sa lipunan. Bagaman. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Kung gayon. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). Ikawalo. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Ayon kay Prospero Covar (9). Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. Ikapito. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Gayumpaman. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso.4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. Ang resul ta. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. ang mga magulang ang nagiging ahensya ." Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Sa mga mungkahing ito.

bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. ang pagtuturo ng mga kaugalian. Pangalawa. Sa lahat ng uri ng midya. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. Batay sa mga ideyang nailahad. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Sa libro ni Visitacion R<pd>. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. ang print ad ang siyang masasabing palasak. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. serbisyo at institusyonal. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat .pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. Sa kabilang banda. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). Sa bilang na ito. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). kabutihang loob o pagkamakabayan. Sa ganito . Una. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda.<. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. Ibig sabihin. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. pumanga lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. pagpapahalaga.ng kanilang identidad. Una. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Samantala. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. imahen at pagpapakahulugan ng midya.

Subalit kung sisipating mabut i. Ang ibang ad naman ay tungkol sa edukasyon. ang sumunod na uri. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. Sa yugtong ito. Para kay Hamid Mowlana. Aniya. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Para naman kay Todd Gitlin. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. paglalakbay. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. Kung kaya't ang resulta nito. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. lalung-lalo na ang mga magulang .awan siya sa mismong kaayusan (74). makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan . ay nakatuon naman sa mga usaping nasa labas ng taha nan. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). isang eksperto sa komunikasyon. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob ng tahanan. libangan at kalusugan. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). ang s ekundaryang sosyalisasyon. "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). Katulad ng nasabi na. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. isang sosyolohista. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ng ad na panserbisyo ay tu ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. ang ad na panserbisyo. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. Pangatlo. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo.

o subworld (130) tulad ng paaralan. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. 4 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Gusto niyang kumawala. hindi niya makakaya ang maniwala. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Palabiro kasi si Jua n. Gayumpaman. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. Gayumpaman. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. Masarap para kay Juan a . Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. simbahan. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Ang lalaking kanyang makakasalo. wala na ang makakasalo. Sa yugtong ito. Hinihintay niya. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. Sa kabilang ba nda. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Pista na naman sa riles. May bumubulusok na tren. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. Makailang ulit niyang hinihintay. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Samakatuwid. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . Ganoon na lang palagi. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Paulit-ulit. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. lubos man o bahagya lamang.

ito na ang aking naging tambayan. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. natagpuan ko ang isang buka l. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. lalo na kapag panahon ng anihan. Minsan. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato.ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. . May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Hindi na marahil mauulit pa. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. kamatsile at sine guwelas. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama y. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. Madalas kong dalawin ito. Nags awa na rin si Noah. Hindi naman ako ganito noon. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Madalas akong napapatulala. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Sabi pa nga ng tatay. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. kaimito. Iba si Noah. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. At mula noon. Day dreaming. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Doon ako nag-aral ng elementary at highschool.

Ang nangyayari. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. May producers at may consumers din. Marahil. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. mula Lunes hanggang Biyernes. napapahigab at tuluyang nakakatulog. salamin at fiberglass. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Ito nga marahil ang FAQ. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Paulit-ulit lang araw-araw. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. May kalakal dito. Husto naman ang tulog ko sa gabi. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan.Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Ganito na lamang ang buhay ko. Ika nga. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Kagubatan din ang lungsod. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. . Kapag magaling. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. lak asan lang ng loob. malimit tao an g nangunguna sa listahan. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa .

unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan.196 <b>S</b>a paglipas ng panahon.Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. ang pakikipaggitgita n. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. pero walang magagaw a. At naghanda nga ang kaharian. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. 4 Title:Alamat (6) Text 119 .Inimbitahan ang maraming . Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Biruin mo. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. marangal. lalung-lalo na si tatay. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. Pero gaya nga ng sinab i ko. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. Nagdalawang isip din naman ako nung una. lakasan lang ng loob. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. At sa umaga at hapon. kapaligiran. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang.Legends and Fables Word Count: 2. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina.

An g lahat ng prinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. nagsimula ng mamili si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. " ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. <b>S</b>i Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prinsipe." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. nanghinayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. Ito ang naging parusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. higit kay Prinsipe Algori." at tuluyan nang lumisan. <b>A</b>gad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prinssipe Algori. <b>N</b>anghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. Kung ano ang ganda ng iyong mukha ay siya namang kapangitan ng iyong ugali. <b>K</b>aya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyan . "<b>A</b>no pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. Dinala na si Prinsesa Amap ela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. "<b>A</b>nong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. Nguni t matapos ang kasal. Nabigla ang lahat sa inasal ng prinsesa." ang wika nito." ang w ika ni Prinsipe Algori. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. "<b>S</b>iya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. Ito ay naging kakaibang nilal ang ng puno ng balahibo ang buong katawan. Ito ay naging isang napak akisig na lalaki. Nagsidating din ang maraming maki kisig na prinsipe upang ang isa sa sa kanila ay siyang mapangasawa ng prinsesa. na siya palang "Diyos ng mga hayop sa gubat .Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapel a ang makisig na prinsipe ay may nakita siya na napakapangit na prinsipe na naka tayo sa likuran nito. <b>M</b>alumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit: "Hindi ako manghihinayang s a isang tulad mo.maharlikang tao buhat sa iba't ibang kaharian. Nabalot din ito ng bal ahibo sa buong katawan at nagkaroon pa ng buntot. <b>D</b>i nagtagal. at ito'y si Prinsipe Algori. <b>H</b>indi napigilan ng prinsesa ang sarili. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. lal o pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa Amapela. <b>B</b>igla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. subalit huli na. at sumakay rito ang "Diyos na Ka kisigan. Nagsigawan at nasindak ang lahat. <b>M</b>asayang lumapit si Prinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. Isa-isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinsipe. <b>N</b>gayong mag-asawa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian. ganun na lamang ang gulat ng lahat. na animo Adonis na n amumukod tangi sa lahat ng naroroon. Ngunit higit sa lahat. <b>H</b>indi makapaniwala ang lahat." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. <b>N</b>amangha ang lahat. "<b>S</b>ino ka? Hindi ka na nahiya sa iyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. <b>B</b>iglang nabago ang anyo ni Prinsipe Algori.

"<b>S</b>ino na ang mag-aalaga sa amin?" tanong ng ikalawang anak. <b>N</b>agkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pa ng muli. May pulupot na b asahan ang kamay. Makikita ninyo na may t utubo roon na puno." ang sigaw niyang babala sa itaas." sabi ng pinakamatanda at dali -dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. Tinikman nila ang lama n at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito." sabi nila." <b>N</b>ang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. Pagkalibing sa ina nila. <b>N</b>oong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Nagtaka a ng mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Siya'y pilay kaya pahingkud-hingkod kung lumakad. "<b>S</b>ino na ang maglalaba ng ating damit?" tanong ng ikatlong anak. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. "Ibabagsak ko ito at b uksan ninyo. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. <b>D</b>ahil sa sampu ang kanyang anak. sa daigdig. <b>N</b>aghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. <b>I</b>sang araw. "<b>H</b>uwag na kayong umiyak. <b>H</b>abang sila ay nag-iiyakan. pagkatao at pag-uugali. Ma sipag at maalaga sa kanyang mga anak. Akala ng mga bata ay nanana ginip lang sila. <b>S</b>umunod ang sampung mababait na mga bata. "<b>M</b>ga ulo ninyo. Siya'y maganda at maputi. binant ayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may naki ta na nga silang isang halaman na tumubo. Ang mga taong dumaraan ay panay papuri ang bukambibig.g panlabas na anyo. I libing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan. Ang mga punong-kahoy ay may mga bungang nakakasila w sa mata kung tamaan ng silahis ng araw. Ang saplot ay matandang kasuotan. <b>M</b>ay isang diwatang napakapangit! Ang mukha niya'y mapula at kulubot. "<b>M</b>arahil aakyatin ko na lamang itong puno. nakita nilang may tubig ito. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. Ang kaawa-awan g mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magpapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. <b>M</b>abilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno." sabi niya. <b>B</b>iglang nawala ang maputi at magandang babae. "Di kayo pababayaan ng inyong ina. Ang looban ay natatamnan ng sarisaring halamanang namulmulaklak. "<b>N</b>aku! Ang puti at ang tamis ng tubig. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Ang mga mata'y singningas ng apo. <b>A</b>ng kanyang bahay ay nakatayo sa magandang dalampasigan. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito. may dumating na isang babae na di nila kilala . Kaaki-akit ang k anyang tahanan dahil sa taglay nito ang lahat ng kulay ng bahag-hari. ." ang wi ka ng ikaapat na anak.

" sagot ni Ligaya. "matikas ang lipad ng ibon at ang lagaslas ng ilog ay parang panaginip. "<b>B</b>akit kayo nangahas pumasok dito?" ang bungad na tanong. isang batang lalaki't isang batang babae ang lumisan ng kani lang tahanan. "Ano ang ginaga wa ninyo?" patuloy pa. <b>S</b>ila'y naglibot at nakita ang bahay ng diwata.gusto ang. Nakalimot sila kung s aan sila naroon. <b>S</b>a-darating ang diwatang galing sa dalampasigan. Gust o po namin. "<b>A</b>ko'y ulila ng lubos." sabi ni Ligaya. Sila'y nanginig sa takot. noong ako'y bata pa. "<b>N</b>akikita ko. Sil a'y namupol ng mga bulaklak." sabi ng batang lalaki. <b>S</b>a kabila ng lahat ng kahirapan ang dalawa ay maligaya. "<b>W</b>alang tumitira rito." Ligaya. may isang mamang nagkuwento sa akin tungkol sa lunang katulad nito. Kami p .. si la'y hintakot nguni't lumagay ang loob ng malaunan." ang sagot ni Ligaya. "<b>A</b>ko'y palibot-libot upang humanap ng trabaho upang may makain. masdan mo ang mag andang bahay na iyon." ang alok ni Malakas. Sila'y maralita at hindi napasok sa paaralan.. "Mawilihin po kami sa bulaklak. Walang umiino sa kanila.. <b>B</b>inuksan ng dalawa ang tarangkahan ng halamanan." ang dugtong pa. "<b>W</b>alang nakatira rito!" "<b>O</b>o. Naaamoy ko ang halimuy ak ng mga bulaklak.. Laging naibubulal as nila ang salitang. "<b>T</b>ayo na pumasok sa hardin." "<b>B</b>akit hindi muna kayo humingi ng aking pahintulot? Mga pangahas!" "<b>I</b>naamin po namin ang aming kasalanan.. Siya'y langhap ng langhap pagka't may naaamoy na ibang tao. Siya'y hihingkud-hingkod . Huwag na tayong umalis. Kami po'y handang magbayad." ang sagot."Ang langit ay asul at ang bunkok ay lunti." Sa pagtitig ni la sa mga ibon at batis sila'y nakakapagsalita ng. Lalo siyang pumang it sa kapipisngot. "May halamanan." Ang mga nakikita nilang tanawin araw -araw ay sapat ng magpatighaw sa pagnanasa nilang magkaroon ng magandang tirahan at perang panakip sa pangangailangan. <b>N</b>aglakas-loob na sumagot si Malakas. Sa mga unang sandali.mga prutas. Malakas. Si Malakas ay umakyat sa punong-kahoy.." <b>N</b>aligayahan ang mga bata kaya lumipas ang mga oras. Sila'y nagpapasasa sa hirap upang may makain. Nakatatakam ang mga bungang pinilakan at ginintuan na nangab itin sa sanga ng mga kahoy. <b>N</b>atakot sina Malakas at Ligaya. Nangain siya at pinatakaan si Ligaya ng matamis na bunga." Sabi ni Malakas. Huwag na nating lisanin ang loobang ito. Sila'y naging palabo y at walang tirahan.<b>I</b>sang umaga. "<b>B</b>akit ninyo pinupol ang aking mga halaman at kinain ang mga bunga? Sigaw ng matanda. Walang maghahanap sakin. "<b>G</b>ayon din ako.

