Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 - Essay Word Count: 2,341 <b>Ang Ritwal

Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay, marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Sa g anitong paraan, naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Dagdag pa, ayon kay Mantikayan, naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Naisasakatuparan lamang ito sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito, ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Sa kabilang dako, mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Ayon kay Mojares, tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Sa pamumuno ng isang babaylan, may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Dagdag ni Mojar es: Samantala, kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Gamit ang isang palapag o platform, pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo, ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ibig sabihin, ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala, saloobin at ideolohiya ng grupo. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada, Mountain Province. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada, Mountain Province, Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot, naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Ayon sa kanya, mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay, edad, at paniniwala ng pamilya ng namatay. Dahil din dito, may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Ayon k ay Piluden-Omengan, upang maisagawa ang isang ritwal, may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon.

<b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon, lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Una, ito ay katutubong dula ng

panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Pangalawa, pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Pangatlo, ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Sa ganito, ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas, bagkus, ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa ganito, ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura, kas aysayan, relihiyon at ekonomiya. Samakatwid, ang ritwal ay maituturing na gahum . Bilang gahum, ito ay maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Kung gayon, buk od sa pag-oorganisa ng ugnayan, ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan, nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata, partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral, ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap , mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Dahil sa mga karanasang kong ito, napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon, lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon, na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip, kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Dahil dito, nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino, na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata, partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon, ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika, sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Maayos nang nailatag ang mga batas, patakaran, kasunduan, at iba pa, upang maging masaklaw at malalim, at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Dahil sa globalisasyon, malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa, ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB), mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g

aya ng Pilipinas. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa, pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya, paggamit ng Ingles at iba pa. Ha limbawa noong 1969, binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sa ulat na ito, kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito, nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan, kasaysayan at panitikan. Ganito ang nakasaad sa artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>, na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan, itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa, kung saan ang ekonomya ay atrasado, hindi industriyalisado, at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>...</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.</pd>2) </i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Sa nasabing teksbuk, direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet ; (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos; (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano; (4) ukol kay Dr<pd>.</pd> Martin Luther King; (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID); at ib a pa. Dahil sa mga nabanggit na ito, nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan, na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>, nars, <i>care giver</i>, titser at iba pa, upang kumita ng dolyar. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Walang m asama ang pangingibang-bansa, ang masama at higit na masakit, at mas pangmatagal an ang epekto, ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa panahon ng globalisasyon, walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Kadalasan, itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>, ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera:

<i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran, lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>.</pd>34) </i>. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan, sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa, taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa, bagsakan ng mga sobrang produ kto, at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S<pd>.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo , na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>, ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Bilang pintu ngan, nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Bilang sandata, ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>.</pd>69) </i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa, kail angan itong laging bantayan, ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa, mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi, maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila, at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles, dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino, higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon , ekonomiya, politika, at iba pa, ay isang malaking banta sa globalisasyon. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles, tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto, tulad halimbawa ng Rice Burger, at iba pa. Sa paraan nga namang ito, nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura, lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>, mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata, <i>brochures</i>, <i>fly ers</i>, makukulay na poster, at iba pa, na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma

kilala ang kanilang mga bagong produkto. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi, bus, paaralan, simbahan, lansangan at iba pa. Sa kanilang mga komersya l, laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya, pagmamahal sa matanda at iba pa, bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>, tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's, nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran, kung kay a, walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop.

5

Title:Sanaysay (2) <b></b>Ang kuwentong-pambatang "Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi hi" ni Ma <pd>.</pd> Corazon Remigio ay maituturing ng isang klasiko <b></b>. Kabilang ito sa pinakamabiling aklat pambata ng Adarna House. At bilang guro at tagapagkuwento, napatunayan kong patok ang kuwentong ito sa mga bata. Sa kuwento, isinasalaysay ng bata (narrator) ang ukol sa Mrs<pd>.</pd>Magalit na napagkakamalan niyang bruha dahil sa taglay nitong mga kakaibang katangian. Gan ito ang paglalarawan ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit. Patay ang buhok niya. Mala-alambre ito. Malaki ang butas ng kaniyang ilong. Mata las siyang tumingin. Pero maganda ang kaniyang ngipin. Puting-puti at kumikinang kung siya'y tumatawa. Mapapansing ang mga pang-uring ginamit ay tumutukoy sa panlabas na kaanyuan ni M rs<pd>.</pd> Magalit. Ang mga pang-uring ito ay nagiging batayan na rin ng bata kung ano ang tunay na pagkatao ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Maituturing na normal i to sa mga bata, na madalas na pinagbabatayan na totoo o kapani-paniwala ang kung ano ang kanilang nakikita o namamasid. Bukod dito, dala-dala rin ng bata ang mga paniniwala ng lipunan na isinalin o si nabi sa kanya ng kanyang lola. Ganito ang sinabi ng batang tagapagsalaysay: Bakit ko nasabing bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit? Hindi dahil mukha siyang bruha at ibang klase siyang tumawa kundi dahil hindi siya pumapasok sa bahay namin ka pag may walis sa pintuan. Sabi ni lola, (sumalangit nawa ang kaluluwa niya) ang mga bruho't bruha ay takot sa bahay na malinis. Panangga laban sa kanila ay wali s sa may pinto. Mayroon pang dahilan. Kaliwang kamay ang pansubo ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Ganya n daw ang mga bruho't bruha kung kumain sabi ni lola. Ngunit ang ganitong pagtingin ng bata ay nabago nang madapa si Mrs<pd>.</pd> Mag alit at lumipad ang mapuputi at makikinang ngipin nito. Nakadama ng awa ang bata sa matanda. Inaya ng bata si Mrs <pd>.</pd> Magalit sa kanilang bahay. Naging s usi ang pangyayari ito upang mabago ang pagtingin ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Maga lit na akala niya ay isang bruha. Inaya ng bata si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Di pumapasok sa isang bahay si Mrs<pd>.</pd>Magalit lalo na kung marumi ang kany ang tsinelas. Bukod dito, ipinaliwanag din ni Mrs<pd>.</pd> Magalit sa bata ang mga dahilan kung bakit ganoon siya kumilos. Nirarayuma na raw ang kanyang kanang

kamay kung kaya kaliwang kamay ang kanyang ginagamit sa pagsubo ng pagkain. Nap ahiya ang batang nagsasalaysay sa mga sinabing ito ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Ga nito ang sinabi ng batang nagsasalaysay: Napahiya ako. Maling-mali ang aking akalang bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Tini tigan ko siya nang husto at aking napuna na matanda na siya. Maputi na ang mukha ng patay niyang buhok. Malaki ang butas ng ilong niya dahil medyo hirap siyang h uminga. Matalas siyang tumingin dahil malabo na ang kaniyang mga mata. Ang dating takot na nadarama ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit ay napalitan ng a wa. Mag-isa na lamang sa buhay si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Walang asawa at walang mga anak na mag-aaruga. Simula noon, di na bruha ang tawag ng bata kay Mrs<pd>.< /pd> Magalit kundi lola. PAGPAPAHALAGA SA MATATANDA Tinutukoy sa kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi" ang mataas na pagpapahalaga ng lipunang Pilipino sa matatanda. Ipinahiwatig ng kuwe nto na ang ganitong pagpapahalaga o pag-aaruga sa matatanda ay mahalagang matutu nan ng mga bata. Mapapansing matapos ang nakahihiyang pangyayari kay Mrs<pd>.</pd> Magalit, inaya siya ng bata sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Ipinahihiwatig ng pan gyayaring ito ang pagiging bukas ng tahanan ng bawat pamilyang Pilipino sa mga n angangailangan, lalo na sa matatanda. Bukod dito, mapapansin ding sa loob mismo ng bahay ng bata naganap ang pagkakapa lagayan ng loob ng bata at ng matanda at pagbibigay solusyon sa problemang inila had sa kuwento. Ipinahihiwatig ng ganitong pangyayari na ang bahay ay mahalagang salik sa pagkakabuklod at pagkakaunawaan ng mga nakatira rito. Bagamat ipinahiwatig sa kuwento na ang pag-iisip ng bata ay madalas naiimpluwens yahan ng matatanda, tulad ng mga paniniwala sa pamanhiin, pagtingin sa panlabas na kaanyuan ng isang tao at iba pa, naipakita ring na maaari itong mawakasan at maitama. Sa kabuuan, mapapansing gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento ang kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi.'' Dahil dit o, higit na naiiwan sa batang mambabasa ang (narratee) ang pag-iisip kung ano an g nais ipabatid o ipaunawa ng kuwento. Mapapansin din walang pangalan ang batang bida sa kuwento, kung kaya maaaring higit na maiugnay o iangkop ng batang mamba basa ang kanyang sarili sa batang nagsasalaysay. Aktibong tauhan ang bata sa kuwento dahil siya mismo ang sumubaybay at sumaksi s a mga kilos ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Walang ibang tumulong sa kanya upang bigy ang-solusyon ang kanyang mga pagtataka o problema ukol sa tunay na katauhan ni M rs <pd>.</pd> Magalit. Mapapansin wala sa kabuuan ng kuwento ang mga magulang ng bata. Ang bata rin mis mo ang nakaisip na papasukin si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay. Ipinahihiwatig na ang bata, kung mabibigyang lamang ng kalayaan at pagkakataon, ay may kakayahang ding magdesisyon at mag-isip ng mga solusyon sa kanyang mga pr oblema. Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdarasal ko. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Katolikon g kagaya ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makarating s a Dios ang mga dasal ko, malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Halos k aramihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer," wika nga. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi, nasanay ako sa gan ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa pakiramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Na sa lahat ng mga nilala ng ng Dios, ako ang Kanyang pinakapaborito. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa aking bu hay ay ipinagdarasal ko. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakukuha sa p era," ang paniwala ko naman, "ang lahat ay nakukuha sa dasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang tibay ng aking pananalig.

May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Ipinagdasal ko ito nang ta imtim. Pero bago ko pa ipagdasal ito, matibay na ang paniwala kong muli itong ip agkakaloob sa akin. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Pinaniwalaan ko aga d na mapapasaakin ito. Pero nagkamali ako. Kahit anong dasal at pangungulit sa D ios ang gawin ko, hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Sa pakiramdam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Naghanap ako ng iba pang padrino, nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo, pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Para bang nagpahinga at nakatul og nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Kahit na s a akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga pa nalangin. Sa pagkakataong ito, hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Tinigilan ko na ang pang-iistorbo sa Dios. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Sa sarili ko na lang iniasa ang lah at sa aking buhay. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. At napatunayan kong tama ako. Kahit pala hindi ako magdasal, basta magsikap lan g ako at maging masipag, makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Matagumpay k o pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama k ahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa maraming santo. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Pinang hinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Bac laran, Quiapo, Mount Carmel, St <pd>.</pd> Francis, San Miguel, at St <pd>.</pd > Jude, at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng kung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Pinagtawanan ko ang aking s arili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mg a santong ito. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagd arasal, iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila - huwag silang umasa sa das al, sa halip, mas asahan nila ang kanilang sarili. Sa ganitong mga pagkakataon, buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagump ay nang walang tulong ng Dios. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako, konte nto sa buhay, nabibili ang mga gustong bilhin, napupuntahan ang lahat ng lugar n a gustong marating, at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako nagdaras al at humihingi ng anuman sa Dios. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paanan ng Di os. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap muli sa Kanya. Abril 2005 - panahon ng tag-init. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan, nakatapak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay nagsimul ang lumaki, lumalim, at magnaknak. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Maraming antiobiotics na ang akin g ininom. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hindi guma galing ang sugat ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa aking binti malapit sa tuhod. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko - kaila ngang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aking hita. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confine na sa ospital. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyong posib leng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ng

Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Sa kauna-unahang pagkakataon. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mga milag rong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gumaling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging posible d ahil sa pagdarasal. Nagkaroon ak o muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. matutuklas an nating mas lamang pa rin ang mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi . nakikius ap na tulungan ako sa kalagayan ko. Minsan kasi. Tinulungan niya akong mah alin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. muli kong nasambit ang pangalan ng Dios.tulunga n niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. i pinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga dasal sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. kinakausap ang Dios. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nang nakat aas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. napatun ayan kong totoo pala ito at hindi basta kasabihan lamang. Kaya naman pauli t-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro . Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal . Palagi nating naririnig ang bagay na it o na tila isang palasak na kasabihan lamang. Nangyayari ang ganito hind i dahil hindi tayo pinakinggan ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. pagkatapos ng mahabang panahon. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyari. Hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. Tinuruan niya akong tanggapin nang maluwag sa loob ko ang nangyari sa akin. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbig yan. ngunit sa nangyari sa akin. Bata pa lamang ako. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at lakas ng loob na harapin ang kalagayan ko. ngunit kung magbibilang lang tayo. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary.unit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa para ang halos hindi natin nararamdaman at sa panahong hindi natin inaasahan. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Maraming bagay na hinahangad ang ating puso subalit ang mga hangarin laman g ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. 4 Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro.

Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Bagaman. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan. isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Iniisip na lamang nilang ang .aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. kahit na papaano. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ito ang kanilang almusal. Hinanap ni Kaleb ang ama. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. damo at baging. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. Naging payapa ang kapaligiran. sa katanghalian. kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo. sa kalagitnaan ng hapon. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Isa itong signos ng karahasan. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Ilang minuto ang nakalipas. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Piho nitong nakaligtas ang ama. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham med sa mga ganitong pagkakataon. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. at lumantad ang ilan sa kanila. ngunit huli na ang lahat. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. May mga sugatan at mga napuruhan . Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan.

Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Sinunod niya ito. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Siya lang ang batang may ganitong laruan. At madalas. kinis. . Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Panahon ito ng <i>saum</i>. Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an. iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Minsan. inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Ilang linggo. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. At makalipas ang ilang araw. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili.kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan.

pagsunod at pagsamba kay Allah. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nakakatakot din magalit si utol. ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. 4 . Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Napatay niya ang isang pulis. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. Mahirap daw magtampo si bossing. ang hepe. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis.Ilang buwan ang lumipas. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng <i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa. ang nararapat na takot. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>.

Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Isang iglap at matang may talim ni Laya an . Batid niyang may nais si Laya. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Malalim ang gabi. Ayaw niya sanang malaman. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. Nanlamig ang kanyang katawan. Nakalulula at nakal iliyo. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Rumaragasa ang ulan. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Makulimlim ang kalawakan. Nami mighati si Aurora. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Kumakayod sa maligasgas na bato. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. MALAKAS SI LAYA. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. pula nga lamang ang bahid nito. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya.Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Alas-otso na. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Marahil. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton g lunod. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. walang ligtas. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Dilat ang mata. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK.

Tila batang takot sa mapagparusang i na. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Mas malalagay siya sa peligro. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. parang wala siyang muwang na tupa. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. Lingid ito kay Berting. Ginawa niya ang nais nito. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum uluha nang muli ang kalawakan. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. sa kanyang mat ang may kahulugan. Humihingal. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Pumanaw ang maghapon. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Kay Berting. Pinatay si Aling Amanda. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Bagamat ganoon ang panahon. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Mahimbing. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Alas siete ng umaga. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. par ang mga tinig ito na umuusig. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda.g tinititigan ni Berting. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. 'Yun lang. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Sumasamyo ng kulob na hangin. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Parang walang nangyari. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. marami roo . Si Caloy. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. MALAKAS SI LAYA. Nabuhay ang koro ng mga palaka.

ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Pagtatawanan mo lang ako. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. Malayong makalayo p a siya. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Ikatlong araw ng burol. Huwag mong itanong kung sino. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Si Berting sa patay. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. ngayon wal a na ang nag-utos. nanatili siyang bigo. Nakapagtataka. . Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Dinadalaw ni Berting ang burol. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Kilalang-kilala siya ni Caloy. At ikatlo. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Tag-ulan na nga. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Ang mga kapitbahay. hindi niya maipaliwanag. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang kanyang iniingatang garapon. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. at si Caloy. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Nap asandal na lamang siya sa tukador. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Si Caloy.. "Berting<pd>. Nilulukob ng pagtataka. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito.n ang nakakikilala sa kanya. Nakikisama na paninisi. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Wal a na siya at ikalawa ka na. Dama pa niya ang lamig ng umaga.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Noong una. Nararapat na ang paglayo. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. Nilisan niya ang burol. Walang imik. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. May kumurot sa kanyang takot. puro kadiliman. Pangalawa. kay Berti ng isang buhay. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. Una. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Dumilat nang muli ang umaga. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. At sinuklian naman niya ng paglingon.. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. May katatagan na si Caloy.

Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. . Ito rin ang salitang nagtulak sa akin na gawin ang <i>research</i> at ang papel na ito dahil ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i>. paikut-ikot. Paikut-ikot. Mahirap ang may kagalit. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. Ano nga ba ang <i>cyberspace</i>? Bakit ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino rito? At bakit ko kinokontra ito? Ang terminong <i>cyberspace</i> ay unang ginamit ni William Gibson. 4 Title:Sanaysay (33) Text 109 . "Huwag mo 'kong pakialaman. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. Kung tutuusin. Subalit dahil madalas natin pinag-uusapan ang makababalaghang "<i>ethereal</i>" na lugar na ito at madalas natin sinasabi na s a lugar na ito natin nagagawang makipagkomyunikeyt sa ating mga kamag-anak at ka bigan kaya't ginagamit natin ang terminong ito na tila totoo itong nandiyan lang . Su bali't simula noon ay nag-evolve na ang definisyon nito. Baka nga maging magkaaway pa ka mi paglaki niya gaya ng relasyon ko sa nanay ko ngayon."Nagmamadali ka. Hindi rin "tatay" kasi bakit? Importante ba iyon? Ito kasi ang salitang sa mahigit tatlumpung taon kong pagpapakatao ay nap agtanto kong isa sa pinakaimportanteng salitang dapat matutunan ng kababaihan. Hindi ang salitang "nanay" kasi hindi naman ako ang magigi ng sentro ng buhay niya kahit na gustuhin ko pa. masasabing hindi na g-eeksist ang <i>cyberspace</i>. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Intindihin mo ang buhay mo. Saan ba lakad?." may talim ang kanyang mga mata.Essay Word Count: 2023 <b>Ayoko!!!</b> Ito ang kauna-unahang salitang itinuro ko sa aking kaisaisang anak na babae. batay sa deskripsyong ito ni Benedikt. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad." may tonong nakapanunuya." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. paikut-ikot. isan g <i>science fiction writer</i> sa libro niyang <i>Neuromancer</i> (1984). "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman.

Subalit sino nga ba an g kababaihang Pilipinong tinutukoy ko rito? Batay sa report ng <i>Center for Women's Resources</i> na lumabas sa <i >Usaping Lila 2004 Factsheet</i> noong nakarang taon. ng gahum na kontrolin ang makapangyarihang <i>cyberspace< /i> gaya ng nagagawa nila sa telebisyon. Kaya pinipilit ng naghaharing uri . Gahum naman ang tawag ng kritikong si Isagani Cruz sa terminong <i>hegem ony</i> ng Ingles dahil ayon sa interbyu ko sa kanya. tumutukoy din sa kapangyar ihan ang salitang ito na galing sa wika ng mga Sebwano. radio. Kaya <i>linearity</i> dahil iisang uri lamang ang pilit na kumukontrol sa produksyon at iisang pag-iisip.9 milyong babae ang manggagawa samantalang ang mga lalaking manggagawa naman ay umaabot sa 19<pd>. umabot na sa 11.</pd>6%).511 na nangibang bansan . Ang terminong <i>cyberspace</i> ay tulad din ng ibang <i>neologisms </i> na nakapaglalarawan ng mga hindi pamilyar na teknolohiya sa mga pamilyar na termino. wika. Nais ng gahum na magkaroon ng iisang linya lamang sa <i>cyberspace</i>. kontent at distribusyon ng texto sa <i>cyberspace</i> na sila. Bumaba naman ng 76. Samantala. mukha. boses. at iba pang madlang midya. Malawa k ang espasyo sa <i>cyberspace</i> at dapat na magamit ito sa pagbubuo ng imahen at impormasyong tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino. <i>hegemonic linearity</i>. ang may kontrol. Ayon sa isang Italyanong Marxista na si Antonio Gramsci. At dahil sa kapangyarihan na ito ng <i>cyberspace</i> kaya't ginagamit ito ng mga may kapangyarihan. Ang linyang patriyarkal ang nagsisilbi sa interes ng kakaunting mayayaman.</pd>6 milyon.000 (37<pd>. ng gahum upang mapa natili nila ang kasalukuyang istatus na sila ang naghahari. ng <i>hegemony</i>. Ipinalaganap ni Cruz ang terminong gahum bilang katapat ng <i>hegemony</i> at ginamit naman ito ng iba't ibang kritiko kaya't nasa diksyun aryo na rin ito na ginawa ng Unibersidad ng Pilipinas. sa 241. ang <i>hegemony </i> ay isang uri ng dominasyon na ang paghaharing intelektwal at moral ay may k onsent o pagpayag ng kanilang pinaghaharian. ang mga tao at bansang mayayaman.Ginagamit at nagugustuhan na nating gamitin ang terminong <i>cyberspace</ i> dahil na rin sa kawalan ng terminong magamit sa paglalarawan sa teknolohiya n g internet. ng <i>hegemony</i>. a ng gahum. Ito ang inaayawan ko dahil makapangyarihan ang internet bilang midyum.ang wikang na uunawaan nila ang madalas na ginagamit dito. Ginagamit ng may kapangyarihan o <i>hegemony</i> ang <i>cyberspace</i>. ang gahum. Kailangan ng <i>neologism</i> sa terminong <i>cyberspace</i> upang mag ing pamilyar ang tao sa teknolohiyang ito na punong-puno ng kababalaghan at kapa ngyarihan.ang wikang Ingles . at ang distribusyon ng texto bagama't hindi ni la kontrolado ay sa gahum pa rin. walang humahadlang sa kakayahan nitong makapaglakbay at makapag hatid ng mensahe. Kinokontra ko ang hegemonic linearity na it o. ang mensahe na gusto o pabor sa kan ila ang kadalasang nakasaad dito. Karamihan sa may kompyuter at nagpoprodyus ng texto sa <i>cyberspace</i> ay iyong naghaharing uri. Ang <i>cyberspace</i> ay isang teknolohiya na kinikilalang totoo subali t wala dingding.</pd>1 %) ang na gtatrabaho sa agrikultural na sektor. Ang iisang linyang tinutukoy ay iisang linya ng pro duksyon. Ito ang linyang nagpapanatili ng status quo nila bilang naghaharing uri sa labas at loob ng mundo ng <i>cyberspace</i>. Idinagdag pa niya na ma y mga letrang G at H ang gahum na kapag binaliktad ay mapapansing nasa salitang <i>hegemony</i> din. at li nya lamang ang kanilang pinopromowt sa napakalawak na mundo ng <i>cyberspace</i> . Madalas ginagawang halimbawa sa puntong ito ang midya na nakapaghahari at nakakaimpluwensiya ng odyens dahil na rin sa may konsent o pagpayag ito ng odyens. Karamihan ng kababaihang ito ay nagtatrabaho sa <i>serv ice sector</i> (48<pd>. Sila ang may pinakamaraming website na napoprodyus . Isa itong midyum na maaaring maghari na may konsent ang odyens nito gaya ng te lebisyon at iba pang uri ng pangmadlang midya.

walang nairereport na lalaking napuputulan ng ari kada isa o kahit dalawang oras. sa papel kong ito ay gagamitin ko ang <i>oppositional readi ng</i> ng kilalang British sociologist na si Stuart Hall (1980. Sa ganitong ur i ng pagbasa sinasabing tinatanggap ng odyens ang ilang mensahe samantalang nire -reject niya ang ilan. kaya naman kahit sa iskwater at mga sinasabing mahihirap na lugar sa Pilipinas gaya ng Bicol ay marami na ring mga <i>internet cafes</i>.</pd>com</ i> na nakapagpablish na rin ng mga papel tungkol sa kahalagahan ng teknolohiya s a mga Pilipino ay naglathala ng kauna-unahang <i>IT-focused statistics publicat ion Digital Filipino Stats Report</i> noong 2002 na nagsasabing: Ipinahayag ni Toral. kakaunti lamang an g mga ganitong uri ng odyens dahil iba-iba ang kultura. Ang pangalawang uri ng pagbasa ayon kay Hall ay tinatawag niyang <i>nego tiated reading</i> saan ang odyens ay may kakayahang makipag-negotiate sa interp retasyon ng imahen at impormasyon ng textong kanyang tinatanggap. Batay pa rin sa nasabing report. magnakaw. at kaalaman n g bawat odyens kaya't mahirap na matanggap nila ang mensahe ng buong-buo. Lumalawak dahil dumadami na ang gumagamit ng inte rnet at lumalalim dahil sa mas makabuluhang bagay na ito ginagamit. Dahil ayoko. Ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil gaya ng nasabi ko na. Si Janette Toral. I to ang uri ng pagbasa na ang odyens ay pasibo. At ang <i>oppositional reading</i> na siya ko namang gagamitin ay tumutu koy sa odyens na ayaw tanggapin ang mensahe. at ilaan ang 77% ng national budget sa pambayad ng utang at tipirin ang natitirang 23% ng budget sa edukasyon. <i>site owner</i> ng <i>DigitalFilipino<pd>. Makaka pasok tayong lahat sa kalawakan ng mundo ng cyberspace sa halagang 15-20 pesos l amang kada oras. mangutang. na siya ring <i>founder</i> at dating pangulo ng < i>Philippine Internet Commerce Society</i>. Malaki ang epekto sa kababaihan ng krisis pang-ekonomiya ng bansa na lalo ng lumalala dahil sa ilang lider ng gobyerno na walang ginawa kundi ang mangikil . Dumadami na nga ang gumagami t ng internet.g manggagawa noong 2003.325 sa mga ito ay mga babae at 40 % sa mga ito ay p inagtrabaho sa <i>service sector</i>. nanatiling pang-aabusong sekswal ang isa sa pinakamatinding problema ng kababaihang Pilipino. karanasan. 166. Ayon kay Hall. ang internet bi lang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. 136-138) Ayon ka y Hall may tatlong uri ng pagbasa ng odyens bilang tagatanggap ng mensahe . <i>Oppositional reading</i> ang aking nais gamiting pagbasa k aya't maglilitanya ako ng tatlong ayoko sa imahen at impormasyon na tungkol at u kol sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makap angyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan Unang ayoko. at por k barrel. Sinasabing isang babae ang nagagahasa sa bawat isang oras kada 42 minuto. na inaasahan nila na madadagdagan ng isang milyon ang gumagamit ng internet kada taon. Mas nakakaraming odyens ang gumagamit ng ganitong uri ng pagbasa. na kinikwestyon ang imahen at impor masyon ng mensahe. Kapangyarihan na untiunting lumalawak at lumalalim. Ito ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipinong n a dapat ay mabigyan ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>.ng texto. Ang una ay tinatawag niyang <i>dominant hegemonic reading</i> na kung sa an ang odyens ay tinatanggap ang mensahe nang buong-buo at ng walang kwestyon. Samantalang mahalagang malaman din ang nakasaad sa ikalawang report noong 2003 n . pabahay. Samantala. Makapangyarihan ang internet bilang midyum at malawak ang espasyo sa <i> cyberspace</i> kaya't ayokong isipin na walang mahalagang papel tayong mga babae sa pagbubuo ng imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa babae. kalusugan.

sa pamamagitan ng paggamit ng banyagang wika sa internet ay pinapanatili ang pagbabalewala sa mga nakakaraming Pilipinong mas nakakaunawa at nakadarama ng mensahe sa wikang Filipino. sa pakikipag. ma gkaroon ng kaalaman ang gumagamit nito. hindi lamang dapat nakikit a at ginagamit ang internet sa paglalaro ng <i>Ragranok</i>. subalit ano naman ang mga impormasyong makukuha ng m ga Pilipina sa internet? Makakatulong ba ang mga impormasyon sa mga <i>website </i> na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino sa internet upang ma. subalit mahirap mangy ari ito kung nakasulat sa banyagang wika. Subalit kapansin-pansin na sa unang pahina pa la mang ay marami na ang tungkol sa <i>Filipina mail-order-brides</i>. ang kanilang website na pang-internasyunal. Ibig sabihin nito.<i>empower ang mga kababaihan? Nang subukan kong itayp ang salitang <i>Filipina sa Google search engin e</i>. Sa nasabing website.</pd>com</i>. Subalit ang pinili kong bisitahin at tutukan ay ang <i>website</i> ng Ga briela dahil isa sila sa kinikilalang progresibo at malawak na organisasyon ng kababaihan sa Pilipinas. <i>sex t rade</i>. Maraming mahalagang impormasyon sa nasabing <i>website</i> na tumatalaka y ng kanilang posisyon sa iba't ibang isyung panlipunan gaya ng globalisasyon. Binabalewala ang karapatan ng nakakarami na magkaroon ng kaalaman. Dagdag pa rito. Ibig sabihin. at kahirapan. isang ahensiya ng gobyerno na nasa wika ng Ingles at nangangalaga sa mga Pilipina .a nagsasabing mas marami ang mga babaeng gumagamit ng internet kaysa mga lalake. <i>penpal</ i> at <i>nude pictures</i> .<i>c hat</i>.</pd>com</i> ay ang resultang nagsasaad na nanatiling riserts pa rin ang pan gunahing dahilan kung bakit nag-iinternet ang mga Pilipino. Kung layunin ng Gabriela sa paggamit ng wikang Ingles ay upang makakuha ng suporta sa mga grupong internasyunal ay ma aari naman nilang gawin ito sa <i>gabnet<pd>. <i>mail-order brides</i>.000 bilang ng <i>websites na noong Disyembre 2004 ay umabot na sa isang milyon. Subalit sa pagpapaliwanag ng <i>website</i> ng Gabriela sa kanilang posi syon laban sa presensiya ng mga Amerikanong sundalo sa Pilipinas ay gumamit sila ng wikang Ingles at mga <i>feminist jargon</i> na sa ganang akin ay hindi nauu nawaan ng nakakaraming kababaihang Pilipino. At ang isa pang dapat tutukan sa dalawang report ng <i>DigitalFilipino< pd>. s a <i>Visiting Forces Agreement. Gaya rin ng <i>website ng National Commi ssion on the Role of Filipino Women</i>. <i>cybersex</i> o sa paghahanap ng <i>boyfriend</i> at <i>girlfriend< /i> kundi upang makakuha ng bagong kaalaman. ang internet ay makapangyarihang midyum na ginagamit upang ma-<i>empower</i>. <i>APEC</i>. inilarawan ng Gabriela ang katangi an ng kanilang organisasyon na nagsisilbi sa interes ng kababaihan at bata at an g kanilang mga posisyon tungkol sa iba't ibang isyung panlipunan. Dumadami na nga ang kababaihang gumagamit ng internet at sa mas makabuluh ang bagay na ito ginagamit. Dapat malaman ng kababaihang Pilipi no ang mga nasabing impormasyon at opinyon tungkol sa VFA.mga website na hindi makakatulong sa mga Pilipina na ma-empower. Mahalagang malaman ng kababaihang Pilipino sa iba't ibang parte ng Pilipinas at ng mundo ang mga isyung ito na makakatulong sa pagkaroon ng kaalaman sa ikauunla d ng sarili at bansa. Tanging ang <i>bagongpinay<pd>.</pd>com</i> lamang ang nagpupumilit magp akita ng positibong impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino subalit nakasulat naman ito sa wikang Ingles. may lumabas na 690. Kailan .

