Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 - Essay Word Count: 2,341 <b>Ang Ritwal

Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay, marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Sa g anitong paraan, naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Dagdag pa, ayon kay Mantikayan, naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Naisasakatuparan lamang ito sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito, ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Sa kabilang dako, mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Ayon kay Mojares, tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Sa pamumuno ng isang babaylan, may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Dagdag ni Mojar es: Samantala, kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Gamit ang isang palapag o platform, pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo, ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ibig sabihin, ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala, saloobin at ideolohiya ng grupo. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada, Mountain Province. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada, Mountain Province, Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot, naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Ayon sa kanya, mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay, edad, at paniniwala ng pamilya ng namatay. Dahil din dito, may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Ayon k ay Piluden-Omengan, upang maisagawa ang isang ritwal, may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon.

<b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon, lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Una, ito ay katutubong dula ng

panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Pangalawa, pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Pangatlo, ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Sa ganito, ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas, bagkus, ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa ganito, ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura, kas aysayan, relihiyon at ekonomiya. Samakatwid, ang ritwal ay maituturing na gahum . Bilang gahum, ito ay maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Kung gayon, buk od sa pag-oorganisa ng ugnayan, ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan, nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata, partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral, ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap , mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Dahil sa mga karanasang kong ito, napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon, lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon, na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip, kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Dahil dito, nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino, na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata, partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon, ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika, sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Maayos nang nailatag ang mga batas, patakaran, kasunduan, at iba pa, upang maging masaklaw at malalim, at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Dahil sa globalisasyon, malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa, ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB), mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g

aya ng Pilipinas. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa, pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya, paggamit ng Ingles at iba pa. Ha limbawa noong 1969, binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sa ulat na ito, kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito, nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan, kasaysayan at panitikan. Ganito ang nakasaad sa artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>, na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan, itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa, kung saan ang ekonomya ay atrasado, hindi industriyalisado, at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>...</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.</pd>2) </i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Sa nasabing teksbuk, direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet ; (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos; (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano; (4) ukol kay Dr<pd>.</pd> Martin Luther King; (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID); at ib a pa. Dahil sa mga nabanggit na ito, nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan, na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>, nars, <i>care giver</i>, titser at iba pa, upang kumita ng dolyar. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Walang m asama ang pangingibang-bansa, ang masama at higit na masakit, at mas pangmatagal an ang epekto, ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa panahon ng globalisasyon, walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Kadalasan, itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>, ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera:

<i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran, lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>.</pd>34) </i>. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan, sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa, taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa, bagsakan ng mga sobrang produ kto, at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S<pd>.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo , na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>, ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Bilang pintu ngan, nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Bilang sandata, ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>.</pd>69) </i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa, kail angan itong laging bantayan, ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa, mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi, maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila, at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles, dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino, higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon , ekonomiya, politika, at iba pa, ay isang malaking banta sa globalisasyon. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles, tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto, tulad halimbawa ng Rice Burger, at iba pa. Sa paraan nga namang ito, nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura, lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>, mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata, <i>brochures</i>, <i>fly ers</i>, makukulay na poster, at iba pa, na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma

kilala ang kanilang mga bagong produkto. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi, bus, paaralan, simbahan, lansangan at iba pa. Sa kanilang mga komersya l, laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya, pagmamahal sa matanda at iba pa, bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>, tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's, nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran, kung kay a, walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop.

5

Title:Sanaysay (2) <b></b>Ang kuwentong-pambatang "Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi hi" ni Ma <pd>.</pd> Corazon Remigio ay maituturing ng isang klasiko <b></b>. Kabilang ito sa pinakamabiling aklat pambata ng Adarna House. At bilang guro at tagapagkuwento, napatunayan kong patok ang kuwentong ito sa mga bata. Sa kuwento, isinasalaysay ng bata (narrator) ang ukol sa Mrs<pd>.</pd>Magalit na napagkakamalan niyang bruha dahil sa taglay nitong mga kakaibang katangian. Gan ito ang paglalarawan ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit. Patay ang buhok niya. Mala-alambre ito. Malaki ang butas ng kaniyang ilong. Mata las siyang tumingin. Pero maganda ang kaniyang ngipin. Puting-puti at kumikinang kung siya'y tumatawa. Mapapansing ang mga pang-uring ginamit ay tumutukoy sa panlabas na kaanyuan ni M rs<pd>.</pd> Magalit. Ang mga pang-uring ito ay nagiging batayan na rin ng bata kung ano ang tunay na pagkatao ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Maituturing na normal i to sa mga bata, na madalas na pinagbabatayan na totoo o kapani-paniwala ang kung ano ang kanilang nakikita o namamasid. Bukod dito, dala-dala rin ng bata ang mga paniniwala ng lipunan na isinalin o si nabi sa kanya ng kanyang lola. Ganito ang sinabi ng batang tagapagsalaysay: Bakit ko nasabing bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit? Hindi dahil mukha siyang bruha at ibang klase siyang tumawa kundi dahil hindi siya pumapasok sa bahay namin ka pag may walis sa pintuan. Sabi ni lola, (sumalangit nawa ang kaluluwa niya) ang mga bruho't bruha ay takot sa bahay na malinis. Panangga laban sa kanila ay wali s sa may pinto. Mayroon pang dahilan. Kaliwang kamay ang pansubo ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Ganya n daw ang mga bruho't bruha kung kumain sabi ni lola. Ngunit ang ganitong pagtingin ng bata ay nabago nang madapa si Mrs<pd>.</pd> Mag alit at lumipad ang mapuputi at makikinang ngipin nito. Nakadama ng awa ang bata sa matanda. Inaya ng bata si Mrs <pd>.</pd> Magalit sa kanilang bahay. Naging s usi ang pangyayari ito upang mabago ang pagtingin ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Maga lit na akala niya ay isang bruha. Inaya ng bata si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Di pumapasok sa isang bahay si Mrs<pd>.</pd>Magalit lalo na kung marumi ang kany ang tsinelas. Bukod dito, ipinaliwanag din ni Mrs<pd>.</pd> Magalit sa bata ang mga dahilan kung bakit ganoon siya kumilos. Nirarayuma na raw ang kanyang kanang

kamay kung kaya kaliwang kamay ang kanyang ginagamit sa pagsubo ng pagkain. Nap ahiya ang batang nagsasalaysay sa mga sinabing ito ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Ga nito ang sinabi ng batang nagsasalaysay: Napahiya ako. Maling-mali ang aking akalang bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Tini tigan ko siya nang husto at aking napuna na matanda na siya. Maputi na ang mukha ng patay niyang buhok. Malaki ang butas ng ilong niya dahil medyo hirap siyang h uminga. Matalas siyang tumingin dahil malabo na ang kaniyang mga mata. Ang dating takot na nadarama ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit ay napalitan ng a wa. Mag-isa na lamang sa buhay si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Walang asawa at walang mga anak na mag-aaruga. Simula noon, di na bruha ang tawag ng bata kay Mrs<pd>.< /pd> Magalit kundi lola. PAGPAPAHALAGA SA MATATANDA Tinutukoy sa kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi" ang mataas na pagpapahalaga ng lipunang Pilipino sa matatanda. Ipinahiwatig ng kuwe nto na ang ganitong pagpapahalaga o pag-aaruga sa matatanda ay mahalagang matutu nan ng mga bata. Mapapansing matapos ang nakahihiyang pangyayari kay Mrs<pd>.</pd> Magalit, inaya siya ng bata sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Ipinahihiwatig ng pan gyayaring ito ang pagiging bukas ng tahanan ng bawat pamilyang Pilipino sa mga n angangailangan, lalo na sa matatanda. Bukod dito, mapapansin ding sa loob mismo ng bahay ng bata naganap ang pagkakapa lagayan ng loob ng bata at ng matanda at pagbibigay solusyon sa problemang inila had sa kuwento. Ipinahihiwatig ng ganitong pangyayari na ang bahay ay mahalagang salik sa pagkakabuklod at pagkakaunawaan ng mga nakatira rito. Bagamat ipinahiwatig sa kuwento na ang pag-iisip ng bata ay madalas naiimpluwens yahan ng matatanda, tulad ng mga paniniwala sa pamanhiin, pagtingin sa panlabas na kaanyuan ng isang tao at iba pa, naipakita ring na maaari itong mawakasan at maitama. Sa kabuuan, mapapansing gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento ang kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi.'' Dahil dit o, higit na naiiwan sa batang mambabasa ang (narratee) ang pag-iisip kung ano an g nais ipabatid o ipaunawa ng kuwento. Mapapansin din walang pangalan ang batang bida sa kuwento, kung kaya maaaring higit na maiugnay o iangkop ng batang mamba basa ang kanyang sarili sa batang nagsasalaysay. Aktibong tauhan ang bata sa kuwento dahil siya mismo ang sumubaybay at sumaksi s a mga kilos ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Walang ibang tumulong sa kanya upang bigy ang-solusyon ang kanyang mga pagtataka o problema ukol sa tunay na katauhan ni M rs <pd>.</pd> Magalit. Mapapansin wala sa kabuuan ng kuwento ang mga magulang ng bata. Ang bata rin mis mo ang nakaisip na papasukin si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay. Ipinahihiwatig na ang bata, kung mabibigyang lamang ng kalayaan at pagkakataon, ay may kakayahang ding magdesisyon at mag-isip ng mga solusyon sa kanyang mga pr oblema. Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdarasal ko. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Katolikon g kagaya ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makarating s a Dios ang mga dasal ko, malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Halos k aramihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer," wika nga. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi, nasanay ako sa gan ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa pakiramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Na sa lahat ng mga nilala ng ng Dios, ako ang Kanyang pinakapaborito. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa aking bu hay ay ipinagdarasal ko. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakukuha sa p era," ang paniwala ko naman, "ang lahat ay nakukuha sa dasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang tibay ng aking pananalig.

May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Ipinagdasal ko ito nang ta imtim. Pero bago ko pa ipagdasal ito, matibay na ang paniwala kong muli itong ip agkakaloob sa akin. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Pinaniwalaan ko aga d na mapapasaakin ito. Pero nagkamali ako. Kahit anong dasal at pangungulit sa D ios ang gawin ko, hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Sa pakiramdam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Naghanap ako ng iba pang padrino, nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo, pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Para bang nagpahinga at nakatul og nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Kahit na s a akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga pa nalangin. Sa pagkakataong ito, hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Tinigilan ko na ang pang-iistorbo sa Dios. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Sa sarili ko na lang iniasa ang lah at sa aking buhay. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. At napatunayan kong tama ako. Kahit pala hindi ako magdasal, basta magsikap lan g ako at maging masipag, makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Matagumpay k o pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama k ahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa maraming santo. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Pinang hinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Bac laran, Quiapo, Mount Carmel, St <pd>.</pd> Francis, San Miguel, at St <pd>.</pd > Jude, at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng kung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Pinagtawanan ko ang aking s arili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mg a santong ito. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagd arasal, iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila - huwag silang umasa sa das al, sa halip, mas asahan nila ang kanilang sarili. Sa ganitong mga pagkakataon, buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagump ay nang walang tulong ng Dios. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako, konte nto sa buhay, nabibili ang mga gustong bilhin, napupuntahan ang lahat ng lugar n a gustong marating, at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako nagdaras al at humihingi ng anuman sa Dios. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paanan ng Di os. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap muli sa Kanya. Abril 2005 - panahon ng tag-init. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan, nakatapak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay nagsimul ang lumaki, lumalim, at magnaknak. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Maraming antiobiotics na ang akin g ininom. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hindi guma galing ang sugat ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa aking binti malapit sa tuhod. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko - kaila ngang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aking hita. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confine na sa ospital. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyong posib leng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ng

Palagi nating naririnig ang bagay na it o na tila isang palasak na kasabihan lamang. Bata pa lamang ako.unit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa para ang halos hindi natin nararamdaman at sa panahong hindi natin inaasahan. matutuklas an nating mas lamang pa rin ang mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi . Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyari.tulunga n niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. napatun ayan kong totoo pala ito at hindi basta kasabihan lamang. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at lakas ng loob na harapin ang kalagayan ko. ngunit kung magbibilang lang tayo. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mga milag rong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gumaling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging posible d ahil sa pagdarasal. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal . Minsan kasi. muli kong nasambit ang pangalan ng Dios. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nang nakat aas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. kinakausap ang Dios. 4 Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Nagkaroon ak o muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Sa kauna-unahang pagkakataon. Nangyayari ang ganito hind i dahil hindi tayo pinakinggan ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbig yan. nakikius ap na tulungan ako sa kalagayan ko. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Kaya naman pauli t-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro . i pinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga dasal sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Maraming bagay na hinahangad ang ating puso subalit ang mga hangarin laman g ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Tinulungan niya akong mah alin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Tinuruan niya akong tanggapin nang maluwag sa loob ko ang nangyari sa akin. Hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. ngunit sa nangyari sa akin. pagkatapos ng mahabang panahon.

Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Iniisip na lamang nilang ang . Piho nitong nakaligtas ang ama. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. May mga sugatan at mga napuruhan . Bagaman. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. damo at baging. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan. Naging payapa ang kapaligiran. kahit na papaano. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Hinanap ni Kaleb ang ama. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Ito ang kanilang almusal. Isa itong signos ng karahasan. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. sa katanghalian. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo. sa kalagitnaan ng hapon. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang. Ilang minuto ang nakalipas. ngunit huli na ang lahat. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito.aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham med sa mga ganitong pagkakataon. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. at lumantad ang ilan sa kanila.

o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. At madalas. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay. iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . .kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. la pad ng hibla at kunat nito. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. kinis. lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Ilang linggo. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. At makalipas ang ilang araw. Panahon ito ng <i>saum</i>. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Minsan. Sinunod niya ito. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr.

Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. 4 . sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. pagsunod at pagsamba kay Allah. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Mahirap daw magtampo si bossing. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito.Ilang buwan ang lumipas. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng <i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Gayunpaman. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. ang nararapat na takot. naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Napatay niya ang isang pulis. ang hepe. Nakakatakot din magalit si utol. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>.

Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Malalim ang gabi. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Marahil. MALAKAS SI LAYA. pula nga lamang ang bahid nito. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Dilat ang mata. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Kumakayod sa maligasgas na bato. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton g lunod. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Makulimlim ang kalawakan. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Isang iglap at matang may talim ni Laya an . Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Nanlamig ang kanyang katawan.Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Alas-otso na. Ayaw niya sanang malaman. Nakalulula at nakal iliyo. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. Nami mighati si Aurora. walang ligtas. Rumaragasa ang ulan. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Batid niyang may nais si Laya. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT.

Pinatay si Aling Amanda. Pumanaw ang maghapon. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. parang wala siyang muwang na tupa. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Si Caloy. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum uluha nang muli ang kalawakan. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Kay Berting. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. MALAKAS SI LAYA. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Alas siete ng umaga. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. 'Yun lang. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Humihingal. Bagamat ganoon ang panahon. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. marami roo . hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Mahimbing. sa kanyang mat ang may kahulugan. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Sumasamyo ng kulob na hangin. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Nabuhay ang koro ng mga palaka. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Lingid ito kay Berting. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Parang walang nangyari. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. Ginawa niya ang nais nito. Mas malalagay siya sa peligro. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. par ang mga tinig ito na umuusig. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon.g tinititigan ni Berting. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa.

Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul .n ang nakakikilala sa kanya. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Malayong makalayo p a siya. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Nilulukob ng pagtataka. Nakikisama na paninisi. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. at si Caloy. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. "Berting<pd>. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Ikatlong araw ng burol. nanatili siyang bigo. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. At ikatlo. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Ang mga kapitbahay. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. May katatagan na si Caloy. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Dama pa niya ang lamig ng umaga. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Walang imik.. Si Berting sa patay. Pagtatawanan mo lang ako. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Nararapat na ang paglayo. kay Berti ng isang buhay. Si Caloy. Dumilat nang muli ang umaga. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang kanyang iniingatang garapon. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Nakapagtataka.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Pangalawa. Tag-ulan na nga. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. At sinuklian naman niya ng paglingon. . Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. hindi niya maipaliwanag. puro kadiliman. Dinadalaw ni Berting ang burol. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama.. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. May kumurot sa kanyang takot. Nilisan niya ang burol. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Una. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Noong una. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Wal a na siya at ikalawa ka na. Huwag mong itanong kung sino. Nap asandal na lamang siya sa tukador. ngayon wal a na ang nag-utos. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon.

Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. Mahirap ang may kagalit." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. Ito rin ang salitang nagtulak sa akin na gawin ang <i>research</i> at ang papel na ito dahil ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i>. Ano nga ba ang <i>cyberspace</i>? Bakit ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino rito? At bakit ko kinokontra ito? Ang terminong <i>cyberspace</i> ay unang ginamit ni William Gibson. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. 4 Title:Sanaysay (33) Text 109 . Subalit dahil madalas natin pinag-uusapan ang makababalaghang "<i>ethereal</i>" na lugar na ito at madalas natin sinasabi na s a lugar na ito natin nagagawang makipagkomyunikeyt sa ating mga kamag-anak at ka bigan kaya't ginagamit natin ang terminong ito na tila totoo itong nandiyan lang . Kung tutuusin. batay sa deskripsyong ito ni Benedikt. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. masasabing hindi na g-eeksist ang <i>cyberspace</i>. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon."Nagmamadali ka. "Huwag mo 'kong pakialaman. Hindi rin "tatay" kasi bakit? Importante ba iyon? Ito kasi ang salitang sa mahigit tatlumpung taon kong pagpapakatao ay nap agtanto kong isa sa pinakaimportanteng salitang dapat matutunan ng kababaihan. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. Intindihin mo ang buhay mo. Hindi ang salitang "nanay" kasi hindi naman ako ang magigi ng sentro ng buhay niya kahit na gustuhin ko pa. Saan ba lakad?." may tonong nakapanunuya. paikut-ikot. Baka nga maging magkaaway pa ka mi paglaki niya gaya ng relasyon ko sa nanay ko ngayon. .Essay Word Count: 2023 <b>Ayoko!!!</b> Ito ang kauna-unahang salitang itinuro ko sa aking kaisaisang anak na babae. isan g <i>science fiction writer</i> sa libro niyang <i>Neuromancer</i> (1984). "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. paikut-ikot." may talim ang kanyang mga mata. Su bali't simula noon ay nag-evolve na ang definisyon nito. Paikut-ikot.

Madalas ginagawang halimbawa sa puntong ito ang midya na nakapaghahari at nakakaimpluwensiya ng odyens dahil na rin sa may konsent o pagpayag ito ng odyens. Bumaba naman ng 76. Samantala. Sila ang may pinakamaraming website na napoprodyus . Ang <i>cyberspace</i> ay isang teknolohiya na kinikilalang totoo subali t wala dingding. Ang terminong <i>cyberspace</i> ay tulad din ng ibang <i>neologisms </i> na nakapaglalarawan ng mga hindi pamilyar na teknolohiya sa mga pamilyar na termino. Malawa k ang espasyo sa <i>cyberspace</i> at dapat na magamit ito sa pagbubuo ng imahen at impormasyong tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino. Kinokontra ko ang hegemonic linearity na it o. Subalit sino nga ba an g kababaihang Pilipinong tinutukoy ko rito? Batay sa report ng <i>Center for Women's Resources</i> na lumabas sa <i >Usaping Lila 2004 Factsheet</i> noong nakarang taon.ang wikang Ingles .9 milyong babae ang manggagawa samantalang ang mga lalaking manggagawa naman ay umaabot sa 19<pd>. Idinagdag pa niya na ma y mga letrang G at H ang gahum na kapag binaliktad ay mapapansing nasa salitang <i>hegemony</i> din. ng gahum na kontrolin ang makapangyarihang <i>cyberspace< /i> gaya ng nagagawa nila sa telebisyon. boses. wika. Ang iisang linyang tinutukoy ay iisang linya ng pro duksyon.511 na nangibang bansan . Ito ang inaayawan ko dahil makapangyarihan ang internet bilang midyum. Ang linyang patriyarkal ang nagsisilbi sa interes ng kakaunting mayayaman. ng gahum upang mapa natili nila ang kasalukuyang istatus na sila ang naghahari. ang may kontrol. at li nya lamang ang kanilang pinopromowt sa napakalawak na mundo ng <i>cyberspace</i> . Karamihan ng kababaihang ito ay nagtatrabaho sa <i>serv ice sector</i> (48<pd>. Kaya <i>linearity</i> dahil iisang uri lamang ang pilit na kumukontrol sa produksyon at iisang pag-iisip. ang mga tao at bansang mayayaman. umabot na sa 11.ang wikang na uunawaan nila ang madalas na ginagamit dito.</pd>6 milyon.</pd>1 %) ang na gtatrabaho sa agrikultural na sektor. Karamihan sa may kompyuter at nagpoprodyus ng texto sa <i>cyberspace</i> ay iyong naghaharing uri. tumutukoy din sa kapangyar ihan ang salitang ito na galing sa wika ng mga Sebwano. <i>hegemonic linearity</i>. Kailangan ng <i>neologism</i> sa terminong <i>cyberspace</i> upang mag ing pamilyar ang tao sa teknolohiyang ito na punong-puno ng kababalaghan at kapa ngyarihan. Ginagamit ng may kapangyarihan o <i>hegemony</i> ang <i>cyberspace</i>.000 (37<pd>. mukha. at ang distribusyon ng texto bagama't hindi ni la kontrolado ay sa gahum pa rin. Kaya pinipilit ng naghaharing uri . radio. walang humahadlang sa kakayahan nitong makapaglakbay at makapag hatid ng mensahe. ang gahum. Gahum naman ang tawag ng kritikong si Isagani Cruz sa terminong <i>hegem ony</i> ng Ingles dahil ayon sa interbyu ko sa kanya.Ginagamit at nagugustuhan na nating gamitin ang terminong <i>cyberspace</ i> dahil na rin sa kawalan ng terminong magamit sa paglalarawan sa teknolohiya n g internet. sa 241. Nais ng gahum na magkaroon ng iisang linya lamang sa <i>cyberspace</i>. At dahil sa kapangyarihan na ito ng <i>cyberspace</i> kaya't ginagamit ito ng mga may kapangyarihan. Ipinalaganap ni Cruz ang terminong gahum bilang katapat ng <i>hegemony</i> at ginamit naman ito ng iba't ibang kritiko kaya't nasa diksyun aryo na rin ito na ginawa ng Unibersidad ng Pilipinas. ang <i>hegemony </i> ay isang uri ng dominasyon na ang paghaharing intelektwal at moral ay may k onsent o pagpayag ng kanilang pinaghaharian. at iba pang madlang midya. ng <i>hegemony</i>. ng <i>hegemony</i>.</pd>6%). ang mensahe na gusto o pabor sa kan ila ang kadalasang nakasaad dito. Ito ang linyang nagpapanatili ng status quo nila bilang naghaharing uri sa labas at loob ng mundo ng <i>cyberspace</i>. Ayon sa isang Italyanong Marxista na si Antonio Gramsci. kontent at distribusyon ng texto sa <i>cyberspace</i> na sila. Isa itong midyum na maaaring maghari na may konsent ang odyens nito gaya ng te lebisyon at iba pang uri ng pangmadlang midya. a ng gahum.

g manggagawa noong 2003. walang nairereport na lalaking napuputulan ng ari kada isa o kahit dalawang oras. Ang pangalawang uri ng pagbasa ayon kay Hall ay tinatawag niyang <i>nego tiated reading</i> saan ang odyens ay may kakayahang makipag-negotiate sa interp retasyon ng imahen at impormasyon ng textong kanyang tinatanggap. at kaalaman n g bawat odyens kaya't mahirap na matanggap nila ang mensahe ng buong-buo. kakaunti lamang an g mga ganitong uri ng odyens dahil iba-iba ang kultura. Samantala. Samantalang mahalagang malaman din ang nakasaad sa ikalawang report noong 2003 n . Batay pa rin sa nasabing report. karanasan. 166. <i>site owner</i> ng <i>DigitalFilipino<pd>. Ito ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipinong n a dapat ay mabigyan ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. na inaasahan nila na madadagdagan ng isang milyon ang gumagamit ng internet kada taon. I to ang uri ng pagbasa na ang odyens ay pasibo.325 sa mga ito ay mga babae at 40 % sa mga ito ay p inagtrabaho sa <i>service sector</i>. na siya ring <i>founder</i> at dating pangulo ng < i>Philippine Internet Commerce Society</i>. at por k barrel. magnakaw. kaya naman kahit sa iskwater at mga sinasabing mahihirap na lugar sa Pilipinas gaya ng Bicol ay marami na ring mga <i>internet cafes</i>. Mas nakakaraming odyens ang gumagamit ng ganitong uri ng pagbasa. Makaka pasok tayong lahat sa kalawakan ng mundo ng cyberspace sa halagang 15-20 pesos l amang kada oras. Malaki ang epekto sa kababaihan ng krisis pang-ekonomiya ng bansa na lalo ng lumalala dahil sa ilang lider ng gobyerno na walang ginawa kundi ang mangikil . ang internet bi lang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan.ng texto. Lumalawak dahil dumadami na ang gumagamit ng inte rnet at lumalalim dahil sa mas makabuluhang bagay na ito ginagamit. <i>Oppositional reading</i> ang aking nais gamiting pagbasa k aya't maglilitanya ako ng tatlong ayoko sa imahen at impormasyon na tungkol at u kol sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makap angyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan Unang ayoko. Ang una ay tinatawag niyang <i>dominant hegemonic reading</i> na kung sa an ang odyens ay tinatanggap ang mensahe nang buong-buo at ng walang kwestyon. Ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil gaya ng nasabi ko na. At ang <i>oppositional reading</i> na siya ko namang gagamitin ay tumutu koy sa odyens na ayaw tanggapin ang mensahe. Ayon kay Hall.</pd>com</ i> na nakapagpablish na rin ng mga papel tungkol sa kahalagahan ng teknolohiya s a mga Pilipino ay naglathala ng kauna-unahang <i>IT-focused statistics publicat ion Digital Filipino Stats Report</i> noong 2002 na nagsasabing: Ipinahayag ni Toral. 136-138) Ayon ka y Hall may tatlong uri ng pagbasa ng odyens bilang tagatanggap ng mensahe . pabahay. at ilaan ang 77% ng national budget sa pambayad ng utang at tipirin ang natitirang 23% ng budget sa edukasyon. nanatiling pang-aabusong sekswal ang isa sa pinakamatinding problema ng kababaihang Pilipino. Sinasabing isang babae ang nagagahasa sa bawat isang oras kada 42 minuto. sa papel kong ito ay gagamitin ko ang <i>oppositional readi ng</i> ng kilalang British sociologist na si Stuart Hall (1980. Kapangyarihan na untiunting lumalawak at lumalalim. mangutang. kalusugan. Dumadami na nga ang gumagami t ng internet. Dahil ayoko. Si Janette Toral. Makapangyarihan ang internet bilang midyum at malawak ang espasyo sa <i> cyberspace</i> kaya't ayokong isipin na walang mahalagang papel tayong mga babae sa pagbubuo ng imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa babae. Sa ganitong ur i ng pagbasa sinasabing tinatanggap ng odyens ang ilang mensahe samantalang nire -reject niya ang ilan. na kinikwestyon ang imahen at impor masyon ng mensahe.

sa pakikipag. inilarawan ng Gabriela ang katangi an ng kanilang organisasyon na nagsisilbi sa interes ng kababaihan at bata at an g kanilang mga posisyon tungkol sa iba't ibang isyung panlipunan. s a <i>Visiting Forces Agreement. Subalit sa pagpapaliwanag ng <i>website</i> ng Gabriela sa kanilang posi syon laban sa presensiya ng mga Amerikanong sundalo sa Pilipinas ay gumamit sila ng wikang Ingles at mga <i>feminist jargon</i> na sa ganang akin ay hindi nauu nawaan ng nakakaraming kababaihang Pilipino.<i>c hat</i>. Ibig sabihin nito. Subalit kapansin-pansin na sa unang pahina pa la mang ay marami na ang tungkol sa <i>Filipina mail-order-brides</i>.</pd>com</i> ay ang resultang nagsasaad na nanatiling riserts pa rin ang pan gunahing dahilan kung bakit nag-iinternet ang mga Pilipino. Sa nasabing website. sa pamamagitan ng paggamit ng banyagang wika sa internet ay pinapanatili ang pagbabalewala sa mga nakakaraming Pilipinong mas nakakaunawa at nakadarama ng mensahe sa wikang Filipino. <i>cybersex</i> o sa paghahanap ng <i>boyfriend</i> at <i>girlfriend< /i> kundi upang makakuha ng bagong kaalaman. Gaya rin ng <i>website ng National Commi ssion on the Role of Filipino Women</i>. ang internet ay makapangyarihang midyum na ginagamit upang ma-<i>empower</i>. <i>APEC</i>.a nagsasabing mas marami ang mga babaeng gumagamit ng internet kaysa mga lalake. Ibig sabihin. Dumadami na nga ang kababaihang gumagamit ng internet at sa mas makabuluh ang bagay na ito ginagamit. subalit ano naman ang mga impormasyong makukuha ng m ga Pilipina sa internet? Makakatulong ba ang mga impormasyon sa mga <i>website </i> na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino sa internet upang ma. Tanging ang <i>bagongpinay<pd>.mga website na hindi makakatulong sa mga Pilipina na ma-empower. Mahalagang malaman ng kababaihang Pilipino sa iba't ibang parte ng Pilipinas at ng mundo ang mga isyung ito na makakatulong sa pagkaroon ng kaalaman sa ikauunla d ng sarili at bansa.<i>empower ang mga kababaihan? Nang subukan kong itayp ang salitang <i>Filipina sa Google search engin e</i>. at kahirapan. <i>sex t rade</i>. hindi lamang dapat nakikit a at ginagamit ang internet sa paglalaro ng <i>Ragranok</i>. Maraming mahalagang impormasyon sa nasabing <i>website</i> na tumatalaka y ng kanilang posisyon sa iba't ibang isyung panlipunan gaya ng globalisasyon. Kung layunin ng Gabriela sa paggamit ng wikang Ingles ay upang makakuha ng suporta sa mga grupong internasyunal ay ma aari naman nilang gawin ito sa <i>gabnet<pd>. subalit mahirap mangy ari ito kung nakasulat sa banyagang wika.000 bilang ng <i>websites na noong Disyembre 2004 ay umabot na sa isang milyon.</pd>com</i>. Binabalewala ang karapatan ng nakakarami na magkaroon ng kaalaman. Subalit ang pinili kong bisitahin at tutukan ay ang <i>website</i> ng Ga briela dahil isa sila sa kinikilalang progresibo at malawak na organisasyon ng kababaihan sa Pilipinas. isang ahensiya ng gobyerno na nasa wika ng Ingles at nangangalaga sa mga Pilipina .</pd>com</i> lamang ang nagpupumilit magp akita ng positibong impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino subalit nakasulat naman ito sa wikang Ingles. Dapat malaman ng kababaihang Pilipi no ang mga nasabing impormasyon at opinyon tungkol sa VFA. <i>penpal</ i> at <i>nude pictures</i> . Kailan . ma gkaroon ng kaalaman ang gumagamit nito. Dagdag pa rito. may lumabas na 690. ang kanilang website na pang-internasyunal. <i>mail-order brides</i>. At ang isa pang dapat tutukan sa dalawang report ng <i>DigitalFilipino< pd>.

Doon din ni ya tinanggal ang nakasuklob sa aking sako. "Ako lang ang 'di tinatablan ng kapangyarihan ng tatlong naghahabulang bu wan sa loob ng mga tipak ng batong nakahanay nang pabilog sa kalawakan. paaralan at iba-ibang institusyong panlipunan ay sa Ingles nagpapanukala at nagpapaliwanag. Napakataas nitong aming kinalalagyan. Mahalagang maigiit ang p aggamit ng wikang Filipino sa internet dahil wika nga ni Lumbera: Ang usapin ng wikang pambansa ay usaping kinasasangkutan ng buhay ng milyon-mily ong Pilipino na hindi nakapagsasatinig ng kanilang mga adhikain at pananaw sa ka dahilanang ang nasa pamahalaan. (2000: p<pd>. Dadalhin kita sa aking tore. Lahat halos ay yari sa putik at pinatuyong dahon ng mga higanteng palmera."Huwag k ang matakot. Hindi ka makalilimot. Papalapit nang papalapit ang tunog. Sa p amamagitan ng wikang nauunawaan at nararamdaman ay mas mapapalalim ang kaalaman ng kababaihang Pilipino para makipagkompetensya sa buong mundo. ma s kailangan lalo na gamitin ang wikang nauunawaan ng nakakaraming Pilipino. Nakakalula. Hindi mo makikita ang ta tlong makulay na buwang naglalaro sa kalawakan ng mga batong nakapilang pabilog. Makikituloy ako sa isa sa mga bahay na ito. Walang lingon akong tumakbo nang buong bili s. Ako si Duerme.gang makilala ang karapatan ng bawat isa sa impormasyon." Mula sa lupa'y nadama ko ang unti-unting pag-angat namin patungo sa kalaw akan. Wala akong gagawin sa ' yong laban sa iyo at aking budhi. hindi nakapaghahain ng kanilang mga katwiran kapag sila'y niyuyurakan at hindi nakapaggigiit ng kani lang karapatan kahit na sila ang nasa tama. Nagdilim ang aking paligid nang malaman kong kinulubun gan ako ng isang sako at sapilitang kinargang pasakay sa kanyang kabayo. Sinusuportahan ng maram ing lokal at internasyunal na batas ang karapatang ito." At sabay nito ang paglapag ng kabayo sa isang patag na lugar. . Ang milyon-milyong mamamayang iyan a ng hindi nakapagrireklamo kapag sila'y pinagsasamantalahan. Sadyang pagod na ang aking kalamnan kung kaya't inabutan ako nito. Hindi na sumasayad pa ang mga paa ng kabayo sa lupa at lumalakas pa ang ih ip ng hangin.</pd>130) Kung ginagamit ng kababaihang Pilipino ang internet dahil sa impormasyon o dahil sa riserts gaya ng nakasaad sa survey ng <i>DigitalFilipino. ang bantay ng Dagat ng Pait.com</i>. Narinig kong muli ang hiyaw ng l alaki at ang huni ng kanyang kabayo. Mar arating ko na ito nang muling tumahip ang lupa. 5 Title:Kwento (22) Natatanaw ko na ang mga bahay. Kita mo na halos ang kalawakan ng dagat.

Ang balat niya'y pinapula ng hangin ng Dagat ng P ait at itim na bahagyang kulot ang kanyang buhok.</pd>. Ang lalaking mayroong katawa ng halos katumbas ng kisig ng dalawang lalaking pinagsanib ang katawan at singta ngkad ng pitong-taong mulawin. Kapag mayroong labag sa iyong kalooban. "Wala. umiiyak. wala ng epekto ang naghahabulang mga buwan sa kalawakan at <pd>. Siya si Duerme." At napahikbi na lamang ako. "Maaari mo ba akong samahan?" ang tanong niya na isang alok sa akin. "Ano 'yon?" "Kapag malungkot ka. Di ka aabot sa bayan. Ibalik mo ako. Ngayon ko lamang nakita 'yan." paliwanag ko habang patuloy ang paghabol sa hininga at pagtulo ng luha. Wala akong laban. "Oo. "Ano 'yang tubig na nanggagaling sa 'yong mata? May sakit ka ba?" "Wala akong sakit. Bakit mo ako dinala rito?" "Iniligtas kita kanina." "E. Lalo mo l amang pinabibigat ang aking suliranin.. Doon niy a kinagisnan ang pamumuhay sa tore. May dapat ka bang balikan? May maghahanap ba sa 'yo ?" "Wala. Bakit wala ka ba nito?" ganting tanong ko. Kapag nasasaktan ka." "Ako si Dulce. Huwag.." maikling sagot ko. umiiyak." "Alam mong nagtatago ako? Hindi ako maaaring magtagal. "Umiiyak. Sa kanyang kakisigan. "Ano'ng ginagawa mo?" ang tanong ni Duerme."At hanggang mayroong liwanag na tumatama sa tubig ng Dagat ng Pait. Isipin mo na lamang na naririto ka para s amahan ako sa aking pag-iisa. Alam kong hindi niya pahih intulutan sa puntong iyon ang kagustuhan ko. Kung dangan ba nama'y bakit ka nagtagal sa pagtatago sa magkayakap na bato. . Hind i ko maintindihan subalit mahirap para tanggihan ko pa ito. Luha ang tawag dito. At mula sa aking mga mata'y umagos ang luha. Wala akong magawa." "Mapanganib ang gabi. Kasama ito sa pagpapahayag ng sakit ng kalooban at maa aring magpalinaw ng paningin para maintindihan ang isang bagay o suliranin. may dinaramdam ka. Wala naman akong ibang pakay ku ndi ang malaman ang kinaroroonan ng Gubat ng Tamis." "Nag-iisa ka rin?" tanong bunga ng pagtataka ko. Kung gayon." Doon ko nalamang buong buhay niya'y nag-iisa na siyang tulad ko. 'di hindi ka rin marunong umiyak?" "Hindi ko pa nararanasan." "Dumito ka na. umi iyak. mapupuna ang malamyos niyang pagkilos at ang lambing sa kanyang mukha.

Nakasisilaw ito. Hind i na nagpakita pa mula noon si Matandang Brino at ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Isang gabi. Nakatingin ako sa kanyang pananahimik. Hin di ko na halos makita pa ang kanyang mukha. Matututunan pa lamang niya ang p ag-iyak Naroroon pa kami. Sumikat na ang dalawang araw at tatlong buwang may iba't ibang kulay. at mga kaluluwa. Kailangan kong mapaniwala si Duerme. Hindi ko maintindihan noong una. Nanatili si Matandang S aline nang kung ilang araw at tuluy-tuloy rin ang kanyang pagluhang tila agos ng rumaragasang talon at ilog. katas ng prutas. Hanggang tu hod lamang ng matandang lalaking umampon sa kanya ang tubig ng dagat. Hindi maintindihan ni Duerme ang pagluha ni Ma tandang Saline sapagkat hindi niya kayang umiyak o talagang wala siyang kakayaha ng lumuha. Alam kong ikasi siphayo niya ito. Mula noon. ang lalaking magpapaiyak para malaman an g taas at galing niya sa isa pang nilalang <i>. Hindi na rin nakita si Matandang Saline. mag-isa siyang namuhay at namalagi sa tore. engkantada. Binabantayan niya ang karagatan pati na ang maaaring pagbabalik nina Mata ndang Brino at Saline." ." Sabay kaming nakapagsalita. Namighati nang taos si Matandang Saline. dumito ka na at samahan ako. Humuhugot papaitaas ang liwanag. Kailangan kong makabalik. arnibal at tsokolate. Wala akong dahilan para maging mailap sa kanya. ilang taon na siyang namamalagi sa toreng ito. Papakiusapan ko siya. "Ano pang sadya mo roon? Dumito ka na at samahan ako.Tulad ko na namamalagi sa Gubat ng Tamis. Mababalot ng tamis ang paligid hanggang sa hindi na ito maa aring pamalagian pa ng mga diyos. nakita na lamang ni Duerme ang kanyang Matandang Saline n a dahan-dahang lumalakad patungo sa laot. pero walang nagbabalik na Matandang Brino. tu maas pa ito hanggang dibdib at inabot ang kanyang leeg hanggang sa lumubog ang k anyang sarili. <i>Hindi siya ang lalaking iiyak para may patunayan. Madali p ara sa tulad kong 'di pa nakararanas ng kasinungalingan o panlilinlang ang magti wala sa gaya niya. Mapanukso ang mga Sirenang may pakpak na kristal. May bahid ng mapusyaw na asul ang langit. Hindi ako mapalagay. engkantada. Wa lang aani sa Gubat ng Tamis. Isa siyang estranghero. Ngayon lang siya nagkaroon ng makakasamang tulad ko na sabik d in sa isang tulad niya." "Mag-uumaga na. At hahanapin ako ng mga diyos. Isa siyang lalaki na ngayon ko l amang nakilala. Nagliliwanag na ang ka langitan. Aawatin at pagpapahingahin ko ang isip niya. Aapaw ang mga krema. Nakatitig siya sa kalawakan ng Dagat ng Pait. At sa pagsasabay na ito ay mayroong magkaibang panukala. Naiwan nang mag-isa si Duerme sa tore na dating parola n g mag-asawang umampon sa kanya. Hind i pa ako nakakakita ng Sirenang may pakpak na kristal pero luminaw rin nang ipal iwanag niya sa akin na iniwan sila ni Matandang Brino at sumama na sa mga Sirena ng may pakpak na kristal. "Mag-uumaga na. Kailang an kong kausapin si Duerme. Ito si Mat andang Brino na asawa ni Matandang Saline. Marahil ay hinahanap niya sa ilalim ng dagat ang ka nyang nawawalang asawa. Umakyat ang tubig hanggang baywang. Pinuno niya ang dagat hanggang sa lumalim ang tubig -alat nito dahil sa kanyang luha. paruparo . kailangan ko nang bumalik. Ang kuwento sa kanya ni Matandang Sal ine ukol sa dahilan ng pag-angat ng tubig ay dahil sa pakikiapid ni Matandang Br ino sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Pero alam ko na ang nakaraan niya at kilala ko na siya. paruparo. at mga kaluluwa. at pukyutan. Ipinakain niya sa lalim ng dagat ang kanyang sarili. Sasapit na ang umaga. May babalikan ka?" "Kailangan kong bumalik sa Gubat ng Tamis at umani bago mapuno at mapilit ang lumayas ang mga naninirahan doon. Naghintay siya nang kung ilan g araw sa dalampasigan. May iniisip siya. Luming on siya sa akin kasabay ang pagtusok ng sinag sa kalawakan. Hindi ko alam kung bakit kailangang magsabay ang aming bibig. tinapay. Dito na niya inabutan ang pagtaas ng tubig ng dagat.

Kitang-kita ko kung papaano nagpaligsahan sa bilis at l akas ang Ama at ang Mangangaso ng Timog. Nakapangkat at engkantada. Paulit-ulit itong nangyari. Lihim sa mga diyos. Hindi ako maaaring lumayo sa Gubat ng Tamis o sumama kung kanin uman. Habang buhay akong naroroon at aani ng mga matamis na maipagbibili sa baya n. Pinuno ko ng tamis ang kanyang bibig at pinuno niya ng p ait ang sa akin. Tahimik ang paligid. Siya ang pinagkakatiwalaan ng Impong Kalikasan. lahat ng paruparong lawin. . Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Takot siyang baka ito masira at mabulabog ang mga nananahan dito. At aking inialay sa pagtatagpo ng kanyang labi at aking dibdib ang lahat nang ito. eng kantada. Nais ko siyang biyayaan ng aking sariling gatas na bahagi ng aking sar ili. iginagapos ang kalamnan ko. Natagpuan ko ang katawan ng Mangangaso ng T imog na nakahiwalay sa kanyang ulo samantalang naroroon din ang katawan ni Ama n a may ilang hinga pang natitira't bukas ang kanyang dibdib. paruparo. sumasanib. Kasa ma ito sa sumpa. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. <i> Pareho na naming alam ang ibig sabihin ng tamis at pait. Araw-araw. Bumal ik ako sa tore sakay ni Milan." Hindi pa ako nakasasagot ay hawak na ng kanyang kamay ang aking baywang. Hindi nila maaaring malaman. W alang ni isang bahagi ang tumatanggi sa nangyayari bagaman biglang naglaro sa ka lawakan ang huli't ikalawang araw. Muli akong bumali k sa Gubat ng Tamis. Iiwanan mo ako. Minsan sa aking lihim na pakikipagtagpo kay Milan. Doon nabuo ang pasya kong lumisa n na. Sumpa ito ni Ama bago siya mamayapa. na aking itinatago. Pinili kong lumabas matapos ang ilang sandali. Magkikita tayo. Isinara ko ang tarangkahan at nawala si la sa aking paningin. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Muli akong bumalik sa tore sakay ni Milan. I kinagalit ni Ama at nagtuos ang kanilang mga patalim hanggang sa umabot sila sa labas ng Gubat ng Tamis. Bawal. Naririto rin ang kadalisayan ng ak ing pagkatao. "Muli akong maghihintay sa 'yo. Dahan-dahan niyang pinisil ang aking susong pinapipintog ng labingwalong taong pag-iisa. Umaakyat. Noon ko nakita ang p uso niyang matamlay na ang pagtibok. Ayaw niya ng mawala ito." Bakit ba napakahirap niyang tanggihan? Aaminin kong may panghihinayang ak o kung mawawala rin siya sa akin."Hindi ka na babalik. Kakaiba ito. Nakasisilaw. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Naglalaglag an ang mga tuyong dahon. Takot siyang may makaalam ng Gubat ng Ta mis. Minsan nang nalig aw rito ang Mangangaso ng Timog at kanyang pinagsisira ang mga tanim at batis." "Susunduin ka ni Milan sa magkayakap na bato at ililipad ka niya rito. Muli kong g kaba. Nag-uusap at nagkakasundo ang aming katawan. da hil hindi malalaman ng sinuman kung ano ang tamis kung wala ang pait at kung ano ang pait kung walang tamis </i>. Inihagod pa niya ang kanyang kamay sa aking dibdib. Ipinagbilin niya ang Gubat ng Tamis kakamba l ng sumpang ako lamang ang makapapasok dito at kailanman ay 'di ito iiwanan o k aliligtaan. Bumalik ako sa Gubat ng Tamis. Babalik ako. Ngayon lamang ito nangyari. Nais nang sumabog ng aking mga ugat. Makulimlim. nakita ko ang is ang kaluluwang ligaw na hinahanap ang tarangkahan ng Gubat ng Tamis. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. Nag-usap ang aming mga labi at nagya kap ang aming mga dila. At sa sentro ng gubat ang isang matandang babae. at mga kaluluwa ito. Nakaramdam ako ng takot nang makita niya akong sumasakay kay Milan. Kakaiba ang init nito. Pinatid ko ang uhaw niya at binusog niya ako sa init na 'di ko naramdaman sa anumang siga o liyab ng apoy. si Impong Nakadapo ang ang mga diyos naramdaman an Kalikasan. Di to ka na titigil. Muli akong nagbalik sa Gubat ng Tamis. na aking iniingatan.

"Sa paglilitis ko, sinira mo ang sumpa. At 'di ka nararapat pang tumigil dito," ang nanginginig na tinig ng matanda. Nakapanghihilakbot nang matanawan ko ng hawak niya ang ulo ni Ama. "Lisanin mo ang gubat at huwag nang magbalik. Tutugisin ka ng kabiguan. A t tutumbasan ng kasinungalingan ang iyong pakikisama sa sinuman," parusang binig kas ni Ama. Tahimik kong nilisan ang Gubat ng Tamis. Hinintay si Milan at saka bumali k kay Duerme. Doon ako tumigil. Doon nagsimula ang pamumuhay ko sa labas ng Guba t ng Tamis. Nabigo si Ama sa akin. Minsan, habang kinakabisa ko ang kanyang hubad na katawan sa aking paghap los, narinig ko ang mga tinig na naglalaro sa dagat. Mga babae, masasayang babae . Tumingin ako kay Duerme at alam niya ang nais kong malaman. "Sila ang mga mapanuksong Sirenang may kristal na pakpak. Dumadalaw sila rito. Nagbabakasakaling may marahuyo o maakit. Sila ang dahilan ng pagkawala ng Matandang Brino. Nararamdaman nila ang init ko. Alam nilang may kasama akong bab ae." "Iiwan mo rin ako. Mawawala ka rin. Mangyayari ba ito?" "Hindi. Naririto ka sa akin para kasamahin at alagaan." "Bakit nila ginagawa iyon?"

5

Title:Sanaysay (37) Text 113 - Folktales Word Count: 2,155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Minsan, pinaparusaha n niya ang mga ito. Isang hapon, dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok, kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Hindi na binigyan, itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta, "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at, sa dilim, narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot, "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso, umungol at tumabi sa kanila. Pagkaraan ng ilang saglit, narinig uli nila a

ng mga sigaw, mas malapit, mula sa gilid ng bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso, ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa, at kumaripas ng takbo. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy, lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w, malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at, sa takot, binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Sa isang kisap-mata, dumating ang mga humahabol - mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ilang minuto lamang, naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Isa sa mga mang angahoy, mas matapang, ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling, o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang, tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya ." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan, basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina, at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan, o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya, laging sabi ay bata, maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Subalit ngayon, ma rami nang taon na hindi siya nakikita, kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g, kahit na sa liwanag ng buwan. Ngayon, ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria, wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Naglaho na si Mariang Makiling. Sabi ng iba, kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Subalit sumbong ng iba, nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito, karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya, kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Minsan, may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Kahit kaila n, hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga, at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Ang binata mismo ay walang imik. Mabait siya at mababa ang luob, subalit tahi mik at malihim. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan, tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Subalit dumating ang araw, dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Upang makaiwas ang anak, minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Nalungkot ang binata nang marinig ito, at lalo siyang naging tahimik. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon, ilang araw lamang bago s iya ipakasal. "Sana sa akin ka ipinangako," sabi sa kanya ni Mariang Makiling, "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Isa pa, hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Kaya naman kitang ipagtanggol, pati na ang iyong mga kamag-anak." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka, upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Tapos, naglaho na si Maria Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at, sa halip, ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot

nuong kasal. Mula nuon, wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. SABI sa mga alamat, nagkapanahon nuong nakaraan, ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Kahit na sila ay may hiwaga, nagsalita sila at umibig, namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon, sina Gat Panahon at Dayang Makiling, at ang kaisa-isa nilang anak, si Maria. Maganda at magiliw si Maria, at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Diwata rin tulad ng mga ma gulang, hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw, nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak, ang uso nuon. Ang makapal niyang buhok, abot hanggang s akong ang haba, ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Pagdaan niya, yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta, bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling - wala pang salapi nuon, at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay - sa mga salakot, banig at sutla. Isang araw, nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula, ang panginuon sa nayon ng Bai, upang mamili at mag-aliw. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon, at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din, bitbit ang kanilang mga "panind a." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon, nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Kapwa nakaharap sa nagtitinda , nagkadikit ang kanilang mga balikat, at nagkatinginan silang dalawa. Hindi sin asadya, nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Bilang paghingi ng paumanhin, yumuko si Gat Dula kay Maria na, sa hinhin, ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap, nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Mula nuon, madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling, subalit kahit kailan man, hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Nuon kasi, gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong, at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Gaano man katalik sila , hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nabalo nang namatay ang asawang babae, siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae, sina Mangita at L arina. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu - kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. At araw-araw naman, ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Kaiba siya sa kapatid, hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. At malupit. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Tapos, nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Paminsan-minsan, naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Dahil dito, ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Isang araw, isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin

gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan, at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Pagkatapos, sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Nagpasalamat ang matandang babae. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa," sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang, at nagsalit a pa ng paghamak. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi, lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon, namatay ang ama. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a, tulad sa madalas na niyang gawa, upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon, laganap ang sakit duon. Siya ay nahawa, nagkasakit at natuluyan. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Upang magkaruon ng hanap-buhay, umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Ilang saglit lamang, nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko," habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Katunayan, sa laki ng inggit at muhi sa kapatid, hinangad niyang mamatay na si Mangita. Kaya, sa halip na alagaan ang kapatid, itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. "Oo!" sagot ni Larisa, at ipinak ita pa ang supot, wala nang laman. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Pagbalik ng kanyang paningin, matapos ng ilang saglit, hindi na pulubi ang nasa harap niya, kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo," bigkas ng diwata, "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa, sabay sa paratang at pataw ng parusa. "Mula ngayon, luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Halika," bulong ng diwata kay Mangita, "umuwi na tayo!" At mula nuon, duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa, walan g tigil ang suyod sa buhok. Isa-isa, naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. At tuwing malakas ang ulan at hangin, inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na, pagkita ng mga tao, ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan.

5

Title:Sanaysay (40) Text 130 - Essay Word Count: 2,261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata, wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon, ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. May mga iilang kritiko ang nag susuri, ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan.

Sa mga panggradwadong tesis naman, kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan, pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata, pagsusuri sa wikang ginamit, at bayograpikal na pagsusuri. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan, lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito, pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika, taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Samakatuwid, ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian, halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa Seattle sa Amerika, isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ayon sa magulang, ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Sa Pilipinas, wala pang nangyayaring ganito. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu, tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae, ng ukol sa kasarian, at iba pa. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman, na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae, lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Sa kasalukuyan, ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan, at higit sa lahat, itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama ntayan. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata, walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a, ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran, kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Dahil dito, paulit-ulit a ng pagkakamali, inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila, mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap, o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla, <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng

babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>.</pd> Gatmaita n. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Ngunit tulad ng mga naba nggit, ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago, ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito, sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>, ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito, at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6, inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay, kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Muli, hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Dito at maging doon, sa loob o labas man ng tahanan, iisa ang gampanin ng babae, ang gumawa ng mga gawaing bahay, bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. <i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay, isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay, na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan, hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina, kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki.

Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin.</pd> Anonuevo. kuskos dito. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). Sa huli ng kwento. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k anyang ina. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. Sa m aghapon.Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. o isang manok na hindi galing sa itlog. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. piga doon. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. Dahil dito. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. Sa halip. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. "<i>Alam mo anak. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang . may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. nagkaiba ng a lamang sa lunan. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Samakatuwi d.. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>.. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay.

Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. Pangalawang ayoko. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. <i>nurse</i>. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. at iba pa. Bilang isang batang manok. bilang bunso at "lalaking manok". Bilang mano k. "Paglaki ko. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. syensa. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok.ganap na manok. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 .Essay Word Count: 2. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P . para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. teknoloh iya. Marahil.247 Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. panitikan. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . edukasyon.

lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>.000. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. Sa ngayon.pd>com</i>. at hindi rin nagrereklamo. hindi tumataba. <i>filipinalady<pd>.</pd>com</i>. o kahit na sinong banyagang lalake. seksi. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. hindi tumataba.ilipino na manirahan sa ibang bansa. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. ililigtas sila sa kahirapan at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. </i>" mga mahihina. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex . Sa parehong <i>search engines</i>. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>.</pd>com</i>. <i>flier</i>. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. may mga prinsipeng darating. at <i>filipi nawife<pd>. seksi. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. at pag yamanin ang hindi nila bansa. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. piling-pili. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. British. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. Batay sa RA 6955. piling-pili.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress.</pd>com</i>.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>.

at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. dildo. sa mga kababaihan.</i>. kultura at pag-iisip. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. Ibig sabihin. kultural. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan.high fiber<pd>." <i"there is no need to fear or hope. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. at iba pa. ng kontent. upang magkaroon ng boses. Kapangyarihan g makontra ang gahum. at marami pang iba. ako. imahen. Isa tayo sa maaaring makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. mga website gaya ng <i>www<pd>. but only to look for new weap . At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. imahen at kapangyarihan. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. rad yo.</pd>putanginamo<pd>. Impormasyon . Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip.</pd>com</i>. <i>www<pd>. boses. wika at kamalayan. kultura. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. Walang artikulo sa diyaryo.</pd>com</i>.</pd>superpekpek <pd>. mukha. ang iba't ibang bab ae tao. Sa <i>world wide web</i>. <i>www<pd>.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. ang <i>hegemony</i>. kundi mga seks objek. bansa. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. at diyaryo ang pag-aari ni to. sa <i>hegemonic linearity</i>.</pd>com</i>. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. bagamat ang karamihan ng texto. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. oil. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda.

StarStru ck sa Siyete. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. Star Circle Quest sa Dos.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. ano po kaya ang iiwanan nating salita. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram.</pd>A<pd>.</pd> sa mga tenga nila. Kung tutuusin. MAY multiply factor ang midya. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak.</pd>O<pd>.</pd> S<pd>. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? . Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. ang ating pagiging Pilipino. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. Ngayon.</pd>P<pd>. Sa karanasan ko. Babae yata ako. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . exclusions. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. ng lmga kataga. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. Alam kong ang ating pagiging babae.ons</i>. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war.</pd> S<pd>. May Eat Bulaga yung isa.</pd> vs<pd>.. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino.</pd>P. and silences</i>. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. Alam kong may magagawa tayo. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. Nasa bitu ka mo na. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. may Wowowee naman ang kabila. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. at kapangyarihang makontr a ang gahum. A<pd>. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. ang ating pagi ging tao..

" Kinabukasan. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. Ani brodkaster.<b>Makauna lang</b> Minsan. At wala akong karapatan na tutulan. sila ang 'exclusive. Bawat araw. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. patayan. Ang kabila wala. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon." Kung sino ang makauna.' Wala naman akong tutol doon. Nababawan ako sa praktis na ito. "Negosyante. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. Kaya nga eksklusibo. sabi ng isang brodkaster nila. Narito si (pangalan ng reporter). Quezon City. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. Agosto 14). damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. Sabi sa Webster Dictionary. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. " (Mula sa 24 Oras. Unahin naman natin ang Kapuso. malakas ang dating ng konseptong ito. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. ang sabi ng lead anchor. Agosto 13). sa lenggwa he ng mga mamamahayag. 'scoop. Para sa akin. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. . Siyempre. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. Mani la. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. exclusive!. Wala namang umaangal dito. exclusive!. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. bawat edisyon. Sila lang daw ang mayroon noon. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. Na rito si (reporter).

. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. bumuhos na ang malakas na ulan. A.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. Sa akin.. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Dahil kung ganoon..Ayoko na sa labas . Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. "<b>G</b>a.Ganito pala sa labas. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. <b>T</b>ulad ng dapat asahan.. Ma.Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. Samakatuwid. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto.. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo.. ikaw.' tila nang-iinsulto ang mga ito. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. ako. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. 6 Title:Alamat (5) Text 118 . Hudyat iyon ng pamamahinga.. Bilang panghabambuhay na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti.

Pinarusahan sila at ipinakulong sa mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. Para sa nakararami. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Upang maging produktibong alipin ng Sultan.<b>N</b>oong unang panahon. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. Lalo itong nagalit-galitan. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. mangga." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. Dali dali itong nagpunta. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. May kayabangan din siya. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas." . <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. Sapagkat walang awa sa kapwa.

" "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. sila lang ang dapat na may anihin. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. Pinad . Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Mga magulang ko ang iyong inalipin. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. akala mo kung sino ka.<b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. Sa anumang kanilang itinanim. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ungang Sultan.

Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. . Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. Ito ay natupad. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. Nakita nilang ang balat ng bunga ay manipis at maliit ang buto. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. na ang gustong sabihi'y munting tinik. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga.iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. <b>I</b>sang araw. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. <b>L</b>umakad ang mga araw. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. Si Durian ay nagkasakit. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. Ang laman ay malasutla at matamis. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. Ang bata'y pinangalanan g Durian. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Barabas. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. "Barabas. Lumago ang halaman.

Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. pinagkatakutan ang lansones. ang mga Bilaan at Manobos. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. Pinawalan ang kidlat at kulog. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. At naroon nga ang bakas ng kurot. Mula noon. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. Maaari na ninyong kainin. Tinikman nilang lahat ang pr utas. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao." At nawala ang babae. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. . <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Kanya itong pinarusahan. inalisan ko na ito ng lason. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Kumain na k ayo. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. Walang nangahas kumain nito. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. sones. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno.. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. <b>M</b>insan. <b>D</b>ahil sa prinsesa. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago." Takot pa rin a ng mga tao. noong unang panahon. pumitas siya ng lansones at kumain. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Isang araw. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. walang gaanong pumapansin dito. "Alam kong nagugu tom kayo. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. ngunit ang laman nama'y matamis.<b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. Gayunman . Pero inabutan sila ng babae ng lansones. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. isang babaing nakaputi ang dumating. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. Nalason siya. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. <b>S</b>a mayamang kaharian. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos.

sa mga malls. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. Isinagawa namin ang prepara syon. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. parke . Tulad ng iba pang kasapi. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an g sarili hanggang sa kamatayan. Nananatiling sa football field. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. At nang nasa Europa na kami.5 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. Bukod pa rito. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. Ang nakalulungkot pa. mula sa matinding pagsasanay. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. Subalit wala kaming napala. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. tirahan. sa basketball court. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro.

Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. Ang siste sa ating lipunan. S a madaling salita.o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil . Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Resulta. Magkagayon pa man. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. <b>Ang Radyo. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. ritmo at saliw. Lalo pa. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Telebisyon. Buko d pa sa mga domestic helpers. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. melodya. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. sila'y produktong pang-export. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. wala kang mararating at walang kang kikitain. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay.

Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa.ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. Ayon pa rin sa IFPI. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. lalo pa sa mga musikero. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. ang . Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa.kumulang na US$4. At ang mga producers at recording companies na napip ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k . At lalo pa. At sa kasalukuyan. may humigit. Higit pa rito. Ikatlo. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Una. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Sino b gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dito. paglago ng ekonomiya at a naman ang magtatangkang dahil sa piracy? At dahil pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment mga posibleng trabaho. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. Mas tagos ito sa puso. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. Kalimit an. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. Ikalawa. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga.

<b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining.Essay . Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. 4 Title:Sanaysay (42) Text 132 . Ikatlo. At sa ganitong paraan. AWIT AWARDS. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. KATHA at MTV AWARDS. Una. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o.awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. Ikaapat. Ikalima. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. maaar ing ito ang maging bentaha natin. Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. Ikalawa. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining.

Sa madali't sabi. Sa mga umpukan sa isang panahon ng tag-araw. Samantala.</pd> Enriquez ang katagang lalabintaon upang tu kuyin ang mga kabataang nasa pagitan ng 11 hanggang 19 na taong gulang. at dalagita na nananatiling kinatatakutan ang mga sakit na kaugnay ng seks walidad lalo na ang HIV/AIDS. Sa karanasan sa Pilipinas. Maaari din itong sumaklaw hanggang bago maging ganap na ang gulang o sa Ingles ay <i>adult</i>. da laga. pagbabagong pampisikal tulad ng produksiyon ng punlay a t salik na pangkultura gaya ng ritwal ng pagtutuli. tinedyer mula sa 'teen' at 'age(r). Ang <i>teenager</i> naman ay sasaklaw sa edad na 13 (thirteen) hanggang 19 (nineteen). halimbawa bunga ng pandidiri ang pag-iwas ng iba sa kanila.077 Isang deskriptibong pag-aaral ito na naglalahad ng nababatid ng mga lalab intaunin na naiuugnay sa panahon ng kanilang pag-unlad sa aspektong pansarili. p ang seksuwalidad. at lambingan. Ito nga ang palasak na panawag sa Filipino. Ang sap ilitang salin sa wikang Ingles ay dalawa ang konseptuwal na <i>adolescent</i> at ang tinakdaan ng edad na <i>teenager</i>. gayundin iyong may kinalaman sa aspekton g sosyal. pagdadalaga a ng panahon ng mga patuloy na pagbabago at pagdanas ng sariling seksuwalidad ng b abae. Ginamitan ng pagtatanong-tanong ang pananalik sik na ito. ang mga bata ay may iba't ibang panawag pa nga sa kan yang pagdaan sa panahon ng paglalabintaon. at pang sosyal. Subalit hi ndi lang pisikal na paggulang ang batayan ng pagbabago sa aspetong pansikolohiya . Ang mga nagsisimula pa lamang sa pag lalabintaon ng babae ay tinatawag na dalaginding. iyong mga sakit na may kinalaman sa sariling panga ngatawan gaya ng tuberculosis o kanser. tinanung-tanong ang mga kabataan sa mga lungsod sa Kamaynilaan at piling nayon sa lalawigan tungkol sa kanilang libangan. isang paraan sa Sikolohiyang Pilipino sa paghahagilap ng datos sa la rangan at sinuri ang mga sagot na pawang mga salita sa kwalitatibong pamamaraan . mauwi sa kasalan at magkaroon ng asawa. mahalaga ang kultura at lipunan na nakikialam sa kanyang pagkilala sa sarili. Kahit pa nga unibersal na nalalaman kung ano ang HIV/AIDS laganap pa rin ang maling kabatiran tungkol sa sakit na ito. Ang mga lalaki naman ay nagsisimula sa binatilyo. Ang pagbabago ng indibidwal ay tinatakdaan ng impluwensiya ng mga magkasanib na mga salik na pansarili. ligawan. Ang isang tao ay maaaring manatiling binata o dalaga habang panahon o di kaya ay makipag-relasyon. malapit ng magkaregla (regla <i>menstruation</i>) at ang dalagita naman ay may regla na at kita na ang mga p agbabago sa panlabas na anyo tulad ng pagtubo ng suso. ang m ga Pilipinong kabataan ay dumadaan sa panahon ng pagbabago. ang pagdadalaga at p agbibinata hanggang marating ang isang katayuang pangkultura. Panimula at paglilinaw Unang ginamit ni Virgilio G<pd>. . Nabatid sa may 243ng mga binata.<i>spe rm</i>) sa lalaki at pangingitlog (<i>ovulation</i>) naman sa babae. Ang <i>adolescence</i> ay isang yug to sa pag-unlad na maaaring sumaklaw sa mga <i>transitions</i> o paglilipat mula sa isang panahon papunta sa susunod na panahon kung saan may ibang inaasahang p agbabago.' Samantala ang <i>teenager</i> ay nagsisimu la sa edad na labintatlo (13) at karaniwan na may mga pagbabagong pampisikal sa paggulang ng tao tulad ng produksiyon ng punlay (mula sa punla ng buhay . dalaga o binata. binatilyo. Marami sa kanila ang salat sa kaalaman tungkol sa banta ng pagkalat at pagpigil ng HIV/AID S. Sinulyapan sa pag-aaral na ito ang samu't saring mga saliksik na nagpapatiba y sa napag-alaman sa pagtatanung-tanong sa mga kabataan. Pinatibayan ng mga lit eraturang naipon ang nananatiling "feminized" at "stigmatized" na pananaw ng mga lalabintaunin sa HIV/AIDS at ang mga nakakabagabag na kanilang iniuugaling kaug nay ng kanilang seksuwalidad na maaaring maglagay sa kanila sa tiyak na kapahama kan ng pagkahawa at pagkalat nito. karaniwang dumaan na sa ritwal ng pagtutuli (<i>circumcision</i>) at binatang-binata na bilang paglalar awan sa mga pisikal na pag-iiba dulot ng pagbabagong biolohikal may matipuno nan g katawan at mas matangkad na sa kaysa kaedad na babae.Word Count: 2.

sinop sa linangan (<i>field research.</pd> Enriquez ang salitang kalinawan ng isip na katumbas sa Ingles ng <i>mental health</i>. sa kabila nam an ay i-praktis ang <i>safe sex</i>. bugnutin. Ang pagbubuntis ng lalabintauning babae o pagig ing ama ng lalabintauining lalaki ng wala sa panahon ay makapagdudulot din ng su liraning sikolohikal gaya ng pagtigil sa eskuwela at pag-aaruga sa anak. review of AIDS stud ies</i>) . lusog ng katawan. Ibinabato sa kanila ang sa mu't saring mga usaping halos walang linaw laluna't may hasik na takot ang HIV. Ang taong may malinaw na isip ay malusog. kawalan ng kalinga ng kapwa. partikular dito ang usapin ng HIV/AIDS. at damdamin ang mag lalaan ng batayan sa paglalaan ng programa ng pakikialam upang maimpluwensiyahan ang kanilang pagpapasya sa mapanganib na sitwasyon tulad ng sex. Ang kalinawan ng isip ku ng gayon ay bunga ng tamang pagkaunawa at tunay na pakikipagkapwa. An g pagbibinata at pagdadalaga ay pagkakataon upang danasin ang sigla ng sariling seksuwalidad at husay ng mga pangkognitibong kakayahan. at pa kikipagkapwa.Ang paglalabintaon ay isang panahon sa buhay na dinaraanan ng bawat isa. tulad ng tahasang pagsuway sa bawal. Sa pag-aaral ng paglalabintaon tutunghayan ang kalinawan ng isip ng kabataan. gaya n g labis na pagkalungkot. Ang tampuhin. at pagtatakda ng kasarilinan ang paglalabintaon. Mukhang hindi mabisa ang ganitong lapit sa pagpapaalaala sa kanila ng panganib ng sakit na nakahahawa at nakamama tay. Ang pag-alam sa kanilang iniisip. Nauna na ring ginamit ni Virgilio G<pd>. Sa isang banda may nagsasabing <i>postpone</i> ang pakikipag-sex. paghahana p ng katatayuan sa lipunan. Panahon ng paghahanda ng sarili. Ang paglalabintaon ay isang maikli subalit makabuluhang yugto sa buhay ng tao. iniuugali. Ang sakit na naisasalin sa pakikipag-sex ay higit na mapanganib sa lalabintaunin dahil sa dulot nitong pangmatagalang epekto hindi lamang sa kan ysang kalusugang pangreproduktibo kundi lalo na sa sikolohikal na aspeto. I naakala na may kalituhan ang isip nila bunsod ng banta sa sigla ng kanilang seks walidad gaya ng STI. Sa panahon ng paglalabintaon inihahanda ang sarili sa isang mahabang yugto ng la long pagulang at pagtanda. Kailangang alamin ang mabi sang paraan ng pakikialam sa kanilang sekswalidad upang matulungan silang makaiw as sa STI lalo na sa sakit na HIV/AIDS. May hangganan ang gamit ng pananakot sa usapin ng HIV/AIDS lalo na sa lalabintaunin. Ang taong walang sigla ay ni ayaw makihalubilo sa kapwa. Pana-p anahon ang pagbabago kaya may mga hamon na haharapin upang marating ang susunod na panahon ng buhay tulad ng pagiging magulang (<i>parenting</i>) at kinalaunan ang pagiging matanda (<i>aging</i>). Tinutukoy niya dito ang ka kayahang makapagpasya ng mabuti para sa sarili alinsunod sa atas ng pakikipagkap wa at panatag na kalooban. Lito ang karaniwan g lalaki o babaeng lalabintaunin sa kasalukuyang panahon sa kung aling alituntun in sa pagdanas sa kanilang sekswalidad ang susundin. Gayundi n naman ang taong masasakitin ay mainitin din ang ulo. Dapat pag-isipan ang mga bago at may bisang paraan ng pagpapaalam at pagpa paunawa sa kanila ng tiyak na panganib ng pagkahawa sa mga sakit na walang lunas tulad ng HIV. Malaki ang maitutulong ng mga nakatatandang may higit na karanasan at kawastuhan ng pag-iisip upang ala layan sa pagsasarili ang mga lalabintaunin. Alam na ng marami na lubhang mapanganib ang se x sa lumalalang sitwasyon ng paglaganap ng HIV/AIDS. a t marunong makipagkapwa. Saliksik sa lansangan. Samantala hindi pa gana p ang gulang at kulang sa karanasan kung kaya madalas na may kaguluhan sa kaisip an at bagabag sa damdamin ang naglalabintaon. at meron ding nagsasabing pigilan ang kahih inatnan ng maaagang pagbubuntis. halimbawa ang <i>sexually transmitted infect ion</i> (STI). Pansin sa iniuugali ang pagkalito sa paglalabintaon. at basagulero ay ilan sa mga t aong hindi malinaw ang isipan. Ang pagkakaroon sa maagang panahon ng STI ay maaaring mauwi sa pagkabaog sa kalaunan. Hindi na kaila na sa panahon ngayon ay maraming kail angang haraping hamon ang mga nasa yugto ng paglalabintaon tulad ng mga tiyak na panganib sa sigla ng seksuwalidad. Ang pagkalito o kaguluhan sa isipan ay maaaring bunsod ng kawalan ng sigla. masigla. Maaari samak atuwid na tanda ng problemang pangkalusugan ang kawalan ng kalinawan ng isip.

Ang pagtat anong-tanong ay mabisa sa pag-usisa sa mga tao sa umpukan (<i>natural cluster</i >) na karaniwang may untahan. Ang tulay ang nagpapakilala sa mga mananaliksik sa mga tao sa komu nidad sa simula ng kanilang pananaliksik at kinalaunan ay nakihalubilo na sila at nakipagpalagayang-loob na rin bago ang pagtatanong-tanong. mapa-lunsod o la lawigan man. pagkakatulad-tulad <i>pattern</i>). Mandaluyong. Quezon. Bunga ng pagtatanong-tanong ang maraming sal ita na isinagot ng mga kalahok na lalabintaunin. at mga katuwang sa pagtatanong-tanong sa lansangan Naging kalahok ang mga lalabintauning lalaki at babae sa mga umpukan sa isang la lawigan at mga piling lunsod sa kalakhang Maynila. nakipanuluyan sila ng halos isang linggo sa komunidad upang alamin ang iniuu gali ng mga lalabintaunin doon pati na ang kanilang mga hilig at pinagkakaabalah an tuwing bakasyon. Mula sa mga salitang hinalaw s a mga usapan. Ang mga likas na umpukang ito ang sinalihan ng mga mananaliksik matapos ang pagpapakilala at pakikitungo sa kanila. Gumawa ng gabay para sa pagtatanong-t anong ayon sa pakay ng pag-uusisa. at Pasay. at pagbubuo ng mga kategorya ng sasaklaw sa mga napagsasamang salita. Ang umpukan ay likas na nabubuo sa pagtitipon-tip on ng mga taong magkakakilala na upang magkumustahan at mag-usap. Pakay ng pag-uusisa na alamin ang mga libangan at lambin gan ng mga lalabintaunin tuwing tag-araw. Usisaan. Talaan 1: Dami ng Kalahok Kalakhang Maynila . 2005) ang pam amaraan sa pag-iipon ng datos. Gayunpaman kinailangan pa rin ang mga tulay (<i>go be tween</i>) para mapadali ang pakikipanuluyan at pagdalaw-dalaw. sinuri ang mga ito sa pamamagitan ng paghahanap ng pag-uulit (<i>r epetition</i>). Ang mga lalabintau nin na naging kalahok ay mula sa mga piling lunsod gaya ng Maynila. Hinagilap ang ilang mga pag-aaral sa HIV/A IDS. ulit-ulit: Ang kwalitatibong lapit sa pananaliksik Katutubong lapit sa <i>interview</i> o pagtatanong-tanong (Pe-Pua.Isang deskriptibong pag-aaral ang isinagawa para mailarawan ang kaalaman ng mga lalabintaunin sa kalusugan na naiuugnay sa yugto ng pag-unlad ng sariling seksuw alidad at paghahanda sa pagsasarili. Nagtanong-tanong sa mga lalabintauning lalaki at babae upang malaman ang kanilang karanasan sa kanilang sekswalidad. Inikot ng mga mananaliksik na estudyante ang mga lansangan sa Kamaynilaan. Inipon din ang mga nailathalang pag-aaral tungkol sa STI at HIV/AIDS na may k inalaman sa sekswalidad ng kabataan at kanilang pag-uugali sa panahon ng paglala bintaon. umpukan. nagdalaw-dalaw na lamang sa kani-kanilang mga ko munidad ang mga mag-aaral sapagkat sila ay laki naman na rin doon at alam ang mg a pasikot-sikot sa lugar. Katuwang sa pagtatanong-tano ng ang mga estudyante ng Batsilyer sa Siyensiya sa Sikolohiya na nasa ikatlong a ntas ng kolehiyo sa Pamantasang De La Salle. Isang kwalitatibong lapit s a pananaliksik ang ginamit upang makaipon ng datos sa lansangan. Maka ti. Tumulong sila sa pag-iipon ng datos noong panahong naka-enrol sila sa term inong tag-araw sa kursong Sikolohiyang Pilipino. <i>illness notions</i>. Tanging ang Lalawigan ng Cavite ang pinagmulan ng mg a kalahok mula sa probinsiya at sa mga piling barangay sa Bayan ng Silang lamang . Kalahok. Ang mga hinalawan na pag-aaral sa linangan ay buhat sa mga ulat sa sam u't saring kumperensiya sa AIDS at sa mga instityut na nanaliksik tungkol dito. Halos ka-edad din nila ang kanilan g mga pinagtanong-tanungan dahil nasa pagitan ng 17 hanggang 19 na taon gulang s ila. Ito ang mga ginamit sa paglilinaw at p agpapalawig ng paliwanag sa naipong mga sagot. Sa lunsod. at <i>mental health</i> na maglilinaw sa kaasalang sekswal sa panahon ng paglalabintaon partikular ang pakikipagrelasyon at pag-uug aling kaakibat ay panganib (<i>risky behavior</i>). Sa lalawig an. Nagkaroon muna sila ng pag-aar al sa mga katutubong pamamaraan ng pananaliksik at binigyan ng pagsasanay sa pag gamit ng mga metodong angkop sa karanasan at kultura ng mga kalahok.

at may nasa lagpas na sa labintaon. Natutunghayan sa Talaan 1 ang dami ng mga kalahok sa pagtatanong-tanong na umabot sa 243ng la labintaunin mula sa lalawigan at mga lunsod. 11 o 12 t. g.Kabuuang Bilang Lalaki = 82 Babae = 41 123 Kanayunan sa Lalawigan Lalaki = 83 Babae = 37 120 Kabuuang Bilang Lalaki =165 Babae = 78 243 Kabuuang bilang ng mga kalahok sa kalunsuran.Essay Word Count: 2025 Kaya nga. Ang mga naging kalahok na babae at lalaking lalabintaunin ay nasa pagitan ng 15 hanggang 19 na taong gulang. kanayunan Bagama't hindi kailangan ang pagtatakda ng bilang ng kalahok sa kwalitatibong pa nanaliksik na ito. hanggat di naisusulat ang mga kuwento ukol sa kakapusan ng mga batang Pinoy. Ganito ang ma dalas na dahilan ng hindi pakiki-umpukan ng mga lalabintauning babae lalo na kun g ang kanilang mga magulang ay mahigpit at nagbabawal sa kanila na lumabas ng ba hay. 4 Title:Sanaysay (28) Text 104 . 20 at 21 t. Paanong maituturing na panitikang-pambata ang mga ito kung tung . mananatiling kuwento ng mga batang elite at kabilang sa middle class ang ating mababasa. Masasabing karaniwang lalabintauni ng lalaki ang nagiging kalahok sa pagtatanong-tanong dahil sila ang madalas na n agtitipon-tipon. minabuti na ring ipakita ang dami ng mga napagtanong-tanungan . May ilan ding mga kalahok na nasa nagsisimulang gulang ng paglalabintaon. Makikita ang pagkakaiba sa bilang ng mga lalabintauning lalaki na nasa umpuka n kaysa mga babae sa lalawigan o lunsod man. Ito ay magkatulad sa probinsiya o sa siyudad man. g. Malamang na abala pa sa mga gawaing bahay ang mga ka-edad nila ng babae o di kaya naman ay di pinahihintulutang umalis ng bahay.

Ganito ang paglalarawan ni Ana kay Raquel: Bilib na bilib ako kay Raquel. May asul. worksyap o kaya ay mga samahan uko l sa pagsulat ng mga kuwentong-pambata-na kung tutuusin ay maka-Kanluran sa isti lo at pamamaraan. kung wala namang balak na manalo sa Palanca.</pd> Gatmaitan. Pambansang Aklatan o ng CCP. Kay a nga. Isulat natin ang tungkol sa kanila. Kaya nga sa ngayon. inggit ang nadarama ni Ana kay Raquel dahil taglay ng kanyang pinsan ang . kailangang gawin ito sa harap o kasama ng mga bata . di ako naniniwala sa mga kumperensiya. Kinikilala si Raquel bilang isa sa pinakasikat at pinakakilalang tauhan ng mga b atang Pilipino buhat sa kuwentong pambatang Ang Pambihirang Buhok ni Raquel na i sinulat ni Luis P<pd>. Kaya nga lahat ay maaaring makasulat ng k uwentong pambata. At marami ng batang Pilipino na kung bibigyan ng pangalawang buhay ay pipiliin uling maging Pilipino. siya ang aking hina hangaan. Kung nais pakinisin ang isang bagong kuwento. Ito sa palagay ko ang katutubong para an natin ng pagpapakinis o pagwo-worksyap sa kuwento. Kayang-kayang ninuman ang sumulat ng kuwentong-pambata. at kung anu-ano pa.kol o nakatuon lamang sa mga batang nasa Maynila? Lahat tayo ay dumaan sa pagkabata. At di lamang tayo dumaan sa pagiging bata. di niya nakiki ta ang halaga ng mga kumperensiya. sa panahon ng aking pagmumuni-m uni. Di sila ang target na mambabasa ng mga kuwentong-pambata. makikita kung a no ang kahinaan at kakulangan ng kuwento. saka natin isunod ang iba pa n ating pangarap-dahil libre at ginastusan na pamahalaan ang produksyon ng mga akl at-pambata. tayo ay mga batang Pilipino. Pakin ggan muna natin ang mga batang Pilipino sa labas ng Maynila-marami sa kanila an g nabubuhay sa kakulangan. sa kanilang mga sambitla. ang isang manunulat ng mga kuwentong-pambata. at saka pula. Sa lahat ng aking mga pinsan. worksyap o patimpalak na ito sa kanya. libre na itong mahahawakan ng mga batang Pilipino sa buong kapuluan. tulad ng ginawang pagsasalin ni Rizal sa mga kuwento ni Ande rsen. At pagkatapos na matupad ang pangarap nating ito. doon ko pa lamang masasabing t unay na kumakalinga ang sambayanang Pilipino sa mga bata. dilaw. h igit pa. Sa aking pagiging manunulat. Kailangang mga bata ang judge ng kuwento dahil para sa kanila naman talaga an g babasahing ito. kundi dahil sa kanyang katatagan. hanggang sa kanilang tahanan at ilalim ng kanilang mga unan bago matulog. Sa kuwento. Kapag nangyari itong mga simpleng pangarap natin. Tumatak siya di lamang dahil sa kanyang m akulay at pambihirang buhok. Ang pagdiriwang ng panitikan o aklat pambata ay kailangang ga win sa labas ng Museo Pambata. kundi nasa kanilang mga p aaralan. Kaya nga. na di malupit lipunang Pilipino sa kanila dahil silang talaga ang tunay na yaman at pag-asa ng ating b ansa. aklatan. Wala na sa National Bookstore ang mga aklat pambata. ikuwento mismo ito sa mga bata. kasama ng mga batang Pilipino at di lamang matatanda na taun-taon ay sila-sila na lamang ang nagkiki ta-kita. napatunayan kong ang aking mga pagkukuwento sa mga batang lansangan sa Bino ndo ang tunay na nakatulong sa akin upang makasulat ng mga kuwentong nakatuntong sa lupa. Batay sa ekspresyon ng kanilang mukha. Ikinubli ng makukulay na buhok ni Raquel a ng tunay niyang sakit. simplehan muna natin ang ating pangarap para sa panitikang-pambata. plasa. Ang kulay ng buhok niya ay iba-iba. isinasalaysay ng batang si Ana (narrator) ang ukol sa kanyang pinsan g si Raquel na may sakit na leukemia. Kung tunay na pambata ang mga ito. PBBY. Pamb ihira talaga! Sa una. Di yaong nakaupo ang mga panelists na parang alam na alam nila ang lahat at ang kinabukasan ng kuwento sa nakasalalay sa kanilang mga sasabihin.

Gumamit ng paraang narativ. mahihinuhang higit na masaki t ang malagasan ng buhok kaysa mismong sakit na leukemia. Tinutukoy sa kuwentong Pambihirang Buhok ni Raquel ang kahalagahan ng kalusugan kaysa anumang bagay. at ako'y amoy-araw. Kay puti-puti. Pansinin ang k anyang pagkokompara: Hindi siya maselan kahit ang bango-bango niya. nagkaroon ng elemento ng sorpresa ang kuwento.Sa bahaging ito. pag ikinokompara ko ang sa rili ko kay Raquel. mabango at mahusay magsalita sa wikang Ingles. Laging kailangan ang paliwa nag ng mga magulang o ng mas nakatatanda upang higit maunawaan ng isang bata ang mga pangyayari sa kanyang pamilya o kapaligiran. tulad ni Ana ang mga lika s at natatangi nilang katangian dahil sa pagkokompara ng kanilang sarili sa iban g bata. Hindi galawgaw kung kumilos. At hindi niya ako pinagtatawan an kahit mali-mali ang Ingles ko. ipinakikilala rin n i Ana ang kanyang sarili bilang kabaligtaran ng mga katangian ni Raquel. Ipinahiwat ig ng kuwento na madalas na nakakaligtaan ng mga bata. mayroon siyang kakaibang buhok. higit pa rin siya ng mapalad dahil wala siyang anumang karamdaman. halimbawa. Ito rin ang maibibigay na dahi lan kung bakit inilihim ng mga magulang ni Ana sa kanya ang tunay na sakit ni Ra quel. At 'yun pa nga.mga katangiang wala siya. naiinggit ako sa kaniya. Hindi alam ni Raquel. Mapapansing ang kanyang p akahulugan o pagkilala sa sarili ay naaayon sa katangian ng ibang bata. Sa bahaging ito. di galawgaw kun g kumilos. Pinatutunayan ng pangyayaring ito na di pa taglay ng bata ang sapat na pag-iisip upang maunawaan ang maseselang isyu tulad halimbawa ng pagkakasakit ng isang kamag-anak. tulad ng pagkakasakit ay dapat na ili him sa mga bata. pagkandirit at pagkanta-kanta ni Raquel. Dahil dito. Ang mga batang lumaki sa Maynila ay higit na sibilisado. ang pagngiti. Kinailangan ang gabay ng matatanda. Palagi niya n ga akong hinahalikan! Hindi siya isnabera kahit taga-Maynila sila. masasabing di talagang nak aalpas sa mga de-kahong representasyon ng bata si Ana. Ang panggagayang ito ni Ana ay mangyayari sa buong panahong sila ay magkalayo ni Raquel. Ipinakit a rin sa kuwento na ang maseselang usapin. Ngunit ang ganitong pananaw ni Ana ay nabago dahil iba ang kanyang pinsang si Raquel sa kanyang inaakala. Kay galing niyang mag-Ingles. Bilang pangunahing batang tagapagsalaysay (narrator). Ang inggit ni Ana kay Raquel ay ganap lamang na mawawala pagkaraan na matuklasan niya ang tunay na dahilan sa likod ng makukulay at magagarang buhok ng kanyang pinsan. at ako'y taga baryo. Kinailangan ni Ana (narrator) ang mga paliwanag ng kanyang nanay at tatay upang higit na maunawaan ang nagyari kay Raquel. Dahil sa mga pambih irang buhok ni Raquel. Makinis ang ka niyang balat. May kakaiba ring pa nanaw si Ana sa mga batang taga-Maynila at mga batang taga-baryo. kung kaya kinailangan niyang magsuot ng makukulay at magagarang peluka upang ikubli o itago sa kanyang pinsang si Ana ang matinding kalungkutang kanyang nadarama. Narito ang bahagi ng kuwentong nasa paraan . dimpol. na bagamat marami wala sa kanya na nasa kanyang pinsan. Bakit kaya wala ako ng mga meron siya? Tuloy. deskriptiv at argumetativ sa bandang katapusan ang k uwentong Pambihirang Buhok ni Raquel. partikular ng kanyang mga m agulang upang maunawaan ang nangyari kay Raquel at maituring ang sarili bilang h igit na mapalad. Sa mga batang tulad ni Raquel. lagi't laging may pagsisikap s i Ana na gayahin ang mga katangian ng kanyang pinsan. May dimpol siya pag ngumingiti. at kaligtara n naman nito ang mga batang lumaki sa baryo. Ang mga katangiang ito na tag lay ni Raquel ang dahilan upang maramdaman ni Ana kalayuan ng kanyang sarili bil ang isang natatangi o ideyal na bata. Siya pa nga ang nauunang pumansin sa akin. magaling mag-Ingles at kakaibang buhok. Sa bahaging ito lamang manunumbalik kay Ana ang pagtitiwala sa kanyang s arili. p agdadamit. mapapansin ang mga de-kahong pananaw ni Ana ukol sa batang luma ki sa Maynila at sa batang lumaki sa baryo. Maganda kasi siya. Taglay ni Raquel ang mga katangiang wala siya-makinis na balat. parang ang layo-layo ko.

proble mang pampamilya. at iba pa-kailangang simulan nang maisulat at maikuwen to sa mga bata ang mga dating di napag-uusapan. Tulad ng pagkaing halu-halo. palaka ng may barya sa bibig. Madalas din na nakalagay ang lalagyan ng pera sa ibaba ng altar. masaya at maganda. Madalas na mababakas ang personalidad ng tsuper sa disenyo ng dyip na kanyang mi namaneho. Noon ko lang 'yon naintindihan. ang mga itinuturing na bawal at pangmatanda lamang. Sa paraang ito makikita ang pagiging malikh ain ng mga Pilipino. Ngunit kung sosya l ang tsuper. Ang buong katawan ng dyip ay may disenyo o drowing ng bunsong a nak. nagtutugma ang mga lasa. Nagsu lputang parang kabute ang mga pagawaan ng dyip sa buong Pilipinas. selyo. at kultura ng mga Pilipino." 'yan ang madalas na sabihin ni Tatay. larawan ng mga mahal sa buhay. ma papansing ang harapan ang pinakamakulay o punung-puno ng dekorasyon. malimit ding gamitin o ipakita ang mga dyip sa tuwing ipakikilala ang bansang Pilipinas sa buong mundo. hinabaan ang kaha. tig-kakaunting la hok ngunit kapag nahalo na. magasin. M ula noon hanggang ngayon. ibinababa ang transpa rent na trapal. Kailangan nang sagutin ang mga dating itinuturing na mistery o at mahiwaga. at kung anu-ano. at CD player na galing sa mga l umang kompyuter shop. isang paa ng sapatos ng sanggol. magagandang tanawin. flyers. sa mga postcard. Sinasabing ang dyip ay isang magandang patunay kung gaanong kakulay ang ka saysayan. Walang dyip sa Pilipinas na magkapareho ang disenyo. o ng mga kilalang superhero. Dahil dito. at pinatungan ng iba't ibang kul ay ang dating kulay berdeng kulay. magagandang tanawin. Makikita sa ganitong paraan ng pagdidisenyo ng mga Pil ipino ang konsepto ng halu-halo. Bukod sa mga pista. "Ang kalusugan ay kayamana n.</pd> Leopoldo Sarao sa Las Piñas. Pagkaraan nito'y naging isang malaking negosyo ang paggawa ng dyip sa Pilipinas. Sa mga tsuper. Sinundan ito ng iba pang pagawaan ng dyip sa Cebu at Cavite. kapag mas maraming nakalagay. At kung umuulan. ang pagawa an ng dyip. tulad ng mga sakit.</pd> Niño o Birheng Maria na lagi ng sinasabitan ng sampaguita-sa paniniwalang gaganda ang kita. sining. Binago ng mga Pilipino ang mga dyip na binili nila sa mga Amerikano. rock band. lagi't laging makikita ang makukulay na d yip. Ka . kartun karakter. bandila ng mauunlad na bansa. mga naiwang panyo ng mga pasahero. Higit na kailangang pa halagahan ang kalusugan kaysa anumang materyal na bagay o panlabas na kaanyuan.g argumentativ: Bigla kong naalala ang madalas na sinasabi sa akin ni Raquel na mas mapalad daw ako kaysa kaniya. ito ay natatabingan ng makukulay na kurtina o jalousies. mali liit na bumbilya. Dito makik ita ang maliit na altar na may imahen ni Sto<pd>. ang dyip ang naging pangunahing pampublikong transport asyon sa buong bansa. digmaan. nakitang solusyon ang mga sasakyang p andigma na iniwan ng mga Amerikano upang gawing pampublikong transportasyon. Nilagyan n ila ito ng pintuan sa likod. at iba't ibang pangkat-etniko. Sa loob ng isang dyip. mga piniratang CD o DVD. pusang gumagalaw-galaw a ng ulo. Noong taong 1950. Pero malusog ang aking katawan. Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. at kung anu-ano pa. maliliit na bote ng Coke o San Miguel Beer. Hindi ako maganda o maputi. Sa harapan makik ita rin ang makulay na ginantsilyong kurtina na may nakasulat na God Bless Our T rip. Maluluwag ang mga bintana ng dyip upang makapasok ang hangin. maipapabatid sa mga batang mambabasa (narratee) ang pananaw na kayam anang maituturing ang pagkakaroon ng maayos na kalusugan. o kaya ay electric fan na madalang namang buksan. Sa mga video na ipinalalabas ng Department of Tourism (DOT). pusang kulay-ginto na kumakaway. Kailangan ang mga ganitong kuwentong magbubukas at maglalapit sa mga bata sa mga isyung kailangan nilang harapin at bigyang solusyon. Hindi nga kami mayaman. itinayo ni Mr<pd>. artista. mas makulay.

nars. mananahi. Bawat espasyo ay kailang ang lagyan ng disenyo. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. atendant s a ospital." at kung anu-ano pa." "Puwede matulog. Ang espasyo ay nagpapahiwatig ng kakulangan o kahirapan . may prinsipyo. Mga babae silang may sariling pagpapasya. ang upuan ay magk akaharap na tila naghihikayat sa isang huntahan." "God k now Judas not pay. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. Mga babae silang matalino. doktora. Maram i na ring mga kuwento ng pag-ibig ng mag-asawang nagkakilala at nagkaibigan sa l oob ng dyip. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. social worker. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. Ngunit may ilang mga dyip din naman na kakaunti ang nakalagay sa harapan. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. at pag-iisip. bawal humilik. ang nakikita ang mukha lalong higit ang mga mata. emp leada sa opisina. katulong sa bahay. "Magbayad nang maaga ng di maabala. ngunit u . Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. paninindigan. " "Barya lang po sa umaga. manunulat. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. m aging sa loob man o labas ng tahanan. 4 Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. Mga babae silang may sariling katauhan. tindera. titser. Makikita rin sa loob ang iba't ibang karatula na may mga nakasulat na panuntunan na dapat sundin ng mga pasahero. manggagawa sa pabrika. at iba pa. Mahalaga para sa mga Pilipino ang harapang pag-uusap.ya lahat ng maaaring ipalamuti sa dyip. nangang ahulugan na ang babaye. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. halimbawa. Kung susuriin ang pagkakaayos ng mga pasahero sa loob ng dyip. ilalagay nila." "Bayad muna bago bumaba nang di ka mapahiya.

Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . at ng bahay ang sa mga babaye. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay.nawain nating bawa't isa. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. ay may kanikaniyang katungkulan. pantahan lamang. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala . magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. Para kay Labog. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Muli ay naitanong ko sa sarili. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay." (p. Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. Sa halip. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s a kanyang asawa. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan.

at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. kakilala ng mga kakilala niya. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. Mayo 16. at Manuel. at ginawaran ng mga parangal. kaanak . Mayo 13.kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). o ng mga kamag -anak niya. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. tiya. . binasa. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. lola. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977).</pd>. kinilala. kaibigan ng mga kaibigan niya. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. ina. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. pati na ang pamangking si Teodoro. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. nobelista. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. kwentista. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. 1962. isinapelikula. Gaya ng nabanggit na. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. 1962.

Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. Sa kabuuan. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog.Mayo 1962. pagpapakilala. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. Para sa pangalawang komponent naman. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. Abril 1962. isang malusog at magandang sanggol na babae. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. isang teorista. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. ang maisulat ang kanyang literari biografi. ang inyong lingkod. Ayon kay Louis Ke lly (2000). ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. UP Diliman Main Library. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. at Lopez Memorial Museum. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. 4 . Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. Gayunman.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: <b>1</b><pd>. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. at.

nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. lang. It's the first time for her to join a contest. I talked to her later at okay naman ang English niya. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. Rosa. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. sila na lang. ako na yata ang ta ong ito. Nakapagtataka lang. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas.</pd>" o kaya'y "Lord. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas.. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency.</pd>. 2008. tulungan mo naman ako<pd>. President Macapagal Aroyo. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan.. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. so understandable that she's so t ense.. Huwag na silang mandamay pa ng i ba." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta.. sinabi ni Charlene Gonzales.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal." Noong Marso 14 .. saklolo di ko kaya 'to<pd>. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Kasi. Sana. Ang sa akin lang naman. sa Lag una.</pd>" "Lord. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. noong Marso 9." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal - . President Gloria Macapagal-Arroyo. Halimbawa.. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios.." "Lord please<pd>.. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o.Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo.

Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. St<pd>. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit.. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko.sa umaga pagkagising. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Mount Carmel.</pd> Francis. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Lord<pd>. Quiapo. Sa pagkakataong ito. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko. nasanay ako sa ganito. ako ang Kanyang pinakapaborito. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang.." wik a nga. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. at St<pd>. at sa gabi bago matulo g. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Pero bago ko pa ipagdasal ito. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. At napatunayan kong tama ako.. Lord<pd>. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. Kahit pala hindi ako magdasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. San Miguel. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. basta magsi kap lang ako at maging masipag. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. Naghanap ako ng iba pang padrino. . </pd> Jude. kasunod ng aking "Tha nk you. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal." ang paniwala ko naman.. bago umalis ng bahay. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. itinatawag ko sa Kan ya. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. bago kumain. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. Pero nagkamali ako.

Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki.Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. ngunit kung magbibilang lang tayo. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. lumalim. Abril 2005 . Bata pa lamang ako. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko.panahon ng tag-init. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . matutuklasan nating mas lamang pa rin a . Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. kontento sa buhay. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Sa kauna-unahang pagkakataon. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . pagkatapos ng mahabang panahon. mas asahan nila ang kanilang sarili. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . kinakausap ang Dios. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. Sa ganitong mga pagkak ataon. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. ngunit sa nangyari sa akin. at magnaknak. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. nabibili ang mga gustong bilhin.huwag silang umasa sa dasal. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. sa halip.

. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. dapat na mabatid ng isang nagnanais na magsulat sa ganitong genre ang ilang mga pangangailangan b ukod sa kanyang mayamang emosyon.Essay Word Count: 2032 Romantesista ang isang manunulat ng akdang romansa. dayalogo at tunog. <b>Panimula</b> Maraming nagtuturing sa pagsusulat ng mg iskrip ng komiks at mga nobelang popula r na may temang romansa bilang mga akdang hindi maihahanay sa mga lehitimong lit eratura. 'happy ending'. Alinman sa mga akdang ito ang tatangkaing isulat. kapsyon. saglit na kasiglahan at elaborasyon. Hayagang masasabi na mababa ang pagtingin sa pagsulat ng mga ito at an g kanilang mga manunulat. Sa pagsulat ng iskrip ng komiks.ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. 4 Title:Sanaysay (36) Text 110 . tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. Minsan nga. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. kurot at kilig upang maging matagumpay na akdang romansa. Gayunman. kailangang magtaglay ng kiliti . malamang na mababa na rin kaysa sa mga iba pang mga na gsisisulat sa ibang genre. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. Minsan kasi. Sa papel na ito. Sa pagsulat naman ng mga nobelang romansa. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. kailangang may ideya ang magtatangka sa paggawa ng mga kuwadro. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. dapat na magkaroon ng kamalayan sa konsepto ng 'love triangle'.

Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. ng is ang manunulat ng komiks ang pangit na kaakibat ng katotohanan. hugis (puso.</pd> kapsyon Ito ang pagsasalaysay mo bilang manunulat. Kapag haumaba pa kasi kaysa rito. kalahati. tatsulok.</pd> dayalogo Ito ang mga pahayag na binibigkas ng mga tauhan. kasama sa obligasyon ang pag-isip ng mga posibleng mapabilang na pig ura at eksena sa susulating obra. wala ng matitirang espasyo para iguhit ang mga larawan sa kuwa dro. kung magkaminsan. parihaba at iba pa) at kung ano mismo ang maki kita sa loob nito.</pd> kuwadro Ito ang paghahati-hati ng mga larawan sa bawat pahina ng komiks. Ang isang manunulat sa komiks ay dapat na nakakikita ng kagandahan sa kahit na p inakamasagwang bagay na kanyang nalalaman. c<pd>. <b>Dalaw ng Romansa</b> Dapat na romantesista ang isang manunulat ng komiks. ay bahagi lamang ng pantasya tulad . Madalas na iugnay ng isang karaniwang makabab asa o makaririnig ang salitang romansa sa lambingan o sa positibong ugnayan sa p agitan ng mga indibidwal na may pagtutugma sa nararamdaman. Dapat na kayang takasan. Ang hirap dito ay ang limitasyon na isa ha nggang dalawang pangungusap na payak lamang ang dapat gamitin. Hindi limitado sa g anito lamang ang romansang tinutukoy sa naunang pahayag. Hindi kasi maipagkakasya lalo na sa maliit n a kuwadro anag tatlong bagay na nabanggit na: larawan. kaila ngang maikli ang mga ito at tiyak. Ang tanging kaibahan ay hindi manunulat ang aktuwal n a guguhit ngunit nasa kanya ang pagsasabi ng laki (buo. Unang tatalakayin ang pagsulat ng komiks at susundan ng pagsulat ng mga nobela a t mini nobelang romansa. Tulad ng kapsyon. Dapat na may abi lidad ang manunulat ng komiks na masilip ang banaag maging ng pinakamanipis na l iwanag sa pagitan ng pinakamadidilim mang ulap! Iyan ang romansang hatid ng kom iks. Iyan ang dalaw ng romansang dapat na patulan ng isang manunulat ng komiks! Sa pagsulat ng iskrip sa komiks. karaniwang pagtatakhan ang pagkakaroon ng tun og ng isang akdang nasusulat tulad ng iskrip sa komiks ngunit isa ito sa mga mah ika ng komiks.Sa papel na ito. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda.</pd> tunog o sound effects Sa unang tingin o dinig. Dito inilalaman ang mga deta lyeng hindi mababanggit sa dayalogo. Mahirap ito dahil para na ring ang artist gag ampanang ito ng may-akda. sa magandang paraan. b<pd>. Bilang manunulat. isang kapat a t iba pa). kapsyon at dayalogo. Tinutumbasan ng manunulat ng iskrip ang mga bagay na dapat ay na ririnig sa isang tagpo. Linawin natin ang pahayag na ito. Wawakasan ang mga talakay sa pagsasanib ng mga element ong dapat na isaalang-alang sa pangkalahatang pagsulat ng mga akdang romansa. d<pd>. Isa itong hamon sa kanya na gamitin ang mga titik upang tapatan ang mga tunog na. Dapat na kaya niyang makahagilap ng kahihinatnan o wakas na positibo o masaya kahit na nga dumanak na ang dugo o bum aha na sa luha ang istorya. ilang mga bagay ang dapat na bigyan ng pansin: a<pd>. Dapat ding isaalang-alang ang pagtutugma ng kapsyon at larawan sa kuwadro.

bakit pa isusulat?". kukulungin at lilimitahan sa tatlo o apat na pahina ang isang madulang salaysay ng pagmamahal. Ang hirap na nadarama ng nagmamahal ang pinaguugatan ng pagpapahalaga sa kanyang iniibig... "Kung mahirap at masakit. Ngayon. Naging mabili ang mga ito sa mga taong nais magbasa sa sariling wika ngun it nais na makaramdam ng hamon ng pag-iisip ng mga imaheng pahiwatig ng mga sali ta at hindi iyong lantaran ng idinidikta ng mga larawan na tulad sa mga komiks. Ito ang sagot diyan: hinggil sa pag-ibig ang akdang isinusulat at sadyang ganyan ang pag-ibig. sandali lamang ang mga kapanabikang hatid .. Hindi kailangang madaliin kaya nananamnam ng may-akda an g bawat pintig na hatid ng kanyang emosyon! Hindi na kailangang sikilin kaya na ibubulalas nang walang pag-aalinlangan ang bawat salita at emosyong taglay ng mg a ng mga salita at tagpo<pd>. Tila baryasyon ito ng mga bahagi ng salaysay na pampanitikan. Ang sakit namang hatid ng pag-ibig ang nagpapatibay sa pusong nagmamahal. Saglit na kasiglahan ang tawag sa bahaging may matinding kapanabikan na mararanasan ang sinumang sumusubaybay kahit na nga nasa unahang bahagi pa laman g ang salaysay.. tila ha los pantay lamang sila. Pamilyar ang ilang bahagi ngunit posible pa ring makapagpalinaw ang bahagyang talakay sa ilang bagay na maaaring bago. kung paanong pipigilan ang nag-uumapaw na kalipunan ng emosyon ng mga karakter na kabilang s a salaysay... Ang kaibhan. <b>Simula</b> <b>Katawan</b> <b>saglit na kasiglahan</b> <b>elaborasyon</b> <b>tunggalian</b> <b>kasukdulan</b> <b>kakalasan</b> <b>Wakas</b> Pamilyar na tayo sa marami sa mga bahaging binanggit sa itaas ngunit h ayaan ninyong ipaliwanag nang bahagya ang dalawang bahagi na posibleng bago sa m ga tumutunghay: ang saglit na kasiglahan at elaborasyon. Unang lumutang ang mga nobelang 1 20 pahina lamang ang kabuuan at sinundan naman ng mga mini-nobelang 50 pahina la mang. Kaya ang mga tunay na manunulat ng roma nsa. Kung ihahambing nga sa kapanabikang dala ng tunggalian. kung paanong rerendahan ang nagpupumiglas na kakintalang dapat na manatili pagkatapos na matunghayan ang isang pag-uugnayang nasaksihan sa loob la mang ng dalawa hanggang apat na minuto (batay na rin sa bilis o bagal ng nagbaba sa) upang maunawaan ito ng mambabasa matapos niyang matitigan ang huling larawan sa pahina na kakikitaan ng salitang WAKAS.</pd> hantad man o tago! Hindi masakit sa ulo! Hindi makirot sa dibdib! May pattern na sinusu nod ang ganitong mga akda na bagamat nagkakaiba minsan ay nagkakatulad naman sa higit na madalas na pagkakataon sa iba't ibang akda. isipin pa kung paanong ilalaman. dulot ng patuloy na pagdanas ng sakit at hirap. May bagong kalayaanag hatid ang ganitong mga genre. Ma gandang tanong.ng kapag 'science fiction' ang ang matutunghayan na iskrip. ay lalo namang nag-umapaw s a inspirasyong dulot ng pag-ibig! <b>Romansa sa Isang Upuan Lamang</b> Dekada '90 nang umusbong ang mga nobelang romansa na hiwalay sa komiks at mga seryeng bahagi lamang ng mga magasin. May dagdag na pahinang magagamit ang isang manunulat upang maunti-unting buksan ang laman ng k anyang isip at dibdib. Napakahirap! Masakit sa ulo at sa dibdib! Maitatanong marahil.

makakaban gon siya sa suliranin at magtatagumpay sa huli. pamilya o maging sa riling pagkatao na hindi kasundo ng tauhang naguguluhan. Matapos ang bahagi. Dito rin makukuha ng mambabasa ang mga detalyeng kailangan upang t unay na maunawaan ang darating na mga kapanabikan at pangyayaring hatid ng tungg alian. Dahil iisa nga ang mambabasa at ang bida: kung kaya ng bida. Ang saglit na kasiglahan ang magdaragdag sa kapanabikan ng mambabasa upa ng hindi bitiwan ang maliit na aklat na kanyang hawak. Ki kiligin kapag nakadarama ng pagmamahal ang tauhan! <b>Magmamahal ang bida</b> Matapos na maging iisa ang bida at ang mambabasa dulot ng nabanggit sa itaas. sulyapan naman natin ang pormulang sinusunod ng ga nitong mga akda: love triangle. mamumuhi ang sumusubaybay sa antagonista ng salaysay. darating ang pagkakataong malul utas ang mga ito. <b>Love triangle</b> Tatlong kaluluwa ang laging sangkot sa mga ganitong akda. napakadali na para sa mambabasa na mahalin ang mahal din ng bida. Dala kasi n g trayanggulo ang awtomatikong pananagumpay ng dalawa at pagtanggap ng natitiran g isa pa. Dito magsisimul ang iugnay ng mambabasa ang sarili sa tauhang kanyang sinusubaybayan. Tatawa siya kapag masaya nag tauhan. Maaaring isang pangkat ang karibal. Ang elaborasyon naman ay ang bahaging unti-unting natutuklasan ang mga detalyeng maaaring bumagabag sa sumusubaybay ng salaysay na dulot ng mga naunang pangyayari. may mamahalin siya. <b>Makababangon sa suliranin ang bida</b> Laging nmakahahanap ng solusyon ang bida sa anumang suliraning ihahar ap sa kanya. <b>Dadaan sa hirap ang bida</b> Sa pagkakataong ito makakukuha ng sinmpatiya ang bida. Nakikisalo na ang mamababasa sa karanasan ng tauhan sa salaysay. Ang bahaging ito rin ang nagbibigay sa kanya ng lakas ng loob na lumaban maging sa tunay na buhay. hindi ito mapapansin ng mambabas a. Sa tatlo kasi nalalagay sa pwersadong pamimili ang isang indibidwal n a magdadala sa kanyang pagpapasya kung alin ang papanigan. Kung napakaganda ng pagkakagawa sa ganitong pormula. Wala na silang ipinagkaiba! Siya na ang tauhan! Iiyak na siya kapag umiyak ang tauhan.ng saglit na kasiglahan at mangyayari ang mga ito sa pagitan ng simula at elabor asyon. Kahit na nga minsan ay tila napakahirap at halos imposibleng malusutan ng bida ang mga suliranin. Madalas na walang kapanabikang hatid ang elaborasyon ngunit kung sapat a ng nagawang panggising ng saglit na kasiglahan. sa bahaging ito nakadarama ng tila pagmamalaki at tagumpay ang mamba basa. Kasama na rin dito ang pagtuturing sa mga taong kaaway ng bida bilang kaaway. nangyayaring ituring ng sumusubaybay ang kanyang sarili bilang siya ring tauhan ng salaysay. aapihin ang bida. isang lalaki-dalawang b abae ang love triangle. Kung na pakaganda ng pagkakasulat at madadala nang husto ang sumusubaybay. Hindi limitado sa isang babae-dalawang lalaki. Dahil tila iisa na ang turing ng mambabasa sa bida at sa kany ang sarili. Ito ang magbibigay sa ka nya ng kagustuhang tapusin ang kanyang tinutunghayan sa isang upuan lamang. kaya rin niya! .

lilipas din ang mga p agsubok. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Ang masayang wakas kasi ang bubuo sa lahat ng positibong dulot at nadama ng mambabasa sa mga pinagdaanan niya bilang siya na ring bida. Ang tatlong K na ito. magdudulot ito ng panlulumo sa halip na kasiglahan. Di sila lumiliban sa klase. kayang lagpasan ang mga hamon ng buhay at higit sa lahat<pd>. o magdal a ng mga gamit o bag. kurot. kiliti.<b>Magtatagumpay ang bida sa huli</b> Bawal ang malungkot na wakas sa mga akdang ito. . pananampalataya at pa g-ibig.</pd> ka yang talunin ng pag-ibig ang lahat! Makikita rin ito bilang bagay na espiritwal. Ang masayang wakas rin ang magbi bigay-kaganapan sa mga pangarap ng mambabasa at maging sa kanyang bagong tuklas na lakas ng loob upang humarap sa mga hamon ng buhay. ng panghihinayang sa halip na pag-asa at pagkamuhi sa halip na pagibig. 5 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme.. may taong itinakda upang magmahal sa bawat indibidwal. Naghahatid ang mga akdang romansang ito ng pag-asa na maganda ang mun do. Ang tatlong ito ang siyang sikreto ng tagong sulok ng puso na siyang pinagmumulan ng romantikong mga isinusulat. Idagdag pa rito ang lakas ng loob na kung nasa isa ng indibidwal ang pinakadakilang handog ng Diyos sa tao. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. magsapatos. pinakadakila ang pag-ibig! Ang sarap ng pakiramdam kun g magsisilbing isang instrumento ang manunulat upang mapalaganap ang pinakadaki lang handog ng Diyos sa tao. si Titser Trudy. Ang tatlong ito ang siya ring dahilan kung bakit hindi pagsasawaan ng mga mambabasa ang mga akdang pumapaksa sa pag-ibig sinuman ang sumulat ng mga ito. Kung magwawakas sa malung kot na paraan ang isang akdang romansa. kilig ang siyang mga pangangail angan ng isang mainam na akdang romansa. Dala ito ng katotohanang ang karamihan sa mga tumatangkilik ng mga kadang r omansa ay kababaihan.. Araw-araw silang pumapasok. Mayroon din silang guro. Nakasaad kasi sa Bibliy a na tatlong bagay ang ibinigay ng Diyos sa tao: pag-asa. Sa tatlong ito. ano pa ang kanyang mahi hiling? Dapat ding mabanggit na isa sa mga nakagawian sa pagsulat ng mga gani tong akda ang paggamit ng sagisag-panulat na pambabae o pangalang sadyang pambab ae.

Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase." sagot ni Buknoy. At 'yung mga liban naman. Pero bago sila umuwi. "Patuyo na po." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. Pagkatapos ng klase. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Di na tayo magugutom. tatalon si Berto sa tubig. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. 'pag naging pulis na ako. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. pupunta sila sa Jones Bridge. di na tayo tatapak sa lupa. Sa katunayan. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. Masaya sina Buknoy at Berto. Maraming pagkain sa barko. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Ang langit na ang magiging bubong natin . 'pag nagkabarko na tayo. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. Araw-araw. "Buknoy. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Kahit anong lugar. "Ayos naman po. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. Lilibutin n atin ang dagat. nagiging tunay silang mga bata. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. Mula s a itaas ng tulay. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. Sa mga oras na ito. Pagkatapos. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. uuwi na sila sa kanilang tirahan. pinu puntahan ni Titser Trudy. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. Siyempre. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. hanggang sa matuto na si Buknoy. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. uuwian nila si Mang Ben." matipid na sagot ni Berto. bumibili sila ng tukneneng." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Gusto niy ang maging pulis. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. "Kuya. Huhulihin natin si la.'Nung una. na dapat isulat o basahin. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan.

Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya." balita ng isang ba ta sa kanila. nagulat sila sa kanilang nadatnan. siomai." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. pulis. si Mang Ben ang gumawa. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. bituka. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan.a bahay. yero. adidas. Dumating si Titser Trudy." tugon ni B erto. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. Sa center. at ulo ng manok na may m . bumbay. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. umuusok na pansit. tit ser. si Ti tser Trudy. pero giba na ito. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. o pako. Sa center. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. Mga totoong kotse. kaya nagpunta agad ako rito. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. motor. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. ang mabait na si Mang Ben. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. naglalayag sa malaking barko. intsik. Pinaaalis na tayo. panadero. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. madre. babae o lal ake. maliit at malaking siopao. at karitong itinutulak. paa. Isang hapon. matutuling dyip. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. May bilog at kuwadradong ho pya." "Salamat Titser Trudy. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. mas marami kayong magiging kaibigan . Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. Matanda o bata. kahit kakau nti lang ang kahoy. kaya niyang gawing maliit na bahay. matapos nilang maligo. tindero't tindera. Sumasakay sa matuling matorsiklo. at kung sino-sino pa. mainit-init na tukneneng. sa malaking bahay namin tumitira. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. doktor." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. iba't ibang kulay ng palamig. Mahusay na karpintero si Mang Ben. drayber. may pustiso o wala. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain.

pinarurusahan. ng ib ang mahihigaan. Kung minsan. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. para raw di ako maloko ng i ba. pati magkuwenta. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. berde. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. Dito na 'ata ako lumaki. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. Pero ngayon. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. Sa sobrang laki ng aming bahay. walang pinto na dapat ikandado. at itlog ng pugo. Kapag gumawa ng di mabuti. nude ls. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. mga ku wento ang pasalubong niya. nakatayo at walang mahigaan. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. nagtatrabaho rin ako. May nanghi hingi ng limos. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. si Kuya Anghel. kaya 'yung iba kong kasama. Matagal-tagal na silang wala. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. minsan hindi. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. Minsan naman. talagang matag al ang ulan. Unang nawala si Tatay . May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Natatandaan ko. . Araw-araw. Gano n naman sila e. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. May nagtitinda ng dyaryo. tsitsaron. di niya nakakalimutang dalawin ako. dyip. at kung ano-ano pa. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. tubig. 'Yung iba sa kani la. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. May nagpaparoo't parito. Pero kung minsan. may tulog sa araw at gising buong gabi. May nagpaparoo't parito. pagkagising ko isang umaga. may nandudukot ng ibang pitaka. umulan man o umaraw. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. Walang tamad sa loob ng aming bahay. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. tulad nina Tatay at Nanay. minsan kasa-kasama ko. May gamot sa sipon at ubo. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. Mabait si Kuya Anghel.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. at trak. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. Lahat kami. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. Araw-araw. Pero ako. at pula. tapos sumunod si Nanay. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. naghahanap ng ibang masisilungan. sigarilyo. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. K ay lamig ng tubig. Pero tulad ng ibang bahay. wala itong haligi at bubong. wala na silang pareho. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. sabon. kendi. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. kilala ko. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Astig magkuwento si Kuya Anghel.

Titira kami sa iisang bahay. Paano na sina Nanay at Tatay. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. May bahay pala na talagang para sa ak in. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. Kailangan mong maging ligtas. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. nakakalu .PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. tanghalian at hapunan. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Bahay na may haligi at bubong. Bahay na bahay namin. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. maaalagaan ka nila at matut uruan. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. Doon. Makikipagkaibigan ako. kayang-kaya niyang sumingit. dyip. Muli akong mangangarap. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. Tulad ng ibang batang di na bumalik. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. NAISIP KO. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Kahit sa maliit na is kinita. Mahira p ang walang bahay. "May bakanteng center na akong nakita. Di pala ito matatawag na bahay. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. Bahay na hindi bahay ng iba. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Pero kahit ganito ang aming bahay. Tutulong sa maraming gawain. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin." da gdag ni Kuya Anghel.

Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. Mabait si Mang Ruben. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. may parang bombilya at kulay sampalok." ang sasabihin ni Tatay. M insan sabi ni Mang Ruben. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. Nakahinga na nang maluwa . at gamot na parang matataas na bilding. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. Sa aking pagtulog. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. "Aking Bunsong-bulinggit. Si Kuya ang magmamaneho. bakal. Papauwi. noon daw. Sabi ni Tatay. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. Walang daya ang kanyang timbangan. Lahat ng tao. isang kutsara't platito. patis. pati piktyur ng iba't ibang tao. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. mga butas na timba at palanggana. Titimbangin ang mga bakal at plastik. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. may punggok. Sa buong maghap on. isang maliit na kaldero at yuping t akure. laging may kwento si Tatay. ipap arada lang ito ni Tatay. At kapag gusto naman naming umidlip. Paggabi na. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. Minsan. nagtutulak ng bahay. Tuwang-tuwa ako. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta.sot kami nang walang gasgas o daplis. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. walang pahinga ang kariton. at gamot. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. may mahaba at maiksi ang leeg. dati rin akon magkakariton. noong matagal na matagal na." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. Kahit saan kami magpunta. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. "Tulad n'yo. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. Pero naging tamad daw ang mga tao. toyo. 5 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. Sasakay uli ako sa asul na kariton. May kahon din kami ng damit. May dalawa kaming ping gan. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. dalawang baso. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. patis. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. may lapad at ku wadrado ang katawan. toyo .

Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. bakal. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. pero parang pagod na pagod ito. "Kay sarap talagang mabusog. Busog na busog kami ni Kuya." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. mga butas na timba at palanggana. Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. nagiging bangka ito. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. bilhan kayo ng pintura.g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. At bigla-bigla. Tulad namin ni Kuya. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Ako naman ang loob at ang manibela." ang sabi ni Kuya. Pero minsan. Naisip ko kanina. Ang lamig ng tubig. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. komiks. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. Pagkatapos. Kapag umuulan at bumabah a. Giniginaw na ako. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. Di na kasi kul . Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. Sa aming pag-uwi. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. mga bunging kaldero at kawali. Wala kasi kam ing masilungan noon." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Pero alam naming matibay ito. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Napansin ko rin. At sa aming pagkukusot. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. Kapag gusto naman naming magpahinga. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. susulpot ang mga bulang-lobo. Kapag wala kaming makolekta. ng asul na pintura. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon.

lalo na ang asul na asul na kariton. Matagal na silang wala. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. Simul a noon. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. ponkan. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. ipinarada namin ang asul na kariton. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa.ay asul ang masuwerte ninyong kariton. at ubas. May iba pa palang libro bukod sa ." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Kinabukasan. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. Si kuya naman sa labas. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. Sa gabi. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Noon din." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. Bagamat nasa probinsya ako. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. kapag may-ensayklopedia sa bahay. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. Kay saya ko noon at alam ko. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. akala ko. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Pagdating ko ng hayskul. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. mayaman o maykaya. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya.

Kapag Sabado at Linggo. malap it sa pilapil. Laguna sa loob ng dalawang taon. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Davao at iba pa. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Minsan. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. manipis ang gulong. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. napuntahan ko na. matinding depression ang naranasan ko. Sabi nga. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Yabangan kami ng aming mga nabasa. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. naririto ang buhay ng bawat tao. sa Balong Malayo. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. Pagdating ko ng kolehiyo. Paramihan kami ng nabas a. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. Natatandaan ko. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. isang libro agad ang binibili ko. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro.ensayklopedia. Problema ko kasi. sa Dulong Bayan." Hindi kumibo si Lolo. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. At kahit saan man ako mapunta . Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. Tanda ko. Cebu. sa Sapang Palay. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. Para akong namataya n noon. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. Palitan at hiraman. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. "Ito ang buhay. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. Sa bawat perang natatanggap ko. may collection ako. sa bukid at kung saan-sa an pa. nabalutan ng putik ang aking mga libro . sa Gul od. sinabi ni Lolo na. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. kulturang popular. SABI NI LOLO. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Cagayan de Oro. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. "'Tay naman . Ganoon 'ata talaga. Gusto kong matahimik na ang mga ito. m atulin pa rin ito. Laguna. Nang d umating kami. Pero sa kasamaang-palad. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. ang bukid ang di ko makakalimuta n. media at iba pa. . tulad noong tumira ako sa Si niloan. Tumuloy siya sa k anyang silid." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book.

Walang ma sama ang pangingibang-bansa. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. nars. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero makita. (4) ukol kay Dr<pd>. . Par ang laging may iniisip. 5 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. laging matamlay si Lolo. ang maagiw na bodega. sa di ni Lolo. Lolo sa datin hindi ko ito Pinuntahan ko kayang abutin Mula noon. Dahil sa mga nabanggit na ito. Sa nasabing teksbuk. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw.Kinabukasan. ang masama at higit na masakit. Alam ko. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. upang kumita ng d olyar. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). at ib a pa. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nakatali ito nang mahigpit. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. Pakiramdam ko . Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni g sandalan nito. titser at iba pa. <i>care giver</i>. at mas pangmatagala n ang epekto. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. Napansin ko. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod.</pd> Martin Luther King. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . upang doon siya magpahin ga.

ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a ng mismong wika nito. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . at iba pa. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. at iba pa. tulad halimbawa ng Rice Burger. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". Sa paraan nga namang ito. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. mga batang may isang estante o higit pa ng mg .34). maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi.Sa panahon ng globalisasyon. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. Bilang pintungan. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Kadalasan. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. politika. Bilang sandata. ekonomiya. at iba pa. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan.69)". ay isang malaking banta sa globalisasyon. bagsakan ng mga sobrang produkto. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. kailangan itong laging bantayan.

<i>Panitikang Pambata. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. pagmamahal sa matanda at iba pa. simbahan. makukulay na poster. Sa paniniwala ni McGillis. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. kung kaya. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. Ang unang aklat na limbag. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular.a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. lansangan at iba pa. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. ganito ang kanyang sinab . bus. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. <i>flyers</i>. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. brochures. Sa kanilang mga komersyal. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador.8). nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. tulad ng wika. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. Kay McGillis. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. at iba pa. paaralan. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika.

</pd> Thomas. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata.. na dapat igalang sa lahat ng oras. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol.<p d>H<pd>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . Bukod sa kartilya at katon. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan.</pd> Perkins.</pd>P<pd>. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. at insidental o peripheral lang a .</pd> La Belle. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Edward Stratemeyer. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. Ayon kay Luna Sicat Cleto. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.</pd>H<pd>. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.i: "<pd>. Paglaon. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Mula taong 1898 hanggang 1910.</pd> Ralphson. mababa it na kaibigan at higit sa lahat.</pd> Stuart.</pd>M<pd>. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.</pd>F<pd>. pagbigkas ng mga salita.</pd> Stuart.</pd> Hancock. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.</pd> Eady. Tinatawag din itong "abesedaryo.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. at sa buhay ng mga santo.</pd>A<pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. at Sargent R ayme. bida ang mga Amerikano. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol.</pd>P<pd>." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. bida. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. <i>The Filipino Twins</ i> (1923) ni L<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda.</pd>I<pd>. Sa bansang 1850.

ng presence ng mga Pilipino (p. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. simbahan o mga organisasyon. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. magdedesis yon o mag-iisip. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. opisina.31). ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. Sa modernong panahon. radyo. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. alin ang pagtatawanan o iiyakan. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Umaayon ito sa prinsipyo . At madalas. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Sa kabilang banda. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. Sa ganito. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. nagi ging kumplikado at nalulusaw. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. imahen at simbolo. kita at konsumerismo. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. ang mga relasyon. Bukod sa pagbibigay-impormasyon.

Dito rin nila ibinabatay kun g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. awit. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. sayaw o ritwal.ng AIDA. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. panggagagad at pa gsasalin sa iba. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Sa ganito." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid.75).. Sa madaling salita. Para sa kanya. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. kasabihan. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. Para sa kanila. likhang sining. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Gayumpaman. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 ..</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan.. Upang magawa. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). imahen at simbolo na kilala ng mga tao.. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. epiko... Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. may sarili nang itong materyal na realidad. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. Ang mga ito ay: A<pd>.. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Bago pa man sumulpot ang tao.. Ayon kay Prospero Co var (9). Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes.</pd>to attract ATTENTION I<pd>. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). Sa pamamagitan ng habitwalisasyon.. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. Dagdag nina Berger at Luckman.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). at sa mga susunod pang salinlahi. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. Ibi . Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan.</pd> to create INTEREST D<pd>. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Ibig sabihin. Up ang mabuhay ang mga unang tao. Sa mas malawak na pagtingin. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. Gayunpaman. Sa madaling salit a. kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit.

api. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. mahirap.g sabihin. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. tined yer. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. sa pamama gitan ni Cuneta. istruktura at daloy ng pagpapahayag. Sa larangang ito. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. sa produkto. Sa madaling salita. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. Ayon nga kay Roland Barthes. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Sa antas na ito. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. . Sa paraang ito. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya.Ibig sabihin. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. asawa. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. komersyal sa tv at radyo. Dahil itinapat sila. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito.21). ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. mayaman. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. kaibigan.95). Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. siya na ang umaayon dito. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. ay kanyang kagagawan (89). amo. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. Samakatuwid. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). Ayon ulit kina Berger at Luckman." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. karaniwan. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>." (Hall 69). ang mga ad ay hin di inosente. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. mangingibig. Gayumpaman. Ibi g sabihin.

Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. Hindi nagtagal. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. Sa simula. Noong Agosto 1935. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Sa ad na ito. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. Matapos mailagay ang load. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. Kamakailan. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. Sa advertisement sa radyo. Samantala. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Batay sa mga inilahad sa itaas. Ang <i>Varsity News</i>. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin . malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. matapos ang walong taon. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. na itinatag n oong 1914. Nang makita ang isang tindahan. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>.Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad.

Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. taong 1935. Sa loob ng ilang taon p a lamang. atleta. D<pd>. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. </pd> Carl W<pd>. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. William Allen White. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). ang mga kababaihan ay magaganda.</pd> Karig. Marlen E<pd>. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. Columbia. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. Yale. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. aktor. politiko. editor a t mga lider kabataan. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil . Sterling Fisher at George Wright Hawkins. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Wa lter M<pd>. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard.</pd > Romulo. Princeton. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. Ika-5 ng Hulyo taong 1936.g kasapi ng CEG. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild.</pd> Pew. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>.</pd> Ackerman. intelihente at dinamiko. Mula rito. Noong itatag ang CEG nang 1931. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. Quezon. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. makata. Fordham at Marquette. debatista. orador.

Gil R<pd>. Samantala. at mga miyembro sina Raul Manlapus. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. Leon M a<pd>. Carlos A<pd>.a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Daisy Hontiveros. Sa kanyang pamumuno. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Castro at Pabl o Viray. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma.</pd> Rama. Garma. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Ang taong 1933. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. Enrique Quema at Poblador. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. Kasa ma niya rito sina Torres. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala . kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. interby u. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Vinzons. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Porfirio Miraflores. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Pascual at Duque. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Vega ng <i>The National</i>. Celestino C. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa mga miyembro nito. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. lathalain.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. Rufino R. D<pd>. ayon kay Rodriguez.</pd> Carlos. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan.

Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. kalihim ng Departamento ng Pinansya. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. magbasa at mak . Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. Subalit para kay Manuel E<pd>. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Iprinesenta rin ni Kal<pd>.wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Ayon kay Prop<pd>. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. editor at mamamahayag sa ma instream. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. Samantala. isinulong ni Helen Benit ez. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. mga asignatura sa wikang Ingles. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n a magasin. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>.</pd> Modesto Farolan (1937). Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila.

maalalahanin. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. mapagmalasakit. Sa naturang kumperensya. mapagtiwala. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito.</pd>H<pd>. Sa Ingles. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . mapagpatawad. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>.Essay Word Count: 2. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. May mga ilan nang sumubok . Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. 2005) naman. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>".121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig." Kay Narciso-Apuan (Symposium. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. A<pd>. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>.</pd>V<pd>. Ayon rin kay Ferrucci (2006)." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. mapaglingkod. hindi ito mad aling sagutin. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. at mas ayahin. sanaysay. editoryal at b alitang pamapalakasan. marespeto. pahayagan at magasin. mapagk umbaba. ang pahayag ng kalihim.ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. 4 Title:Sanaysay (44) Text 136 . walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. mapagbigay. mapagpasensya. may konsiderasyon. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. Sinusugan naman ni Prop<pd>. pakikiramay sa kanila.</pd> Crispino Jamias. Nobyembre 24. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. m apag-aruga.

Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. nagbibigay ng pag-asa. Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. isang propesor ng wikang Pilipino. De Mesa 1991). nagpapatibay ng loob ng kapwa. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. marunong makipagkapwa. mapagbigay (De Mesa 1991. hindi nanghahamak o nanlalait .na magbuo. may magandang intensyon para sa ibang tao. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. mapagkumbaba. Narciso-Apuan Symposium. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. Nobyembre 24. 2005). Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. mapagmalasakit. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. buk as ang loob. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan . malawak ang pag-unaw a. humi hingi ng tawad. mabait. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. isang madre. nag-aaruga. at dalawang <i>charity volunteer</i>.</pd>47. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. maunawain. nagpapakatoto o. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). Sa ngayon. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. malaya. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. matulungin (De Mesa 1991). at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. maawain. at malapit sa Diyos. isang pari. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao.

Hess. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>.ng depinisyon ang kagandahang loob. Sa sitwasyong ito. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. Williams at Ladany 2005). Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Sa pananaw ng mananaliksik. Thompson. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. <i>content analysis</i> ang ginamit. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Sa 14 na kalahok. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. Sa kulturang Pilipino. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at bumuo ng mga domeyn at kategorya. Knox. isang <i>counselor</i>. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. sa tingin ng mananaliksik. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. sapagka . <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral.

may pakikipagkapwa. Ayon kay Hill. porsyento. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. Siya ay may malasakit. Sa pagsusuri naman ng datos. Hess. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. Thompson. may mga ilan ding naging pagsubok. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. nakalagay ang mga deskripsyon. Sa bawat talaan. Williams at Ladany (2005). <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. pagdodomina ng isang miyembro. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. <b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok.t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. at ur i ng mga ito. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. may konsiderasyon. hindi iniinda ang abala. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. Knox. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. inuuna ang kapakanan ng iba . Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim.

Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. nagbibigay ng serbisyo. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. maalalaha nin May utang na loob. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> . Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. <i>Malinis na kalooban</i>.Laging handang tumulong. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. bukal ang loob. kahit saan. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. <i>Pakikipagkapwa</i>. hindi sila naghihintay ng kapalit. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. <i>unconditional</i>. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . Kapag sila ay nagbigay ng tulong. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. marangal. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag.

iniisip ang kapakanan ng iba. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. hindi nang-aabala. handang magsakripisyo 75 31 19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili.Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. disiplinado. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. . may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>.

Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. at damo. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. Hilig nila talaga ang tubig. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Sila'y mga bibi. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus . Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan." ang sigaw ng isang sisiw." ang wika ng inahing manok. Ang bodega ay puno ng mga mais. Isang araw. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. Halina kayo't tayo'y aalis na. kay a't siya'y nalunod. Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. para marinig natin kung siya ay parating na.5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. sigaw ni inahing manok. bigas. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". "Hindi iyon mga sisiw. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya.

hihingi ka sa akin. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Huminga ng malalim ang ama. sa kanyang trono. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. pero sa susunod ay hindi na". Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. Sa kanyang paglipad. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. hanggang sa maabot na niya ito. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. Walang may gusto na gawin ito. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. O sige. "ama. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Nang dumating ang tag-ulan. "Masaya ako sa buhay natin. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Tapos ngayon. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. sagot ng lima. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Agad nitong pinalaki ang katawan." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga.a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Nangako siy . Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. b ibigyan kita ngayon. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. Panay ang pamamasyal. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito.

Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. At ganoon nga ang kanyang ginawa. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. "Kumusta na kayo ?" sigaw niya. . Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Isang araw. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Ang isa ay mayaman. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Sa halip. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. lumabas ng bakuran ang usa. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. Laking tuwa ng hari. Naisin man niyang kainin ito. Isang araw. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. pupunta si Mang Isko sa bayan. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Isang araw. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. Bibili siya ng pagkain. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. Pagbalik ni Mang Isko. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Minsan.a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan." Isang araw. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. ang pagong ay nahulog. siya ay nagulat sa nakita. G ayunpaman. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. gamit naman ang kanyan g bibig. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Isang araw. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. "Isa itong kamangha-manghang bagay. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada.

Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Nawa'y tanggapin ninyo. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. Ngunit sa kanyang kabiglaan. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob." ang sabi pa nito. Lubos namang natuwa ang hari. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Nagtaka and isang pulubi. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Ang sabi niya. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Sa wakas. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Isang gabi. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap." Natuwa ang mayamang kapatid." ang sabi ng isa. Maya-maya'y may na . Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Natuwa and dalaw ang pulubi. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan." ang sabi pa nito sa hari.Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap.

At sa kanyang paglayas. "<b>I</b>na. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. Nang buk san niya iyon. <b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain.pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. . Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. <b>A</b>ng ama. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. <b>M</b>insan. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. Inaalagaan nito ang pamilya. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. <b>A</b>t isang araw nga. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. <b>S</b>amantalang ang ina naman. 5 Title:Alamat Text 114 . Animo bumigat iyon. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose.

lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin."<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. At ikaw Magda. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. Nagkaroon sila ng maraming anak. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. <b>M</b>ula sa malayo. at napailalim sa tubig ang mag-aama. Nais sanang magbago ng isip si Magda . natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. <b>A</b>t sa pagdami ng mga tao." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. . <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. humaba ang kanilang mga nguso. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. hangga't ikaw Damaso.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. <b>M</b>ula sa malayo. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. <b>N</b>oong araw. <b>B</b>igla. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak.

At bigla." ang pagsisinungaling ni Juan. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita.<b>A</b>ng ina." "<b>N</b>gunit. "<b>A</b>nak. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. mabilis na tumanda si Aling Rosa. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. <b>A</b>ng anak. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. "<b>O</b> anak. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. . gabi na ito nang makauwi. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo." ang pagsusumamo ni Juan. Bago dumilim. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. "<b>P</b>asensiya na po. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. Palagi siyang nagdara sal. <b>S</b>a paglipas ng panahon. <b>M</b>insan." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat." ang wika ni Aling Rosa sa anak. isang baba e ang kanyang nakilala. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. Hangang minsan. bakit? Sabihin mo. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. ginabi ka yata ng uwi ngayon. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. si Helena. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. kung kaya't agad umibig dito si Juan. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan.

"<b>S</b>umusobra ka na Gamba. Lay o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. <b>S</b>a takot. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. "<b>A</b>te. Ate tulungan mo naman ako. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto."<b>D</b>ios ko po. pahiramin mo. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. Kung nanghihiram sila sa iyo. Baka masira lang ito. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. <b>M</b>ula sa malayo. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. at naglaro sa paligid. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. wala kang perang ipambayad dito. tulungan mo. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. Kung humihingi sila ng tulong. Istorbo ka talaga. napakahirap abutin. "<b>A</b>te. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. Hu malakhak itong lumapit. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. "Lumayu-layo ka nga rito. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . <b>M</b>aya-maya. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. At bilang pag-alala sa kanyang i na. Doon ka sa Nanay magpasulsi. Si Juan ay naging isang butiki. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip." "<b>L</b>umayo ka rito." Parang walang narini . at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Parang langit ang taas nito.

"kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay." pagpigil ng mapagmahal na ina. "Ano ba kayo.. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat.g si Gamba.. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. pagalit itong sumig aw. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi." dugtong ng kapatid niyang lalaki.. . Bilang parusa. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog." "<b>G</b>amba. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw." luhaang sabi ng ina.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala. Gamba.." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. iha.. at buo ang tunog." "<b>W</b>ala kayong pakialam. kung malilipasan ka sa pagkain." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. humabi nang humabi.baka magkasakit ka. Inuu lit ko. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. malakas. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. oras-oras.. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. Iniistorbo na naman ninyo ako. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon.

Natutunghaya n sa mga sumusunod na halimbawa ang ilang tamang kabatiran at ilan ding mga naka babagabag na kakulangan sa pag-unawa sa mga sakit na nakakahawa at nakamamatay g aya ng HIV/AIDS.. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. hindi sabaw o sabon ang gamot sa HIV! Rona 20 . 6 Title:Sexually transmitted infection. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw.</pd> sa guys parang may nana yung lumalabas" Mark 20 "yung tulo. Ay on sa mga untahan sa umpukan lumalabas na maraming akala ang mga lalabintaunin n a sumasalamin sa mas malalaking problemang may kinalaman sa kanilang sariling se kswalidad at sa kultura at lipunang kanilang ginagalawan. Akala ng ilang lalaki ng lalabintaunin na ang lahat ng STI gaya ng tulo o gonorrhea ay HIV. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat .<b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito.249 <i>Sexually transmitted infection</i>. HIV-AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusug an Text 134 .. Naging paksa sa mga umpukan ang mga sakit na nakahahawa at inilaan ang m ga tanong tungkol sa mga sakit na kaugnay ng sekswalidad.</pd> diretso na rin sa AIDS!" Heto pa.. di ba palatandaan ng AIDS yung hirap sa pag-ihi<pd> . AIDS din yun<pd>. Mga halimbawa ng kulang na kabatiran sa AIDS Hindi tulo ang AIDS! Nico 16 "sa napag-alaman ko.Essay Word Count: 2. HIV/AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusu gan Ilan pang halimbawa ng mga usapan ng mga lalabintaunin tungkol sa kanilang kalus ugan at seksuwalidad ang hinalaw upang mailarawan ang kanilang kabatiran tungkol dito. Akala din ng marami na simple lamang ang lunas sa sakit na AIDS tulad ng katas ng halaman o sabaw ng prutas o di kaya ay paglalangas ng tubig na may sabon. Itinanong-tanong ang tungkol sa <i>sexually transmitted infection</i> at ang tungkol sa HIV/AIDS..

. sa halikan<pd>.</pd>kaya di mo maiiwasan<pd>. ang halimbawa nito ay <i>dementia</i>..</pd>" Ilang maling pananaw Daisy 16 "<pd>... ... ang pagkasira ng bait o dili kaya ay magkakaroon ng mabilis na paghina ng kakayahang pangkognitibo ng tao.</pd>" Angelo 14 "<pd>. ewan ko parang gan'on. Hihina ang sistemang pang-immune ng katawan na nauuwi sa malalang sakit na AIDS o Acquired Immunodeficiency Syndrome..</pd>pang-bawas lang buco juice<pd>. baka mahawa sila</pd>. ang labis na panga ngayayat at patuloy na panghihina ng pangangatawan. Dalawa ang prosesong nagpapaliwanag ng pagka-komplikado ng AIDS.</pd> AIDS nakukuha mo sa laway. hindi naman pinag-uusapan" Jomar 19 "kapag nasama sa tubig tapos nainom.</pd>hindi mo naman alam kung sino may sakit na AIDS di ba<pd>.. Sa <i >disease secondary to the immunodeficiency state</i> naman may mga <i>malignanc ies</i> at <i>opportunisitic infections</i> na maaaring kahinatnan.</pd> 'pag may AIDS.. Magkakar oon din ng <i>neurologic disease</i> na kinahihinatnan ng <i>direct viral disea se</i>. at sobrang mahina ang katawan ng may sakit..</ pd> <i>Candida albicans</i>). (e<pd>.."ang gamot sa AIDS." HIV ang dahilan ng AIDS Hindi nababatid ng tama ng maraming lalabintaunin na ang HIV ang dahilan ng saki t na AIDS...</pd> kung magka-AIDS ako sasabihin ko sa iba na 'wag na silang maglalapit sa akin.....</pd>" Erik 16 "<pd>. (<i>Herpes zoster</i>)...</pd>g<p d>..< /pd>sabi ng lola " Mark 20 "sa tulo<pd>.. <i>fungus</i>.. at <i>protoz .</pd> hindi dapat lumapit sa taong may AIDS kasi nakakahawa<pd>. parang<pd>. Ang <i>direct viral disease</i> ay magkakaroon ng <i>constitutional illness</i>.... Samantala sa mga <i>opportunist ic infections</i> may apat na maaaring magsamantalang <i>micro organisms</i> s a mahinang sistemang panlaban sa sakit tulad ng <i>bacteria</i>. kailangan may sariling gamit kasi puwede ka ng mahawaan kapag ginamit mo iyong kanyang kutsara o baso<pd>. Ang <i>Ka posi's sarcoma</i> ay isang <i>malignancy</i>. <i>virus</i>..</pd> hindi ko alam kung paano nagkaka-AIDS. Halimbawa ang <i>wasting sy ndrome</i> ng <i>consitutional illness</i> kung saan nilalagnat ng mataas.. Ang HIV ay isang retrovirus o kilala itong Human Immunodeficiency Vi rus.</pd> ang gamot mainit na tubig na may konting sabon" Teka muna..</pd>" Gilbert 16 "<pd>. la bis na nagpapawis sa gabi. (e<pd>. nagkakaroon ka na ng AIDS<pd>..</pd>g<pd>. ano ba ang HIV ate/kuya? Elsa 14 "AIDS nakakahawa<pd>.</pd>" Raymond 17 "<pd>..</pd> <i>Mycobacterium tuberculosis</i>).. Dulot ng HIV ang <i>direct viral disease</i> at a ng <i>disease secondary to the immunodeficiency state</i>.

. sekswalidad. sekswalidad. Humahanap na rin ng bakunang panlaban sa HIV kanya lamang ay maraming probl ema ang kinakaharap ng mga siyentipiko tungkol dito. pagpawi ng gana sa sex (seksuwalidad).. Mas komplikado ang paraang ito subalit mas masino p sa paggamit ng antigens (e<pd>. at sosyal. subalit marami ang <i>false positive</i> kaya iminumung kahi ang pag-uulit ng test. inaantala ang pagdami ng mga <i>retrovirus</i> na ito sa paggamit n g HAART <i>triple drug therapies</i> Ang may mga <i>opportunistic infections< /i> naman ay ginagamot sa mga angkop na lunas dito gaya ng <i>antibiotics</i> .. Ito ay sobrang sensitibo sa pag-<i>detect</i> n g HIV (99<pd>. Isa rito ay ang paraan ng pagtuturo at pagkatuto sa mga dapat iwasang gawain na nagpapataas ng antas ng panganib na magkahawaan. Halimbawa ng tamang kabatiran Michelle 12 "<pd>. Upang matiyak naman kun g may AIDS na ang may HIV binibilang ang CD4 T-lymphocyte para alamin kung ito a y mas mababa na sa takdang bilang (CD4 < 200). Kinatatakutan ang ganitong mga sakit dahil may kaugnayan pa rin sa mga aspetong sarili. Ang ilang halimbawa ng mga naging tugon sa mga tanong ay mat utunghayan sa ibaba. wala pang gamot para diyan<pd>.</pd> <i>Pneumocystis carinii pneumonia</i> o PCP). at sosyal.oa</i> (e<pd>. Ang isa pang paraan ng pagpigil ay ang pagsala sa mga produktong dugo na gagamitin sa medisi na.. <i>sexually</i> (<i>socially</i> ) <i>transmitted disease</i> at ang AIDS. Samantala sa mga nahawaan na ng HIV..</pd>g<pd>. Kasalukuyang paraan ng pag-alam kung may HIV at AIDS at mga pagpigil ng pagkalat nito Ang ELISA o enzyme-linked immunosorbent assay test ang isa sa mga paraan ng pag -alam kung ang tao ay may HIV.</pd> p24). Ang pagkakaroon ng TB o ca ncer ay seryosong banta sa lakas ng katawan (panghihina ng kalamnan).</pd>" Verne 18 "<pd>.. 'pag nagka-AIDS hindi na gagaling<pd >.</pd>" Kinatatakutang sakit ng mga kalahok na lalabintaunin Ang mga kinatatakutang sakit ng mga lalabintaunin ay may kinalaman sa mga sumusu nod na aspeto: sarili. Dahil na rin sa wala pang natutuklasang lunas s a sakit na AIDS ang mga paraan ng pagpigil sa pagkalat ng nakamamatay na sakit n a ito ay isang malaking hamon pa rin sa mga eksperto sa medisina at pag-uugali o behebyur. at ang paglayo ng iba bunga ng p andidiri (sosyal).</pd>AIDS. Ang Western blot test ay isa pang paraan ng pagtiya k kung may HIV ang isang tao.</pd>" Caryl 16 "<pd>. Ang ibang kinatatakutang sakit ng mga kalahok ay tuberculo sis (TB) at cancer.... sa infected na karayom o dugo<pd>.. Ang <i>prevention</i> o pagpigil ang tanging paraan sa pagtigil ng pagkalat ng HIV..</pd>AIDS nakukuha sa sexual intercourse. Ito na ang pinangangambahang kalagayan na nauuw i sa kamatayan ng nahawa ng HIV.</pd>AIDS madaling kumalat. Id inadahilan nila ang takot sa mga ganitong sakit sa pagkawala ng sigla sa buhay ( sarili). Ayon sa mga kalahok na lalabinta unin kinatatakutan nila ang mga sakit na STD..</pd>g<pd>. May mga AIDS-<i>defining opportu nistic infections</i> na rin bukod sa may ebidensiya na ng HIV infection ang ta ong may <i>full-blown AIDS</i>.. Ang PCP ang karaniwang sakit ng may AIDS. acquired immunodeficiency virus.</pd>5%). imahe ng s .</pd>AIDS nakukuha thro' injection (IV drug users) Benedict 17 "<pd>..

hindi makikipag-ano sa mga babaeng gala at sa mga bakla<pd>. matutunghayan ang ganitong mga pananaw... at kaloob an (pagkawala ng pag-asa).arili (pangangayat ng katawan). <i>Stigmatized</i> ang s akit na HIV/AIDS sa mga bakla at babaeng bayaran.</pd> nakukuha ang AIDS sa pambabae<pd>..</pd>" Ryan 19 "<pd>. Ito ang siyan g nagpapanatili sa banta ng lalong malawakang pagkalat nito sapagkat hindi malin aw sa marami ang dahilan ng pagsasalin-salin ng HIV.. sila mismo kasi nakakakuha ng AIDS. Halimbawa ng <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na AIDS Keith 18 "<pd>. anyong panlabas (pagkalugas ng buhok).... Sus ulyapan ang samu't saring saliksik sa larangan ng pag-aaral sa HIV/AIDS ang mga usaping kaugnay ng mga pananaw na pambabae at pang bakla lamang ang sakit na ito .. Sinasabi din nila lalo na ng mga lalak ing lalabintaunin na nahahawa ng HIV sa pakikipagtalik sa mga tinatawag nilang l alaking operada o transekswal at sa mga hindi matitinong babae o kung ituring ni la ay mga babaeng gala. sa ganitong lugar<pd>.. Halos ganito r in ang <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na ito kung saan inaakala na sa ba bae nanggagaling ang HIV virus at kumakalat dahil sa pakikipagtalik sa isang bab aeng nagkaroon ng ibang partner sa sex bukod sa kanyang kasintahan o asawa.. Sinabi sa pag-aaral na ang mga babae ay may <i>multiple vulnerabilities</i> ku ng saan lalong madaling mahawa sila sa STI partikular sa HIV. Ay on sa pag-aaral. Ang <i>Feminization of HIV/AIDS</i> ni Nwe Nwe Aye (2004) ay naglalahad ng mga katibayan ng maling pananaw at pagkakabit sa kababaihan ng sakit na ito. Ang retrovirus ay galing sa mga bakla at naisasalin sa pakikipag-sex sa kanila..</pd>" Rutloy 19 "<pd>. mag-ingat na rin sa mga ganitong babae.. Ayon pa sa pag-aa ral mabilis na dumarami ang mga kaso ng HIV sa Timog Silangang Asya lalo na sa Thailand at mga karatig bansa nito na di kalayuan sa Pilipinas. Natutunghayan ang ganitong pag-uugnay sa mga sumusuno d na halimbawang hango sa mga interbyu. nasa tiyak na panganib ang mga kababaihan lalo na ang mga bata at lalabintauning babae sa pagkahawa sa sakit na HIV.</pd> para makaiwas sa AIDS. Napag-alaman din sa mga lalabintauning kalahok hindi lamang ang kanilang agam-ag am sa AIDS kundi ang mga pananaw na sumasalamin sa kakulangan ng pag-unawa sa sa kit na ito.. Ang mga lalabintaunin lalo na ang mga lalaki ay naniniwalang ang sa kit na AIDS ay pambabae o pang mga bakla lamang at nahahawa ang mga lalaki dito. Ang mga prostityut o mga babaeng bayaran ang nagpapasa ng sakit na STI at HIV/AIDS dahil sa pasalin-salin sila sa iba't ibang kostomer .</pd>umiwas sa mga bayarang babae. Akala pa rin ng marami sa kanila na ang sakit ay nakukuha sa pakikipag-sex lam ang sa mga babaeng bayaran at mga bakla. Samantala hin di malinaw sa mga kalahok kung bakit mga babae lalo na ang mga bayaran at ang mg a bakla ang dahilan ng pagkalat ng HIV.</pd> nakukuha ang AIDS kung na kikipagtalik ka sa bakla!" Sulyap sa samu't saring saliksik <i>Stigmatized</i> at <i>feminized</i> ang sakit na HIV/AIDS.. Idinagdag pa ng ..</pd>yung lalaki sa lalaki<pd>. Inaakala pa rin ng marami na bunga ng kakaibang sekswalidad ang pagkakaroon ng sakit na HIV. Sa ilang sumusunod na halimbawa sa ibab a.. Gayundin mariin pa ring pinaniniwalaan nila na ang mga bakla ang may dala ng sakit na HIV/AIDS dahil daw sa mga aktibiting sekswal ng mga ito....</pd>" Gary 15 "<pd>.

Sa interbyu sa mga ama at ina na may HIV. pwersahang pakikipagtalik.</pd>8%). o pananampalataya at hindi usaping pangbabae o pambakla kundi panlahat. Ilang nakalap na mga pag-aaral sa epidemyolohiya ng HIV/AIDS at mga sarbey tungk ol dito ang maglilinaw na ang sakit na ito ay walang pinipiling kasarian. Marami sa mga babae ang walang kapangyarihan sa negosasyon tulad ng mga nasa <i>commercia l sex work</i> at nasa marahas na sitwasyon. Sa pagtataya ni Cravero (2004) sa sitwasyon ng HIV/AIDS sa Pilipinas sinabi niya na kailangan g basahin ang mga tanda na <i>slow at <i>low cases ng sakit bilang <i>hidden</i> at <i>growing</i> dahil nga sa maraming palatandaan ng pagmumulan ng pagkal at nito. Aniya. B para sa <i>being faithful</i> (pagiging tapat).</pd>8%) kaysa sa mga babae (37<pd>. Ayon pa rin sa ulat. Ilang mahahalagang usapin ang inilahad ni Nwe Nwe Aye (2004) sa kanyang pag-aara l kaugnay ng AIDS at kasalukuyang iminumungkahing paraan ng pagpigil ng HIV. Mahihinuha na mas maraming kalalakihan ang may HIV/AIDS at sila ay nasa maagang yugto ng pagiging <i>adult</i> . <i>commercial sex workers</i> . at mapanganib na ugali ng mga kabataan sampu ng kanilang mga iniuugali sa sek swalidad ang mga palatandaan ng banta ng HIV/AIDS. karami han sa mga ina ay nahawaan ng kanilang mga asawang lalaki na nakuha ang <i>retro virus</i> sa labas ng bansa noong naghahanap-buhay pa sila bilang mga <i>overs eas worker</i> (Javier 2006). Halimbawa sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> (Poblete 2005) m as marami ngang naitalang kaso ng HIV/AIDS sa mga lalaki (62<pd>. Gayundin naman ang HIV <i>transmission risk</i> ay mas matindi sa sit wasyon na may puwersahang pakikipagsex. Ayon kay Nwe Nwe Aye. ang lahat ay maaaring magkaroon at may banta sa bawat isa sa atin. sa pag tatalik nahawa ang mga lalaki. at C para sa pag gamit ng <i>condom</i> . Ang ABC ay istratehiya ng pakikialam kung saan itinuturp na ang A para sa pag-<i>abstain</i > sa sex. gulang .39 taong gulang (37<pd>.29 taong gulang (31<pd>. Idiniin niya na mahalagang isali ang mga lalaki lalo na ang mga lalabintaunin sa kampanya sa pag-unawa sa sitwasyon ng mga kababaihan upang higit na mapangalagaan ang kanilang kalusugan. ano ang bisa ng ABC kung may karahasan sa kaba baihan gaya ng <i>rape</i> o panggagahasa. Iminungkahi sa pag-aaral na ang lalabin tauning babae ay dapat magkaroon ng sapat na kaalaman at kasanayan upang makaiwa s mahawaan ng HIV. Pataas din aniya ang bilang mula sa naunang nait alang kaso noong 1984 sa mga taong nasa 20 . dapat magi ng bahagi ng pangkalahatang istratehiya ang ganitong kaalaman upang maging mabis a ang programa para sa pagpapaalam sa banta ng AIDS. Marami ring babae ang nahawaan ng kani-kanilang mga asawang lalaki samantalang nananatili silang tapat sa mga ito. Aniya maraming <i>overseas workers</i>. Nagkalat pa rin nga ang pananaw na ang AIDS ay sakit ng babae at sila ang nakah ahawa sa mga lalaki.</pd>2%).</pd>7%) at sa mga nasa 30 . Dapat na ngang ulit-ulitin sa mga kalalakihan na ang sakit na ito ay unibersal. mula sa buwanang pagtatala ng 1 0ng kaso lamang sa mahabang panahon ay nagkaroon ng biglaang pagtaas ng bilang s a 20ng kaso ng HIV/AIDS nitong taong 2006. at iyong nasa <i>commercial sex work</i> na hindi nakapipili talaga ng kung sino ang k anilang magiging kostomer.pag-aaral na mas mataas na ang <i>rates ng HIV sa mga babaeng lalabintauning may asawa. Ay on sa kanya hindi sapat ang ABC bilang <i>prevention strategy</i> lalo na para sa mga kababaihan. Hindi rin sapat ang paggigiit sa kanila ng paggamit ng <i>condom< /i> dahil laging naroon ang banta ng pwersahan at pamimilit na sex. Pinatutunayan ito ng nakaraa ng tala ng pagdami ng kasong iniuulat na may HIV/AIDS. partikular sa mga bata at lalabintauning babae. Ayon pa rin sa naging ul at ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . lahi. Ang sitwasyon ng kababaihan ang higit na mapanganib at hindi ang kanilang iniuugaling kaugnay ng sekswalidad. .

Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Hindi niya malilimutan ito. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora.5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Batid ito ng kanyang Ditse. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Sumisidhi ang digmaan. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina nanahanan ni Alfonso. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka . Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Usaki Kimadori.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama t puno ng patumapat ang kanyang kapatid. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. si Hen. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria.

Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Ma . Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa pamumuno at pagpaparusa sa mga katutubo. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin.nyang Ditseng Cora para sa Heneral. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Kinabukasan. Walang imik si Gloria." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Balighong pangamba ang kanyang nara mdaman." pahayag ni D itseng Cora. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Lumipas pa ang mga araw. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Kumukulimlim ang panahon. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Karne an g laman ng bayong. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s.

Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. magdidilim na. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Isa lang ang batid ko. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Di ko lang batid kung saang direksyon. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Nabatid ni Hen<pd>. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Piho ko'y naliligaw ito. malapit at lumalapit siya sa akin. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana . Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. Siya si Duerme. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Mahalumi gmig. Tumahimik ang paligid. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. ang inisip ko. Ako si Dulce. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis.y kadalasan ang kanilang pagkikita. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Papalapit siya. wala na si Ditse. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Papalubog na an g ikalawang araw. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. pero walang nakatagpo. Lihim ito. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. tunguhin at saliksikin. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin.

Hindi ako dapat abutan ng dilim. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. Tuluy-tuloy ako. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. 4 Title:Sanaysay (46) Text 141 . Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. D oon ko ipinasyang tumakbo na. dilaw. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Alam kong malayo na ito sa akin. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador.w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Kinabahan na ako.Essay Word Count: 2. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Nakailang hakbang na ako. Kay McGillis. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Humahangos. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Nakita ko na ang daan patungong bayan.674 Sa paniniwala ni McGillis. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. tulad ng wika. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi . <i>Panitikang Pambata. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw.

Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. na dapat igalang sa lahat ng oras. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Bukod sa kartilya at katon. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>.</ pd>8) </i>.. Paglaon. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Tinatawag din itong "abesedaryo. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. Ang unang aklat na limbag. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. sa t . Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. Sa bansang 1850. pagbigkas ng mga salita. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.nas.

at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil . kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Tinawag silang mga pen sionados. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika.</pd>F<pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. bida ang mga Amerikano.</pd>M<pd>.</pd> Eady. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika .</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</ pd>H<pd>. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames.</pd> Perkins. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. at sa buhay ng mga santo. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.</pd> Ralphson. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. at Sa rgent Rayme. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. Edward Stratemeyer. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>.</pd>P<pd>. bida. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>.</pd> La Belle. Muli. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908.</pd> Hancock. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Ayon kay Luna Sicat Cleto.alambuhay ng mga sikat na tao. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . Kung kaya.</pd>I<pd>.</pd> Stuart.</pd> Thomas.</pd>P<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani.</pd>H<pd>. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. pagkontrol sa mga kaalaman. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>.</pd>A<pd>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito.</pd> Stuart. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. mababait na kaibigan at higit sa lahat. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino.

damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. tulad ng Amerika. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. sa mga babasahin. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao .. at tanggapan ng pamahalaan. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). hindi ito ang wika ng ating "k . at sa lahat-lahat na yata. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. ahen siya.</pd>180) </i>. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi..ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. nandoon pa rin sila. Ika nga. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. sa mga panoorin. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. sa ating sinasalita. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. Anumang gawin nating pag-iwas. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito.

wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Klasrum Adarna. Poster s Series. Taon-taon. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>.aluluwa". tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Dahil dito. Dahil dito. Big Book. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Bright M inds Read! at iba pa. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Sa kasalukuyan. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. At kung minsan. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Teen Novellas at Teen Romance. Manuals. Higit sa lahat. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. partikular ang televisyon. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Bukod di to. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. malilikh . ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Madalas. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitikang-pambata. ba le wala rin. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino.

6 Title:Sanaysay (43) Text 133 . Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin.Essay Word Count: 2. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. . Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>.a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati.063 Samakatuwid. Sa mga simulang pahayag sa kwento. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Sa pamamagitan nito.

Isang babae ang sumulat ng kwento. . tulad ng akala ng bata.</pd> Anon uevo. ng kanilang mga iniidolo. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. ngunit sa halip na mahatsing ito. suklay. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. ugali. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Pero hindi na ito ang mahalaga. at iba pa. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. pambomba ng bola. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. torotot. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. stik ng <i>fishball< /i>. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata.<i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. at iba. tulad ng <i >ruler</i>. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Dahil di to. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. Alam din ng bata na <i >hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. <i>antenna</i> ng TV. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema.

Tumuklas ng mga bagay-bagay. o <i>w alang lang</i>. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). taguan. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. kasama ng mga kalaro</i>. Ngunit isang araw. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. Sa kwento. . Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. Sa kwento ni Garlitos. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. bakla o t omboy. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. biglang nagbago ang lahat.Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. <i>Gumagala buong gabi. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. kung kaya hanggang ngayon. tumbang-preso. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. magpahangin. pagtanaw sa mga b ituin. sumukob sa malalaking puno. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. tulad ng pagpunta sa hardin. hapung-hapo siya. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. <i>O nagpapatintero. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. nag-iisip at hindi emosyonal. Sa ngayon. na ang lalaki ay laging malakas. agad niyang nagagawa. plantsadong damit at iba pa. Sa pamamagitan nito. umawit sa buwang hugis karit. ang Ruming ay pangalang hindi lik as na panlalaki. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. agad na lalabas ang mainit na kape. <i>loko lang</i>. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>.

Ang maganda sa kwento. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. nang hindi namamalayan ng mga bata. Maaaring ituro ng mga kwento. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. ga nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. Ang katulong ay hindi lamang katulong. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. negatibo. taglay ng panitikang pambata. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses . Samakatuwid. sentimen tal. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. nagseselos. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. Sa kanila ng kamalayan. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. Tulad ng mga babae. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Emosyonal (nalulungkot. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. Sa pamamagitan ng kwento.

Kung kaya. wika. Maselan ang kalagayan naming dalawa. Sa pamamagitan nito. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Gera hanggang Dresden. Dahil ang katoto hanan. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. at higit sa lahat. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a . Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. at paniniwala ng isa ng lipunan. uhaw at gutom. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h awak ay pistol. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. anumang kasarian. upang malikha ang isang lip unang malaya. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Kung mangyayari ito. subalit kinak ailangan ko itong gawin. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. maunlad. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. pananaw. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. 6 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Taglay nito kultura.o at maunawaan. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. Sa naipon niyang salapi. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga.

Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Isina ra ang klab ni Ilienno. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Kung minsan ay maaamoy mo a . Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Ako. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Ika-17 ng Abril 1943. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Akala ko'y katapusan na nami n. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Katatapos lamang ng taglamig. Tanggap na niya ako. Noong una.. Ika-6 ng Agosto 1942. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno.. Oo. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Ika-20 ng Abril 1944. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami nagkakilala. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin..awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. Narating namin ang sinasabing Dresden. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid.. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Si Waldteim at ako. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. 1943. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Kasama dito si Ilienno. Ako'y isang LIHIS. Ika-27 ng Enero 1943. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib.

malinis at marangal. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. o dalisay. Lahat ng naniniwala sa gawi. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Ayaw kong isipin ang<pd>. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. Mapanib ugho ang kanyang dila. Nan ghihina na ang kaibigan ko. mabato at mainit ang aming hinihigan. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. wala na. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Ganunpaman. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Ika-20 ng Mayo 1944. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Takot na akong mawala pa siya. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m . Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Wala nang limitasyon Waldteim.. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. ang mga bahagi ng Koran. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Nagpumilit siyan makatayo. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha.. dalawa ang inutas ng punglo. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Binuhusan sya ng tubig. Wala kaming magawa. Ika-26 ng Mayo 1944. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Kahapon ng tanghali. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol.ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Inaanay na ang aming katawan.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. tinulungan ko siya. Sa barracks. Pilit kong itinatali ang bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Hindi ko ma tiis.

Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Tulala ang kanyang ina. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya.aling gawi ay may katapat na kaparusahan. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Siya pa ring batang masunurin. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Makaraan ang ilang saglit." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. . Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Walang nakakibo sa mga nakakita. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong.

Kaya bago pa man gampanan ng isang babae ang kanyang papel sa lipunan ay mayroon ng mga ekspektasyon sa kanya sa pa gganap ng naturang papel. Kasama sa kat egoryang personal ang relasyon ng kababaihan sa isa't isa. at emosyon ng isang tao na bahagi ng kanyang kaakuhan. dagdag ni Quindoza Santia go (Quindoza Santiago 2002:14). makapangyarihang elemento ang pag-ibig at ang pag-iibigan ng isang babae at lalake. Quindoza Santiago 2002). Pakikipagkapwa ang tawag sa ganitong konsepto o relasyong taosa-tao sa kulturang Pilipino (Enriquez 1981:13. Matatagpuan sa antas na ito ang k awing-kawing na puwersa ng lipunang gumagahum sa isang tao. At sapagkat walang dalawang taong m ay parehong kaakuhan. Ayon sa paglalahad ni Santiago sa "The Language of Food" (1976). tulad ng fingerprint. g . Bahagi ng antas na i to ang mga salik o kontextong kultural tulad ng lahi. mula sa pagiging "civil o civility" o "pakikitungo" hanggang sa pag kakaroon ng "sense of unity and identification" o "pakikiisa. Manipulado ng gahum ng dominanteng grupo ang ikalawang antas ng pagdanas at pakikibaka: ang panggrupo o pangkomunidad. at anak. Ang panlaping "pakiki-" ay nangangahulugang "pagsama at pagdamay sa anumang bagay n a ginagawa o nadarama ng iba" (Enriquez 1981:13). motibasyon. asawa. Maaaring mapagpalaya o nakasasakal ang mga relasyong ito. Sa artikulong "Black Feminist Thought in the Matrix of Domination" (1990). Pin atunayan nina Moi at Quindoza Santiago na dikta ng kultura ang pagkababae at pag kalalaki (Moi 1985. ugali. Para sa kababaih ang African-American halimbawa. panggrupo o komunidad. Sa level na personal makikita ang karanasan. Samantalang dominante nama n ng mga kaso ng pananakit at pang-aabuso ang listahan ng mga nakasasakal na rel asyon sa mga babaeng ito (Collins 1990: 619-620). marka ito ng pagkatao. Ang mga ito ay makikita sa level na personal. at panl ipunan. estado sa lipunan. Kadalasang nakakulong sa pamilya at pagpapamilya ang mga ekspektasyon at katangiang ito. at ang pagkababae o pagkalalaki. edad.Essay Word Count: 2. tinalakay ni Patricia Hill Collins ang tatlong level ng pagdanas (experience) a t pakikibaka (resistance) ng isang babae sa limang puwersa ng lipunang tinatalak ay." Nasa tuktok ng ha yrarkiyang ito ang konsepto ng "pakikipagpalagayang-loob" na nangyayari lamang s a pagitan ng magkakaibigan kung ihahambing sa "pakikisama" na maaaring sa kahit kanino (Santiago 1976:132-139). at sa kalalakihan o p akikipagkapwa. Kabilang dito ang pagiging mabuting ina .4 Title:Sanaysay (39) Text 129 . Quindoza Santiago 2002:191). ayon kay Collins. May mga katangian ding nararapat na taglay niya upang maging mahusay ang kanyang pagganap sa nasabing papel.360 Hindi maihihiwalay sa naunang apat ang salik ng gender o kasarian at sekswalidad ang pagiging babae o lalaki. may napakaraming antas ng pakikipagkapwa ng m ga Pilipino.

estado sa lipunan." tulad ng mga tind era at sekretarya. Tulad ng pagiging ina at asawa. Lalo't hi git sa isang bansang "personal" tulad ng Pilipinas. relihiyon." Kadalasang may istigma sa lipunan ang ganitong tawag dahil sa pag-iisip na walang nanligaw o nagkagusto sa babae dahil hindi na maganda ay threatened pa ang lalake sapagka t matalino at maaaring kapantay niya (ng lalake) ang istatus. Ayon pa kay Valdez. isang iskolar at premyadong mana naysay. Pansinin na higit n a mababa ang status ng puta. at bawal" ang ganitong relasyong se kswal sa labas ng bahay." Madalas na "hindi maganda" (ito siguro ang politically-correct term) o p angit ang mga babae sa huling kategorya." dagdag ni Valdez. Ang kababaihang kabilang sa ganitong kategorya ay kadalasang "m as mababa ang opsyon dahil ang mga ito ay komplemento lamang. at sekswalidad (Collins 1993:619). magagaspang na kamay. sapagkat kung wala rin lamang sekswal n a relasyon sa lalake. Ngunit dahil matalino lamang (at hindi maganda) ay malaki a ng posibilidad na tumanda siyang dalaga o maging "matandang dalaga. kaibigan. Hindi tayo bansang America kung saan maaaring malunod sa kawalang-identidad an g isang kritiko. binanggi t ni Valdez na may dalawang lugar na maaaring puntahan ang isang babae sa lipuna ng Pilipino .</pd> Stella Valdez. may pagkakataon siyan g umasenso sa buhay. at lipunan ang kritika . journal ng Departamento ng Pilipino ng Pamantasang De La Salle. Ganito rin ang opsyon sa labas ng bahay para sa mga babaeng matalino.ender. Maituturing na "hindi maganda" ang "matitigas na braso. Ngunit napansin ni Santos sa kanyang pagsusuri sa pantikan ni Pantoja Hidalgo sa artikulong "Feminist Uses for Enchantment: A Gendered Reading of Cris tina Pantoja Hidalgo's Tales for Rainy Night" sa <i>The Likhaan Book of Philippi ne Criticism 1992-1997</i> (2000) na ang identidad ng isang babae ay palagiang n akabase lamang sa kanyang mga "social relationship" (Santos 2000:348). Samantalang ang babaeng maganda at maykaya sa buhay ay maaaring magkaroon ng magandang trabaho bagaman walang sekswal na relasyon sa la lake. Nararapat na magkakabahagi sa pagbuo ng identidad ang mga kontextong kultural na binanggit (Smith 1990. ginamit ni Valdez ang bahay bilang parameter ng pagsusuri. Ang mga babaeng hindi maganda ay may dalawang pagpipiliang karir sa buh ay: maaaring maging katulong kung malakas ang katawan at masinop magtrabaho. Ani Cruz: <i>Hindi dapat inaaalis sa kontexto ng pamilya. itsura o pisik al na anyo. May ibang kuwento naman ang mga babaeng matalino at maykaya sa buhay. na k adalasang "hindi maganda" dahil kung maganda ang babae ay sasabihing maganda't m atalino. at nakadepende ang dalawang ito sa kanyan g "social status" o estado sa lipunan. Ani Valdez. malalaking bint i o pata. kung saan ang tao ay may halaga bilan g tao at hindi bilang utak lamang o sensibilidad (Cruz 2002: 24)</i>. dahil ilegal at nasa labas ng bahay. Kung gayon. Yaong mga babaeng magaganda ay maaaring magkaroon ng d alawang pagpipilian sa labas ng bahay. An g mga babaeng nasa loob ng bahay ay kadalasang yaong may sekswal na relasyon sa lalake kaya't ang tawag ay "asawa" o yaong mga babaeng walang sekswal na relasyo n ngunit binabayaran upang gumawa ng mga trabahong-bahay tulad ng "katulong" at "yaya. Kabaliktaran nito . "negatibo. "Ang implikasyon kasi kailangang matuto siyang bu hayin ang sarili dahil hindi siya maganda" (38). masama. ang babaeng magaganda ay kadalasang matatagpuan sa labas n g bahay. kaysa "maybaha y. May teorya si Ma<pd>. Sa bawat lugar. Tayo ay bansang personal. Mir on 1999). Sa "Himanting: Suhay Sa Kamalayang Ni lamatan ng Kamalayang May Basag" (1997) sa espesyal na isyu para sa kababaihan n g <i>Daloy</i>.ang "loob at ang labas ng bahay" at ang dalawang ito ay "mediated ng pagkakaroon o absens ng isang sekswal na ugnayan sa lalaki" (Valdez 1997:36)." na ang ibig sabihi' y may ilegal na relasyong sekswal sa lalake kapalit ng pera. Dahil nakapag-aral. dahil walang pera a t hindi nakapagtapos ng pag-aaral ay maaaring maging "puta. Bat ay sa "pisikal na kagandahan" naman at "talino" ang mga opsyon na maaari sa kaba baihan sa labas ng bahay. at maitim na kompleksyon. higit na mapaiigting ang identidad ng isang b abae kung isasama ang salik ng relasyon o pakikipagkapwa (Smith 1990). Ang mahirap na babae. Sa artikulo. sa loob at labas ng bahay. at maaari naman magkaroon ng magandang karera sa kanyang propesyon sa labas ng baha y kung matalino." bagaman parehong sekswal na relasyon sa lalake ang basihan ng ganitong kateg orya. ukol sa gahum ng gender o sekswalidad. ay may dalawang opsyon ang babae. at edad sa kulturang Filipino.

Isang magandang halimbawa ang sistema ng edukasyon sa Pilipin as na mula sa kolonyalismo ng mga Amerikano. Nasa tukto k ang babaeng maykaya sa buhay at may asawa (o sekswal na relasyon sa lalaki). itsura o pisikal na anyo. Samant alang may iba't ibang intensidad naman ang kalupitan sa kababaihang wala sa domi nanteng uri. isinusulong naman ng mga organisasyong ito ang mali o di-angk op na uri ng katotohanang nakabatay sa pamantayan ng naghaharing-uri o dayuhan ( Collins 1990:109). hindi sapat na isiwalat lamang na may kalupitang nangyayari sa kab abaihan sa isang lipunan. ngunit higit na mah alaga ang paglalahad ng pag-iral at pakikibaka ng mga api sa kanilang hamak na s itwasyon." ayon sa historyador na si Constantino.ang leybel na matandang binata na may positibong konotasyon dahil sinasabing wal ang nagustuhang babae kaya tumandang binata na lamang. ay maliit na bahagi lamang sa isang malaking korporasy on ng isang makapangyarihang pamilya na kumukontrol sa halos lahat ng serbisyong panlipunan tulad ng sa kuryente o Meralco." kaya't may pagkakataon siyang malay o ang marating sa buhay (36-44). mahalagang salik sa pagtukoy ng pos isyon at papel ng kababaihan sa lipunang Pilipino ang mga panlipunang institusyo n. bukod sa Matrix ng Pagkababae na sakop ng ikalawang an tas. Higit na mabuti ang b uhay ng babaeng may katayuan o katangiang nabibilang sa gahum ng lipunan. hindi lamang layon ng pag-aaral na ito ang makabuluhang pagtukoy ng mga salik-kultural na nagbibiga y-kahulugan sa pagkababae at ang iba't ibang dimensyon nito. ang Chanel 2. Dala ng ganitong paliwanag. samakatuwid. Sa iskima ni Valdez. Mahalagang ma-locate kung nasaan ang isang babae sa ganitong matrix . Gahum ng kapitalismo naman ang isinusulon g ng mga istasyon ng telebisyon dahil ang isa sa pinakapaboritong chanel dito sa Pilipinas. Kung ilalapat ang iskimang ito sa Ma trix ng Dominasyon ni Collins. S amantalang nasa ibaba naman ang isang mahirap na matandang dalaga. isang pagtataksil sa paghahanap ng katotohanan. Samakatuwid. Ayon pa kay Collins. Dalawa lamang ang babaeng may asawa at matandang dalaga sa mga representasyon ng kababaihang matatagpuan sa matrix na ito. na ibilang lamang sa isang kategorya ang iba't ibang mukha. upang maging ganap ang pag-alam ng Dimensyon ng Kaapihan ng isang babae. simbahan. May kaakibat na "paghihirap" at "oportunidad" ang posisyon o lokasyon ng i sang babae sa komplikadong matrix (Zinn at Dill 1999:107). . At ito'y matatagpuan sa antas ng mga panlipunang ins titusyon tulad ng paaralan. at iba pang pormal na organisasyon. media. Bukod dito. hi ndi sapat sa pag-aaral ng pagdanas at pakikibaka ng kababaihan ang pababa-taas o pataas-babang istruktura ng kapangyarihan. mapapansin na kawing-kawing ang apat na salik ng gend er o sekswalidad. bagaman nagbibigay ang mga ito ng oportun idad upang matuto. May ikatlong antas ang pagdanas at pakikibaka ng kababaihan sa gahum ng li punan. makikitang may iba't ibang posisyon ang sarisarin g imaheng tinalakay ni Valdez sa artikulo. Isa itong malaking "miseducation. maganda't matalino pa. Bagkus. nararapat na maliwanagan ang Dimensyon ng Kaap ihang ito. Higit na makahulugan ang pagsusuri n g kaparaanan ng mga nasa ibaba ng matrix. Pinakamaswerte sa lahat ng mga ito ang babaeng maykaya na sa buhay. Sa kabila ng ganitong katotohanan. Tatawagin natin Matrix ng Pagkababae ang Matrix ng Dominasyon ni Collins na nilapatan ng teorya ni Valdez. ayon kay Collins.sa personal at panlipunan. mahalagang suriin ang posisyon ng isang babae sa iba pang antas ng dominasy on . at hindi dahil walang nag kagustong babae sa kanya batay sa pamantayan ng lalake. sapagkat ang mga ito ang nagsisilbing malawak na venyu ng paninikil o pang-aa pi sa kababaihan. ayon pa kay Collins. yaong mga api. Sapagkat ang malulupit na karanasang ito ang nagsisilbing permananten g tatak ng pagkatao. na gamitin ang kanilang kakaunting kakanyahan upang magbigay-katuturan sa kanilang hamak na sitwasyon ( Collins 1990: 619). kung gayon. estado sa lipunan. lawak at lalim ng d ominasyong buhat sa sarisaring puwersang likha ng magkakaibang lokasyon o posisy on sa buhay. at edad sa pagtuk oy ng identidad at kinabukasan ng isang babae sa ilalim ng isang bansang may kas aysayan ng kolonisasyon tulad ng Pilipinas. dahil tila ba hindi "normal ang ganito sa ating kultura. Tulad ng personal at panggrupo o komunidad.

walang saysay na mabuhay ang isang taong walang dangal. naniniwala akong ang maging babae o ang pagkababae ay hindi ka sing simple ng ating inaasahan kaya't gagamitin ko ang salitang "dimensyon" upan g mangahulugan at ihambing ang konsepto ng pagkababae sa isang figyur sa geometr i na may iba't ibang lawak. higit nilang nanaisin na hindi umiral kaysa umiral na walang dangal at hindi malaya. ay isang pangangailangan sa pag-aaral ng kababaihan o pangkab abaihan sapagkat gaya ng naipakita. Nabasa ko sa librong <i>Muammar Al Qathafi: The Grea t Leader</i> (1989) ni Jaime Ramirez. itinatali ng mga Muslim ang kan ilang mga binti at paa habang nakaluhod sa kanilang pwesto sa labanan upang pigi lan ang kanilang mga sarili (o ang kanilang instinct) na tumayo at tumakbo. Sa kabuuan. Base sa pag-aaral ni A gcaoili at mula sa mga halimbawang binanggit. na higit na nanaisin ng isang Muslim na mamatay sa pakikipaglaban para sa kalayaan kaysa masakop ng dayuhan. Pinatutunayan ito ng mga nagtutunggalia ng paniniwala ng iba't ibang relihiyon at ideolohiya. lalim. at mga balita sa dyaryo tungkol sa kalalakihan. Maisusuma ng panimulang pormularyo ang pangkalahatang konsepto ng sanaysay na ito: <i>Matrix ng Pagkababae + Antas ng Dominasyon = Dimensyon ng Kaapihan</i> <i>Pag-iral + Dimensyon ng Kaapihan = Dimensyon ng Pagkababae</i> . edad. At kapag ikinabit sa Diskurso ng Pag-iral an g Dimensyon ng Kaapihan. iskolar at propesor ng wikang Filipino. at taas. Mula sa pagsus uri ng ilang panitikang likha ng kalalakihan tulad ng <i>The Pretenders</i> at < i>Without Seeing the Dawn</i>. maghahatid ng malawak at komplikadong konsepto o Dimens yon ng Pagkababae ang ugnayan ng dalawa. sa sanaysay na "Ang Pa gkalalaki sa Panitikang Pilipino" sa <i>Salaysay: Pananaliksik sa Wika at Paniti kan</i> (2001) ang konsepto ng pag-iral ng kalalakihang Pilipino. panlipunan) ay bubuo nang higit na malawak na konsepto ng Dimensyon ng Kaapihan. at napanood ko sa pelikulang <i>Lion of t he Desert</i>. gender o sekswalidad. ang "nihilismo" (137) ay disposisy ong lalake. kaya't sa halip na h umarap sa publiko nang walang mukha (o dangal). Pinakapopular ang ganitong disposisyon ng lalake sa katauhan ni Romeo ng <i>Romeo and Juliet</i> ni William Shakespeare nang kanyang makita na tila patay si Juliet. propesor ng Mass Communications at naging Research and Publications Coordinator ng Center for Regional Operations ng Unive rsity of the Philippines sa Cebu City. Para sa mga Hapon. itsura. halimba wa.Kultural ang konsepto ng pag-iral. Para sa mga ganitong uri ng tao. "Harakiri" o "seppuku" ang tawag sa marangal na pagpapakamatay ng isang Hapon. estado sa buhay) at Antas n g Dominasyon (personal. ang tungkol kay Sheik Omar El Mukht ar. May pagkakatulad ang konsepto ng pag-iral (o hindi) ng mga kapatid nating Musli m sa konsepto ng mga Hapon. Sa kontexto ng kulturang Pilipino. isang rebolusyonaryong pinuno sa Libya na matagal na nakipaglaban sa mga Ita lyano. panggrupo. mas kanais-nais ang magpakamatay . n apansin ni Agcaoili na ang mga lalaking tulad nina Antonio Samson at Carding ay nagdedesisyong "kitilin ang sariling buhay (at ng mga minamahal) kapag sila ay n ahaharap sa mga dagok ng buhay" (Agcaoili 2001:137). na may pondo mula sa gobyerno ng Libya (o kay Muammar Al Qathafi) bagaman produksyong Hollywood ang pelikula. kung gayon. ay di sposisyong babae. Ang pagsasama ng Matrix ng Pagkababa e (kolonisasyon. Ang pagtingin sa pag-iral ng babaeng persona sa Panitikang Pil ipino. samantalang ang pag-iral. sa mga Hapones at Muslim. Sa pelikula. hindi lahat ng uri ng tao ay may kapasidad a t lakas ng loob umiral. naging bahagi ng ginawang pag-aaral ni Aurelio Agcaoili. sa kabila ng anumang hirap ng buhay.

buhay-pamilya. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. Samantala. paghahangad ng pagbabagong-buhay. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. pagmamaha l sa kapatid. mula 1940 hanggang 1949.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. pag-asa. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. kadakilaan. <b>4</b><pd>. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. Bi lang panimulang pag-aaral. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. <b>3</b><pd>. at malinis magtrabaho ang enk owder dito.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. Nang magtagal. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. pagkakaibigan. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm.4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. Samantala. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). Samantala. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. pagmamahal sa hayop at kalikasan. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. at mula 1950 hanggang 1959. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. pagtit . <b>5</b><pd>. mabuting pakikisama sa kapwa. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. at para mas mapabilis pa. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. panibugho. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. masisipag.

< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. buhay may-asawa. at manunulat.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin.</pd> Soledad S<pd>.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel.</pd> Teodoro Arcenas. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. Mula kay Mr<pd>.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. Kay Ms<pd>. ina. pangalawa. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. Para sa bawat dekada. Sabi pa niya.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. pagbabayad sa kasamaan. lola. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. pag-ibig sa bayan. limampu't isa (51) noong dekada 30. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>.</pd>. at labinlima (15) naman noong dekada 50. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. katalinuhan ng bab ae. himala. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan.</pd> Arcenas Jr<pd>.</pd>. at Direktor Danny Zialcita.iwala. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. Sa tahanan din ni Ms<pd>.</pd> Nina Morales. Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. pangarap na makaahon sa kahirapan. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang.</pd> Nina.</pd>. at pang-apat. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit . Naging saksi si Mr<pd>. at pananalig sa Maykapal. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito. pangatlo. Naisip ko. at pamangkin g si Mr<pd>. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. Una. katapatan sa isang panata. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. Kwento ni Ms<pd>. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. katapatan sa sinumpaang tungkulin. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. matagal ang p anahong ginugugol para rito. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan.</pd>Nina Morales.</pd> Reyes.

Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up . para sa ikatlong komponent. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Samantala. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. Dahil dito. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. Gayundin naman. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. sa kanyang mga layunin. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. (p.eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. 138) Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes.

makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. at kung minsan. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. isinisingit ko pa rin ang pa nanalbos at pangunguha ng mga bunga na maaaring ibenta. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. Bilang pangwakas. Kalimutan na muna ang bok sing. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. makasamang mangarap ng magandang buhay. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. tagadala ng mga picture o dip loma na dapat i-laminate. 4 Title:Sanaysay (31) Text 107 . ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. Sa palagay ko. taga-develop ng mga black and white ID picture at iba pa.Essay Word Count: 2014 Naging tagatutok na rin ako ng ilaw para sa video. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. makibaka sa kanilang kah irapan. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. makidalangin sa Maykapal. <b>Pag-aaral sa kolehiyo</b> . Kung walang okasyon o mga picture na maide-deliver. dahil sa pag-aaral na ito. Higit sa lahat. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito.ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan.

Walang punong maaaring talbusan sa Maynila. Sa dinami-dami ng tumawag at n ag-interbyu sa akin. Masyado raw akong maliit para maging service crew. ka yang-kaya ko. Sa ilang beses na pagluwas ko at pa mo'y mga Diyos kung magtanong. Walang taong kailangang ha napin at papagtubusin ng kanilang mga obligasyon. ba't noon lang daw ako lumapit sa kanya at magda-drop. Isinabay ko sa paghahanap ng iskwelahang mapapasuk an ang pagbibigay ng aking bio-data sa bawat fast-food na aking madaanan noon. Kaya't iisang libo ang natira sa gpapainterbyu sa mga taong akala buong ingat ang natitirang isang n. Kung maaari nga lang sanang sabihing sanay naman akong umakyat ng puno. Tunay na problema. dahil 'di na biro ang laki ng perang kailangan ko. Akala ko'y sapat na ang aking naipo n para makapag-aral sa kolehiyo. kahit saa ng liblib o lupalop ng mundo. s a paghahanap ng mga pwedeng pasukang iskwelahan at pagkuha ng mga entrance exam. Banking & Finance yata ' yon. Naubos na ang mg a araw na palugit. na anak na panganay ng aking Ate. Kaya ko ring hagilapin ang bahay ng mga taong nagtatago. Buti na lang at hindi ko na problem a ang ID picture.Akala ko'y nakaipon na ako nang malaki noon. Pero nakapasok pa rin ako sa kolehiyo. Kumuha naman ako ng isang kursong 'di ko alam kung ano. Wala palang bisa ang ibayong pagsisipag ko no ong bakasyon upang makapag-aral ako sa kolehiyo. na telepono ng kaibigan ng aking kaeskwela noong high school. halos maubus-ubos na ang ipon ko. Ang iba nama'y may nakahanda nang sukatan ng taas bago pa man interbyuhin . baka kuning iskolar. Pero walang punong kailangang akyatin sa loob ng f ast food. Pitong-libo ang halaga ng permit. dinoble ko ang sipag at tiyaga sa pag-aaral. Marami naman ang tumawag sa akin sa teleponong ibinigay ko. maging ang p . masyadong huli na raw at 'di na maibabalik ang isang li bong downpayment ko. Kaya isang araw. 'Ni 'di man lang ako tinanong. Kaya't naisipan kong maghanap ng trabaho bilang isang service crew sa fast food chain. kahit pa naglulumot ang puno. Mahirap talagang maging mahirap sa may pangarap na makapag-aral. L aging akong may baong bio-data sa aking bag. kahit pa gaano kataas. Sabi ko. Itinabi ko nang libo na pinaghirapan ko noong nakaraang bakasyo mararating. Naging highest pa nga ako sa mga pagsusulit noo n sa klase. Nagpunta ako guidance (counselor). Pero isa lang ang sigurado at alam na alam ko noon. kahit gaano kalanggam o kahigad. Nakituloy ako sa boarding house ng aking pamangking kumukuha ng kursong nursing. Akala ko'y matutulungan niya akong makakuha ng final exam. kahit alam kong wala na itong aking ipon. Ito ang simula ng mga tunay kong problema. hindi pala. "Bye! Bye! Napakamahal na iskwelahan!" Paalam na rin sa 'sang-libong downpayment ko! Walang sinuman sa aking pamilya ang nakakaalam ng pangyayaring ito. Tinatawag na agad ang kasunod ko. gamit ang downpayment na isang libo na na tira sa aking ipon. Sa hinaba-haba ng aking ipinila at paghihintay. Nakabibinging "Next please!" ang malimit kong marinig. iisa lang ang sagot sa akin kapa g kaharap na ako ng nag-iinterview. Pero wala palang mata ang iskwelahan para makakita. hinihingi na ang permit bago makakuha ng final exam. siguro 'pag nakita ng iskwelahan na matiyaga ang istudyante. Ito kasi ang uso noon. walang tumanggap sa akin kahit isa. Sa pagluwas-luwas ko noong papuntang Maynila. Hinding-hindi na ito kayang sustentuhan ng pananalb os o pagde-deliver ng picture. walang katinag-tinag at walang anumang pag-iisip at pagsisisi. 'Di na p wede ang sulat ng paumanhin o pakikiusap. Pero ang sabi.

'di na. hindi pa man ako nakakalapit. Health Certificate. Siyempre.amangkin kong tinutuluyan. <b>Natigil sa pag-aaral Kaya sa unang pagkakatao'y naranasan kong tumigil sa pag-aaral. bukod pa ang ilang ulit na interview at pagbabalik-balik. Mabilis daw kasi a kong kumilos (na ipinakita ko 'nung training pa lang) kaya dapat daw akong nasa istasyong ito. ibinigay sa akin ang isang kapi rasong papel. upang makuha ko ang aking mga credentials. Parang nag-iiba ang mundo ko kapag nakakapasok ako ng La Salle. Umutang muna ako sa pamangkin kong may regular na allow ance kada linggo. Akala nila'y sobrang sipag ko l ang talaga. Sa mga oras na kakaunti ang kumakain. Pitong libo pala ang hal aga ng mga INCOMPLETE? . na ako pa rin ang batang ang problema ay kung saan maaaring makapanalbos upa ng may mabaon. Mayor's Permit. Bu kod pa sa mukhang nadidismaya at naiinis sa akin ang mga gwardiya. Pagkalabas ko sa mukhang perang iskwelah ang iyon. Pero nai babalik naman ang tiyaga. street. at tanggapin bilang isan g legal na service crew. Pero bago ako makapasok at maihatid ang pagkaing oder sa La Salle. na walang anumang mabigat na problema akong pinapasan. Ang important e sa akin. Kay puputi ng nagla lakihang gusali at berdeng-berde ang mga halamang parang plastik na di nawawalan ng bulaklak. Sana'y nakapag-aaral din ako. Wala raw kasi akong final exam kaya INCOMPLETE. Pero ang 'di nila alam. Nakaipon ako sa aking pagiging service crew. Kung kaya nakabalik ako sa iskwelah ang pinasukan ko. ka hit sandaling-sandali lang. Pero buti na lan g at sa aking paghinto. Hindi pala biro ang tanggapin bilang service crew. 'Di na mahalaga sa akin ang grades na nakuha ko. ngunit 'di na upang mag-aral kundi para bayaran ang utang kong pitong-libo (kahit abot-langit ang aking panghihinayang!). Sa unang araw ko bilang service crew. at maging sa tiyagang ibinuhos ko noon sa pag-aaral. katakot-takot na pagsisiyasat ang gagawin sa akin ng mga gwardiya. ayos na ayos lang a ko. nagde-deliver din ako ng mga pagkaing orde r mula sa mga kalapit na opisina. pinunit ko ang kapirasong papel na grades ko raw. mga Lasalista ang halos lahat ng kumakain. 'Di kailanman sila naging maluwag sa akin. dahil nakadar agdag nga naman ako sa magaan naman ngunit pilit nilang pinabibigat na trabaho. Akala nila. Hinding-hindi kaila nman naging pamilyar ang aking mukha sa mga gwardiya. Ito na ang huling pagpapaloko ko. o bahay ng mga umorder. Kailangan pa ng NBI at Police Clearance. may tumanggap na sa akin bilang service crew sa isang ba gong-bagong tayo na fast food. na para bang bomba ang aki ng dala at sa akin nakasalalay ang buhay ng lahat ng tao sa loob ng La Salle. nakikipag-unahan ako sa ibang mga serv ice crew sa pagkuha ng pagkaing dapat i-deliver. Malaki-laki r in ang kailangang pera upang magkaroon ng lahat ng ito. kahit pa halos araw-araw ay nagde-deliver ako ng pagkain sa loo b ng La Salle. Pagkatapos kong magbayad. Pero sanay akong makiharap sa lahat . pero ang pitong-libo. maging sa mga ayaw akong harapin o sa mga naaasar sa akin. Sa tuwing magde-deliver ako. gustung-gusto ko lang makapasok at makita an g nakabibighaning mga gusali at halaman sa loob ng La Salle. INCOMPLETE ang lahat ang grades ko. kundi akong-ako lang. Siyempre. Kapag opisina sa La Salle ang umoorder. ay nagsasalubong na a ng kilay ng mga gwardiyang pagtatanungan ko. nabawi ko ang card ko 'nung high school. na halos nasa tapat ng La Salle sa Vito Cruz. at pambayad sa dalawang set ng u niporme. Ayos lang kahit papaano dahil hinding-hindi na naman ako babalik sa iskwelahang iyon. Eksperto yata ako sa paghahanap ng mga bahay . nasabak ako sa counter. Hinayang na hinayang ako sa pitong libo na aking ibinayad na halos limang buwan kong pinaghirapan. madali kong nahahanap ang mga buildi ng.

dahil hindi pwedeng magpa lipas ng gabi sa Luneta. colgate. mahirap pa lang makituloy. at estudyante naman sa gabi. Nararamdaman kong sawa na siyang tumulong. Nagpatuloy ako sa pagiging service crew sa araw. Nakikihati pa nga naman ako sa kanyang tinitipid na allowance kada linggo. matutulog akong kasama ng mga lal . Kundi dahil sa kaibigan kong binulabog ko nang madaling araw na iyon. 'di muna ako pumapasok. Wala akong kamalay-malay. Nakakadi smaya lalo na kung tyempong umaambon o kaya'y umuulan. Kamuntik-muntikan na rin akong makulong sa kulungang puno ng mga snatcher. Nagkataon namang buwan iyon ng pagkuha ng exam. Walang kaabog-abog akong pumasok at nagtanong kung kailan ang entrance e xam. Alam kong nabibigatan na rin siya sa akin. Murang-mura ang aking matrikula kumpara sa pinanggalingan kong iskwelahan. Da hil siguro sa matinding inis na ng aking pamangkin. Walang 'd i nagsasawa sa pagtulong. nag-uwian ako mula Bulacan patungong Maynila. nakapag-boarding house na ako. Sa mga unang linggo. at ng iba pa. kung kaya pinagtataguan na n iya ako ng pagkain. durugista. Pero 'di nagtagal. kahit kadugo ko at anak ng aking Ate ang aking tinutuluyan. ng sabong panlaba at pampaligo. Buti na lang at may natawagan akong isang kaibigan na siyang nagbayad ng tatlong daang piso na piyansa para 'di ako makulong. Sa mga araw o gabing tila isa akong wanted at nagtatago sa may-ari ng boarding h ouse dahil wala pang sweldong pambayad ng upa. problema ko pa ring malaki ang pera. dahil nahuli akong umiihi sa isang pader sa m ay Luneta. <b>Sagad-sagarang pagtitipid</b> Kung talagang pwede namang 'di pumasok sa araw na iyon. Pagkapasok ko bilang freshman uli. ay ang manghingi sa aking kapatid ng pamasahe kung talagang wa lang-wala na ako. Kung minsan nga. Isa pa. Pero panibagong problema ang mga linggong dapat nang magbayad ng upa. pero ayos lang naman dahil sanay naman ako rito. Madali na akong nakap asok dahil may experience na raw ako. shampoo. Nakapasa ako. lalo na kung madalas.<b>Pagbabalik sa pag-aaral</b> Pauwi galing sa pagbabayad. 'di ko na problema ang matrikula. nang kahit papaano ay makatipid ako sa pamasahe. Lalo pang nadagdagan ang problema ko 'nung matapos ang anim na buwang kontrata k o bilang service crew. ang problema ko na lang ay pamasahe at pambili ng pagkain sa araw-araw. saka ko lang nalaman na kilalan g-kilala pala ang iskwelahang pinasukan ko sa kursong education. natanggap uli ako bilang service crewi. Walang ibang ku rsong iniaalok dito kundi education. at solvent boys. A tleast 'ka ko. kaya't napilitan na akong humiwalay. napadaan ako sa isang luma at parang kumbentong iskw elahan. Tiniis ko ang layo at ang pagod ng biyahe. Dahil dito. pagsakay ko ng dyip o bus. Dagdag pa ang 'di magandang pakikitungo sa akin ng aking pamangkin. sa Luneta ako natutulog. Madalas ding nagwa-wan-tu-tri na lang ako sa dyip. pagiging isang ti tser pala ang pinasok ko. ini-imagine kong sana'y naging pera na lang ang mga balat ng kendi o ang mga tiket na nakasingit sa mga upuan nang m ay maipamasahe ako. Sa mga linggong wala akong sweldo. mandu rukot. Pero kahit murang-mura. Pero hinding-hindi ako tumigil sa pag-aaral. Pinupulsu han kong maigi ang drayber kung kailan dapat bumaba nang 'di napapansin. ay talagang isang malaking problema sa akin. A ng 'di ako sanay. Tandang-tanda ko'y seventy pesos ang aking ibinayad para sa entrance exam. na kahit papaano ay mad aling mahagilap.

Pero isang malas na umaga. Sa canteen ng aming eskwelahan. Umiihi ako sa bote ng softdrink. iisa lang ang tawag ko sa kanila<pd>. May bilugan.</ .. sa opisina ng publikas yon ako lihim na natutulog. Ito ang gabi ng aking paggawa ng mga reaction at term pap er. tocino. Punto de bista ni Noy ang ginamit sa kuwento. at ng maraming-maraming tula. naisingit ko pa rin ang pagiging staff writer ng student publication ng aming eskwelahan. Sa mga gabing wala talaga akong matulugan. naabutan ako ng isang gwardiya na naliligo. candy. Sa umaga. Bagamat di ta lagang maituturing na tunay na pamilya ng bata ang kanyang pamilya. Tinalakay sa kuwento ang pangangailangan ng isang bata sa pamilya. maantot na balot at penoy. ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' ay di nagsimula sa pagsasalaysay ng pangyayari o paglalarawan ng isang tauhan. Naglalakad na ng dahan-dahan at walang anumang nililikhang ingay o kaluskos. Ang kuwento ay sini mulan ng ekspresyong "Ano ba 'tong mga batang itoooo!" bilang pagpapakita na di madaling pamahalaan ang isang malaking pamilya. Tinatakpan ko ng mga diyaryo ang lahat ng bintana. meron ding higante sa tangkad. Siya ang nagbibigay sa akin n g sabaw at nagpapailalim ng maliit na hiwa ng baboy o kaya'y longganisa. malap ad. na ang opisina ay naging bahay ko n a rin paglaon. at iba pang kinumpiskang mga paninda sa Luneta. May pormang artista. u pang 'di maaninag ng mga gwardiyang nagroronda sa gabi ang liwanag na nagmumula sa screen ng computer. Ganito inilarawan ni Noy ang kan yang sandosenang kapatid: Sandosena ang kuya ko. Patok na patok ang kuwentong ito sa mga bata at napatunayan ko na ito. <b>Pagsusunog ng kilay</b> Bukod sa pagiging working student. habang nangangaligkig ako sa lamig ng tubig. sa may CR ng library ako lihim na naliligo. iba-iba ang porma. ang mas maha laga ay ang magagandang karanasan at pagmamahal na ibinigay sa kanya ng kanyang mga kuya. Iba-iba ang itsura. 4 Title:Sanaysay Ang kuwentong "Sandosenang Kuya" ni Russell Molina (2003) ang kuwentong-pambata na di ako napapahiyang ikuwento sa mga bata. kasama ng mga kinumpisk ang taho. o kaya'y pritong tinapa sa sandamukal na kanin na binili ko. na itinuturing n a pinakabunso ang ukol sa kanyang malaki at kakaibang pamilya. Problema ko rin maging ang mainit na tubig para sa kape sa umaga. naging kaibigan ko si Ate Helen. may pormang henyo. Di tulad ng ibang kuwento.aking nanlilisik ang mga mata at tila handang mamamatay. Sa kuwentong ito. isinalaysay ng isang batang lalaki na si Noy. at 'y ung isa nama'y tinutukso naming isda! (ang laki kasi ng mata niya) Pero kahit na iba-iba ang kanilang hugis at itsura. kumunat na chicharon.. sigarilyo.

<i>Sandosenang nakabantay sa patintero</i>. <i>Noong ako'y nagutom. Ang pamilyang tinutukoy ni Noy sa si mula ng kuwento ay di ang pamilyang inaasahan ng mambabasa. na tunay na magkakad ugo. Di makapaniwala si Noy na kailangan ng umalis ng kanyang pinakamata ndang kuya." ang paliwanag ni Tatay. 'wag mong pa hirapan ang mga kuya mo ha</i>. Di to napupunta ang mga batang ulila na kagaya ko . Sa paraan ng paglalarawan ni Noy. Ang tinatawag nilang Tatay ay di talaga nila tunay na ama.pd> kuya. Siya at ang aking sandosenang kuya ang nakagisnan kong pamilya</i>. <i>Sa bawat problema ko. aalis na ako sa makalawa. sandosenang solusyon at payo</i>. <i>Sandosena rin ang nagtakbuhan nang mahuli kami ng asong-bantay</i>. Ganito ang naging tugon ng ama ni Noy</i>: "<i>Ganiyan talaga iho. Ganito ang pagsasalaysay ni Noy: <i>Laking gulat ko nang isang araw. Bakit kailangang umalis ni kuya?</i> <i>Ang tanong na ito ni Noy ay sasagutin ng kanyang kinikilalang ama. Nasa tamang gulang na ako at kaya ko nang mag-isa</i>. sandosenang kalawit ang pumitas ng mangga sa kapitbahay< /i>. Tinutukoy ng kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na mahalaga para sa isang bata ang p agkakaroon ng isang pamilyang masasandigan at makapagbibigay sa kanyang ng makuk ulay na karanasan. <i>Sa harap ng TV. <i>Sandosenang tsinelas ang lumilipad sa tumbang preso</i>. Dahil dito. Di niya maunawaan kung bakit kailangang umalis ng pinakamatanda niyang kuya. Suwerte nga namin at nandito si Tatay. Ginagampanan ng kanyang sandosenang kuya ang ibat ibang tungkulin para sa ka nya bilang pinakabunso sa kanilang pamilya. "Noy. di ba?</i>" <b>SORPRESA</b> Taglay ng kuwento ang elemento ng sorpresa. Si Noy at ang kanyang sandosenang kuya ay di tunay na magkakapatid o magkak adugo. Higit niyang pinagtuunan sa kanyang paglalarawan na bagamat iba-iba ang itsur a ng kanyang mga kuya." ang bungad niya. tila naging napakalaking tungkulin ngayon ni Noy na magpaliwanag sa mambabasa na kanyang pinaasa sa simula pa lamang ng k uwento. Sa pangyayaring ito. Dito kami dinadala upang sa kalye ay hindi magpagala-gala.wala nang magulang o kamag-anak na makakapag-alaga. nakita ni Noy na ang pagkakaiba-iba ng kanyang mga kuya ang dahilan kung bakit higit na nagiging masaya at makulay ang kanyang buhay pagkaba ta. "pag nasa wastong edad na'y kai langang umalis na rito. Bilang pinakabunso. sandosenang masasayang kuwento</i>." <i>Hindi ako makapaniwala. Siya ang aming kinikilalang ama. sandosenang "ha-ha-ha!" at "hi-hi-hi!" ang maririnig mo</i>. <i>Sandosenang kalaro ko ng taguan sa plasa</i>. Matatawag na isang pamilya ang pamilya ni Noy dah il lahat ng mga kasapi nito ay nagtutulung-tulungan upang maibigay ang kanyang m . Ipinahihiwatig nito na ang pagpapakahulugan sa pamilya ay nag babago sa pagtakbo ng panahon. ang mas mahalaga ay may tinatawag siyang kuya. Kuya?</i>" "<i>Kailangan ko nang umalis ng bahay. sa bahay kalinga kami lahat nakatira. masasabing di niya tinitingnan na isang proble ma ang pagkakaroon ng malaking pamilya o ang pagkakaroon niya ng sandosenang kuy a. <i>Sandosena ang kumakanta kasabay ng radyo (pero wala namang tumatama sa tono) </i>. Hindi ka naman titira nang habambuhay dito sa bahay kali nga. Ganito ang isinalaysay ni Noy: <i>Sandosenang ngiti ang bumabati sa akin tuwing umaga</i>. <i>Sandosenang titser ang nagturo sa akin magbasa at magsulat</i>. hindi ko nasabi sa 'yo. <i>Pag malungkot naman. <i>Sandosena ang katulong ko sa pagwawalis ng kalat</i>." "<i>Saan ka pupunta. <i>Sandosenang doktor din ang gumagamot kapag ako'y may lagnat</i>. <i>Ako na talaga ang pinakamasuwerte sa buong mundo! </i> Ngunit dumating ang isang malaking problema ni Noy. lumapit sa akin ang pinakamatanda kong kuya. mahihiwati gang nasa kamalayan ni Noy na ang bawat miyembro ng isang pamilya ay di dapat na maghiwalay. "Magpakabait ka. Ganito ang naging paliwanag ni Noy: <i>Oo nga pala. ngunit nabubuhay sa isang bahay kalinga.

bilang matatanda. Bukod dito . sabi ni Tatay. kung mahiwaga ang gabi dinadalaw siya ng t igre at kung saan-saan sila nagpupunta. Ayon sa bata. Ang kuwentong 'Tiger on the Wall' ni Annette Flores Garcia ay kabilang sa aking listahan ng magagandang kuwentong pambatang inilathala ng Adarna House noong 200 5. Ganito ang sinabi ng kanyang kinikilalang ama: Darating ang araw. "Rowwrrr?" ang bati niya. Natutulog pa kaya ang tigre? Saan siya kumakain at bakit hindi siya nahu hulog? Sa bahaging ito. lalo na sa mga batang ulila o napabayaan. <b>MATALIK NA PAGKAKAIBIGAN</b> Ang pagiging matalik na magkaibigan ng tigre at ng bata ay patutunayan ng susuno d na bahagi ng kuwento.. na may iba pang mga bata na mapupunta rito. dinadalaw ako ng tigr e. "pero lahat sila ay tatawagin kang<pd>. Ang pagiging kuya ay isang tungkuling maaaring maisalin. Sa kuwentong ito. Ganito inilarawan ng bata ang tigre na kanyang nakikita: May isang tigre sa pader sa garahe ni papa. sindulas ng magnanakaw. tiyak din kung saang bahagi ng bahay nakikita ng bata ang tigre. at kabilugan at bughaw ang buwan. sinasalubong niya ako. laging nakaantabay sa kanya ang tigre. Ngunit batay sa paglalarawan ng bata sa kuwento. Bilan g tagapagkuwento. tinitingnan niya ako na tila nagsasabing "Hihintayi n kita!" sabay kaway ng buntot. Sa hapon naman. tigre sa pader. Mg a bagong kapatid ko. Isang mabangis na hayop ang tigre na kailanman ay di maaaring maging kaibigan ng isang bata at alagaan sa loob ng bahay. tila napakaamo ng tigre. pasuot-suot sa aking mga paa. Tanging siya lamang ang nak akakita ng tigreng ito." Bukod sa narativ at deskriptiv na paraan ng pagkukuwento.. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan.ga pangangailangan bilang pinakabunso. kasunod ang biyoletang anino sa dingding ko. Simpayat ng tingting. Binasag ng kuwentong ito ang tradisyunal na depinisyon na pamilya. ang kanilang bahay ay bukas par a sa lahat. gumamit ng paraang arg umentativ ang kuwento. isinasalaysay ng isang batang babae ang ukol sa isang tigre na kanyang nakikita sa pader ng garahe ng kanyang ama. naroroon siya lagi at ang kaniyang matang berde at mist eryoso. Ganito ang kanyang paglalarawan: Kapag mahiwaga ang gabi. iba-iba ang kanilang porma. si Noy (narrator) ay nabigyan ng sariling pag-iisip. Ang pag-alis ng pinakamatandang kuya ni Noy ang naging hudyat upang paghandaan n aman niya ang kanyang tungkulin bilang bagong kuya sa mga bagong darating na bat a. Tuwing mapapasulyap ako. tila siya ang nag-uugnay sa lahat ng kanyang Kuya...</pd> Kuya. Ang isang batang ulila na tulad ni Noy ay maaar i pa ring lumaking isang kompletong bata kahit na nasa bahay-kalinga. Bukod dito. Mas bata nga lang sila sa akin. sa pader ng g arahe ng kanyang ama. Pagkatapos balik na naman siya sa pader. parang ahas na madilaw at mabuhok. Halina't basahin sa mga bata ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na sa palagay ma giging klasiko sa mga darating na panahon. tila nakapaloob at nasasangkot din sa kuwento ang mambabasa at nagigi ng kasapi ng pamilya. Sa kanyang pag-alis at pag-uwi ng bahay. mapapansing tiyak ang paglalarawan ng bata sa tigre. Sa kuwento. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo. At sila na ang magiging bun so. Tuwing umaalis ako sa umaga. na maaari talagang alagaan at maging kaibigan ng isang bata." dugtong ni Tatay. Simbilis ng jaguar. "Iba-iba ang kanilang itsura. binuksan din ng kuwento ang bagong pananaw na maaari pa ring lumakin g masaya at kompleto ang buhay ng isang batang ulila na sa mga magulang o kaya a y wala sa sariling tahanan. Dumaan sa kamalayan ng isang batang ulila ang paglalarawa n ukol kanyang kinagisnang pamilya. sindilaw ng ar aw. lumulundag siya sa kama. Dahil tulad nga ng sinabi. direkta niyang kinakausap ang mambabasa (narratee). Bilang isang batang tauhan sa kuwento. Inilahad ng kuwento ang bagong pananaw ukol sa pagkakaroon ng isang pamilya. Sa pamamag itan nito. "Anong ginagawa mo rito sa gabing ganito? Halika laro .