Siya kapagkaraka ay naging isang magandang diwata. Sila'y nagpadapo-dapo sa mga halaman. <b>K</b>apag may kalamidad tulad ng bagyo. Gusto niyang lagi itong nadadagdagan upang mapanatili raw n iya ang kasaganaan habambuhay. Mula ngayon mahahagkan ninyo ang aking mga bulaklak at maaari kayong magpapasasa sa aking mga bunga!" <b>D</b>inantayan ng diwata ng kanyang mahiwagang baston ang dalawang bata at sa isang iglap sila'y nagkapakpak. "<b>Y</b>ayamang mawilihin kayo sa bulaklak. Isang aso ang nakahukay ng buto sa lupa. "<b>A</b>ko ngayo'y magandang paru-paro!" sabi ni Malakas. magandang diwata!" <b>I</b>binaba ni Ligaya ang kanyang mga kamay na nakatakip sa kanyang mga matan g nasilaw sa liwanag. Siya'y may tangang mg a bagwis na yari sa bulaklak. napadaan siya sa isang ilog. <b>P</b>atakang nagsalita si Malakas. BALISANG BALISA ang Matsing. Ang lahat ng kayamanan ay kanyang iniingatan.o'y mga ulila. Sa pag-aakalang ibang aso iyon na may hawak-hawak ring bu to sa bibig. Gawin po ninyo kaming alila! Handa kaming magsilbi!" <b>P</b>inagulong-gulong ng diwata ang kanyang mga mata." <b>S</b>iya'y bumulong ng mga salitang maysa-engsekto at namangha ang dalawang b ata. Dahil dito. asul. humulagpos mula sa kanyang bibig ang butong hawak-hawak at nahulog s a ilog. "<b>A</b>ko rin!" sang-ayon Ligaya. tinahulan niya iyon nang tinahulan upang maangkin din ang butong pa g-aari nito. "sapagka't tayo ngayo'y mga paruparo ng diwata!" <b>S</b>a isang komunidad ay may matapobreng donyang sobra sa sungit. Nakita niya nang harapan ang diwata. Tinangay ng agos ang buto at hindi na uli nakuha pa ng sakim na aso. sunog. ngunit nang siya ay malapit na. "Oh. Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. kayo'y gagawin kong hardinero. Pakikinabangan ko kayo. Tuwang-tuwa siya at dali-daling hinawa kan ang buto sa pamamagitan ng kanyang bibig. Para sa kanya pinakamayaman siya at pawa ng maralitang dapat tapak-tapakan ang lahat na. at gutom na gutom na siya. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap.Piinakisay niya ang kany ang katawan. Sila'y may tangang mahiw agang baston na may nakakabit na bituin sa dulo. pinangiwi-ngiwi ang mga labi at nag-isip. o lindol na lubhang nakaapekto sa mga kapitbahay ay wala siya isa mang tinutulungan. Pinagmasdan niya ang ilog at doo'y nakita niy a ang sariling anino. Itim. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo n g Buyayaw. Kapag bumababa sa malapalasyong bahay at sumakay sa ipinagyayabang na karwahe a y parang wala siyang sinumang nakikita. lun ti at kulay kahel!" "<b>S</b>a halamanang ito tayo mabubuhay ng mahabang panahon!" sabi ni Malakas. "Masdan mo aking mga pakpak. "<b>N</b>auunawaan ko. Kailangang lagi mo siyang tinatawag na donya upang hin di ka niya ingusan at sigaw-sigawan. <b>S</b>a kawalan ng puso ng donya ay malayo ang damdamin ng mga kababayan niya. kailangang tumawid sa makitid . Wala itong kinikilalang kapitbahay.

laging nakaiwas si Matsi ng sa mga pakana ni Buwaya. huwag kang umimik. isang katutak na mga buwaya ang palangoy-la ngoy sa tubig. Buwaya. naglublob siya sa putik hanggan g bumantot ang amoy niya. subalit dahil tuso. at ipinasiya niyang maghiganti.na dagat nang palangoy. hindi sumuko si Buwaya. gutom din tulad niya. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa loob ng bahay. Nag tago sa loob ng bahay si Buwaya at nag-abang. subalit kung walang naghihintay sa loob. kun g mapanganib talaga sa akin ang tumawid. "Ikaw. "Ano ang gusto mo sa akin?" tanong ni Matsing. dapat siyang humiya w!" Pagkarinig ni Buwaya. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. Walang laman ang bahay. Buwaya!" sigaw ni Matsing mula sa malayo. "Mayroon ba namang nag-iiwan ng atay niya!" Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. Tapos." ungol ni Buwaya. Mas mahirap. "Dagat. sumigaw siya. "Talagang gunggong ka. "Tanga ka. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. "Sino ba namang patay na buwaya ang umuungol?!" Marami pa silang naging paghahamok. "Wala kang kaalam-alam. Ang lamig! Na tigilan si Matsing sa sagot ng dagat." sabi ni matsing. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? "Maigi pa. Pagbalik ni Matsing." "Atay ko!" bulalas ni Matsing. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buwwya na naghihi ntay sa gitna ng tubig. Naiwan si Buwaya sa pampang. "Ang atay mo." sabi ni Matsing. sa wakas. "subalit k ung talagang patay ka na. tanungin ko ang dagat. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. umongol ka!" At umngol nga si Buwaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. kung buhay ka pa. nasa labas si Matsing at naghahanap ng pagkain. "Iyon ang paborito ko. Upang makatiyak. "Kung mayroong nasa loob ng bah ay. Subalit m ahirap din ang mamatay sa gutom. ka ya kukunin ko para sa iyo. dagat. dumating si Matsing at lumapit sa "patay" na Buwaya. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. Subalit matalik kitang kaibigan. Kinabukasan. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. pinasok niya ang bahay ni Mats ing. "May hihiyaw ba kung walang n asa loob ng bahay!?" Nabigo uli. 6 . Buwaya!" sigaw ni Matsing. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa ka bila?" Pumayag si Buwaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. galit na g alit. nagkunwa ring patay na siya. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. dapat kang maging malamig!" Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. na mapapatay siya kung lumangoy. "Sayang. Hindi nagtagal. Hindi siya gumagalaw. tumahimik siya. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambanga n siya ni Buwaya. Buwaya!" sigaw ni Matsing bago tumakas. Isang araw.

Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. "Kung gusto mong makaalis dito." ang sabi naman ng kambing. At sinabing. Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito." ang sabi ng lobo. Dahil dito. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. "S ige. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. Agad itong tumalon sa balon. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing." pangako nito. at saka kita hahatakin palabas. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon." ang wika ng inahing manok. magtulungan tayo. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. Pagkuwa'y sinab ing.Title:Pabula Text 124 . "Oo. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing." ang sabi ng kambing. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. At kapag nakalabas na ako. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo." . lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. "Ako muna ang lalabas . Isang araw.

Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Dahil dito. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang . Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. at sinabing . Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Nakadama ng takot si munting daga. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. Ngunit muli." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. Sinugod ang munting daga.Tama nga ang sinabi ng inahing manok. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" Noon lumabas sa lungga ang munting daga. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. "Buk as na bukas din. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. laking gu lat nila sa nasaksihan. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala.

Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. Su mama ka sakin. Humanga si Dagang-b ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. napag. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. halamanan at palaisdaan sa bukid." Ayaw maniwala ng tigre. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . "Sa pagkakaalam ko. karne at tinapay. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang . Laking paghanga ng tigre sa lobo. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. "Masaya sa lungsod. naghain si Dagang Bukid. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. Marami ring masasarap na pagkain. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Nang wala na ang pusa. Isang araw. prutas." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Parurusahan ka Niya. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. Ang hi ndi nito alam. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. may keso. Pagkatapos nilang kumain." ang sabi ng lobo. Sabi ni Dagang-bukid.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d.karne at iba pa. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Sabi niya. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop.kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya.

May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. Sa naging pahayag ng hukom. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. Ano pang mahihil ing ko. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Sa kasamaang palad. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. nauwi ito sa korte. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. Pag may trabahong dapat gawin. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. " . ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating.pag-ani ng mga mais. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin.

ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. Sa isang pagtingin. kahit paano . nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. Sa kabilang banda. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. 6 Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. ilarawan at kung maaari ay talakayin. simbahan. bagkus. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. Pangalawa.Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. Sa puntong i to pa lamang. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. Para sa pananaw ng magulang. lugar na panlibangan at bakasyunan. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. masasabing malay at. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. halimbawa na ang mga magulang. kalikasan. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang . Ayon sa kanya . nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. trahedya at pagpaplano ng pamilya. Katulad ng sa midya. Samakatuwid. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. Sa mga ganitong pagkakataon . dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. Sa ganito. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi.

ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. Batay sa mga pangungusap sa ad. Katulad ng nasabi na. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . korporasyon o samahan. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. they'll be home at last. Gayumpaman. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Sa madaling salita. Sa madaling salita. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Dahil bahagi ang mga negosyo. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Ibig sabihin nito. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad.pagkakataon. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Dahil may paliwanag. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad.

, natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan, tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Samakatuwid, ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo, korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Batay sa mga tinalakay, matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang, sila ang kinakausap ng mga ito. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad, ang mga ad na pamprodukto, ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak, makikita ang medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan, pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ibig sabihin, sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Gayumpaman, ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Sa isang b ahagi, maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari, tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Sa kabilang banda naman, ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan, binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Para sa kanya, may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6; Holmes 36). Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad; * distorsyon ng realidad; * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad; at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Sa una, ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman, may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Sa pangatlo, ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabih in, hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip , itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Dito, ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Sa halip, ang realidad ang repleksyon ng midya. Ibig sabihin, ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Kung gayon, maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata

ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Upang masagot ito, magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad, tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan, maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa paimbabaw na pagbasa, makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Kung may suliranin man, ang mga ito ay madaling maresolba. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park, isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Batay sa deskripsyon sa body copy, ideyal ang pagtira rito. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu ngusap sa copy, "It's a lifestyle so exiciting, so complete, you can't ask for m ore." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan, kumpleto sa pasilidad, at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Bukod sa body copy, makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Sa kabuuan, tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Ngunit ito ay i mahen lamang. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino, binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang.

4

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa

lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan. Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago.

Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit o. Sa madaling salita, mga mito. Sa kanyang librong Mythologies, nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 - 119). Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Sa ganito, ang mga tunog, imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Sa teoryang ito, ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Dito, hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Batay sa mga tinalakay na konsepto, mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan, konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas, makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad, mga pangangaila ngan nito at relasyon. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Sa kanilang pagsakop, ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Sa kasalukuyan, ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo, maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto, ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Bukod dito, ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. Sa madaling salita, ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 - 51). Sa kabilang banda, dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya, partikular na ang advertisement. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ngunit dapat ala

lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. May kani-k anilang karanasan, oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Kadalasan, ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. Ngunit sa katotohanan, lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon, ang ugnayan ay masalimuot , polisemik at multi-direksyunal. Sa ganito, nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan, ang audience o mamimili. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. Kaugnay nito, kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya, isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula paggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo, teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon, nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag, ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. Sa pagaaral na ito, sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931, ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon, hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula pa ggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo , telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon - sa tah anan, simbahan, sa kalsada, sa Kongreso, kanayunan, sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. Sa mundo ng pamamahayag, may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan, kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006, mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino.

Ika-25 ng Hulyo taong 1931, sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr., editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University, ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus.

4

Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. Kamakailan, ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.</pd> Aguirre, ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Ayon sa kanilang pananaliksik, ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. Sa bilang na ito, 8<pd>.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Dagda g pa rito, ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan, kalusugan, pagkakaroon ng sariling tahanan, edukasyon, maagang pagtatrabaho, kak ulangan ng batayang serbisyo, kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii - xviii). Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente, ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas, sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Hihingi kami ng mga laruan, at ng tirahan para sa mga street children. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby, at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga, nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Sana magtayo siya ng ospital, magbigay n g libreng pagkain at gamit, ipaayos ang basketball court, at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Sabi ng ilan sa amin, dapat ipasara na ang tambakan, pero sabi naman ng iba, huwag, dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. Sana ipalinis niya ang Payatas, ipaayos ang mga daan, magpatayo ng mga poste ng ilaw, takpan ang mga kanal, dalasan ang pangongolekta ng basura, a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>, m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A - C). Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan, al

alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Gayumpaman, may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. Habang may sinasalaming katotohanan, may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Masasabi ring habang may binub uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad, pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Ayon nga kay Tolentino, ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad, ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media, lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo, kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Bukod pa rito, ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya, pabahay at karapatan ng mga bata, limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad, ang pag bibigay ng pag-asa. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan, mga uri ng tulong na naibigay, at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Batay sa mga sinuring print ad, nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang, lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan, tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar, ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Katulad ng nabanggit na, ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip, ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Sa ganito, ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman, nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon, ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Gayumpaman, darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito, makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Bukod dito, may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Dito, ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas, inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Gayumpaman, tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s

Ibig sabihin. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. preskriptibo an g mga ad. partikular ang kuwentong pambata. Kung gayon. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. Maayos nang nailatag ang mga batas. Bukod dito. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. at iba pa. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip.a ideyal na realidad na nais ng magulang. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. Samakatuwid. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. kasunduan. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. Dahil dito. ang sistemang pan . hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Dahil sa mga karanasang kong ito. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. Ibig sabihin. Dahil sa globalisasyon. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. upang maging masaklaw at malalim. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Sa halip. patakaran. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral.

Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan.. Akin itong kinuha ba go nagpasa-Maynila mula sa higanteng punongkahoy na aking pinamalagian sa lalawi gan na may halamang tila baging at dahon ng palmera na nakadapo-nakakapit sa mga sanga. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. lahat na ng pangangailangang gamit ng isang opisina ay nasa akin na. hindi industriyalisado. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. Ito rin ang nakapa gbibigay sa akin ng inspirasyon at pananabik para muling makabalik sa aking tamb ayan. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay a ng Pilipinas. Nasa ikalabing-dalawang palapag ako nakatalagang mag-opisina. Nasa pangalawang cubicle ang aking mesa. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. It o ang pinakaabalang floor dahil sa dito matatagpuan ang Information Technology D ivision at ang Accounting Section. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). Pagkaraan nito. 4 Title:Kwento (14) Mayroon itong kantinang tila 'sing laki ng dalawang basketball court sa a ming lalawigan. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa.. fax machine at laser printer. Kung tutuusin.2). Naroroon din ang kapirasong hala mang nakababad sa tubig na aking dala mula pa sa lalawigan. Hindi ko malimutan ang aking unang araw dito. Ang tanging tagapagpaalala sa akin ng aking tambayan. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. kasaysayan at panitikan. paggamit ng Ingles at iba pa. Parang isang self-extracting file ito na click lang ng click at tuluy-tul oy na itong nagbukas sa akin ng mga magagandang oportunidad.May s ariling computer. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. Sunud-sunod na nag- . Napakadali ng aking pagk aka-promote mula sa data encoder at uploader hanggang sa pagiging head ng IT Div ision. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. Hali mbawa noong 1969.g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Sa ulat na ito. kung saan ang ekonomya ay atrasado.

Nag-umpisang iduyan ng lupa ang lahat ng nakatiri k na likhang tao at nakalapat sa kanyang dibdib. pilit sa aking pinadudungawa n ng aking kamalayan para dalhin kung saan-saang lupalop. mga planong hindi maisagawa. Subalit nabigo ako. Para it ong agilang humihiyaw sa pagbagwis ng napakalapad na pakpak na yari sa yelo na m . Naipangako ko sa sarili na aking papalitan ang tubig nito bago ako umuwi mamaya. Mistulang bagong bukas na window sa display scr een ang bagong masamang panahon. Walang pagitang ang mga patak ng tubig. na kahit hindi ko naisin. Tila binubutas nito ang bum bunan at ginagalusan ang balat sa aking pagpasok. Parang nagtatampo matapos pahirapan ng ma tinding sikat ng araw ang lahat. Kailangan ko ring matapos ito. Nagsimulang gumuhit dito ang m ga tila ugat na kidlat at pagdadabog ng kulog. aking hahanapan ng disenyo ang bawat links ng website habang n agdadownload ng mga materials para sa specific projects ng bawat division ng com pany. Na g-ipon ng makapal na abuhing ulap ang kalangitan. At pagkatapos. Matamlay rin ang halamang nakababad sa tubig. Lumakas pa ito hanggang parang nasa barkong aligaga sa gitna ng laot habang humahagunot ang bangis ng alon at u nos. Ito rin ang mga sandaling aking pinaglalabanan ang pagtunga nga sa harapan ng computer habang hinihintay matapos ang print jobs ng illustrat ions. Tila dinig kahit pa ang paggulong ng tubig s a mga salaming bintana ng gusali. dahil ayokong maipunan ng gawain. Kahit pa may bukas na ibang window sa screen tulad ng internet. Sa window na iyon nagbukas ang isang hyperlink na aking minabuting buksan u pang makaalpas sa papatinding pagyanig ng lupa. Aking inaasikaso ang lahat ng bagay na dapat kong matapos o ibigay s a aking dalawang encoders para mai-file at upload ito. Nagbitak ang mga kalye sa lalong pagtahip ng lupa. hindi ako nakaramdam ng t akot. Hindi ito ang dating may luntiang dahon at sariwang itsura. Tanggap lamang ako nang tanggap dito. Kahit pa naka-aircondition na ang opisina ay tila umaalma ang makina nito at dama pa rin namin ang alinsangan. Madalas akong nauupo sa aking cubicle ng apat hanggang limang oras para magtrabaho. Subalit mapagpaubaya ako. Umihip ang malamig na hangin. Dito ako nasanay at nabab ad sa multitasking na pagtatrabaho.run ang programa sa aking buhay. parang nagpumilit ang panahon na magbukas ng panibago sa aking isipan. Manapa'y nakaramdam pa nga ako ng pananabik kung ano ang magaganap sa pagk akaluwal ng virus. P arang may nais na sabihin o hilingin. Doon ko lama ng natantong ang link na ito ay ang magpapakawala sa pinakamabangis na virus na siyang magtatanim ng punla ng higit na hirap. multitasking din ang aking pagpasok sa opisina at ang aking kinawiwilihang pagtunganga o daydreaming sa oras dapat ng pagtatrabaho. Laking lalawigan nga k asi kaya marahil palaging alaala ng mga sulok nito ang nasa aking isipan. hinih intay ko namang matapos ang pagbe-burn ng mga documents at graphic elements sa C D. Bagaman. matindi ang sikat ng araw. Dahil naman kasi sa napapaligiran ng salamin ang aming opisina kung saan naglal agos ang sinag nito. Sapin-sapin na ng a madalas ang mga window. pantasya man o pira-pirasong butil ng posibilidad. Ganito malimit ang nagaganap kapag napapatunganga ako. Pho toshop at Excel. At nagsimula nang bum uhos ang matinding ulan. Nagpahinga ang kalawakan upang ipaubaya sa lup a ang galit at ang pagpupuyos. Nag banta ng malakas na bugso ang panahon. Habang aking binabasa ang mga reports. Saglit na nagkaroon ng katahimikan. Kakatwang lupaypay at namumutla ang halaman ngayon. mga inaasam. Minsan lang naman ako makaranas na salakayin ng virus na mula pa sa mundo ng cyberspace. Sa katindihan ng araw ko naramdaman ang unti-unting pagkulimlim. At mula sa biglaang pag-unos nang kung ilang minuto ay saka ito tumugot. At syempr e pa. At sa araw na ito. Higit pa sa sukat ng l indol ang marakulyo ng lupa habang tila umaalpas ang virus sa kalawakan. Ito ang naglalaman ng aking pinakatatagong alaa la. Napapatunganga ako sa kawalan at pumapasok na na man sa aking napakalawak na RAM. Ni hindi na matatanaw pa ang kalapit na gusali at tila nilunod na ng tubig ang lansangan.