Nakakalula. Hindi mo makikita ang ta tlong makulay na buwang naglalaro sa kalawakan ng mga batong nakapilang pabilog."Huwag k ang matakot. Papalapit nang papalapit ang tunog. Doon din ni ya tinanggal ang nakasuklob sa aking sako. Dadalhin kita sa aking tore. Hindi ka makalilimot. Wala akong gagawin sa ' yong laban sa iyo at aking budhi. Sadyang pagod na ang aking kalamnan kung kaya't inabutan ako nito. Sinusuportahan ng maram ing lokal at internasyunal na batas ang karapatang ito. (2000: p<pd>. paaralan at iba-ibang institusyong panlipunan ay sa Ingles nagpapanukala at nagpapaliwanag.gang makilala ang karapatan ng bawat isa sa impormasyon. Ako si Duerme. Ang milyon-milyong mamamayang iyan a ng hindi nakapagrireklamo kapag sila'y pinagsasamantalahan. ang bantay ng Dagat ng Pait. "Ako lang ang 'di tinatablan ng kapangyarihan ng tatlong naghahabulang bu wan sa loob ng mga tipak ng batong nakahanay nang pabilog sa kalawakan. Lahat halos ay yari sa putik at pinatuyong dahon ng mga higanteng palmera. Makikituloy ako sa isa sa mga bahay na ito. Nagdilim ang aking paligid nang malaman kong kinulubun gan ako ng isang sako at sapilitang kinargang pasakay sa kanyang kabayo. Sa p amamagitan ng wikang nauunawaan at nararamdaman ay mas mapapalalim ang kaalaman ng kababaihang Pilipino para makipagkompetensya sa buong mundo." At sabay nito ang paglapag ng kabayo sa isang patag na lugar. Mar arating ko na ito nang muling tumahip ang lupa. ma s kailangan lalo na gamitin ang wikang nauunawaan ng nakakaraming Pilipino." Mula sa lupa'y nadama ko ang unti-unting pag-angat namin patungo sa kalaw akan. Narinig kong muli ang hiyaw ng l alaki at ang huni ng kanyang kabayo. Kita mo na halos ang kalawakan ng dagat. 5 Title:Kwento (22) Natatanaw ko na ang mga bahay. hindi nakapaghahain ng kanilang mga katwiran kapag sila'y niyuyurakan at hindi nakapaggigiit ng kani lang karapatan kahit na sila ang nasa tama.</pd>130) Kung ginagamit ng kababaihang Pilipino ang internet dahil sa impormasyon o dahil sa riserts gaya ng nakasaad sa survey ng <i>DigitalFilipino. Mahalagang maigiit ang p aggamit ng wikang Filipino sa internet dahil wika nga ni Lumbera: Ang usapin ng wikang pambansa ay usaping kinasasangkutan ng buhay ng milyon-mily ong Pilipino na hindi nakapagsasatinig ng kanilang mga adhikain at pananaw sa ka dahilanang ang nasa pamahalaan. Hindi na sumasayad pa ang mga paa ng kabayo sa lupa at lumalakas pa ang ih ip ng hangin. Napakataas nitong aming kinalalagyan. . Walang lingon akong tumakbo nang buong bili s.com</i>.

Kasama ito sa pagpapahayag ng sakit ng kalooban at maa aring magpalinaw ng paningin para maintindihan ang isang bagay o suliranin. 'di hindi ka rin marunong umiyak?" "Hindi ko pa nararanasan. "Ano 'yon?" "Kapag malungkot ka. Wala naman akong ibang pakay ku ndi ang malaman ang kinaroroonan ng Gubat ng Tamis. Alam kong hindi niya pahih intulutan sa puntong iyon ang kagustuhan ko. Ngayon ko lamang nakita 'yan." maikling sagot ko. umiiyak. Luha ang tawag dito. . Ibalik mo ako." "Alam mong nagtatago ako? Hindi ako maaaring magtagal. Bakit mo ako dinala rito?" "Iniligtas kita kanina. "Ano 'yang tubig na nanggagaling sa 'yong mata? May sakit ka ba?" "Wala akong sakit.." "Nag-iisa ka rin?" tanong bunga ng pagtataka ko. Isipin mo na lamang na naririto ka para s amahan ako sa aking pag-iisa. "Ano'ng ginagawa mo?" ang tanong ni Duerme. Hind i ko maintindihan subalit mahirap para tanggihan ko pa ito." At napahikbi na lamang ako. May dapat ka bang balikan? May maghahanap ba sa 'yo ?" "Wala. Kapag mayroong labag sa iyong kalooban. Doon niy a kinagisnan ang pamumuhay sa tore. Bakit wala ka ba nito?" ganting tanong ko." "Mapanganib ang gabi." Doon ko nalamang buong buhay niya'y nag-iisa na siyang tulad ko. Kapag nasasaktan ka. "Wala. umiiyak."At hanggang mayroong liwanag na tumatama sa tubig ng Dagat ng Pait. "Oo." "Ako si Dulce. Kung dangan ba nama'y bakit ka nagtagal sa pagtatago sa magkayakap na bato. Lalo mo l amang pinabibigat ang aking suliranin. umi iyak.</pd>." "Dumito ka na. Ang lalaking mayroong katawa ng halos katumbas ng kisig ng dalawang lalaking pinagsanib ang katawan at singta ngkad ng pitong-taong mulawin. "Umiiyak. Siya si Duerme." "E.. Kung gayon. Di ka aabot sa bayan. Sa kanyang kakisigan. wala ng epekto ang naghahabulang mga buwan sa kalawakan at <pd>. Huwag. Wala akong magawa." paliwanag ko habang patuloy ang paghabol sa hininga at pagtulo ng luha. may dinaramdam ka. mapupuna ang malamyos niyang pagkilos at ang lambing sa kanyang mukha. "Maaari mo ba akong samahan?" ang tanong niya na isang alok sa akin. At mula sa aking mga mata'y umagos ang luha. Wala akong laban. Ang balat niya'y pinapula ng hangin ng Dagat ng P ait at itim na bahagyang kulot ang kanyang buhok.

Hindi maintindihan ni Duerme ang pagluha ni Ma tandang Saline sapagkat hindi niya kayang umiyak o talagang wala siyang kakayaha ng lumuha." "Mag-uumaga na. nakita na lamang ni Duerme ang kanyang Matandang Saline n a dahan-dahang lumalakad patungo sa laot. Kailang an kong kausapin si Duerme. Nagliliwanag na ang ka langitan. Isang gabi. Hindi na rin nakita si Matandang Saline. dumito ka na at samahan ako. Madali p ara sa tulad kong 'di pa nakararanas ng kasinungalingan o panlilinlang ang magti wala sa gaya niya. Matututunan pa lamang niya ang p ag-iyak Naroroon pa kami. Aapaw ang mga krema. ilang taon na siyang namamalagi sa toreng ito. Ang kuwento sa kanya ni Matandang Sal ine ukol sa dahilan ng pag-angat ng tubig ay dahil sa pakikiapid ni Matandang Br ino sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Hanggang tu hod lamang ng matandang lalaking umampon sa kanya ang tubig ng dagat. tu maas pa ito hanggang dibdib at inabot ang kanyang leeg hanggang sa lumubog ang k anyang sarili. at pukyutan." . Naiwan nang mag-isa si Duerme sa tore na dating parola n g mag-asawang umampon sa kanya. engkantada. Aawatin at pagpapahingahin ko ang isip niya. Isa siyang lalaki na ngayon ko l amang nakilala. At hahanapin ako ng mga diyos. Hin di ko na halos makita pa ang kanyang mukha. Luming on siya sa akin kasabay ang pagtusok ng sinag sa kalawakan. Hind i na nagpakita pa mula noon si Matandang Brino at ang mga Sirenang may pakpak na kristal. paruparo. Hindi ko maintindihan noong una. "Ano pang sadya mo roon? Dumito ka na at samahan ako. Mula noon. Hindi ako mapalagay. Kailangan kong makabalik. Wala akong dahilan para maging mailap sa kanya. Nanatili si Matandang S aline nang kung ilang araw at tuluy-tuloy rin ang kanyang pagluhang tila agos ng rumaragasang talon at ilog. arnibal at tsokolate. Nakatitig siya sa kalawakan ng Dagat ng Pait. pero walang nagbabalik na Matandang Brino. Mapanukso ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Mababalot ng tamis ang paligid hanggang sa hindi na ito maa aring pamalagian pa ng mga diyos. Alam kong ikasi siphayo niya ito. katas ng prutas.Tulad ko na namamalagi sa Gubat ng Tamis." Sabay kaming nakapagsalita. Namighati nang taos si Matandang Saline. Ipinakain niya sa lalim ng dagat ang kanyang sarili. Hind i pa ako nakakakita ng Sirenang may pakpak na kristal pero luminaw rin nang ipal iwanag niya sa akin na iniwan sila ni Matandang Brino at sumama na sa mga Sirena ng may pakpak na kristal. Marahil ay hinahanap niya sa ilalim ng dagat ang ka nyang nawawalang asawa. at mga kaluluwa. Binabantayan niya ang karagatan pati na ang maaaring pagbabalik nina Mata ndang Brino at Saline. mag-isa siyang namuhay at namalagi sa tore. paruparo . Isa siyang estranghero. Naghintay siya nang kung ilan g araw sa dalampasigan. Dito na niya inabutan ang pagtaas ng tubig ng dagat. Nakatingin ako sa kanyang pananahimik. "Mag-uumaga na. Kailangan kong mapaniwala si Duerme. Wa lang aani sa Gubat ng Tamis. ang lalaking magpapaiyak para malaman an g taas at galing niya sa isa pang nilalang <i>. Umakyat ang tubig hanggang baywang. Sasapit na ang umaga. engkantada. Papakiusapan ko siya. kailangan ko nang bumalik. Nakasisilaw ito. Ito si Mat andang Brino na asawa ni Matandang Saline. May iniisip siya. Pero alam ko na ang nakaraan niya at kilala ko na siya. at mga kaluluwa. May bahid ng mapusyaw na asul ang langit. Ngayon lang siya nagkaroon ng makakasamang tulad ko na sabik d in sa isang tulad niya. Sumikat na ang dalawang araw at tatlong buwang may iba't ibang kulay. Humuhugot papaitaas ang liwanag. Hindi ko alam kung bakit kailangang magsabay ang aming bibig. <i>Hindi siya ang lalaking iiyak para may patunayan. Pinuno niya ang dagat hanggang sa lumalim ang tubig -alat nito dahil sa kanyang luha. At sa pagsasabay na ito ay mayroong magkaibang panukala. tinapay. May babalikan ka?" "Kailangan kong bumalik sa Gubat ng Tamis at umani bago mapuno at mapilit ang lumayas ang mga naninirahan doon.

Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Dahan-dahan niyang pinisil ang aking susong pinapipintog ng labingwalong taong pag-iisa. Nakasisilaw. Kakaiba ang init nito. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. Nakapangkat at engkantada. Kasa ma ito sa sumpa. Siya ang pinagkakatiwalaan ng Impong Kalikasan." Bakit ba napakahirap niyang tanggihan? Aaminin kong may panghihinayang ak o kung mawawala rin siya sa akin. Araw-araw. Takot siyang baka ito masira at mabulabog ang mga nananahan dito. Inihagod pa niya ang kanyang kamay sa aking dibdib. Hindi ako maaaring lumayo sa Gubat ng Tamis o sumama kung kanin uman. si Impong Nakadapo ang ang mga diyos naramdaman an Kalikasan. At sa sentro ng gubat ang isang matandang babae. Ngayon lamang ito nangyari. Sumpa ito ni Ama bago siya mamayapa. eng kantada. Pinatid ko ang uhaw niya at binusog niya ako sa init na 'di ko naramdaman sa anumang siga o liyab ng apoy. Muli akong bumalik sa tore sakay ni Milan. Minsan sa aking lihim na pakikipagtagpo kay Milan. Nag-usap ang aming mga labi at nagya kap ang aming mga dila. Isinara ko ang tarangkahan at nawala si la sa aking paningin. Nais nang sumabog ng aking mga ugat. <i> Pareho na naming alam ang ibig sabihin ng tamis at pait. Lihim sa mga diyos. Paulit-ulit itong nangyari. sumasanib. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Hindi nila maaaring malaman. W alang ni isang bahagi ang tumatanggi sa nangyayari bagaman biglang naglaro sa ka lawakan ang huli't ikalawang araw. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. at mga kaluluwa ito. Ayaw niya ng mawala ito. Umaakyat. Muli kong g kaba. Babalik ako. Magkikita tayo. lahat ng paruparong lawin."Hindi ka na babalik. Bawal. Naririto rin ang kadalisayan ng ak ing pagkatao. At aking inialay sa pagtatagpo ng kanyang labi at aking dibdib ang lahat nang ito. Habang buhay akong naroroon at aani ng mga matamis na maipagbibili sa baya n. Natagpuan ko ang katawan ng Mangangaso ng T imog na nakahiwalay sa kanyang ulo samantalang naroroon din ang katawan ni Ama n a may ilang hinga pang natitira't bukas ang kanyang dibdib. iginagapos ang kalamnan ko. na aking itinatago. Naglalaglag an ang mga tuyong dahon. Makulimlim. Kitang-kita ko kung papaano nagpaligsahan sa bilis at l akas ang Ama at ang Mangangaso ng Timog. Nag-uusap at nagkakasundo ang aming katawan. Muli akong bumali k sa Gubat ng Tamis. Muli akong nagbalik sa Gubat ng Tamis. Doon nabuo ang pasya kong lumisa n na. Minsan nang nalig aw rito ang Mangangaso ng Timog at kanyang pinagsisira ang mga tanim at batis. Bumalik ako sa Gubat ng Tamis. Kakaiba ito. "Muli akong maghihintay sa 'yo. I kinagalit ni Ama at nagtuos ang kanilang mga patalim hanggang sa umabot sila sa labas ng Gubat ng Tamis. Iiwanan mo ako. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Pinuno ko ng tamis ang kanyang bibig at pinuno niya ng p ait ang sa akin. Tahimik ang paligid." "Susunduin ka ni Milan sa magkayakap na bato at ililipad ka niya rito. na aking iniingatan. Takot siyang may makaalam ng Gubat ng Ta mis. nakita ko ang is ang kaluluwang ligaw na hinahanap ang tarangkahan ng Gubat ng Tamis. . Di to ka na titigil. Pinili kong lumabas matapos ang ilang sandali. paruparo. Ipinagbilin niya ang Gubat ng Tamis kakamba l ng sumpang ako lamang ang makapapasok dito at kailanman ay 'di ito iiwanan o k aliligtaan. Nais ko siyang biyayaan ng aking sariling gatas na bahagi ng aking sar ili. Bumal ik ako sa tore sakay ni Milan. Nakaramdam ako ng takot nang makita niya akong sumasakay kay Milan." Hindi pa ako nakasasagot ay hawak na ng kanyang kamay ang aking baywang. da hil hindi malalaman ng sinuman kung ano ang tamis kung wala ang pait at kung ano ang pait kung walang tamis </i>. Noon ko nakita ang p uso niyang matamlay na ang pagtibok.

"Sa paglilitis ko, sinira mo ang sumpa. At 'di ka nararapat pang tumigil dito," ang nanginginig na tinig ng matanda. Nakapanghihilakbot nang matanawan ko ng hawak niya ang ulo ni Ama. "Lisanin mo ang gubat at huwag nang magbalik. Tutugisin ka ng kabiguan. A t tutumbasan ng kasinungalingan ang iyong pakikisama sa sinuman," parusang binig kas ni Ama. Tahimik kong nilisan ang Gubat ng Tamis. Hinintay si Milan at saka bumali k kay Duerme. Doon ako tumigil. Doon nagsimula ang pamumuhay ko sa labas ng Guba t ng Tamis. Nabigo si Ama sa akin. Minsan, habang kinakabisa ko ang kanyang hubad na katawan sa aking paghap los, narinig ko ang mga tinig na naglalaro sa dagat. Mga babae, masasayang babae . Tumingin ako kay Duerme at alam niya ang nais kong malaman. "Sila ang mga mapanuksong Sirenang may kristal na pakpak. Dumadalaw sila rito. Nagbabakasakaling may marahuyo o maakit. Sila ang dahilan ng pagkawala ng Matandang Brino. Nararamdaman nila ang init ko. Alam nilang may kasama akong bab ae." "Iiwan mo rin ako. Mawawala ka rin. Mangyayari ba ito?" "Hindi. Naririto ka sa akin para kasamahin at alagaan." "Bakit nila ginagawa iyon?"

5

Title:Sanaysay (37) Text 113 - Folktales Word Count: 2,155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Minsan, pinaparusaha n niya ang mga ito. Isang hapon, dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok, kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Hindi na binigyan, itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta, "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at, sa dilim, narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot, "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso, umungol at tumabi sa kanila. Pagkaraan ng ilang saglit, narinig uli nila a

ng mga sigaw, mas malapit, mula sa gilid ng bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso, ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa, at kumaripas ng takbo. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy, lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w, malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at, sa takot, binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Sa isang kisap-mata, dumating ang mga humahabol - mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ilang minuto lamang, naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Isa sa mga mang angahoy, mas matapang, ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling, o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang, tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya ." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan, basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina, at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan, o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya, laging sabi ay bata, maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Subalit ngayon, ma rami nang taon na hindi siya nakikita, kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g, kahit na sa liwanag ng buwan. Ngayon, ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria, wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Naglaho na si Mariang Makiling. Sabi ng iba, kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Subalit sumbong ng iba, nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito, karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya, kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Minsan, may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Kahit kaila n, hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga, at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Ang binata mismo ay walang imik. Mabait siya at mababa ang luob, subalit tahi mik at malihim. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan, tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Subalit dumating ang araw, dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Upang makaiwas ang anak, minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Nalungkot ang binata nang marinig ito, at lalo siyang naging tahimik. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon, ilang araw lamang bago s iya ipakasal. "Sana sa akin ka ipinangako," sabi sa kanya ni Mariang Makiling, "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Isa pa, hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Kaya naman kitang ipagtanggol, pati na ang iyong mga kamag-anak." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka, upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Tapos, naglaho na si Maria Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at, sa halip, ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot

nuong kasal. Mula nuon, wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. SABI sa mga alamat, nagkapanahon nuong nakaraan, ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Kahit na sila ay may hiwaga, nagsalita sila at umibig, namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon, sina Gat Panahon at Dayang Makiling, at ang kaisa-isa nilang anak, si Maria. Maganda at magiliw si Maria, at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Diwata rin tulad ng mga ma gulang, hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw, nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak, ang uso nuon. Ang makapal niyang buhok, abot hanggang s akong ang haba, ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Pagdaan niya, yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta, bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling - wala pang salapi nuon, at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay - sa mga salakot, banig at sutla. Isang araw, nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula, ang panginuon sa nayon ng Bai, upang mamili at mag-aliw. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon, at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din, bitbit ang kanilang mga "panind a." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon, nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Kapwa nakaharap sa nagtitinda , nagkadikit ang kanilang mga balikat, at nagkatinginan silang dalawa. Hindi sin asadya, nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Bilang paghingi ng paumanhin, yumuko si Gat Dula kay Maria na, sa hinhin, ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap, nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Mula nuon, madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling, subalit kahit kailan man, hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Nuon kasi, gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong, at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Gaano man katalik sila , hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nabalo nang namatay ang asawang babae, siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae, sina Mangita at L arina. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu - kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. At araw-araw naman, ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Kaiba siya sa kapatid, hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. At malupit. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Tapos, nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Paminsan-minsan, naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Dahil dito, ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Isang araw, isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin

gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan, at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Pagkatapos, sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Nagpasalamat ang matandang babae. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa," sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang, at nagsalit a pa ng paghamak. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi, lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon, namatay ang ama. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a, tulad sa madalas na niyang gawa, upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon, laganap ang sakit duon. Siya ay nahawa, nagkasakit at natuluyan. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Upang magkaruon ng hanap-buhay, umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Ilang saglit lamang, nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko," habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Katunayan, sa laki ng inggit at muhi sa kapatid, hinangad niyang mamatay na si Mangita. Kaya, sa halip na alagaan ang kapatid, itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. "Oo!" sagot ni Larisa, at ipinak ita pa ang supot, wala nang laman. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Pagbalik ng kanyang paningin, matapos ng ilang saglit, hindi na pulubi ang nasa harap niya, kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo," bigkas ng diwata, "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa, sabay sa paratang at pataw ng parusa. "Mula ngayon, luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Halika," bulong ng diwata kay Mangita, "umuwi na tayo!" At mula nuon, duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa, walan g tigil ang suyod sa buhok. Isa-isa, naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. At tuwing malakas ang ulan at hangin, inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na, pagkita ng mga tao, ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan.

5

Title:Sanaysay (40) Text 130 - Essay Word Count: 2,261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata, wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon, ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. May mga iilang kritiko ang nag susuri, ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan.

Sa mga panggradwadong tesis naman, kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan, pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata, pagsusuri sa wikang ginamit, at bayograpikal na pagsusuri. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan, lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito, pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika, taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Samakatuwid, ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian, halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa Seattle sa Amerika, isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ayon sa magulang, ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Sa Pilipinas, wala pang nangyayaring ganito. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu, tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae, ng ukol sa kasarian, at iba pa. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman, na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae, lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Sa kasalukuyan, ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan, at higit sa lahat, itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama ntayan. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata, walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a, ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran, kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Dahil dito, paulit-ulit a ng pagkakamali, inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila, mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap, o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla, <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng

babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>.</pd> Gatmaita n. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Ngunit tulad ng mga naba nggit, ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago, ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito, sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>, ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito, at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6, inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay, kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Muli, hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Dito at maging doon, sa loob o labas man ng tahanan, iisa ang gampanin ng babae, ang gumawa ng mga gawaing bahay, bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. <i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay, isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay, na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan, hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina, kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki.

may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Sa halip. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang . bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. Dahil dito. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata.. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay.. "<i>Alam mo anak. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. o isang manok na hindi galing sa itlog. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Sa m aghapon. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. piga doon. Sa huli ng kwento. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. nagkaiba ng a lamang sa lunan. kuskos dito. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay.Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. Samakatuwi d. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong.</pd> Anonuevo. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k anyang ina.

para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. Bilang mano k. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. Marahil. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P . Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . teknoloh iya. syensa. at iba pa. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok.Essay Word Count: 2. panitikan. Bilang isang batang manok. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento.ganap na manok. edukasyon. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. bilang bunso at "lalaking manok". Pangalawang ayoko. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. <i>nurse</i>. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa.247 Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. "Paglaki ko. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 .

at <i>filipi nawife<pd>. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad.pd>com</i>. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan.</pd>com</i>.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. <i>filipinalady<pd>. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex .000. piling-pili. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. piling-pili. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. seksi. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. Sa parehong <i>search engines</i>. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. <i>flier</i>. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. British.ilipino na manirahan sa ibang bansa. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. ililigtas sila sa kahirapan at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. at pag yamanin ang hindi nila bansa. at hindi rin nagrereklamo. Sa ngayon. hindi tumataba. hindi tumataba. Batay sa RA 6955. seksi. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200.</pd>com</i>. </i>" mga mahihina. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. o kahit na sinong banyagang lalake.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. may mga prinsipeng darating.</pd>com</i>. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake.

Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. Walang artikulo sa diyaryo. Isa tayo sa maaaring makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. wika at kamalayan.</pd>com</i>. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. sa <i>hegemonic linearity</i>. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet.high fiber<pd>. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. ng kontent. imahen. kultural. oil. sa mga kababaihan. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. bansa." <i"there is no need to fear or hope. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. kultura at pag-iisip. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. <i>www<pd>. kundi mga seks objek. ang <i>hegemony</i>.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. mukha. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. at diyaryo ang pag-aari ni to. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda.</pd>putanginamo<pd>. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. Ibig sabihin.</pd>com</i>. boses. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. Sa <i>world wide web</i>. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. mga website gaya ng <i>www<pd>. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. ako. ang iba't ibang bab ae tao. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. but only to look for new weap . kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. Impormasyon . Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam.</pd>com</i>. bagamat ang karamihan ng texto. kultura. at iba pa.</i>. Kapangyarihan g makontra ang gahum. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. upang magkaroon ng boses. <i>www<pd>. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. imahen at kapangyarihan. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. dildo.</pd>superpekpek <pd>. at marami pang iba. rad yo.

ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay.. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. Kung tutuusin. exclusions. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao.</pd>P<pd>.</pd> S<pd>. and silences</i>. A<pd>.</pd> sa mga tenga nila. ano po kaya ang iiwanan nating salita.</pd>O<pd>. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . ng lmga kataga. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. Alam kong may magagawa tayo. at kapangyarihang makontr a ang gahum. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya.</pd> vs<pd>. Nasa bitu ka mo na. MAY multiply factor ang midya. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. Star Circle Quest sa Dos. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan.</pd>P.</pd>A<pd>. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. ang ating pagi ging tao.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>.</pd> S<pd>. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. Babae yata ako. Alam kong ang ating pagiging babae. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. May Eat Bulaga yung isa. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. Sa karanasan ko. may Wowowee naman ang kabila. StarStru ck sa Siyete. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami.. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. Ngayon. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? . Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. ang ating pagiging Pilipino.ons</i>.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers.

" (Mula sa 24 Oras. Wala namang umaangal dito. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Siyempre. exclusive!. "Negosyante. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. sila ang 'exclusive. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. ang sabi ng lead anchor.' Wala naman akong tutol doon. bawat edisyon.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. Quezon City." Kung sino ang makauna. 'scoop. Nababawan ako sa praktis na ito. sabi ng isang brodkaster nila. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. Bawat araw. Sabi sa Webster Dictionary. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. Agosto 14). Ang kabila wala. Narito si (pangalan ng reporter). Para sa akin. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>." Kinabukasan. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. Ani brodkaster. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. exclusive!. Na rito si (reporter). Mani la. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network.<b>Makauna lang</b> Minsan. Unahin naman natin ang Kapuso. Agosto 13). Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. Sila lang daw ang mayroon noon. . sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Kaya nga eksklusibo. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. At wala akong karapatan na tutulan. malakas ang dating ng konseptong ito. patayan. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan.

. Bilang panghabambuhay na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Ma. Hudyat iyon ng pamamahinga. Dahil kung ganoon.. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. . "<b>G</b>a. <b>T</b>ulad ng dapat asahan. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti..Ayoko na sa labas . Sa akin. bumuhos na ang malakas na ulan. A. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw.Ganito pala sa labas. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. 6 Title:Alamat (5) Text 118 .. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin.' tila nang-iinsulto ang mga ito." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy.Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. Samakatuwid. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. ako.. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. ikaw. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba..

Dali dali itong nagpunta. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. May kayabangan din siya. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Sapagkat walang awa sa kapwa. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Para sa nakararami. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. mangga. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan.<b>N</b>oong unang panahon. Lalo itong nagalit-galitan. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Pinarusahan sila at ipinakulong sa mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas." . Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya.

" nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. akala mo kung sino ka. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ungang Sultan. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan.<b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. Mga magulang ko ang iyong inalipin. Sa anumang kanilang itinanim. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. Pinad . Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. sila lang ang dapat na may anihin. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda.

Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. Ang laman ay malasutla at matamis. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. <b>I</b>sang araw. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. Ang bata'y pinangalanan g Durian. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. na ang gustong sabihi'y munting tinik. Barabas. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. Lumago ang halaman. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. Nakita nilang ang balat ng bunga ay manipis at maliit ang buto. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. "Barabas. .iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. Ito ay natupad. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. Si Durian ay nagkasakit. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. <b>L</b>umakad ang mga araw.

Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. inalisan ko na ito ng lason. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. <b>M</b>insan. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. . ay may isang prinsesang ubod n g ganda. Nalason siya. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. "Alam kong nagugu tom kayo. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. Mula noon. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Kumain na k ayo. Maaari na ninyong kainin. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. isang babaing nakaputi ang dumating. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. Isang araw. Gayunman . Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan." Takot pa rin a ng mga tao. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Kanya itong pinarusahan. Pinawalan ang kidlat at kulog. Walang nangahas kumain nito. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. <b>S</b>a mayamang kaharian. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. At naroon nga ang bakas ng kurot. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. noong unang panahon. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. <b>D</b>ahil sa prinsesa. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. walang gaanong pumapansin dito." At nawala ang babae. pumitas siya ng lansones at kumain.<b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. ngunit ang laman nama'y matamis. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. ang mga Bilaan at Manobos. sones. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. pinagkatakutan ang lansones.. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones.

Ang nakalulungkot pa. sa mga malls. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. Isinagawa namin ang prepara syon. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. At nang nasa Europa na kami.5 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. Nananatiling sa football field. Tulad ng iba pang kasapi. Bukod pa rito. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. tirahan. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an g sarili hanggang sa kamatayan. mula sa matinding pagsasanay. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. sa basketball court. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Subalit wala kaming napala. parke .

hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. Ang siste sa ating lipunan. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. Lalo pa. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil . At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. S a madaling salita. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. melodya. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Telebisyon. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. wala kang mararating at walang kang kikitain. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. ritmo at saliw. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Maituturing pa nga itong i sang paradokso.o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Magkagayon pa man. <b>Ang Radyo. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. sila'y produktong pang-export. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. Resulta. Buko d pa sa mga domestic helpers. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho.

Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. Ayon pa rin sa IFPI. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. At ang mga producers at recording companies na napip ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. At sa kasalukuyan. paglago ng ekonomiya at a naman ang magtatangkang dahil sa piracy? At dahil pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment mga posibleng trabaho. Sino b gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dito. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. Higit pa rito. may humigit. Ikatlo. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k . Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran.kumulang na US$4. Mas tagos ito sa puso. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. Una. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. lalo pa sa mga musikero. Kalimit an. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy.ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. Ikalawa. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. At lalo pa. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. ang . Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya.

Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Ikatlo. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. AWIT AWARDS. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. Ikalawa.awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. Ikaapat.Essay . KATHA at MTV AWARDS. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. Una. At sa ganitong paraan. Ikalima. 4 Title:Sanaysay (42) Text 132 . paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. maaar ing ito ang maging bentaha natin. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa.

isang paraan sa Sikolohiyang Pilipino sa paghahagilap ng datos sa la rangan at sinuri ang mga sagot na pawang mga salita sa kwalitatibong pamamaraan . Ang pagbabago ng indibidwal ay tinatakdaan ng impluwensiya ng mga magkasanib na mga salik na pansarili. pagdadalaga a ng panahon ng mga patuloy na pagbabago at pagdanas ng sariling seksuwalidad ng b abae. malapit ng magkaregla (regla <i>menstruation</i>) at ang dalagita naman ay may regla na at kita na ang mga p agbabago sa panlabas na anyo tulad ng pagtubo ng suso. Ang <i>teenager</i> naman ay sasaklaw sa edad na 13 (thirteen) hanggang 19 (nineteen). ang mga bata ay may iba't ibang panawag pa nga sa kan yang pagdaan sa panahon ng paglalabintaon. Maaari din itong sumaklaw hanggang bago maging ganap na ang gulang o sa Ingles ay <i>adult</i>. Ang isang tao ay maaaring manatiling binata o dalaga habang panahon o di kaya ay makipag-relasyon. Nabatid sa may 243ng mga binata. Samantala. Sa madali't sabi. gayundin iyong may kinalaman sa aspekton g sosyal. .</pd> Enriquez ang katagang lalabintaon upang tu kuyin ang mga kabataang nasa pagitan ng 11 hanggang 19 na taong gulang. Ang mga nagsisimula pa lamang sa pag lalabintaon ng babae ay tinatawag na dalaginding. Pinatibayan ng mga lit eraturang naipon ang nananatiling "feminized" at "stigmatized" na pananaw ng mga lalabintaunin sa HIV/AIDS at ang mga nakakabagabag na kanilang iniuugaling kaug nay ng kanilang seksuwalidad na maaaring maglagay sa kanila sa tiyak na kapahama kan ng pagkahawa at pagkalat nito. karaniwang dumaan na sa ritwal ng pagtutuli (<i>circumcision</i>) at binatang-binata na bilang paglalar awan sa mga pisikal na pag-iiba dulot ng pagbabagong biolohikal may matipuno nan g katawan at mas matangkad na sa kaysa kaedad na babae. Ang <i>adolescence</i> ay isang yug to sa pag-unlad na maaaring sumaklaw sa mga <i>transitions</i> o paglilipat mula sa isang panahon papunta sa susunod na panahon kung saan may ibang inaasahang p agbabago. at dalagita na nananatiling kinatatakutan ang mga sakit na kaugnay ng seks walidad lalo na ang HIV/AIDS. da laga. Subalit hi ndi lang pisikal na paggulang ang batayan ng pagbabago sa aspetong pansikolohiya . Ang mga lalaki naman ay nagsisimula sa binatilyo. pagbabagong pampisikal tulad ng produksiyon ng punlay a t salik na pangkultura gaya ng ritwal ng pagtutuli.077 Isang deskriptibong pag-aaral ito na naglalahad ng nababatid ng mga lalab intaunin na naiuugnay sa panahon ng kanilang pag-unlad sa aspektong pansarili. dalaga o binata. iyong mga sakit na may kinalaman sa sariling panga ngatawan gaya ng tuberculosis o kanser. at pang sosyal. Marami sa kanila ang salat sa kaalaman tungkol sa banta ng pagkalat at pagpigil ng HIV/AID S. Sinulyapan sa pag-aaral na ito ang samu't saring mga saliksik na nagpapatiba y sa napag-alaman sa pagtatanung-tanong sa mga kabataan. Panimula at paglilinaw Unang ginamit ni Virgilio G<pd>. halimbawa bunga ng pandidiri ang pag-iwas ng iba sa kanila. ang m ga Pilipinong kabataan ay dumadaan sa panahon ng pagbabago.Word Count: 2. at lambingan.' Samantala ang <i>teenager</i> ay nagsisimu la sa edad na labintatlo (13) at karaniwan na may mga pagbabagong pampisikal sa paggulang ng tao tulad ng produksiyon ng punlay (mula sa punla ng buhay . Kahit pa nga unibersal na nalalaman kung ano ang HIV/AIDS laganap pa rin ang maling kabatiran tungkol sa sakit na ito. ang pagdadalaga at p agbibinata hanggang marating ang isang katayuang pangkultura. mahalaga ang kultura at lipunan na nakikialam sa kanyang pagkilala sa sarili. mauwi sa kasalan at magkaroon ng asawa. Ito nga ang palasak na panawag sa Filipino. Sa mga umpukan sa isang panahon ng tag-araw. tinedyer mula sa 'teen' at 'age(r).<i>spe rm</i>) sa lalaki at pangingitlog (<i>ovulation</i>) naman sa babae. p ang seksuwalidad. Ginamitan ng pagtatanong-tanong ang pananalik sik na ito. ligawan. binatilyo. Sa karanasan sa Pilipinas. Ang sap ilitang salin sa wikang Ingles ay dalawa ang konseptuwal na <i>adolescent</i> at ang tinakdaan ng edad na <i>teenager</i>. tinanung-tanong ang mga kabataan sa mga lungsod sa Kamaynilaan at piling nayon sa lalawigan tungkol sa kanilang libangan.

Ibinabato sa kanila ang sa mu't saring mga usaping halos walang linaw laluna't may hasik na takot ang HIV. paghahana p ng katatayuan sa lipunan. May hangganan ang gamit ng pananakot sa usapin ng HIV/AIDS lalo na sa lalabintaunin. Ang pag-alam sa kanilang iniisip. Samantala hindi pa gana p ang gulang at kulang sa karanasan kung kaya madalas na may kaguluhan sa kaisip an at bagabag sa damdamin ang naglalabintaon. Sa isang banda may nagsasabing <i>postpone</i> ang pakikipag-sex. Maaari samak atuwid na tanda ng problemang pangkalusugan ang kawalan ng kalinawan ng isip. Panahon ng paghahanda ng sarili. Dapat pag-isipan ang mga bago at may bisang paraan ng pagpapaalam at pagpa paunawa sa kanila ng tiyak na panganib ng pagkahawa sa mga sakit na walang lunas tulad ng HIV. Lito ang karaniwan g lalaki o babaeng lalabintaunin sa kasalukuyang panahon sa kung aling alituntun in sa pagdanas sa kanilang sekswalidad ang susundin. iniuugali. Ang tampuhin. Ang taong walang sigla ay ni ayaw makihalubilo sa kapwa. Pana-p anahon ang pagbabago kaya may mga hamon na haharapin upang marating ang susunod na panahon ng buhay tulad ng pagiging magulang (<i>parenting</i>) at kinalaunan ang pagiging matanda (<i>aging</i>). Ang paglalabintaon ay isang maikli subalit makabuluhang yugto sa buhay ng tao. a t marunong makipagkapwa. masigla. at basagulero ay ilan sa mga t aong hindi malinaw ang isipan. Ang pagkakaroon sa maagang panahon ng STI ay maaaring mauwi sa pagkabaog sa kalaunan.</pd> Enriquez ang salitang kalinawan ng isip na katumbas sa Ingles ng <i>mental health</i>. Ang pagkalito o kaguluhan sa isipan ay maaaring bunsod ng kawalan ng sigla. halimbawa ang <i>sexually transmitted infect ion</i> (STI). review of AIDS stud ies</i>) . An g pagbibinata at pagdadalaga ay pagkakataon upang danasin ang sigla ng sariling seksuwalidad at husay ng mga pangkognitibong kakayahan. Mukhang hindi mabisa ang ganitong lapit sa pagpapaalaala sa kanila ng panganib ng sakit na nakahahawa at nakamama tay. Hindi na kaila na sa panahon ngayon ay maraming kail angang haraping hamon ang mga nasa yugto ng paglalabintaon tulad ng mga tiyak na panganib sa sigla ng seksuwalidad. Ang sakit na naisasalin sa pakikipag-sex ay higit na mapanganib sa lalabintaunin dahil sa dulot nitong pangmatagalang epekto hindi lamang sa kan ysang kalusugang pangreproduktibo kundi lalo na sa sikolohikal na aspeto. gaya n g labis na pagkalungkot. Saliksik sa lansangan. at pagtatakda ng kasarilinan ang paglalabintaon. at meron ding nagsasabing pigilan ang kahih inatnan ng maaagang pagbubuntis. tulad ng tahasang pagsuway sa bawal. Pansin sa iniuugali ang pagkalito sa paglalabintaon. Nauna na ring ginamit ni Virgilio G<pd>. Ang taong may malinaw na isip ay malusog. Alam na ng marami na lubhang mapanganib ang se x sa lumalalang sitwasyon ng paglaganap ng HIV/AIDS. Ang pagbubuntis ng lalabintauning babae o pagig ing ama ng lalabintauining lalaki ng wala sa panahon ay makapagdudulot din ng su liraning sikolohikal gaya ng pagtigil sa eskuwela at pag-aaruga sa anak. Sa pag-aaral ng paglalabintaon tutunghayan ang kalinawan ng isip ng kabataan. Kailangang alamin ang mabi sang paraan ng pakikialam sa kanilang sekswalidad upang matulungan silang makaiw as sa STI lalo na sa sakit na HIV/AIDS. at pa kikipagkapwa. I naakala na may kalituhan ang isip nila bunsod ng banta sa sigla ng kanilang seks walidad gaya ng STI.Ang paglalabintaon ay isang panahon sa buhay na dinaraanan ng bawat isa. Malaki ang maitutulong ng mga nakatatandang may higit na karanasan at kawastuhan ng pag-iisip upang ala layan sa pagsasarili ang mga lalabintaunin. kawalan ng kalinga ng kapwa. Gayundi n naman ang taong masasakitin ay mainitin din ang ulo. Ang kalinawan ng isip ku ng gayon ay bunga ng tamang pagkaunawa at tunay na pakikipagkapwa. partikular dito ang usapin ng HIV/AIDS. at damdamin ang mag lalaan ng batayan sa paglalaan ng programa ng pakikialam upang maimpluwensiyahan ang kanilang pagpapasya sa mapanganib na sitwasyon tulad ng sex. lusog ng katawan. Sa panahon ng paglalabintaon inihahanda ang sarili sa isang mahabang yugto ng la long pagulang at pagtanda. sa kabila nam an ay i-praktis ang <i>safe sex</i>. bugnutin. Tinutukoy niya dito ang ka kayahang makapagpasya ng mabuti para sa sarili alinsunod sa atas ng pakikipagkap wa at panatag na kalooban. sinop sa linangan (<i>field research.

Talaan 1: Dami ng Kalahok Kalakhang Maynila . Nagkaroon muna sila ng pag-aar al sa mga katutubong pamamaraan ng pananaliksik at binigyan ng pagsasanay sa pag gamit ng mga metodong angkop sa karanasan at kultura ng mga kalahok. Gumawa ng gabay para sa pagtatanong-t anong ayon sa pakay ng pag-uusisa. Hinagilap ang ilang mga pag-aaral sa HIV/A IDS. nagdalaw-dalaw na lamang sa kani-kanilang mga ko munidad ang mga mag-aaral sapagkat sila ay laki naman na rin doon at alam ang mg a pasikot-sikot sa lugar. Sa lalawig an. Pakay ng pag-uusisa na alamin ang mga libangan at lambin gan ng mga lalabintaunin tuwing tag-araw. mapa-lunsod o la lawigan man. Bunga ng pagtatanong-tanong ang maraming sal ita na isinagot ng mga kalahok na lalabintaunin. at mga katuwang sa pagtatanong-tanong sa lansangan Naging kalahok ang mga lalabintauning lalaki at babae sa mga umpukan sa isang la lawigan at mga piling lunsod sa kalakhang Maynila. Kalahok. Usisaan. Sa lunsod. 2005) ang pam amaraan sa pag-iipon ng datos. sinuri ang mga ito sa pamamagitan ng paghahanap ng pag-uulit (<i>r epetition</i>). at <i>mental health</i> na maglilinaw sa kaasalang sekswal sa panahon ng paglalabintaon partikular ang pakikipagrelasyon at pag-uug aling kaakibat ay panganib (<i>risky behavior</i>). Tanging ang Lalawigan ng Cavite ang pinagmulan ng mg a kalahok mula sa probinsiya at sa mga piling barangay sa Bayan ng Silang lamang . Gayunpaman kinailangan pa rin ang mga tulay (<i>go be tween</i>) para mapadali ang pakikipanuluyan at pagdalaw-dalaw. Mula sa mga salitang hinalaw s a mga usapan.Isang deskriptibong pag-aaral ang isinagawa para mailarawan ang kaalaman ng mga lalabintaunin sa kalusugan na naiuugnay sa yugto ng pag-unlad ng sariling seksuw alidad at paghahanda sa pagsasarili. Ang mga hinalawan na pag-aaral sa linangan ay buhat sa mga ulat sa sam u't saring kumperensiya sa AIDS at sa mga instityut na nanaliksik tungkol dito. Katuwang sa pagtatanong-tano ng ang mga estudyante ng Batsilyer sa Siyensiya sa Sikolohiya na nasa ikatlong a ntas ng kolehiyo sa Pamantasang De La Salle. ulit-ulit: Ang kwalitatibong lapit sa pananaliksik Katutubong lapit sa <i>interview</i> o pagtatanong-tanong (Pe-Pua. Maka ti. Halos ka-edad din nila ang kanilan g mga pinagtanong-tanungan dahil nasa pagitan ng 17 hanggang 19 na taon gulang s ila. Ang mga likas na umpukang ito ang sinalihan ng mga mananaliksik matapos ang pagpapakilala at pakikitungo sa kanila. Ang tulay ang nagpapakilala sa mga mananaliksik sa mga tao sa komu nidad sa simula ng kanilang pananaliksik at kinalaunan ay nakihalubilo na sila at nakipagpalagayang-loob na rin bago ang pagtatanong-tanong. pagkakatulad-tulad <i>pattern</i>). Ang umpukan ay likas na nabubuo sa pagtitipon-tip on ng mga taong magkakakilala na upang magkumustahan at mag-usap. Nagtanong-tanong sa mga lalabintauning lalaki at babae upang malaman ang kanilang karanasan sa kanilang sekswalidad. Inipon din ang mga nailathalang pag-aaral tungkol sa STI at HIV/AIDS na may k inalaman sa sekswalidad ng kabataan at kanilang pag-uugali sa panahon ng paglala bintaon. Mandaluyong. at Pasay. Isang kwalitatibong lapit s a pananaliksik ang ginamit upang makaipon ng datos sa lansangan. umpukan. at pagbubuo ng mga kategorya ng sasaklaw sa mga napagsasamang salita. Quezon. <i>illness notions</i>. Ang mga lalabintau nin na naging kalahok ay mula sa mga piling lunsod gaya ng Maynila. Tumulong sila sa pag-iipon ng datos noong panahong naka-enrol sila sa term inong tag-araw sa kursong Sikolohiyang Pilipino. Ito ang mga ginamit sa paglilinaw at p agpapalawig ng paliwanag sa naipong mga sagot. Ang pagtat anong-tanong ay mabisa sa pag-usisa sa mga tao sa umpukan (<i>natural cluster</i >) na karaniwang may untahan. Inikot ng mga mananaliksik na estudyante ang mga lansangan sa Kamaynilaan. nakipanuluyan sila ng halos isang linggo sa komunidad upang alamin ang iniuu gali ng mga lalabintaunin doon pati na ang kanilang mga hilig at pinagkakaabalah an tuwing bakasyon.

Ganito ang ma dalas na dahilan ng hindi pakiki-umpukan ng mga lalabintauning babae lalo na kun g ang kanilang mga magulang ay mahigpit at nagbabawal sa kanila na lumabas ng ba hay.Kabuuang Bilang Lalaki = 82 Babae = 41 123 Kanayunan sa Lalawigan Lalaki = 83 Babae = 37 120 Kabuuang Bilang Lalaki =165 Babae = 78 243 Kabuuang bilang ng mga kalahok sa kalunsuran. 20 at 21 t. Ito ay magkatulad sa probinsiya o sa siyudad man. g. at may nasa lagpas na sa labintaon. Ang mga naging kalahok na babae at lalaking lalabintaunin ay nasa pagitan ng 15 hanggang 19 na taong gulang.Essay Word Count: 2025 Kaya nga. 4 Title:Sanaysay (28) Text 104 . g. Malamang na abala pa sa mga gawaing bahay ang mga ka-edad nila ng babae o di kaya naman ay di pinahihintulutang umalis ng bahay. Masasabing karaniwang lalabintauni ng lalaki ang nagiging kalahok sa pagtatanong-tanong dahil sila ang madalas na n agtitipon-tipon. minabuti na ring ipakita ang dami ng mga napagtanong-tanungan . mananatiling kuwento ng mga batang elite at kabilang sa middle class ang ating mababasa. Natutunghayan sa Talaan 1 ang dami ng mga kalahok sa pagtatanong-tanong na umabot sa 243ng la labintaunin mula sa lalawigan at mga lunsod. Paanong maituturing na panitikang-pambata ang mga ito kung tung . hanggat di naisusulat ang mga kuwento ukol sa kakapusan ng mga batang Pinoy. May ilan ding mga kalahok na nasa nagsisimulang gulang ng paglalabintaon. 11 o 12 t. Makikita ang pagkakaiba sa bilang ng mga lalabintauning lalaki na nasa umpuka n kaysa mga babae sa lalawigan o lunsod man. kanayunan Bagama't hindi kailangan ang pagtatakda ng bilang ng kalahok sa kwalitatibong pa nanaliksik na ito.

Wala na sa National Bookstore ang mga aklat pambata. Batay sa ekspresyon ng kanilang mukha. Kung nais pakinisin ang isang bagong kuwento. Pakin ggan muna natin ang mga batang Pilipino sa labas ng Maynila-marami sa kanila an g nabubuhay sa kakulangan. Ang pagdiriwang ng panitikan o aklat pambata ay kailangang ga win sa labas ng Museo Pambata. dilaw. tayo ay mga batang Pilipino. Kay a nga. Kailangang mga bata ang judge ng kuwento dahil para sa kanila naman talaga an g babasahing ito. Sa aking pagiging manunulat.kol o nakatuon lamang sa mga batang nasa Maynila? Lahat tayo ay dumaan sa pagkabata. makikita kung a no ang kahinaan at kakulangan ng kuwento. napatunayan kong ang aking mga pagkukuwento sa mga batang lansangan sa Bino ndo ang tunay na nakatulong sa akin upang makasulat ng mga kuwentong nakatuntong sa lupa. Ang kulay ng buhok niya ay iba-iba. Di yaong nakaupo ang mga panelists na parang alam na alam nila ang lahat at ang kinabukasan ng kuwento sa nakasalalay sa kanilang mga sasabihin. simplehan muna natin ang ating pangarap para sa panitikang-pambata. kundi dahil sa kanyang katatagan. di niya nakiki ta ang halaga ng mga kumperensiya. at kung anu-ano pa. di ako naniniwala sa mga kumperensiya. siya ang aking hina hangaan. libre na itong mahahawakan ng mga batang Pilipino sa buong kapuluan. plasa. hanggang sa kanilang tahanan at ilalim ng kanilang mga unan bago matulog. At marami ng batang Pilipino na kung bibigyan ng pangalawang buhay ay pipiliin uling maging Pilipino. Kaya nga lahat ay maaaring makasulat ng k uwentong pambata. kundi nasa kanilang mga p aaralan. na di malupit lipunang Pilipino sa kanila dahil silang talaga ang tunay na yaman at pag-asa ng ating b ansa. h igit pa. Kaya nga sa ngayon. kasama ng mga batang Pilipino at di lamang matatanda na taun-taon ay sila-sila na lamang ang nagkiki ta-kita. At pagkatapos na matupad ang pangarap nating ito. Sa lahat ng aking mga pinsan. Ganito ang paglalarawan ni Ana kay Raquel: Bilib na bilib ako kay Raquel. Sa kuwento. at saka pula. kung wala namang balak na manalo sa Palanca. isinasalaysay ng batang si Ana (narrator) ang ukol sa kanyang pinsan g si Raquel na may sakit na leukemia. ang isang manunulat ng mga kuwentong-pambata. doon ko pa lamang masasabing t unay na kumakalinga ang sambayanang Pilipino sa mga bata. sa panahon ng aking pagmumuni-m uni. inggit ang nadarama ni Ana kay Raquel dahil taglay ng kanyang pinsan ang . aklatan. Kapag nangyari itong mga simpleng pangarap natin. Kinikilala si Raquel bilang isa sa pinakasikat at pinakakilalang tauhan ng mga b atang Pilipino buhat sa kuwentong pambatang Ang Pambihirang Buhok ni Raquel na i sinulat ni Luis P<pd>. Isulat natin ang tungkol sa kanila. Kung tunay na pambata ang mga ito. Kaya nga. kailangang gawin ito sa harap o kasama ng mga bata . Tumatak siya di lamang dahil sa kanyang m akulay at pambihirang buhok. worksyap o patimpalak na ito sa kanya. Ikinubli ng makukulay na buhok ni Raquel a ng tunay niyang sakit. worksyap o kaya ay mga samahan uko l sa pagsulat ng mga kuwentong-pambata-na kung tutuusin ay maka-Kanluran sa isti lo at pamamaraan.</pd> Gatmaitan. sa kanilang mga sambitla. saka natin isunod ang iba pa n ating pangarap-dahil libre at ginastusan na pamahalaan ang produksyon ng mga akl at-pambata. At di lamang tayo dumaan sa pagiging bata. May asul. Ito sa palagay ko ang katutubong para an natin ng pagpapakinis o pagwo-worksyap sa kuwento. Pambansang Aklatan o ng CCP. Pamb ihira talaga! Sa una. Di sila ang target na mambabasa ng mga kuwentong-pambata. tulad ng ginawang pagsasalin ni Rizal sa mga kuwento ni Ande rsen. ikuwento mismo ito sa mga bata. PBBY. Kayang-kayang ninuman ang sumulat ng kuwentong-pambata.

Mapapansing ang kanyang p akahulugan o pagkilala sa sarili ay naaayon sa katangian ng ibang bata. at ako'y taga baryo. ang pagngiti. Hindi alam ni Raquel. Maganda kasi siya. higit pa rin siya ng mapalad dahil wala siyang anumang karamdaman. Siya pa nga ang nauunang pumansin sa akin. tulad ni Ana ang mga lika s at natatangi nilang katangian dahil sa pagkokompara ng kanilang sarili sa iban g bata. Sa bahaging ito lamang manunumbalik kay Ana ang pagtitiwala sa kanyang s arili. magaling mag-Ingles at kakaibang buhok. mahihinuhang higit na masaki t ang malagasan ng buhok kaysa mismong sakit na leukemia. Ito rin ang maibibigay na dahi lan kung bakit inilihim ng mga magulang ni Ana sa kanya ang tunay na sakit ni Ra quel. mapapansin ang mga de-kahong pananaw ni Ana ukol sa batang luma ki sa Maynila at sa batang lumaki sa baryo. Pinatutunayan ng pangyayaring ito na di pa taglay ng bata ang sapat na pag-iisip upang maunawaan ang maseselang isyu tulad halimbawa ng pagkakasakit ng isang kamag-anak. halimbawa. kung kaya kinailangan niyang magsuot ng makukulay at magagarang peluka upang ikubli o itago sa kanyang pinsang si Ana ang matinding kalungkutang kanyang nadarama. p agdadamit. May kakaiba ring pa nanaw si Ana sa mga batang taga-Maynila at mga batang taga-baryo. Hindi galawgaw kung kumilos. parang ang layo-layo ko. ipinakikilala rin n i Ana ang kanyang sarili bilang kabaligtaran ng mga katangian ni Raquel. Ipinakit a rin sa kuwento na ang maseselang usapin. na bagamat marami wala sa kanya na nasa kanyang pinsan. Makinis ang ka niyang balat. Palagi niya n ga akong hinahalikan! Hindi siya isnabera kahit taga-Maynila sila. masasabing di talagang nak aalpas sa mga de-kahong representasyon ng bata si Ana. tulad ng pagkakasakit ay dapat na ili him sa mga bata. Ang panggagayang ito ni Ana ay mangyayari sa buong panahong sila ay magkalayo ni Raquel. Dahil dito. pag ikinokompara ko ang sa rili ko kay Raquel. at kaligtara n naman nito ang mga batang lumaki sa baryo. Ang inggit ni Ana kay Raquel ay ganap lamang na mawawala pagkaraan na matuklasan niya ang tunay na dahilan sa likod ng makukulay at magagarang buhok ng kanyang pinsan. Ipinahiwat ig ng kuwento na madalas na nakakaligtaan ng mga bata. May dimpol siya pag ngumingiti.mga katangiang wala siya. Kay puti-puti. Kay galing niyang mag-Ingles. Kinailangan ang gabay ng matatanda. Ang mga katangiang ito na tag lay ni Raquel ang dahilan upang maramdaman ni Ana kalayuan ng kanyang sarili bil ang isang natatangi o ideyal na bata.Sa bahaging ito. naiinggit ako sa kaniya. At hindi niya ako pinagtatawan an kahit mali-mali ang Ingles ko. Sa mga batang tulad ni Raquel. Ngunit ang ganitong pananaw ni Ana ay nabago dahil iba ang kanyang pinsang si Raquel sa kanyang inaakala. Narito ang bahagi ng kuwentong nasa paraan . mabango at mahusay magsalita sa wikang Ingles. nagkaroon ng elemento ng sorpresa ang kuwento. pagkandirit at pagkanta-kanta ni Raquel. Sa bahaging ito. di galawgaw kun g kumilos. Bakit kaya wala ako ng mga meron siya? Tuloy. Tinutukoy sa kuwentong Pambihirang Buhok ni Raquel ang kahalagahan ng kalusugan kaysa anumang bagay. Ang mga batang lumaki sa Maynila ay higit na sibilisado. Laging kailangan ang paliwa nag ng mga magulang o ng mas nakatatanda upang higit maunawaan ng isang bata ang mga pangyayari sa kanyang pamilya o kapaligiran. At 'yun pa nga. partikular ng kanyang mga m agulang upang maunawaan ang nangyari kay Raquel at maituring ang sarili bilang h igit na mapalad. deskriptiv at argumetativ sa bandang katapusan ang k uwentong Pambihirang Buhok ni Raquel. Kinailangan ni Ana (narrator) ang mga paliwanag ng kanyang nanay at tatay upang higit na maunawaan ang nagyari kay Raquel. lagi't laging may pagsisikap s i Ana na gayahin ang mga katangian ng kanyang pinsan. Pansinin ang k anyang pagkokompara: Hindi siya maselan kahit ang bango-bango niya. mayroon siyang kakaibang buhok. at ako'y amoy-araw. Gumamit ng paraang narativ. Taglay ni Raquel ang mga katangiang wala siya-makinis na balat. Bilang pangunahing batang tagapagsalaysay (narrator). Dahil sa mga pambih irang buhok ni Raquel. dimpol.

Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. digmaan. selyo. Kailangan ang mga ganitong kuwentong magbubukas at maglalapit sa mga bata sa mga isyung kailangan nilang harapin at bigyang solusyon. mga piniratang CD o DVD. rock band. Madalas din na nakalagay ang lalagyan ng pera sa ibaba ng altar. larawan ng mga mahal sa buhay. ang pagawa an ng dyip. tig-kakaunting la hok ngunit kapag nahalo na. Noon ko lang 'yon naintindihan. "Ang kalusugan ay kayamana n. At kung umuulan.</pd> Leopoldo Sarao sa Las Piñas. palaka ng may barya sa bibig. lagi't laging makikita ang makukulay na d yip. Hindi ako maganda o maputi. masaya at maganda. hinabaan ang kaha. maipapabatid sa mga batang mambabasa (narratee) ang pananaw na kayam anang maituturing ang pagkakaroon ng maayos na kalusugan. Sa harapan makik ita rin ang makulay na ginantsilyong kurtina na may nakasulat na God Bless Our T rip. Sa loob ng isang dyip. Sa mga video na ipinalalabas ng Department of Tourism (DOT). flyers. isang paa ng sapatos ng sanggol. Ka . Ang buong katawan ng dyip ay may disenyo o drowing ng bunsong a nak. ang mga itinuturing na bawal at pangmatanda lamang. Maluluwag ang mga bintana ng dyip upang makapasok ang hangin. Binago ng mga Pilipino ang mga dyip na binili nila sa mga Amerikano. nakitang solusyon ang mga sasakyang p andigma na iniwan ng mga Amerikano upang gawing pampublikong transportasyon. tulad ng mga sakit. sining. Pagkaraan nito'y naging isang malaking negosyo ang paggawa ng dyip sa Pilipinas. Bukod sa mga pista. Sinundan ito ng iba pang pagawaan ng dyip sa Cebu at Cavite. kartun karakter. pusang kulay-ginto na kumakaway. mali liit na bumbilya. magagandang tanawin. Higit na kailangang pa halagahan ang kalusugan kaysa anumang materyal na bagay o panlabas na kaanyuan. magasin. kapag mas maraming nakalagay. artista. at kung anu-ano pa. Tulad ng pagkaing halu-halo. at pinatungan ng iba't ibang kul ay ang dating kulay berdeng kulay. at iba pa-kailangang simulan nang maisulat at maikuwen to sa mga bata ang mga dating di napag-uusapan. at CD player na galing sa mga l umang kompyuter shop. at kultura ng mga Pilipino. at iba't ibang pangkat-etniko. Hindi nga kami mayaman. Nilagyan n ila ito ng pintuan sa likod. mga naiwang panyo ng mga pasahero. Sa mga tsuper. sa mga postcard. Dahil dito. Madalas na mababakas ang personalidad ng tsuper sa disenyo ng dyip na kanyang mi namaneho. maliliit na bote ng Coke o San Miguel Beer. Kailangan nang sagutin ang mga dating itinuturing na mistery o at mahiwaga. o ng mga kilalang superhero. magagandang tanawin. Ngunit kung sosya l ang tsuper." 'yan ang madalas na sabihin ni Tatay. Pero malusog ang aking katawan. at kung anu-ano. bandila ng mauunlad na bansa. ibinababa ang transpa rent na trapal. Sinasabing ang dyip ay isang magandang patunay kung gaanong kakulay ang ka saysayan. ang dyip ang naging pangunahing pampublikong transport asyon sa buong bansa. ito ay natatabingan ng makukulay na kurtina o jalousies. nagtutugma ang mga lasa. Makikita sa ganitong paraan ng pagdidisenyo ng mga Pil ipino ang konsepto ng halu-halo. Noong taong 1950.</pd> Niño o Birheng Maria na lagi ng sinasabitan ng sampaguita-sa paniniwalang gaganda ang kita. ma papansing ang harapan ang pinakamakulay o punung-puno ng dekorasyon. pusang gumagalaw-galaw a ng ulo. itinayo ni Mr<pd>. malimit ding gamitin o ipakita ang mga dyip sa tuwing ipakikilala ang bansang Pilipinas sa buong mundo.g argumentativ: Bigla kong naalala ang madalas na sinasabi sa akin ni Raquel na mas mapalad daw ako kaysa kaniya. M ula noon hanggang ngayon. mas makulay. Walang dyip sa Pilipinas na magkapareho ang disenyo. o kaya ay electric fan na madalang namang buksan. proble mang pampamilya. Dito makik ita ang maliit na altar na may imahen ni Sto<pd>. Nagsu lputang parang kabute ang mga pagawaan ng dyip sa buong Pilipinas. Sa paraang ito makikita ang pagiging malikh ain ng mga Pilipino.

emp leada sa opisina. Mga babae silang may sariling pagpapasya. Maram i na ring mga kuwento ng pag-ibig ng mag-asawang nagkakilala at nagkaibigan sa l oob ng dyip. nangang ahulugan na ang babaye." "God k now Judas not pay. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. katulong sa bahay. manunulat. Mahalaga para sa mga Pilipino ang harapang pag-uusap. Kung susuriin ang pagkakaayos ng mga pasahero sa loob ng dyip. may prinsipyo. doktora. ilalagay nila. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. Bawat espasyo ay kailang ang lagyan ng disenyo. m aging sa loob man o labas ng tahanan. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. 4 Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. titser. Ngunit may ilang mga dyip din naman na kakaunti ang nakalagay sa harapan. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. mananahi. Mga babae silang matalino." "Puwede matulog." "Bayad muna bago bumaba nang di ka mapahiya. ang nakikita ang mukha lalong higit ang mga mata. "Magbayad nang maaga ng di maabala. atendant s a ospital. manggagawa sa pabrika. halimbawa. Mga babae silang may sariling katauhan. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. nars. paninindigan. at iba pa. tindera. " "Barya lang po sa umaga. Makikita rin sa loob ang iba't ibang karatula na may mga nakasulat na panuntunan na dapat sundin ng mga pasahero. Ang espasyo ay nagpapahiwatig ng kakulangan o kahirapan . ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. social worker. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. ngunit u . at pag-iisip. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. bawal humilik.ya lahat ng maaaring ipalamuti sa dyip. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. ang upuan ay magk akaharap na tila naghihikayat sa isang huntahan." at kung anu-ano pa.

pantahan lamang. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s a kanyang asawa. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae." (p. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. at ng bahay ang sa mga babaye. Sa halip. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala . maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela.nawain nating bawa't isa. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Para kay Labog. Muli ay naitanong ko sa sarili. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. ay may kanikaniyang katungkulan. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito.

ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. at ginawaran ng mga parangal. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. kinilala. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. o ng mga kamag -anak niya. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. lola. at Manuel. 1962. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. kwentista. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. binasa. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa.kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. . pati na ang pamangking si Teodoro. Mayo 13. 1962. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. kaanak . at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. tiya. kaibigan ng mga kaibigan niya. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. ina. kakilala ng mga kakilala niya. isinapelikula.</pd>. Gaya ng nabanggit na. nobelista. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. Mayo 16. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat.

Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. Sa kabuuan. isang teorista. Para sa pangalawang komponent naman. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. isang malusog at magandang sanggol na babae. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. ang inyong lingkod. 4 . ang maisulat ang kanyang literari biografi. Abril 1962. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog .</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: <b>1</b><pd>. at Lopez Memorial Museum. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). at. UP Diliman Main Library. Gayunman.Mayo 1962. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. Ayon kay Louis Ke lly (2000). (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. pagpapakilala. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog.

" Noong Marso 14 . sinabi ni Charlene Gonzales. saklolo di ko kaya 'to<pd>.</pd>" o kaya'y "Lord. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles.. Halimbawa. tulungan mo naman ako<pd>." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. sila na lang. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal - . It's the first time for her to join a contest. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo.</pd>. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. noong Marso 9. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. Kasi.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. sa Lag una. lang. Rosa. Sana. ako na yata ang ta ong ito. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. President Gloria Macapagal-Arroyo. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo.</pd>" "Lord.. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo.Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo...." "Lord please<pd>.. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. President Macapagal Aroyo. Ang sa akin lang naman. 2008. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13.. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. Nakapagtataka lang. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. so understandable that she's so t ense. I talked to her later at okay naman ang English niya. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>..

Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. </pd> Jude. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. at sa gabi bago matulo g. Naghanap ako ng iba pang padrino. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Quiapo. Lord<pd>. nasanay ako sa ganito. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. basta magsi kap lang ako at maging masipag. bago umalis ng bahay. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. San Miguel. Sa pagkakataong ito.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. Kahit pala hindi ako magdasal. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. St<pd>. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito." wik a nga. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. kasunod ng aking "Tha nk you. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko... Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. Pero bago ko pa ipagdasal ito.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. .</pd> Francis.. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Pero nagkamali ako. ako ang Kanyang pinakapaborito. Mount Carmel." ang paniwala ko naman. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. itinatawag ko sa Kan ya. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Lord<pd>. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko.sa umaga pagkagising. at St<pd>. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. At napatunayan kong tama ako. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. bago kumain. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong.. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito.

Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. kontento sa buhay. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. Bata pa lamang ako. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. matutuklasan nating mas lamang pa rin a . pagkatapos ng mahabang panahon. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Sa kauna-unahang pagkakataon. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. kinakausap ang Dios. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko.huwag silang umasa sa dasal. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . mas asahan nila ang kanilang sarili. Sa ganitong mga pagkak ataon. Abril 2005 . Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . sa halip. ngunit sa nangyari sa akin. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. nabibili ang mga gustong bilhin. lumalim. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki.panahon ng tag-init. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod.Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. ngunit kung magbibilang lang tayo. at magnaknak. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin.

Alinman sa mga akdang ito ang tatangkaing isulat. kapsyon. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. Gayunman. 4 Title:Sanaysay (36) Text 110 . dapat na magkaroon ng kamalayan sa konsepto ng 'love triangle'. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. 'happy ending'. . ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Sa papel na ito. kurot at kilig upang maging matagumpay na akdang romansa. kailangang may ideya ang magtatangka sa paggawa ng mga kuwadro.ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. dayalogo at tunog. saglit na kasiglahan at elaborasyon. kailangang magtaglay ng kiliti . lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. dapat na mabatid ng isang nagnanais na magsulat sa ganitong genre ang ilang mga pangangailangan b ukod sa kanyang mayamang emosyon. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Minsan nga. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Sa pagsulat naman ng mga nobelang romansa. Minsan kasi. Sa pagsulat ng iskrip ng komiks. malamang na mababa na rin kaysa sa mga iba pang mga na gsisisulat sa ibang genre.Essay Word Count: 2032 Romantesista ang isang manunulat ng akdang romansa. <b>Panimula</b> Maraming nagtuturing sa pagsusulat ng mg iskrip ng komiks at mga nobelang popula r na may temang romansa bilang mga akdang hindi maihahanay sa mga lehitimong lit eratura. Hayagang masasabi na mababa ang pagtingin sa pagsulat ng mga ito at an g kanilang mga manunulat.

kung magkaminsan. Tulad ng kapsyon. Ang tanging kaibahan ay hindi manunulat ang aktuwal n a guguhit ngunit nasa kanya ang pagsasabi ng laki (buo. Mahirap ito dahil para na ring ang artist gag ampanang ito ng may-akda. kasama sa obligasyon ang pag-isip ng mga posibleng mapabilang na pig ura at eksena sa susulating obra.</pd> dayalogo Ito ang mga pahayag na binibigkas ng mga tauhan. parihaba at iba pa) at kung ano mismo ang maki kita sa loob nito. kalahati. Dapat na kaya niyang makahagilap ng kahihinatnan o wakas na positibo o masaya kahit na nga dumanak na ang dugo o bum aha na sa luha ang istorya. Unang tatalakayin ang pagsulat ng komiks at susundan ng pagsulat ng mga nobela a t mini nobelang romansa. sa magandang paraan. kapsyon at dayalogo. isang kapat a t iba pa). hugis (puso. Ang hirap dito ay ang limitasyon na isa ha nggang dalawang pangungusap na payak lamang ang dapat gamitin. Madalas na iugnay ng isang karaniwang makabab asa o makaririnig ang salitang romansa sa lambingan o sa positibong ugnayan sa p agitan ng mga indibidwal na may pagtutugma sa nararamdaman.</pd> kapsyon Ito ang pagsasalaysay mo bilang manunulat.</pd> tunog o sound effects Sa unang tingin o dinig. Isa itong hamon sa kanya na gamitin ang mga titik upang tapatan ang mga tunog na. Kapag haumaba pa kasi kaysa rito. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. Iyan ang dalaw ng romansang dapat na patulan ng isang manunulat ng komiks! Sa pagsulat ng iskrip sa komiks. <b>Dalaw ng Romansa</b> Dapat na romantesista ang isang manunulat ng komiks. d<pd>. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. wala ng matitirang espasyo para iguhit ang mga larawan sa kuwa dro. Dapat na may abi lidad ang manunulat ng komiks na masilip ang banaag maging ng pinakamanipis na l iwanag sa pagitan ng pinakamadidilim mang ulap! Iyan ang romansang hatid ng kom iks.Sa papel na ito. Linawin natin ang pahayag na ito. ilang mga bagay ang dapat na bigyan ng pansin: a<pd>. Ang isang manunulat sa komiks ay dapat na nakakikita ng kagandahan sa kahit na p inakamasagwang bagay na kanyang nalalaman. Dapat ding isaalang-alang ang pagtutugma ng kapsyon at larawan sa kuwadro. kaila ngang maikli ang mga ito at tiyak. Dito inilalaman ang mga deta lyeng hindi mababanggit sa dayalogo.</pd> kuwadro Ito ang paghahati-hati ng mga larawan sa bawat pahina ng komiks. ng is ang manunulat ng komiks ang pangit na kaakibat ng katotohanan. b<pd>. karaniwang pagtatakhan ang pagkakaroon ng tun og ng isang akdang nasusulat tulad ng iskrip sa komiks ngunit isa ito sa mga mah ika ng komiks. tatsulok. Hindi limitado sa g anito lamang ang romansang tinutukoy sa naunang pahayag. Tinutumbasan ng manunulat ng iskrip ang mga bagay na dapat ay na ririnig sa isang tagpo. Hindi kasi maipagkakasya lalo na sa maliit n a kuwadro anag tatlong bagay na nabanggit na: larawan. Bilang manunulat. Wawakasan ang mga talakay sa pagsasanib ng mga element ong dapat na isaalang-alang sa pangkalahatang pagsulat ng mga akdang romansa. ay bahagi lamang ng pantasya tulad . tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. c<pd>. Dapat na kayang takasan.

Kaya ang mga tunay na manunulat ng roma nsa.. Napakahirap! Masakit sa ulo at sa dibdib! Maitatanong marahil. "Kung mahirap at masakit. sandali lamang ang mga kapanabikang hatid . Unang lumutang ang mga nobelang 1 20 pahina lamang ang kabuuan at sinundan naman ng mga mini-nobelang 50 pahina la mang.ng kapag 'science fiction' ang ang matutunghayan na iskrip.. Ito ang sagot diyan: hinggil sa pag-ibig ang akdang isinusulat at sadyang ganyan ang pag-ibig. Kung ihahambing nga sa kapanabikang dala ng tunggalian. isipin pa kung paanong ilalaman. Naging mabili ang mga ito sa mga taong nais magbasa sa sariling wika ngun it nais na makaramdam ng hamon ng pag-iisip ng mga imaheng pahiwatig ng mga sali ta at hindi iyong lantaran ng idinidikta ng mga larawan na tulad sa mga komiks. ay lalo namang nag-umapaw s a inspirasyong dulot ng pag-ibig! <b>Romansa sa Isang Upuan Lamang</b> Dekada '90 nang umusbong ang mga nobelang romansa na hiwalay sa komiks at mga seryeng bahagi lamang ng mga magasin. Tila baryasyon ito ng mga bahagi ng salaysay na pampanitikan. Ang hirap na nadarama ng nagmamahal ang pinaguugatan ng pagpapahalaga sa kanyang iniibig. Ma gandang tanong.. <b>Simula</b> <b>Katawan</b> <b>saglit na kasiglahan</b> <b>elaborasyon</b> <b>tunggalian</b> <b>kasukdulan</b> <b>kakalasan</b> <b>Wakas</b> Pamilyar na tayo sa marami sa mga bahaging binanggit sa itaas ngunit h ayaan ninyong ipaliwanag nang bahagya ang dalawang bahagi na posibleng bago sa m ga tumutunghay: ang saglit na kasiglahan at elaborasyon. Hindi kailangang madaliin kaya nananamnam ng may-akda an g bawat pintig na hatid ng kanyang emosyon! Hindi na kailangang sikilin kaya na ibubulalas nang walang pag-aalinlangan ang bawat salita at emosyong taglay ng mg a ng mga salita at tagpo<pd>. tila ha los pantay lamang sila. Ngayon. May bagong kalayaanag hatid ang ganitong mga genre. kukulungin at lilimitahan sa tatlo o apat na pahina ang isang madulang salaysay ng pagmamahal.. Ang sakit namang hatid ng pag-ibig ang nagpapatibay sa pusong nagmamahal... Ang kaibhan. Saglit na kasiglahan ang tawag sa bahaging may matinding kapanabikan na mararanasan ang sinumang sumusubaybay kahit na nga nasa unahang bahagi pa laman g ang salaysay. May dagdag na pahinang magagamit ang isang manunulat upang maunti-unting buksan ang laman ng k anyang isip at dibdib. dulot ng patuloy na pagdanas ng sakit at hirap. bakit pa isusulat?". kung paanong rerendahan ang nagpupumiglas na kakintalang dapat na manatili pagkatapos na matunghayan ang isang pag-uugnayang nasaksihan sa loob la mang ng dalawa hanggang apat na minuto (batay na rin sa bilis o bagal ng nagbaba sa) upang maunawaan ito ng mambabasa matapos niyang matitigan ang huling larawan sa pahina na kakikitaan ng salitang WAKAS. kung paanong pipigilan ang nag-uumapaw na kalipunan ng emosyon ng mga karakter na kabilang s a salaysay.</pd> hantad man o tago! Hindi masakit sa ulo! Hindi makirot sa dibdib! May pattern na sinusu nod ang ganitong mga akda na bagamat nagkakaiba minsan ay nagkakatulad naman sa higit na madalas na pagkakataon sa iba't ibang akda. Pamilyar ang ilang bahagi ngunit posible pa ring makapagpalinaw ang bahagyang talakay sa ilang bagay na maaaring bago.

napakadali na para sa mambabasa na mahalin ang mahal din ng bida. sa bahaging ito nakadarama ng tila pagmamalaki at tagumpay ang mamba basa. Hindi limitado sa isang babae-dalawang lalaki. kaya rin niya! . <b>Love triangle</b> Tatlong kaluluwa ang laging sangkot sa mga ganitong akda.ng saglit na kasiglahan at mangyayari ang mga ito sa pagitan ng simula at elabor asyon. Dala kasi n g trayanggulo ang awtomatikong pananagumpay ng dalawa at pagtanggap ng natitiran g isa pa. Kasama na rin dito ang pagtuturing sa mga taong kaaway ng bida bilang kaaway. Maaaring isang pangkat ang karibal. Nakikisalo na ang mamababasa sa karanasan ng tauhan sa salaysay. Dito rin makukuha ng mambabasa ang mga detalyeng kailangan upang t unay na maunawaan ang darating na mga kapanabikan at pangyayaring hatid ng tungg alian. Wala na silang ipinagkaiba! Siya na ang tauhan! Iiyak na siya kapag umiyak ang tauhan. Sa tatlo kasi nalalagay sa pwersadong pamimili ang isang indibidwal n a magdadala sa kanyang pagpapasya kung alin ang papanigan. Dahil iisa nga ang mambabasa at ang bida: kung kaya ng bida. aapihin ang bida. Ang saglit na kasiglahan ang magdaragdag sa kapanabikan ng mambabasa upa ng hindi bitiwan ang maliit na aklat na kanyang hawak. nangyayaring ituring ng sumusubaybay ang kanyang sarili bilang siya ring tauhan ng salaysay. isang lalaki-dalawang b abae ang love triangle. mamumuhi ang sumusubaybay sa antagonista ng salaysay. Kahit na nga minsan ay tila napakahirap at halos imposibleng malusutan ng bida ang mga suliranin. pamilya o maging sa riling pagkatao na hindi kasundo ng tauhang naguguluhan. <b>Makababangon sa suliranin ang bida</b> Laging nmakahahanap ng solusyon ang bida sa anumang suliraning ihahar ap sa kanya. Tatawa siya kapag masaya nag tauhan. Dito magsisimul ang iugnay ng mambabasa ang sarili sa tauhang kanyang sinusubaybayan. <b>Dadaan sa hirap ang bida</b> Sa pagkakataong ito makakukuha ng sinmpatiya ang bida. Kung napakaganda ng pagkakagawa sa ganitong pormula. Dahil tila iisa na ang turing ng mambabasa sa bida at sa kany ang sarili. Madalas na walang kapanabikang hatid ang elaborasyon ngunit kung sapat a ng nagawang panggising ng saglit na kasiglahan. Kung na pakaganda ng pagkakasulat at madadala nang husto ang sumusubaybay. Ito ang magbibigay sa ka nya ng kagustuhang tapusin ang kanyang tinutunghayan sa isang upuan lamang. Ang elaborasyon naman ay ang bahaging unti-unting natutuklasan ang mga detalyeng maaaring bumagabag sa sumusubaybay ng salaysay na dulot ng mga naunang pangyayari. Matapos ang bahagi. may mamahalin siya. makakaban gon siya sa suliranin at magtatagumpay sa huli. darating ang pagkakataong malul utas ang mga ito. sulyapan naman natin ang pormulang sinusunod ng ga nitong mga akda: love triangle. Ki kiligin kapag nakadarama ng pagmamahal ang tauhan! <b>Magmamahal ang bida</b> Matapos na maging iisa ang bida at ang mambabasa dulot ng nabanggit sa itaas. hindi ito mapapansin ng mambabas a. Ang bahaging ito rin ang nagbibigay sa kanya ng lakas ng loob na lumaban maging sa tunay na buhay.

<b>Magtatagumpay ang bida sa huli</b> Bawal ang malungkot na wakas sa mga akdang ito. kilig ang siyang mga pangangail angan ng isang mainam na akdang romansa. o magdal a ng mga gamit o bag. Idagdag pa rito ang lakas ng loob na kung nasa isa ng indibidwal ang pinakadakilang handog ng Diyos sa tao. kurot. Mayroon din silang guro. Ang tatlong ito ang siyang sikreto ng tagong sulok ng puso na siyang pinagmumulan ng romantikong mga isinusulat. . ano pa ang kanyang mahi hiling? Dapat ding mabanggit na isa sa mga nakagawian sa pagsulat ng mga gani tong akda ang paggamit ng sagisag-panulat na pambabae o pangalang sadyang pambab ae. Ang tatlong ito ang siya ring dahilan kung bakit hindi pagsasawaan ng mga mambabasa ang mga akdang pumapaksa sa pag-ibig sinuman ang sumulat ng mga ito. Ang masayang wakas rin ang magbi bigay-kaganapan sa mga pangarap ng mambabasa at maging sa kanyang bagong tuklas na lakas ng loob upang humarap sa mga hamon ng buhay. Dala ito ng katotohanang ang karamihan sa mga tumatangkilik ng mga kadang r omansa ay kababaihan. Araw-araw silang pumapasok. may taong itinakda upang magmahal sa bawat indibidwal. magsapatos. Nakasaad kasi sa Bibliy a na tatlong bagay ang ibinigay ng Diyos sa tao: pag-asa. Sa tatlong ito.. ng panghihinayang sa halip na pag-asa at pagkamuhi sa halip na pagibig. Naghahatid ang mga akdang romansang ito ng pag-asa na maganda ang mun do. 5 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. kiliti. Ang tatlong K na ito. pananampalataya at pa g-ibig. lilipas din ang mga p agsubok. Kung magwawakas sa malung kot na paraan ang isang akdang romansa. Ang masayang wakas kasi ang bubuo sa lahat ng positibong dulot at nadama ng mambabasa sa mga pinagdaanan niya bilang siya na ring bida. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. si Titser Trudy.. magdudulot ito ng panlulumo sa halip na kasiglahan. Di sila lumiliban sa klase. pinakadakila ang pag-ibig! Ang sarap ng pakiramdam kun g magsisilbing isang instrumento ang manunulat upang mapalaganap ang pinakadaki lang handog ng Diyos sa tao.</pd> ka yang talunin ng pag-ibig ang lahat! Makikita rin ito bilang bagay na espiritwal. kayang lagpasan ang mga hamon ng buhay at higit sa lahat<pd>.

lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. hanggang sa matuto na si Buknoy. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Pagkatapos. 'pag nagkabarko na tayo. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. tatalon si Berto sa tubig. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Pero bago sila umuwi. pupunta sila sa Jones Bridge." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. Araw-araw. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Di na tayo magugutom. "Patuyo na po. Lilibutin n atin ang dagat. uuwian nila si Mang Ben." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. na dapat isulat o basahin. Gusto niy ang maging pulis. Huhulihin natin si la. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. pinu puntahan ni Titser Trudy. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. "Ayos naman po. At 'yung mga liban naman. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. "Kuya. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. Sa mga oras na ito. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. nagiging tunay silang mga bata. 'pag naging pulis na ako." sagot ni Buknoy.'Nung una. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. "Buknoy. Sa katunayan. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. uuwi na sila sa kanilang tirahan. Ang langit na ang magiging bubong natin . Kahit anong lugar. Siyempre. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. Pagkatapos ng klase. Maraming pagkain sa barko. di na tayo tatapak sa lupa. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. bumibili sila ng tukneneng. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy." matipid na sagot ni Berto. Masaya sina Buknoy at Berto. Mula s a itaas ng tulay.

Sa center. siomai. nagulat sila sa kanilang nadatnan. may pustiso o wala. Sumasakay sa matuling matorsiklo. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. kaya nagpunta agad ako rito. pulis. at kung sino-sino pa. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. yero. umuusok na pansit. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. bumbay. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap." tugon ni B erto. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. sa malaking bahay namin tumitira. adidas." "Salamat Titser Trudy. doktor. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. at ulo ng manok na may m . "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. intsik. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. mas marami kayong magiging kaibigan . Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. si Ti tser Trudy. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. matapos nilang maligo. drayber. Matanda o bata. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. ang mabait na si Mang Ben. Sa center. "Nagkaroon ng demolisyon kanina." balita ng isang ba ta sa kanila. paa. tit ser. Pinaaalis na tayo. panadero. Mga totoong kotse. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. babae o lal ake. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. si Mang Ben ang gumawa." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa.a bahay. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. madre. at karitong itinutulak. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. maliit at malaking siopao. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. bituka. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. May bilog at kuwadradong ho pya. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. Mahusay na karpintero si Mang Ben. iba't ibang kulay ng palamig. motor. mainit-init na tukneneng. tindero't tindera. Dumating si Titser Trudy. matutuling dyip. naglalayag sa malaking barko. o pako. Isang hapon. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. kaya niyang gawing maliit na bahay. pero giba na ito. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. kahit kakau nti lang ang kahoy.

Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. at pula. may tulog sa araw at gising buong gabi. Araw-araw. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. Lahat kami. Pero kung minsan. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. wala itong haligi at bubong. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. may nandudukot ng ibang pitaka. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. minsan hindi. May nagpaparoo't parito. kilala ko.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. tapos sumunod si Nanay. tsitsaron. at kung ano-ano pa. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. sigarilyo. mga ku wento ang pasalubong niya. Pero tulad ng ibang bahay. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. Matagal-tagal na silang wala. berde. at trak. tulad nina Tatay at Nanay. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. Pero ako. pati magkuwenta. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. May nanghi hingi ng limos. 'Yung iba sa kani la. di niya nakakalimutang dalawin ako. pinarurusahan. ng ib ang mahihigaan. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. Minsan naman. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. minsan kasa-kasama ko. May gamot sa sipon at ubo. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. sabon. naghahanap ng ibang masisilungan. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. kaya 'yung iba kong kasama. si Kuya Anghel. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. dyip. Unang nawala si Tatay . may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. pagkagising ko isang umaga. Sa sobrang laki ng aming bahay. wala na silang pareho. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. Kapag gumawa ng di mabuti. Araw-araw. May nagtitinda ng dyaryo. nakatayo at walang mahigaan. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. umulan man o umaraw. para raw di ako maloko ng i ba. Gano n naman sila e. Walang tamad sa loob ng aming bahay. nude ls. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. tubig. . Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Pero ngayon. Natatandaan ko. K ay lamig ng tubig. nagtatrabaho rin ako. walang pinto na dapat ikandado. Astig magkuwento si Kuya Anghel. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. Dito na 'ata ako lumaki. May nagpaparoo't parito. talagang matag al ang ulan. at itlog ng pugo. kendi. Kung minsan. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. Mabait si Kuya Anghel. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw.

Bahay na may haligi at bubong. Kailangan mong maging ligtas. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Bahay na hindi bahay ng iba. Paano na sina Nanay at Tatay. nakakalu ." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. Makikipagkaibigan ako. tanghalian at hapunan. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. kayang-kaya niyang sumingit. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. dyip. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. "May bakanteng center na akong nakita. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. Mahira p ang walang bahay. Muli akong mangangarap. maaalagaan ka nila at matut uruan. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Tulad ng ibang batang di na bumalik. NAISIP KO. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Di pala ito matatawag na bahay. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Pero kahit ganito ang aming bahay. Titira kami sa iisang bahay. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. Kahit sa maliit na is kinita. May bahay pala na talagang para sa ak in. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. Tutulong sa maraming gawain. Bahay na bahay namin. Doon." da gdag ni Kuya Anghel. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig.

isang kutsara't platito." ang sasabihin ni Tatay. "Tulad n'yo. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. Sabi ni Tatay. Mabait si Mang Ruben. patis. Kahit saan kami magpunta. Pero naging tamad daw ang mga tao. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. Si Kuya ang magmamaneho. at gamot. Sasakay uli ako sa asul na kariton. may mahaba at maiksi ang leeg. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. Walang daya ang kanyang timbangan. Titimbangin ang mga bakal at plastik. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. laging may kwento si Tatay. toyo . lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. nagtutulak ng bahay. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. 5 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. patis. mga butas na timba at palanggana. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. may parang bombilya at kulay sampalok." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben.sot kami nang walang gasgas o daplis. M insan sabi ni Mang Ruben. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. Paggabi na. "Aking Bunsong-bulinggit. noong matagal na matagal na. toyo. walang pahinga ang kariton. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Tuwang-tuwa ako. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Minsan. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. isang maliit na kaldero at yuping t akure. Lahat ng tao. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. bakal. Sa aking pagtulog. noon daw. dati rin akon magkakariton. Nakahinga na nang maluwa . M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. at gamot na parang matataas na bilding. ipap arada lang ito ni Tatay. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. may lapad at ku wadrado ang katawan. dalawang baso. At kapag gusto naman naming umidlip. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. May dalawa kaming ping gan. May kahon din kami ng damit. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. may punggok. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. Sa buong maghap on. Papauwi. pati piktyur ng iba't ibang tao.

sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Kapag wala kaming makolekta.g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya." ang sabi ni Kuya. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Ang lamig ng tubig. komiks. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. Busog na busog kami ni Kuya. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. At bigla-bigla. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Tulad namin ni Kuya. mga bunging kaldero at kawali. mga butas na timba at palanggana. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. Ako naman ang loob at ang manibela. Sa aming pag-uwi. At sa aming pagkukusot. susulpot ang mga bulang-lobo. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. "Kay sarap talagang mabusog. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. pero parang pagod na pagod ito. Naisip ko kanina. Di na kasi kul . Napansin ko rin. Wala kasi kam ing masilungan noon. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. bakal. Pero minsan. Pagkatapos. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Kapag umuulan at bumabah a. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. ng asul na pintura. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Giniginaw na ako. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. nagiging bangka ito. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . bilhan kayo ng pintura." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Pero alam naming matibay ito. Kapag gusto naman naming magpahinga. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig.

Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. at ubas. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Kay saya ko noon at alam ko. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa.ay asul ang masuwerte ninyong kariton. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. ponkan. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. Bagamat nasa probinsya ako. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. mayaman o maykaya. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. Pagdating ko ng hayskul. Noon din. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. May iba pa palang libro bukod sa . Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Si kuya naman sa labas. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. Matagal na silang wala. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. lalo na ang asul na asul na kariton. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Sa gabi. Kinabukasan. Simul a noon. ipinarada namin ang asul na kariton. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. kapag may-ensayklopedia sa bahay. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. akala ko. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim.

malap it sa pilapil. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. tulad noong tumira ako sa Si niloan. naririto ang buhay ng bawat tao. Para akong namataya n noon. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. Laguna sa loob ng dalawang taon. sa Gul od. Sabi nga. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. At kahit saan man ako mapunta . Pagdating ko ng kolehiyo. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Tumuloy siya sa k anyang silid. . SABI NI LOLO. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. kulturang popular. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. sa bukid at kung saan-sa an pa. Paramihan kami ng nabas a. Tanda ko. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Yabangan kami ng aming mga nabasa. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. manipis ang gulong. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. sa Sapang Palay. Ganoon 'ata talaga. Davao at iba pa. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. "'Tay naman . Sa bawat perang natatanggap ko. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. media at iba pa. Nang d umating kami. sa Balong Malayo." Hindi kumibo si Lolo. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. m atulin pa rin ito. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. sinabi ni Lolo na. isang libro agad ang binibili ko.ensayklopedia. Pero sa kasamaang-palad. napuntahan ko na. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. Laguna. Palitan at hiraman." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Natatandaan ko. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. "Ito ang buhay. matinding depression ang naranasan ko. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Problema ko kasi. Gusto kong matahimik na ang mga ito. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. Kapag Sabado at Linggo. Cebu. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. ang bukid ang di ko makakalimuta n. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. may collection ako. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. nabalutan ng putik ang aking mga libro . ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. Minsan. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Cagayan de Oro. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. sa Dulong Bayan. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon.

Pakiramdam ko . uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. ang masama at higit na masakit. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. laging matamlay si Lolo. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. 5 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. titser at iba pa. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. at mas pangmatagala n ang epekto. upang doon siya magpahin ga. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero makita. . (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni g sandalan nito. Napansin ko. Par ang laging may iniisip. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. Nakatali ito nang mahigpit. <i>care giver</i>. Lolo sa datin hindi ko ito Pinuntahan ko kayang abutin Mula noon. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. upang kumita ng d olyar.</pd> Martin Luther King. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. Alam ko. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. ang maagiw na bodega. Dahil sa mga nabanggit na ito. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. at ib a pa. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. nars. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. Sa nasabing teksbuk. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. sa di ni Lolo.Kinabukasan. (4) ukol kay Dr<pd>. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano.

Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. politika. at iba pa. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a ng mismong wika nito. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko.Sa panahon ng globalisasyon. mga batang may isang estante o higit pa ng mg . maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. ay isang malaking banta sa globalisasyon. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. at iba pa. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Bilang pintungan. kailangan itong laging bantayan. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Sa paraan nga namang ito. tulad halimbawa ng Rice Burger. bagsakan ng mga sobrang produkto. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. ekonomiya.34). at iba pa. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. Kadalasan. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles.69)". Bilang sandata. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa.

kung kaya. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Kay McGillis. <i>flyers</i>.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. <i>Panitikang Pambata. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. lansangan at iba pa. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. paaralan. ganito ang kanyang sinab . Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Sa paniniwala ni McGillis.8). kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. simbahan. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. brochures. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. tulad ng wika. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. bus. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. pagmamahal sa matanda at iba pa.a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. at iba pa. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. makukulay na poster. Ang unang aklat na limbag. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Sa kanilang mga komersyal. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto.

<i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). Bukod sa kartilya at katon.</pd>I<pd>. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>.i: "<pd>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Edward Stratemeyer.</pd> Thomas.</pd> Stuart. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. at Sargent R ayme. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.</pd> La Belle. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara.</pd> Perkins. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.</pd> Stuart. Tinatawag din itong "abesedaryo. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. pagbigkas ng mga salita. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas.</pd> Eady. Paglaon. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari.<p d>H<pd>.</pd>P<pd>. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. mababa it na kaibigan at higit sa lahat.</pd>H<pd>. na dapat igalang sa lahat ng oras.</pd>M<pd>. bida ang mga Amerikano. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Ayon kay Luna Sicat Cleto.</pd> Ralphson. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. bida.</pd> Hancock. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata. Mula taong 1898 hanggang 1910. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.</pd>F<pd>. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. at sa buhay ng mga santo. <i>The Filipino Twins</ i> (1923) ni L<pd>.. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>.</pd>A<pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. Sa bansang 1850.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol. at insidental o peripheral lang a . at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier.</pd>P<pd>. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". Ito ang napansin ni Morton J<pd>.

aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. alin ang pagtatawanan o iiyakan. Sa ganito. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. Sa modernong panahon. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. kita at konsumerismo. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay.31). Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon.ng presence ng mga Pilipino (p. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. Umaayon ito sa prinsipyo . simbahan o mga organisasyon. opisina. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. radyo. imahen at simbolo. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. Sa kabilang banda. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. At madalas. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. magdedesis yon o mag-iisip. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. nagi ging kumplikado at nalulusaw. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. ang mga relasyon.

nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. may sarili nang itong materyal na realidad. Sa madaling salita. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966).ng AIDA. Sa ganito. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. panggagagad at pa gsasalin sa iba.. Sa madaling salit a. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. likhang sining. Gayumpaman.75). Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. at sa mga susunod pang salinlahi. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . Ang mga ito ay: A<pd>. Upang magawa.</pd> to create INTEREST D<pd>. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Sa mas malawak na pagtingin. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. Ayon kay Prospero Co var (9). kasabihan. Gayunpaman. Ibig sabihin.. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay... lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas.. Ibi . Bago pa man sumulpot ang tao.</pd>to attract ATTENTION I<pd>. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao.. Up ang mabuhay ang mga unang tao. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. Dito rin nila ibinabatay kun g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal.. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. awit. sayaw o ritwal. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito..</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a.. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Para sa kanya. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Dagdag nina Berger at Luckman. epiko. Para sa kanila.

21). ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. mahirap. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Samakatuwid. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. mangingibig. ang mga ad ay hin di inosente. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. amo. Ibi g sabihin.Ibig sabihin. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta.g sabihin. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. istruktura at daloy ng pagpapahayag. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard." (Hall 69). ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. api. siya na ang umaayon dito. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . Dahil sa mga ginampanang papel na ito. Sa larangang ito. Sa paraang ito. Sa antas na ito. kaibigan. Sa madaling salita. mayaman. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). asawa. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. komersyal sa tv at radyo. sa pamama gitan ni Cuneta. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. . karaniwan. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. Dahil itinapat sila. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. sa produkto." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. tined yer.95). Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. Ayon nga kay Roland Barthes. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. ay kanyang kagagawan (89). ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . Ayon ulit kina Berger at Luckman. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. Gayumpaman.

n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. Kamakailan. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. na itinatag n oong 1914. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. Matapos mailagay ang load. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. Sa simula. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. Hindi nagtagal.Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. Ang <i>Varsity News</i>. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. matapos ang walong taon. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Noong Agosto 1935. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. Sa ad na ito. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin . dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. Batay sa mga inilahad sa itaas. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Nang makita ang isang tindahan. Samantala. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. Sa advertisement sa radyo. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone.

Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo.</pd> Ackerman. Sa loob ng ilang taon p a lamang. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. </pd> Carl W<pd>. Noong itatag ang CEG nang 1931. atleta.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil . William Allen White. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. Yale. Sterling Fisher at George Wright Hawkins.</pd > Romulo. debatista. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. taong 1935. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata.g kasapi ng CEG. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. Marlen E<pd>. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Mula rito.</pd> Karig. aktor. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. Wa lter M<pd>. makata. politiko. Quezon. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. editor a t mga lider kabataan. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. ang mga kababaihan ay magaganda. Columbia. Princeton. orador. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl.</pd> Pew. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. intelihente at dinamiko. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. Fordham at Marquette. D<pd>. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild.

Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. Rufino R. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Gil R<pd>. Garma. Samantala. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Ang taong 1933. Leon M a<pd>. interby u. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Enrique Quema at Poblador. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Carlos A<pd>. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa mga miyembro nito. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala . inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. lathalain. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. Sa kanyang pamumuno. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery.</pd> Rama. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Pascual at Duque. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. D<pd>. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. Celestino C.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. ayon kay Rodriguez. Vinzons. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Castro at Pabl o Viray. Porfirio Miraflores. at mga miyembro sina Raul Manlapus. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva.</pd> Carlos. Vega ng <i>The National</i>. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13).a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. Kasa ma niya rito sina Torres. Daisy Hontiveros.

isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. editor at mamamahayag sa ma instream. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. isinulong ni Helen Benit ez. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. magbasa at mak . Ayon kay Prop<pd>. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan.</pd> Modesto Farolan (1937). Subalit para kay Manuel E<pd>. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus.wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n a magasin. Samantala. kalihim ng Departamento ng Pinansya. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. mga asignatura sa wikang Ingles. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. Iprinesenta rin ni Kal<pd>.

ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. May mga ilan nang sumubok . at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). sanaysay. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles .121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>.</pd>H<pd>. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. mapagpasensya. may konsiderasyon. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. at mas ayahin.ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. marespeto. mapagtiwala. Sinusugan naman ni Prop<pd>. mapaglingkod. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal.</pd> Crispino Jamias. A<pd>.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". Sa Ingles. mapagpatawad. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao.</pd>V<pd>. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). mapagk umbaba." Kay Narciso-Apuan (Symposium. Sa naturang kumperensya. Nobyembre 24. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. ang pahayag ng kalihim. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. 4 Title:Sanaysay (44) Text 136 . pahayagan at magasin. pakikiramay sa kanila. m apag-aruga. hindi ito mad aling sagutin. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. mapagmalasakit. 2005) naman. mapagbigay. editoryal at b alitang pamapalakasan. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. maalalahanin. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. Ayon rin kay Ferrucci (2006).Essay Word Count: 2. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito.

ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. Sa ngayon. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. maunawain. Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. isang madre. nagpapatibay ng loob ng kapwa. mapagkumbaba. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan . maawain. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. nag-aaruga. malawak ang pag-unaw a. Narciso-Apuan Symposium. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. marunong makipagkapwa. isang pari. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. De Mesa 1991). mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. mabait. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. at dalawang <i>charity volunteer</i>. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. buk as ang loob. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. 2005). humi hingi ng tawad. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. malaya. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. matulungin (De Mesa 1991). May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. nagbibigay ng pag-asa. Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. mapagbigay (De Mesa 1991. isang propesor ng wikang Pilipino. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. at malapit sa Diyos. nagpapakatoto o.</pd>47. may magandang intensyon para sa ibang tao. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. hindi nanghahamak o nanlalait . <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao.na magbuo. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. Nobyembre 24. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). mapagmalasakit.

personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Sa pananaw ng mananaliksik. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. <i>content analysis</i> ang ginamit. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. Hess. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Sa sitwasyong ito. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at bumuo ng mga domeyn at kategorya. Thompson. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. Williams at Ladany 2005). Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. Sa kulturang Pilipino. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. isang <i>counselor</i>. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. Knox.ng depinisyon ang kagandahang loob. sapagka . Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. Sa 14 na kalahok. sa tingin ng mananaliksik.

Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. at ur i ng mga ito. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. may pakikipagkapwa. Williams at Ladany (2005). pagdodomina ng isang miyembro. Thompson.t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. Sa bawat talaan. <b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. porsyento. Hess. may konsiderasyon. may mga ilan ding naging pagsubok. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. inuuna ang kapakanan ng iba . Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. Ayon kay Hill. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. hindi iniinda ang abala. Knox. nakalagay ang mga deskripsyon. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. Sa pagsusuri naman ng datos. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. Siya ay may malasakit.

hindi sila naghihintay ng kapalit. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. kahit saan. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. <i>Pakikipagkapwa</i>. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. <i>Malinis na kalooban</i>. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. nagbibigay ng serbisyo. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. bukal ang loob. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> . marangal. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. <i>unconditional</i>. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema.Laging handang tumulong. maalalaha nin May utang na loob. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila.

Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong.Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. iniisip ang kapakanan ng iba. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. . Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. hindi nang-aabala. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. handang magsakripisyo 75 31 19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. disiplinado. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili.

Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi.5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 ." ang sigaw ng isang sisiw. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Isang araw. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus . Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. at damo. Sila'y mga bibi. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. "Hindi iyon mga sisiw. kay a't siya'y nalunod. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. para marinig natin kung siya ay parating na. bigas. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Hilig nila talaga ang tubig. Halina kayo't tayo'y aalis na. sigaw ni inahing manok." ang wika ng inahing manok. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. Ang bodega ay puno ng mga mais. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw.

Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. "ama. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. pero sa susunod ay hindi na". ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Tapos ngayon. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. hanggang sa maabot na niya ito.a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. Agad nitong pinalaki ang katawan. Huminga ng malalim ang ama. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. walang naip ong pagkain ang tipaklong. Sa kanyang paglipad. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Walang may gusto na gawin ito. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. sa kanyang trono. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Nang dumating ang tag-ulan. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Panay ang pamamasyal. O sige. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. Nangako siy . Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. b ibigyan kita ngayon. sagot ng lima. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. hihingi ka sa akin. "Masaya ako sa buhay natin. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw.

Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Minsan. . naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. ang pagong ay nahulog. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. "Isa itong kamangha-manghang bagay. Laking tuwa ng hari. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Isang araw. pupunta si Mang Isko sa bayan. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Naisin man niyang kainin ito. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. lumabas ng bakuran ang usa. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. Sa halip.a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Isang araw. Ang isa ay mayaman. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Isang araw. siya ay nagulat sa nakita. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. G ayunpaman. Pagbalik ni Mang Isko. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. gamit naman ang kanyan g bibig. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa." Isang araw. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. At ganoon nga ang kanyang ginawa. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. "Kumusta na kayo ?" sigaw niya." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Isang araw. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Bibili siya ng pagkain.

Ang sabi niya. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas.Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. Lubos namang natuwa ang hari. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. Maya-maya'y may na . nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. Nagtaka and isang pulubi. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Ngayon naman ang pagkakataon na araw." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo." ang sabi ng isa. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. Ngunit sa kanyang kabiglaan." ang sabi pa nito. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. Nawa'y tanggapin ninyo. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Sa wakas. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito." Natuwa ang mayamang kapatid. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. Isang gabi. Natuwa and dalaw ang pulubi. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas." ang sabi pa nito sa hari. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari.

<b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. Inaalagaan nito ang pamilya. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. At sa kanyang paglayas. Nang buk san niya iyon. <b>S</b>amantalang ang ina naman. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. . <b>M</b>insan.pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. 5 Title:Alamat Text 114 . <b>A</b>ng ama. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. Animo bumigat iyon. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. <b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. <b>A</b>t isang araw nga. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. "<b>I</b>na.

<b>S</b>iyang pagdating ni Roque. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. <b>M</b>ula sa malayo. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. <b>B</b>igla. <b>N</b>oong araw. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. Nagkaroon sila ng maraming anak. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. at napailalim sa tubig ang mag-aama. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. <b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. Nais sanang magbago ng isip si Magda . <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. At ikaw Magda. hangga't ikaw Damaso."<b>O</b>o nga po! Mang Damaso." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. . upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. <b>M</b>ula sa malayo. humaba ang kanilang mga nguso. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob.

bakit? Sabihin mo. kung kaya't agad umibig dito si Juan. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal." ang pagsisinungaling ni Juan." ang wika ni Aling Rosa sa anak. Bago dumilim. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. mabilis na tumanda si Aling Rosa. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain.<b>A</b>ng ina. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. "<b>P</b>asensiya na po." ang pagsusumamo ni Juan. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat." "<b>N</b>gunit. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. <b>M</b>insan. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. Palagi siyang nagdara sal. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. ginabi ka yata ng uwi ngayon. Hangang minsan. <b>S</b>a paglipas ng panahon. . si Helena. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. gabi na ito nang makauwi. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. "<b>O</b> anak. isang baba e ang kanyang nakilala. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. "<b>A</b>nak. <b>A</b>ng anak. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. At bigla. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig.

"<b>A</b>te. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba. Kung nanghihiram sila sa iyo. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Doon ka sa Nanay magpasulsi." "<b>L</b>umayo ka rito. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. tulungan mo. Baka masira lang ito. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. <b>M</b>ula sa malayo. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. Kung humihingi sila ng tulong. "<b>A</b>te. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. Hu malakhak itong lumapit. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. At bilang pag-alala sa kanyang i na. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko." Parang walang narini . Ate tulungan mo naman ako. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. wala kang perang ipambayad dito. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . napakahirap abutin."<b>D</b>ios ko po. Si Juan ay naging isang butiki. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Lay o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. <b>S</b>a takot. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. pahiramin mo. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. at naglaro sa paligid. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. "Lumayu-layo ka nga rito. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. <b>M</b>aya-maya. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. Istorbo ka talaga. Parang langit ang taas nito. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya.

Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo." pagpigil ng mapagmahal na ina.baka magkasakit ka. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala." luhaang sabi ng ina. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. Inuu lit ko. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. at buo ang tunog. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. Iniistorbo na naman ninyo ako.. "Ano ba kayo. oras-oras. malakas. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. Gamba. iha. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba." dugtong ng kapatid niyang lalaki. Bilang parusa.." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. kung malilipasan ka sa pagkain.. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog.g si Gamba.." "<b>G</b>amba." "<b>W</b>ala kayong pakialam. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. pagalit itong sumig aw. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga.. . Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n.. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. humabi nang humabi. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo.

Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. HIV/AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusu gan Ilan pang halimbawa ng mga usapan ng mga lalabintaunin tungkol sa kanilang kalus ugan at seksuwalidad ang hinalaw upang mailarawan ang kanilang kabatiran tungkol dito.. Natutunghaya n sa mga sumusunod na halimbawa ang ilang tamang kabatiran at ilan ding mga naka babagabag na kakulangan sa pag-unawa sa mga sakit na nakakahawa at nakamamatay g aya ng HIV/AIDS. Naging paksa sa mga umpukan ang mga sakit na nakahahawa at inilaan ang m ga tanong tungkol sa mga sakit na kaugnay ng sekswalidad. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . hindi sabaw o sabon ang gamot sa HIV! Rona 20 . Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw.. 6 Title:Sexually transmitted infection.Essay Word Count: 2.</pd> diretso na rin sa AIDS!" Heto pa.. di ba palatandaan ng AIDS yung hirap sa pag-ihi<pd> . Ay on sa mga untahan sa umpukan lumalabas na maraming akala ang mga lalabintaunin n a sumasalamin sa mas malalaking problemang may kinalaman sa kanilang sariling se kswalidad at sa kultura at lipunang kanilang ginagalawan. HIV-AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusug an Text 134 . Akala ng ilang lalaki ng lalabintaunin na ang lahat ng STI gaya ng tulo o gonorrhea ay HIV. Itinanong-tanong ang tungkol sa <i>sexually transmitted infection</i> at ang tungkol sa HIV/AIDS. AIDS din yun<pd>.</pd> sa guys parang may nana yung lumalabas" Mark 20 "yung tulo.249 <i>Sexually transmitted infection</i>..<b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. Akala din ng marami na simple lamang ang lunas sa sakit na AIDS tulad ng katas ng halaman o sabaw ng prutas o di kaya ay paglalangas ng tubig na may sabon. Mga halimbawa ng kulang na kabatiran sa AIDS Hindi tulo ang AIDS! Nico 16 "sa napag-alaman ko.

. Dalawa ang prosesong nagpapaliwanag ng pagka-komplikado ng AIDS. baka mahawa sila</pd>. at sobrang mahina ang katawan ng may sakit. Halimbawa ang <i>wasting sy ndrome</i> ng <i>consitutional illness</i> kung saan nilalagnat ng mataas. (e<pd>... Sa <i >disease secondary to the immunodeficiency state</i> naman may mga <i>malignanc ies</i> at <i>opportunisitic infections</i> na maaaring kahinatnan. Ang HIV ay isang retrovirus o kilala itong Human Immunodeficiency Vi rus.." HIV ang dahilan ng AIDS Hindi nababatid ng tama ng maraming lalabintaunin na ang HIV ang dahilan ng saki t na AIDS. (<i>Herpes zoster</i>). ang pagkasira ng bait o dili kaya ay magkakaroon ng mabilis na paghina ng kakayahang pangkognitibo ng tao... <i>virus</i>... hindi naman pinag-uusapan" Jomar 19 "kapag nasama sa tubig tapos nainom. Ang <i>Ka posi's sarcoma</i> ay isang <i>malignancy</i>.. Hihina ang sistemang pang-immune ng katawan na nauuwi sa malalang sakit na AIDS o Acquired Immunodeficiency Syndrome.</pd> kung magka-AIDS ako sasabihin ko sa iba na 'wag na silang maglalapit sa akin.</pd>g<p d>.... Ang <i>direct viral disease</i> ay magkakaroon ng <i>constitutional illness</i>..< /pd>sabi ng lola " Mark 20 "sa tulo<pd>.</pd> <i>Mycobacterium tuberculosis</i>).</pd>hindi mo naman alam kung sino may sakit na AIDS di ba<pd>.. Samantala sa mga <i>opportunist ic infections</i> may apat na maaaring magsamantalang <i>micro organisms</i> s a mahinang sistemang panlaban sa sakit tulad ng <i>bacteria</i>..</pd> 'pag may AIDS. ang halimbawa nito ay <i>dementia</i>. sa halikan<pd>..</pd>pang-bawas lang buco juice<pd>.</pd> ang gamot mainit na tubig na may konting sabon" Teka muna. ewan ko parang gan'on..</ pd> <i>Candida albicans</i>). la bis na nagpapawis sa gabi.. ano ba ang HIV ate/kuya? Elsa 14 "AIDS nakakahawa<pd>. kailangan may sariling gamit kasi puwede ka ng mahawaan kapag ginamit mo iyong kanyang kutsara o baso<pd>.</pd>g<pd>.</pd>" Angelo 14 "<pd>.</pd>" Gilbert 16 "<pd>.. <i>fungus</i>.</pd> hindi ko alam kung paano nagkaka-AIDS. nagkakaroon ka na ng AIDS<pd>.</pd>" Raymond 17 "<pd>... (e<pd>.... at <i>protoz .</pd>" Erik 16 "<pd>. ang labis na panga ngayayat at patuloy na panghihina ng pangangatawan.</pd> hindi dapat lumapit sa taong may AIDS kasi nakakahawa<pd>.</pd>" Ilang maling pananaw Daisy 16 "<pd>..</pd>kaya di mo maiiwasan<pd>... Dulot ng HIV ang <i>direct viral disease</i> at a ng <i>disease secondary to the immunodeficiency state</i>.. Magkakar oon din ng <i>neurologic disease</i> na kinahihinatnan ng <i>direct viral disea se</i>."ang gamot sa AIDS.</pd> AIDS nakukuha mo sa laway. . parang<pd>....

acquired immunodeficiency virus. Ang isa pang paraan ng pagpigil ay ang pagsala sa mga produktong dugo na gagamitin sa medisi na.</pd>" Verne 18 "<pd>. at sosyal. 'pag nagka-AIDS hindi na gagaling<pd >. Isa rito ay ang paraan ng pagtuturo at pagkatuto sa mga dapat iwasang gawain na nagpapataas ng antas ng panganib na magkahawaan. inaantala ang pagdami ng mga <i>retrovirus</i> na ito sa paggamit n g HAART <i>triple drug therapies</i> Ang may mga <i>opportunistic infections< /i> naman ay ginagamot sa mga angkop na lunas dito gaya ng <i>antibiotics</i> .</pd>AIDS nakukuha thro' injection (IV drug users) Benedict 17 "<pd>. May mga AIDS-<i>defining opportu nistic infections</i> na rin bukod sa may ebidensiya na ng HIV infection ang ta ong may <i>full-blown AIDS</i>.</pd>AIDS.</pd>g<pd>. Id inadahilan nila ang takot sa mga ganitong sakit sa pagkawala ng sigla sa buhay ( sarili).. Kinatatakutan ang ganitong mga sakit dahil may kaugnayan pa rin sa mga aspetong sarili. Ang <i>prevention</i> o pagpigil ang tanging paraan sa pagtigil ng pagkalat ng HIV... Kasalukuyang paraan ng pag-alam kung may HIV at AIDS at mga pagpigil ng pagkalat nito Ang ELISA o enzyme-linked immunosorbent assay test ang isa sa mga paraan ng pag -alam kung ang tao ay may HIV.. pagpawi ng gana sa sex (seksuwalidad). Ang PCP ang karaniwang sakit ng may AIDS.. at ang paglayo ng iba bunga ng p andidiri (sosyal). Ang Western blot test ay isa pang paraan ng pagtiya k kung may HIV ang isang tao.</pd>AIDS madaling kumalat. sekswalidad. Ito ay sobrang sensitibo sa pag-<i>detect</i> n g HIV (99<pd>..</pd>" Kinatatakutang sakit ng mga kalahok na lalabintaunin Ang mga kinatatakutang sakit ng mga lalabintaunin ay may kinalaman sa mga sumusu nod na aspeto: sarili. sa infected na karayom o dugo<pd>. Ang pagkakaroon ng TB o ca ncer ay seryosong banta sa lakas ng katawan (panghihina ng kalamnan). imahe ng s . Ang ibang kinatatakutang sakit ng mga kalahok ay tuberculo sis (TB) at cancer. sekswalidad.. Ang ilang halimbawa ng mga naging tugon sa mga tanong ay mat utunghayan sa ibaba.</pd> <i>Pneumocystis carinii pneumonia</i> o PCP)..oa</i> (e<pd>.</pd>g<pd>. Halimbawa ng tamang kabatiran Michelle 12 "<pd>..</pd>5%). Ayon sa mga kalahok na lalabinta unin kinatatakutan nila ang mga sakit na STD.. at sosyal. Dahil na rin sa wala pang natutuklasang lunas s a sakit na AIDS ang mga paraan ng pagpigil sa pagkalat ng nakamamatay na sakit n a ito ay isang malaking hamon pa rin sa mga eksperto sa medisina at pag-uugali o behebyur.. Samantala sa mga nahawaan na ng HIV.</pd> p24). Humahanap na rin ng bakunang panlaban sa HIV kanya lamang ay maraming probl ema ang kinakaharap ng mga siyentipiko tungkol dito. wala pang gamot para diyan<pd>.. Upang matiyak naman kun g may AIDS na ang may HIV binibilang ang CD4 T-lymphocyte para alamin kung ito a y mas mababa na sa takdang bilang (CD4 < 200). Ito na ang pinangangambahang kalagayan na nauuw i sa kamatayan ng nahawa ng HIV..</pd>AIDS nakukuha sa sexual intercourse. Mas komplikado ang paraang ito subalit mas masino p sa paggamit ng antigens (e<pd>.. subalit marami ang <i>false positive</i> kaya iminumung kahi ang pag-uulit ng test. <i>sexually</i> (<i>socially</i> ) <i>transmitted disease</i> at ang AIDS.</pd>" Caryl 16 "<pd>.

at kaloob an (pagkawala ng pag-asa). nasa tiyak na panganib ang mga kababaihan lalo na ang mga bata at lalabintauning babae sa pagkahawa sa sakit na HIV. anyong panlabas (pagkalugas ng buhok).. Sus ulyapan ang samu't saring saliksik sa larangan ng pag-aaral sa HIV/AIDS ang mga usaping kaugnay ng mga pananaw na pambabae at pang bakla lamang ang sakit na ito . Inaakala pa rin ng marami na bunga ng kakaibang sekswalidad ang pagkakaroon ng sakit na HIV. Natutunghayan ang ganitong pag-uugnay sa mga sumusuno d na halimbawang hango sa mga interbyu. Ito ang siyan g nagpapanatili sa banta ng lalong malawakang pagkalat nito sapagkat hindi malin aw sa marami ang dahilan ng pagsasalin-salin ng HIV. mag-ingat na rin sa mga ganitong babae.. Gayundin mariin pa ring pinaniniwalaan nila na ang mga bakla ang may dala ng sakit na HIV/AIDS dahil daw sa mga aktibiting sekswal ng mga ito... Ang <i>Feminization of HIV/AIDS</i> ni Nwe Nwe Aye (2004) ay naglalahad ng mga katibayan ng maling pananaw at pagkakabit sa kababaihan ng sakit na ito. Sinabi sa pag-aaral na ang mga babae ay may <i>multiple vulnerabilities</i> ku ng saan lalong madaling mahawa sila sa STI partikular sa HIV.</pd> nakukuha ang AIDS kung na kikipagtalik ka sa bakla!" Sulyap sa samu't saring saliksik <i>Stigmatized</i> at <i>feminized</i> ang sakit na HIV/AIDS. sa ganitong lugar<pd>. matutunghayan ang ganitong mga pananaw.. Ay on sa pag-aaral. Samantala hin di malinaw sa mga kalahok kung bakit mga babae lalo na ang mga bayaran at ang mg a bakla ang dahilan ng pagkalat ng HIV. Akala pa rin ng marami sa kanila na ang sakit ay nakukuha sa pakikipag-sex lam ang sa mga babaeng bayaran at mga bakla..</pd> para makaiwas sa AIDS. Sa ilang sumusunod na halimbawa sa ibab a. Ayon pa sa pag-aa ral mabilis na dumarami ang mga kaso ng HIV sa Timog Silangang Asya lalo na sa Thailand at mga karatig bansa nito na di kalayuan sa Pilipinas.</pd>umiwas sa mga bayarang babae.</pd>" Ryan 19 "<pd>.. sila mismo kasi nakakakuha ng AIDS. Halos ganito r in ang <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na ito kung saan inaakala na sa ba bae nanggagaling ang HIV virus at kumakalat dahil sa pakikipagtalik sa isang bab aeng nagkaroon ng ibang partner sa sex bukod sa kanyang kasintahan o asawa.. Napag-alaman din sa mga lalabintauning kalahok hindi lamang ang kanilang agam-ag am sa AIDS kundi ang mga pananaw na sumasalamin sa kakulangan ng pag-unawa sa sa kit na ito.</pd>" Gary 15 "<pd>..</pd> nakukuha ang AIDS sa pambabae<pd>.. Ang retrovirus ay galing sa mga bakla at naisasalin sa pakikipag-sex sa kanila.</pd>yung lalaki sa lalaki<pd>. Ang mga prostityut o mga babaeng bayaran ang nagpapasa ng sakit na STI at HIV/AIDS dahil sa pasalin-salin sila sa iba't ibang kostomer ... Sinasabi din nila lalo na ng mga lalak ing lalabintaunin na nahahawa ng HIV sa pakikipagtalik sa mga tinatawag nilang l alaking operada o transekswal at sa mga hindi matitinong babae o kung ituring ni la ay mga babaeng gala..</pd>" Rutloy 19 "<pd>. <i>Stigmatized</i> ang s akit na HIV/AIDS sa mga bakla at babaeng bayaran.... Halimbawa ng <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na AIDS Keith 18 "<pd>.. Ang mga lalabintaunin lalo na ang mga lalaki ay naniniwalang ang sa kit na AIDS ay pambabae o pang mga bakla lamang at nahahawa ang mga lalaki dito. Idinagdag pa ng ...arili (pangangayat ng katawan). hindi makikipag-ano sa mga babaeng gala at sa mga bakla<pd>.

karami han sa mga ina ay nahawaan ng kanilang mga asawang lalaki na nakuha ang <i>retro virus</i> sa labas ng bansa noong naghahanap-buhay pa sila bilang mga <i>overs eas worker</i> (Javier 2006). Iminungkahi sa pag-aaral na ang lalabin tauning babae ay dapat magkaroon ng sapat na kaalaman at kasanayan upang makaiwa s mahawaan ng HIV. pwersahang pakikipagtalik. Marami sa mga babae ang walang kapangyarihan sa negosasyon tulad ng mga nasa <i>commercia l sex work</i> at nasa marahas na sitwasyon. Ang sitwasyon ng kababaihan ang higit na mapanganib at hindi ang kanilang iniuugaling kaugnay ng sekswalidad. Ilang nakalap na mga pag-aaral sa epidemyolohiya ng HIV/AIDS at mga sarbey tungk ol dito ang maglilinaw na ang sakit na ito ay walang pinipiling kasarian. Halimbawa sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> (Poblete 2005) m as marami ngang naitalang kaso ng HIV/AIDS sa mga lalaki (62<pd>. Gayundin naman ang HIV <i>transmission risk</i> ay mas matindi sa sit wasyon na may puwersahang pakikipagsex. dapat magi ng bahagi ng pangkalahatang istratehiya ang ganitong kaalaman upang maging mabis a ang programa para sa pagpapaalam sa banta ng AIDS. Aniya maraming <i>overseas workers</i>.</pd>2%). ano ang bisa ng ABC kung may karahasan sa kaba baihan gaya ng <i>rape</i> o panggagahasa. Mahihinuha na mas maraming kalalakihan ang may HIV/AIDS at sila ay nasa maagang yugto ng pagiging <i>adult</i> . . Marami ring babae ang nahawaan ng kani-kanilang mga asawang lalaki samantalang nananatili silang tapat sa mga ito. at mapanganib na ugali ng mga kabataan sampu ng kanilang mga iniuugali sa sek swalidad ang mga palatandaan ng banta ng HIV/AIDS. Ayon kay Nwe Nwe Aye. mula sa buwanang pagtatala ng 1 0ng kaso lamang sa mahabang panahon ay nagkaroon ng biglaang pagtaas ng bilang s a 20ng kaso ng HIV/AIDS nitong taong 2006. Sa pagtataya ni Cravero (2004) sa sitwasyon ng HIV/AIDS sa Pilipinas sinabi niya na kailangan g basahin ang mga tanda na <i>slow at <i>low cases ng sakit bilang <i>hidden</i> at <i>growing</i> dahil nga sa maraming palatandaan ng pagmumulan ng pagkal at nito.</pd>7%) at sa mga nasa 30 . gulang . at C para sa pag gamit ng <i>condom</i> . Ayon pa rin sa ulat. Sa interbyu sa mga ama at ina na may HIV. Idiniin niya na mahalagang isali ang mga lalaki lalo na ang mga lalabintaunin sa kampanya sa pag-unawa sa sitwasyon ng mga kababaihan upang higit na mapangalagaan ang kanilang kalusugan. Hindi rin sapat ang paggigiit sa kanila ng paggamit ng <i>condom< /i> dahil laging naroon ang banta ng pwersahan at pamimilit na sex.29 taong gulang (31<pd>.39 taong gulang (37<pd>. ang lahat ay maaaring magkaroon at may banta sa bawat isa sa atin. Nagkalat pa rin nga ang pananaw na ang AIDS ay sakit ng babae at sila ang nakah ahawa sa mga lalaki. sa pag tatalik nahawa ang mga lalaki. at iyong nasa <i>commercial sex work</i> na hindi nakapipili talaga ng kung sino ang k anilang magiging kostomer. Ilang mahahalagang usapin ang inilahad ni Nwe Nwe Aye (2004) sa kanyang pag-aara l kaugnay ng AIDS at kasalukuyang iminumungkahing paraan ng pagpigil ng HIV. Ayon pa rin sa naging ul at ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . Dapat na ngang ulit-ulitin sa mga kalalakihan na ang sakit na ito ay unibersal. partikular sa mga bata at lalabintauning babae.pag-aaral na mas mataas na ang <i>rates ng HIV sa mga babaeng lalabintauning may asawa. Ang ABC ay istratehiya ng pakikialam kung saan itinuturp na ang A para sa pag-<i>abstain</i > sa sex. B para sa <i>being faithful</i> (pagiging tapat). Aniya. lahi. <i>commercial sex workers</i> .</pd>8%). Pinatutunayan ito ng nakaraa ng tala ng pagdami ng kasong iniuulat na may HIV/AIDS. Ay on sa kanya hindi sapat ang ABC bilang <i>prevention strategy</i> lalo na para sa mga kababaihan. Pataas din aniya ang bilang mula sa naunang nait alang kaso noong 1984 sa mga taong nasa 20 . o pananampalataya at hindi usaping pangbabae o pambakla kundi panlahat.</pd>8%) kaysa sa mga babae (37<pd>.