" sabi ni Mama na may hawak na bulaklak. kundi isang pagtuklas dahil pagkaraan naman ay nagbabalik ang bata sa kanilang bahay. Ang pribadong pan ahon na ito ng bata ay di dapat panghimasukan ng matatanda." sabi ni Eduardo sabay kamot sa ulo. Pero ako? Kahit pilitin ko pa. kung ano ang kanyang nakikita at nararanasan. ang anak ko ang nakakakita ng ti gre sa pader. maituturing na buo at may pani nindigan ang bata sa kuwento. Ang mga ganitong pangyayari kung gabi ay inililihim ng bata. paglundag niya palabas ng bintana. "Sino ang tigre sa pader?" "Patak ng tinta. Mahihiwatigang ding maikukumpara sa isang ma panglaw na kagubatan ang bahay na tinitirhan ng bata at sa gitna ng kagubatang i to ay nakita niya ang isang kakampi at kaibigang tigre. ipagtatanong pa rin ng bata sa mga kasamahan niya sa bahay kung sino ang tigre sa pader. Sa kabila nito. "Usok. "Grasa. bigyan natin sila ng . Ganito ang pagsasalaysay ng bata ukol sa kanyang pagtat anong: Isang araw. Sa kanyang mga pribadong panahon. Lumipas ang panahon at ako'y tumanda. na kung minsan ay kailangan ng bata ang pag-iisa upang hig it na maging malaya at malikhain. Isinalaysay at inilarawan ng bata ang tigre sa pader ng garahe ng kanyang ama na tanging siya lamang ang nakakakita." sagot ni Rico at nagkibit ng balikat. na ang ganitong mga pangangailangan at kakayah an ng bata ay naglalaho sa kanyang paglaki. Ngunit ipinahihiwatig sa kuwento. Ipinahihiwatig sa kuwento na ang bahay kung minsan ay nagsisilbing kulungan din ng bata. higit niyang pin aniwalaan ang sarili. naitanong ko. natutuklasan niya ang kanyang mga potensyal o kakayahan bilang isang bata. Pagkaraan ng maraming taon." Wala. "Putik. Ang ganitong pagtalakay sa pangangailangan ng bata na makapag-isa at magkaroon n g sariling espasyo upang higit na maging malaya at maging malikhain ay nagdudulo t ng bagong pananaw sa mga batang nagbabasa (narratee). Ganito ang naging wakas ng kuwento. Bilang isang batang tauhan (narrator) sa kuwento. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo." sabi ni Papa. Sa pangyayaring ito.tayo!" anyaya niya. Wala man siyang kakampi. papunta sa buwan at mga bituin. Ang pagkakaroon ng saril ing espasyo sa loob ng tahanan ay mahalaga upang higit nilang makita ang kanilan g gampanin bilang bata. mahihiwatigang ang pagdating ng tigre sa gabi sa silid ay a ng hudyat ng paglaya ng bata palabas ng bintana. "Marka lang 'yan sa pader. Nakatira muli ako sa bahay ng tatay ko. iha. mahihinuhang tila nagpapahayag na ng hinanakit ang b ata dahil sa kawalan niya ng kakampi sa loob ng kanilang bahay bukod sa kanyang lola. Kung kaya. di niya titingnan ang tigre sa pader na parang walang nangya ri o na parang di sila magkaibigan. sa kanyang pagbalik sa baha y ng kanyang tatay. May natatangi o naiibang paraan ng pagtingin ang bata sa mga bagay sa kanyang paligid at mahalagang kilalanin o igalang ito ng iba. Pero walang makakita o makapagsabi kung sino ang tigre sa pader bukod sa kanya. Sa bahaging ito ng kuwento. Ngayon. Naigiit niya sa loob ng tahanan ang pangangailanga n niya sa sariling espasyo o pag-iisa. paimbulog sa himpapawid. Mahaba ang panahong sinakop ng kuwento dahil ang batang nagsasalaysay sa kuwento ay naging isang ina na. Pagdating ng umaga. ang tigre at ako. Nakakubli o nak atago ang ideolohiyang nais ipabatid ng kuwento. paimbulog sa himpapawid. Sinakyan ko siya (kapag ganitong panahon ang tigre ay lumalaki). madalas ay naghahanap siya ng kakampi o ng tutulong sa kanya upang makita ang labas ng bahay o matuklasan ang iba pang magagandang bagay sa kanyang kapaligiran. Di ito maituturing na isang pagtakas. papunt a sa buwan at mga bituin. di na rin niya nakita ang tigre sa pader bukod sa kanyang an ak. At naglaro nga kaming dalawa. walang nakakikita sa tigre kundi ako. hinding-hindi ko na siya makita! Tinutukoy sa kuwento. tulad ng nangyari sa batang nagsasal aysay nang siya ay maging isang ina na. Ang kabuuan ng kuwentong "'Tiger On The Wall'' ay gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento. sabay andar sa kotse Kahit si Lola na lagi kong kakampi ay walang nakikita.

Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. napuspos ng pa gkain ang hapag. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. kurba. Ilang araw ang lumipas." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. mortal man o imortal. katas ng prutas at pukyutan. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. bilang matata nda. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. Hindi ko alam kun g bakit. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. ang pagsanibi n ang aming katawan. Iisa na lamang ang natitira. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. tinapay at tsokolat e. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Kilala na namin ang isa't isa. 6 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. at kinis ng kanyang katawan. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. Wala akong pinagsisisihan. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Kung saan niya ibabaling ang kata wan at ihihilig ito sa akin." Katahimikan. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. At nang kinaumagahan. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. malapot na arnibal. At sisinupin ng pagmamahal a . Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. sa mga krema. hubog.kalayaan upang higit nilang makita ang kanilang sariling kakayahan at mga katan gian. Pagsasanibin ang init. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan.

Naglaho na ang datin g pait. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Dama nil a ang aking kalungkutan. Wala akon g magawa. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Nakapangkat ang mga diyos at engkantada. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Bumalik ka kay Duerme. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Nasa ilalim ako ng himbing. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Nagbangon ako. Gubat ito ng tamis. Nilapitan ko siya. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Papalubog na ang ikalawang araw. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. May luha na ang kanyang mga mata. Iniwan ko siya. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Alam namin ang pait at lungkot mo . Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Nagising ako ng isang panaginip. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. makalimot at magsawa </i>. Pagod ako noon. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. katapatan at kapalaluan. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Ngayon lamang ito nangyari. Wala siyang malay. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Naroroon si Impo at Ama. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. May signos ang panaginip. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. May posibilidad na ang isa sa am in. ay masanay. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Maaaring may paglilitis na mangyayari. ng katotohana n at kasinungalingan. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. At dito ko siya muling hinagkan. ng saya at siphayo. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan.t babalutin ng kasiyahang-loob. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Nilulunod ako ng paninibugho. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng . Kakaiba ito. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. kasinungalingan." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Muli kong naramdaman ang kaba. Muli kong natanawan ang parola. At sa batuhan. at panlilinlang. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Naulinigan ko ang mga hikbi. Tahimik ang paligid. Totoo ang signos ng panaginip. Naroroon si Impo at Ama. Gawin mo ang dapat. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit.

Kinailangan pang suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. ika-labing dalawa ng tanghali. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. bahay-pari at tanggapan.Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante . Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. an g kanyang sarili. Paulit-ulit. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. simbahan. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. ikatlo ng hapon. Malumanay ang pag-uusap n ila. ika-anim ng hapon. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Masunurin si Kuba. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. simba o pista. may sarili na siyang kaibigan. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Suot ang puting abito. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Maaawain si Pa dre. sa Dagat ng Tamis. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Bago it o sa kanyang paningin. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba.

Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. magkikita pa rin sila kung Linggo. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid.na ang katiwalang matandang hardinero. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Totoo ang kanyang mga inutas. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. 4 Title:Kwento (4) Siguro. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. . walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Mainit ang katanghalian. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a.

papauwi ng iskul. tanghalian. tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes. magtitinginan. sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin. may a-maya'y magtatawanan na sila. maghahalakhakan. Pakiramdam ko. At sa bilog na mesa. May Mama akong Papa. sa umagahan. Siya ang nagpapakain sa akin. mula S abado at lalo na kung Linggo. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. muling seseryoso at sandaling tatahimik. at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. At tuwing papalubog na ang araw. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. . sa magandang hardin ng aming kapitbahay. at hapunan.At tuwing araw ng Linggo. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang. at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At kahit anong mangyari. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. Si Mama at Mama lang at walang nang iba. parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. papasok sa iskul. wala naman talagang nabago. sa Bayan. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan.

pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid. sa kanya ako nagPAPAturong magsulat." sabi ni Titser Malou. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. Mga <i>pictures</i> ko lang. noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako.Walang-wala kaming problema ni Mama. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. Pag-uwi namin ni Mama. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa. kung mayroon. noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla. noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin. kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul. ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. ang nagPAPAbaon ng bimpo. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama. kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. ang nagPAPAligo sa akin araw-araw. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan. . "Di ba ang isang pamilya. at <i>class picture</i> ko noong isang taon. "May Mama akong Papa.

Tapos. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. . Alam ko. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. siya ang unang-unang matu tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mamang nagPAPAkain sa akin. ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. nagPAPAbaon ng bimpo. matatawag itong isang pamilya." "Kaya may Mama akong aking Papa." sa bi ni Titser Malou. Mama o ang inyong Papa man.sa pagPAPAagos ng bangkang papel. nagPAPAligo sa akin araw-araw. pamilya pa rin kayong matatawag. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. Niyakap niya ako nang mahigpit." sabi sa akin ni Mama. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Pag-uwi namin ni Mama. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang. basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Jayson. laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Bubuhayin at papag-aralin kita. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama. sa pagPAPAagos ng bangkang papel. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa.

Sinilip ko ang loob ng silid. Sa Mama kong Papa." . doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay." saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Napapansin ko. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. "Doon. Madilim nga ang loob nito. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase. hindi ko pa i to nakitang binuksan. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t." sabi ni Titser. At kapag nangyari 'yon si Mama. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan. Kapag sinabi na ito ni Titser. sa maagiw at maalikabo k na silid. isang pagPAPAsalamat. Mawawala ang nakaririnding ingay. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Simula noong pasukan hanggang ngayon. Sa maraming silid sa aming paaralan. walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan .Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro." bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord. ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon. maging ng ibang mga bata. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Siguro talagang wala namang makikita rito. papagPAPAhingahin ko na. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Tatahimik ang buong klase. "Ayoko ngang makulong do'n.

Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. may nagkakabit ng mga kurtina. papel de liha a t basahan. . At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio."Halika na bilisan mo. nagkala gnat daw. sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. sabon. hindi pumasok si Dyedye. bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo." "Naku. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Ariel. uwi na tayo. Tahim ik na tahimik pa rin ito. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid." Kinabukasan nga. may nagbubunot ng mga damo sa halamanan. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba. at iba pa. Kinabukasan. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. maalikabok at maagiw. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase." tugon naming lahat. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa." yaya ni Dye-dye sa akin. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig. may nagpupunas ng bintana. kailangang magpakitang-gilas kayo bukas. mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. Walang liliban. Pero tulad ng dati. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis. Nanatili itong nakakandado. Ningning. Marie. iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. may nagwawalis. Sabi ng nanay niya. "Kung gayon. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." puri sa akin ni Titser. sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. " mga bilin ni Titser.

Kinabukasan ng umaga. walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa. totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. bago dumating ang mga espesyal nating bisita. "Iho. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase. . Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. tinanaw ko uli ang silid na tahimik. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas." sabi ni Titser . Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. walang nagsasalita. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa.Bago ako umuwi. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Malilinis at maaayos ang mga silid. si Dye-dye uli." dinig ko sa aking likuran. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. maalika bok at walang pumapansing silid. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. 7 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Natiis ito ni Berting. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. sabay tayong umuwi. Pero teka. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. "Marie. ang maagiw. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa".

KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Balik papag ka na naman. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya.At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. Balik kayod na naman si Aurora. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Dito siya na dehado. nagkaroon ka ng karamdaman. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Imahen ng isang nananagho . Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Ang hindi alam ni Berting. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. Inaninag niya ito. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa .ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Ang babae . Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Pangala wa. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Tuloy hindi mo man gusto. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim ot sa lalaking kinasama. Buhat n oon. Pero wala kang magagawa.siya si LAYA. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. At lahat nang oras. Mahir ap na. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Nag-isip nang nag-isip si Berting. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Unang-una. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Wala siyang kalaban-laban. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Dito siya walang laban. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN.

GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA . Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. Uuwi sila ng La Union.y na babae ang naroroon. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Nagbangon si Berting. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Maulap. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. La Union. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. alas dos ng umaga. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Ang mukha ni Berting. Payapa na. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Uuwi sila. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. Walang anino si Berting. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Naaalala na ni Berting ngayon. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Dito unang nagpasya si Lay a. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Nagtagumpay si Laya. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Umaandap ang gasera. May banta ang pagbagsak ng ulan. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito.

Mga Eva</i> ay binanggit ni Thelma B<pd. Nakalilito. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA.</pd> Arceo ang siyang nagpasimuno sa pananaw na "feminista" sa makabagong panitikang Filipino. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Wala na at di na muling magbabalik pa ang panahong ang babae ay itinuturin g na premyong napapanalunan at naiuuwi ng mga sundalong nagtagumpay sa kanilang misyon. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta.ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. 4 Title:Sanaysay (7) Hindi na sila ang mga babaeng sinasabing ipinanganak upang mangana k at manatili sa loob ng bahay. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. itinatampok niya sa kanyang mga kuwen to at nobela angbabaing kaiba. Nag-aambag si Arceo ng mga bagong pananaw na taliwas sa nakagawian nang paniniwala ukol sa papel ng mga babae sa loob ng tahanan at sa lipunan. Nakalantad sa nobela ni Arceo katotohanang sa pa glakad ng panahon ay maaaring mabago ang pagtingin sa mga babae. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. In isip niya kung saan ito ilalagak. Ipinakita ni Arceo na ang mundong ito ay di lamang mund o ng mga lalaki kundi mundo rin ng mga babae. Hindi palahian o pambahay lamang ang mga b abae. Sa Paunang Salita sa aklat-antolohiya ng mga kwento ni Arceo na may pama gat na <i>Mga maria. Ito ang tirahan ng kanyang kay amanan. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Binuwag ni Arceo ang panin iwalang lalaki lamang ang dapat mabuhay nang maligaya sa mundong ito na ang nagh ahari ay ang Diyos Ama. Pinalaya ni Arceo ang mga babae sa kanyang nob ela mula sa diktang ito ng lipunan.</pd> Kintanar (199 5) ang ganito ukol kay Arceo: Kinikilala ng maraming kritiko na si Liwayway A<p d>. Sa mula't mula pa. Tapos na ang ipinamanang ito nang nakalipas. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. Ang kailangan lamang ay may manguna sa adhikaing matamo ang pagbabagong ito. isang babaing may sariling paninindigan at pagpapasiya. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. siya man ay maging biktima ng karahasan at kalupitan ay kaya niy .

nagtagumpay si L abog na makaigpaw sa kalakaran ng kanyang panahon at nagawa niyang ihanay ang sa rili sa kinikilalang kalalakihang manunulat. Fausto Galauran. Pedrito Reyes. Tungkulin niyang maging tagapagpahayag ng mga mithiin ng kanyang panahon. Napansin ko ang malaking bilang ng mga kathang kanyang naisulat. mga babaeng handang manin digan para sa kanilang karapatan. Dahil dito. at Lazaro Fran cisco. May tiwala siya sa sa rili at hindi kailangang umasa sa iba.ang itayo ang sarili at magbagong-buhay. mahalagang 'bu hayin' at kilalanin siya." Napansin ko ring nakahanay ang pangalan ni Labog sa mga kinilalang lalak ing manunulat noong araw tulad nina Buenaventura G<pd>. Si Arceo at ang kilusang feminista ay iisa sapagkat iisa ang hangarin nila para sa mga babae.</pd> Arceo ay nakikita bilang katipan.</pd >. Severino Reyes." Ganito naman ang karaniwang nakasula t patungkol sa mga ilalathalang kuwento niya: "<i>Isa pa rin ito sa tatlong kuwe nto ng kuwentistang babae na ipinagmamalaki ng Liwayway sa bilang na ito</i>. ano man ang kinakaharap niyang suliranin o responsibilida d. May tatlong pangunahing dahilan kung bakit: Una. Pangalawa. Ang hangarin ni Arceo na makilala ang talino ng mga babae at maiangat an g kanilang kalagayan sa lipunan ay patuloy pa ring magiging hangarin ng mga baba eng naniniwala sa sarili nilang talino at kakayahan. ang babae ay may sariling katauhan at pag-iisip. Ang pakikibaka ni Ar ceo laban sa kinagisnang tradisyong mahina ang babae. n atuon ang aking atensyon sa isang manunulat na babaeng nagngangalang Hilaria Lab og. Gervaci o Santiago. Pangatlo. Nangunguna si Liwayway A<pd>. Yaon ay katotohanan sa ating lipunan. Ang corpus ng kanyang mga kat ha ay may indikasyon ng kanyang feministang pananaw sa panahong hindi pa gaanong kinikilala o nakikilala ang feminismo sa Pilipinas. Microfilm Center ng UP-Diliman Main Library. may espesyal na katangian si Labog bilang manunulat. Brigido Batungbakal. Sinikap ni Arceo na kumawala sa kombensyonal na paglalarawan sa babae bilang mat iisin at di marunong lumaban.. Sa pagbasa ko ng mga libro at mga lumang isyu ng iba't ibang babasahin at magasin sa Rare Books Section at Serials Section ng National Library.</p d> Arceo sa tukuyang paglalarawan sa tauhan at tema ng kanyang mga akda n g imahen ng "strong woman. Ayon kay Batnag (1996). Kaya din niyang ipaglaban ang kanyang karapatan at hindi basta nagpapaapi lamang.. may tungkulin ang manunulat sa kanyang lipunan. in a mga t radisyonal na papel na ginagampanan ng kababaihan at laging kaugnay sa kanilang buhay ang lalaki o pamilya. ang mithiing ito ay ang pags ulong ng kapakanan ng interes ng mga babae. malakas ang lalake ay paki kibaka pa rin ng kilusang feminista hanggang sa ngayon. Ngunit ipinakikita ni Arceo na ang pagganap sa mga papel na ito ay hindi pagsusumite lamang sa mg a tradisyonal o de-kahong pagtingin sa kakabaihan. sa Liwayway ay kar aniwang ganito ang patalastas: "<i>Abangan ang bagong nobela ng inyong kinasasab ikan at hinahagaang si Hilaria Labog<i/>. de-k alidad at popular na kuwentista si Labog noong kanyang panahon.</pd> Medina Sr<pd>." Masasabing ang karamihan ng mga babae sa akda ni Liwayway A<pd>. Sa p ananaw na feminismo. Nemesio Caravana. at Lopez Memorial Museum sa layuning tuklasi n kung sino ang kauna-unahang babaeng manunulat ng maikling kuwentong Tagalog. Jose Esperenza Cruz. Ano man ang kanyang gawai n. at maging sa pananaw ni Arceo. Higit na kumuha ng aking atensyon ang mga patalastas na inilalathala sa kanya kung may s usunod na o may bagong nobela na siyang ilalabas. Teodoro Virrey. Halimbawa. Maging sa mga talakay sa kasaysayan ng Magasing Liwayway ay nababanggit palagi ang pangalan ni Labog bilang isa sa mga naging pinakamahusay na manunulat . Introduksyon Isa si Hilaria Labog sa mga nanguna at kinilalang nobelista at kuwentist a noong kalagitnaan ng dekada 20 hanggang dekada 50. maybahay.

" Hindi lamang si Reyes ang naniniwala sa kahalagahan ng pagbuhay at pagkil ala sa mga babae ano man ang maging gawain o kalagayan nila sa buhay. Rosario De Guzman Lingat. at Hilaria Labog na nagsulat ng kuwento. Mula kalagitnaan ng dekada '20 hanggang dekada '50. mababasa ang tanong ng kritiko na. at maging kilala man sila o hindi. Kailangang bigya ng-halaga. Mula sa tanong na ito ng kritiko.</pd> Perez. <i>Dalaga</i> . nangangailangan pa rin siya ng ating atensyon at karapat-dapat pa rin siyang buhayin at bigyan ng espas ." Dahil sa mga naunang talang natuklasan ko tungkol kay Labog." (196 2) Subalit. nobela . mapatutu nayang mahalagang maipakilalang muli ang nahuhusay na babaeng manunulat ng nagda ang panahon katulad ni Labog.sa literaturang Tagalog. "dapat masuri ang mga akda nina Rosalia Aguinaldo. Sa libro ni Reyes na Ang <i>Silid na Mahiwaga . Hilaria Labog. binanggit ni Rosalinda P<pd>. manunulat ng lathalaing "Ginintu ang Didal" sa magasing Ilang-Ilang noong dekada 60. Fausta Cortez. Filo mena Alcanar. at bigyan n g kapangyarihan ang mga binawian nito. < i>Liwayway Extra</i>. <i>Silahis</i>. Ang m alaking bilang ng mga kwentong naisulat ni Labog at nailathala sa iba't ibang ba basahin at magasin ay patunay ng naging walang sawang pagtangkilik sa kanya ng m ga mambabasa sa Tagalog at ng pananabik at pag-abang ng mga ito sa kanyang mga k wentong nabigyan niya ng iba't ibang bihis at kulay. <i>Alitaptap</i>. Samantala.</ pd> Perez.. at Ligaya D<pd>. bigyang-tinig ang mga pinatahimik. Rosalia Aguinaldo. at <i>Hiwaga</i>. Reyes sa kanyang librong Katha (1997) ay malaon nang tinanggap ng libu-libong mambabasa. ma aaring sabihing ito ay esensyalismo subalit sa unang yugto ng feminismo sa kriti sismo. Ayon naman kay Ligaya D<pd>. ayon sa kritikong si Soledad S. nakapagtala ako ng i sandaan at limang (105) kuwento ni Labog mula sa mga magasing <i>Liwayway</i>. <i>Ilang-Ilang. <i>Aliwan</i>. Sa librong <i>Tinig at Kapangyarihan: Mga Kuwentong Bu hay ng Kababaihang Manggagawa sa Bahay</i>. Walan g sapat at detalyadong tumalakay sa kanya at sa kanyang mga akda partikular ang kanyang mga kuwento. Idinagdag pa ni Reyes na naging ritwal na sa mga mambabasa ang pagbasa ng mga k uwento ni Labog. at sa kabila ng marami niyang kuwentong nalathala sa iba't ibang ling guhang babasahin at magasin ay wala pa ring nagtangkang pag-aralan siya. Kailangang bigyang-ngalan ang mga walang pangal an. makabubuting simulan ang ganitong uri ng pag-aaral. Hindi dapat nawawala o nasa gili d lamang sila . "hindi na kailangang ipagtan ong pa ng mga mambabasa sa Tagalog si Labog: Siya'y isa sa mga manunulat na baba e na naghawan ng landas sa pagsulat ng maikling katha at nobelang Tagalog.</pd> O freneo (1999) ang ganito: "<pd>. isinantabi k o na ang nauna kong layunin na ang maging paksa ng riserts na ito ay ang kauna-u nahang babaeng manunulat sa Tagalog.kailangang ilagay sila sa sentro ng pagsusuri. Mag dalena Jalandoni. (1992) muling binigyang-diin ng kritikong si Reyes na. Ang mga kuwento ni Labog. sa librong <i>Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popula r . Susana De Guzman. Sinabi ko sa sarili na maaaring hindi man si Labog ang kauna-unahang babaeng manunulat sa Tagalog. upang maunawaan ang katangian ng mga akdang sinulat ng kababaihan. palitawin ang hindi nakikita. <i>Sampaguita</i>. Bulaklak</i>. 1976-1996</i>. lalo na ang kababaihang 'pangkaraniwan' na kadalasan ay hindi naisasa ma sa mga salaysay at diskurso.</pd>sapagkat ang buhay at karanasan ng kababa ihan ay napakahalagang paksa ng imbestigasyon. "sino ang nakakikilala kina Francisca Laurel. sa kabila ng tinaglay na popularidad ni Labog noong kanyan g panahon.Piling Sanaysay. at tula noong kalahatian ng siglo?" ang maitutugon ay halos wala na o bihira n a ang nakakikilala sa mga nabanggit.Kalipunan ng mga Kuwento't Tula ng mga Babaeng Manunulat</i> (1994)..

Kabilang sa maraming nobelang kanyang inakda ang <i>Mga Guhit ng Kapalaran</i> (1928). lumipat siya sa Bureau of Customs a t isa sa naging unang limang babaeng kawani sa naturang kompanya. Na gkamit rin ng karangalan sa <i>Timpalak Liwayway</i> ang kanyang nobelang <b>Sa Lumang Kumbento</b> noong 1929. at ang <i>Simpatikong Tsuper</i> (195 4). <i>Kabayanihan</i> (1933). at naging kalihim din at ingat-yaman ng samahang Ang Mithi ng Bataan. Samantala. Nag-aral siya sa Tondo Grammar School. 12 Panitik. Nang mabiyuda siya ni Benigno Sr<pd>. <i>Lihim ng Lumang Simbahan</> . <i>Nagicay A Lawag</i> (1949). Tumanggap din siya ng Lope K<pd>. <i>Busilak</> at <i>Armando at Leonor</>. <i>Boda de Plata</i> (1941). Isa ang naging anak niya kay Jose. <i>Kal uluwang Dakila</i> (1948). hindi lamang isang kwentista si Labog.</pd> Orosa (1980) na pi . Nagkaroon sila ng dalawang anak.</pd> Sa ntos Award. hindi lamang dahil sa tinamasa niyang popularidad. si Manuel. ng Insular Life nong 1924. Samantala.</pd> at nagtamo naman ng karangalang-banggi t at ng gantimpalang P500 ang kanyang <b>Katipunan ng Maiikling Kuwento</b>. <i>Inahing Hamili</i> (1953). kundi hi git sa lahat. <i>Kasal na Walang Pag-ibig</i>. Ang ginawa kong 'pagbuhay' kay Labog at ang pagretriv ng kanyang mga kuwento ay magsisilbing unang hakbang sa pagtanggap sa hamon ng kritikong si Reyes na maipakilala at masuri ang mga akda ng mga babaeng manunulat.</pd>. Katulad ng nabanggit na. Sinikap ni Labog na paunlarin ang sarili bilang isang manunulat sa pamama gitan ng aktibong pagsali sa iba't ibang samahang pampanitikan tulad ng Ilaw at Panitik. at sa Escuela Municipal. Kabilang pa rin sa kanyang mga nobela ang <i>Anak ng Gobernador</i>. Bataan.</pd>. ang kanyang kuwentong <b>Walang Mal iw</b> ay nakasama sa antolohiya ng <i>50 Kuwentong Ginto ng 50 Batikang Kuwenti sta</i> ni Pedrito Reyes noong 1939. Isa pang patunay ng pagkilala sa kanyang pagiging de-kalidad na manunulat ang paghirang sa kanya ng <i>Gantimpalang Palanca<i> upang maging isa sa mga hu rado nito sa kategorya ng Maikling Kuwento sa Tagalog noong taong 1954-1955. sa libro ni Rosalinda L<pd>. <i>Bumagsak na Dambana </i>. at <i>Ulilang Kalapati</i> (1947). <i>Matinik na Bulaklak</i>. at Aklatang Balagtas.yo sa ating panahon. Regalado at Gregorio N<pd>. Tondo Sec ondary School. <i>Kalbaryo ng Tagum pay</i>. <i>Pan auhin sa Hatinggabi</i>.. <i>Dakilang Ina</i>. Isa rin s iyang nobelista. Ang pagsisikap ni Labog na magtagumpay sa larangan ng literatura ay napah alagahan at naisakatuparan nang tumanggap siya ng dalawang gantimpala sa <i>Timp alak Pampanitikan ng Commonwealth</i> noong 1940. at naging isa sa tatlong kauna-unahang babaeng nagtrabaho sa Bur eau of Education. Ayon kay Perez.. <i>Sa La ndas ng Kaligayahan</i> (!945). <i>Ang Bagong Sinderela</i>. ang ilan sa mga nobela ni Labog ay isinalin sa pelikula n g Exotic Films. Naipasa niya ang Civil Service Examinat ion noong 1907. <i>Natacneng A Cararua </i> (1952). kas ama ang mga batikan ding sina Iñigo Ed. sina Ilumin ada at Benigno Jr<pd>. Naging kalihim siya ng Jose Palma Cl ub. <i> Ang Suliranin ng Kanyang Pag-ibig</i>. auditor ng Pub lic Service Commission noong 1910. <i>Tinangay ng Apoy</i>. at <i>Dinilig ng Dugo</i> (1938). at <i>Matamis na Paghihiganti</i> (1946).</pd> Garcia. <i>Salamin ng Buhay</i>. dahil sa tinaglay niyang kalidad at kahusayan bilang manunulat. Makalipas ang isang taon. <i>Naglahon g Liwanag</i>. <i>Maria Rosa</i> (19 30).</pd> Morales. 1890 sa Samal. sa <i>Lumang Kumbento</i> (1929). <b>Ang Biograpiya: Isang Pagpapakilala kay Hilaria Labog</b> Ipinanganak si Hilaria Labog sa isang maykayang pamilya noong En ero 14. Unang ikinasal si Labog kay Benigno Zialcita Sr<pd>.</pd> Jose A<pd>.</pd>. Nagtamo ng gantimpala ang kan yang nobelang <b>Nadaya! </b><pd>. nagpa kasal naman siya kay Dr<pd>.

</pd> Exel 19 "<pd>.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a.Essay Word Count: 2. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito.. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. binanggit ng awtor na ang ilang nobela ni Labog ay isinapelikula naman ng Premier Production at ng Sampaguita Pictures.</pd> magkakabarkada.. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo.. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada.</pd> . Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. Maliban sa popularidad at kahus ayan bilang manunulat. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. may iniinom mang beer o wala. ma pa-family problem open sa barkada. yung di mo ma-open sa magulang<pd>.namagatang "<i>Above The Throng (Portraits and Profiles. nagkakaintindihan kayo. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>.. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan.. 4 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 . mapa-love life. isang espesyal na katangian pa rin ni Labog ang pagkakaro on ng bahid ng feminismo ng karamihan sa kanyang mga kuwento at maging sa kanyan g naging buhay. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. Sketches and Silhouette s) </>".. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad.

.</pd>" Roel 19 "<pd>. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali.. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003). ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. HIV 2. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 .</pd> 'pag nakatambay..... pangit<pd>. ok na!" Ken 20 "<pd>...</pd>" Anthony 19 "<pd>..</pd> 'pag lasing na. paglasing na parang wala ng paki. nagyoyosi.27 taong gulang. pwede namang hindi<pd>... Herpes simplex.. . Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis.</pd> para makaiwas sa sakit. nag-iinom. so alam mo na yon... mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan.. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral...</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004).</pd>" Gary 15 "<pd>. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka.. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom... Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . nanonood ng bold<pd >.. basta nakausap lang.. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. parang hindi baduy tignan.</pd>" "pare. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis.</pd> gumigimik... may chance talaga na mangyari<pd>. at Treponema pallidium. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> . 'pag yung gir l lasing na rin.. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex.... Hepatitis B. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.</pd> 'ayun an<pd>...'pag umiiyak ka. bakit kailangan. sa barkada rin ang bida! "<pd>. Candida albicans. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex..</pd>" . Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal. sabay may kainumang babae.

</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king ..</pd>" Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito... May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama.. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. Gayundin. Una...</pd>" Nico 16 "<pd>.. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan... Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin.. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki."naniniwala ako sa sex before marriage<pd>. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV.. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad.</pd> pwede nga sex without marriage<pd>. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral.. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila..</pd> kasi ako<pd>. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad.

<i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi .naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa.. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino ... Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon.. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi.. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko.. Sa literatura... Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex.</p d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan..</pd> para maka-iwas sa AIDS.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal.</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon..</pd>" Benedict 17 "<pd>.</pd> dun sa walang trabaho<pd>.. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>... M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. paninigar ilyo. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad.</pd> kapit sa patalim<pd>. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa... Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak.. tigilan ang panlalaki<pd>.. Ang paninigarilyo. ehersiyo. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito..

Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. <i>unconditional</i> . computer." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. at marangal). Ayon kay Il eto (1979). sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. Ayon kay Salazar (1985). Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. ang loob ang siyang panloob na sarili. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. hindi iniinda ang abala. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. may konsiderasyo n. Sa pun tong ito mga kaibigan. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. nagbibigay-serbisyo. tulad ng snow." "kusang loob" at "kagandahang loob. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. bukal ang kalooban. Ayon sa resulta. nagbibigay ng lakas n g loob. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob." "sama ng loob. Sa salitang 'kagandahang loob'.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. at inuuna ang kapakanan ng iba). malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula . Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba.' 5 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Gayunman. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika.on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo.

Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. Sa formulang ito. patuloy itong nagbabago. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. sa Espanyol at sa Ingles. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. matematiks. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. radyo at spaghetti. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. Sa kasal ukuyan. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. Mga kaba bayan. manong at dyutay. at pagkat buhay. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. lasagna at spaghetti (Italyan). encyclopedia o encycl opaedia. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. Upang higit na maging intelektwalisado. batas at iab pa. Una. Samakatuwid. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. Galing Zoo (Dao Ming Zi). hindi problema kung center o centre. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". acknowledgment o acknowledgement. patuloy itong nanghihiram. Halimabawa. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. pagkat iyan ang . color o colour. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. At ngayon. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. yayaman at yayaman ang atin g wika. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. Ganito ang nangyari sa Ingles. Hanggang ngayon. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino.ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. kimono at tempura (Hapones). hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Mula 2001. Sa ayaw at sa gusto natin. Maging sa Ingles naman ay gayundin. gayong kapag nasa krisis. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. enroll o enrol.

<b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. siya. Tinuruan . pagluluto at pag-aayos . pagtitiyaga.at pagsisipag. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. o maga1it . tulad ng kahalagahang pa ntao. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . karanasan.</pd>1:31 ). nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. intelektwalisado na ang wikang Filipino. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . H indi siya nag-iisa. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. Upang maunawaan ito nang higit. damdamin. ideya. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino.nararapat talaga. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. may pananagutan siya sa iba. makipag-away o makipagtulungan. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay.1 :26:5. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. nararanasan sa iba. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . ayan sa istandard ng mga aksyong moral. 1-2 ). Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. at katauhan. . Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. Inuulit ko.

Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. kasayahan at mga koronasyon. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . gawa na rin ng kanyang mga magulang. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Ang pagiging mabait . Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Sakay ng kalesa. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. Sapagka't malapit na. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito.ng mga kasangkapan. 4 Title:Kwento (15) . kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. upang hindi mahirapan. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. masipag. nagbalik siya sa dating bisyo. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima.

saan bahay mo? Hatid na kita." "Sa Bulacan pa ako umuuwi.</d> Eksena sa kotse</b>." Napangiti si Marites at sumakay sila sa kotse na may tila parehong iniisi p. uwi na tayo. Tila mga magkakabarkadang masiyahin. Inimbitahan niya si Mr<pd>. Mainit.</pd>Pabling n a kumain at siya na ang manlilibre. Ok lang ba. Nak pil at Adriatico Circle. May ilang nakasaksi nito. nagpasya si Marites nang muli n iyang makita ang oras sa relo.</pd> Tamis ng unang halik sa may hardin</b>. " "Delikado panahon ngayon. Gusto mo sa bahay ka na tumuloy? Sa Parañaque. Nakangiti ang buong gabi sa dalawang magkakilalang biniyayaan ng magandang pag-uumpisa ng relasyong nag-ugat sa lunang Malate. <b>12:00AM-1:00AM<pd>. Liberal itong si Marites na 'di tulad ng ibang babaeng nagkukumahog umuwi lalo't bago pa lamang kakikilala sa lalaki. "Shorap! Laplapan naitech! Pling. Joey. Nagsimula na ang kanilang magandang pagtitinginan sa isa't isa. Mabuting m aglakad-lakad at magpalipas-oras. Nakita n iya ang karitong tindahan ng fishball. Tess?" "Okey. Ihahatid pa kita. Inistart ni Joey ang makina ng kotse. "Sir Pabling?" "Ikaw naman. Malayo. Mas mainit. Sa kotse sila nagpatuloy ng kuwentuhan. lalo pa ang kanilang mga plano sa buhay at kung papaan o ba dapat maging ideyal na magkatipan. "Ay. Malayang ginawa ito nang walang pag-iimbot ni Marites. plang. At kung ma tama kang makikinig ay tila may wikang galing pa sa ibang planeta. Joey na lang ang itawag mo sa 'kin. . shoray mez sisteraka! Byonda mez! Wineru ka ni! Efektsenez ang menth ol mezlak!" ang sabi ng isang sa tatlong magkakabarkada. Napakaram i na nilang napag-usapan. Bagaman. bukas ka na umuwi. "Kakainggit naman palaman kayotra!" dagdag pa ng isa. Biruan. 'wag na lang. <b>1:00AM-2:00AM<pd>. tawanan at titigan ang ka nilang pangunahing libangan nang ilang sandali pa. Mag-isa lang ako pero sa sala na ko matutu log. At nadiskubre nilang dalawa na mas masarap a ng fishball kapag isinusubo ito ng kasa-kasama. Tumingin si Marites na tila sigurado sa desisyon. <b>2:00AM-3:00AM<pd>. masama nga raw ang umuwi at matulog ng busog.</d> Imbitasyon</b>. matamis at masarap ang anghang ng halik kes a sa fishball. matamis at masarap at ku ng minsan pa nga'y maanghang." Niyakap ni Joey si Tess at hinagkan ito. plung!" bulalas na may kasabay p ang ipit na pagtawa. "Joey. Kaya ko na.Sabi ni Marites." "Okey. Nagtatawanan sila ukol sa kanilang nakaraan nang mapatigil sila.

Kanyang hinawakan ito at hinagkan ni Joey ang kamay ni Tess. harurot: Ipinatong ni Tess ang kamay sa kandungan ni Joe y. Kakatwang hindi niya inisip na magkaroon ng milagro ng pagniniig sa oras na iyo n. nagtat aka at nagpapatawag sa landline si Robert. Kanyang kinarga at inihi ga ang tulog ng si Tess. Masarap n gang magmahal sa malamig na madaling-araw. Tess.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 1) </b>. Lalo pang nabakas ang kagandahan ng dalagang naiidlip. <b>3:00AM-4:00AM<pd>. <b>7:00AM-8:00AM<pd>." Nagmaniobra para tuluyang lisanin ang lugar. Nilingon niy a ito at nakita ang mapanghikayat na tingin ng dalaga. yakap at halik sa mga oras ng kanilang pagsis iping. Joey. Nagtatanong.Kambiyo-Primera: "Buti at nagkakilala tayo." Kambiyo-Tersera. <b>6:00AM-7:00AM<pd>. Sadyang masara p ang may kasiping sa gabing malamig. Mahigpit ang yakap ni Joey.</pd>Pabling. Nag-iisa na siya. Il ang messages ang pumasok dito. Napangiti si Joey. Ilang minuto siyang nakahigang dilat at mabigat ang paghinga. Humili g sa balikat ni Joey si Tess at pumikit na nakangiti.</pd>Pabling ang kanyang kamay sa paghaplos. Pinagsaluhan nila ang init. Inabot ang cellphone at binuksan ito mula sa magdamag na pagkakapatay. Hinawakan niya ang kamay ni Joey at hinagkan ito na tila tupang gumagalang sa berdeng damuhan ng talampas. Kambiyo-Segunda: "Salamat at gusto mo rin pala ako. Tama siya. mabait ka nga.</d> Ang tawag sa telepono</b>. Sadyang inililibot ni Mr<pd>. . <b>5:00AM-6:00AM<pd>. Mahigpit ang yakap ni Joey nang mausisang unan na lamang i to. Medyo mainit ang ulo ni Robert nang tawagan niya si Mr<pd>. Lalo pa na kasiping niya ang taong kanyang pinapangarap na makasama . mabilis: Ipinatong din ni Joey sa kamay ni Tess ang kan yang kamay.</d> Bukang-liwayway</b>. Napapitlag siya sabay bangon. Maliwanag na ang sikat ng araw subalit sadyang nakapang-aakit pa rin ang paghimbing. Minarapat niyang matulog na lamang sa sala. Patayo na sana siya pa ra iwan ang babae nang madama niya ang hawak nito sa kanyang bisig.</d>velation</b>. Ilang sandali niyang tinitigan si Tess habang nakaupo sa gi lid ng kama.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 2) </b>. Magkayakap at sadyang nilasap ang pangako ng bukang-liwayway. Hindi ako nagkamali na sumama sa iyo. Kinumutan niya ito matapos na tanggalin ang pagkakapusod ng buhok at sinupin ang kanyang sandals. <b>4:00AM-5:00AM<pd>. Walang anumang paliwanag at nahiga siya sa tabi ni Tess at inunan nito ang kanyang dibdib.</pd>Joey Pab ling. Salamat kay Ester. Kambiyo-Kuwarta. Tila nilalasap ang bawat sandali at umaasang hindi na ito matatapos pa. Galing kay Robert ang marami. Narating nila ang condo ni Mr<pd>. Narating nila ang sandaling may pangangailangan sa pagtatalik subalit hindi na pinayagan pa ni Marites ito.

"Ni hindi ko alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 'yo. Hindi ko al am kung tuloy pa tayo sa usapan natin kagabi. 'Tol, ang labo mong kausap. Anyway , kasama mo raw 'yung chick na hinahanap mo. 'Wag mo na i-deny, buking ka na. Si nabi sa akin ni Ester na sumama raw 'yung hinahanap mong chick. Inamin din niya ang totoo d'un sa chick. Jackpot ka, pare! Siguro, alam mo na ngayon ang sikret o ni Marites. Gusto ko sanang sabihin sa iyo at bigyan ka ng warning pero 'di ki ta makontak. Patay yata ang cellphone mo. Hinayaan ni Ester kasi hindi mo siya p inapansin at laging binabale-wala lately. At may tama rin pala sa 'yo ang dalaga . 'Yung dalagang dating binata. Hoy, tama na ang pagmumukmok. Sikreto na natin ' yan. Pumasok ka na, oy!" <b>8:00AM-9:00AM<pd>,</pd> Pag-alis / Pagtakas</b>. <b>Voice over: JAPAN AIR, FLIGHT 2254 BOUND FOR TOKYO DEPARTED FROM NINOY AQUINO INTERNATIONAL AIRPORT AT EXACTLY 8:15AM</b>. Nagpark ang kotse ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling sa carpark ng NAIA, alas-ot so y medya. Wala na si Marites. Nakita niyang tumawid sa kalawakan ang eroplano pero hindi niya sigurado kung sakay nga nito si Marites. Hindi niya mapaniwalaan ang sinabi ni Robert. Pero iisa lang ang kanyang naisip at nasigurado. <b>9:00AM-10:00AM<pd>,</pd> Si lalake iiwan ni Babae? Si babae na dating lalake? Kahit sino pa siya</b>. Dumating siya sa office. Tahimik siya. Nakita ni Robert ang pagdating ni Joey. Nilapitan, inakbayan at kinausap para bigyan ng suporta. Tinungo nila ang cafeteria para pagsaluhan ang de-boteng serbeza at 'sang order ng fried chicken . Hindi na sana gusto pang kantiin ni Robert ang isyung ukol kay Marites at kung ano ang naramdaman niya para dito pero<pd>...</pd> "Alam mo, pasalamat na rin ako kay Ester at nakilala ko si Marites. Hinan ap ko siya kahapon dahil alam kong siya na ang aking dapat makasama habang-buhay . At nang malaman ko ang tunay niyang katauhan, mas lalo ko pa siyang minahal. H ahanapin at hihintayin ko siya ulit." Umiinom ng serbeza si Robert nang hindi niya mapigilang maibuga ito sa sa riling kandungan. Mariin ang pagkakahawak ni Joey sa bote at may tinging puno n g pangako ng muling pagkikita.

<b>S I

B E R T I N G</b>

UMAGA, ala-singko sa diktador na orasan. Gumuguhit pa sa nakayapos na k umot sa katawan ang malamig na hangin na nagmumula sa alikabuking bentilador. Wa lang katinag-tinag ang katawan sa pagkakahiga sa papag na nilatagan ng buling ba nig at sinapnan ng kumot. Nagpupumiglas na masinagan ng sumisilip na araw ang s ilid na sinasangga ng bintanang yari sa kapis. Maaga kung sumilay ang araw kung tag-init. Ito ang silid na pinagparadahan ng 'sang laksang lamok na nakidigma sa ngayon ay mauupod nang katol. Parang nasa paraiso ng usok at hangin at dilim at lamig at tigas ng katre at mga lumang gamit at kilu-kilong agiw. Ito ang si lid ni Berting. Kung saan siya nahihimbing, nagigising, kumakain at nag-iisip s a mga gabing nang-aakit ang mga tila imposibleng panaginip. Panaginip na nagmam asahe sa pagod sa pagtatakang utak ni Berting. Batid nito ang bawat hikbing kimk im ni Berting. Ito ang kanyang kasa-kasama tuwing gabing unat na ang kanyang pag al na katawan. Dito niya kinatatagpo ang babaeng de-pakpak ng lawin at may buho k na 'sing haba ng kanyang tangkad hanggang lupa. Ito ang kanyang kaibigan mula

pa nang mabaog siya sa isang matinding sakit. Ito na ang pumipili ng kanyang t utunguhin o gagawin. Lahat alam na niya kahit pa sa panaginip lang niya ito nat atagpuan. Inililipad siya nito sa pinakamataas na bangin at doon iniiwan habang pinag-iisip ng mga desisyong kahit hindi niya gustuhin, ganoo't ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok ang masusunod. Sumasama siya dahil na rin sa takot ng pag-iisa. May kasama si Berting dati, nag-iisa na siya ngayon. Suma sama siya dahil takot siyang makitang muli ang mga pangyayaring nagbunsod sa kan ya upang mag-isa. Si Berting. Si Berting na takot kung magbabalik sa kanyang a laala ang mga lumipas na binusog ng dugo at galit. Si Berting na laging kasama ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok na pinangalanan niyang LAYA. Si Laya na ang kasa-kasama niya ngayon. Ang lumilipad sa kanyang utak na humihi kayat upang tumakas nang kahit na panandalian lamang. Mahal niya ang panaginip tuwing kasama niya si Laya dahil naliligalig siyang harapin ang katotohanan. Ang katotohanang hindi siya makapag-iisa dahil sa nanglalamong nakalipas. Hayan ang nakatihayang si Berting na kumikita lang sa paekstra-ekstra sa traysikel ng kapitbahay na ang bawat sira nito ay isinisisi at ikinakaltas pa s a kanyang boundary. Otsenta pesos. Otsenta pesos ang boundary ng kalawanging t raysikel na muntik pang ikasama ng loob ng may-ari nang pakiusapan ito ni Bertin g na babaan. Hayan napapayag pa rin ni Berting ito sa gusto niyang halaga kahit pa halos mapigtal na ang lalamunan niya sa pagmamakaawa. Wala ring nagawa kahi t pa pangatwiranan ng may-ari na buong araw itong ilalabas ni Berting at magkata likuran ang upuan nito 'di gaya ng pangkaraniwang traysikel. Palibhasa'y matand ang dalaga at tila may gasinulid pang lambing sa dibdib para sa mga lalaking wal ang kasa-kasama gaya ni Berting. 'Yan ang pakilala niya. Pero ngayon tanghali na. TOK! TOK! TOK! BOG! BOG! BOG! Ginulantang nang maagang paninira ng pintuan itong si Berting sa pagkaka himlay mula sa malalim na pagkaidlip. Naroroon pa nga si Laya sa kanyang tagpuan habang pinipikitan ng mga naglalarong mata. Si Aling Amanda, ang may-ari ng tra ysikel ay sumisirena dahil sa tatlong dahilan. Una, dahil tanghali na at nakahi lata pa ang kanyang mala-kalabaw kung kumayod na si Berting. Pangalawa, hindi n ito inintrega ang boundary kahapon, naniningil siya. At ang huli, gusto niyang masilip kahit na papaano ang lalaki at kung sakali ay mapagsawaan ang alaala nit o sa buong maghapon. Napapitlag siya sa kanyang hinihigan at agad na iniusod ang antigong tuk ador. Parang may ikinukubli sa lawanit na dingding nito. Pero kung may tao man g nakakikita sa kanya, sa kabilisan e 'di na mabibigyang halaga pa kung bakit ni ya ito iniusod para dumikit pang lalo ang tukador sa dingding. Mabilis niyang p inagpaglagos sa kanyang mga hita ang pantalong kupas. Hubad siya at kita ang k atipunuan ng isang lalaking naglalaro sa may dalawampu't walong taon nang nabubu hay. Mabilis niyang tinungo ang pintuang alkitran ang pintura. Mabilis niyang nasilayan ang nanlilisik na mukha ni Aling Amanda. At mabilis ding inungkat na ng matandang dalaga ang mga dahilan kung bakit sumugod ito nang ganoong kaaga. At hindi na nakapagsalita pa si Berting, ni hindi na nakuha pang anihin ang nags ulputang muta sa kanyang mata bago pa man makaalis ang matanda. Noong umagang ' yon, para siyang itinubog sa isang bariles ng nagyeyelong tubig. Kagabi, napag-isipan pa ni Laya sa panaginip ni Berting na huwag nang il abas ang traysikel at tumigil na muna sa bahay. Tulad ng dati, napapayag niya s i Berting nang ilipad niya ito sa pinakamatarik na bangin. Pipilipit ang sikmura ng sinuman sa lula. Parang bata si Berting na nagmamakaawa't nangangakong gagaw in ang gusto ni Laya. Ngayon lang ito nangyari. Alam niyang ikatutuwa na naman ni Laya ang pa ngyayaring ito sa susunod niyang pag-idlip. Naiipit siya sa lakas ng pangako ka y Laya at ang obligasyon kay Aling Amanda. May mga pagkakataong parang naduduro

g na kristal ang tawa ni Laya sa mga nangyayari kay Berting. Sumusulak ang dugo sa kanyang utak na tila ba nilulunod ang maliwanag niyang pag-iisip. Nakakalit o at walang magawa kundi ang magmakaawang itigil na nito ang pagtawa.

5

Title:Sanaysay (35) Text 111 - Folktales and Epics Word Count: 2,099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon, sa nayon ng Hannanga, isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Katunayan, ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay, at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Kaya kahit nuong bata pa, tiningala na siya bilang pinuno, at hanga ang mga tao sa kanya. Nang mag-binata si Aliguyon, ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan, ang kaaway ng kanyang ama, sa nayon ng Daligdigan. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito, si Pum bakhayon, marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Kasing bilis ng kidlat, umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at, kagila-gilalas, sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata, binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Pabalik-balik at walang tigil, naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon, hindi pa rin tumigil ang bakbakan, at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok, kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban, at pagkaraan ng 3 taong b akbakan, natuto silang igalang ang isa't isa. Biglang bigla, tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto, sa wakas, ang ba kbakan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Sa paglawak ng katahimikan, umunlad ang dalawang nayon. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon, pinili niyang asawa si Bugan, ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon, si Aginaya. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.

IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan, naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung,' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Ang tatlong bayani - sina Baltog, Handyong at Bantong - ang sumabak, pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Tulad ng dalaw ang sawa - ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Ang dambuhalang baboy-da mo , si Tandayag. Ang halimaw na Buwaya . Si Buringkantada na iisa ang mata .Si Angongoluod, ang bakulaw. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Ang mga pating. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal, at ang Bicol, mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Tapos, nagsimula ang sunud-sunod na lindol, sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan - ang Hantik, ang Kolasi at ang Isarog. Bumaon ang lupa, pati mga bundok ay gumuho, at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon, sa Magarao, na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. Sa lakas ng mga lindol, umangat ang Pasacao mula sa dagat, pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw, si Rabot, ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao, at kalahati ay hayop. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan, si Bantong, upang puksain si Rabot. N agsama ng 1,000 mandirigma si Bantong subalit talino, at hindi lakas ng katawan, ang ginamit niya laban sa halimaw. Hindi nila sinugod agad ang lungga, kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga - mga tao na gina wang bato ni Rabot. Pagtagal, namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Kaya minsang tulog si Rabot, ginapang siya ni Bantong. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Sa kasamaang-pa lad, napatay ang ama, pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Sa kabilang dako, n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . Isinumpa ni Lam-Ang - sapagkat ito nga ang naging pangalan niya - na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot, inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Bilang ganti, pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot, gamit ang tangi niyang sandata - isang sibat. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Kaginsa-ginsa, umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Kinabukasan, ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines, isang babae taga-Kandon, isang munting nayon sa hilaga. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako

sa mga bukid. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama, nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Tapos, pinugutan niya ng ulo. Sa Kandon, dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Siksikan silang lahat at, upang makalapit sa bahay, napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana, kung saan siya pumasok sa bahay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo, kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Humangos siya pabalik sa in a, at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto, mga alahas, mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina, nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Nuong araw ding iyon, ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Pagkaraan ng tatlon g taon, nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Isang araw, binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak, at sa kanyang m ga ninuno, kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. Ayon masam ang panaginip, dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin, kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya, ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay, pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Pagsapit ng takdang araw, dumumog ang lahat ng tao sa nayon, pati na sa mga kala pit sa paligid, upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan, ang dambuhalang halimaw na pating, at sinakmal ang bayani. Sa bahay , nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Bumagsak ang kalan , umuga ang hagdan, at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang, at inuwi sa bahay. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang, binalot niya ang mga buto sa pulang sutla, tumalikod at nagdasal nang nagdasal. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin, naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Pagkaraan ng ilang sandali lamang, lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang, silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. Si Mariang Makiling ay isang dalaga, hindi tumatanda, nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas, subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. O kung paano siya namamahay. Sabi ng iba, nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Ang sabi naman ng iba, nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang kutis niya ay makinis, kayumanggi ng kaligatan, sa bigkas ng mga Tagalog. Malaki at itim ang kanyang mga mata, mah aba at makapal ang buhok, at maliliit ang mga kamay at paa, at mala-kandila ang mga daliri. Sa madling salita, siya ay maniwaring isang diwata, parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas, pasulpot-sulpot sa pagitan

ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Paminsan-minsan, natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo, ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin, walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Kung minsan daw, nilalapitan daw sila, binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Walang naglalakas-luob na kumausap, sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid, binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy, at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Dati-rati, pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit, at pati alahas, para sa mga kasal, binyagan at pista. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga, batang inahen na hindi p a nangingitlog. Paminsan-minsan, lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy, isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto, barya, pati mga alahas. Minsan, ayon sa kwento, isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki, na nagka-galos-galos sa mga tinik. Biglang-bigla, narating nila ang isang ma liit na kubo. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Natigilan ang lalaki, lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. "Sa akin iyong baboy damo," sabi ni Mariang Makiling sa lalaki, "at hindi mo dap at hinabol. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod, at sugatan. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Halika sa loob, magpahinga ka at kumain. Gagaling ka, tapos maaari ka nang umuwi." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Pumasok siya sa kubo at, wala ng imik, kinain lahat ng lugaw na hinain. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo, gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. "Ibigay mo ito sa iyong asawa," sinabi niya sa lalaki na, utal pa rin, ay yumuko lamang bago umalis. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Habang pauwi, pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Kinabukasan, nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi.

4

Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario , ang noo'y secretary general ng PBBY. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson, Carla Pacis, Robert Magnuson, Augie Rivera, Lara Saguis ag at May Tobias. Noong 2000, kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Noong 2003, isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Bukod dito, nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Kaugnay nito, layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca, PBBY-Salang a Writers' Prize, National Book Award, Gintong Aklat Award at iba pa. Noong 1996, inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Noong ika-17 ng Mayo 2003, sa kauna-unahang pagkakataon, iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin, Amelia Lapeña-Bonifacio, Vi rgilio Almario, at Rene Villanueva, bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera, ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya, silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat, magpalabas, magpabilis, ma gturo, magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. Nauna silan g lahat sa atin. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Samakatuwid, itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Dahil dito, nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop, maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon, nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat - n agkakaroon ng mukha, hugis o katawan, ang mga tauhan. Dahil dito, higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan, lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. Noong ika-7 ng Hunyo, 1991, matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl, naitatag Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro, Joanne de Leon, Felix Mi

Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . Mel Silvestre at Jason Moss.</d>K<pd>.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. Patuloy Ang I<pd>. Tiyak na di magtat agal.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. animated features . paglalathala ng newsletter.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito.guel. Hanggang sa kasalukuyan.</d>K<pd>. bukod sa mga aklat-pambata.</pd>K<pd>. lalong na ang mga batang mahi hirap. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>.</pd>K<pd>. aklatan. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. mural. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. Regular a ng kanilang mga pulong. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. textbook. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. hospital. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. Di magtatagal.</pd>N<pd>. pintor.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook.</pd>N<pd>. at mga edukador.</pd>N<pd>. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. na siyang target na mambabasa ng mga ito. ang kalidad ng kuwento. Germany at Japan. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a .</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit.</d>N<pd>. n aniniwala Ang I<pd>. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. Ang I<pd>. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. bahay-ampunan at iba pa. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. Sa pagtakbo ng panahon. manunulat. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. at iba pang propesyunal.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata.</pd>K<p d>. manunulat. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. Mula sa orihinal na kasapi na 21. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento.</pd>K<pd>. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>.</pd>N<pd>. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. materyal na ginamit. at iba pa. ilustrasyon .</pd>N<pd>. graphic desi gner. products design and merchandising.

bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. Sa puntong ito. Muli. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Ang resulta. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?).</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos.</pd> Nita P. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a.</pd> Ponciano B<pd>. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya.</pd>P <pd>." Sa makatuwid. Malinaw itong nabanggit sa blg. Kung ito naman ang pag-uusapan. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P . Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. Gayunman . Simplisidad at Ekonomiya. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito.me/. at mangyari pa. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. Pero. si Mardi ko. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. G ayunman. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. Upang maiwasan ito. narito na ang 2001 Revisyon.</pd> Pineda.me/ kaysa sa /unipo r. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. tulad ng naunang patnubay.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. Sa blg. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. Sa kabila ng dako. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>.t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. asahan natin ang masalimuot. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. Ang anak kong si Ma riz. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito.

At di na magiging isang puno. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. iyon nga lamang.RIMER? /pray." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. iinom ako ng maraming-maraming tubig. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto. natutuyo ito at di na tumutubo.mer/ ba o /pri. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay. At di na magiging isang puno. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas." "A! Alam ko na. /Pilipi. /v/ at /z/. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli. nalulunod i to at namamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto." .

makaririnig. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. makapagsasalita. teng a. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. "Para sa aking mahal na apo. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry." ang sabi ng isip ko. malalaki at paliku-likong ugat. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. is ang matamis na matamis na santol. Ngayon."Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan." "Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. naalala kong bigla." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. binibili pa 'yan. hapunan na." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. "Sarap talagang panghimagas ng santol." si Lola Terry uli. At si Kuya Lester. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. Kring! Kring! Kring! . bibig. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. "Martina. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. saka isinawsaw sa isang platitong asin. "Sa Maynila.' ang utos sa akin ni Lola Terry. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. May maliliit. at mata?" "Paano na ako makakahinga.

" Sa sinabi ni Nanay. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. "Kung maliit lang naman ang buto." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. "Lester. Malapit na ang pasukan anak. at si Kuya Tuan. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin." "Pero anak. Kuya Ruben. di totoo 'yon. Ate Sally. Madalas si Ate Rowena at s . Ate Charito. "Si Lola naman. At sandali lang." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. Kuya Puti. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. mukhang nakakarami ka na. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. bukas nang umaga. May sobra pang isa sa aking mga daliri. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol." sagot ni Nanay. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. Kuya Itim. "Aba e. nakahinga na ako. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. siyam kaming magkakapatid. Kaya bin ibilang kong lagi." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. tiyak na makakakain uli ako ng santol. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Ate Rowena. Dahan-dahan lang. Si Ate Perla. Piliin mo 'yung mga hinog. 'Pag balik ko sa mesa. "Anak. hane?" ang bilin ni Lola." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" "Ayos maman po ako dito 'Nay. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. Bumalik na uli sa dati lah at."Si Lola talaga. sasama 'yon kapag umoo ka. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay.

Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. Sa malaking salamin ng lumang aparador. KINABUKASAN. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . Idadaan nila ako sa mataas na bintana. Sa malaking salamin ng lumang aparador. "Gener. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Sabi ni Nanay. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. Taguan uli sa salamin ang aming laro. Si Ate Sally. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Tapos malakas na. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. TUWING HAPON. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. Magkamukhang-magkamukha sila. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. naglalaro kami ng taguan. Tapos isang malakas na. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. Kapag nasa malaking bahay na kami. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. "Gener." aya ni Ate Rowena. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman." aya ni Ate Rowena. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Taguan sa salamin ang aming laro. . Rowena puwera at Sally kasali. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. "Gener. bilisan mo at may mumu sa bintana. "Halika na Bunso.i Ate Sally lang ang aking nakakasama. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. "Halika na Bunso. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. bilisan mo at may mumu sa bintana.

Ate Charito. at Kuya Tuan ay malalaki na. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. GABI. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Pagdating namin sa malaking bahay. Kuya R uben. Sina Ate Perla. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Ate Sally. "Talaga 'Nay. Ate Rowena. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. . Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. hindi siya mumu na dapat mong katakutan." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Parang kakaiba ang lahat. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. ibang-iba talaga ang lahat. Tapos natulog na kami. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay." "Oo anak. Kuya Puti. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Kuya Itim. KINABUKASAN NG HAPON. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. Tulad uli ng dati. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon.Pauwi.

Hinawakan niya ako sa balikat. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. SIMULA NOON. At sa hating-gabi. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. siya na po si Gener. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. Kuya Ruben. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. "Tay. si Ate Rowena at Ate Sally. "Nakakamukha natin siyang lahat. Ngayon. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. Medyo natakot ako sa kanya. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. Kuya Tuan. "Mga anak.Dumating din pala si Ate Perla. "Tay." At nakapalibot silang lahat sa akin. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. TUWING GABI." ang sabi ng mumu. "Nardo. Ate Ch arito. "Tay." ang sabat naman ni Kuya Ruben . Hanggang ngayon." si Ate Sally naman. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. Kuya Puti. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. at siyempre." ang sabi ni Kuya Puti. Binilang ko silang lahat. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. pahina. ." ang sabi ni Ate Perla. Lumapit sa akin ang mumu. simula ngayon dito na siya titira sa atin. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. mabibilang ko na talaga." ang sabi ni Ate Charito. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. Biglang sumaya ang malaking bahay. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. Tapos." si Kuya Tuan . Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. gusto po namin na dito na siya tumira. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. "Aba. siya po ang bunso naming kapatid. Kuya Itim. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. hanggang lumakas nang lumakas. "Tay. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay.

Ang sunog na ito ang naging dahilan. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. ayon kay Arceo. at sa hal ip. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Mayn ila. ay kapantay siya nito. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. Bilang isang feminista. 1 972. 1998. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. sa Tondo. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. 7 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah . Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan."Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo n City noong ika-26 ng Pebrero. mabago ang kalagayan nila sa lipunan." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Ang <b>Canal De La Reina</b>.sa lakas man o sa kaalaman. nakaalis na siya. at ihanay sila sa mga lalaki. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. Wala siya sa likod ng lalaki. Ayon kay Arceo. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki .

ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan.ang mga tauhan at pangalan.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. sa mga buhay ng tao. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. <b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . ang tunay na m ay-ari ng lupa. makasarili.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. Si Nyora Tentay. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. ay nagkataon lamang</b>. 1972. at higit sa lahat. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Ayon pa rin kay Arceo. buhay man o patay. masama ang ugali at mapang-api. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. isang babae.alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. Sa katunayan." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. wika ng nobelista. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. isang asawa. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. Makasala nan siya. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. Nakapikit siya ngunit . Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. gayundin ang mga pangyayari. mapang-api sa kapwa. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Manapa.

Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. . Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. Kung mahirap maging isang ina. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal.gising na gising ang kanyang diwa. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Wala na akong paggalang sa kanya. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. Samantala. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. at buuin itong muli. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. sa kanilang lalawigan sa Bulacan.. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. Gracia. Sina Leni. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. At napatunayan ko naman. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. amin niya. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. si Vi ctor. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni.. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. ang mga resibo sa buwis. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. Si Leni. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga.. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. Pero ngayon ay wala na . ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga..

Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan.Samantala.Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. Nag-iisip sila. Datapwa't hindi nagtapat ang mga . isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. biglang ibinababa ang kampana't itinago. nangangarap at nagtata gumpay. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Aywan niya kung ano. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan. Paghanga. Matapos ang malaking baha. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. Pag kaawa. Panlulumo. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. si Ingga. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. hindi nagtataas ng boses. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan. 4 Title:Alamat (2) Text 115 . Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. s anhi man ng tao o ng kalikasan. Subalit sa ka bila ng mga ito. ang usurera. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan.

Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento.ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Ang unang nakakuha ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka mabagsik. Hindi sumagot si Rita. Ngayon natakpan siya ng bilao. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n a anaki'y ginto. mayama n. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Isang araw. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . k awangki ng kopa. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Hindi nahalata ng ina. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>I</b>sang umaga. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin .bata. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Ang ibong iyon ay si Rita. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. "Habang ako'y natutulog. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. ang tinatawa g ngayong maya. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas. may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. at hugis kampana. Isang araw ang Panginoong Diyos ay nanaog at dala ang isang kamandag upang batii n ang mga ahas. Lahat ng mamamayan . Ang lahat ay nakakuha ng kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin . <b>A</b>ng bayan ay nagulo. matanda. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Si Rita ay batang lubhang malikot.

Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. may apat na paa. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito.di kaagad nabatid ang pagbibigayan ng kamandag.. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. ngunit kung lipas na at walang saysay. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi. ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. "Nanghihingi sila ng ating ani. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw. Lum apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan. ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. mahabang leeg. maikling buntot. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan. ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala . Ayon sa paniniwala. nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. "Singkamas pala ang tawag dito. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay. na isa nang inutil. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka. Maaaring tama o mali ito. at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan. na kasing linamnam ng kanyang alamat. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Mula noon ang laman ng makatas. at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". hango sa mga salitang "CINCO MAS" . matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan.

.. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong.mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay...</pd> papalayo<pd>. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang ... <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong.. <b>I</b>sang araw..</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> .</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong.. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a.. pandala s<pd>. babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat.. masugatan man ang puso at dibdib..... biglang umugong ang kapaligiran. Nagpasiya ang Pandita ng barangay... yumanig ang lu pa<pd>.</pd>!" Tinugon siya nang b iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong.</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng.</pd> papalayo<pd>.</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong. "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>.. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. At nabuo ang isang pasiyang mapait. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol . Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos.. ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>. ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa. <b>Iyan palang lalaki. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso.. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha...</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>.</pd>! Lumindol<pd>.</pd> patungo<pd >. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. ang lahat ay mababata at matitiis. nawawala rin ang malaking gong. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa..<<pd>pd> sunod-sunod..</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana. hataw-tunog.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.... "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig." <b>N</b>oong unang panahon. hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha...

Pinagmasdan niya itong mabuti." ang sang-ayon ni Mang Milyo. . Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay." ang galit na galit na wika ni Aling Sela. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. ang madyik-tuwalya. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. Nalilig aw na siya.. "Ang sinasabi ko lamang ay h indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit.</pd> Pat <pd>. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no.</pd> Pat <pd>. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat.. Di na niya alam ang daan pabalik.. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. Di na niya alam ang daan pauwi. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo." ang amo ni Mang Milyo.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag.kay Rufina. ang masarap na pagkain. at ang pulbos ng kanyang Nanay." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. "<b>H</b>uwag kang magalit.... 4 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa.

Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. walang masarap na pagkain. agad na siyang lumalapit.. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. Mahal niya an g manika. Bago ang manika. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat. Mula noon.Pero walang makarinig sa kanya.</pd> Pat <pd>.</pd> Pat <pd>. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>.</pd> Pat < pd>.. m adyik-tuwalya at pulbos. Pawis na paw is na siya. narinig na rin niya ang kanyang pangalan.. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. katawan. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan.. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. mga kamay at mga paa.. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat.. Sa wakas. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay .. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro. Walang mga barya. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao...</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. agad na siyang umuuwi. "Pat <pd>. Ayaw na niyang magtago.. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. Wala nang naghahanap sa kanya. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal.</pd> Pat <pd>. Isang pan aginip lang pala ang lahat. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. <b>Plastik na Buhok</b> .. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay.. ang manikang nagkulong sa kanya.

Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi .Tulad ng kanyang manika. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Walang nakaaalam. Hindi maaari. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Naiidlip na ang mga tao. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Walan g humpay. Hindi na niya ito pinansin pa. ang mga manika. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. Ang silid ay kahon. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Madalang sa pagkurap. Walang humpay. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Walang humpay. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Dito takot si Mamang. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. wala nang galit na pagkahol. tu loy ang balse ng mga katawan. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Natapos nang may katahimikan. Mapanga nib. wala siyang nakita o naramdaman. katawan. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Tahimik ang lansangan. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Tahimik ang buong paligid. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. mga kamay a t mga paa. Malamig ang umiihip na hangin. kahit laman at dugo pa niya ito. Kinaumagahan.

Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Wala na. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin .n. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon.bagong manika. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. nagbabago ng takbo. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Dapat na magbayad. Walang permanente sa isipan ng tao. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Gaya rin siya ng hangin. Simple ang lahat ng plano. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Nagbabayad ang may utang. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Magliliyab. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. batid 'yan ng batang may bagong manika. Gayunpaman. Wala na siya. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Walang pinipiling oras o lunan. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Nais ng bata ng bagong manika. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Kinakailangang maging malinis. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. . Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw.

. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid.Ngayon. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Walang magawa. Ilang araw ang nagdaan. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Kinailangan niyang maidlip. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Nabalisa na si Mamang. Siya na ang nagtabi ng karet. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami g at tahimik. sa kanya. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Bumili ang Mamang ng mga manika. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Hindi maaari. Tahimik na tahimik. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Mahal niya ang manika. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Para sa bata. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Nagising si Mamang nang madaling araw.

.

7 Title:Sanaysay (29) Text 105 . iminungkahi na ang unti-unting pagbabawa s o pagtatanggal ng dyip lalo na sa Kamaynilaan. Bukod dito. saan naman kaya itinatapon ng tsuper ang laman ng maliit na basura han sa loob ng kanyang dyip? Kapansin-pansin din ang pagtutulungan ng mga pasahero sa loob ng dyip.Essay Word Count: 2005 Ipinakikita ng mga panuntunang ito na may mga obligasyon o tungkulin ang bawat p asahero na dapat nilang sundin. kakatok o papara upang di l umampas ang pasahero. at iba pang alternatibo pampublikong sasaky an tulad ng FX at bus. pagtulong sa mga pasaherong maramin g dala. Di dapat sumakay ng dyip ang mga taong maselan o ayaw masaling o maalikabukan." Naniniwala ang mga Pilipino na kung tutulong k a sa ibang tao. Dahil dito. itinuturing din itong pangunahing dahilan ng matinding trapiko lalo na s a Kamaynilaan. May hawakan ang mga pasahero o nakasabit. may mga pasaherong nagbubukas ng kanilang pitaka upang baryahan ang buong pe ra. Bawat bahagi ng dyip ay may gamit. Sabi nga. pag-akay sa mga bata o matatandang sasakay o bababa. kung walang barya ang tsuper o ang pasahe ro. lahat ay susutsot. tulad ng mga tsu per. Sa kabi la ng pagtatayo ng iba pang pampublikong transportasyon tulad ng LRT at MRT. makikita rin ang isang maliit na basurahan sa loob ng dyip na dapat pagtapunan ng mga pasahero dahil sabi nga "Bawal magtapon sa labas ng dyip. Halimbaw a. Minsan maririnig ang pahayag na "Mag-taxi ka kung ayaw mong masaling!" Kung tutuusin. ang mga paalala ay sinasabi sa par aang pabiro o di direkta upang maiwasan ang makasakit ng damdamin ng ibang tao. Sa kabila ng mga ganitong makukulay na katangian ng dyip bilang ispesimeng pangk ultura. Malaking tulong sana ekonomiya ng Pilipinas lalo na sa panahon ng krisis sa lang is kung mababawasan ang bilang ng mga dyip. Kung minsan din. Ang ganitong mungkahi ay nagdu lot ng malaking pangamba lalo sa mga Pilipinong umaasa sa dyip. Dik it-dikit ang mga pasahero sa dyip. patuloy pa rin ang suliranin sa matinding trapiko. pag-aabot ng bayad o sukli. Mahalaga para sa mga Pilipino ang kapwa. may katwiran ang pahayag na ito. Sa mga probinsya. Tabi-tabi. Noon pa mang taon 1979. darating ang panahon ikaw naman ang tutulungan. Kung minsan. ang bubungan ng dyip ay di lamang sa mga pinamili kundi para rin sa mga pasaherong nagmamadaling makauwi ." Per o ang tanong. at kung bingi ang tsuper. kaya nga kinaiinisan ang mga pasaherong ayaw madikitan o masaling ng iba. di pa rin nabawasan ang bilang ng mga pampasaherong dyip. Maraming langis ang nasasayang kung . M ay estribo para sa marunong sumabit. pagbibigay ng upuan sa mga bagong sakay. opereytor. "walang sinuman ang maaaring mabuha y para sa kanyang sarili lamang. mekaniko at mga manggagawa sa mga motor o machine shop. Ang kabutihan ng isang tao ay nas usukat sa kanyang pakikipagkapwa. na higit na maraming sakay na pasahero.

Gawing ligtas at maayos ang mga daan upang mahikayat ang mga tao na maglakad lalo na kung malapit lamang ang pupuntahan. Pero habang ako ay lumalaki at nadaragdagan ang edad. di niya ito iiwan o papalitan. Ngayon. bago pa man tayo abutan nito. parang higit na nagiging materialistic ang tao tuwing da rating ang Pasko. naging gawi ko na. Ano ang gagawin natin sa napakarami nati ng dyip? Paano ang mga Pilipinong nakaasa rito? Ano ang kanilang ikabubuhay? Magpapatuloy ang pagtakbo ng mga ipinagmamalaking nating mga dyip. ngunit patuloy na aangal ang mga Pil ipino sa matinding polusyon. puno na ng barya ang aking bulsa. Kahit nakalatag na sa daan ang maraming solusyon sa mga kabit-kabit na suliranin g ito. sa kawalan ng kaligtasan sa daan at sa matinding ka hirapan. nasasabi ko ng ang Pasko ay para lang talaga sa mga bata. mawa walan ng bagsakan ang mauunlad na bansa ng kanilang mga surplus na makina. Hangga't may nakukuha siyang pakinabang sa isang bagay na maliit. Nararamdaman at naki kita na natin ang maaaring mangyari sa hinaharap. Sa matatanda. Ang dating panandaliang solusyon sa suliranin transportasyon pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay naging panghabambuhay. An . Dagdag pa ang polusyon sa hangin na dala ng mga dyip na sanhi ng i ba't ibang uri ng sakit. Pero sabi nga. Ayaw ng mga Pilipino ang pa gbabago dahil ang pagbabago nga naman ay pagsasakripisyo. Lihim na lihim ko itong ginagawa d ahil isa akong Iglesia. ngunit patulo y ring maririnig ang pag-angal ng mga pasahero dahil sa taas ng pamasahe. Higit na magagamit ang langis sa mas mahahalagang indu striya tulad ng pabrika. mauubos na ang langis. Dagdagan ang mga daang maaaring lakaran ng mga tao o daanan ng mga bisikleta. Kailangan ng magpla no at tingnan ang hinaharap. Pasko ang pinakaaabangang buwan ng mga batang Pilipino. malaking pinsala ang naidudulot sa mga Pilipino at sa ekonomiya ng bansa sa pangkabuuan. Sa aking karanasan bila ng bata noon sa San Joaquin. Wala silang ibang bansang maaaring pagtapunan ng mga pinaggamitan nilang makina kund i ang Pilipinas lamang. May kaugnayan din ang pagdagsa ng dyip sa pag-uugali ng mga Pilipino. Sa tingin ko nga. sasagasaan lamang ito ng makukulay at humaharurot nating mga dyip. Pagdating ng hapon. Kailangan nang simulan ang pamahalaan ang isang seryoso at malakihang proyekto n a magpapaunlad sa pampublikong transportasyon sa Pilipinas.titingnan ang bilang ng dyip na bumibiyahe sa bilang ng mga pasaherong kanilang naisasakay. To toong di nawawala ang hikayat ng Pasko sa akin noong bata ako. Dagdag pa rito. higit na mahalaga ang pagbabahagi ng mga biyay ang natanggap sa buong taon. Patul oy na magiging "Hari ng Daan" ang mga dyip. higit na mahalaga ang magbigay kaysa tumanggap. magmama hal ito sa pinakamataas nitong halaga. Ang langis ay di panghabambuhay at ano ang magiging silbi ng mga dyip kung ma wawala ang nagpapatakbo rito? Mahalagang pagtuunan din ng pamahalaan ang iba p ang alternatibo o iba pang mapagkukunan ng enerhiya bago tuluyang mawala ang lan gis. Sa panahon ng krisis sa langis. sa tuwing magkakaroon ng krisis sa langis . kasama ng ibang bata n a magbahay-bahay upang manghingi ng Pamasko. Protektahan at pondohan ang mga imbensyong Pilipino ukol sa alternatibong enerhiya. mur a at ligtas na pampublikong transportasyon. ang Pasko ay panahon lamang ng paggastos -. unti-unting nawawala ang k inang at hikayat ng Pasko. Sinasabi ng takot ang mga Pilipino sa malalaking pagbabago.maramin g dapat bilhin para sa kung kani-kaninong mahahalaga at di gaanong mahahalagang tao. di puwedeng alisin ang mga dyip dahil kung tatanggalin ito. luma o nakagisnan na niya. Dahil dito. makikita ang kawalan ng maayos at pangmatagalang programa ng pamahalaan upang maipagkaloob sa mga Pilipino ang isang maayos. Pinipili ko ang mga bahay na may Christmas Tree dahil alam kong mayaman sila. kuryente at iba pang pagawaan ng mga pangunahing pangan gailangan ng tao. Batangas.

ng pagkakaroon ng pag-asa at pagbuo muli ng makulay na pangarap. ta lagang interesado ako. Ang aking mga Sabado at Linggo ay nakalaan sa pagla laba ng damit nina Aling Aida.a ng masarap. ang damdaming aking nararamdaman noon tu wing darating ang Pasko. Alam ko ang bigat at hirap ng pagiging isang labandera. Napanood ko r in noong nasa kolehiyo ako ang pelikulang "Gloria Labandera". naramdaman kong muli ang magin g bata--may magbubukas na tahanan upang ako ay papasukin kasama ng iba pang bata . Pangarap ko nga ring magnegosyo ng laundr y shop balang araw. lalo na yaong may malalaki at makikinang na Christmas T ree sa bahay. habang pinagmamasdan ko ang munting parol na yari sa pap el. kaya kailangan kong makaipon para sa aking buwanang matrikula. Bilang isang teenager. na di ko inaasahan. Sa isang pribadong paaralan ako nag-aaral. Dagdag pa. pagsasayang talaga ng oras para sa akin ang pagtambay.g Pasko ay panahon ng pagbibigayan. Gusto kong balikan ang aking pagkabata. m akukuha ang kabuluhan at kahulugan ng Pasko. Naramdaman ko ang masarap na pakiramdam. Iba ang s itwasyon ko dahil isa akong lalaki at isang teenager pa lang noon. an g matagal na panonood ng tv at pakikinig ng music. Pero isang araw ng Sabado. nilagyan ng ginupit na pinakurba-kurbang papel para gawing buntot. Si Aling Aida ang nagpapalaba sa akin. wala a kong pamilyang dapat suportahan. kumot. Di ko pinalilipas ang maghapong walang ginagawa. Masayang-masaya ang kanilang mga m ukha kahit nakabilad sa araw o sankaterba ang dapat labhan. Basta pag kwento tungkol sa paglalaba o sa mga labandera. at makabuluhang pakiramdam tuwing darating ang Pasko. Hinarap a t binaka ang mga bula at problema. Gawa ito ng aking isang pamangkin na baba e. timba. taglay ko rin ang pag-asa at ang maganda't m akulay na pangarap. Nagtanggal na malulupit na libag at mababagsi . Pero sa sandaling iyon. katu-katulong din ako ni Aling Aida sa paghuhugas ng mga pinagkainan at pag -iigib ng tubig. Payak na payak ang parol--gawa sa pad paper. Kasabay ng pagbibigay niya ng isang sakong labada an g pagbibigay ng isang baretang Tide at 3 pakete ng noon ay Tide Ultra. ang pamimisikleta o paggala k ung saan-saan. Naging kaulayaw ko noon ang malalaking batya. Sa mga sandali palang di inaasahan at sa mismong kapayakan ng aking namamasid. Di tulad ng mga kwentong aking narinig at napanood ukol sa mga labandera. magaan. Wala naman akong reklamo rito. Ito ay dahil ako mismo ay naging isang labandero noong ak o ay nasa hayskul. kobre-kama at kung anu-ano pa. Tanda ko. mga anak na dapat pakainin at buhayin o matindi ng sakit na kailangang pagalingin. 100 piso ang bayad sa akin sa para isang sak ong damit. palo-palo at poso. Inatupag ko ang pag-aaral at paglalabandero. Gusto ko talagang makatapos ng hayskul. wala na ang kakaibang pakiramdam -. Ngunit tulad ng lahat ng labandera. Kung min san. kinulayan ng krayola. Nagkusot ako. di tulad ng mga babaeng nasa komersyal ng mga sabong-panlaba na laging nakangiti at tila di nabibigatan kahit sangkaterba ang kanilang dapat labhan. Pero kahit anong gawin ko. Bigla akong nasabik na muling suma pit ang Pasko! Marami na akong narinig at nabasang kuwento ukol sa mga labandera. Malapit na malapi t sa akin ang kwento ng mga labandera. Sa sandaling iyon. bigla kong naramdaman ang kakaibang damdamin--ang payak ngunit makabuluhang damdamin. ang mabi bigat na pantalon. madalas na laging babae ang pumapa sok sa isipan kapag pag-uusapan ang paglalaba bilang isang hanapbuhay. nakita ko ang isang munting parol na yari sa papel na nakasabit sa bahay ng aking kapatid. Ang pag-asang may magbubukas na tahanan sa akin at sa mga kasamahan kong bata. Mayroon siyang isang maliit na karinderya sa aming lugar.

ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). nangingiti ako. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Nagbanlaw. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Buti na lang at nagkakaroon lagi ako ng panibagong sigla at lakas. Salamat kay Aling Aida na di nagdalawang-isip na ako'y kunin upang ako'y kanyang maging labandero. Di ko kinaawaan ang aking sarili at lalong-lalo di ako nakadama ng pagkainggit s a aking mga kaklase na noo'y nahuhumaling sa pakikinig ng mga awit ng Eraserhead s at Rivermaya. . Nagtatapos din pala ang lahat ng hirap! Nakatapos ako ng aking pag-aaral hanggan g sa kolehiyo. At nagbanlaw. sa paglalaro ng kanilang mamahaling Tamagochi. Lahat ng pangarap ay pinaghihirapan. Ito ang aking totoong kuwento. Nagkula. Nagtupi ng mga damit na parang dinaanan ng plantsa. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. ang kuwento ng aking tagumpay! Ako ang bunsong n apabayaan. ihahatid ko na ang mga nilabhan kong damit kay Aling Aida nang ayos na ayos . tiyak na di magpapalaba sa akin si Aling Aida at lalong di ko makakamit ang maayos na buhay at panatag na kalooban. Salamat nang walang hanggan at di mo ako iniwan. Kay sarap nitong hawakan at damhin lalo na't tunay na pinaghirapan at pinagsumikapan. Talagang di ko na ging problema ang pagbabayad sa aking matrikula. hawak ko na ang aking pangarap. At salamat sa Tide na aking naging katuwang sa mga panahong tila kay layo ng aki ng mga pangarap. Walang pangarap na ibinibigay nang libre. pagpindot sa noo' y usong-uso at makukulay na Pager at iba pa. Salamat sa kahirapan dahil nasukat ko ang aking kakayahan. Nagdasal na sana'y di umulan at sumikat na ng matindi ang araw. Nagbanlaw. Ngayon.k na mantsa. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. 'Di ako ang bunsong nasunod ang anumang gusto o ang bunsong nakahilat a't naghihintay lang ng hain sa mesa. Nakadama ng matinding pagod. Salamat sa sangkaterbang labada na tumulong sa akin upang maging matatag. Kayang-kaya ko itong bayaran. Salama t sa bawat pagsikat ng araw na nagbibigay sa akin ng pag-asa. Natutong maghintay. Natutunan ko talagang walang shortcut sa pagkakamit ng pangarap. Wala na akong pinangangambahan ngayon. Kung di ko sig uro pinagbuti ang aking paglalaba. Tuwing babalikan ko ang aking pagiging labandero. kipkip ang pag-asang makakamit ko rin ang aking pinakamimithing pangarap. Pagkata pos. Nagsampay.

Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Natatangi ang kanyang istilo . Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . matatag at matigas . Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. tradisyon. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. i ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan.Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. KATAUHAN Tulad ng isang molave. hanggang mabalitaan ito ni Leona. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. kultura. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. bab ae at sugal. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Muling nagbalik ang karam daman nito. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. Sarnantala. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap . kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. anyo . Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . sosyal at moral val yus.

Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. 77. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Ayon naman kay Bryn Hall. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. pp. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. . paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya.79). Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. hinahangad at ikinasisiya ninuman. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. Ang valyus ay ginugusto. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad.y panghinaan ng kalooban. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay.Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. itinatangi. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979.

Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan.Legends Word Count: 2004 . Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. may asawa at mga anak. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. pagtitiis at pagtitimpi. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. pananampalataya. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. pag-asa. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik." She never vered from crises by the heart. Dekada. valyus.

<b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. mapatawad po sana ninyo ako. Napakaganda at perpekto ang hugis. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. na animo'y nahihintakutan. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina.<b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. mabuti siya ng pinuno. Bukod sa kaisa-isa lamang. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. bilang alaala kay Daragang Magayon. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Himala ng mga himala. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. . Dahil siya ay isang Prin sesa. Sa kasamaang-palad. Maganda." sagot ni Prinsesa Taal. Datu Balind a ang tawag sa kanya. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. Ti nawag itong Bundok ng Mayon." paamong wika ng Datu. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. <b>L</b>umipas ang mga araw." "<b>A</b>nak." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. tumayo ka at huwag ng lumuha. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. "<b>A</b>nak. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan.

" pakiusap ng Datu.<b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. namasyal ang mag-asawa. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. W alang tigil sa paglangoy. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. Habang sumasagwan . Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. " Anak. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. "<b>S</b>alamat ng marami po. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama." Sagot ng Prinsesa. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Ama ko. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. maliwanag ang sikat ng buwan. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. ang humingi ng tulong sa mga anito. Mayroon sayawan at kantahan. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. Nagdiwang ang buong balangay." paliwanag ng Datu. Mula umaga hanggang hapon. <b>I</b>sang gabi. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. Panalangi ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko.

Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal." . Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. "Mad aling lutasin iyan. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. kapwa s ila lumubog. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. bukod sa pag iging maitim. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. pilit niyang inabot. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. dahil nabighani ito. <b>I</b>sang araw. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa.si Datu Mulawin. Ngunit nabigo silang lahat. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. si Mariang Sinukuan. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. <b>S</b>a isang gubat na madawag. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. <b>M</b>ula noon. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. Subalit.

Lahat ay kumakanta. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. kantahan. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. "<b>M</b>abuti pa sila. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Maawa kayo. nakikita ang masayang paligid. B ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. ni Saging ang Papaya. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. . Kaya't sa cadena de amor." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. Masayang-masaya ang kagubatan. Nak akasama sila sa pagsasaya. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito.<b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. ni Mangga a ng Dalanghita. "Gusto kong maging maligaya ka. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. mahal na Ada. ng Zibra ang Tsonggo. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. Sa gabi ng ng hayop at halaman. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. Heto ako.

Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. huwarang pamilya. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. Samantala." na di niya natapos sulatin. pagpapakasakit. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. Ang pangatlo niyang nobel a. may Padre Agaton naman ang Makamisa. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. Dahil dito. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. at pagmamahal sa Diyos. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan.5 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. mabuting pakikipagkaibigan. Sa larangan ng nobela. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Samantala. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. nambabato ng ta sa. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. Sa panahon ng mga Kastila. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. nagmumura. ang "Makamisa. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). at nagdadabog kapag nagmimisa. dalisa y na pag-ibig. pag-iwas sa masama at kabuktutan. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> . Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik.

mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba . dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito.</pd>al<pd>. Hindi nakatututol an g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. bilang isang babae. ulirang asawa (ni Jose). Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki.</pd> 1977). Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Si Maria. mabuting ina. Malinaw ang dahilan ni to. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. lalo na ng mga babae. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. matiisin. at higit sa lahat. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. et<pd>. bilang isang tao. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake.</pd>: 1977). Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae.nagbibili ng aliw. at masunuri n sa Diyos. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Sila ang dapat manai g lagi. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. Samantala.</pd>al<pd>. sapagkat higit sa pagiging prayle. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak.si Eba. (Reyes: 1992). Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila.Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. et<pd>. Samakatw id. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. sila ay mga lalaki. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle.

Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. Lagi. Si Pia Alba.e. mahinhin. Si Laura ang naggawa ng s agisag. si Sisa. nagtahi ng plumahe. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. at iresponsableng asawa. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. batugan. katulad ng nabanggit na. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. maganda. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. pagluluto. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . minsan man. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. mabait. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. panrelihiyon. at naghiyas ng turbante ni Florante. Samantala. paglalaba. bilang isang katangi-tanging baba e. Siya kaya'y nasangguni. bilang anak ni Haring Linceo. Sa kasalukuyan. nag-abot ng bandang isusuot. Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. Si Laura ay larawan ng kahinaan. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. paglilinis ng bahay. naghintay. Samantala. mapaglingkod. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. nagsiyasat ng baluti't koleta. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga . Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. at tapat. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura.

agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). Kilala ako ng guidance. hindi maampat ang pag-agos. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. marunong magpasya.natural. partikular na sa kanyang mga nobela. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. Ang babae ay parang kalikasan .sunod. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . ulirang maybahay. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. at sikolohikal. emosyonal. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. Kung minsan.Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Sila ay mga babaeng pantahanan. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. rasyunal at intelektwal. hindi palai sip (Reyes:1992). Minsan sa tapat ng Korte Suprema. Ito ay mapagtimpi. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. . at alam kung ano ang gusto sa buhay. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. at kung saan-saan pa. may paninindigan. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. Samantala.intelektwal. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. Mendiola. tag asilbi sa asawa. 4 Title:Sanaysay (32) Text 108 . sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo.

Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Kung ano ang aking itinuturo. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. sa masikip at malupit na May nila. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. Kaya noong nakar aang Marso. Pasong-paso na ako sa Maynila. Inalok ako ng pa . Basta ang alam lang nila. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Pero ngayon naisip ko. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. naka-graduate</b> Isang tag-araw.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Alam kong alam na niya ang lahat. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. nagturo ako ng Filipino. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Tila dininig yata ang aking kahilingan. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Mataas ang tin gin sa mga guro. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. Computer. Araling Panlipunan. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Napakasimple ng buhay. at pati Phys ical Education. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. 'di na ako sa May nila naglalagi. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Tulad ng dati. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Laguna.

upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Bukod sa Timpalak Palanca. may maliit ding labab o. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. ref. isang malambot at mamahaling kama. at isang magandang salamin. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. walang-wala na akong mapeperwisyo. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. water dispenser na may mainit at malamig. sabitan ng tuwalya. Wa lang-wala na akong maaabala. pinalagyan ng magagarang ilaw. at pinapinturahan. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. Binigyan din ako ng . de-flush at may shower pa. Marami na rin silang itinatanong sa akin. dining table. sala set. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Tamad naman daw akong istudy ante. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. sikip at init. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. pinalagyan ng magandang tiles. Naging sunud-sunod ang imb itasyon sa akin. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. a t higit sa lahat. aircon sa kwarto. pangalawa.ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. sa kinita kong dolyar. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Sa kasalukuyan. lalagyan ng sabon at tissue. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. Dahil ay ng ahay: tubo. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. sa La Salle magaganap ang klase. sa istasyon ng radyo. pala-absent daw ako. component. Sa sampung guro na nagsanay. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. ako ang napiling magturo.

"Basta 'wag lang gamitin sa masama. S imple ang mga nabubuong pangarap. nalaman kong 1955 siya . importante man o hindi . "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. SSS ID. "Hindi anak. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. Pakiramdam ko. alahas. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. May mga bago na ring gusaling nadagdag. kundi bilang isang titser. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. payong.gaya halimbawa ng pitaka. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. Pero wala akong nakitang anuman. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. "Mommy o. bag. maagang-maaga akong pumasok at nag libot.000 ang remaining balance. pagkainis. Sa transaction slip ng BPI. isang Mabuhay Miles card ng PAL." sabi ko sa kanya. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos." Nang nasa bahay na kami. Ang laman ng walet ay limandaang pis o.scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. at iba pa. "A kina itatago ko muna. Naisip ko. Mababalik natin ito sa kanya. panyo. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. cellphone. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19.panghihinayang. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle." sa got ko. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin ." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero." "Bakit Mommy. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle.

"ano'ng reward mo. Hindi naman ako nabigo. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. Pero meron akong reward mula sa langit. "walang bini gay sa akin. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. 5 Title:Kwento (6) Noon daw. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. . Nang muli kaming magkita ng aking klase. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin.ipinanganak. Sa tulong ng Merobank. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. Pangalawa. Naisip ko. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. Kinabukasan. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. At kailan man. Sa harap ng kanilang mga kaklase. sa aking klase.

di papayag ang Nanay. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola.Nakabukas noon ang bintana." an g Tatay ko. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. Di na sumagot si Tatay. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. "Saka. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. "Naku. di ka ba nagtataka. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. Pero ang ipinagtataka ko lang. kay lapit namin sa mga bituin. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan." sabi ni Tatay. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. di pa natin siya gaanong naaal agaan. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay." ang Nanay ko. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. "Sana. madumi na ang hangin. Isa pa." Matagal uli bago sumagot si Tatay. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi . di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. Sikwenta. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw." si Nanay uli. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Araw-araw. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. Pakiramdam ko. Dito sa atin. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. "Siguro. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. Nagiging makakalimutin na ang N anay. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. bente. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. "Di papayag si Bing-Bing. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong.

g ang diyaryong kanyang binabasa. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Pinaalis niya sa akin ang punda. pira-pirasong tabla. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. ISANG GABI. Isa pa. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. panali. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Sa araw-araw. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. maging si Tito Juan. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. kaunting yero. Alam ko. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay." ang sinabi ni T . ang kanyang asawa at mga anak. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. magsasama pa kami nang matagal na matagal. tansan. ISANG UMAGA. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. nagulat ako sa aki ng nakita. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. dumating sina Tito Juan. Sabi ng doktor. karton. Pagkatapos. Nataranta sina T atay at Nanay. at maging kay Tito Juan. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. alambre. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. tabla. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. pati mga pako. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. di nauubusan ng dalaw si Lola. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. MAY parang gustong abutin si Lola. pinupulot din niya. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. Kinabukasan. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Di na ku mikibo si Lola. At nang mabuksan. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. Binuhat ni Tatay si Lola. Lahat ay may gamit sa kanya. Tinulungan ako ni Tatay. maging si Tito Juan. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. pati sina Tatay at Nanay. Walang nasasayang kay Tatay.

Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay." ang sabi ni Tatay. . wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay." dagdag pa nila. Aba'y Mang Tomas. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. Basta pagdating ng hapon. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay.atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. "Aba'y kay gandang bangkito nire. Tuwing hapunan. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. tabla. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. Dahil dito." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. Lahat ng puwede pang gamitin. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. Dahil kay Tatay. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. bisagra. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita." sabi ng isang nakauniporme. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. "Mang Tomas." dagdag ng nakauniporme. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. pako. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. lawanit . ayos na ayos sa aking paglalaba. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. alambre. masinsin ang mga kahoy. ibinibigay nila kay Tatay." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. Ganoon lagi si Tatay. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. at kung anu-ano. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. tinatanggap ni Tatay. makupad at di pa pulido ang g awa. kahoy.

Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. Pero ngayon. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Iininin niya ang sinaing. parang bagong bili . Tapos saka niya sasalain. Sa tanghalian naman.Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Sa isang iglap lang. Parang agawan sa beys. Si Na nay naman. Tapos maririnig ko na lang. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. W alang umaayaw. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Nagsilabasan ang mga tao. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. sinigang na bangus ang lagi naming ulam." ang sabi naman ni Nanay. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. Hinarangan nila ang paparating na trak. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. Tuwing umaga. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Tulad ng aking mga ka laro. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. . At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. Ipagpapalaman ako ni nanay. Gigibain na talaga ang mga bahay sa Daang-bakal. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Naghihiyawan ang mga tao. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. AT ISANG UMAGA. maglalaga siya ng kape sa takure. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. "Tamang-tama ang asim. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . maraming bahay na ang nasira." ang sabi ni Tatay. nasanay na sa balitang ito. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. parang totoo na ang lahat. Kahit tira na lang ang pandesal. Tapos. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Sana manalo kami. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito.

219 Magandang umaga sa ating lahat. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. sangkatutak ang nakabalandrang ponk an. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Ibig sabihin lamang. Wala ng nagtitindang dalanghita. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. my cockney accent na ang epal. Ibig sabihin. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. kumbaga. kasi sama-sama kami nakapagtatangh alian. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Ma laysia. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Sa Philcoa. Kanina. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan . Nang dumaan ang konduktor. Habang nagkukuwentuhan ka mi. limitado ang iyong oportunidad. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Hmmm. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. habang sakay ako ng JAC Liner. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya.Mapapangiti lamang si Lola Epang. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. Kapag naglalaba si Lola Epang. bumanat siya ng: Excuse me. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Siyempre. Pransya. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. Minsan. Nakapasa na raw siya sa board. sa aking palagay. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Rusya at iba pa. Sa mga bansang Hapon. naisip ko. dahil hindi pa siya nas usuklian. panay ang kanyang Ingles. S abi ko. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. Astig na an g mga wika nila. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. wala silang katulad na pagdiriwang. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. I have not received my change yet. Tapos ikukula niya ang damit. Kinakailangang taon-taon. Thailand.Essay Word Count: 2. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles.

believe it or not. At Ripley's B elieve it or Not. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. Nang marinig ko ito. pag nag-uusap kami. nautot ako. anak naman ng pating. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. sign language. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Pero. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Sa isang linang sa aming bayan. citizens of E nverga Republic. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. Ang Ingles ay hindi naging paraan p . tayo. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. Recio. ang tungo'y sa Kachina. ang website lahat nasa Ingles. Ngayon. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. sa bi nga. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. isang buwan lang sa kanila. Noong maliit pa ako. a ng puntahan namin ay Padillo. Naririyan na ang globalisasyo n. Ibig sabihin. Pinapatay nito ang lokal na industriya. isang upscale shopping mall sa Maynila. Noong nakaraang taon. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Pag lumabas naman ng hotel. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. malaki ang posibilidad. maniwala man kayo o hindi. Vietnam at Indonesia. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay.ng sapatos sa Rockwell. Ramchand. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Subalit. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. uunlad ang ating bansa. Minsan sa inis ko. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. sa simpleng termin o. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. kabilang na ang UP. ito ang ating kinasadlakan. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. kapag napakahusay natin sa Ingles. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. kuting pa rin. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. yes. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. sulat-bulate. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Walang duda na mahalaga ang In gles. Walang makakatakas dito. Kung sila ay tiger economy na. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. partikular na yaong mga nasa gobyerno. Sa atin. Evian ang tatak. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity.

BOBO. may ma kapal na salamin. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Ang reklamo ng isa. Lagi't lagi. Noong 1997. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. cute. ayaw kong maiyak. Kuwait at Colombia. Slovakia at Bulgaria. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. no left turn. comment sava. Sa Malaysia. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan.</pd> Sionil Jose. Ang kanilang dahil an. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. Nasa likod tayo ng South Africa. subalit hanggang ngayon. Ayon din sa mga guro. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Kalimitan. na nasa wikang Pranses. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. may nak alapit akong babaeng guro. Sa mga bansang mauunlad. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Sa kanilang mga bookstore. Nang magsagawa ng pagsusulit. sa mga unibersidad. pisika. nakapusod na buhok at masansan . Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. Tayo. kapag balubaluktot ang I ngles. moinseur at. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. bobo. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. Sa UP Integrated School halimbawa. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. ibinibigay na laman g kahit kanino. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Subalit hanggang sa ngayon. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. agham at teknolohiya sa sariling wika.ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. sa Math. mat alino ka. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. itinuturo ang matematika. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. Sa ating bansa. iilan pa lamang ang gumagawa nito. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. PE ang kanyang tinapos. gusto kong mautot. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. Samantala sa Sci ence. isa mga higante ng ating panitikan. Kalimitan daw. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. Sa isang kumperensya. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. pinahiran ng crayola ang mukha. Nakakaiyak Kuya Cesar. Kapag magaling ka sa Ingles. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. Filipi no man o Cebuano. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. Cze ch Republic. ang mga aklat ay nasa wika nila. panay Ingles ang titulo. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". South Korea. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. at pag hindi. Kasunod sa kaputian ng laha t. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. Muli. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Putra Jaya. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. hindi pa rin tayo matuto. kapag Filipino ang subject. Ang tawag sa Silicon Valley nila. Kilitiin nyo ako. industrial park at no swerving. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Ang resulta. boses lamang ng guro ang nariri nig.

Kung may hawak akong bomba atomika. Ayon nga kay F<pd>. piniritong Pranses. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. Hahaha haha. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g.g na amoy ng pabango. Maya-maya. post-kolonyalismo. post-istrukturalismo. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. Fish Tayo. sabi ko Filipino. Kaya naman. pinapahina ang Ingles. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. Ang sabi ko. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. Hanggang ngayon. muli akong nilapitan ni Miss Tapia.</pd> Sionil Jose. "Hindi po malalim ang aking Filipino. pang-uri. kapag ako'y nagagalit. minukmok at sinaludsod. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. Bilang pagresbak. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. Mababaw lang talaga kayo. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. tan ging Filipino ang ating pag-asa. Kawawa naman ang mga taong ito. hindi ako su misigaw ng Fuck You. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . Ito ang hamon sa ating lahat. humikab. pandiwa. Hahahaha. Ngayon. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. hah ahahaha. hahahaha. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. ngumiti ako. San Chai. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. mulang akademya hanggang bahay . maglalako ng pansit at taho. Namilog a ng kanyang mga mata. Laganap na ito sa media. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. so you teach sugnay. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. Bigla siyang natahimik. Malalim daw kasi ang Filipino ko. amoy albatross. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Ang sagot ko sa kanya. super duper mega katangahan. Hindi po ako nagmumura. hindi na ako mabait. Putang Ina ang sinasabi ko. Gusto kong maiyak para sa kanila. Maraming salamat. at Balarila ni Lope K<pd>.</pd> Santos. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. semiotika. Hindi niya naintindihan. Nang matapos na akong magb asa. kargador sa pier.Legends Word Count: 2069 . Eh di gamitin ang French Fries." Ito ang kasawian ng ating bansa. Nakangiting-nakangiti siya. Ako naman ang nagtawa. sabi ko. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. pahinante sa dyip. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. Dagdagan ko pa. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. Teacher daw siya ng Ingles.

Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. Sa katuna yan. At upang lalo pang makita ang sarili. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. bagay na kinasasabikan na niya. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. matangos na ilong. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. siya ay si Narcissus. Sapagkat misyunero. Sa kasamaang palad. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr . At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. Leyte nagdaos ng unang misa. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. Bagamat sa L imasawa. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang misyunerong nangangaral. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. Sa paglipas ng mga araw. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. At isa pa. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan.Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Upang magawa ito. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. Madali naman siyang natuto. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. At isang araw. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. si Narcissus ay nalunod at pumanaw.

Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda.us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Upang makatiyak. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin." magalang na tanggol ng bina ta. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Nagawa niyang panali ang mga baging. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. "Totoo palang napakabait mo." usal ng matanda. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. ." "Naku. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. huwag po. Magmula noon. Noong unang panahon. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin." anang matanda. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. "Siyanga pala. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. Napakabait mo. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. Sila po ang mga kaibigan ko rito. Taos puso s ilang humingi ng tawad. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. Ginimbal sila ng katotohanan. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. ganyan din ang sa tao. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. "Salamat. Kat ulad ni Kristo." Mula noon ay naging malikhain ang binata. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Minsan. matamis. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. ang binata ay tinawag na Irog. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. at nakaaalis ng uhaw. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan." "Tulad sa halaman. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit.

Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. ito ay maingay. Subalit kapag ang dagat ay malalim. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. T inawag itong Giliw ni Irog. Malayo na ang kanyang narating. "Huwag kang magtaka. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Napaluha si Giliw. Ang maganda ay pulutin ninyo. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Ang Lil . may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. mamahalin kita sa isang kondisyon. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Matalino naman siya at maraming alam. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Hindi ito makalilipad. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. "Nakaganda niya. iyan si Panay. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. ang aming panginoon. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. ito ay tahimik. hindi ba. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay." Sumagot si Irog. May pakpak ang mga ito. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. "Sige. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n a nag-aawitan." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Ngayon ." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. "Oo. Nagulat ito nang makita si Irog. "Patawad po sa aking karahasan. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Dito nagmula ang pangalang Panay. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. anak. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Isang umaga. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. "Ako nga pala si Irog. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Agad nila itong ipinakita sa ina." hinging paumanhin ng binata.

hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. Muli silang naghintay. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Para s a kanila. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Kahit may namu muno sa bayan. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. "Ganito. ang lawin ay malas na ibon. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. Ayon sa alamat. .Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela." pal iwanag ng pinuno. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. 4 Title:Alamat (3) Text 116 . "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Ilang sandali pa. Umawit din ito. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit.iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan." Utos niya. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan.

Matatapos na ako. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo." paliwanag ni Mang Milyo. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita."<b>A</b>." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan." ang pahayag ni Rufi na." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. e. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. "<b>B</b>akit. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. "<b>S</b>andali na lamang po. ." ang pagalit na tugon ni Rufina. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali.

<b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat." ang pangako ng prinsipe. Araw-araw. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. hindi na ako makababalik. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. sa kanyang pamamasyal." "<b>B</b>akit. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. kung hindi. Nang malapit ng maghatinggabi. Ang prinsipe naman pala'y gayon din." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe.. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. hihintayin kita sa halamanang ito. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. Is ang araw. nguni't hindi maaari. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Kaya paalam na irog. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Ibig ko sanang isama kita. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. Mariang Maganda. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin.. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. "Kailangang umalis na ak o. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. dumating ang prinsipe. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. kay ganda ng mga bulaklak mo. walang makakatulad di to sa inyo."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. "<b>M</b>ariang Maganda. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. Hindi niya mabatang lisa . Maghahatinggabi na. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. "Mangyari'y.

Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. Makaraan ang ilang araw. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu.nin siya ng kanyang minamahal. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. Hindi laman g isa o dalawang kopita. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. Nagkakalab an ang mga puno. . <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. <b>I</b>lang araw. datu at mga barangay sa bayan-bayan. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Parang mga daliring nagkakaaga pay. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. lubos na nalulungkot si Sidapa. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. o oras nang humarap sa ilang bisita. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. damit at pagkain para sa pamilya. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. Araw-araw. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. Sa kanilang paghahatakan. Natakot ang prins esa. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. o oras nang tapusin ang isang pulong. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. Galit na galit si Sidapa. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Kapag nangyari ito. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya.

Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. malapit sa munting ilog." "<b>P</b>a. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. galing sa kahariang malapit dito." mungkahi ng lalaki. Bilang parusa . <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. "kita'y iniibig. Bathalang Sidapa. <b>N</b>oong unang panahon. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa.. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak.." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan.patawad po. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Wala kang utang na loob. "Magandang M utya. "<b>I</b>sang araw. Minsan. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. "Dapat niya ng malaman!" .akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon.

<b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. matapos ang anihan. Pinuntahan niya si Daragang Magayon."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. orasyon at ritwal. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya.418 <b>Ang Kalikhaan ng Ritwal</b> Lumaki ako sa isang tahanan na naniniwala sa mga lamang-lupa. pag-uusisa at mahalagang yugto o pangyayari sa buhay . Siya'y sumagot. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay.Essay Word Count: 2. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. Nagkaroon ng maringal na handaan . Ang bawat hiling. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. 6 Title:Ang Kalikhaan ng Ritwal Text 139 . <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Hindi pa siya nagbabalik. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan.kainan at sayawan. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay.

Si Nanay bilang ulo ng pamilya ang mauuna sa pila tangan ang Bibliya at m ga bulaklak. Sa salaysay. Mauuna dapat. Sa ganitong paraan.naming mag-anak ay pinakikilos ng mga ritwal. Isinasalaysay naming mag-ana k ang naratibo ng aming buhay. Sa aming pagpasok. ang mga sariwang bulaklak na wal ang tinik para sa bahay at sa mga elementong naninirahan dito. makikita ang mga bagay at gawaing may kinalaman sa relihiyon tulad ng bibliya. At naisip ko. hindi maaaring hindi kami magagabayan ng aming ri twal. Una. Siya ang nagbibigay-pahiwatig kung kailan dapat matimpi sa bawat hakbang. <b>A</b><pd>. May mga hakbang na dapat ga win. ang Bibliya para sa ispiritwal na pangangailangan namin. Tulad lamang noong isang beses kami'y lumipat noong nasa grade school pa l amang ako. una pang m asisilayan ng aming mga gamit ang loob ng bahay. Sa pamamagitan nito. Ang dalawang elementong ito ay malalim na nakabaon sa kamalayang Filipino tulad ng inilahad ng mga pag-aaral nina Prospero Covar. tinanong ko si Nanay kung saan niya natutunan ang m agsagawa ng ritwal. Bago ito sinimulan. inipon namin ang mga kasangkapang aming gag amitin: ang bigas para laging may pagkain sa aming mesa. kung gaano dapat kabilis ang kilos at anong mga bagay ang dapat unahin. kami naman ang pinapila ni Nanay para sa ritwal ng pag-adya ng mga negatibong enerhiya at pagsasalubong sa bagong bahay. Kung ang ibang nanay ay empleyado at housewife. Pi nagpawisan ang kapatid kong lalaki habang bahagyang nanginginig ang kamay ng kap atid kong babae. Makikita sa inilahad na salaysay ang dalawang mahalagang elemento ng pagr iritwal. Marahil dahil sa pangungulit ko. Ang kaniyang lola ay isang Muslim na makikitang nagriritwal tuwing kabilu gan ng buwan at habang tumataas o bumababa ang mga alon sa dagat. Ang pangalawa ay ang halaga ng tagapagda loy ng ritwal. Noong una. Pagkatapos ng ritwal. Kaya. Natutunan niya ito sa kanyang lola sa Zamb oanga. pagpuprusisyon. at pati na rin ang pagiging Muslim ng lola na nagturo sa nanay ng ritwal. ang asukal para sa isang matamis na pamumuhay. at ang panghuli. Ang paglipat ay hindi lang simpleng paglipat. an g pagtuturing sa bigas. unang ilalapag ang bulaklak at Bibliya sa a ltar at isusunod na aayusin ang mga kasangkapan sa kusina. ang tubig para m anatiling kalmado at malamig ang aming mga ulo. Ang mundo ng mga Pilipino ay gumagalaw dahil sa dalawang aspekto: ang ispiritwal at ang materyal na mundo. May mga ritwal na dapat sundin. Pagkatapos maipasok ang lahat ng gamit sa bahay. pagpadyak at pagtalon naming magkakapatid ay nagpigil ako. bumigay na rin siya. ang pagriritwal sa aming angkan ay ang aming buhay. Resil Mojares at Zeus S alazar. ayon kay Nanay. ang aking nanay ay housewife na nagriritwal. ang pagpasok ng prusisyon ng aming mga gamit na binubuhat ng mga kargador. asin. Nakita ko sa mga mata ng aking mga kapatid ang pagtataka at pagkamangha nila sa pinagagawa sa amin. bilang panganay ang inatasang magdala ng bigas at asin habang ang dalawa kong kapatid ang magdadala ng asukal at tubig. ang asin bilang simbolo ng buhay namin. pag galang sa kalikasan tulad ng buwan at dagat. maging sa ilang ulit naming paglilipat-bahay. Nagsisilbing tagapagsalaysay ng aming pangunahing diwa ang aming nanay. At sinimulan namin ang aming prusisyon. n agpapakilala kami sa aming bahay. Ako. Kaya kahit gusto k ong subukin ang tibay ng sahig at kuwarto sa pamamagitan ng pagtakbo. ayon kay Covar (1998) ay na kabatay sa ating retablo ng paniniwala. Mayroong da . Makikita sa salaysay na ang nanay ang nagtatakda sa tamang asal. ayaw niya itong sabihin sa akin. ang batayang ispiritwal ng ritwal.</pd> <b>Mga Antas ng Naratibo: Materyal at Ispiritwal</b> Ang ating pananampalataya at ispiritwalidad. asukal at bulaklak bilang mga sagradong bagay.

paglangkap. ay iniuugnay sa pananampalataya at relihiyo n sa paniniwalang maganda ang magiging resulta sapagkat sumusunod sa isang mataa s na ugnayan o may gabay ng mga makapangyarihang nilalang. Ayon sa paniniwala. panalanging walang patid. ang ritwal para kay Covar ay isang anyo ng panalangin na nilikha ng tao upang makipag-ugnayan sa mga kakaibang nilalang (su pernaturals). May lihim na karunu ngan ang kalikasan. Isa sa mga pagpapalitang ito ay ang mga idinaraos na seremonya tula d ng <i>panglihi</i> o <i>paganito</>. Kabilang ang mga katalona/babaylan sa "bahagi ng isang istrukturang panlipunan at pang-ekonomiya na umiikot sa gawain ng tatlong sentral na personahe . Ayon sa pag-aaral ni Resil Mojares (1985). kalagitnaan at kailaliman. Isa sa mga pangunahing sandigan ng pre-kolonyal na komunidad ay ang pagsasaalang-alang sa p alitan ng produkto at serbisyo.</pd> <b>Pangunahing Tauhan sa Naratibo: Babaylan sa Ritwal</b> Kinikilala ni Salazar ang ritwal bilang ang binhi para sa teatro o drama natin sa ngayon. Ang relasyon sa pagitan ng materyal at ispirituwalidad na daigdig ng mga Pilipino ay may talong antas: ang kalangitan. Dagdag pa niya. ayon kay Covar. Ito ay makikita sa paggam it ng mga kasalukuyang kagamitan sa halip ng mga tradisyunal o katutubong bagay. ang lihim na karunungan ay may kinalaman sa ispirituwalidad. habang ang panday ang . Dahil dito. Gayumpaman. Sa madaling sabi. D ahil dito. Ang bawat mundo at ang tatlong antas (ang kalangitan. kalagitnaan at kailaliman ) ay may nabubuong ugnayan. pag-aalay. kurba at anyo na bumubuo sa kanilang paligid. espiritu at anito. pagrorosaryo. Sa kabilang banda. Ang anumang gawai n. kagamitan o dasal na sinasambit ay na kapailalim sa mga katutubong salaysay na nilikha. may mga ispesyalistang namamahala sa mga ritwal. tulad ng mga epiko o alamat. makikita pa rin na dalawang mundo ang nagtatalaban: ang materyal at ispiritwal. pagmimisa. Nakapaloob sa paniniwalang ito ang pananalig ng mga katutubo na mayroong mga anito na nakatira sa kalikasan. Ga yumpaman. O kaya'y may pagbabago sa nilalaman ng mga dasal sa pamamagitan ng paggamit ng mga kontemporanyong salita at paniniwala. sa mga Bisaya. Noong unang panah on.lawang bahagi ang materyal na mundo natin: ang kalikasan at kultural. panggagamot. Sa ganito. u pang ipaliwanag at magbigay-kahulugan sa anumang pangyayari. pagpapasan ng krus. Ang mga bato. sila ang catalo nan. nagkaroon man ng pagbaba go sa anyo at nilalaman. ay himlayan o dili kaya'y tahanan ng mga anito. mayroong maitatawag na li him na karunungan. ang ritwal ay isang manipestasyon ng pananampalataya. <pd><b>B</b>. Sila ang nagsisilbing tagapangalaga ng ating kalikasan. Pinagmumulan din ng lihim na karunungan ang kailaliman. Bahagi ng kalikasan ang pisikal at bayolohikal na aspekto habang ang kultural ay binubuo n g ating sining at panlipunang kalinangan. may tungkuling inaako ang mga anito. Ang mga kilos. mayroong pagpapahalaga ang mga katutubo noon na alagaan at magbigay-g alang sa bawat sulok. and pagpapako sa krus ( 89). ang manipestasyon ito nagaganap o natutupad lamang kung may isang kara pat-dapat na tauhang magsasagawa o mamuno. Sa kabilang banda. may iba't ibang karunungang mabubuo mula sa mga mundong ito. pampulitika man o pang-ekonomiya. puno. ang panday at ang babaylan o katalo nan mismo" (Salazar 4). Ayon nga sa kanya.ang datu. pag-aayuno. a ng mga katutubong ritwal ay umaangkop din sa panahon. "Ang lihim na karunungan ay nagmumula sa k alangitan." (45) Makikita ito sa paniniwala ng ating mga ninuno sa anit ismo. Makikita sa mga pag-aaral na tinalakay na ang pagriritwal ay umaayon sa mga naratibong ispiritwal. Hindi lahat ng tao ay maaaring mamuno sa isang ritwal. nabib igyan ng lohika ang pagbabahaginan ng komunidad ng mga materyal na bagay at asal /pag-uugali. Sa Tagalog. Ang datu sa istrukturang panlipunan noon ang siyang nam amahala sa pulitikal at pangkabuhayang aspekto ng lipunan. sila ang mga babaylan. marami itong pagbabansag tulad ng pagsusuplina. at talon halimbawa. Samakatuwid.

Sa kabilang banda. ito'y isang seremonya o <i>rite</i>. nagkakaroon ng kaganapan ang transisyon mula sa isang walang muwan g na bata o pagiging inosente nito tungo sa isang "ganap na binata. Ayon sa diksyunaryo. sa mga . ibinibigkas ng Imam mula sa Koran ang duwaa salamat. Sa Diccionario Hispano-Tagalog ni Pedro Serrano Laktaw (1889). Nakabitin sa isang haligi ang isang sako ng bigas habang ang mga regalo naman ang nasa kabilang haligi. Naiiba rito ang babaylan. M ayroong nakadapong manok sa isang haligi habang iniaawit ng Imam ang mga relihiy osong kataga sa Arabic. Sa baljanji. talaytayan o ang kinikilalang midyum (48). Sa kabilang dako. I to ay dahil sa tungkulin niya sa "larangan ng <i>kalingan</i>. <b>Kapangyarihan at Bisa ng Ritwal</b> Ang salitang ritwal ay isang pag-angkop sa salitang Latin na <i>rituali s</i>. relihiyon at med isina at lahat ng uri ng teoretikal at praktikal na kaalaman hinggil sa mga peno meno ng kalikasan" (Salazar 6). ang ritwal ng paggunting ay isang seremonya kung saan ginugupi t ng pari ang buhok ng bata bago ito umabot sa kaniyang unang taon. Sa pag-aaral ni Raymond Jamous (sa De Coppet 1992) inilatag niya ang kons epto ng ritwal bilang isang '<i>rite of passage</i> na kaakibat ng konsepto ng s akripisyo. Ayon sa kanya. kinakatay ang isang bak a o kambing dahil sa paniniwalang ang hayop na kinatay ang siyang magpapatotoo s a kabilang buhay na ang sanggol ang tunay na anak ng kaniyang magulang. walang naitalang pagpapakahulug an sa ritwal. Ang kaluluwa ng isang taong yumao ay maaaring lumisan at sumapi sa iba. Kung wal a ang ritwal na ito. m akikita rin ito sa ritwal ng baljanji. kung gayon. Ito ang itinuturing na paglalangkap o sapi. hindi makikilala ng bata ang kaniyang mga magulang sa kabil ang buhay. hakika. Nagsasagawa rin ng mga ritwal tulad nito ang mga Katoliko sa anyo ng pagb inbinyag. Kung gayon. Ang makikita lamang ay ang entri ukol sa <i>rito</i> na sa wikang Espanyol ay singkahulugan rin ng sa Latin. ang nagsisilbing tagapamagitan ng tao sa m ga espiritu. Anak o Ina ay lumalangkap sa sinumang kanilang mapiling sapian. ang sakripisyo ay nakatuon naman sa mga pagbabago na nangyayar i sa mga kalahok sa ritwal at sa mga relasyong nabubuo rito. ang babaylan ang siyang namamahala o tagagabay ng datu sa mga ritwal. Samakatuwid. Samantala. ang sumasaping espiritu o hindi kaya'y ang kaluluwa ng Dios Ama. A ng bawat persona ay may kaluluwa. maaaring langk apan ang mga babaylan/catalona. Ayon kay Covar. Sa Romano Katoliko. hinango ang sagradong ritwal sa Bibliya na nagpapa kita ng pagbibinyag sa lawa ni Juan Bautista kay Hesus. Sa pamamagitan ng ritwal na ito. Ang duw aa salamat ay isang ritwal ng dedikasyon kung saan ang ang sanggol ay iniaalay s a propetang si Muhammad.itinuturing ni Zeus Salazar na "pangalawang haligi ng barangay" dahil sa kakay ahan at tungkulin nitong magpanday ng mga instrumento na yari sa bakal at mga ka kailanganing armas ng komunidad. ang <i>rite of passage</i> ay nakatuon sa pangunahing aktor at sa mga pagbabagong nagaganap at naganap sa kanya habang ginagawa ang r itwal. Ang mga babaylan. Sa kaso ng pagtutu li halimbawa. Karaniwan. ang pagtimbang bilang ritwal ay isinasagawa sa pamamagitan ng paghiga sa sanggol sa tela na tila idinuduyan sa dalawang haligi. Sa ritwal ng hakika. paggunting at pagtimbang ng mga T ausug." Gayundin. ang pagtutuli ng mga bata tuwing tag-init ay isang anyo ng r itwal. ang Dios ay may tatlong persona. ang sanggol ay maaari nang sumunod sa yapak ni Muhammad. Walan g kasarian ang espiritung sasapi sa tao kaya may mga naituturing na babaylan na lalaki. Samantala. Ang babaylan ang may "pinakasentral na personahe" sa Lipunang Pilipino. Sa konteksto ng katutubong paniniwala.

makikita natin ang iba't ibang ritwal b ilang kasunduan tulad ng sandugo. Ayon nga sa kanya. Tinatawag nil a itong kipalat. kapwa mga tanggero/a. ay bunga ng historikal. bukas sa interpretasyon ang isang teks tong itinatanghal tulad sa kaso ng ritwal. siya na'y maaari nang binyagan. Sa mga Pangutar an Sama. "ritual sequences are built on a regula rity of repetition and rhythm which standardizes a level of cognition. ang ritwal ay maaaring magsilbi rin bilang isang anyo ng ka sunduan." Kadalasan. Sa kultura natin. Sa kasa ysayan. ang pagpapahalaga ay nakatuo n sa transpormasyon ng isang pang-araw-araw na gawain o karanasan tungo sa isang pagtatanghal gamit ang pantasya (Biron-Polo 5). (Denzi n 91) Ang tekstong itinatanghal ay may tagapagsalaysay. Sa inuman." Ang inuman ay may pulitikal na pagbasa sa dahilang iniangkop ni Magellan ang ritwal ng inuman upang makapalagayang-loob ang Hari ng Limasawa para sa kan ilang interes. ang ritwal ay isang seremonya (English 1977) na may pulitikal at relihiyosong tema tulad ng p ista ng Moriones (Pertierra 1994). Binubuwag ng inuman ang antas panlipunan sa pagit an ng isang mayaman at mahirap. ang isinisilang na bata ay iniaalay sa Simbahan o sa Pastor na kinataw an ng Simbahan. Samakatuwid. Dagdag pa ni Raul Pertierra. ang ritwal sa inumang Pinoy sa kasalukuyan ay isang paraan ng paglulusaw sa ugnayang pangkapangyarihan. Ang ritwal ay isang tekstong itinatanghal o performance text. ang mahahalagang usapin. Sa kasalukuyan. 19) Sa ganito. (Denzin 17." Ibig sabihin. drama at nagbab ago ang punto-de-bista nito. mayroon rin silang ritwal para sa pagbabati sa magkaaway. "They rai se their hands to heaven first. pandangganyo ng Obando (Tolentino 2003). Dahil dito. mahihinuha na ang pakikipagkamay o shaking of hands ay isang mani pestasyon ng isang ritwal ng pagkakasundo. Ang katangian ng ritwal bilang isang pagtatanghal at ang kapangyarihan n itong makapagpabago ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito ay makik ita natin sa ating nakaraan at kasalukuyan. banghay. then take the drinking vessel in their right han d and extend the fist of their left hand toward the company. madalas nating marinig ang "maBOTEng usapan" at "din aan sa inuman. mayr oong pagpapahalaga sa mga imahen na makikita o nalilikha mula rito. biyograpikal. Pag humantong sa hustong gulang ang bata. a nd response among all the participants. Subalit. pagpuputol ng buhok at iba pa. binanggit niya ang obserbasyon ni Pigafetta sa una ng engkwentro nina Magellan at ng Hari ng Limasawa. nananatili pa rin ang inumang pinoy. hin di tulad ng kina Magellan at sa Hari ng Limasawa na kapwa may mataas na panunung kulan. walang mahirap. at mga estetikang salik na umaagapay sa pag-unawa ng tao sa teksto (o sa ritwal) at sa mga karanasan ng mg a kalahok at manonood. panlipunan. bagamat hindi sa anyo ng inuman. Walang mayaman. lega l man o illegal. Dagdag pa ni Biron-Polo. Kung pagbabatayan ang depinisyon ni Pertierra ukol sa simbolikong katang ian ng ritwal. Ang mga tekstong tulad nito. at r itwal ng buhay ng Ama at Inang Santisima na Trinidad (AIST) (Ortiz 2002) at pamu . Sa kabilang dako. isang simbolikong gawain ang ritwal na may layuning pagbigkisin at lumikha ng kaayusan sa komunidad sa pamamagitan ng mga kilos/pagtatanghal. Ayon kay No rman Denzin may mga elementong nakapaloob sa isang tekstong itinatanghal. pagkaraan ng indoktrin a. ay inilalatag at tinutuldukan sa pamamagitan ng inuman. pulitikal. Ang serye ng aksyon sa ritwal ay isang apropriyasyon sa konstruksyon ng m ga pangungusap. mayrooong tinataglay na kapang yarihan ang ritwal. Isa sa mga katangian ng ritwal ay ang kapangyarihan nitong makapagpabago at nakalilikha ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito. ( Pertierra 121-122) Sa dahilang ang ritwal ay isang simbolikong gawain. affect. pantay-pantay ang estado ng mga umiin om. Sa pag-aaral ni Edilberto Alegre na <i>Inumang Pinoy</i> (1992). maselan man o hindi.Iglesia.

5 Title:Malaki na ko. Hindi ko alam kung bakit. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Ku.muwesto (Covar 1998) sa Banahaw. Per o si Inay. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. Kapag minalas pa kami. Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah . nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi.. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. ang kaisa-isa kong anak. may kasama pang palo ang pangaral niya. Hindi katulad nu'ng isa. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri.. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. Ganyan si Inay. Ewan ko ba. ng kuwento namin ni Inay. Sa aming magkapatid. Ang alam ko kasi. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Ang totoo nga niyan.

Minsan tuloy. Hindi niya kasi ako pinapalo. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. Pangalawa. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. dahil may edad na siya. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Parang ako. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Kahit minsan kasi. Bakit nga hindi e. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. "Mahal ka ng Inay mo. Kulang na lang ay hilingin kong sana. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. "A basta! Hindi ako naniniwala." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Sabi kasi ni Aling Tale. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak.ay tungkol sa amin ni Ate. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe . Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. ang tsismosa naming kapitbahay. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. naiisip kong ampon lang ako. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Sa simula." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. "Naku. Ito rin siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Kung anu -anong iniisip mo. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Ako naman. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Una. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Mabait si Tita Flora sa amin. di ko pa narinig na pinuri niya ako. Pero nang bandang huli. Gaya ni Gina.

"Pigilin mo si Inay. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay.la. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Bukod kay Tita Flora. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako ng lupa nang mga oras na iyon. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. "Sama ka sa 'kin. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Manood tayo ng sine sa bayan. Libang na libang kami. Lalo akong kinabahan. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. mahal ko ang silyang . 'lilibre kita. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Dinaanan ko muna si Rowena. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. K aya lang. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo.

Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. "Rowena. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. . ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin.. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. "Inay. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan.. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. araw-araw na tayong papasyal. Nagd adabog ako. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako.ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Sinasadya kong mahul i o mauna. gabi." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa.

Gamit a ng paa bilang talinghaga. Ikapito. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. Sa mga mungkahing ito. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa.4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Ikawalo. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. Cassettes. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Bagaman. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. Ayon kay Prospero Covar (9). Gayumpaman. Kung gayon. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. Samakatuwid. Ang resul ta. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. ang mga magulang ang nagiging ahensya . Sa lahat ng sektor sa lipunan. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad." Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as.

<i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. ang pagtuturo ng mga kaugalian. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. ang print ad ang siyang masasabing palasak. Sa kabilang banda. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. Pangalawa. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. pagpapahalaga. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Samantala. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. Sa bilang na ito. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). kabutihang loob o pagkamakabayan. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. serbisyo at institusyonal. Batay sa mga ideyang nailahad. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. pumanga lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa.<. Ibig sabihin. Sa libro ni Visitacion R<pd>. Sa lahat ng uri ng midya. imahen at pagpapakahulugan ng midya. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat . Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. Una. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Sa ganito . Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. Una. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62).ng kanilang identidad.

Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob ng tahanan. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. Sa yugtong ito. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan . ang ad na panserbisyo. isang eksperto sa komunikasyon. Katulad ng nasabi na. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. Aniya. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. isang sosyolohista. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ng ad na panserbisyo ay tu ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. Pangatlo. paglalakbay. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). Para kay Hamid Mowlana. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. ang s ekundaryang sosyalisasyon.awan siya sa mismong kaayusan (74). Kung kaya't ang resulta nito. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. libangan at kalusugan. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. lalung-lalo na ang mga magulang . Ang ibang ad naman ay tungkol sa edukasyon. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. Subalit kung sisipating mabut i. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. ang sumunod na uri. Para naman kay Todd Gitlin. ay nakatuon naman sa mga usaping nasa labas ng taha nan. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad.

gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. hindi niya makakaya ang maniwala. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Palabiro kasi si Jua n. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. May bumubulusok na tren. Pista na naman sa riles. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Sa yugtong ito. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Masarap para kay Juan a . Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. Gayumpaman. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Hinihintay niya. Makailang ulit niyang hinihintay. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . wala na ang makakasalo. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. lubos man o bahagya lamang. simbahan. Sa kabilang ba nda. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago.o subworld (130) tulad ng paaralan. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Gayumpaman. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Gusto niyang kumawala. 4 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Paulit-ulit. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. Ganoon na lang palagi. Ang lalaking kanyang makakasalo. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. Samakatuwid. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren.

Madalas kong dalawin ito. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. . Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. ito na ang aking naging tambayan. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Minsan. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. natagpuan ko ang isang buka l. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. Madalas akong napapatulala. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. At mula noon. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Day dreaming. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama y.ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Hindi na marahil mauulit pa. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Sabi pa nga ng tatay. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. kamatsile at sine guwelas. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Nags awa na rin si Noah. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. lalo na kapag panahon ng anihan. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. kaimito. Hindi naman ako ganito noon. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Iba si Noah.

ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. malimit tao an g nangunguna sa listahan. lak asan lang ng loob. Husto naman ang tulog ko sa gabi. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. Ganito na lamang ang buhay ko. Paulit-ulit lang araw-araw. . Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Ang nangyayari. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. napapahigab at tuluyang nakakatulog. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Marahil. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Kagubatan din ang lungsod. mula Lunes hanggang Biyernes. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. salamin at fiberglass. Ika nga. walang bibili at patutunguhan ang sarili. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Ito nga marahil ang FAQ. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. May kalakal dito.Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Kapag magaling. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. May producers at may consumers din. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw.

Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. lalung-lalo na si tatay.196 <b>S</b>a paglipas ng panahon. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan.Legends and Fables Word Count: 2. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Pero gaya nga ng sinab i ko. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. At naghanda nga ang kaharian. ang pakikipaggitgita n. Nagdalawang isip din naman ako nung una. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina.Inimbitahan ang maraming . 4 Title:Alamat (6) Text 119 . Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. kapaligiran. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. pero walang magagaw a. lakasan lang ng loob. marangal. Biruin mo. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. At sa umaga at hapon. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang.

Ito ay naging kakaibang nilal ang ng puno ng balahibo ang buong katawan. Ngunit higit sa lahat. at ito'y si Prinsipe Algori. Nabigla ang lahat sa inasal ng prinsesa. Kung ano ang ganda ng iyong mukha ay siya namang kapangitan ng iyong ugali. <b>M</b>alumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit: "Hindi ako manghihinayang s a isang tulad mo. <b>B</b>igla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. "<b>A</b>nong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. Nagsidating din ang maraming maki kisig na prinsipe upang ang isa sa sa kanila ay siyang mapangasawa ng prinsesa. <b>A</b>gad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prinssipe Algori. higit kay Prinsipe Algori." ang wika nito. <b>S</b>i Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prinsipe." at tuluyan nang lumisan. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. "<b>S</b>ino ka? Hindi ka na nahiya sa iyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. Nguni t matapos ang kasal. <b>N</b>amangha ang lahat. na siya palang "Diyos ng mga hayop sa gubat . <b>M</b>asayang lumapit si Prinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. <b>B</b>iglang nabago ang anyo ni Prinsipe Algori. nagsimula ng mamili si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. <b>N</b>gayong mag-asawa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian. <b>H</b>indi makapaniwala ang lahat. <b>D</b>i nagtagal. subalit huli na. "<b>A</b>no pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. "<b>S</b>iya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapel a ang makisig na prinsipe ay may nakita siya na napakapangit na prinsipe na naka tayo sa likuran nito. Nagsigawan at nasindak ang lahat.maharlikang tao buhat sa iba't ibang kaharian. Ito ang naging parusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. An g lahat ng prinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. Isa-isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinsipe. Dinala na si Prinsesa Amap ela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. ganun na lamang ang gulat ng lahat. <b>N</b>anghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. Ito ay naging isang napak akisig na lalaki. at sumakay rito ang "Diyos na Ka kisigan." ang w ika ni Prinsipe Algori. nanghinayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. Nabalot din ito ng bal ahibo sa buong katawan at nagkaroon pa ng buntot. " ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. <b>K</b>aya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyan . na animo Adonis na n amumukod tangi sa lahat ng naroroon. <b>H</b>indi napigilan ng prinsesa ang sarili. lal o pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa Amapela.

"Di kayo pababayaan ng inyong ina. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. sa daigdig." ang wi ka ng ikaapat na anak. "<b>N</b>aku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito. <b>I</b>sang araw.g panlabas na anyo. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Ang kaawa-awan g mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magpapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. Akala ng mga bata ay nanana ginip lang sila." sabi nila. <b>N</b>agkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pa ng muli." sabi niya. <b>S</b>umunod ang sampung mababait na mga bata." ang sigaw niyang babala sa itaas. <b>N</b>oong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. "<b>M</b>ga ulo ninyo." <b>N</b>ang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. "<b>S</b>ino na ang mag-aalaga sa amin?" tanong ng ikalawang anak. "<b>H</b>uwag na kayong umiyak. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. Tinikman nila ang lama n at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. <b>H</b>abang sila ay nag-iiyakan. <b>M</b>abilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. Ma sipag at maalaga sa kanyang mga anak. Ang mga punong-kahoy ay may mga bungang nakakasila w sa mata kung tamaan ng silahis ng araw. <b>N</b>aghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. Ang mga mata'y singningas ng apo. Pagkalibing sa ina nila. I libing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan. pagkatao at pag-uugali. nakita nilang may tubig ito. "<b>S</b>ino na ang maglalaba ng ating damit?" tanong ng ikatlong anak. . <b>D</b>ahil sa sampu ang kanyang anak. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. Ang mga taong dumaraan ay panay papuri ang bukambibig. Makikita ninyo na may t utubo roon na puno. <b>A</b>ng kanyang bahay ay nakatayo sa magandang dalampasigan. Siya'y maganda at maputi. "<b>M</b>arahil aakyatin ko na lamang itong puno. May pulupot na b asahan ang kamay. "Ibabagsak ko ito at b uksan ninyo. Nagtaka a ng mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. may dumating na isang babae na di nila kilala ." sabi ng pinakamatanda at dali -dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. <b>M</b>ay isang diwatang napakapangit! Ang mukha niya'y mapula at kulubot. Kaaki-akit ang k anyang tahanan dahil sa taglay nito ang lahat ng kulay ng bahag-hari. binant ayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may naki ta na nga silang isang halaman na tumubo. Ang looban ay natatamnan ng sarisaring halamanang namulmulaklak. Ang saplot ay matandang kasuotan. <b>B</b>iglang nawala ang maputi at magandang babae. Siya'y pilay kaya pahingkud-hingkod kung lumakad.

" <b>N</b>aligayahan ang mga bata kaya lumipas ang mga oras. Sila'y naging palabo y at walang tirahan." ang dugtong pa." ang sagot. <b>S</b>ila'y naglibot at nakita ang bahay ng diwata. Nakalimot sila kung s aan sila naroon. Kami p ." ang alok ni Malakas. Sil a'y namupol ng mga bulaklak. "<b>B</b>akit kayo nangahas pumasok dito?" ang bungad na tanong.mga prutas.<b>I</b>sang umaga. "<b>W</b>alang tumitira rito. Nakatatakam ang mga bungang pinilakan at ginintuan na nangab itin sa sanga ng mga kahoy."Ang langit ay asul at ang bunkok ay lunti. Siya'y langhap ng langhap pagka't may naaamoy na ibang tao.. Sila'y nagpapasasa sa hirap upang may makain. Kami po'y handang magbayad. Sa mga unang sandali.. masdan mo ang mag andang bahay na iyon. <b>S</b>a-darating ang diwatang galing sa dalampasigan. Sila'y nanginig sa takot." Ang mga nakikita nilang tanawin araw -araw ay sapat ng magpatighaw sa pagnanasa nilang magkaroon ng magandang tirahan at perang panakip sa pangangailangan." sabi ng batang lalaki. <b>B</b>inuksan ng dalawa ang tarangkahan ng halamanan. Walang maghahanap sakin. Huwag na tayong umalis. Sila'y maralita at hindi napasok sa paaralan. "<b>T</b>ayo na pumasok sa hardin." sagot ni Ligaya. "May halamanan. may isang mamang nagkuwento sa akin tungkol sa lunang katulad nito. noong ako'y bata pa. Nangain siya at pinatakaan si Ligaya ng matamis na bunga. Lalo siyang pumang it sa kapipisngot. <b>S</b>a kabila ng lahat ng kahirapan ang dalawa ay maligaya. <b>N</b>aglakas-loob na sumagot si Malakas. "<b>B</b>akit ninyo pinupol ang aking mga halaman at kinain ang mga bunga? Sigaw ng matanda. Huwag na nating lisanin ang loobang ito." Ligaya. "<b>G</b>ayon din ako.. isang batang lalaki't isang batang babae ang lumisan ng kani lang tahanan. Naaamoy ko ang halimuy ak ng mga bulaklak. Walang umiino sa kanila. "<b>W</b>alang nakatira rito!" "<b>O</b>o.." sabi ni Ligaya. <b>N</b>atakot sina Malakas at Ligaya. "matikas ang lipad ng ibon at ang lagaslas ng ilog ay parang panaginip." ang sagot ni Ligaya. Gust o po namin. "Ano ang ginaga wa ninyo?" patuloy pa.gusto ang." Sabi ni Malakas." "<b>B</b>akit hindi muna kayo humingi ng aking pahintulot? Mga pangahas!" "<b>I</b>naamin po namin ang aming kasalanan. Siya'y hihingkud-hingkod . si la'y hintakot nguni't lumagay ang loob ng malaunan." Sa pagtitig ni la sa mga ibon at batis sila'y nakakapagsalita ng.. "<b>A</b>ko'y ulila ng lubos. Si Malakas ay umakyat sa punong-kahoy. "<b>N</b>akikita ko. Malakas. "<b>A</b>ko'y palibot-libot upang humanap ng trabaho upang may makain.. "Mawilihin po kami sa bulaklak. Laging naibubulal as nila ang salitang.

Pinagmasdan niya ang ilog at doo'y nakita niy a ang sariling anino. Siya kapagkaraka ay naging isang magandang diwata. magandang diwata!" <b>I</b>binaba ni Ligaya ang kanyang mga kamay na nakatakip sa kanyang mga matan g nasilaw sa liwanag." <b>S</b>iya'y bumulong ng mga salitang maysa-engsekto at namangha ang dalawang b ata. sunog. "<b>Y</b>ayamang mawilihin kayo sa bulaklak.Piinakisay niya ang kany ang katawan. <b>K</b>apag may kalamidad tulad ng bagyo. napadaan siya sa isang ilog. Pakikinabangan ko kayo. <b>S</b>a kawalan ng puso ng donya ay malayo ang damdamin ng mga kababayan niya. Sila'y nagpadapo-dapo sa mga halaman. pinangiwi-ngiwi ang mga labi at nag-isip. Tuwang-tuwa siya at dali-daling hinawa kan ang buto sa pamamagitan ng kanyang bibig. Mula ngayon mahahagkan ninyo ang aking mga bulaklak at maaari kayong magpapasasa sa aking mga bunga!" <b>D</b>inantayan ng diwata ng kanyang mahiwagang baston ang dalawang bata at sa isang iglap sila'y nagkapakpak. tinahulan niya iyon nang tinahulan upang maangkin din ang butong pa g-aari nito. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. Sa pag-aakalang ibang aso iyon na may hawak-hawak ring bu to sa bibig. Kailangang lagi mo siyang tinatawag na donya upang hin di ka niya ingusan at sigaw-sigawan. "<b>A</b>ko rin!" sang-ayon Ligaya. <b>P</b>atakang nagsalita si Malakas. Siya'y may tangang mg a bagwis na yari sa bulaklak. o lindol na lubhang nakaapekto sa mga kapitbahay ay wala siya isa mang tinutulungan. Tinangay ng agos ang buto at hindi na uli nakuha pa ng sakim na aso. Gusto niyang lagi itong nadadagdagan upang mapanatili raw n iya ang kasaganaan habambuhay. ngunit nang siya ay malapit na. Para sa kanya pinakamayaman siya at pawa ng maralitang dapat tapak-tapakan ang lahat na. Gawin po ninyo kaming alila! Handa kaming magsilbi!" <b>P</b>inagulong-gulong ng diwata ang kanyang mga mata. at gutom na gutom na siya. kailangang tumawid sa makitid . Wala itong kinikilalang kapitbahay. "Masdan mo aking mga pakpak. "sapagka't tayo ngayo'y mga paruparo ng diwata!" <b>S</b>a isang komunidad ay may matapobreng donyang sobra sa sungit. Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. "<b>A</b>ko ngayo'y magandang paru-paro!" sabi ni Malakas. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo n g Buyayaw. "<b>N</b>auunawaan ko. Sila'y may tangang mahiw agang baston na may nakakabit na bituin sa dulo. Itim. Nakita niya nang harapan ang diwata. Dahil dito. humulagpos mula sa kanyang bibig ang butong hawak-hawak at nahulog s a ilog. Isang aso ang nakahukay ng buto sa lupa. Kapag bumababa sa malapalasyong bahay at sumakay sa ipinagyayabang na karwahe a y parang wala siyang sinumang nakikita. asul. "Oh. Ang lahat ng kayamanan ay kanyang iniingatan. lun ti at kulay kahel!" "<b>S</b>a halamanang ito tayo mabubuhay ng mahabang panahon!" sabi ni Malakas.o'y mga ulila. BALISANG BALISA ang Matsing. kayo'y gagawin kong hardinero.

na mapapatay siya kung lumangoy. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay." ungol ni Buwaya. "Ikaw. "Kung mayroong nasa loob ng bah ay. Hindi nagtagal. Ang lamig! Na tigilan si Matsing sa sagot ng dagat. "Tanga ka. Subalit matalik kitang kaibigan. pinasok niya ang bahay ni Mats ing. "Sayang. Kinabukasan. hindi sumuko si Buwaya. Buwaya. sumigaw siya. Naiwan si Buwaya sa pampang.na dagat nang palangoy. "Ang atay mo. kun g mapanganib talaga sa akin ang tumawid. "May hihiyaw ba kung walang n asa loob ng bahay!?" Nabigo uli. Isang araw. Walang laman ang bahay. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. umongol ka!" At umngol nga si Buwaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon." "Atay ko!" bulalas ni Matsing. Buwaya!" sigaw ni Matsing." sabi ni Matsing. "Talagang gunggong ka. ka ya kukunin ko para sa iyo. "Iyon ang paborito ko. nagkunwa ring patay na siya. kung buhay ka pa. Mas mahirap. Nag tago sa loob ng bahay si Buwaya at nag-abang. "Ano ang gusto mo sa akin?" tanong ni Matsing. subalit dahil tuso. huwag kang umimik. dapat kang maging malamig!" Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. dapat siyang humiya w!" Pagkarinig ni Buwaya. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa loob ng bahay. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa ka bila?" Pumayag si Buwaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. nasa labas si Matsing at naghahanap ng pagkain. galit na g alit. "Sino ba namang patay na buwaya ang umuungol?!" Marami pa silang naging paghahamok. Subalit m ahirap din ang mamatay sa gutom. "Wala kang kaalam-alam. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambanga n siya ni Buwaya." sabi ni matsing. Hindi siya gumagalaw. laging nakaiwas si Matsi ng sa mga pakana ni Buwaya. subalit kung walang naghihintay sa loob. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. gutom din tulad niya. Tapos. naglublob siya sa putik hanggan g bumantot ang amoy niya. "subalit k ung talagang patay ka na. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? "Maigi pa. "Dagat. tanungin ko ang dagat. dumating si Matsing at lumapit sa "patay" na Buwaya. at ipinasiya niyang maghiganti. Pagbalik ni Matsing. Buwaya!" sigaw ni Matsing bago tumakas. isang katutak na mga buwaya ang palangoy-la ngoy sa tubig. tumahimik siya. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buwwya na naghihi ntay sa gitna ng tubig. sa wakas. "Mayroon ba namang nag-iiwan ng atay niya!" Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. Upang makatiyak. Buwaya!" sigaw ni Matsing mula sa malayo. dagat. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. 6 .

At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. Agad itong tumalon sa balon. "Kung gusto mong makaalis dito. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. at saka kita hahatakin palabas. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. At kapag nakalabas na ako. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo." . Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. At sinabing." ang sabi ng lobo. "S ige." ang wika ng inahing manok. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. "Ako muna ang lalabas . "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. magtulungan tayo.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. Dahil dito." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon.Title:Pabula Text 124 . kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak." ang sabi ng kambing. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa." pangako nito. "Oo. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. Isang araw. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. Pagkuwa'y sinab ing." ang sabi naman ng kambing.

"Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" Noon lumabas sa lungga ang munting daga. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. Nakadama ng takot si munting daga. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw.Tama nga ang sinabi ng inahing manok. Dahil dito. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Sinugod ang munting daga. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. laking gu lat nila sa nasaksihan. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. Ngunit muli. at sinabing . Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. "Buk as na bukas din. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang . "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan.

Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. Ang hi ndi nito alam. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. Nang wala na ang pusa. Humanga si Dagang-b ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. naghain si Dagang Bukid. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. "Masaya sa lungsod. Nang makita sila ng mga hayop na iyon.karne at iba pa. Su mama ka sakin. Marami ring masasarap na pagkain. Pagkatapos nilang kumain." Ayaw maniwala ng tigre. halamanan at palaisdaan sa bukid. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. prutas. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. napag. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang . May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. Sabi ni Dagang-bukid. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. may keso. "Sa pagkakaalam ko. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Isang araw. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. Sabi niya.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o." ang sabi ng lobo. Parurusahan ka Niya. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. karne at tinapay.kainin nang bigla itong magsalita at tumutol.

Kaya't n akaisip siya ng solusyon. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. Ano pang mahihil ing ko. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. nauwi ito sa korte. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan ." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Pag may trabahong dapat gawin. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito.pag-ani ng mga mais. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. " . "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Sa naging pahayag ng hukom. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Sa kasamaang palad. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat.

lugar na panlibangan at bakasyunan. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta.Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. Sa mga ganitong pagkakataon . makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. simbahan. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Sa kabilang banda. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang . kalikasan. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. ilarawan at kung maaari ay talakayin. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. Sa isang pagtingin. Para sa pananaw ng magulang. bagkus. halimbawa na ang mga magulang. Ayon sa kanya . 6 Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Samakatuwid. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Katulad ng sa midya. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. Sa puntong i to pa lamang. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. masasabing malay at. kahit paano . trahedya at pagpaplano ng pamilya. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. Sa ganito. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Pangalawa. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan.

Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Dahil bahagi ang mga negosyo. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig.pagkakataon. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. Dahil may paliwanag. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Katulad ng nasabi na. korporasyon o samahan. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Batay sa mga pangungusap sa ad. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. Ibig sabihin nito. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. they'll be home at last. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Sa madaling salita. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. Sa madaling salita. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Gayumpaman. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan.

, natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan, tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Samakatuwid, ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo, korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Batay sa mga tinalakay, matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang, sila ang kinakausap ng mga ito. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad, ang mga ad na pamprodukto, ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak, makikita ang medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan, pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ibig sabihin, sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Gayumpaman, ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Sa isang b ahagi, maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari, tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Sa kabilang banda naman, ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan, binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Para sa kanya, may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6; Holmes 36). Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad; * distorsyon ng realidad; * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad; at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Sa una, ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman, may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Sa pangatlo, ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabih in, hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip , itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Dito, ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Sa halip, ang realidad ang repleksyon ng midya. Ibig sabihin, ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Kung gayon, maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata

ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Upang masagot ito, magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad, tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan, maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa paimbabaw na pagbasa, makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Kung may suliranin man, ang mga ito ay madaling maresolba. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park, isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Batay sa deskripsyon sa body copy, ideyal ang pagtira rito. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu ngusap sa copy, "It's a lifestyle so exiciting, so complete, you can't ask for m ore." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan, kumpleto sa pasilidad, at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Bukod sa body copy, makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Sa kabuuan, tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Ngunit ito ay i mahen lamang. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino, binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang.

4

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa

lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan. Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago.

Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit o. Sa madaling salita, mga mito. Sa kanyang librong Mythologies, nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 - 119). Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Sa ganito, ang mga tunog, imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Sa teoryang ito, ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Dito, hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Batay sa mga tinalakay na konsepto, mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan, konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas, makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad, mga pangangaila ngan nito at relasyon. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Sa kanilang pagsakop, ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Sa kasalukuyan, ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo, maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto, ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Bukod dito, ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. Sa madaling salita, ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 - 51). Sa kabilang banda, dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya, partikular na ang advertisement. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ngunit dapat ala

lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. May kani-k anilang karanasan, oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Kadalasan, ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. Ngunit sa katotohanan, lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon, ang ugnayan ay masalimuot , polisemik at multi-direksyunal. Sa ganito, nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan, ang audience o mamimili. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. Kaugnay nito, kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya, isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula paggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo, teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon, nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag, ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. Sa pagaaral na ito, sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931, ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon, hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula pa ggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo , telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon - sa tah anan, simbahan, sa kalsada, sa Kongreso, kanayunan, sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. Sa mundo ng pamamahayag, may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan, kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006, mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino.

Ika-25 ng Hulyo taong 1931, sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr., editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University, ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus.

4

Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. Kamakailan, ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.</pd> Aguirre, ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Ayon sa kanilang pananaliksik, ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. Sa bilang na ito, 8<pd>.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Dagda g pa rito, ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan, kalusugan, pagkakaroon ng sariling tahanan, edukasyon, maagang pagtatrabaho, kak ulangan ng batayang serbisyo, kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii - xviii). Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente, ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas, sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Hihingi kami ng mga laruan, at ng tirahan para sa mga street children. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby, at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga, nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Sana magtayo siya ng ospital, magbigay n g libreng pagkain at gamit, ipaayos ang basketball court, at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Sabi ng ilan sa amin, dapat ipasara na ang tambakan, pero sabi naman ng iba, huwag, dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. Sana ipalinis niya ang Payatas, ipaayos ang mga daan, magpatayo ng mga poste ng ilaw, takpan ang mga kanal, dalasan ang pangongolekta ng basura, a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>, m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A - C). Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan, al

alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Gayumpaman, may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. Habang may sinasalaming katotohanan, may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Masasabi ring habang may binub uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad, pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Ayon nga kay Tolentino, ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad, ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media, lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo, kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Bukod pa rito, ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya, pabahay at karapatan ng mga bata, limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad, ang pag bibigay ng pag-asa. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan, mga uri ng tulong na naibigay, at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Batay sa mga sinuring print ad, nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang, lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan, tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar, ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Katulad ng nabanggit na, ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip, ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Sa ganito, ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman, nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon, ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Gayumpaman, darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito, makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Bukod dito, may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Dito, ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas, inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Gayumpaman, tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s

bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon.a ideyal na realidad na nais ng magulang. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. Dahil sa mga karanasang kong ito. Ibig sabihin. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Bukod dito. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. kasunduan. preskriptibo an g mga ad. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. Dahil sa globalisasyon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Maayos nang nailatag ang mga batas. Kung gayon. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. ang sistemang pan . Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. Sa halip. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. partikular ang kuwentong pambata. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). Samakatuwid. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. patakaran. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. upang maging masaklaw at malalim. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. at iba pa. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). Dahil dito. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Ibig sabihin.

binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). It o ang pinakaabalang floor dahil sa dito matatagpuan ang Information Technology D ivision at ang Accounting Section. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. kung saan ang ekonomya ay atrasado. lahat na ng pangangailangang gamit ng isang opisina ay nasa akin na. fax machine at laser printer.May s ariling computer.. Kung tutuusin. paggamit ng Ingles at iba pa. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay a ng Pilipinas. Napakadali ng aking pagk aka-promote mula sa data encoder at uploader hanggang sa pagiging head ng IT Div ision. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. Hindi ko malimutan ang aking unang araw dito. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Ito rin ang nakapa gbibigay sa akin ng inspirasyon at pananabik para muling makabalik sa aking tamb ayan. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Hali mbawa noong 1969. 4 Title:Kwento (14) Mayroon itong kantinang tila 'sing laki ng dalawang basketball court sa a ming lalawigan. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Parang isang self-extracting file ito na click lang ng click at tuluy-tul oy na itong nagbukas sa akin ng mga magagandang oportunidad.2). Sa ulat na ito. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. hindi industriyalisado. kasaysayan at panitikan. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). Nasa pangalawang cubicle ang aking mesa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Naroroon din ang kapirasong hala mang nakababad sa tubig na aking dala mula pa sa lalawigan.. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. Ang tanging tagapagpaalala sa akin ng aking tambayan. Akin itong kinuha ba go nagpasa-Maynila mula sa higanteng punongkahoy na aking pinamalagian sa lalawi gan na may halamang tila baging at dahon ng palmera na nakadapo-nakakapit sa mga sanga.g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Sunud-sunod na nag- . kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito. Nasa ikalabing-dalawang palapag ako nakatalagang mag-opisina.