tapos na po 'yung bine-burn nyong CD. Aking inilipat at idinapo ito sa sangang animo'y iniaabot ang kanyang s arili. Tapos na ang pagbe-bu rn ng CD at maging ang mga pangitaing kanina lamang ay aking kinapalooban. Naging luntian at masigla na ang mga dahon nito. Nakagugulat. At napabalikwas ako nang may humagupit sa aking balika t. Hindi ko nga lang sigurado kung ito ay is a pang anti-virus. Sinubukan kong maupo sa isa sa kanyang mga sanga. . Nataraugan ako sa pagkakatambad nito sa akin. Hanggang sa magkalamat ang sahig ilang metro ang layo sa akin. "Sir." Napatango na lamang ako sa aking staff. At tumutubo rito ang mga sangang may malagong dahon at matipunong katawang balo t ng makapal na balat kahoy at lumot. Nagsimulang magkaroon ng buhay ang aking halaman sa mesa. Ang punongkahoy sa lalawigan na aking kinawilihan. higit pa sa normal. Umaabot ito sa libu -libong Kbps. Tuluy-tuloy pa ito. bumayo na ang napakalakas na pwersa mul a sa sahig ng aking palapag. nap atid ang kawad ng mga kuryente at nagkalamat ang mga bintana na natuluyang sumab og. lumago at nagkausbong pa ng mga bagong dahon . Nagsimulang magputukan ang mga salamin sa bintana. Tanging ang vase na lamang ang naroroon.ay buntot ng buwaya at paa ng kabayong itim. Isang software itong hindi na m aaaring i-abort pa. Bagama't humuhupa pa lang ang pangamba't sigalot. Agad itong yumakap sa sanga. Sigurado akong may software ito na naka-install sa aking PC. Nagbalik muli ang alaala ng aking tambayan. Aking itong nilapitan. Isang higanteng puno ito na tumubo sa loob ng gusaling aking pinapasukan. At sa nakabibinging hiyaw ng virus nagbitak ang kalye. At ang pagpasok n ito sa gusali ay walang pigil. Nabiyak ang lupa at nilulon nito ang ilang sasakyan at gumuhong tuluyang ang maraming gusali. At mula sa ikalabing dalawang palapag. Parang nagdiriwang habang tila may sumasalakay sa akin. Hinawakan ang kanyang katawan. Nag-automatic download ang window ng bagong pang itain. Agad kong naisip ang halaman sa mesa at naintindihan ang mensahe nito sa akin. May hanging umi ihip mula sa kailaliman ng lupa kasabay ng tila ugong ng limang truck na nag-uun ahang makapiglas mula sa madilim ng bitak. Nasa ikatlo o ikaapat o ikalima na itong palapag. ikasampung palapag. Tumatahip ang aking inuupan. Unti-unting nangagkahulog ang mga gamit ko sa mesa. Pawis an at bahagyang hinihingal. Hindi ko pinagtakhan ang ka nyang kawalan. Mauna na po kaming umuwi. Nakatakda na ang direksyon nito. At dumalu yong-pumailanlang ang nagpapaputok at biyak ng sahig sa paglantad ng punongkahoy na may katawang hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kamay. Natira ang katiwasayan ng punongkahoy sa gitna n g bawat palapag ng gusali. Nagsimula na ring humuni ang kuliglig na tila humihiling ng p agpatak ng ulan. Inabot na n iya ang ikaanim. Isang kisap-mata lamang bago ito bumulaga sa akin. Napakabilis ng loading rate nito. Kakaiba ang virus sapagkat hindi it o kayang harangin at puksain ng anumang anti-virus na lumalabas mula sa ROM ng c omputer. Muling nanahimik. Napansin kong wala na ang halamang nakababad sa tubi g sa mesa. Subalit napansin kong wala dito ang halamang tila baging at dahon ng palm era ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. nagsayaw ang mga poste. ikawalo. Nakatatawang ang isan g virus ang bumuhay sa isang software. Sunud-sunod na pumutok ang mga palapag. Namukadkad din ang mahalimuyak na bulaklak nang biglang tumunog ang nakabibing ing kampana. Tila binabarena ito at binabasag ang tibay ng semento at baka l. Tinapik pala ako ng isa sa aking staff para magpaaalam kasabay ng pagtunog ng cellphone ko. Nanahimik ang lugar. Dali-dali kong kinuha ito sa aki ng mesa. Napangiti na lamang ako. Parang mga holen lamang itong tumatama sa kanyang higanteng katawan. At ilang sandali pa. alinlangan at pagdili-dili. Bumulusok ang virus mula sa bitak sa lupa at doon ito bumaon a t nagpahinga. Inabot na ng kung anumang nilalang ang aking kinala lagyan. Dinayo ako nito sa lungsod upang muli kaming mag kita. pa ruparo at bubuyog. nadama ko ang pagbayo ng kongkreto . hanggang sa marating niya an g tuktok ng gusali. nag simula ng maglabasan sa kung saan-saang sulok ng higanteng puno ang mga ibon.

Hindi na kailangan pa ng GPS o anumang teknolohiyang pangheograpiya para matunton ko ang kinalalagyan ni to. Batid ko rin namang h indi na kinailangan pa ng GPS para muli akong ituro sa landas ng pagbabalik sa l alawigan at ganoon din naman nang ako ay dalawin ng punongkahoy at matagpuan sa aking pinapasukang tanggapan.Napalitan ang laman ng monitor. Walang dikta ng deadline o ang init ng singaw at dumi ng syudad o ang artipisyal at de-kemikal na kapaligiran. Tama na ang artipisyal sa buhay ko. Tanging sa virtual reality ko na laman g muli makatatagpo ito. Matagal ko na ring inasam ang maka uwi at makadalaw man lang. Ito ang buhay. Bagamat nakapagtatakang hindi ko na makita ang mga punongkahoy na palatanda an ko. Birtwal. Napakabilis ng pangyayari. Nasamyo ko na muli ang hanging sariwa. "musta. Ilang hakbang pa at tumambad na sa akin ang isang kapatagan. na kahit kailan ay hindi maaaring maging realidad dahil sa g inawa lamang ito ng pagkakataon at hindi ng kusang takbo ng aking buhay. Ang muling makapa g-isip sa kandungan ng punongkahoy na aking kinahiratihan. Panahon na para lumabas ako rito at bumalik sa totooong realidad. Uuwi ako mata pos ang ilang panahong inilagi ko sa Maynila. Kaya ko pang hanapin ito.nay At saka ko naalala ang aking pag-uwi bukas ng gabi. ang sarap ng luto ng nanay at ang kaganda han ng simpleng buhay. mas dama ko ang kakaibang kutob. Nagsara ang mga window na nakabukas sa sc reen. Nakahihinayang at nakalulungkot. Lumipas ang ilang sandali at aking napagpasyahang umuwi na. Lalo pa na nabubuhay ako sa isang virtual reality. Higit pa sa lahat. 4 . Napabu ntong hininga na lamang ako. Muli kong narini g ang awit ng mga ibon at ang huni ng mga kuliglig. palusong at liko patungo sa aki ng tambayan. DALAWANG araw na ang nakaraan buhat nang makauwi ako sa lalawigan. mas lalo pang maku kumpleto kung aking bibisitahin ang dati kong tambayan. anak? 2loy b uwi mo tom? wait k nmin ng ttay mo sa haus. Sa bawat pag-usad ko patungo sa kalooban ng kagu batan. An g realidad na aking pinagkukulungan at saglit na pinaniniwalaang nababagay sa ak ing buhay. txt bak pra lu2 ako 4 u f 2loy ka. Nangungusap ang mga ito sa a kin. Nakatimo na sa aking isipan ang bawat akyat. aking pinuntahan ang tambayan. Inabot ko ang aking nag-aalburotong cellphone k atabi ng keyboard at binasa ang text message. Ito'y a rtipisyal na kapaligiran na aking pinili at hindi ang natural at kinagisnan kong pamumuhay. Bagaman. Nakalaman sa aking database ang bawat sul ok ng lugar. Matapos ang agahan. Wala na ang maraming puno rito at iilan na lamang ang natit ira. Aking dinaanan a ng dating maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok." . Nakakatulog ako ng mahimbing. Nawala na ang aking pagiging kampante sa direksyon at kinalalagyan ng pun o. Napaupo na lamang ako sa isang batong nakasaksi ng pagbabagong ito. Maaaring hanggang sa pagtunganga ko na lamang sa op isina muling mababalikan ang punongkahoy. Parang nagbago na ang lugar. ito ang sadya ko sa lalawigan.

Pero sabi ni Mama. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. ng mga laruang nakasabit. ang araw ng kanyang kapanganakan. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. aso. ang mga tao. nagawa ko na. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. ang kanyang unang kaarawan. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. at ng mga regalo. araw. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Si Angel Perl . Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. Napangiti si Tolits. narinig n iya ang isang awiting. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. pero di pa rin tapos si Mama. mangga. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. Pauli t-ulit sa buong maghapon. Tapos. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. Ngayon. Pagkatapos. sobrang saya ko. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. Di raw para sa mga bata a ng opisina. Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. bulaklak. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. May mga puno. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. telepono. stamp pad. kapag dumating na raw ang aking anghel. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. maiiwan na ra w ako sa bahay. Hapi Bertdey. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. talagang matagal ang ka nyang trabaho. Puro tunog lang ng st apler.Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay.

para di ka magkasak it.a ang una kong anghel. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay." ang bilin ni Mama. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. kailang . "O Angel Charito. ikaw na ang bahala kay Lara. nagpaalam si Angel Charito." ang bi lin ni Mama. ang pang-apat kong anghel. Pero isang hapon. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. "O Angel Rowena. pero sa buong maghapon. "O Angel Perla. nagpaalam si Angel Rowena . Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata." ang bilin n i Mama. Sabi ni Mama. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. "Tulog na Lara. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Sabi ni Mama. ikaw na ang bahala kay Lara. ikaw na ang bahala kay Lara. Sabi ni Mama. pinatutulog pa rin niya ako. pakainin mo palagi. patulugin mo sa tanghali. pinapanood namin. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. para lumaki ka agad. pagdating ni Mama. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. Ka hit ayaw ko ng matulog. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Mabait si Angel Charito. Pero isang araw." ang lagi niyang sinasabi sa akin." ang bilin ni Mama. para na akong ispasol. libangin mo. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. Sab i ni Mama." ang lagi niyang sinasabi sa akin. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. "Halika Lara. "Kain pa Lara. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. "Halika Lara. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. ikaw na ang bahala kay Kala. para lumaki ka agad. minsang naman sobrang konti. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. "O Angel Sally. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. magsisimula na ang palabas." ang lagi niyang sinasabi sa akin." ang lagi niyang aya sa akin. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama.

' ang lagi niyang takot sa akin. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. nagpaalam na si Angel Lai . tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. si Angel Raki. "O Angel Raki. nagpaalam na rin si Angel Raki. Sa buong maghapon. kami na ang m agkasama. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. "Mula ngayon Lara." ang bilin ni M ama. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. ag ad niya akong hinahanap. "Lara. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. Sandali lang akong mawala. Totoo nga bang may anghel. 'wag mong hayaang lumabas. ikaw na ang bahala kay Lara. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay." a ng bilin ni Mama. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. habang nagpapahinga si Mama." ang sabi ni Mama sa akin. "Halika na Lara. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. binati ako ng halik ni Mama. masarap itong tubig. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. Pero tulad nung mga dati kong anghel. Pero isang gabi. Kahit konting dumi lang.an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. Minsang sobrang init ng tubi g. ako na ang iyong magiging anghel. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. Bilin ni Mama. si Angel Lai."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. Tulad nung mga dati kong angel. nag-aalaga. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. paliguan mo. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. paliliguan na kita. "O Angel Lai. pinaliliguan agad niya ako. . minsan naman sobrang lamig. isang hapunan. ikaw na ang bahala kay Lara. Mabait si Angel Lai.

paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu . si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya.. Anghel na hinding-hindi magpapaalam.</pd> tatl o <pd>.... agad na siyang hinahanap. At dahil kaisa-isang anak siya. kailangan na niyang umuwi ng bahay. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay.. Kaisa-isang anak si Pat. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.. At sigurado ako. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. O kahit saan man siya magtago. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan... kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya..Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan. at tutulong sa akin.. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. Ito kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o. ..</pd> isa <pd>.. "Pat <pd>.</pd> Pat <pd>... Bukod dito. Kapag n agtatago siya. ibig sabihin. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo.. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. madali siyang nakikita. At kapag naki ta na siya. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya..</pd> PAT <pd>. anghel na magbabantay.. "PAT <pd>. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. mag-aalaga.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.. Kung minsan nga. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya..</pd> nakatago na kayo <pd>. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali.</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako.</pd> dalawa <pd>. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan.</pd> Pat <pd>.... Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay.</pd> PAT <pd>. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito.. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno.

.</pd> Pat <pd>.. Kahit nasa akikipaglaro..</pd> Pat <pd>.. At kapag nakita na siya. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. kanyang Tatay." ang sabi ni P at sa sarili.an. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. ang kanyang malamang braso.</pd>" ang sabi ng taya.</pd> dalawa <pd>... at malalaking binti. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako.</pd> isa <pd>. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. "'Pag napuno mo na 'yan... Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. ." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay. kahit sandali." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito. "Pat <pd>.. mahihirapan na akong makita ng taya. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay...' ang yaya ng kanyang Tatay. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo.</pd> nakatago na kayo <pd>. "Siguro rito. .. agad na siyang hinahanap.. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!"...</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala. bibili tayo ng bagong alkansya mo." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya.. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya..</pd> tatlo <pd>. Isang hapon.

bise-presidente si Miraflores. Intramuros.</pd>."Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. Naging un ang modereytor si Fr<pd>. Salvador P<pd>.</pd> Ipinanukala ni David ang pangalang College Editors Guild (CEG) para sa o rganisasyon na sinang-ayunan ng lahat. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. nais ng mga patnugot. Karaniwan nang nagkakaroon ng maliliit n a alitan ang mga pamantasang kalahok sa ligang National Collegiate Athletic Asso ciation o NCAA kung saan kasapi ang Ateneo. Kasamang inaprubahan ng mga miyembro ang Konstitusyong isinulat nina Vinzons. UST. Sa panunungkulan ni Vinzons. National University (NU). mula sa <i>The Philippine Collegian>/ i> ng UP sina Wenceslao Q<pd>. 6 Title:Sanaysay (18) Layunin ng pagpupulong na ito na pag-usapan ang mga problemang kinakahara p ng mga pahayagang pangkampus at isulong ang magandang samahan ng mga patnugot ng mga pahayagang ito. Jose C<pd>. fakultad ng Ateneo de Manila (170).</pd> Vinzons. na siyang karaniwang nagbaba lita ukol sa mga pangyayari sa liga. at sa naghahanap ng taya. Maynila noong Agosto 9. Bukod rito'y naglabas din ang Guild ng mga p ampleto. Peña at Guerrero at ang kasabihang "A drop of ink makes the millions think" bilang islogan ng grupo. Liberato C<pd>.</pd> Guerrero Jr<pd>. kalihim si Kalaw at ingat-yaman si Anatolia Gamboa ng <i>Educators' Monthly</i>. Naging pangunahing layuni n ng grupo ang pagpapakilala ng pamamahayag pangkampus sa hanay ng mga estudyant e. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. Labindalawang pat nugot mula sa apat na publikasyon ang mga unang miyembro ng organisasyon: mula s a <i>The Guidon</i> ng Ateneo sina Leon Ma<pd>.</pd> Pob lador at Ernesto R<pd>. inilabas ang pahayagang <i>Intercollegiate P ress</i>.</pd> Peña. Jose P<p d>. mimeograp at iba pang dokumento bagamat walang nagsilbing opisyal na pa .</pd> J<pd>. na ayusin ang relasyon ng mga mamamahayag p angkampus at ng mismong mga pamantasan.</pd> David Jr<pd>. Tinanghal na unang presidente ng organisasyon si Vinzons. isang tabloyd na tumakbo sa loob ng dalawang taon at nagsilbing publik asyon ng mga pamantasan sa Maynila.</pd> de la Cruz at Rafael T<pd>. UP. Sa gitna ng tumitinding labanan ng mga koponan sa inter-p amantasang liga ng basketbol. ang pagkakaroon ng maayos na samahan ng mga pamantasan at ang pagsusulong ng propesyonalismo sa mga miyembrong patnugot nito upang iangat ang kalidad ng pama mahayag pangkampus (Valenzuela 1933: 170).</pd> Quema at Horacio de la Costa.</pd> Miraflores. Matapos nito'y inihalal ang mga unang opisyal ng CEG. D e La Salle College (DLSC) at San Beda College (SBC).</pd> Lopez at Maria Kalaw. at mula sa <i>The National<i> ng NU sina Porfirio G<pd>. mula sa <i>The Varsitarian</i> ng UST sina Efren C<pd>.</pd> Rodriguez Jr<pd>. Ginanap ang dalawang kauna-unahang pulong sa opisina ng <i>The Guidon</i > sa Kalye Anda-Arzobispo.</pd> Franklin Ewing.</pd>.