Subalit nabigo ako. Minsan lang naman ako makaranas na salakayin ng virus na mula pa sa mundo ng cyberspace. mga planong hindi maisagawa. Bagaman. Hindi ito ang dating may luntiang dahon at sariwang itsura. Manapa'y nakaramdam pa nga ako ng pananabik kung ano ang magaganap sa pagk akaluwal ng virus. Dahil naman kasi sa napapaligiran ng salamin ang aming opisina kung saan naglal agos ang sinag nito. At pagkatapos. At mula sa biglaang pag-unos nang kung ilang minuto ay saka ito tumugot. parang nagpumilit ang panahon na magbukas ng panibago sa aking isipan. Higit pa sa sukat ng l indol ang marakulyo ng lupa habang tila umaalpas ang virus sa kalawakan. At nagsimula nang bum uhos ang matinding ulan. Kailangan ko ring matapos ito. Tanggap lamang ako nang tanggap dito. Lumakas pa ito hanggang parang nasa barkong aligaga sa gitna ng laot habang humahagunot ang bangis ng alon at u nos. Tila binubutas nito ang bum bunan at ginagalusan ang balat sa aking pagpasok. Naipangako ko sa sarili na aking papalitan ang tubig nito bago ako umuwi mamaya.run ang programa sa aking buhay. Mistulang bagong bukas na window sa display scr een ang bagong masamang panahon. Tila dinig kahit pa ang paggulong ng tubig s a mga salaming bintana ng gusali. Pho toshop at Excel. Habang aking binabasa ang mga reports. P arang may nais na sabihin o hilingin. dahil ayokong maipunan ng gawain. hinih intay ko namang matapos ang pagbe-burn ng mga documents at graphic elements sa C D. Laking lalawigan nga k asi kaya marahil palaging alaala ng mga sulok nito ang nasa aking isipan. Doon ko lama ng natantong ang link na ito ay ang magpapakawala sa pinakamabangis na virus na siyang magtatanim ng punla ng higit na hirap. Nagsimulang gumuhit dito ang m ga tila ugat na kidlat at pagdadabog ng kulog. pilit sa aking pinadudungawa n ng aking kamalayan para dalhin kung saan-saang lupalop. pantasya man o pira-pirasong butil ng posibilidad. Napapatunganga ako sa kawalan at pumapasok na na man sa aking napakalawak na RAM. Saglit na nagkaroon ng katahimikan. aking hahanapan ng disenyo ang bawat links ng website habang n agdadownload ng mga materials para sa specific projects ng bawat division ng com pany. Ito rin ang mga sandaling aking pinaglalabanan ang pagtunga nga sa harapan ng computer habang hinihintay matapos ang print jobs ng illustrat ions. multitasking din ang aking pagpasok sa opisina at ang aking kinawiwilihang pagtunganga o daydreaming sa oras dapat ng pagtatrabaho. Ito ang naglalaman ng aking pinakatatagong alaa la. Ni hindi na matatanaw pa ang kalapit na gusali at tila nilunod na ng tubig ang lansangan. Kakatwang lupaypay at namumutla ang halaman ngayon. Kahit pa naka-aircondition na ang opisina ay tila umaalma ang makina nito at dama pa rin namin ang alinsangan. Nag banta ng malakas na bugso ang panahon. Aking inaasikaso ang lahat ng bagay na dapat kong matapos o ibigay s a aking dalawang encoders para mai-file at upload ito. Matamlay rin ang halamang nakababad sa tubig. Sapin-sapin na ng a madalas ang mga window. Para it ong agilang humihiyaw sa pagbagwis ng napakalapad na pakpak na yari sa yelo na m . Sa katindihan ng araw ko naramdaman ang unti-unting pagkulimlim. At syempr e pa. At sa araw na ito. matindi ang sikat ng araw. Nag-umpisang iduyan ng lupa ang lahat ng nakatiri k na likhang tao at nakalapat sa kanyang dibdib. Madalas akong nauupo sa aking cubicle ng apat hanggang limang oras para magtrabaho. Na g-ipon ng makapal na abuhing ulap ang kalangitan. hindi ako nakaramdam ng t akot. Dito ako nasanay at nabab ad sa multitasking na pagtatrabaho. Umihip ang malamig na hangin. Nagbitak ang mga kalye sa lalong pagtahip ng lupa. Subalit mapagpaubaya ako. Sa window na iyon nagbukas ang isang hyperlink na aking minabuting buksan u pang makaalpas sa papatinding pagyanig ng lupa. Nagpahinga ang kalawakan upang ipaubaya sa lup a ang galit at ang pagpupuyos. Kahit pa may bukas na ibang window sa screen tulad ng internet. Parang nagtatampo matapos pahirapan ng ma tinding sikat ng araw ang lahat. Ganito malimit ang nagaganap kapag napapatunganga ako. mga inaasam. na kahit hindi ko naisin. Walang pagitang ang mga patak ng tubig.

Nasa ikatlo o ikaapat o ikalima na itong palapag. Namukadkad din ang mahalimuyak na bulaklak nang biglang tumunog ang nakabibing ing kampana. Tinapik pala ako ng isa sa aking staff para magpaaalam kasabay ng pagtunog ng cellphone ko. nap atid ang kawad ng mga kuryente at nagkalamat ang mga bintana na natuluyang sumab og. Hindi ko pinagtakhan ang ka nyang kawalan. Parang nagdiriwang habang tila may sumasalakay sa akin. Aking itong nilapitan. At sa nakabibinging hiyaw ng virus nagbitak ang kalye. nadama ko ang pagbayo ng kongkreto . Nag-automatic download ang window ng bagong pang itain. Natira ang katiwasayan ng punongkahoy sa gitna n g bawat palapag ng gusali. Umaabot ito sa libu -libong Kbps. Ang punongkahoy sa lalawigan na aking kinawilihan. Pawis an at bahagyang hinihingal. At dumalu yong-pumailanlang ang nagpapaputok at biyak ng sahig sa paglantad ng punongkahoy na may katawang hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kamay. Inabot na ng kung anumang nilalang ang aking kinala lagyan. May hanging umi ihip mula sa kailaliman ng lupa kasabay ng tila ugong ng limang truck na nag-uun ahang makapiglas mula sa madilim ng bitak. Napakabilis ng loading rate nito. Sigurado akong may software ito na naka-install sa aking PC. Nataraugan ako sa pagkakatambad nito sa akin. Bumulusok ang virus mula sa bitak sa lupa at doon ito bumaon a t nagpahinga. Aking inilipat at idinapo ito sa sangang animo'y iniaabot ang kanyang s arili." Napatango na lamang ako sa aking staff. Sinubukan kong maupo sa isa sa kanyang mga sanga. Unti-unting nangagkahulog ang mga gamit ko sa mesa. Sunud-sunod na pumutok ang mga palapag. higit pa sa normal. ikawalo. At ang pagpasok n ito sa gusali ay walang pigil. Hinawakan ang kanyang katawan. Nagsimula na ring humuni ang kuliglig na tila humihiling ng p agpatak ng ulan. Agad kong naisip ang halaman sa mesa at naintindihan ang mensahe nito sa akin. ikasampung palapag. nagsayaw ang mga poste. Nakatakda na ang direksyon nito. Hindi ko nga lang sigurado kung ito ay is a pang anti-virus. alinlangan at pagdili-dili. bumayo na ang napakalakas na pwersa mul a sa sahig ng aking palapag. Nagbalik muli ang alaala ng aking tambayan. Nakagugulat. Muling nanahimik. nag simula ng maglabasan sa kung saan-saang sulok ng higanteng puno ang mga ibon. pa ruparo at bubuyog. Nanahimik ang lugar. At ilang sandali pa. Dali-dali kong kinuha ito sa aki ng mesa.ay buntot ng buwaya at paa ng kabayong itim. Isang higanteng puno ito na tumubo sa loob ng gusaling aking pinapasukan. Hanggang sa magkalamat ang sahig ilang metro ang layo sa akin. hanggang sa marating niya an g tuktok ng gusali. Tanging ang vase na lamang ang naroroon. Tumatahip ang aking inuupan. Parang mga holen lamang itong tumatama sa kanyang higanteng katawan. Subalit napansin kong wala dito ang halamang tila baging at dahon ng palm era ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. . At napabalikwas ako nang may humagupit sa aking balika t. lumago at nagkausbong pa ng mga bagong dahon . Bagama't humuhupa pa lang ang pangamba't sigalot. Napangiti na lamang ako. Nakatatawang ang isan g virus ang bumuhay sa isang software. Nagsimulang magkaroon ng buhay ang aking halaman sa mesa. Naging luntian at masigla na ang mga dahon nito. Kakaiba ang virus sapagkat hindi it o kayang harangin at puksain ng anumang anti-virus na lumalabas mula sa ROM ng c omputer. Inabot na n iya ang ikaanim. Nabiyak ang lupa at nilulon nito ang ilang sasakyan at gumuhong tuluyang ang maraming gusali. Napansin kong wala na ang halamang nakababad sa tubi g sa mesa. At tumutubo rito ang mga sangang may malagong dahon at matipunong katawang balo t ng makapal na balat kahoy at lumot. Tila binabarena ito at binabasag ang tibay ng semento at baka l. Isang kisap-mata lamang bago ito bumulaga sa akin. Isang software itong hindi na m aaaring i-abort pa. At mula sa ikalabing dalawang palapag. Dinayo ako nito sa lungsod upang muli kaming mag kita. Agad itong yumakap sa sanga. Tuluy-tuloy pa ito. Nagsimulang magputukan ang mga salamin sa bintana. "Sir. Tapos na ang pagbe-bu rn ng CD at maging ang mga pangitaing kanina lamang ay aking kinapalooban. Mauna na po kaming umuwi. tapos na po 'yung bine-burn nyong CD.

Muli kong narini g ang awit ng mga ibon at ang huni ng mga kuliglig. txt bak pra lu2 ako 4 u f 2loy ka.Napalitan ang laman ng monitor. Napaupo na lamang ako sa isang batong nakasaksi ng pagbabagong ito. Nakakatulog ako ng mahimbing. Nawala na ang aking pagiging kampante sa direksyon at kinalalagyan ng pun o. Ito ang buhay. Inabot ko ang aking nag-aalburotong cellphone k atabi ng keyboard at binasa ang text message. Walang dikta ng deadline o ang init ng singaw at dumi ng syudad o ang artipisyal at de-kemikal na kapaligiran. Uuwi ako mata pos ang ilang panahong inilagi ko sa Maynila. Parang nagbago na ang lugar. Ilang hakbang pa at tumambad na sa akin ang isang kapatagan. ito ang sadya ko sa lalawigan. Birtwal. Maaaring hanggang sa pagtunganga ko na lamang sa op isina muling mababalikan ang punongkahoy. Napabu ntong hininga na lamang ako. Tanging sa virtual reality ko na laman g muli makatatagpo ito. Ito'y a rtipisyal na kapaligiran na aking pinili at hindi ang natural at kinagisnan kong pamumuhay. Higit pa sa lahat. "musta. Bagaman. Nangungusap ang mga ito sa a kin. Matapos ang agahan.nay At saka ko naalala ang aking pag-uwi bukas ng gabi. mas dama ko ang kakaibang kutob. Ang muling makapa g-isip sa kandungan ng punongkahoy na aking kinahiratihan. Kaya ko pang hanapin ito. Matagal ko na ring inasam ang maka uwi at makadalaw man lang. Nagsara ang mga window na nakabukas sa sc reen. Tama na ang artipisyal sa buhay ko. Hindi na kailangan pa ng GPS o anumang teknolohiyang pangheograpiya para matunton ko ang kinalalagyan ni to. Wala na ang maraming puno rito at iilan na lamang ang natit ira. Panahon na para lumabas ako rito at bumalik sa totooong realidad. na kahit kailan ay hindi maaaring maging realidad dahil sa g inawa lamang ito ng pagkakataon at hindi ng kusang takbo ng aking buhay. 4 . Lumipas ang ilang sandali at aking napagpasyahang umuwi na. Nakahihinayang at nakalulungkot. aking pinuntahan ang tambayan. ang sarap ng luto ng nanay at ang kaganda han ng simpleng buhay." . Bagamat nakapagtatakang hindi ko na makita ang mga punongkahoy na palatanda an ko. Aking dinaanan a ng dating maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Nakalaman sa aking database ang bawat sul ok ng lugar. Lalo pa na nabubuhay ako sa isang virtual reality. DALAWANG araw na ang nakaraan buhat nang makauwi ako sa lalawigan. Napakabilis ng pangyayari. An g realidad na aking pinagkukulungan at saglit na pinaniniwalaang nababagay sa ak ing buhay. Nasamyo ko na muli ang hanging sariwa. Batid ko rin namang h indi na kinailangan pa ng GPS para muli akong ituro sa landas ng pagbabalik sa l alawigan at ganoon din naman nang ako ay dalawin ng punongkahoy at matagpuan sa aking pinapasukang tanggapan. anak? 2loy b uwi mo tom? wait k nmin ng ttay mo sa haus. palusong at liko patungo sa aki ng tambayan. Sa bawat pag-usad ko patungo sa kalooban ng kagu batan. Nakatimo na sa aking isipan ang bawat akyat. mas lalo pang maku kumpleto kung aking bibisitahin ang dati kong tambayan.

sobrang saya ko. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. Tapos. Pero sabi ni Mama. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. telepono. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. pero di pa rin tapos si Mama. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. May mga puno. ng mga laruang nakasabit. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. nagawa ko na. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. kapag dumating na raw ang aking anghel. talagang matagal ang ka nyang trabaho. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. Di raw para sa mga bata a ng opisina. Pauli t-ulit sa buong maghapon. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. ang mga tao. at ng mga regalo. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. ang kanyang unang kaarawan. Pagkatapos. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina.Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. ang araw ng kanyang kapanganakan. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. Napangiti si Tolits. mangga. aso. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. Si Angel Perl . Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. bulaklak." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . Hapi Bertdey. maiiwan na ra w ako sa bahay. stamp pad. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Puro tunog lang ng st apler. araw. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. Ngayon. narinig n iya ang isang awiting. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay.

" ang lagi niyang sinasabi sa akin. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv.a ang una kong anghel." ang bi lin ni Mama. Pero isang araw. libangin mo. "O Angel Charito. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. nagpaalam si Angel Rowena . "Halika Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin." ang bilin ni Mama. Pero isang hapon." ang lagi niyang aya sa akin. "O Angel Perla. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. pinatutulog pa rin niya ako. Sabi ni Mama. ikaw na ang bahala kay Lara. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. "Kain pa Lara. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. para lumaki ka agad. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. kailang . 'wag mong hayaang pawisan ang likod. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. ang pang-apat kong anghel. pero sa buong maghapon. "O Angel Sally." ang bilin n i Mama. para di ka magkasak it. Ka hit ayaw ko ng matulog. "Halika Lara." ang bilin ni Mama. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. ikaw na ang bahala kay Kala. pakainin mo palagi. Mabait si Angel Charito. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. ikaw na ang bahala kay Lara. "O Angel Rowena. para na akong ispasol. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. "Tulog na Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. para lumaki ka agad. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Sab i ni Mama. pinapanood namin. ikaw na ang bahala kay Lara. pagdating ni Mama. patulugin mo sa tanghali. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. magsisimula na ang palabas. Sabi ni Mama. nagpaalam si Angel Charito. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. Sabi ni Mama. minsang naman sobrang konti. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya.

Sa buong maghapon. nag-aalaga. . "O Angel Raki. si Angel Lai. Minsang sobrang init ng tubi g." a ng bilin ni Mama. habang nagpapahinga si Mama. Tulad nung mga dati kong angel. masarap itong tubig. paliliguan na kita. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. paliguan mo. kami na ang m agkasama. ikaw na ang bahala kay Lara. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. binati ako ng halik ni Mama. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel.an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. "Lara. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain." ang bilin ni M ama. ikaw na ang bahala kay Lara. Sandali lang akong mawala. isang hapunan. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. Bilin ni Mama. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. Pero tulad nung mga dati kong anghel. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko.' ang lagi niyang takot sa akin. 'wag mong hayaang lumabas. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. si Angel Raki. Kahit konting dumi lang. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. nagpaalam na si Angel Lai . Pero isang gabi. minsan naman sobrang lamig. Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. "Halika na Lara. Mabait si Angel Lai. pinaliliguan agad niya ako."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. "Mula ngayon Lara. "O Angel Lai. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating." ang sabi ni Mama sa akin. Totoo nga bang may anghel. ako na ang iyong magiging anghel. ag ad niya akong hinahanap. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. nagpaalam na rin si Angel Raki. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya.

Kaisa-isang anak si Pat.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay.. . ibig sabihin. At kapag naki ta na siya. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. At sigurado ako..</pd> PAT <pd>. madali siyang nakikita.. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. O kahit saan man siya magtago...</pd> isa <pd>. Anghel na hinding-hindi magpapaalam. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno.</pd> dalawa <pd>. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya.. Kung minsan nga. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. mag-aalaga... saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay.</pd> Pat <pd>... Ito kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o. agad na siyang hinahanap. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro. "Pat <pd>.</pd> PAT <pd>. Bukod dito..</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod.</pd> tatl o <pd>. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan..</pd> nakatago na kayo <pd>. anghel na magbabantay. kailangan na niyang umuwi ng bahay. At dahil kaisa-isang anak siya. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya.... si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel..</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay.. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay.Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya... Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. at tutulong sa akin. "PAT <pd>. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan.. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu .. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin.. Kapag n agtatago siya.</pd> Pat <pd>.

...an. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g.. agad na siyang hinahanap.. bibili tayo ng bagong alkansya mo. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya. Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.. "'Pag napuno mo na 'yan. . "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito..</pd> tatlo <pd>. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon.</pd> dalawa <pd>. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya..</pd> Pat <pd>. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong... at malalaking binti." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay." ang sabi ni P at sa sarili.</pd>" ang sabi ng taya.. Isang hapon. kanyang Tatay. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako.. At kapag nakita na siya. Kahit nasa akikipaglaro.. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan... Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". mahihirapan na akong makita ng taya.." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya.</pd> isa <pd>.</pd> Pat <pd>. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya.</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala. kahit sandali. ang kanyang malamang braso.. "Pat <pd>. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. "Siguro rito. .</pd> nakatago na kayo <pd>.' ang yaya ng kanyang Tatay.

</pd> J<pd>. Intramuros. na ayusin ang relasyon ng mga mamamahayag p angkampus at ng mismong mga pamantasan. Liberato C<pd>. Kasamang inaprubahan ng mga miyembro ang Konstitusyong isinulat nina Vinzons. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. Maynila noong Agosto 9.</pd> Franklin Ewing."Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. D e La Salle College (DLSC) at San Beda College (SBC). Sa gitna ng tumitinding labanan ng mga koponan sa inter-p amantasang liga ng basketbol.</pd> Quema at Horacio de la Costa. Naging un ang modereytor si Fr<pd>. UP.</pd> Lopez at Maria Kalaw.</pd> Peña. UST.</pd>. at mula sa <i>The National<i> ng NU sina Porfirio G<pd>.</pd> Miraflores. Sa panunungkulan ni Vinzons. Peña at Guerrero at ang kasabihang "A drop of ink makes the millions think" bilang islogan ng grupo. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. kalihim si Kalaw at ingat-yaman si Anatolia Gamboa ng <i>Educators' Monthly</i>.</pd> Guerrero Jr<pd>.</pd> Ipinanukala ni David ang pangalang College Editors Guild (CEG) para sa o rganisasyon na sinang-ayunan ng lahat. Bukod rito'y naglabas din ang Guild ng mga p ampleto. fakultad ng Ateneo de Manila (170).</pd>. isang tabloyd na tumakbo sa loob ng dalawang taon at nagsilbing publik asyon ng mga pamantasan sa Maynila. mula sa <i>The Varsitarian</i> ng UST sina Efren C<pd>. inilabas ang pahayagang <i>Intercollegiate P ress</i>. bise-presidente si Miraflores.</pd> Vinzons. Matapos nito'y inihalal ang mga unang opisyal ng CEG. na siyang karaniwang nagbaba lita ukol sa mga pangyayari sa liga.</pd> Rodriguez Jr<pd>. Tinanghal na unang presidente ng organisasyon si Vinzons. Naging pangunahing layuni n ng grupo ang pagpapakilala ng pamamahayag pangkampus sa hanay ng mga estudyant e. ang pagkakaroon ng maayos na samahan ng mga pamantasan at ang pagsusulong ng propesyonalismo sa mga miyembrong patnugot nito upang iangat ang kalidad ng pama mahayag pangkampus (Valenzuela 1933: 170). Karaniwan nang nagkakaroon ng maliliit n a alitan ang mga pamantasang kalahok sa ligang National Collegiate Athletic Asso ciation o NCAA kung saan kasapi ang Ateneo. Salvador P<pd>. National University (NU). Ginanap ang dalawang kauna-unahang pulong sa opisina ng <i>The Guidon</i > sa Kalye Anda-Arzobispo. nais ng mga patnugot. 6 Title:Sanaysay (18) Layunin ng pagpupulong na ito na pag-usapan ang mga problemang kinakahara p ng mga pahayagang pangkampus at isulong ang magandang samahan ng mga patnugot ng mga pahayagang ito.</pd> de la Cruz at Rafael T<pd>. mula sa <i>The Philippine Collegian>/ i> ng UP sina Wenceslao Q<pd>. Jose C<pd>. Labindalawang pat nugot mula sa apat na publikasyon ang mga unang miyembro ng organisasyon: mula s a <i>The Guidon</i> ng Ateneo sina Leon Ma<pd>. at sa naghahanap ng taya.</pd> Pob lador at Ernesto R<pd>. mimeograp at iba pang dokumento bagamat walang nagsilbing opisyal na pa . Jose P<p d>.</pd> David Jr<pd>.

Nang sumunod na taon ng Hulyo 1934. Muli na lamang naging aktibo ang CEG noong Nobyembre ng 1933 sa pagluluns ad nito ng pinakamalaking proyekto para sa susunod na taon. La yunin naman nitong makibahagi sa mga pambansang usapin sa politika at maging sa nakatakdang eleksyon (Young Men's 1933: 14).</pd> Kalaw. We Produce It. ang kauna-unahang partido politikal na binubuo ng mga kabataan tulad nina Arturo Tolentino. isang politikal na organisas yong kinabibilangan ng mga lider-kabataan mula sa iba't ibang panig ng bansa. NU. ang mga mag-aaral mula sa UST. Mga kilalang personal idad sa mainstream midya ang naging mga hurado at tagapagsalita sa mga pagpupulo ng at programa ng Guild. Isinulong ni Vinzons ang pagkakaroon ng probisyon para sa pagbibigay ng pang-akademikong kalayaan sa mga pampublikong pamantasan. Sa artikulong lumabas sa <i>The Gui don</i> na may titulong "CEG Announces Play Production. Bukod sa mga kontrobersya sa eleksyon. Dahil sa kontrobersyang nilikha nito. University of Manila (UM). Inorganisa ni Vinzons ang Young P hilippines Party. Samantala. Pinag-usapan ng mga patnugot ang iba't ibang isyu mula s a simbahan at relihiyon hanggang sa mga pambansang usapin (Azcarate 1954: 33). 1932. hi ndi na itinuloy ang panukalang ito ng mga mambabatas (34). Oktubre 1933 nang binuo ni Rodriguez ang Young Men's Party. Dahil dito. Noong Disyembre 9. Far Eastern College (ngayo'y Far East ern University o FEU) at Columbian Institute ang pagpoprotesta sa harap ng Kongr eso kung saan dinidinig ang House Appropriations Act na may panukalang taasan an g suweldo at alawans ng mga mambabatas. Carme n Planas at Avelino Lorenzana (Cabatuando 1967: 1) kung saan karamihan sa mga mi yembro ay mula sa CEG. Lorenzo Sumulong. Naging pangunahing aktibidad ng CEG sa mga unang araw at buwan nito ang p agdaraos ng mga pulong at diskusyon sa mga kapihan sa mga hotel at pagkain sa mg a mamahaling restawran sa Maynila upang magpalitan ng kultura't kakanyahan ang i ba't ibang publikasyon. nagtagumpay si Vinzons na makasama b ilang pinakabatang delegado sa Constitutional Convention na siyang lumikha ng Ko nstitusyon ng bansa sa ilalim ng pamahalaang Komonwelt. ang "You Write a Pla y. naging kilala rin ang CEG sa p anahong ito bilang tagapaglunsad ng mga paligsahan sa paggawa ng mga pahayagan s a anyo ng diaryo at magasin sa hanay ng mga miyembro nito." sinabing ang unang tatl ong mapipiling pinakamagaling ng CEG ay itatanghal sa publiko na siyang magbibig ay ng huling desisyon para sa kung sino ang mananalo. Naging aktibo ang organisasyon sa pagsusulong ng mga kamp anya para sa maayos at malinis na pamamahala at pagsasarili. Teodoro M<pd>." Sa naturang kontest. naging abala ang mga op isyal at lider ng CEG sa kanilang mga bagong tatag na organisasyong politikal na nagdulot ng pananahimik ng CEG sa mahigit apat na buwan. pinangunahan ni Rod riguez na siyang bagong pangulo ng CEG at ni Vinzons na nahalal namang pangulo n g Konseho ng mga Mag-aaral ng UP. Mula sa mga pamunuan hanggang sa mga miyembro nito'y nagkaroon ng mabilis na pagkilala ang CEG mula sa mga tao sa labas ng org anisasyon. Ang pangyayaring ito ay nagtulak sa ilang mga tao sa CEG upang mas maging interesado na lumahok sa pambansang politika.hayagan. maagang gumawa ng ingay ang mga taong bumubuo nito. umusbong ang pagnanasa ng organisasyon g makilahok sa pambansang politika. ang paglilimita ng kapangyarihan ng presidente ng bans . Union Theological Society. ang bawat pamantasan ay magkakaroon ng k anilang sariling paligsahan para sa pagsulat ng isang yugtong-dula at ang manana lo ang siyang magiging lahok ng publikasyon. K asama na rin ang ilang usapin sa alitan ng kanilang mga eskwelahan sa basketbol at sa iba pang mga kompetisyon at paligsahang nilalahukan ng mga ito. Mula sa mga personalidad ng Guild. <b>Ang Unang Hakbang sa Pagsulong</b> Matapos maitatag ang CEG ng mga patnugot ng mga publikasyong nagmula sa i lan sa pinakakilalang mga kolehiyo't pamantasan sa Pilipinas.

tagapayo ng kanilang publikasyon." na umano'y maaaring tingnan bilang rekisito na ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay naroroon ("Staff Bolts" 1934: 1). Bago pa ibaba ni Guerrero ang kanyang desisyon ukol sa mosyon. ihahalal pa lamang ang magiging bagong pangu lo ng CEG ngunit noon lamang nila nalaman na mayroon nang naganap na pagpupulong at halalan noong Hulyo 22 ngunit hindi umano sila nakatanggap ng imbitasyon par a rito. Sa sumunod na pulong ng CEG nuong Hulyo 29. maging nina Malay ang pananatili sa plenaryo nina Arlyne Lopez a t Daisy Hontiveros." (1954) sinabi ni Malay na bilang isang porma ng kompromiso dahil sa insidente. Subalit bago pa man ito mapagdesisyunan. Subalit ikinagulat n g mga delegado. Una. Sa kanyang artikulong "Fightin' and Feudin' CEG. Ang eleksyong na ganap sa unang pulong ay lumikha ng malaking kontrobersya sa loob at labas ng or ganisasyon dahil sa ilang araw na pagtalakay rito ng mga pahayagan sa mainstream . na sinadya umanong hindi sila paabutan ng liham-imbitasyon para sa gagana ping halalan sa pagkapangulo. na kapwa rin delegado ng <i>Philippine Collegian</i>. Dahil rito. At sa loob n g tatlong halalang ito. Mariin naman itong tinutulan ng ilang deleg ado at sinabing ito ay isang anyo ng diktadura mula sa mga patnugot ng <i>Philip pine Collegian</i>. binigyan niya ng pagkakataong magpaliwanag ang grupo nina Haimada. pagbubukas ng klase para s a taong 1934-1935. Subalit kasabay nito ay ang pagiging mas politikal ng mga miyembro ng organisa syon. lumabas sina Malay.a.</pd> Uichanco ang pamunuan ng CEG. Inaasa han umano nilang sa araw ring iyon.</pd> Guerrero na hingan ng paumanhin sina Malay. inakusahan nina Armando J<pd>. U ichanco at Haimada sa lugar kung saan nagaganap ang pulong. Matapos ang mahabang pagtatalo. may mga delegadong nanawagan upang patal sikin ang mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> dahil sa kanilang mga aksy on at pananalita. Sinabi nitong na ng mahalal noong ika-22 ng Hulyo si Rodriguez ay hindi pa ito nahihirang na cont ributing editor ng <i>The National</i> kung kaya't hindi ito maaaring mahalal. Haimada at Uichanco dahil sa kanilang mga sinabi sa plenaryo. inihain ng mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon na hirangin na lamang si Prop<pd>. maanomalya diumano ang tatlong taon nang insidenteng hindi nakatatanggap ng imb itasyon ang <i>Philippine Collegian</i> tuwing idaraos ang halalan. partikular ni Rodr iguez. kabilang ang naganap nang taong iyon. at ang pagkakaroon ng pambansang wika sa Pilipinas na nakabatay sa Tagalog (C abatuando 1967: 2). bilang modereytor ng Guild sa halip na magkaroon pa ng halalan. Subalit ito'y mariin namang pinabulaanan ni Rodrig uez at sinabing ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay pinadalhan ng imbi tasyon. . Hiniling ng mga ito sa punong opisyal ng ginanap na kongreso na si Leon Ma<pd>.</p d> Vicente Lontok. nagsimulang umusbong ang prestihiyo ng Guild . ikinabigla ng mga delegado mu la sa <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon ng grupo upang dumako na sa eleksyo n para sa magiging bagong modereytor ng Guild sa pagsisimula ng programa. nahalal na muli bilang pangulo si Rodriguez. Sa unang pulong ng Guild noong ika-22 ng Hulyo. Ipinagtanggol naman ng huli ang kanilang naging reaksyon mula sa pagsisimula pa lamang ng pulong. ay si Rodriguez an g laging nagwawaging pangulo ng CEG. <b>Ang Politika/o sa Guild</b> Dahil sa pagiging matunog ng mga pangalan ng ilang mga personalidad ng Gu ild lalo na sa pambansang politika. K inuwestyon din niya ang probisyon sa Konstitusyon ng CEG na nagsasabing ang mga opisyal ay nararapat na ihalal ng "lahat ng dumalong miyembrong publikasyon. Sinai C<pd>. Nagbigay rin ng ilang mga teknikal na punto si Haimada.</pd> Haimada at Conrado B<pd>.</pd> Malay.

Kinabukasan ay naging laman ng mga diaryo sa Maynila ang sinasabing pagp apatalsik sa pulong ng CEG ng ilang delegado ng <i>Philippine Collegian</i> sa p angunguna ng patnugot nitong si Malay samantalang sa iba'y ang sinasabing pagwal k-out ng grupo. iginiit ni Rodriguez na ang pagiging unang presidente ni Vinzons at pagiging bise-presid ente ni Fe Palma sa nakaraang dalawang taon. ang nararapat na pag-iwas ng mga pahayagang pangkampus sa politika. inihapag ng <i>Philippine Collegian</i> ang plano ng pagbubuo ng isang bagong organisasyon na tatawaging Inter-Collegiate League o f Editors na magiging eksklusibo para sa mga aristokratang intelektwal na mamama hayag pangkampus mula sa mga aniya'y primera-klaseng pahayagan at magasin ng mga kolehiyo't pamantasang may magandang reputasyon sa Pilipinas ("Collegian ends" 1934: 3). sa pag ka-presidente. Matapos ang dalawang kontrobersyal na eleksyon sa taong 1934: una. Sa huli'y hindi na rin naipagpatuloy at naisulong ang pagta tatag ng sinasabing bagong organisasyon ng mga manunulat pangkampus. binigyang diin ni Carlos P<pd>." sinabi nina Lopez at Hontiveros na sadyang sila ay may iba lamang na pagtingi n sa mga pangyayari. kanila pa ring iginiit na walk-out at hindi pag papatalsik ang naganap sa pulong ("Collegian ends" 1934: 3). at pangalawa sa posisyon ng modereytor ng CEG. Samantala. Kasabay nito. Matapos ang pangyayari. sinabi niyang na rarapat na maging interesado lamang sa mga balitang pangkampus at hindi dapat sa politika ang mga pahayagan ng mga estudyante ("Adviser Romulo" 1934: 1). Gayunpaman. Sa pulong na isinagawa nuong Setyembre. Isinumite rin ni Malay ang irrevocable withdrawal ng <i>Philippine Colleg ian</i> sa pagiging kasapi ng CEG. nanatili ang pagka karoon ng mga aktibidad ng organisasyon.</pd> Romulo. 4 . ang nahalal ng modereytor ng Guild . Bagamat hindi sumama sa "walk-out . pinatalsik ni Malay sina Hontiveros at Lopez sa pu blikasyon dala na rin ng hindi pagsama ng dalawa sa pag-alis nina Malay sa kapul ungan. Hindi rito nagtapos ang pakikipagtunggali ng <i>Philippine Collegian</ i> laban sa CEG. Binanggit niya ang <i>The Guidon</i> bilang isang halimbawa ng publikasyo n na sa nakalipas na mga apat o limang taong paglalabas nito ng isyu ay naging t apat sa pagiging isang publikasyon ng mga estudyante na tumatalakay lamang sa mg a pangyayari na may kinalaman sa mga estudyante sa kolehiyo. Sa kanyang pagtalakay sa pamamatnugot at pamamahala ng isang publikasyon. ipinasa a ng resolusyong nagpapahayag ng pagtiwalag at hindi na pagbubuo ng anumang porma ng relasyon at pakikipag-ugnayan ng Board of Management sa organisasyon ("Colleg ian Board" 1934: 1). Nagpalitan ang magkabilang kampo nina Malay at Rodriguez ng sulat sa mga pahayagan hinggil sa kung ang mga delegado ba ng <i>Philippine Collegian</i> ay kusang umalis o sila ba ay pinatalsik ng CEG. kapwa mula sa <i>Philippine Collegi an</i> ay nagpapatunay lamang na walang katotohanan ang paratang nina Haimada na tatlong taon nang sadyang hindi pinapadalhan ng imbitasyon ang publikasyon kung kaya't hindi nakalalahok sa eleksyon ng CEG. sa proseso ng pagbabago ng Konstitusyon ng pahayagan.

Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. "Mag-aral ka sana." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Lalo na ikaw." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. "Alam kong galit ka sa akin. anak. "Ayoko na po talagang pumasok.e. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. anak. Lalo akong nagalit ka y Inay. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo." bul ong ko sa sarili.." "Alam kong galit ka sa akin. anak. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo.." Isa pang malalim na buntunghinin ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko.Title:Malaki na ko." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Dito na lang ako sa bahay. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. Sa isip ko." dugtong ni Inay. . Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Mahal kita. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin.

Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. "O. Nagtaka ako . Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito. "e ano sa 'kin. O kaya naman. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. "Sa Sabado na 'yon. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n." Sa loob-loob ko." "Sasamahan mo 'ko anak. Nagtatagumpay na ako. "Maaga kang gumising sa Sabado. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Ikaw na lamang ang sasama. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. "Mary Ann. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n . Kotse ang karamihan sa mga ito. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Paminsan-minsan." giit ni Tita Flora. Isa pa. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. Isang gabi. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. kapag naiinip ako sa amin. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. pu mupunta ako kina Rowena. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Magmumukha lang akong tanga 'ron.Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. di umatend siya. Lalong tumibay sa aking sa rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora.

Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Marami itong suot na alahas sa katawan. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala.." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. Sinundan ko si In ay. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. si Gracita nga yata. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. puntahan mo sila ro'n.. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Sige. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. At hindi nga ako nagkamali. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase.." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . 'yung best friend mo. "Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. Umiwas akong sabayan siya. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Gracit a Talaro. "Emma!" . Mayaman an g itsura nito. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Nagbulungan naman ang iba pa. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. "Parang si. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Ako si Gracita. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. "A.. sige. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel.gilan din namang bago.

"Parang walang nangyari sa'yo. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. Tingnan mo 'ko." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya.. ako nga.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. CPA. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong.Humarap ang babae kay Inay. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. Ngayon<pd>. espesyalistang doktora na 'ko. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. . Gusto kong magalit kay Inay. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Nagtatalo ang loob ko. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Hindi ko man sadyain.. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. Nagkakaganito ang aking si k aren. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. "Tayo na pong umuwi<pd>. Napakunot ang noo. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. Si Pia. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. "Gracita?" "Oo.. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Si Cecili naman abogada na. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti..

dapat niya itong mailabas. "sama ng loob". Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob. K apag nilikha ang iskala. maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura.5 Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 . Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. . a ng loob ang siyang panloob na sarili. "kusang loob" at "kagandahang loob .Essay Word Count: 2. Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. h indi niya ito ipinagsasabi. "utang na loob". Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Ayon kay Ileto (1979). Pangalawa. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu. Bukod pa dito. upang makita ito sa isang tao." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob'. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Ayon kay Salazar (1985). ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan.257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>.

Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p . Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. <i>humani ty</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob. <i>transcendence at <i>courage</i>. <i>Christianity and Islam</i>. at sa iba pang gamit. hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. <i>Buddhism</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>. maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. at inuuna ang kapakanan ng ibang tao. maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Ma aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. <i>Athenian</i>. maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob. Kung lagi siyang handang tumulong. <i>Taoism</i>. Ayon kay Seligman (2000). magbigay ng se rbisyo. ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao. natuklasan nila Dahlsgaard. kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>. ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho. Pa ngalawa. Una. ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. <i>wisdom</i>.Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. <i>Hinduism</i>. isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>. <i>Juda ism</i>. o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. <i>temperance</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>.

Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang.angyayari. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Bukod dito. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kung gayon. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Sa mga susun od na pag-aaral. an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Sa ganito. k agamitan. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Sa pagpili ng kalahok. Samakatuwid. babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Sa kasaysayan. mayroon ding aspektong naratibo. mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Samakatuwi d. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Sa pangkalahatan. pag-awit. mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon. ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Bilang panimula. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas. pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Kadalasan. Gayumpaman. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> . Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Gayumpaman. hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. ginagampanang papel ng mga kalahok. Kadalasan. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989). sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas. Subalit kung babalikan ang bawat kilos. Sa kultur a at kamalayang Pilipino. mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral.

Mahalaga kung gayon. Bilang isang panlipunang proseso. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. ang pag-apu hap sa estruktura. ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal. nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva. katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo. ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel.Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan. makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan. something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).</pd> Hillis Miller. Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. kas aysayan. Buhat dito. relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. Ayon kay Ar istotle. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. "they are the bystanders. pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Samakatwid. ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Bilang gahum. ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman. ito a y maaaring magmanipula. naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. mitolohiya. an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. interested onlookers. kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status'. and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). orasyon at pagrorosaryo. "it implies that we want stories for something they can do for us. bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . b ahagi ng naratibo ang pagbuo. Sa madaling salita. Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Sa madaling salita. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito . Ibig sabihin. Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m . alamat at epiko. ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Sa kabilang banda. witnesses who have the power to confer validity on the ritual. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Kung gayon. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba. g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>. ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura. Aniya. nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo.</pd> Mario Francisco (1991). Gayumpaman. pinapagtibay nito ang isang kaayusan. halimbawa. lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Dahil sa mas midya at teknolohiya. Ang mga ep ikong bayani halimbawa. ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Sa ganito. Sa paimbabaw. Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin. ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos. Ayon nga kay J<p d>. Ibig sabihin.

Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal . At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay.ga diwa . At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. nadagdagan pa ang kinawilihang libangan ni Ben. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian." Luntian ang kapaligiran. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. Anupama'y wala siyang gana kadalasan.diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. 5 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay.

Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Umikot ang kanyang pani ngin. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Bagaman. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Isang araw na makulimlim. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala.igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Malimit na malalim ang iniisip. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Tag-ulan na. Walang malay. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Pero hindi si Marita. Walang kaus ap. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai . At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Puno ito ng mga deboto. Makalipas ang ilang buwan. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. pagrorosaryo. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha bang bumubuhos ang malakas na ulan. Walang imik. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. B umagsak ang katawan ni Marita. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Madalang na umuwi si Ben. Nagpatuloy siya sa paglalakad.

N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. Ilang araw nang maalinsangan. Iniuwi ni Ben si Marita. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. hiwa sa balat at pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Bagaman. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. . ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak.pahayag ng saloobin. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa.

Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. Walang sumalubong kay Be n. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto.Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Anim. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. palahaw ng tindero. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. manlalako ng swipsteyk. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. batang pakalat -kalat. Hindi na makilala kung sino si B en. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. 4 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> . Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. kililing ng sorbetero. busina at pag-atungal ng mga motor. Nanatiling walang imik ang asawa. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo.

</pd> Ang Elevator</b>.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. lakas ng radyo at ang tila walang ter. Natapos ang meeting. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi.</pd> Sa Cafeteria</b>. meeting na naman ang kanyang haharapin. Nagmamadali ang lahat dito. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. nananahimik sa kanyang pag-iis . Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Papalabas na ito at wala siyang nagawa." <b>12:00NN-1:00PM<pd>.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. 'Wag kang pakasiguro. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Natulala.</pd> Ang Babala</b>. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Dalawa silang l alake at dalawang babae. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. "Mr<pd>. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. Masuwerteng naabutan. <b>10:00AM-11:00AM<pd>.<b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Lumabas sila sa 7th floor.</pd> Alfonso. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. <b>11:00AM-12:00NN<pd>.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango.</pd> Exaltacion ang natira. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. mga kalatog ng plato't kubyertos katapusang pagtunog ng cash register sa coun Joey Pabling. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. nasulyapan at natagpuan pa niya ito.</pd>Pabling. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. At sa araw na ito.</pd> Ehemm.. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Tanghalian na at punung-puno aintindihan ang mga tao sa ingay ng . Pang-apat siya sa laman ng elevator. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. Ang Meeting</b>.. si Mr<pd>. Mr<pd>. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Madaming inihanda si Mr<pd>. Nagbabakas akali. At agad na tinungo ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling. Matapos. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. Release and Orientation Department.</pd>Pabling<pd>. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Hindi makakain si Mr<pd>. Halos hindi magk kuwentuhan.</pd> ng empleyado ang cafeteria. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor.

" <b>2:00PM-3:00PM<pd>.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. para makuha ang record ng babae. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. secretary. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. tumango at naupo. "Pasensya na. Na-love at first-sight yata. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. walang personalan</b>. Ngumiti si Ester. "Pare. encode r. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. Nagtungo siya sa 2nd floor. ako na magha hanap.</pd> Trabaho lang. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Bukod pa. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. niligawan. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester.</pd> Pabling. caregiver. Big o niyang nilisan ang silid. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. siya na mi smo ang tatapos nito. humigop ng kape sabay inilapag sa ta ble at inusal ang tugon. Libo-libo ang apli kanteng babae. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. punta ko d'yan. "Hindi. Nilamigan na siya ng pananghalian.a. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. teacher. Buo ang loob ni Mr<pd>. Minsan na kasing pino rmahan. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. Ester. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya." ani Joey. Mula sa pagiging DH. Mamayang uwian. Si Ms<pd>. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. Malalim ang kanyan g iniisip. Alam ni Ester at Mr<pd>. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. ako na bahala sa 'yo. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. <b>3:00PM-4:00PM<pd>.</pd>Pabling ito. nurse. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila .

pet sa ng aplikasyon at alphabetical order.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. Excuse me. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. Ah. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. Buko dito.</pd>Pabling. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester.</pd>R<pd>. Sa C<pd>.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. "Mr<pd>. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. <pd>. <b>5:00PM-6:00PM<pd>.may hinihintay pa sa lobby.</ pd>Marites Almonte. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. nautal at nanlamig si Mr<pd>.</pd>R<pd>. namutla.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae.</pd >Pabling ang taya. Kakatwa man. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. Napakaliit ng office. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester.</pd> Sa C<pd>. <b>6:00PM-7:00PM<pd>. Napakaliit ng mundo. Sa C<pd>. basta. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. Namula. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. yung totoo. . Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. Syempre pa si Mr<pd>. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya.</pd> Pabling. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files.</pd> ng babae: Cute siya. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. Ms<pd>.</pd> ng babae. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. Masyado siyang abala. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Naghanda na si Mr<pd>.</pd>Pabling. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. Maganda ang porma.</pd> ng lalake: Ang ganda niya.</pd>R<pd>. At kaibigan pa pala n i Ester. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un.</pd> ng lalake</b>. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Si Ester ito at kasama si Marites. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. ikaw ang bahala. Nagdiwang siyang mag-isa. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Ipinakilala si Joey kay Marites. I want you to meet my friend. Bagama't muli niyang nasamyo a ng pamilyar na bango.</pd> Ang Kasunduan</b>. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo.</pd>Pabling. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>.</pd>R<p d>.

Magandang ideya ang hapunan ng magkasama. <b>11:00PM-12:00AM<pd>. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan.</pd>Pabling ang cellphone. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert.</pd> Carpark</b>. Sa puntong ito. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. cellphon e. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>. . Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso.< /pd>Pabling. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. Sadyang pinagpala ang araw niya. May ngiti sa kanyang muk ha. Sonata. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Sadyang may kemistri nga si Mr<pd>. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili.</pd> Balik office</b>. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. para sa babaeng nais niy ang makilala. Simpleng patay-gutom.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Nakapokus siya sa dalaga. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate.. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. Lalo na nang<pd>. Biology.</pd> Pabling. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase.</pd> Ang Cellphone</b>.</pd>Pabling sa tuwa.</pd>Pabling sa buong magdamag. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites.. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>. Komiks at Bed. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>.</pd>Pabling at Marites.</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Nangungusap ang mga mata ni Marites. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . <b>8:00PM-9:00PM<pd>.</pd>Marites Almonte. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Pinatay ni Mr <pd>.<b>7:00PM-8:00PM<pd>.</pd> "Sir Pabling. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Dalawang ulam at dalawang kanin.

Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. Noo'y kumikita na ako kahit . kung mapakikinabangan na nang mas maaga. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. nagpupuno ng tubig sa tapayan. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. Sasabihin niya. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. Ako ang bahala sa aking mga gamit. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. at ako ang pang-siya m. Sa kanya. at iba pa.5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. Grade four ako nang nawala si Tatay. kund i ang mismong sarili ko lang. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. naglalampaso ng sahig. Tanda ko. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. 'di na kita napakinabangan sa bahay". aral pa rin pati sa bahay. Mahilig akong mag-aral. mas mabuti. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. sa aking pagtulog at paggising. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. Apat na babae at apat na lalaki. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. gayundin ako. maging sa aking mga panagini p. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak na libro o kaya'y nagsusulat. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. ang bunso. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. "aral na nga sa iskwelahan. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. nagbubunot ng mga ligaw na damo .

Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. banaba. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Ako ang taga-b uhat ng kamera. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. Kaya ayos na ayos! Nagalugad ko ang aming buong Barangay. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. dahon ng sili. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. at pang-matrikula. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. sa mga istambay sa kanto. mangga. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko." gusto ko siyang sagutin. kaymito. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. At nakukuha pang ngumiti. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. taga-lagay ng film. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. sinigwelas. Kahit anong mang yari. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. at iba pa. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. bulaklak o bunga ng sampalok. Magha-high school ako. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. atis. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. Talbos ng kamote at kangkong. si Ka Amado. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. at sa iba pang matataong lugar. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. at usbong. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . taga-resibo sa mga may downpayment. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. ako ang tinatawag niya.papaano sa pangunguha ng talbos. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. Hadlang na hadlang ang kahirapan . Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. Tanda ko. uniporme. papaya. langka. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. Libre pa ang tanghalian at merienda. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. Ang kakapal talaga ng mukha! . ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. wala rin akon g kita. Nangunguha rin ako ng santol. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral.

kundi akong-ako pa rin. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Siguro nga. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. kangkong. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. ng aking nanay noon. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. nangunguha pa rin ako ng usbong. na kayang -kaya ko naman. Ayokong maitiman uli ng usbong. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. dahil kung plastik. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. ng aking dalawang polo at isang pantalon. Tanda ko'y mga first year high school na noon. at iba pang pwedeng talbusan. Walang mam amakyaw ang bumili. lahat inaakyat ko para tal busan. Kasunod nito. Matapos ang usbong. sili. pamasahe. pagkatanggal ng matinding sakit. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. ng aking mga gamit s a school. JS Prom. Nakabili ako ng bag. may dagdag akong kita. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. hinding-hindi ako nalulula . pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Pambaon sa araw-araw. Kung 'di tama ang pagkakapitas.<b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. at pambili ng ilang mga kai langan. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. malalanta ito at mangi ngitim. naranasan ko na ring mahulog. Pagkapitas. Walang ibang may pakialam sa akin. Tuwang-tuwang ako noon. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan . Sa mga panahong iyon. Simula noon . at maide-deliver ko pa. Pero may Chrismas Party. Pero pagkatapos kong mahulog. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. bunga naman. Naisi p ko. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. baka talagang alam ng aking walong kapatid. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Nagtanong din ako sa mga bih asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Habang nag-aaral sa high school. o malunggay.

Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . makikiraan na. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. Kaya noon. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. pulburon. birthday. Kayang-kaya ko namang bayaran. Siguro. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. ang alam nila. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. binyagan. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. dahil ku ng mauubos. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. pagkatapos ko ng high school. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). at iba pa. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. "Amang. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. Minsan. Kaya noong bakasyon. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. Habang nagtuturo nga ang aking titser. mababawasan ang kita ko. pinabaunan ng tubig at tinapay. 4 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. yema. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita.bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga." .

May mga dayong pumutol dito para manirahan. natagpuan ko ito. pinaalis sila. "Tatang. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Walang pagdadalawang-isip. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Umaambon. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. animo'y kumakaway. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. Halos hindi na siya kumukurap. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa." "Yun na nga po marahil. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la . Pinakiramdaman ko ang paligid. makapagtanong na. kamatsile at iba pa rito. Naroroon sa dakong iy on. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. "Dating may mga punong mangga. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba.Hindi ko napigilan ang magtanong. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Kanya akong kinanlong. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Subalit hanggang doon na lamang." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. At h indi pa man nagtatagal. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw.

" ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat.rong ito. <i>Marcos. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. naisalba ng ama ang kanyang anak. sa kanila lang ang Diyos. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. " Si Totoy Tato. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. W ala siyang interes dito. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Bata pa nga noon si Norm an. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Hiling niyang yumaman at magkaro. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. tuta ng Kano. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. Sa kabila ng kawalan ng ina. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. Nahilig siya sa mga baril-barilan . At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p . kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Ganyan ang buhay sa kanya. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Gayumpaman. Laging ganito. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan.

Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. Matagal mo na itong gustong malaman. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. hina wakan ang baril at bumababa. Iba ang ama niya. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. napakadaling gawin. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Beynte-uno na siya. Itinuro na rin ng ama. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. sukab na estudyante. isang kalabit lang sa gatilyo. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. Sin anay siyang mag-alaga nito. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. . Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Bukas. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Anak. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. Mag-uumaga na. "Nasa tamang gulang ka na. May matinong pulis. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Hindi niya maintind ihan. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. ang paggalang dito. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. Hindi na ito laru-laruan. Malulunok mo ito. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho." ang b ilin pa ng kanyang ama. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Nais niyang tu mulad sa ama. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. Sa una'y may kahirapan. Namatay siya sa saki t. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan.agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo.

May nakabuhol na lubid sa paa. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Kilala niya ito. Sa malayo. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Nag-iisa na siya. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Subalit ngayon. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. sa kamay. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Lumalapit pa . Ang lalaking bihag ni Laya. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Lumalapit pa. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Si Caloy.Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Nagiisa na siya sa buhay. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Napipiho niyang kilala niya ito. kumot at unan. May naghaharing katahimikan. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Malapit na. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. . Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Batid niyang kilala niya ito. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. sa dibdib at leeg. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib.

Wala siyang magawa sa takot.. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Walang magawa si Berting. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. Nagising ang kanyang ulirat. Nakita ko. nakilala niya ang tinig nito. Sabay ulit sa leeg. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Nagsawa na ito sa pag-iyak. May kasama akong tutulong sa akin. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. Lumipas na ang araw kay Berting.. "Hindi ako lilimot a. May tila pinupunit na hininga. At muli doon n iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Malupit ka Berting <p d>. si Lay Kinabukasan. Madalas atakihin ang bata. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Nakaumang sa kanya. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid.Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Kipkip ing bilin." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Nasa kanya na nananahan si Laya. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Pero wala nang ligtas pa." tapos wala na siyang nasabi pa. May katandaan na siya. "Tama. Hindi na siya makalalayo pa. nakapaninilab. Sabay ulit sa dibdib. Pipi na si Be rting. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Di ako nagkamali. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Sabay ulit sa pantog. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Wasak na si Berting. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. ang kip kip ni Laya. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Lumpo na si Berting. . Si Caloy." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Maputla. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Hindi kita titigilan. Mahirap ang may kagalit.</pd>" sumisiklab. Nagsimulang rumagasa ang ulan. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa.

inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Siya si Bobot. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. si Marco kung gabi. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Baldado ang ina. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. wala na ang kanyang anak. Kasama sila sa bayong ng hirap. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Kung minsan pa nga. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Tahimik din ang bata. Hindi na siya ang B obot na madusing. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa . <b>Makata sa Ilog</b> Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Kung minsan naman. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi.Gipit na gipit na silang mag-ama. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. pati pa ang pa mumuhay. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Lumabas na ang doktor. ang mga kapatid. Kung minsan lima. iba't iba ang k asama. Wala nang naghihirap sa bahay. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Tahimik ang paligid. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Masaya ang gabi. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Ganyan ang gabi kay Marco. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Hindi na paulit-ulit pa. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Ganyan ang umaga ni Bobot. May takdang paggamit at takda ng tapos. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat.

salit-salit na tila tirintas ng panahon. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Minsan. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Para hig it na masamyo ang bango. Dito niya nasabing. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Gulat at tulala ang lahat. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Pinanawaan ng hinagpis. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Patay na ang kan yang asawa. Umaasa. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Huli na. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Buntis si Ema noon. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Naghihintay sa asawa. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Ilang ulit itong nang yari. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Papalubo g na ang araw. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo.ng paningin. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon." Papalubog na ang araw. Bla ngko ang kanyang mukha. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. ang makata sa ilog. 4 . Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak.

Putulan siya ng ulo. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala." sumbong ng matatanda sa Datu. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga." saad ng Datu sa salama