We Produce It." sinabing ang unang tatl ong mapipiling pinakamagaling ng CEG ay itatanghal sa publiko na siyang magbibig ay ng huling desisyon para sa kung sino ang mananalo. Samantala. Pinag-usapan ng mga patnugot ang iba't ibang isyu mula s a simbahan at relihiyon hanggang sa mga pambansang usapin (Azcarate 1954: 33). naging kilala rin ang CEG sa p anahong ito bilang tagapaglunsad ng mga paligsahan sa paggawa ng mga pahayagan s a anyo ng diaryo at magasin sa hanay ng mga miyembro nito. maagang gumawa ng ingay ang mga taong bumubuo nito. La yunin naman nitong makibahagi sa mga pambansang usapin sa politika at maging sa nakatakdang eleksyon (Young Men's 1933: 14). Bukod sa mga kontrobersya sa eleksyon. University of Manila (UM). ang "You Write a Pla y. Far Eastern College (ngayo'y Far East ern University o FEU) at Columbian Institute ang pagpoprotesta sa harap ng Kongr eso kung saan dinidinig ang House Appropriations Act na may panukalang taasan an g suweldo at alawans ng mga mambabatas. Dahil sa kontrobersyang nilikha nito. Muli na lamang naging aktibo ang CEG noong Nobyembre ng 1933 sa pagluluns ad nito ng pinakamalaking proyekto para sa susunod na taon. <b>Ang Unang Hakbang sa Pagsulong</b> Matapos maitatag ang CEG ng mga patnugot ng mga publikasyong nagmula sa i lan sa pinakakilalang mga kolehiyo't pamantasan sa Pilipinas. Nang sumunod na taon ng Hulyo 1934. Isinulong ni Vinzons ang pagkakaroon ng probisyon para sa pagbibigay ng pang-akademikong kalayaan sa mga pampublikong pamantasan. Mula sa mga pamunuan hanggang sa mga miyembro nito'y nagkaroon ng mabilis na pagkilala ang CEG mula sa mga tao sa labas ng org anisasyon. Inorganisa ni Vinzons ang Young P hilippines Party. Carme n Planas at Avelino Lorenzana (Cabatuando 1967: 1) kung saan karamihan sa mga mi yembro ay mula sa CEG. ang mga mag-aaral mula sa UST. Mula sa mga personalidad ng Guild. ang paglilimita ng kapangyarihan ng presidente ng bans .</pd> Kalaw. pinangunahan ni Rod riguez na siyang bagong pangulo ng CEG at ni Vinzons na nahalal namang pangulo n g Konseho ng mga Mag-aaral ng UP. Teodoro M<pd>.hayagan. K asama na rin ang ilang usapin sa alitan ng kanilang mga eskwelahan sa basketbol at sa iba pang mga kompetisyon at paligsahang nilalahukan ng mga ito. Noong Disyembre 9. Union Theological Society. Sa artikulong lumabas sa <i>The Gui don</i> na may titulong "CEG Announces Play Production. nagtagumpay si Vinzons na makasama b ilang pinakabatang delegado sa Constitutional Convention na siyang lumikha ng Ko nstitusyon ng bansa sa ilalim ng pamahalaang Komonwelt. Naging pangunahing aktibidad ng CEG sa mga unang araw at buwan nito ang p agdaraos ng mga pulong at diskusyon sa mga kapihan sa mga hotel at pagkain sa mg a mamahaling restawran sa Maynila upang magpalitan ng kultura't kakanyahan ang i ba't ibang publikasyon. Naging aktibo ang organisasyon sa pagsusulong ng mga kamp anya para sa maayos at malinis na pamamahala at pagsasarili. 1932. Mga kilalang personal idad sa mainstream midya ang naging mga hurado at tagapagsalita sa mga pagpupulo ng at programa ng Guild. naging abala ang mga op isyal at lider ng CEG sa kanilang mga bagong tatag na organisasyong politikal na nagdulot ng pananahimik ng CEG sa mahigit apat na buwan." Sa naturang kontest. Ang pangyayaring ito ay nagtulak sa ilang mga tao sa CEG upang mas maging interesado na lumahok sa pambansang politika. Lorenzo Sumulong. ang bawat pamantasan ay magkakaroon ng k anilang sariling paligsahan para sa pagsulat ng isang yugtong-dula at ang manana lo ang siyang magiging lahok ng publikasyon. umusbong ang pagnanasa ng organisasyon g makilahok sa pambansang politika. isang politikal na organisas yong kinabibilangan ng mga lider-kabataan mula sa iba't ibang panig ng bansa. NU. Oktubre 1933 nang binuo ni Rodriguez ang Young Men's Party. ang kauna-unahang partido politikal na binubuo ng mga kabataan tulad nina Arturo Tolentino. Dahil dito. hi ndi na itinuloy ang panukalang ito ng mga mambabatas (34).

Mariin naman itong tinutulan ng ilang deleg ado at sinabing ito ay isang anyo ng diktadura mula sa mga patnugot ng <i>Philip pine Collegian</i>. Subalit ito'y mariin namang pinabulaanan ni Rodrig uez at sinabing ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay pinadalhan ng imbi tasyon. Ipinagtanggol naman ng huli ang kanilang naging reaksyon mula sa pagsisimula pa lamang ng pulong. K inuwestyon din niya ang probisyon sa Konstitusyon ng CEG na nagsasabing ang mga opisyal ay nararapat na ihalal ng "lahat ng dumalong miyembrong publikasyon. ikinabigla ng mga delegado mu la sa <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon ng grupo upang dumako na sa eleksyo n para sa magiging bagong modereytor ng Guild sa pagsisimula ng programa. U ichanco at Haimada sa lugar kung saan nagaganap ang pulong. binigyan niya ng pagkakataong magpaliwanag ang grupo nina Haimada. ay si Rodriguez an g laging nagwawaging pangulo ng CEG. Bago pa ibaba ni Guerrero ang kanyang desisyon ukol sa mosyon. <b>Ang Politika/o sa Guild</b> Dahil sa pagiging matunog ng mga pangalan ng ilang mga personalidad ng Gu ild lalo na sa pambansang politika. maanomalya diumano ang tatlong taon nang insidenteng hindi nakatatanggap ng imb itasyon ang <i>Philippine Collegian</i> tuwing idaraos ang halalan. na kapwa rin delegado ng <i>Philippine Collegian</i>. At sa loob n g tatlong halalang ito. tagapayo ng kanilang publikasyon.</pd> Malay.a. bilang modereytor ng Guild sa halip na magkaroon pa ng halalan. Matapos ang mahabang pagtatalo. Subalit ikinagulat n g mga delegado. Sinai C<pd>. Nagbigay rin ng ilang mga teknikal na punto si Haimada. na sinadya umanong hindi sila paabutan ng liham-imbitasyon para sa gagana ping halalan sa pagkapangulo. kabilang ang naganap nang taong iyon. Subalit bago pa man ito mapagdesisyunan. ihahalal pa lamang ang magiging bagong pangu lo ng CEG ngunit noon lamang nila nalaman na mayroon nang naganap na pagpupulong at halalan noong Hulyo 22 ngunit hindi umano sila nakatanggap ng imbitasyon par a rito. Inaasa han umano nilang sa araw ring iyon. at ang pagkakaroon ng pambansang wika sa Pilipinas na nakabatay sa Tagalog (C abatuando 1967: 2). lumabas sina Malay. Sa sumunod na pulong ng CEG nuong Hulyo 29. nahalal na muli bilang pangulo si Rodriguez.</pd> Uichanco ang pamunuan ng CEG.</p d> Vicente Lontok. nagsimulang umusbong ang prestihiyo ng Guild . Haimada at Uichanco dahil sa kanilang mga sinabi sa plenaryo. maging nina Malay ang pananatili sa plenaryo nina Arlyne Lopez a t Daisy Hontiveros. partikular ni Rodr iguez. Una. inihain ng mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon na hirangin na lamang si Prop<pd>. Hiniling ng mga ito sa punong opisyal ng ginanap na kongreso na si Leon Ma<pd>. ." na umano'y maaaring tingnan bilang rekisito na ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay naroroon ("Staff Bolts" 1934: 1). inakusahan nina Armando J<pd>. may mga delegadong nanawagan upang patal sikin ang mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> dahil sa kanilang mga aksy on at pananalita. Sa unang pulong ng Guild noong ika-22 ng Hulyo. pagbubukas ng klase para s a taong 1934-1935. Dahil rito. Sa kanyang artikulong "Fightin' and Feudin' CEG." (1954) sinabi ni Malay na bilang isang porma ng kompromiso dahil sa insidente. Ang eleksyong na ganap sa unang pulong ay lumikha ng malaking kontrobersya sa loob at labas ng or ganisasyon dahil sa ilang araw na pagtalakay rito ng mga pahayagan sa mainstream .</pd> Guerrero na hingan ng paumanhin sina Malay.</pd> Haimada at Conrado B<pd>. Sinabi nitong na ng mahalal noong ika-22 ng Hulyo si Rodriguez ay hindi pa ito nahihirang na cont ributing editor ng <i>The National</i> kung kaya't hindi ito maaaring mahalal. Subalit kasabay nito ay ang pagiging mas politikal ng mga miyembro ng organisa syon.

sinabi niyang na rarapat na maging interesado lamang sa mga balitang pangkampus at hindi dapat sa politika ang mga pahayagan ng mga estudyante ("Adviser Romulo" 1934: 1). Sa huli'y hindi na rin naipagpatuloy at naisulong ang pagta tatag ng sinasabing bagong organisasyon ng mga manunulat pangkampus. Sa pulong na isinagawa nuong Setyembre. Hindi rito nagtapos ang pakikipagtunggali ng <i>Philippine Collegian</ i> laban sa CEG. nanatili ang pagka karoon ng mga aktibidad ng organisasyon." sinabi nina Lopez at Hontiveros na sadyang sila ay may iba lamang na pagtingi n sa mga pangyayari. kanila pa ring iginiit na walk-out at hindi pag papatalsik ang naganap sa pulong ("Collegian ends" 1934: 3). ipinasa a ng resolusyong nagpapahayag ng pagtiwalag at hindi na pagbubuo ng anumang porma ng relasyon at pakikipag-ugnayan ng Board of Management sa organisasyon ("Colleg ian Board" 1934: 1).</pd> Romulo. Gayunpaman. Samantala. Bagamat hindi sumama sa "walk-out . iginiit ni Rodriguez na ang pagiging unang presidente ni Vinzons at pagiging bise-presid ente ni Fe Palma sa nakaraang dalawang taon. Sa kanyang pagtalakay sa pamamatnugot at pamamahala ng isang publikasyon. Kasabay nito. ang nahalal ng modereytor ng Guild . sa proseso ng pagbabago ng Konstitusyon ng pahayagan. Isinumite rin ni Malay ang irrevocable withdrawal ng <i>Philippine Colleg ian</i> sa pagiging kasapi ng CEG. sa pag ka-presidente. Nagpalitan ang magkabilang kampo nina Malay at Rodriguez ng sulat sa mga pahayagan hinggil sa kung ang mga delegado ba ng <i>Philippine Collegian</i> ay kusang umalis o sila ba ay pinatalsik ng CEG.Kinabukasan ay naging laman ng mga diaryo sa Maynila ang sinasabing pagp apatalsik sa pulong ng CEG ng ilang delegado ng <i>Philippine Collegian</i> sa p angunguna ng patnugot nitong si Malay samantalang sa iba'y ang sinasabing pagwal k-out ng grupo. kapwa mula sa <i>Philippine Collegi an</i> ay nagpapatunay lamang na walang katotohanan ang paratang nina Haimada na tatlong taon nang sadyang hindi pinapadalhan ng imbitasyon ang publikasyon kung kaya't hindi nakalalahok sa eleksyon ng CEG. 4 . binigyang diin ni Carlos P<pd>. pinatalsik ni Malay sina Hontiveros at Lopez sa pu blikasyon dala na rin ng hindi pagsama ng dalawa sa pag-alis nina Malay sa kapul ungan. Matapos ang pangyayari. at pangalawa sa posisyon ng modereytor ng CEG. Binanggit niya ang <i>The Guidon</i> bilang isang halimbawa ng publikasyo n na sa nakalipas na mga apat o limang taong paglalabas nito ng isyu ay naging t apat sa pagiging isang publikasyon ng mga estudyante na tumatalakay lamang sa mg a pangyayari na may kinalaman sa mga estudyante sa kolehiyo. ang nararapat na pag-iwas ng mga pahayagang pangkampus sa politika. inihapag ng <i>Philippine Collegian</i> ang plano ng pagbubuo ng isang bagong organisasyon na tatawaging Inter-Collegiate League o f Editors na magiging eksklusibo para sa mga aristokratang intelektwal na mamama hayag pangkampus mula sa mga aniya'y primera-klaseng pahayagan at magasin ng mga kolehiyo't pamantasang may magandang reputasyon sa Pilipinas ("Collegian ends" 1934: 3). Matapos ang dalawang kontrobersyal na eleksyon sa taong 1934: una.

Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito.Title:Malaki na ko. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. Sa isip ko." bul ong ko sa sarili. Lalo akong nagalit ka y Inay. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. . Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. "Alam kong galit ka sa akin." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. anak. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya.. Lalo na ikaw. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Mahal kita." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral." Isa pang malalim na buntunghinin ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko." "Alam kong galit ka sa akin." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. anak." dugtong ni Inay. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko.e. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. Dito na lang ako sa bahay. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. anak. "Mag-aral ka sana. "Ayoko na po talagang pumasok. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko.. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate.

Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. "e ano sa 'kin. Isa pa. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. Lalong tumibay sa aking sa rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. Ikaw na lamang ang sasama. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. di umatend siya. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. Kotse ang karamihan sa mga ito. Magmumukha lang akong tanga 'ron. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. "O. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. kapag naiinip ako sa amin. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay." "Sasamahan mo 'ko anak. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n ." Sa loob-loob ko. Paminsan-minsan. "Sa Sabado na 'yon.Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. O kaya naman. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong." giit ni Tita Flora. pu mupunta ako kina Rowena. "Maaga kang gumising sa Sabado. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. Nagtatagumpay na ako. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. Nagtaka ako . Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. Isang gabi. "Mary Ann.

Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. Gracit a Talaro. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. 'yung best friend mo. puntahan mo sila ro'n. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. Parang trabahadora sa kung saang pabrika.. si Gracita nga yata. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Nagbulungan naman ang iba pa. At hindi nga ako nagkamali." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. Marami itong suot na alahas sa katawan. "A.gilan din namang bago. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . "Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. "Emma!" . Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel.. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito.. sige. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Sinundan ko si In ay. Umiwas akong sabayan siya. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Ako si Gracita. "Parang si. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya.. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Mayaman an g itsura nito. Sige.

Humarap ang babae kay Inay. Si Pia. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina... Napakunot ang noo. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin.. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. CPA. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. espesyalistang doktora na 'ko. ako nga. "Parang walang nangyari sa'yo. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. Ngayon<pd>. Tingnan mo 'ko. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. "Gracita?" "Oo. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. Gusto kong magalit kay Inay. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. . hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. Nagkakaganito ang aking si k aren.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. "Tayo na pong umuwi<pd>. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Nagtatalo ang loob ko. Si Cecili naman abogada na. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo.. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. Hindi ko man sadyain.

dapat niya itong mailabas. Pangalawa. upang makita ito sa isang tao. "utang na loob". ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. h indi niya ito ipinagsasabi. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ayon kay Ileto (1979). . Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Salazar (1985). May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob. masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000).257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob'. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. "sama ng loob". Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu. ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob.Essay Word Count: 2. "kusang loob" at "kagandahang loob . Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob. maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito. a ng loob ang siyang panloob na sarili. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. K apag nilikha ang iskala.5 Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 . Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura.

natuklasan nila Dahlsgaard. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. <i>Christianity and Islam</i>. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan.Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>. magbigay ng se rbisyo. maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob. Ayon kay Seligman (2000). Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p . Ang mga ito ay <i>justice</i>. maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Pa ngalawa. <i>Buddhism</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. <i>Athenian</i>. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. <i>Taoism</i>. Una. <i>Hinduism</i>. o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Kung lagi siyang handang tumulong. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>. Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Ma aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. <i>temperance</i>. <i>Juda ism</i>. ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha. <i>transcendence at <i>courage</i>. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob. hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. <i>humani ty</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao. maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. at sa iba pang gamit. kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho. <i>wisdom</i>. at inuuna ang kapakanan ng ibang tao.

Sa pagpili ng kalahok. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas. maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Bukod dito. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal. mayroon ding aspektong naratibo. may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Samakatuwid. Gayumpaman. ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kung gayon. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Bilang panimula.angyayari. ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Subalit kung babalikan ang bawat kilos. mayro on ding aspektong naratibo. Sa ganito. sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon. an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. ginagampanang papel ng mga kalahok. Sa kasaysayan. Sa pangkalahatan. ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas. kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Kadalasan. Samakatuwi d. i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas. nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Kadalasan. Gayumpaman. mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. pag-awit. babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. k agamitan. Sa kultur a at kamalayang Pilipino. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Sa mga susun od na pag-aaral. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989). mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> . <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat.

something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). "it implies that we want stories for something they can do for us. alamat at epiko. Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status'. b ahagi ng naratibo ang pagbuo. g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>. ang pag-apu hap sa estruktura. kas aysayan. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo. ito a y maaaring magmanipula. Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Buhat dito. Mahalaga kung gayon. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal.Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan.</pd> Mario Francisco (1991). Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos. ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. "they are the bystanders. Sa ganito. naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. halimbawa. witnesses who have the power to confer validity on the ritual. an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Ritwal ding maituturing ang pagsisimba. Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Samakatwid. ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Bilang isang panlipunang proseso. nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. pinapagtibay nito ang isang kaayusan. ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal. Ayon kay Ar istotle. Dahil sa mas midya at teknolohiya. Aniya. mitolohiya. Sa kabilang banda. Gayumpaman. Sa madaling salita. pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan. lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14). Bilang gahum. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura. orasyon at pagrorosaryo. Sa paimbabaw. kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman. Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m . mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva. Ibig sabihin. Ang mga ep ikong bayani halimbawa. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin. nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito . relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Ibig sabihin. Kung gayon. Sa madaling salita. ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Ayon nga kay J<p d>. interested onlookers. pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69).</pd> Hillis Miller.

Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. nadagdagan pa ang kinawilihang libangan ni Ben. 5 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal . Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan.diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay.ga diwa . dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. Anupama'y wala siyang gana kadalasan." Luntian ang kapaligiran. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo.

Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. Walang malay. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai . Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Isang araw na makulimlim. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. B umagsak ang katawan ni Marita. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Walang kaus ap. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Nagpatuloy siya sa paglalakad. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Puno ito ng mga deboto. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha bang bumubuhos ang malakas na ulan. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Makalipas ang ilang buwan. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Walang imik. Bagaman. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Tag-ulan na. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Madalang na umuwi si Ben. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. pagrorosaryo. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Pero hindi si Marita. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Malimit na malalim ang iniisip. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan.igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Umikot ang kanyang pani ngin. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya.

Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Ilang araw nang maalinsangan. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. . Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. Iniuwi ni Ben si Marita. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Bagaman. hiwa sa balat at pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit.pahayag ng saloobin. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak.

Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. busina at pag-atungal ng mga motor. palahaw ng tindero. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. batang pakalat -kalat. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Walang sumalubong kay Be n. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Hindi na makilala kung sino si B en. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay.Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. manlalako ng swipsteyk. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. 4 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> . Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Anim. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Nanatiling walang imik ang asawa. kililing ng sorbetero. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa.

Masuwerteng naabutan. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay.<b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. meeting na naman ang kanyang haharapin.</pd> ng empleyado ang cafeteria. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. lakas ng radyo at ang tila walang ter." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Mr<pd>.</pd>Joey Pabling. si Mr<pd>. Ang Meeting</b>. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim.</pd> Alfonso. Matapos. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Nagbabakas akali. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. Release and Orientation Department. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun.</pd> Ang Elevator</b>. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Natapos ang meeting.</pd> Ehemm. Nagmamadali ang lahat dito. Pang-apat siya sa laman ng elevator. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. At agad na tinungo ni Mr<pd>. nananahimik sa kanyang pag-iis .</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo.. "Mr<pd>.</pd>Pabling.. <b>10:00AM-11:00AM<pd>. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. Halos hindi magk kuwentuhan. mga kalatog ng plato't kubyertos katapusang pagtunog ng cash register sa coun Joey Pabling. Madaming inihanda si Mr<pd>. At sa araw na ito. Lumabas sila sa 7th floor. 'Wag kang pakasiguro.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag.</pd>Pabling<pd>. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon.</pd> Sa Cafeteria</b>. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>.</pd> Ang Babala</b>. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. Natulala.</pd> Exaltacion ang natira. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. <b>11:00AM-12:00NN<pd>. Hindi makakain si Mr<pd>. Tanghalian na at punung-puno aintindihan ang mga tao sa ingay ng . Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator.

Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. Mula sa pagiging DH. Libo-libo ang apli kanteng babae. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Ngumiti si Ester." ani Joey. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. siya na mi smo ang tatapos nito. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. "Hindi. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. encode r. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. tumango at naupo. "Pare. Nagtungo siya sa 2nd floor. Malalim ang kanyan g iniisip. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. niligawan. Si Ms<pd>. Buo ang loob ni Mr<pd>.</pd> Pabling. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila . pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. Ester. Mamayang uwian. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. nurse. para makuha ang record ng babae. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. teacher. ako na bahala sa 'yo. Bukod pa. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. punta ko d'yan. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. ako na magha hanap.</pd>Pabling ito. Big o niyang nilisan ang silid. walang personalan</b>. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. caregiver. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Alam ni Ester at Mr<pd>. Minsan na kasing pino rmahan. secretary.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. Nilamigan na siya ng pananghalian. Na-love at first-sight yata. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester.</pd> Trabaho lang. humigop ng kape sabay inilapag sa ta ble at inusal ang tugon.a. "Pasensya na.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>.

Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. basta. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. Napakaliit ng office. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. yung totoo. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap.</pd >Pabling ang taya. Si Ester ito at kasama si Marites. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr.</pd> ng babae. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files.</pd>R<pd>. Nagdiwang siyang mag-isa. At kaibigan pa pala n i Ester. Excuse me. Napakaliit ng mundo. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. "Mr<pd>. Kakatwa man.</pd>Pabling. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi.</pd>Pabling. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. Sa C<pd>. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita.</pd> Sa C<pd>. . nautal at nanlamig si Mr<pd>. Syempre pa si Mr<pd>. Ipinakilala si Joey kay Marites.</pd> Pabling. <pd>. Maganda ang porma. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Ms<pd>.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan.</pd>R<pd>. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae.</pd> Ang Kasunduan</b>. Sa C<pd>. <b>6:00PM-7:00PM<pd>. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. Buko dito. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Bagama't muli niyang nasamyo a ng pamilyar na bango. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. Naghanda na si Mr<pd>. namutla. ikaw ang bahala. Namula. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un.</ pd>Marites Almonte. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>.</pd>Pabling. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. <b>5:00PM-6:00PM<pd>.</pd>R<p d>. Ah.may hinihintay pa sa lobby.</pd> ng babae: Cute siya. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap .</pd>R<pd>. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. I want you to meet my friend.</pd> ng lalake</b>.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Masyado siyang abala. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey.

Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. para sa babaeng nais niy ang makilala. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama.</pd>Pabling at Marites. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. Biology.</pd> Pabling. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain .</pd> Ang Cellphone</b>.</pd>Marites Almonte.</pd>Pabling sa buong magdamag. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. Sadyang may kemistri nga si Mr<pd>. Sadyang pinagpala ang araw niya. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. <b>11:00PM-12:00AM<pd>.</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. . Lalo na nang<pd>.<b>7:00PM-8:00PM<pd>.</pd>Pabling ang cellphone.</pd>Pabling sa tuwa. Simpleng patay-gutom. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites.. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Sonata.</pd> Balik office</b>.</pd> Carpark</b>. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>. Nakapokus siya sa dalaga.. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. cellphon e. Sa puntong ito. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate.</pd> "Sir Pabling. Dalawang ulam at dalawang kanin. Komiks at Bed.< /pd>Pabling. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. May ngiti sa kanyang muk ha. Pinatay ni Mr <pd>. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso. Nangungusap ang mga mata ni Marites.

maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. Grade four ako nang nawala si Tatay. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. aral pa rin pati sa bahay. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. Ako ang bahala sa aking mga gamit. 'di na kita napakinabangan sa bahay". Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. gayundin ako. mas mabuti. Sa kanya. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. Mahilig akong mag-aral. "aral na nga sa iskwelahan. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. kund i ang mismong sarili ko lang. Sasabihin niya. sa aking pagtulog at paggising. nagpupuno ng tubig sa tapayan. maging sa aking mga panagini p. at iba pa. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. at ako ang pang-siya m. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. naglalampaso ng sahig. nagbubunot ng mga ligaw na damo .5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak na libro o kaya'y nagsusulat. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. Tanda ko. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Noo'y kumikita na ako kahit . ang bunso. Apat na babae at apat na lalaki.

dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. kaymito. Nangunguha rin ako ng santol. langka. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. Tanda ko. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. uniporme. Ako ang taga-b uhat ng kamera. bulaklak o bunga ng sampalok. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. at usbong. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . taga-resibo sa mga may downpayment. taga-lagay ng film. Kahit anong mang yari. mangga. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Magha-high school ako. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. At nakukuha pang ngumiti. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). Hadlang na hadlang ang kahirapan . wala rin akon g kita. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. banaba. atis. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. papaya. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. Libre pa ang tanghalian at merienda. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. Ang kakapal talaga ng mukha! . Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. at iba pa. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. at pang-matrikula. sinigwelas. dahon ng sili. si Ka Amado. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko.papaano sa pangunguha ng talbos. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute." gusto ko siyang sagutin. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. ako ang tinatawag niya. Kaya ayos na ayos! Nagalugad ko ang aming buong Barangay. at sa iba pang matataong lugar. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. sa mga istambay sa kanto. Talbos ng kamote at kangkong. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an.

Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. baka talagang alam ng aking walong kapatid. o malunggay. Pero pagkatapos kong mahulog. Naisi p ko. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. bunga naman. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. dahil kung plastik. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. Kasunod nito. Walang ibang may pakialam sa akin. Ayokong maitiman uli ng usbong. ng aking mga gamit s a school. at maide-deliver ko pa. at pambili ng ilang mga kai langan. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. malalanta ito at mangi ngitim. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. kangkong. naranasan ko na ring mahulog. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. hinding-hindi ako nalulula . Tanda ko'y mga first year high school na noon. ng aking nanay noon. at iba pang pwedeng talbusan. pagkatanggal ng matinding sakit. Walang mam amakyaw ang bumili. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. ng aking dalawang polo at isang pantalon. Kung 'di tama ang pagkakapitas. lahat inaakyat ko para tal busan. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. JS Prom. Matapos ang usbong. Nakabili ako ng bag. sili. na kayang -kaya ko naman. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. Pagkapitas. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. nangunguha pa rin ako ng usbong. pamasahe. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan . kundi akong-ako pa rin.<b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Pambaon sa araw-araw. Sa mga panahong iyon. Tuwang-tuwang ako noon. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. Habang nag-aaral sa high school. Siguro nga. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Simula noon . mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Pero may Chrismas Party. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. Nagtanong din ako sa mga bih asa sa pagpitas nito sa aming lugar. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. may dagdag akong kita.

Kaya noon. birthday. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. dahil ku ng mauubos. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. "Amang. makikiraan na. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. mababawasan ang kita ko. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon." . <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. pagkatapos ko ng high school. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. Kaya noong bakasyon. 4 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. Minsan. binyagan. at iba pa. pulburon. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Kayang-kaya ko namang bayaran.bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. Habang nagtuturo nga ang aking titser. ang alam nila. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. pinabaunan ng tubig at tinapay. yema. Siguro. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon .

At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Kanya akong kinanlong. kamatsile at iba pa rito. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Halos hindi na siya kumukurap. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la . Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Umaambon. At h indi pa man nagtatagal. Subalit hanggang doon na lamang.Hindi ko napigilan ang magtanong." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. makapagtanong na. animo'y kumakaway. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Walang pagdadalawang-isip. Pinakiramdaman ko ang paligid. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Naroroon sa dakong iy on. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. "Tatang. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. May mga dayong pumutol dito para manirahan. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. natagpuan ko ito. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. "Dating may mga punong mangga. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan." "Yun na nga po marahil. pinaalis sila. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo.

Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. tuta ng Kano. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Hiling niyang yumaman at magkaro. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Sa kabila ng kawalan ng ina. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. " Si Totoy Tato. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Ganyan ang buhay sa kanya. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. sa kanila lang ang Diyos. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. Bata pa nga noon si Norm an. <i>Marcos. Gayumpaman. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p . Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Laging ganito. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. naisalba ng ama ang kanyang anak. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito.rong ito. W ala siyang interes dito. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. Nahilig siya sa mga baril-barilan .

Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. ang paggalang dito. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. Hindi niya maintind ihan. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. isang kalabit lang sa gatilyo. Namatay siya sa saki t. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Nais niyang tu mulad sa ama. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Sin anay siyang mag-alaga nito. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. . may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. napakadaling gawin. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Bukas. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Matagal mo na itong gustong malaman. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. May matinong pulis. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. "Nasa tamang gulang ka na." ang b ilin pa ng kanyang ama. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. hina wakan ang baril at bumababa. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. Mag-uumaga na. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Hindi na ito laru-laruan." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Iba ang ama niya. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo.agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. Malulunok mo ito. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. Itinuro na rin ng ama. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. Beynte-uno na siya. sukab na estudyante. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. Anak. Sa una'y may kahirapan. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi.

Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Batid niyang kilala niya ito. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Ang lalaking bihag ni Laya. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Subalit ngayon. Lumalapit pa . kumot at unan. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Nagiisa na siya sa buhay. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Nag-iisa na siya. Sa malayo. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Lumalapit pa. May nakabuhol na lubid sa paa. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. May naghaharing katahimikan. Napipiho niyang kilala niya ito. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Kilala niya ito. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Si Caloy. Malapit na. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. sa dibdib at leeg. sa kamay. . May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha.Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig.

" sabay tarak ng patalim sa sikmura. Si Caloy. Pero wala nang ligtas pa. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa.. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Sabay ulit sa leeg. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora.Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. si Lay Kinabukasan. Nagsimulang rumagasa ang ulan. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. "Hindi ako lilimot a. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Nakaumang sa kanya. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Kipkip ing bilin. Umusal pa ang lalaki sa dilim. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. ang kip kip ni Laya." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda.</pd>" sumisiklab. Walang magawa si Berting. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Pipi na si Be rting." tapos wala na siyang nasabi pa. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. Nagising ang kanyang ulirat. Mahirap ang may kagalit. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. . At muli doon n iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Di ako nagkamali. Nasa kanya na nananahan si Laya. May katandaan na siya. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. nakilala niya ang tinig nito. Lumpo na si Berting. May kasama akong tutulong sa akin. May tila pinupunit na hininga. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Sabay ulit sa dibdib. Hindi kita titigilan. Hindi na siya makalalayo pa.. Malupit ka Berting <p d>. Sabay ulit sa pantog. nakapaninilab. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. Wala siyang magawa sa takot. "Tama. Wasak na si Berting. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Lumipas na ang araw kay Berting. Madalas atakihin ang bata. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Nakita ko. Maputla." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi.

Kung minsan naman. Wala nang naghihirap sa bahay. si Marco kung gabi. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. <b>Makata sa Ilog</b> Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Hindi na siya ang B obot na madusing. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa . Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Tahimik din ang bata. Ganyan ang gabi kay Marco. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. iba't iba ang k asama. Lumabas na ang doktor. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Kung minsan pa nga. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Tahimik ang paligid. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. wala na ang kanyang anak. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos.Gipit na gipit na silang mag-ama. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Masaya ang gabi. Ganyan ang umaga ni Bobot. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Kasama sila sa bayong ng hirap. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Siya si Bobot. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Hindi na paulit-ulit pa. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. ang mga kapatid. pati pa ang pa mumuhay. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. May takdang paggamit at takda ng tapos. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Baldado ang ina. Kung minsan lima. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal.

Ilang ulit itong nang yari. Umaasa. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Dito niya nasabing. Naghihintay sa asawa. 4 . Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Minsan. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. ang makata sa ilog. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Patay na ang kan yang asawa. Gulat at tulala ang lahat. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip." Papalubog na ang araw. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo.ng paningin. Huli na. Pinanawaan ng hinagpis. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Buntis si Ema noon. Papalubo g na ang araw. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Para hig it na masamyo ang bango. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Bla ngko ang kanyang mukha. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya.

<b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. ng prinsipe ang bundok. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Tayo na sa labas." pahayag ng Datu. ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Lubhang