At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka .5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Hindi niya malilimutan ito. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Sumisidhi ang digmaan. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. si Hen. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Usaki Kimadori. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Batid ito ng kanyang Ditse. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama t puno ng patumapat ang kanyang kapatid. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina nanahanan ni Alfonso. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid.

Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa.nyang Ditseng Cora para sa Heneral. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Kinabukasan. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Karne an g laman ng bayong. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Kumukulimlim ang panahon. Ma . Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Nakaaawa hindi ba Gloria?. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa pamumuno at pagpaparusa sa mga katutubo. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Lumipas pa ang mga araw." dagdag pa ng nakatatandang kapatid." pahayag ni D itseng Cora. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Balighong pangamba ang kanyang nara mdaman. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Walang imik si Gloria. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti.

Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Isa lang ang batid ko. tunguhin at saliksikin. Lihim ito. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana . Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. wala na si Ditse. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Papalapit siya. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. pero walang nakatagpo. ang inisip ko. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Di ko lang batid kung saang direksyon. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Nag-iisa sa buhay si Gloria.y kadalasan ang kanilang pagkikita. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Ako si Dulce. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Siya si Duerme. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. malapit at lumalapit siya sa akin. Mahalumi gmig. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Piho ko'y naliligaw ito. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Nabatid ni Hen<pd>. magdidilim na. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Tumahimik ang paligid. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Papalubog na an g ikalawang araw. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis.

nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. D oon ko ipinasyang tumakbo na. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi . at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. dilaw. Nakita ko na ang daan patungong bayan. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Alam kong malayo na ito sa akin. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Kay McGillis. <i>Panitikang Pambata. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. 4 Title:Sanaysay (46) Text 141 . kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Humahangos. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo.Essay Word Count: 2. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador.w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa.674 Sa paniniwala ni McGillis. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Kinabahan na ako. Tuluy-tuloy ako. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Nakailang hakbang na ako. tulad ng wika. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw.

Sa bansang 1850. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto..</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop.. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. Tinatawag din itong "abesedaryo. Ang unang aklat na limbag. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Bukod sa kartilya at katon. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.nas. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>.</ pd>8) </i>. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. pagbigkas ng mga salita. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. na dapat igalang sa lahat ng oras. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Paglaon. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. sa t . Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.

na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.</ pd>H<pd>.</pd> Thomas. bida. at Sa rgent Rayme. at sa buhay ng mga santo.</pd> Stuart. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan.</pd>P<pd>. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Mula taong 1898 hanggang 1910.</pd>A<pd>. Tinawag silang mga pen sionados.</pd>I<pd>. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan.</pd> La Belle. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>.</pd>F<pd>. Ayon kay Luna Sicat Cleto. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata.</pd> Hancock. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat.</pd> Stuart. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.</pd> Ralphson.</pd>M<pd>. mababait na kaibigan at higit sa lahat. pagkontrol sa mga kaalaman.</pd>H<pd>. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Muli. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito.</pd>P<pd>. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil . Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito .</pd> Perkins. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Kung kaya. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. bida ang mga Amerikano. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol.alambuhay ng mga sikat na tao. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan.</pd> Eady. Edward Stratemeyer.

Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino.. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. nandoon pa rin sila. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. at sa lahat-lahat na yata. ahen siya. at tanggapan ng pamahalaan. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Sa mga kasalukuyang teksbuk. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. sa ating sinasalita. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. sa mga panoorin. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Ika nga. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. tulad ng Amerika. sa mga babasahin.ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. hindi ito ang wika ng ating "k .</pd>180) </i>. Anumang gawin nating pag-iwas.. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat.

aluluwa". higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Bukod di to. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Dahil dito. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. Teen Novellas at Teen Romance. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. ba le wala rin. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Bright M inds Read! at iba pa. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Taon-taon. Sa kasalukuyan. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitikang-pambata. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Poster s Series. Higit sa lahat. partikular ang televisyon. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Madalas. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. At kung minsan. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. malilikh . Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. Big Book. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Klasrum Adarna. Manuals. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. Dahil dito. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino.

Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta.Essay Word Count: 2. . mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan.063 Samakatuwid. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata.a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. Sa pamamagitan nito. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. Sa mga simulang pahayag sa kwento. 6 Title:Sanaysay (43) Text 133 .

Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. Dahil di to. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. tulad ng akala ng bata. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. Pero hindi na ito ang mahalaga. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. at iba pa. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. ngunit sa halip na mahatsing ito.</pd> Anon uevo. tulad ng <i >ruler</i>. . Alam din ng bata na <i >hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. suklay. stik ng <i>fishball< /i>. torotot. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. ugali. <i>antenna</i> ng TV. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. pambomba ng bola. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil.<i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. at iba. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. ng kanilang mga iniidolo. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. Isang babae ang sumulat ng kwento.

Sa ngayon. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. agad na lalabas ang mainit na kape. tulad ng pagpunta sa hardin. <i>loko lang</i>. <i>O nagpapatintero. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. . nag-iisip at hindi emosyonal. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. tumbang-preso. kasama ng mga kalaro</i>. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. Sa kwento. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. Tumuklas ng mga bagay-bagay. <i>Gumagala buong gabi. pagtanaw sa mga b ituin. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. magpahangin. Sa kwento ni Garlitos. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. sumukob sa malalaking puno. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). na ang lalaki ay laging malakas. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. biglang nagbago ang lahat. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. umawit sa buwang hugis karit. o <i>w alang lang</i>. agad niyang nagagawa. Sa pamamagitan nito. taguan. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. bakla o t omboy. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki.Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. hapung-hapo siya. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. ang Ruming ay pangalang hindi lik as na panlalaki. plantsadong damit at iba pa. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. kung kaya hanggang ngayon. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. Ngunit isang araw. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House.

Emosyonal (nalulungkot. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. Tulad ng mga babae. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. negatibo. Sa pamamagitan ng kwento. nang hindi namamalayan ng mga bata. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. Samakatuwid. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. Ang katulong ay hindi lamang katulong. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. ga nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. Sa kanila ng kamalayan. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. taglay ng panitikang pambata. nagseselos. Maaaring ituro ng mga kwento. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn.Ang maganda sa kwento. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. sentimen tal. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses . Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya.

uhaw at gutom. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. pananaw. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. maunlad. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a . at higit sa lahat. 6 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. at paniniwala ng isa ng lipunan. Kung kaya. Gera hanggang Dresden. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Dahil ang katoto hanan. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. Maselan ang kalagayan naming dalawa. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo.o at maunawaan. Sa pamamagitan nito. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. anumang kasarian. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. wika. subalit kinak ailangan ko itong gawin. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h awak ay pistol. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Sa naipon niyang salapi. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. Kung mangyayari ito. upang malikha ang isang lip unang malaya. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. Taglay nito kultura. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an.

Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Ako. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Isina ra ang klab ni Ilienno. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Noong una. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. Si Ilienno ang nagbigay-alam. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Si Waldteim at ako... Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Ako'y isang LIHIS. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya.awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Katatapos lamang ng taglamig. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami nagkakilala. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan.. Akala ko'y katapusan na nami n. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya.. Kung minsan ay maaamoy mo a . Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Kasama dito si Ilienno. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Ika-20 ng Abril 1944. Tanggap na niya ako. Oo. 1943. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Ika-27 ng Enero 1943. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Ika-6 ng Agosto 1942. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Ika-17 ng Abril 1943. Narating namin ang sinasabing Dresden.

Sa barracks. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya.ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m . Nagpumilit siyan makatayo. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. ang mga bahagi ng Koran. Ayaw kong isipin ang<pd>. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Lahat ng naniniwala sa gawi. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. mabato at mainit ang aming hinihigan. wala na. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. o dalisay. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Binuhusan sya ng tubig. Ika-20 ng Mayo 1944. Takot na akong mawala pa siya. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Kahapon ng tanghali. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Ika-26 ng Mayo 1944. Wala nang limitasyon Waldteim.. Wala kaming magawa. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. malinis at marangal. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. dalawa ang inutas ng punglo. tinulungan ko siya. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Hindi ko ma tiis. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Pilit kong itinatali ang bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>.. Mapanib ugho ang kanyang dila. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Inaanay na ang aming katawan. Nan ghihina na ang kaibigan ko. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Ganunpaman. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan.

Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan.aling gawi ay may katapat na kaparusahan. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Walang nakakibo sa mga nakakita. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. Makaraan ang ilang saglit. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. ." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Tulala ang kanyang ina. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Siya pa ring batang masunurin. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb.

Sa level na personal makikita ang karanasan. Samantalang dominante nama n ng mga kaso ng pananakit at pang-aabuso ang listahan ng mga nakasasakal na rel asyon sa mga babaeng ito (Collins 1990: 619-620). asawa. estado sa lipunan. Maaaring mapagpalaya o nakasasakal ang mga relasyong ito. tulad ng fingerprint. Kadalasang nakakulong sa pamilya at pagpapamilya ang mga ekspektasyon at katangiang ito. Ang panlaping "pakiki-" ay nangangahulugang "pagsama at pagdamay sa anumang bagay n a ginagawa o nadarama ng iba" (Enriquez 1981:13). Pin atunayan nina Moi at Quindoza Santiago na dikta ng kultura ang pagkababae at pag kalalaki (Moi 1985. Kabilang dito ang pagiging mabuting ina . makapangyarihang elemento ang pag-ibig at ang pag-iibigan ng isang babae at lalake. panggrupo o komunidad. At sapagkat walang dalawang taong m ay parehong kaakuhan. Pakikipagkapwa ang tawag sa ganitong konsepto o relasyong taosa-tao sa kulturang Pilipino (Enriquez 1981:13. Bahagi ng antas na i to ang mga salik o kontextong kultural tulad ng lahi. g . Matatagpuan sa antas na ito ang k awing-kawing na puwersa ng lipunang gumagahum sa isang tao. may napakaraming antas ng pakikipagkapwa ng m ga Pilipino. Manipulado ng gahum ng dominanteng grupo ang ikalawang antas ng pagdanas at pakikibaka: ang panggrupo o pangkomunidad. edad. motibasyon. at anak.Essay Word Count: 2. marka ito ng pagkatao.4 Title:Sanaysay (39) Text 129 . Quindoza Santiago 2002:191). mula sa pagiging "civil o civility" o "pakikitungo" hanggang sa pag kakaroon ng "sense of unity and identification" o "pakikiisa. at panl ipunan.360 Hindi maihihiwalay sa naunang apat ang salik ng gender o kasarian at sekswalidad ang pagiging babae o lalaki. Ang mga ito ay makikita sa level na personal. May mga katangian ding nararapat na taglay niya upang maging mahusay ang kanyang pagganap sa nasabing papel. at ang pagkababae o pagkalalaki. Ayon sa paglalahad ni Santiago sa "The Language of Food" (1976). at emosyon ng isang tao na bahagi ng kanyang kaakuhan. at sa kalalakihan o p akikipagkapwa. Para sa kababaih ang African-American halimbawa. tinalakay ni Patricia Hill Collins ang tatlong level ng pagdanas (experience) a t pakikibaka (resistance) ng isang babae sa limang puwersa ng lipunang tinatalak ay. Kaya bago pa man gampanan ng isang babae ang kanyang papel sa lipunan ay mayroon ng mga ekspektasyon sa kanya sa pa gganap ng naturang papel. ayon kay Collins. Kasama sa kat egoryang personal ang relasyon ng kababaihan sa isa't isa. Sa artikulong "Black Feminist Thought in the Matrix of Domination" (1990)." Nasa tuktok ng ha yrarkiyang ito ang konsepto ng "pakikipagpalagayang-loob" na nangyayari lamang s a pagitan ng magkakaibigan kung ihahambing sa "pakikisama" na maaaring sa kahit kanino (Santiago 1976:132-139). Quindoza Santiago 2002). dagdag ni Quindoza Santia go (Quindoza Santiago 2002:14). ugali.

Nararapat na magkakabahagi sa pagbuo ng identidad ang mga kontextong kultural na binanggit (Smith 1990. Dahil nakapag-aral. isang iskolar at premyadong mana naysay. Ang mga babaeng hindi maganda ay may dalawang pagpipiliang karir sa buh ay: maaaring maging katulong kung malakas ang katawan at masinop magtrabaho. May teorya si Ma<pd>. itsura o pisik al na anyo." tulad ng mga tind era at sekretarya. "negatibo. Lalo't hi git sa isang bansang "personal" tulad ng Pilipinas. kaibigan. Ngunit napansin ni Santos sa kanyang pagsusuri sa pantikan ni Pantoja Hidalgo sa artikulong "Feminist Uses for Enchantment: A Gendered Reading of Cris tina Pantoja Hidalgo's Tales for Rainy Night" sa <i>The Likhaan Book of Philippi ne Criticism 1992-1997</i> (2000) na ang identidad ng isang babae ay palagiang n akabase lamang sa kanyang mga "social relationship" (Santos 2000:348). ginamit ni Valdez ang bahay bilang parameter ng pagsusuri. May ibang kuwento naman ang mga babaeng matalino at maykaya sa buhay." Kadalasang may istigma sa lipunan ang ganitong tawag dahil sa pag-iisip na walang nanligaw o nagkagusto sa babae dahil hindi na maganda ay threatened pa ang lalake sapagka t matalino at maaaring kapantay niya (ng lalake) ang istatus. Tulad ng pagiging ina at asawa. at maaari naman magkaroon ng magandang karera sa kanyang propesyon sa labas ng baha y kung matalino. Ngunit dahil matalino lamang (at hindi maganda) ay malaki a ng posibilidad na tumanda siyang dalaga o maging "matandang dalaga." Madalas na "hindi maganda" (ito siguro ang politically-correct term) o p angit ang mga babae sa huling kategorya. An g mga babaeng nasa loob ng bahay ay kadalasang yaong may sekswal na relasyon sa lalake kaya't ang tawag ay "asawa" o yaong mga babaeng walang sekswal na relasyo n ngunit binabayaran upang gumawa ng mga trabahong-bahay tulad ng "katulong" at "yaya. sapagkat kung wala rin lamang sekswal n a relasyon sa lalake. Pansinin na higit n a mababa ang status ng puta. kung saan ang tao ay may halaga bilan g tao at hindi bilang utak lamang o sensibilidad (Cruz 2002: 24)</i>. Ani Valdez. may pagkakataon siyan g umasenso sa buhay. dahil ilegal at nasa labas ng bahay. "Ang implikasyon kasi kailangang matuto siyang bu hayin ang sarili dahil hindi siya maganda" (38). Ani Cruz: <i>Hindi dapat inaaalis sa kontexto ng pamilya. ukol sa gahum ng gender o sekswalidad. at bawal" ang ganitong relasyong se kswal sa labas ng bahay. journal ng Departamento ng Pilipino ng Pamantasang De La Salle. kaysa "maybaha y. estado sa lipunan. ay may dalawang opsyon ang babae. binanggi t ni Valdez na may dalawang lugar na maaaring puntahan ang isang babae sa lipuna ng Pilipino . at sekswalidad (Collins 1993:619). na k adalasang "hindi maganda" dahil kung maganda ang babae ay sasabihing maganda't m atalino. at lipunan ang kritika .ang "loob at ang labas ng bahay" at ang dalawang ito ay "mediated ng pagkakaroon o absens ng isang sekswal na ugnayan sa lalaki" (Valdez 1997:36). sa loob at labas ng bahay. at maitim na kompleksyon. Sa bawat lugar. Ganito rin ang opsyon sa labas ng bahay para sa mga babaeng matalino. Kabaliktaran nito .</pd> Stella Valdez. dahil walang pera a t hindi nakapagtapos ng pag-aaral ay maaaring maging "puta. Samantalang ang babaeng maganda at maykaya sa buhay ay maaaring magkaroon ng magandang trabaho bagaman walang sekswal na relasyon sa la lake. malalaking bint i o pata." bagaman parehong sekswal na relasyon sa lalake ang basihan ng ganitong kateg orya. Mir on 1999). ang babaeng magaganda ay kadalasang matatagpuan sa labas n g bahay." dagdag ni Valdez. Sa "Himanting: Suhay Sa Kamalayang Ni lamatan ng Kamalayang May Basag" (1997) sa espesyal na isyu para sa kababaihan n g <i>Daloy</i>. Sa artikulo. Ang mahirap na babae. Hindi tayo bansang America kung saan maaaring malunod sa kawalang-identidad an g isang kritiko. Tayo ay bansang personal. Yaong mga babaeng magaganda ay maaaring magkaroon ng d alawang pagpipilian sa labas ng bahay. Ayon pa kay Valdez. Maituturing na "hindi maganda" ang "matitigas na braso.ender. at nakadepende ang dalawang ito sa kanyan g "social status" o estado sa lipunan. masama. magagaspang na kamay. Bat ay sa "pisikal na kagandahan" naman at "talino" ang mga opsyon na maaari sa kaba baihan sa labas ng bahay." na ang ibig sabihi' y may ilegal na relasyong sekswal sa lalake kapalit ng pera. at edad sa kulturang Filipino. relihiyon. Ang kababaihang kabilang sa ganitong kategorya ay kadalasang "m as mababa ang opsyon dahil ang mga ito ay komplemento lamang. higit na mapaiigting ang identidad ng isang b abae kung isasama ang salik ng relasyon o pakikipagkapwa (Smith 1990). Kung gayon.

itsura o pisikal na anyo. at edad sa pagtuk oy ng identidad at kinabukasan ng isang babae sa ilalim ng isang bansang may kas aysayan ng kolonisasyon tulad ng Pilipinas. na ibilang lamang sa isang kategorya ang iba't ibang mukha. mahalagang salik sa pagtukoy ng pos isyon at papel ng kababaihan sa lipunang Pilipino ang mga panlipunang institusyo n. ay maliit na bahagi lamang sa isang malaking korporasy on ng isang makapangyarihang pamilya na kumukontrol sa halos lahat ng serbisyong panlipunan tulad ng sa kuryente o Meralco. nararapat na maliwanagan ang Dimensyon ng Kaap ihang ito. Higit na makahulugan ang pagsusuri n g kaparaanan ng mga nasa ibaba ng matrix. lawak at lalim ng d ominasyong buhat sa sarisaring puwersang likha ng magkakaibang lokasyon o posisy on sa buhay. Nasa tukto k ang babaeng maykaya sa buhay at may asawa (o sekswal na relasyon sa lalaki). Ayon pa kay Collins. hindi sapat na isiwalat lamang na may kalupitang nangyayari sa kab abaihan sa isang lipunan.ang leybel na matandang binata na may positibong konotasyon dahil sinasabing wal ang nagustuhang babae kaya tumandang binata na lamang. bagaman nagbibigay ang mga ito ng oportun idad upang matuto. na gamitin ang kanilang kakaunting kakanyahan upang magbigay-katuturan sa kanilang hamak na sitwasyon ( Collins 1990: 619). ngunit higit na mah alaga ang paglalahad ng pag-iral at pakikibaka ng mga api sa kanilang hamak na s itwasyon. bukod sa Matrix ng Pagkababae na sakop ng ikalawang an tas. S amantalang nasa ibaba naman ang isang mahirap na matandang dalaga. mapapansin na kawing-kawing ang apat na salik ng gend er o sekswalidad. isang pagtataksil sa paghahanap ng katotohanan. makikitang may iba't ibang posisyon ang sarisarin g imaheng tinalakay ni Valdez sa artikulo. media. upang maging ganap ang pag-alam ng Dimensyon ng Kaapihan ng isang babae. sapagkat ang mga ito ang nagsisilbing malawak na venyu ng paninikil o pang-aa pi sa kababaihan. kung gayon. Sapagkat ang malulupit na karanasang ito ang nagsisilbing permananten g tatak ng pagkatao. ang Chanel 2. estado sa lipunan. Isang magandang halimbawa ang sistema ng edukasyon sa Pilipin as na mula sa kolonyalismo ng mga Amerikano. Pinakamaswerte sa lahat ng mga ito ang babaeng maykaya na sa buhay. May ikatlong antas ang pagdanas at pakikibaka ng kababaihan sa gahum ng li punan. hindi lamang layon ng pag-aaral na ito ang makabuluhang pagtukoy ng mga salik-kultural na nagbibiga y-kahulugan sa pagkababae at ang iba't ibang dimensyon nito. mahalagang suriin ang posisyon ng isang babae sa iba pang antas ng dominasy on . . Sa iskima ni Valdez. at iba pang pormal na organisasyon. At ito'y matatagpuan sa antas ng mga panlipunang ins titusyon tulad ng paaralan. Higit na mabuti ang b uhay ng babaeng may katayuan o katangiang nabibilang sa gahum ng lipunan. Samakatuwid. samakatuwid. dahil tila ba hindi "normal ang ganito sa ating kultura. Samant alang may iba't ibang intensidad naman ang kalupitan sa kababaihang wala sa domi nanteng uri. Tulad ng personal at panggrupo o komunidad. Dalawa lamang ang babaeng may asawa at matandang dalaga sa mga representasyon ng kababaihang matatagpuan sa matrix na ito. Mahalagang ma-locate kung nasaan ang isang babae sa ganitong matrix . maganda't matalino pa. isinusulong naman ng mga organisasyong ito ang mali o di-angk op na uri ng katotohanang nakabatay sa pamantayan ng naghaharing-uri o dayuhan ( Collins 1990:109). Bukod dito. May kaakibat na "paghihirap" at "oportunidad" ang posisyon o lokasyon ng i sang babae sa komplikadong matrix (Zinn at Dill 1999:107). Kung ilalapat ang iskimang ito sa Ma trix ng Dominasyon ni Collins." kaya't may pagkakataon siyang malay o ang marating sa buhay (36-44). Gahum ng kapitalismo naman ang isinusulon g ng mga istasyon ng telebisyon dahil ang isa sa pinakapaboritong chanel dito sa Pilipinas. at hindi dahil walang nag kagustong babae sa kanya batay sa pamantayan ng lalake. yaong mga api. Sa kabila ng ganitong katotohanan." ayon sa historyador na si Constantino. hi ndi sapat sa pag-aaral ng pagdanas at pakikibaka ng kababaihan ang pababa-taas o pataas-babang istruktura ng kapangyarihan. ayon pa kay Collins.sa personal at panlipunan. Tatawagin natin Matrix ng Pagkababae ang Matrix ng Dominasyon ni Collins na nilapatan ng teorya ni Valdez. simbahan. Dala ng ganitong paliwanag. Isa itong malaking "miseducation. ayon kay Collins. Bagkus.

sa mga Hapones at Muslim. na may pondo mula sa gobyerno ng Libya (o kay Muammar Al Qathafi) bagaman produksyong Hollywood ang pelikula. Ang pagsasama ng Matrix ng Pagkababa e (kolonisasyon. panlipunan) ay bubuo nang higit na malawak na konsepto ng Dimensyon ng Kaapihan. at napanood ko sa pelikulang <i>Lion of t he Desert</i>. n apansin ni Agcaoili na ang mga lalaking tulad nina Antonio Samson at Carding ay nagdedesisyong "kitilin ang sariling buhay (at ng mga minamahal) kapag sila ay n ahaharap sa mga dagok ng buhay" (Agcaoili 2001:137). higit nilang nanaisin na hindi umiral kaysa umiral na walang dangal at hindi malaya. ang "nihilismo" (137) ay disposisy ong lalake. gender o sekswalidad. Pinakapopular ang ganitong disposisyon ng lalake sa katauhan ni Romeo ng <i>Romeo and Juliet</i> ni William Shakespeare nang kanyang makita na tila patay si Juliet. ay di sposisyong babae. Nabasa ko sa librong <i>Muammar Al Qathafi: The Grea t Leader</i> (1989) ni Jaime Ramirez. sa sanaysay na "Ang Pa gkalalaki sa Panitikang Pilipino" sa <i>Salaysay: Pananaliksik sa Wika at Paniti kan</i> (2001) ang konsepto ng pag-iral ng kalalakihang Pilipino. isang rebolusyonaryong pinuno sa Libya na matagal na nakipaglaban sa mga Ita lyano. maghahatid ng malawak at komplikadong konsepto o Dimens yon ng Pagkababae ang ugnayan ng dalawa. panggrupo. At kapag ikinabit sa Diskurso ng Pag-iral an g Dimensyon ng Kaapihan. naging bahagi ng ginawang pag-aaral ni Aurelio Agcaoili. edad. mas kanais-nais ang magpakamatay . hindi lahat ng uri ng tao ay may kapasidad a t lakas ng loob umiral. at taas. kung gayon. samantalang ang pag-iral. ay isang pangangailangan sa pag-aaral ng kababaihan o pangkab abaihan sapagkat gaya ng naipakita. estado sa buhay) at Antas n g Dominasyon (personal. Sa kontexto ng kulturang Pilipino. Pinatutunayan ito ng mga nagtutunggalia ng paniniwala ng iba't ibang relihiyon at ideolohiya. walang saysay na mabuhay ang isang taong walang dangal. sa kabila ng anumang hirap ng buhay. na higit na nanaisin ng isang Muslim na mamatay sa pakikipaglaban para sa kalayaan kaysa masakop ng dayuhan. ang tungkol kay Sheik Omar El Mukht ar. propesor ng Mass Communications at naging Research and Publications Coordinator ng Center for Regional Operations ng Unive rsity of the Philippines sa Cebu City. naniniwala akong ang maging babae o ang pagkababae ay hindi ka sing simple ng ating inaasahan kaya't gagamitin ko ang salitang "dimensyon" upan g mangahulugan at ihambing ang konsepto ng pagkababae sa isang figyur sa geometr i na may iba't ibang lawak. "Harakiri" o "seppuku" ang tawag sa marangal na pagpapakamatay ng isang Hapon. Para sa mga ganitong uri ng tao. Maisusuma ng panimulang pormularyo ang pangkalahatang konsepto ng sanaysay na ito: <i>Matrix ng Pagkababae + Antas ng Dominasyon = Dimensyon ng Kaapihan</i> <i>Pag-iral + Dimensyon ng Kaapihan = Dimensyon ng Pagkababae</i> . Sa pelikula. itsura.Kultural ang konsepto ng pag-iral. lalim. kaya't sa halip na h umarap sa publiko nang walang mukha (o dangal). Mula sa pagsus uri ng ilang panitikang likha ng kalalakihan tulad ng <i>The Pretenders</i> at < i>Without Seeing the Dawn</i>. Ang pagtingin sa pag-iral ng babaeng persona sa Panitikang Pil ipino. halimba wa. at mga balita sa dyaryo tungkol sa kalalakihan. iskolar at propesor ng wikang Filipino. May pagkakatulad ang konsepto ng pag-iral (o hindi) ng mga kapatid nating Musli m sa konsepto ng mga Hapon. Para sa mga Hapon. Base sa pag-aaral ni A gcaoili at mula sa mga halimbawang binanggit. Sa kabuuan. itinatali ng mga Muslim ang kan ilang mga binti at paa habang nakaluhod sa kanilang pwesto sa labanan upang pigi lan ang kanilang mga sarili (o ang kanilang instinct) na tumayo at tumakbo.

at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. pagkakaibigan. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. at para mas mapabilis pa. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. mabuting pakikisama sa kapwa.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. Samantala. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. pag-asa. <b>5</b><pd>. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. panibugho. kadakilaan.4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. Samantala. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. paghahangad ng pagbabagong-buhay. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. pagtit . <b>3</b><pd>. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. Nang magtagal. pagmamahal sa hayop at kalikasan.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. mula 1940 hanggang 1949. buhay-pamilya. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. <b>4</b><pd>. Samantala. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. at mula 1950 hanggang 1959. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. Bi lang panimulang pag-aaral. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. pagmamaha l sa kapatid. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. masisipag.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm.

katapatan sa sinumpaang tungkulin.</pd>.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. Mula kay Mr<pd>.</pd>. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. Sabi pa niya. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. Kwento ni Ms<pd>. Naging saksi si Mr<pd>. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit .</pd>. Sa tahanan din ni Ms<pd>.</pd> Nina Morales. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. at manunulat. ina. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. pangalawa. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. at pananalig sa Maykapal. Kay Ms<pd>. pag-ibig sa bayan. at Direktor Danny Zialcita. Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>.</pd>Nina Morales.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. limampu't isa (51) noong dekada 30. Naisip ko. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. at pamangkin g si Mr<pd>. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito.</pd> Nina. pagbabayad sa kasamaan. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang.iwala. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino.</pd> Soledad S<pd>. pangatlo. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. Una. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>.</pd> Arcenas Jr<pd>. matagal ang p anahong ginugugol para rito. himala. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. Para sa bawat dekada. katapatan sa isang panata.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. at pang-apat. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. pangarap na makaahon sa kahirapan. katalinuhan ng bab ae. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito.</pd> Reyes.</pd> Teodoro Arcenas. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. buhay may-asawa. lola. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. at labinlima (15) naman noong dekada 50.

Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up . Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. (p. Gayundin naman. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. sa kanyang mga layunin. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. Dahil dito. 138) Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. Samantala. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista.eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. para sa ikatlong komponent. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas.

tagadala ng mga picture o dip loma na dapat i-laminate. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. 4 Title:Sanaysay (31) Text 107 . dahil sa pag-aaral na ito. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. makasamang mangarap ng magandang buhay. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. <b>Pag-aaral sa kolehiyo</b> . at kung minsan. isinisingit ko pa rin ang pa nanalbos at pangunguha ng mga bunga na maaaring ibenta. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa.ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. taga-develop ng mga black and white ID picture at iba pa. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Kung walang okasyon o mga picture na maide-deliver. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. makidalangin sa Maykapal. Sa palagay ko. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan.Essay Word Count: 2014 Naging tagatutok na rin ako ng ilaw para sa video. Kalimutan na muna ang bok sing. makibaka sa kanilang kah irapan. Higit sa lahat. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. Bilang pangwakas. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang.

kahit alam kong wala na itong aking ipon. Itinabi ko nang libo na pinaghirapan ko noong nakaraang bakasyo mararating. Akala ko'y matutulungan niya akong makakuha ng final exam. Nakabibinging "Next please!" ang malimit kong marinig. Naging highest pa nga ako sa mga pagsusulit noo n sa klase. maging ang p . masyadong huli na raw at 'di na maibabalik ang isang li bong downpayment ko. Sa dinami-dami ng tumawag at n ag-interbyu sa akin. iisa lang ang sagot sa akin kapa g kaharap na ako ng nag-iinterview. Akala ko'y sapat na ang aking naipo n para makapag-aral sa kolehiyo. Nakituloy ako sa boarding house ng aking pamangking kumukuha ng kursong nursing. Kaya ko ring hagilapin ang bahay ng mga taong nagtatago. Hinding-hindi na ito kayang sustentuhan ng pananalb os o pagde-deliver ng picture. Pero walang punong kailangang akyatin sa loob ng f ast food. Walang taong kailangang ha napin at papagtubusin ng kanilang mga obligasyon. kahit pa naglulumot ang puno. Nagpunta ako guidance (counselor). Walang punong maaaring talbusan sa Maynila. Pero isa lang ang sigurado at alam na alam ko noon. Kaya isang araw. hindi pala. Marami naman ang tumawag sa akin sa teleponong ibinigay ko. Sa ilang beses na pagluwas ko at pa mo'y mga Diyos kung magtanong. Sa pagluwas-luwas ko noong papuntang Maynila. gamit ang downpayment na isang libo na na tira sa aking ipon. walang katinag-tinag at walang anumang pag-iisip at pagsisisi. na anak na panganay ng aking Ate. dahil 'di na biro ang laki ng perang kailangan ko. Buti na lang at hindi ko na problem a ang ID picture. Ito kasi ang uso noon. "Bye! Bye! Napakamahal na iskwelahan!" Paalam na rin sa 'sang-libong downpayment ko! Walang sinuman sa aking pamilya ang nakakaalam ng pangyayaring ito. Kaya't naisipan kong maghanap ng trabaho bilang isang service crew sa fast food chain. Banking & Finance yata ' yon. Naubos na ang mg a araw na palugit. kahit saa ng liblib o lupalop ng mundo. Mahirap talagang maging mahirap sa may pangarap na makapag-aral. Sa hinaba-haba ng aking ipinila at paghihintay. hinihingi na ang permit bago makakuha ng final exam. walang tumanggap sa akin kahit isa. Masyado raw akong maliit para maging service crew. ba't noon lang daw ako lumapit sa kanya at magda-drop. Pero nakapasok pa rin ako sa kolehiyo. 'Di na p wede ang sulat ng paumanhin o pakikiusap. ka yang-kaya ko. Tinatawag na agad ang kasunod ko. 'Ni 'di man lang ako tinanong. Kumuha naman ako ng isang kursong 'di ko alam kung ano. kahit gaano kalanggam o kahigad. Pero wala palang mata ang iskwelahan para makakita. Tunay na problema. Sabi ko. Pero ang sabi. Ang iba nama'y may nakahanda nang sukatan ng taas bago pa man interbyuhin . s a paghahanap ng mga pwedeng pasukang iskwelahan at pagkuha ng mga entrance exam. siguro 'pag nakita ng iskwelahan na matiyaga ang istudyante.Akala ko'y nakaipon na ako nang malaki noon. na telepono ng kaibigan ng aking kaeskwela noong high school. Pitong-libo ang halaga ng permit. baka kuning iskolar. Wala palang bisa ang ibayong pagsisipag ko no ong bakasyon upang makapag-aral ako sa kolehiyo. dinoble ko ang sipag at tiyaga sa pag-aaral. Isinabay ko sa paghahanap ng iskwelahang mapapasuk an ang pagbibigay ng aking bio-data sa bawat fast-food na aking madaanan noon. kahit pa gaano kataas. Kaya't iisang libo ang natira sa gpapainterbyu sa mga taong akala buong ingat ang natitirang isang n. Kung maaari nga lang sanang sabihing sanay naman akong umakyat ng puno. Ito ang simula ng mga tunay kong problema. halos maubus-ubos na ang ipon ko. L aging akong may baong bio-data sa aking bag.

ay nagsasalubong na a ng kilay ng mga gwardiyang pagtatanungan ko. Hinayang na hinayang ako sa pitong libo na aking ibinayad na halos limang buwan kong pinaghirapan. dahil nakadar agdag nga naman ako sa magaan naman ngunit pilit nilang pinabibigat na trabaho. street. INCOMPLETE ang lahat ang grades ko. Ayos lang kahit papaano dahil hinding-hindi na naman ako babalik sa iskwelahang iyon. pinunit ko ang kapirasong papel na grades ko raw. nasabak ako sa counter. maging sa mga ayaw akong harapin o sa mga naaasar sa akin. o bahay ng mga umorder. Wala raw kasi akong final exam kaya INCOMPLETE.amangkin kong tinutuluyan. Sa tuwing magde-deliver ako. Mabilis daw kasi a kong kumilos (na ipinakita ko 'nung training pa lang) kaya dapat daw akong nasa istasyong ito. Kailangan pa ng NBI at Police Clearance. Health Certificate. 'Di na mahalaga sa akin ang grades na nakuha ko. Pero ang 'di nila alam. Hindi pala biro ang tanggapin bilang service crew. Kung kaya nakabalik ako sa iskwelah ang pinasukan ko. at pambayad sa dalawang set ng u niporme. Siyempre. Mayor's Permit. <b>Natigil sa pag-aaral Kaya sa unang pagkakatao'y naranasan kong tumigil sa pag-aaral. Malaki-laki r in ang kailangang pera upang magkaroon ng lahat ng ito. upang makuha ko ang aking mga credentials. Bu kod pa sa mukhang nadidismaya at naiinis sa akin ang mga gwardiya. Eksperto yata ako sa paghahanap ng mga bahay . Sa mga oras na kakaunti ang kumakain. ibinigay sa akin ang isang kapi rasong papel. Pero bago ako makapasok at maihatid ang pagkaing oder sa La Salle. hindi pa man ako nakakalapit. na walang anumang mabigat na problema akong pinapasan. may tumanggap na sa akin bilang service crew sa isang ba gong-bagong tayo na fast food. Kay puputi ng nagla lakihang gusali at berdeng-berde ang mga halamang parang plastik na di nawawalan ng bulaklak. 'Di kailanman sila naging maluwag sa akin. pero ang pitong-libo. Pagkalabas ko sa mukhang perang iskwelah ang iyon. Pero nai babalik naman ang tiyaga. ayos na ayos lang a ko. nakikipag-unahan ako sa ibang mga serv ice crew sa pagkuha ng pagkaing dapat i-deliver. gustung-gusto ko lang makapasok at makita an g nakabibighaning mga gusali at halaman sa loob ng La Salle. Siyempre. kundi akong-ako lang. Hinding-hindi kaila nman naging pamilyar ang aking mukha sa mga gwardiya. at maging sa tiyagang ibinuhos ko noon sa pag-aaral. na para bang bomba ang aki ng dala at sa akin nakasalalay ang buhay ng lahat ng tao sa loob ng La Salle. kahit pa halos araw-araw ay nagde-deliver ako ng pagkain sa loo b ng La Salle. Pagkatapos kong magbayad. Sana'y nakapag-aaral din ako. Akala nila. na halos nasa tapat ng La Salle sa Vito Cruz. ngunit 'di na upang mag-aral kundi para bayaran ang utang kong pitong-libo (kahit abot-langit ang aking panghihinayang!). at tanggapin bilang isan g legal na service crew. nagde-deliver din ako ng mga pagkaing orde r mula sa mga kalapit na opisina. 'di na. ka hit sandaling-sandali lang. katakot-takot na pagsisiyasat ang gagawin sa akin ng mga gwardiya. Sa unang araw ko bilang service crew. Akala nila'y sobrang sipag ko l ang talaga. mga Lasalista ang halos lahat ng kumakain. bukod pa ang ilang ulit na interview at pagbabalik-balik. Umutang muna ako sa pamangkin kong may regular na allow ance kada linggo. Ang important e sa akin. Ito na ang huling pagpapaloko ko. Parang nag-iiba ang mundo ko kapag nakakapasok ako ng La Salle. Pero sanay akong makiharap sa lahat . Pitong libo pala ang hal aga ng mga INCOMPLETE? . Kapag opisina sa La Salle ang umoorder. na ako pa rin ang batang ang problema ay kung saan maaaring makapanalbos upa ng may mabaon. madali kong nahahanap ang mga buildi ng. Nakaipon ako sa aking pagiging service crew. nabawi ko ang card ko 'nung high school. Pero buti na lan g at sa aking paghinto.

A ng 'di ako sanay. Dagdag pa ang 'di magandang pakikitungo sa akin ng aking pamangkin. Buti na lang at may natawagan akong isang kaibigan na siyang nagbayad ng tatlong daang piso na piyansa para 'di ako makulong. at ng iba pa. Pero kahit murang-mura. colgate. Walang kaabog-abog akong pumasok at nagtanong kung kailan ang entrance e xam. Madali na akong nakap asok dahil may experience na raw ako. ay ang manghingi sa aking kapatid ng pamasahe kung talagang wa lang-wala na ako. Isa pa. problema ko pa ring malaki ang pera. natanggap uli ako bilang service crewi. Nakakadi smaya lalo na kung tyempong umaambon o kaya'y umuulan. Kundi dahil sa kaibigan kong binulabog ko nang madaling araw na iyon. Kung minsan nga. nag-uwian ako mula Bulacan patungong Maynila. sa Luneta ako natutulog. dahil nahuli akong umiihi sa isang pader sa m ay Luneta. Sa mga unang linggo. napadaan ako sa isang luma at parang kumbentong iskw elahan.<b>Pagbabalik sa pag-aaral</b> Pauwi galing sa pagbabayad. ini-imagine kong sana'y naging pera na lang ang mga balat ng kendi o ang mga tiket na nakasingit sa mga upuan nang m ay maipamasahe ako. saka ko lang nalaman na kilalan g-kilala pala ang iskwelahang pinasukan ko sa kursong education. ng sabong panlaba at pampaligo. na kahit papaano ay mad aling mahagilap. Nakapasa ako. Dahil dito. pero ayos lang naman dahil sanay naman ako rito. Pagkapasok ko bilang freshman uli. ang problema ko na lang ay pamasahe at pambili ng pagkain sa araw-araw. Walang 'd i nagsasawa sa pagtulong. Nakikihati pa nga naman ako sa kanyang tinitipid na allowance kada linggo. Nagpatuloy ako sa pagiging service crew sa araw. Nararamdaman kong sawa na siyang tumulong. pagiging isang ti tser pala ang pinasok ko. matutulog akong kasama ng mga lal . pagsakay ko ng dyip o bus. at estudyante naman sa gabi. Murang-mura ang aking matrikula kumpara sa pinanggalingan kong iskwelahan. dahil hindi pwedeng magpa lipas ng gabi sa Luneta. shampoo. at solvent boys. 'di ko na problema ang matrikula. Lalo pang nadagdagan ang problema ko 'nung matapos ang anim na buwang kontrata k o bilang service crew. A tleast 'ka ko. Pero 'di nagtagal. lalo na kung madalas. Walang ibang ku rsong iniaalok dito kundi education. ay talagang isang malaking problema sa akin. Pinupulsu han kong maigi ang drayber kung kailan dapat bumaba nang 'di napapansin. Sa mga linggong wala akong sweldo. mahirap pa lang makituloy. durugista. Tiniis ko ang layo at ang pagod ng biyahe. nang kahit papaano ay makatipid ako sa pamasahe. Pero panibagong problema ang mga linggong dapat nang magbayad ng upa. Nagkataon namang buwan iyon ng pagkuha ng exam. 'di muna ako pumapasok. nakapag-boarding house na ako. Tandang-tanda ko'y seventy pesos ang aking ibinayad para sa entrance exam. kahit kadugo ko at anak ng aking Ate ang aking tinutuluyan. kung kaya pinagtataguan na n iya ako ng pagkain. Alam kong nabibigatan na rin siya sa akin. Kamuntik-muntikan na rin akong makulong sa kulungang puno ng mga snatcher. Sa mga araw o gabing tila isa akong wanted at nagtatago sa may-ari ng boarding h ouse dahil wala pang sweldong pambayad ng upa. <b>Sagad-sagarang pagtitipid</b> Kung talagang pwede namang 'di pumasok sa araw na iyon. Pero hinding-hindi ako tumigil sa pag-aaral. mandu rukot. Madalas ding nagwa-wan-tu-tri na lang ako sa dyip. Da hil siguro sa matinding inis na ng aking pamangkin. kaya't napilitan na akong humiwalay. Wala akong kamalay-malay.

aking nanlilisik ang mga mata at tila handang mamamatay. na ang opisina ay naging bahay ko n a rin paglaon. at ng maraming-maraming tula.</ . o kaya'y pritong tinapa sa sandamukal na kanin na binili ko. maantot na balot at penoy. May pormang artista. u pang 'di maaninag ng mga gwardiyang nagroronda sa gabi ang liwanag na nagmumula sa screen ng computer. sigarilyo. Naglalakad na ng dahan-dahan at walang anumang nililikhang ingay o kaluskos. kasama ng mga kinumpisk ang taho. kumunat na chicharon. Siya ang nagbibigay sa akin n g sabaw at nagpapailalim ng maliit na hiwa ng baboy o kaya'y longganisa. candy. naging kaibigan ko si Ate Helen. ang mas maha laga ay ang magagandang karanasan at pagmamahal na ibinigay sa kanya ng kanyang mga kuya. Tinatakpan ko ng mga diyaryo ang lahat ng bintana. Umiihi ako sa bote ng softdrink. Ganito inilarawan ni Noy ang kan yang sandosenang kapatid: Sandosena ang kuya ko. at iba pang kinumpiskang mga paninda sa Luneta. Ito ang gabi ng aking paggawa ng mga reaction at term pap er. Iba-iba ang itsura. habang nangangaligkig ako sa lamig ng tubig. may pormang henyo. iba-iba ang porma. Sa umaga. na itinuturing n a pinakabunso ang ukol sa kanyang malaki at kakaibang pamilya. May bilugan. at 'y ung isa nama'y tinutukso naming isda! (ang laki kasi ng mata niya) Pero kahit na iba-iba ang kanilang hugis at itsura. Ang kuwento ay sini mulan ng ekspresyong "Ano ba 'tong mga batang itoooo!" bilang pagpapakita na di madaling pamahalaan ang isang malaking pamilya. isinalaysay ng isang batang lalaki na si Noy. Di tulad ng ibang kuwento. sa may CR ng library ako lihim na naliligo. Sa canteen ng aming eskwelahan. Punto de bista ni Noy ang ginamit sa kuwento. 4 Title:Sanaysay Ang kuwentong "Sandosenang Kuya" ni Russell Molina (2003) ang kuwentong-pambata na di ako napapahiyang ikuwento sa mga bata. tocino. Sa mga gabing wala talaga akong matulugan. iisa lang ang tawag ko sa kanila<pd>. Bagamat di ta lagang maituturing na tunay na pamilya ng bata ang kanyang pamilya. Tinalakay sa kuwento ang pangangailangan ng isang bata sa pamilya. Problema ko rin maging ang mainit na tubig para sa kape sa umaga. Pero isang malas na umaga.. malap ad. Patok na patok ang kuwentong ito sa mga bata at napatunayan ko na ito. ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' ay di nagsimula sa pagsasalaysay ng pangyayari o paglalarawan ng isang tauhan. naisingit ko pa rin ang pagiging staff writer ng student publication ng aming eskwelahan. <b>Pagsusunog ng kilay</b> Bukod sa pagiging working student. sa opisina ng publikas yon ako lihim na natutulog.. Sa kuwentong ito. meron ding higante sa tangkad. naabutan ako ng isang gwardiya na naliligo.

sandosenang "ha-ha-ha!" at "hi-hi-hi!" ang maririnig mo</i>. Ang pamilyang tinutukoy ni Noy sa si mula ng kuwento ay di ang pamilyang inaasahan ng mambabasa. <i>Ako na talaga ang pinakamasuwerte sa buong mundo! </i> Ngunit dumating ang isang malaking problema ni Noy. 'wag mong pa hirapan ang mga kuya mo ha</i>. Ganito ang naging paliwanag ni Noy: <i>Oo nga pala. na tunay na magkakad ugo. Ganito ang isinalaysay ni Noy: <i>Sandosenang ngiti ang bumabati sa akin tuwing umaga</i>. lumapit sa akin ang pinakamatanda kong kuya. sandosenang masasayang kuwento</i>. Tinutukoy ng kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na mahalaga para sa isang bata ang p agkakaroon ng isang pamilyang masasandigan at makapagbibigay sa kanyang ng makuk ulay na karanasan. hindi ko nasabi sa 'yo. ngunit nabubuhay sa isang bahay kalinga. Ganito ang naging tugon ng ama ni Noy</i>: "<i>Ganiyan talaga iho. Nasa tamang gulang na ako at kaya ko nang mag-isa</i>. Siya at ang aking sandosenang kuya ang nakagisnan kong pamilya</i>." ang bungad niya. <i>Sandosenang kalaro ko ng taguan sa plasa</i>. "Magpakabait ka. Bakit kailangang umalis ni kuya?</i> <i>Ang tanong na ito ni Noy ay sasagutin ng kanyang kinikilalang ama. Higit niyang pinagtuunan sa kanyang paglalarawan na bagamat iba-iba ang itsur a ng kanyang mga kuya. <i>Sandosenang doktor din ang gumagamot kapag ako'y may lagnat</i>. Si Noy at ang kanyang sandosenang kuya ay di tunay na magkakapatid o magkak adugo. Bilang pinakabunso. "Noy. Di to napupunta ang mga batang ulila na kagaya ko . Ipinahihiwatig nito na ang pagpapakahulugan sa pamilya ay nag babago sa pagtakbo ng panahon. mahihiwati gang nasa kamalayan ni Noy na ang bawat miyembro ng isang pamilya ay di dapat na maghiwalay. Ganito ang pagsasalaysay ni Noy: <i>Laking gulat ko nang isang araw. tila naging napakalaking tungkulin ngayon ni Noy na magpaliwanag sa mambabasa na kanyang pinaasa sa simula pa lamang ng k uwento. <i>Noong ako'y nagutom. Dito kami dinadala upang sa kalye ay hindi magpagala-gala. Kuya?</i>" "<i>Kailangan ko nang umalis ng bahay. Hindi ka naman titira nang habambuhay dito sa bahay kali nga. Sa paraan ng paglalarawan ni Noy. <i>Sandosenang tsinelas ang lumilipad sa tumbang preso</i>. <i>Pag malungkot naman." <i>Hindi ako makapaniwala. <i>Sandosena rin ang nagtakbuhan nang mahuli kami ng asong-bantay</i>." ang paliwanag ni Tatay. sandosenang solusyon at payo</i>. "pag nasa wastong edad na'y kai langang umalis na rito. Ginagampanan ng kanyang sandosenang kuya ang ibat ibang tungkulin para sa ka nya bilang pinakabunso sa kanilang pamilya.pd> kuya. ang mas mahalaga ay may tinatawag siyang kuya. Matatawag na isang pamilya ang pamilya ni Noy dah il lahat ng mga kasapi nito ay nagtutulung-tulungan upang maibigay ang kanyang m . nakita ni Noy na ang pagkakaiba-iba ng kanyang mga kuya ang dahilan kung bakit higit na nagiging masaya at makulay ang kanyang buhay pagkaba ta. Di makapaniwala si Noy na kailangan ng umalis ng kanyang pinakamata ndang kuya. Suwerte nga namin at nandito si Tatay. <i>Sa bawat problema ko. di ba?</i>" <b>SORPRESA</b> Taglay ng kuwento ang elemento ng sorpresa. masasabing di niya tinitingnan na isang proble ma ang pagkakaroon ng malaking pamilya o ang pagkakaroon niya ng sandosenang kuy a. Sa pangyayaring ito. <i>Sa harap ng TV. Di niya maunawaan kung bakit kailangang umalis ng pinakamatanda niyang kuya.wala nang magulang o kamag-anak na makakapag-alaga. Ang tinatawag nilang Tatay ay di talaga nila tunay na ama. <i>Sandosena ang kumakanta kasabay ng radyo (pero wala namang tumatama sa tono) </i>. <i>Sandosenang titser ang nagturo sa akin magbasa at magsulat</i>. aalis na ako sa makalawa. sandosenang kalawit ang pumitas ng mangga sa kapitbahay< /i>. sa bahay kalinga kami lahat nakatira. <i>Sandosena ang katulong ko sa pagwawalis ng kalat</i>. Dahil dito. <i>Sandosenang nakabantay sa patintero</i>. Siya ang aming kinikilalang ama." "<i>Saan ka pupunta.

Ang pagiging kuya ay isang tungkuling maaaring maisalin. Pagkatapos balik na naman siya sa pader. Tanging siya lamang ang nak akakita ng tigreng ito. Ang kuwentong 'Tiger on the Wall' ni Annette Flores Garcia ay kabilang sa aking listahan ng magagandang kuwentong pambatang inilathala ng Adarna House noong 200 5. iba-iba ang kanilang porma. Binasag ng kuwentong ito ang tradisyunal na depinisyon na pamilya. ang kanilang bahay ay bukas par a sa lahat.</pd> Kuya. Bukod dito . si Noy (narrator) ay nabigyan ng sariling pag-iisip. Ang pag-alis ng pinakamatandang kuya ni Noy ang naging hudyat upang paghandaan n aman niya ang kanyang tungkulin bilang bagong kuya sa mga bagong darating na bat a. at kabilugan at bughaw ang buwan. sindilaw ng ar aw. direkta niyang kinakausap ang mambabasa (narratee). na maaari talagang alagaan at maging kaibigan ng isang bata. Ang isang batang ulila na tulad ni Noy ay maaar i pa ring lumaking isang kompletong bata kahit na nasa bahay-kalinga. naroroon siya lagi at ang kaniyang matang berde at mist eryoso. Sa pamamag itan nito. sabi ni Tatay. <b>MATALIK NA PAGKAKAIBIGAN</b> Ang pagiging matalik na magkaibigan ng tigre at ng bata ay patutunayan ng susuno d na bahagi ng kuwento. Simbilis ng jaguar. Ganito ang kanyang paglalarawan: Kapag mahiwaga ang gabi. tinitingnan niya ako na tila nagsasabing "Hihintayi n kita!" sabay kaway ng buntot. tila siya ang nag-uugnay sa lahat ng kanyang Kuya. lumulundag siya sa kama. Bilan g tagapagkuwento. Dumaan sa kamalayan ng isang batang ulila ang paglalarawa n ukol kanyang kinagisnang pamilya. bilang matatanda. "Iba-iba ang kanilang itsura. tila nakapaloob at nasasangkot din sa kuwento ang mambabasa at nagigi ng kasapi ng pamilya.. "pero lahat sila ay tatawagin kang<pd>. "Anong ginagawa mo rito sa gabing ganito? Halika laro . na may iba pang mga bata na mapupunta rito. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. lalo na sa mga batang ulila o napabayaan. Simpayat ng tingting. Sa kuwento. Natutulog pa kaya ang tigre? Saan siya kumakain at bakit hindi siya nahu hulog? Sa bahaging ito." dugtong ni Tatay. mapapansing tiyak ang paglalarawan ng bata sa tigre. tila napakaamo ng tigre. Sa kanyang pag-alis at pag-uwi ng bahay. Dahil tulad nga ng sinabi. Isang mabangis na hayop ang tigre na kailanman ay di maaaring maging kaibigan ng isang bata at alagaan sa loob ng bahay. kasunod ang biyoletang anino sa dingding ko. Ayon sa bata. sa pader ng g arahe ng kanyang ama. Sa kuwentong ito. tigre sa pader. gumamit ng paraang arg umentativ ang kuwento. isinasalaysay ng isang batang babae ang ukol sa isang tigre na kanyang nakikita sa pader ng garahe ng kanyang ama.. Halina't basahin sa mga bata ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na sa palagay ma giging klasiko sa mga darating na panahon. Tuwing umaalis ako sa umaga. pasuot-suot sa aking mga paa. sindulas ng magnanakaw. kung mahiwaga ang gabi dinadalaw siya ng t igre at kung saan-saan sila nagpupunta. Ganito inilarawan ng bata ang tigre na kanyang nakikita: May isang tigre sa pader sa garahe ni papa. Mg a bagong kapatid ko. Ngunit batay sa paglalarawan ng bata sa kuwento. Tuwing mapapasulyap ako. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo.ga pangangailangan bilang pinakabunso. Inilahad ng kuwento ang bagong pananaw ukol sa pagkakaroon ng isang pamilya." Bukod sa narativ at deskriptiv na paraan ng pagkukuwento.. laging nakaantabay sa kanya ang tigre. Sa hapon naman. tiyak din kung saang bahagi ng bahay nakikita ng bata ang tigre. "Rowwrrr?" ang bati niya. At sila na ang magiging bun so. Mas bata nga lang sila sa akin. sinasalubong niya ako. Bukod dito. dinadalaw ako ng tigr e.. binuksan din ng kuwento ang bagong pananaw na maaari pa ring lumakin g masaya at kompleto ang buhay ng isang batang ulila na sa mga magulang o kaya a y wala sa sariling tahanan. Bilang isang batang tauhan sa kuwento. parang ahas na madilaw at mabuhok. Ganito ang sinabi ng kanyang kinikilalang ama: Darating ang araw.

" sabi ni Papa. na kung minsan ay kailangan ng bata ang pag-iisa upang hig it na maging malaya at malikhain. natutuklasan niya ang kanyang mga potensyal o kakayahan bilang isang bata. ang anak ko ang nakakakita ng ti gre sa pader. Pagkaraan ng maraming taon. Ngayon. madalas ay naghahanap siya ng kakampi o ng tutulong sa kanya upang makita ang labas ng bahay o matuklasan ang iba pang magagandang bagay sa kanyang kapaligiran. walang nakakikita sa tigre kundi ako. Ganito ang naging wakas ng kuwento. papunt a sa buwan at mga bituin. Lumipas ang panahon at ako'y tumanda. Ganito ang pagsasalaysay ng bata ukol sa kanyang pagtat anong: Isang araw. Pero ako? Kahit pilitin ko pa. na ang ganitong mga pangangailangan at kakayah an ng bata ay naglalaho sa kanyang paglaki. Sinakyan ko siya (kapag ganitong panahon ang tigre ay lumalaki)." sabi ni Mama na may hawak na bulaklak. Mahaba ang panahong sinakop ng kuwento dahil ang batang nagsasalaysay sa kuwento ay naging isang ina na. Sa bahaging ito ng kuwento. papunta sa buwan at mga bituin. "Usok. Sa kabila nito. Sa kanyang mga pribadong panahon. mahihinuhang tila nagpapahayag na ng hinanakit ang b ata dahil sa kawalan niya ng kakampi sa loob ng kanilang bahay bukod sa kanyang lola. Pagdating ng umaga. Sa pangyayaring ito. "Putik. tulad ng nangyari sa batang nagsasal aysay nang siya ay maging isang ina na. maituturing na buo at may pani nindigan ang bata sa kuwento. ang tigre at ako. At naglaro nga kaming dalawa. Pero walang makakita o makapagsabi kung sino ang tigre sa pader bukod sa kanya. ipagtatanong pa rin ng bata sa mga kasamahan niya sa bahay kung sino ang tigre sa pader. Isinalaysay at inilarawan ng bata ang tigre sa pader ng garahe ng kanyang ama na tanging siya lamang ang nakakakita. paglundag niya palabas ng bintana. iha. Ipinahihiwatig sa kuwento na ang bahay kung minsan ay nagsisilbing kulungan din ng bata. Nakakubli o nak atago ang ideolohiyang nais ipabatid ng kuwento. mahihiwatigang ang pagdating ng tigre sa gabi sa silid ay a ng hudyat ng paglaya ng bata palabas ng bintana." Wala. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo. sa kanyang pagbalik sa baha y ng kanyang tatay. Naigiit niya sa loob ng tahanan ang pangangailanga n niya sa sariling espasyo o pag-iisa. hinding-hindi ko na siya makita! Tinutukoy sa kuwento. sabay andar sa kotse Kahit si Lola na lagi kong kakampi ay walang nakikita. Ang pribadong pan ahon na ito ng bata ay di dapat panghimasukan ng matatanda. Bilang isang batang tauhan (narrator) sa kuwento. Ang ganitong pagtalakay sa pangangailangan ng bata na makapag-isa at magkaroon n g sariling espasyo upang higit na maging malaya at maging malikhain ay nagdudulo t ng bagong pananaw sa mga batang nagbabasa (narratee). "Marka lang 'yan sa pader. paimbulog sa himpapawid. "Sino ang tigre sa pader?" "Patak ng tinta. "Grasa. Nakatira muli ako sa bahay ng tatay ko. di niya titingnan ang tigre sa pader na parang walang nangya ri o na parang di sila magkaibigan. Ang pagkakaroon ng saril ing espasyo sa loob ng tahanan ay mahalaga upang higit nilang makita ang kanilan g gampanin bilang bata. paimbulog sa himpapawid. kung ano ang kanyang nakikita at nararanasan. kundi isang pagtuklas dahil pagkaraan naman ay nagbabalik ang bata sa kanilang bahay. Ang mga ganitong pangyayari kung gabi ay inililihim ng bata. higit niyang pin aniwalaan ang sarili. Ngunit ipinahihiwatig sa kuwento. Mahihiwatigang ding maikukumpara sa isang ma panglaw na kagubatan ang bahay na tinitirhan ng bata at sa gitna ng kagubatang i to ay nakita niya ang isang kakampi at kaibigang tigre. bigyan natin sila ng .tayo!" anyaya niya." sagot ni Rico at nagkibit ng balikat. Ang kabuuan ng kuwentong "'Tiger On The Wall'' ay gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento." sabi ni Eduardo sabay kamot sa ulo. naitanong ko. di na rin niya nakita ang tigre sa pader bukod sa kanyang an ak. Di ito maituturing na isang pagtakas. May natatangi o naiibang paraan ng pagtingin ang bata sa mga bagay sa kanyang paligid at mahalagang kilalanin o igalang ito ng iba. Wala man siyang kakampi. Kung kaya.

mortal man o imortal. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Wala akong pinagsisisihan. sa mga krema. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. kurba. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. At nang kinaumagahan. at kinis ng kanyang katawan. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. malapot na arnibal. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. Kilala na namin ang isa't isa. Iisa na lamang ang natitira. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Pagsasanibin ang init. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. At sisinupin ng pagmamahal a . Ilang araw ang lumipas." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. ang pagsanibi n ang aming katawan. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. 6 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. Kung saan niya ibabaling ang kata wan at ihihilig ito sa akin. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. napuspos ng pa gkain ang hapag.kalayaan upang higit nilang makita ang kanilang sariling kakayahan at mga katan gian." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya ." Katahimikan. hubog. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. katas ng prutas at pukyutan. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. Hindi ko alam kun g bakit. tinapay at tsokolat e. bilang matata nda. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan.

Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. Wala siyang malay. May signos ang panaginip. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Dama nil a ang aking kalungkutan. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. kasinungalingan. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. at panlilinlang. Nilulunod ako ng paninibugho. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Nagising ako ng isang panaginip. May posibilidad na ang isa sa am in. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. Ngayon lamang ito nangyari. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Nakapangkat ang mga diyos at engkantada. Naroroon si Impo at Ama. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. makalimot at magsawa </i>. katapatan at kapalaluan. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. ng katotohana n at kasinungalingan. Nagbangon ako. Muli kong natanawan ang parola. Kakaiba ito. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. May luha na ang kanyang mga mata. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan.t babalutin ng kasiyahang-loob. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Papalubog na ang ikalawang araw. Naulinigan ko ang mga hikbi. Naglaho na ang datin g pait. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Muli kong naramdaman ang kaba. ng saya at siphayo. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Nilapitan ko siya. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. Nasa ilalim ako ng himbing. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Gawin mo ang dapat. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng . si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. ay masanay." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. Wala akon g magawa. Bumalik ka kay Duerme. Naroroon si Impo at Ama. Iniwan ko siya. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Pagod ako noon. Totoo ang signos ng panaginip. Tahimik ang paligid. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. Alam namin ang pait at lungkot mo . Gubat ito ng tamis. At dito ko siya muling hinagkan. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. At sa batuhan.

Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Suot ang puting abito. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. ika-anim ng hapon. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Malumanay ang pag-uusap n ila. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Masunurin si Kuba. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Paulit-ulit. sa Dagat ng Tamis. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. bahay-pari at tanggapan. simbahan. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. ikatlo ng hapon. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon.Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. Maaawain si Pa dre. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. ika-labing dalawa ng tanghali. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. an g kanyang sarili. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo ." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Kinailangan pang suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante . Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. may sarili na siyang kaibigan. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. simba o pista. Bago it o sa kanyang paningin. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang.

ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Mainit ang katanghalian. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. 4 Title:Kwento (4) Siguro. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. magkikita pa rin sila kung Linggo. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon.na ang katiwalang matandang hardinero. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Totoo ang kanyang mga inutas. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. . Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari.

Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. papasok sa iskul. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. magtitinginan. sa umagahan. ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. At kahit anong mangyari. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. At tuwing papalubog na ang araw. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes. . parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin. pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. mula S abado at lalo na kung Linggo. Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang. sa magandang hardin ng aming kapitbahay. sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa. sa Bayan. at hapunan. muling seseryoso at sandaling tatahimik. maghahalakhakan. Si Mama lang ang naghahatid sa akin. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza. tanghalian. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko. may a-maya'y magtatawanan na sila. tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. wala naman talagang nabago. May Mama akong Papa. bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At sa bilog na mesa. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. papauwi ng iskul. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa.At tuwing araw ng Linggo.

ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul. . "Di ba ang isang pamilya. noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla. noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk. noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben. pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid.Walang-wala kaming problema ni Mama. Mga <i>pictures</i> ko lang. ang nagPAPAbaon ng bimpo. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May Mama akong Papa. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. ang nagPAPAligo sa akin araw-araw. <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. at <i>class picture</i> ko noong isang taon. noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. kung mayroon. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. sa kanya ako nagPAPAturong magsulat. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako." sabi ni Titser Malou. noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa. Pag-uwi namin ni Mama. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya.

sa pagPAPAagos ng bangkang papel. nagPAPAbaon ng bimpo. nagPAPAligo sa akin araw-araw. matatawag itong isang pamilya. basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan. pamilya pa rin kayong matatawag. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. siya ang unang-unang matu tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. . Mama o ang inyong Papa man. Pag-uwi namin ni Mama. "Jayson. ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama. Mamang nagPAPAkain sa akin. "Puwede aking mga mag-aaral. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang. Niyakap niya ako nang mahigpit." sa bi ni Titser Malou. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama.sa pagPAPAagos ng bangkang papel. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." sabi sa akin ni Mama. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Bubuhayin at papag-aralin kita. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Tapos. isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Alam ko.

Siguro talagang wala namang makikita rito. parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. hindi ko pa i to nakitang binuksan. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. maging ng ibang mga bata. Mawawala ang nakaririnding ingay. "Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito. Simula noong pasukan hanggang ngayon." bulong niya sa akin. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye." saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord. Nahuli na pala ako ng taya. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan. papagPAPAhingahin ko na. doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay. Kapag sinabi na ito ni Titser. Sa Mama kong Papa. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid.Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. "Nakakatakot 'ata do'n. At kapag nangyari 'yon si Mama. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa maraming silid sa aming paaralan. isang pagPAPAsalamat. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. Madilim nga ang loob nito. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. "Ayoko ngang makulong do'n. ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Napapansin ko. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . sa maagiw at maalikabo k na silid." . Tatahimik ang buong klase. Sinilip ko ang loob ng silid. ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon. "Doon." sabi ni Titser.

sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n. at iba pa." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende. "Kung gayon. may nagbubunot ng mga damo sa halamanan. hindi pumasok si Dyedye." puri sa akin ni Titser. Ariel. may nagwawalis. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. kailangang magpakitang-gilas kayo bukas. iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala. Marie. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis. Sabi ng nanay niya. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. may nagpupunas ng bintana. Kinabukasan. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa." Kinabukasan nga. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig. Pero tulad ng dati. nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. Walang liliban. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. papel de liha a t basahan. maalikabok at maagiw. mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita. nagkala gnat daw. sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. . Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. Nanatili itong nakakandado. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. sabon. Ningning. " mga bilin ni Titser. uwi na tayo. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay." yaya ni Dye-dye sa akin. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan."Halika na bilisan mo. may nagkakabit ng mga kurtina." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo. kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid." tugon naming lahat." "Naku.

marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. maalika bok at walang pumapansing silid." dinig ko sa aking likuran. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. ang maagiw. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. . "Marie. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Kailangang makita nila kayong nagbabasa. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo.Bago ako umuwi. Tinanaw ko ang silid na tahimik. walang nagsasalita. totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya. bago dumating ang mga espesyal nating bisita. Pero teka. sabay tayong umuwi. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. 7 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. si Dye-dye uli. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim." sabi ni Titser . Malilinis at maaayos ang mga silid. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. tinanaw ko uli ang silid na tahimik. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. "Iho. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. Natiis ito ni Berting. Kinabukasan ng umaga. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING.

Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init.siya si LAYA.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Imahen ng isang nananagho . nagkaroon ka ng karamdaman. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Balik papag ka na naman.At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Balik takot rin sa paghihinala si Berting. mahabang buhok na sasayad sa lupa. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim ot sa lalaking kinasama. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. Mahir ap na. Pangala wa.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . Pero wala kang magagawa. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Nag-isip nang nag-isip si Berting. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Buhat n oon. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. Dito siya walang laban. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. At lahat nang oras. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Ang hindi alam ni Berting. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Wala siyang kalaban-laban. Tuloy hindi mo man gusto. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Dito siya na dehado. Unang-una. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. Inaninag niya ito. Ang babae . Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. Balik kayod na naman si Aurora. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala.

Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. alas dos ng umaga. Dito unang nagpasya si Lay a. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. La Union. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Uuwi sila. Naaalala na ni Berting ngayon. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Uuwi sila ng La Union. May banta ang pagbagsak ng ulan. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Ang mukha ni Berting. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Payapa na. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Walang anino si Berting.y na babae ang naroroon. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Maulap. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Nagbangon si Berting. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Nagtagumpay si Laya. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Umaandap ang gasera. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA . Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon.

Pinalaya ni Arceo ang mga babae sa kanyang nob ela mula sa diktang ito ng lipunan.</pd> Kintanar (199 5) ang ganito ukol kay Arceo: Kinikilala ng maraming kritiko na si Liwayway A<p d>. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. In isip niya kung saan ito ilalagak. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Wala na at di na muling magbabalik pa ang panahong ang babae ay itinuturin g na premyong napapanalunan at naiuuwi ng mga sundalong nagtagumpay sa kanilang misyon. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Ito ang tirahan ng kanyang kay amanan. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Ipinakita ni Arceo na ang mundong ito ay di lamang mund o ng mga lalaki kundi mundo rin ng mga babae. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Tapos na ang ipinamanang ito nang nakalipas. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. Nag-aambag si Arceo ng mga bagong pananaw na taliwas sa nakagawian nang paniniwala ukol sa papel ng mga babae sa loob ng tahanan at sa lipunan.</pd> Arceo ang siyang nagpasimuno sa pananaw na "feminista" sa makabagong panitikang Filipino. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. Hindi palahian o pambahay lamang ang mga b abae. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Sa Paunang Salita sa aklat-antolohiya ng mga kwento ni Arceo na may pama gat na <i>Mga maria. Sa mula't mula pa. siya man ay maging biktima ng karahasan at kalupitan ay kaya niy . MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Mga Eva</i> ay binanggit ni Thelma B<pd. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. isang babaing may sariling paninindigan at pagpapasiya. Nakalilito. 4 Title:Sanaysay (7) Hindi na sila ang mga babaeng sinasabing ipinanganak upang mangana k at manatili sa loob ng bahay. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. itinatampok niya sa kanyang mga kuwen to at nobela angbabaing kaiba. Nakalantad sa nobela ni Arceo katotohanang sa pa glakad ng panahon ay maaaring mabago ang pagtingin sa mga babae. Binuwag ni Arceo ang panin iwalang lalaki lamang ang dapat mabuhay nang maligaya sa mundong ito na ang nagh ahari ay ang Diyos Ama. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding.ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Ang kailangan lamang ay may manguna sa adhikaing matamo ang pagbabagong ito. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas.

" Napansin ko ring nakahanay ang pangalan ni Labog sa mga kinilalang lalak ing manunulat noong araw tulad nina Buenaventura G<pd>.. Halimbawa. malakas ang lalake ay paki kibaka pa rin ng kilusang feminista hanggang sa ngayon. Ang corpus ng kanyang mga kat ha ay may indikasyon ng kanyang feministang pananaw sa panahong hindi pa gaanong kinikilala o nakikilala ang feminismo sa Pilipinas. ang babae ay may sariling katauhan at pag-iisip. ano man ang kinakaharap niyang suliranin o responsibilida d.</pd >. Nangunguna si Liwayway A<pd>.</p d> Arceo sa tukuyang paglalarawan sa tauhan at tema ng kanyang mga akda n g imahen ng "strong woman. in a mga t radisyonal na papel na ginagampanan ng kababaihan at laging kaugnay sa kanilang buhay ang lalaki o pamilya. sa Liwayway ay kar aniwang ganito ang patalastas: "<i>Abangan ang bagong nobela ng inyong kinasasab ikan at hinahagaang si Hilaria Labog<i/>. Fausto Galauran. Nemesio Caravana. Ang pakikibaka ni Ar ceo laban sa kinagisnang tradisyong mahina ang babae. n atuon ang aking atensyon sa isang manunulat na babaeng nagngangalang Hilaria Lab og. Microfilm Center ng UP-Diliman Main Library.</pd> Medina Sr<pd>. de-k alidad at popular na kuwentista si Labog noong kanyang panahon. Pangatlo. mahalagang 'bu hayin' at kilalanin siya. may tungkulin ang manunulat sa kanyang lipunan." Ganito naman ang karaniwang nakasula t patungkol sa mga ilalathalang kuwento niya: "<i>Isa pa rin ito sa tatlong kuwe nto ng kuwentistang babae na ipinagmamalaki ng Liwayway sa bilang na ito</i>.</pd> Arceo ay nakikita bilang katipan. May tiwala siya sa sa rili at hindi kailangang umasa sa iba. at Lazaro Fran cisco. Pedrito Reyes. Brigido Batungbakal. Sa p ananaw na feminismo. mga babaeng handang manin digan para sa kanilang karapatan. Jose Esperenza Cruz.. Maging sa mga talakay sa kasaysayan ng Magasing Liwayway ay nababanggit palagi ang pangalan ni Labog bilang isa sa mga naging pinakamahusay na manunulat .ang itayo ang sarili at magbagong-buhay. Sa pagbasa ko ng mga libro at mga lumang isyu ng iba't ibang babasahin at magasin sa Rare Books Section at Serials Section ng National Library. ang mithiing ito ay ang pags ulong ng kapakanan ng interes ng mga babae. may espesyal na katangian si Labog bilang manunulat. Introduksyon Isa si Hilaria Labog sa mga nanguna at kinilalang nobelista at kuwentist a noong kalagitnaan ng dekada 20 hanggang dekada 50. Ang hangarin ni Arceo na makilala ang talino ng mga babae at maiangat an g kanilang kalagayan sa lipunan ay patuloy pa ring magiging hangarin ng mga baba eng naniniwala sa sarili nilang talino at kakayahan. maybahay. Ayon kay Batnag (1996). Sinikap ni Arceo na kumawala sa kombensyonal na paglalarawan sa babae bilang mat iisin at di marunong lumaban. at Lopez Memorial Museum sa layuning tuklasi n kung sino ang kauna-unahang babaeng manunulat ng maikling kuwentong Tagalog. Si Arceo at ang kilusang feminista ay iisa sapagkat iisa ang hangarin nila para sa mga babae. Severino Reyes. at maging sa pananaw ni Arceo. May tatlong pangunahing dahilan kung bakit: Una. Napansin ko ang malaking bilang ng mga kathang kanyang naisulat. Gervaci o Santiago. Pangalawa. Higit na kumuha ng aking atensyon ang mga patalastas na inilalathala sa kanya kung may s usunod na o may bagong nobela na siyang ilalabas. Ano man ang kanyang gawai n. Tungkulin niyang maging tagapagpahayag ng mga mithiin ng kanyang panahon." Masasabing ang karamihan ng mga babae sa akda ni Liwayway A<pd>. Dahil dito. nagtagumpay si L abog na makaigpaw sa kalakaran ng kanyang panahon at nagawa niyang ihanay ang sa rili sa kinikilalang kalalakihang manunulat. Teodoro Virrey. Yaon ay katotohanan sa ating lipunan. Ngunit ipinakikita ni Arceo na ang pagganap sa mga papel na ito ay hindi pagsusumite lamang sa mg a tradisyonal o de-kahong pagtingin sa kakabaihan. Kaya din niyang ipaglaban ang kanyang karapatan at hindi basta nagpapaapi lamang.

at tula noong kalahatian ng siglo?" ang maitutugon ay halos wala na o bihira n a ang nakakikilala sa mga nabanggit. at maging kilala man sila o hindi. at Hilaria Labog na nagsulat ng kuwento. Kailangang bigyang-ngalan ang mga walang pangal an. (1992) muling binigyang-diin ng kritikong si Reyes na. Idinagdag pa ni Reyes na naging ritwal na sa mga mambabasa ang pagbasa ng mga k uwento ni Labog. Bulaklak</i>. Ang mga kuwento ni Labog. sa librong <i>Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popula r .Kalipunan ng mga Kuwento't Tula ng mga Babaeng Manunulat</i> (1994). palitawin ang hindi nakikita.kailangang ilagay sila sa sentro ng pagsusuri. makabubuting simulan ang ganitong uri ng pag-aaral." Dahil sa mga naunang talang natuklasan ko tungkol kay Labog." Hindi lamang si Reyes ang naniniwala sa kahalagahan ng pagbuhay at pagkil ala sa mga babae ano man ang maging gawain o kalagayan nila sa buhay. Sa libro ni Reyes na Ang <i>Silid na Mahiwaga . sa kabila ng tinaglay na popularidad ni Labog noong kanyan g panahon. Ang m alaking bilang ng mga kwentong naisulat ni Labog at nailathala sa iba't ibang ba basahin at magasin ay patunay ng naging walang sawang pagtangkilik sa kanya ng m ga mambabasa sa Tagalog at ng pananabik at pag-abang ng mga ito sa kanyang mga k wentong nabigyan niya ng iba't ibang bihis at kulay.</ pd> Perez." (196 2) Subalit.Piling Sanaysay. nangangailangan pa rin siya ng ating atensyon at karapat-dapat pa rin siyang buhayin at bigyan ng espas . manunulat ng lathalaing "Ginintu ang Didal" sa magasing Ilang-Ilang noong dekada 60. mapatutu nayang mahalagang maipakilalang muli ang nahuhusay na babaeng manunulat ng nagda ang panahon katulad ni Labog. < i>Liwayway Extra</i>. Mag dalena Jalandoni. bigyang-tinig ang mga pinatahimik.sa literaturang Tagalog.</pd>sapagkat ang buhay at karanasan ng kababa ihan ay napakahalagang paksa ng imbestigasyon. Samantala. Susana De Guzman. "dapat masuri ang mga akda nina Rosalia Aguinaldo. <i>Sampaguita</i>. <i>Aliwan</i>. 1976-1996</i>. <i>Dalaga</i> . Walan g sapat at detalyadong tumalakay sa kanya at sa kanyang mga akda partikular ang kanyang mga kuwento. "sino ang nakakikilala kina Francisca Laurel. <i>Silahis</i>. at Ligaya D<pd>. Filo mena Alcanar. nobela . Mula kalagitnaan ng dekada '20 hanggang dekada '50. at bigyan n g kapangyarihan ang mga binawian nito. at <i>Hiwaga</i>.</pd> Perez. Mula sa tanong na ito ng kritiko. Hindi dapat nawawala o nasa gili d lamang sila .. at sa kabila ng marami niyang kuwentong nalathala sa iba't ibang ling guhang babasahin at magasin ay wala pa ring nagtangkang pag-aralan siya. Sinabi ko sa sarili na maaaring hindi man si Labog ang kauna-unahang babaeng manunulat sa Tagalog. Reyes sa kanyang librong Katha (1997) ay malaon nang tinanggap ng libu-libong mambabasa. upang maunawaan ang katangian ng mga akdang sinulat ng kababaihan..</pd> O freneo (1999) ang ganito: "<pd>. Ayon naman kay Ligaya D<pd>. ma aaring sabihing ito ay esensyalismo subalit sa unang yugto ng feminismo sa kriti sismo. Rosario De Guzman Lingat. Fausta Cortez. "hindi na kailangang ipagtan ong pa ng mga mambabasa sa Tagalog si Labog: Siya'y isa sa mga manunulat na baba e na naghawan ng landas sa pagsulat ng maikling katha at nobelang Tagalog. Sa librong <i>Tinig at Kapangyarihan: Mga Kuwentong Bu hay ng Kababaihang Manggagawa sa Bahay</i>. Hilaria Labog. isinantabi k o na ang nauna kong layunin na ang maging paksa ng riserts na ito ay ang kauna-u nahang babaeng manunulat sa Tagalog. Kailangang bigya ng-halaga. mababasa ang tanong ng kritiko na. nakapagtala ako ng i sandaan at limang (105) kuwento ni Labog mula sa mga magasing <i>Liwayway</i>. ayon sa kritikong si Soledad S. lalo na ang kababaihang 'pangkaraniwan' na kadalasan ay hindi naisasa ma sa mga salaysay at diskurso. Rosalia Aguinaldo. <i>Ilang-Ilang. <i>Alitaptap</i>. binanggit ni Rosalinda P<pd>.

ng Insular Life nong 1924. <i>Pan auhin sa Hatinggabi</i>. auditor ng Pub lic Service Commission noong 1910. <i>Kal uluwang Dakila</i> (1948). sa libro ni Rosalinda L<pd>. <b>Ang Biograpiya: Isang Pagpapakilala kay Hilaria Labog</b> Ipinanganak si Hilaria Labog sa isang maykayang pamilya noong En ero 14. Ang ginawa kong 'pagbuhay' kay Labog at ang pagretriv ng kanyang mga kuwento ay magsisilbing unang hakbang sa pagtanggap sa hamon ng kritikong si Reyes na maipakilala at masuri ang mga akda ng mga babaeng manunulat.. Nang mabiyuda siya ni Benigno Sr<pd>.</pd> Sa ntos Award. Nag-aral siya sa Tondo Grammar School.</pd> Jose A<pd>. sina Ilumin ada at Benigno Jr<pd>. hindi lamang isang kwentista si Labog. <i>Natacneng A Cararua </i> (1952). Samantala. sa <i>Lumang Kumbento</i> (1929). Ang pagsisikap ni Labog na magtagumpay sa larangan ng literatura ay napah alagahan at naisakatuparan nang tumanggap siya ng dalawang gantimpala sa <i>Timp alak Pampanitikan ng Commonwealth</i> noong 1940. Regalado at Gregorio N<pd>. dahil sa tinaglay niyang kalidad at kahusayan bilang manunulat. Samantala. Nagkaroon sila ng dalawang anak. <i>Maria Rosa</i> (19 30).</pd> Morales.yo sa ating panahon. Bataan. Sinikap ni Labog na paunlarin ang sarili bilang isang manunulat sa pamama gitan ng aktibong pagsali sa iba't ibang samahang pampanitikan tulad ng Ilaw at Panitik. Tondo Sec ondary School. <i>Kalbaryo ng Tagum pay</i>.</pd> Orosa (1980) na pi . <i>Kasal na Walang Pag-ibig</i>. 12 Panitik. Tumanggap din siya ng Lope K<pd>.</pd> at nagtamo naman ng karangalang-banggi t at ng gantimpalang P500 ang kanyang <b>Katipunan ng Maiikling Kuwento</b>. Isa rin s iyang nobelista.</pd>.</pd>. <i>Lihim ng Lumang Simbahan</> . Ayon kay Perez. 1890 sa Samal.</pd> Garcia. kas ama ang mga batikan ding sina Iñigo Ed. <i> Ang Suliranin ng Kanyang Pag-ibig</i>. ang kanyang kuwentong <b>Walang Mal iw</b> ay nakasama sa antolohiya ng <i>50 Kuwentong Ginto ng 50 Batikang Kuwenti sta</i> ni Pedrito Reyes noong 1939. <i>Matinik na Bulaklak</i>. at naging isa sa tatlong kauna-unahang babaeng nagtrabaho sa Bur eau of Education. kundi hi git sa lahat. <i>Sa La ndas ng Kaligayahan</i> (!945). Nagtamo ng gantimpala ang kan yang nobelang <b>Nadaya! </b><pd>. Katulad ng nabanggit na. at Aklatang Balagtas. at naging kalihim din at ingat-yaman ng samahang Ang Mithi ng Bataan.</pd>. <i>Bumagsak na Dambana </i>. nagpa kasal naman siya kay Dr<pd>. Na gkamit rin ng karangalan sa <i>Timpalak Liwayway</i> ang kanyang nobelang <b>Sa Lumang Kumbento</b> noong 1929. <i>Naglahon g Liwanag</i>. Isa ang naging anak niya kay Jose. <i>Kabayanihan</i> (1933). Naipasa niya ang Civil Service Examinat ion noong 1907. <i>Busilak</> at <i>Armando at Leonor</>. at <i>Dinilig ng Dugo</i> (1938). at <i>Matamis na Paghihiganti</i> (1946). <i>Tinangay ng Apoy</i>. si Manuel. Makalipas ang isang taon. hindi lamang dahil sa tinamasa niyang popularidad. Naging kalihim siya ng Jose Palma Cl ub. <i>Inahing Hamili</i> (1953). <i>Nagicay A Lawag</i> (1949). Unang ikinasal si Labog kay Benigno Zialcita Sr<pd>. at ang <i>Simpatikong Tsuper</i> (195 4). Kabilang sa maraming nobelang kanyang inakda ang <i>Mga Guhit ng Kapalaran</i> (1928). <i>Boda de Plata</i> (1941). at <i>Ulilang Kalapati</i> (1947). Kabilang pa rin sa kanyang mga nobela ang <i>Anak ng Gobernador</i>. lumipat siya sa Bureau of Customs a t isa sa naging unang limang babaeng kawani sa naturang kompanya. at sa Escuela Municipal. <i>Dakilang Ina</i>. <i>Salamin ng Buhay</i>. ang ilan sa mga nobela ni Labog ay isinalin sa pelikula n g Exotic Films. <i>Ang Bagong Sinderela</i>. Isa pang patunay ng pagkilala sa kanyang pagiging de-kalidad na manunulat ang paghirang sa kanya ng <i>Gantimpalang Palanca<i> upang maging isa sa mga hu rado nito sa kategorya ng Maikling Kuwento sa Tagalog noong taong 1954-1955..

isang espesyal na katangian pa rin ni Labog ang pagkakaro on ng bahid ng feminismo ng karamihan sa kanyang mga kuwento at maging sa kanyan g naging buhay. yung di mo ma-open sa magulang<pd>. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal.</pd> . Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman.. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada.Essay Word Count: 2. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. Sketches and Silhouette s) </>". Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. Maliban sa popularidad at kahus ayan bilang manunulat. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. ma pa-family problem open sa barkada....211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. nagkakaintindihan kayo. 4 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 . mapa-love life. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan.</pd> Exel 19 "<pd>.namagatang "<i>Above The Throng (Portraits and Profiles. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito.. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo.. may iniinom mang beer o wala. binanggit ng awtor na ang ilang nobela ni Labog ay isinapelikula naman ng Premier Production at ng Sampaguita Pictures. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin.</pd> magkakabarkada.

mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>.. paglasing na parang wala ng paki. at Treponema pallidium.</pd> 'pag lasing na. pwede namang hindi<pd>.. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila.. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis.27 taong gulang. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>...........</pd>" Roel 19 "<pd>. may chance talaga na mangyari<pd>. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom.. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 ...</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal...</pd> 'ayun an<pd>. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> .'pag umiiyak ka. HIV 2.</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka.. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> . Hepatitis B.</pd>" "pare.. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003). Candida albicans. so alam mo na yon. nagyoyosi.</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004).. sabay may kainumang babae. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis..</pd>" Gary 15 "<pd>. . Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali. nag-iinom. Herpes simplex.</pd> para makaiwas sa sakit.</pd>" Anthony 19 "<pd>. bakit kailangan. nanonood ng bold<pd >... ok na!" Ken 20 "<pd>. pangit<pd>. basta nakausap lang.</pd> 'pag nakatambay. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).</pd> gumigimik... parang hindi baduy tignan. sa barkada rin ang bida! "<pd>. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex. 'pag yung gir l lasing na rin.... ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala.. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex..</pd>" .

Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral..</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king .</pd>" Nico 16 "<pd>...</pd> pwede nga sex without marriage<pd>. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV.. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki.. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex..</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon.</pd> kasi ako<pd>. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis.. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki.. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad. Gayundin."naniniwala ako sa sex before marriage<pd>. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad.. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer.. Una.. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito.</pd>" Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito.. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>..

Ang paninigarilyo. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon...... Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Sa literatura. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad..</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>... ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao.</p d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal.</pd> para maka-iwas sa AIDS... Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit.</pd> dun sa walang trabaho<pd>..</pd> kapit sa patalim<pd>. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. ehersiyo.. Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>.. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. paninigar ilyo.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>..naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi . M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta.</pd>" Benedict 17 "<pd>.. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos.. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> .. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal.. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . tigilan ang panlalaki<pd>. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon.

Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. Ayon kay Il eto (1979). ang loob ang siyang panloob na sarili. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). bukal ang kalooban. hindi iniinda ang abala. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. nagbibigay ng lakas n g loob. computer. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles.' 5 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. nagbibigay-serbisyo. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula .on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. may konsiderasyo n. tulad ng snow. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik." "sama ng loob. Sa pun tong ito mga kaibigan. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob." "kusang loob" at "kagandahang loob. <i>unconditional</i> . Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. at inuuna ang kapakanan ng iba). ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. Gayunman. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. Ayon kay Salazar (1985). Ayon sa resulta. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. at marangal). Sa salitang 'kagandahang loob'. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob.

sa Espanyol at sa Ingles. Samakatuwid. Upang higit na maging intelektwalisado. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Halimabawa. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. at pagkat buhay. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Hanggang ngayon. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. Mga kaba bayan. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. At ngayon. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. Sa formulang ito. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. manong at dyutay. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. yayaman at yayaman ang atin g wika. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. Galing Zoo (Dao Ming Zi). Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. color o colour. matematiks. patuloy itong nagbabago. kimono at tempura (Hapones). patuloy itong nanghihiram. lasagna at spaghetti (Italyan). Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. encyclopedia o encycl opaedia. acknowledgment o acknowledgement. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. radyo at spaghetti. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. enroll o enrol. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). Sa kasal ukuyan. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. Sa ayaw at sa gusto natin. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw.ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. pagkat iyan ang . hindi problema kung center o centre. Maging sa Ingles naman ay gayundin. Una. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. Ganito ang nangyari sa Ingles. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. Mula 2001. batas at iab pa. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). gayong kapag nasa krisis.

Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . o maga1it .at pagsisipag. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. tulad ng kahalagahang pa ntao. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. Tinuruan . Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. karanasan. ideya. may pananagutan siya sa iba. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . 1-2 ). at katauhan. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. pagtitiyaga.1 :26:5. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. makipag-away o makipagtulungan. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. siya. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. nararanasan sa iba. Upang maunawaan ito nang higit. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. . H indi siya nag-iisa. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. Inuulit ko. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no.</pd>1:31 ). Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing.nararapat talaga. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. pagluluto at pag-aayos . <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. damdamin. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. intelektwalisado na ang wikang Filipino.

Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Ang pagiging mabait .ng mga kasangkapan. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. Sapagka't malapit na. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. 4 Title:Kwento (15) ." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. nagbalik siya sa dating bisyo. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. upang hindi mahirapan. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. masipag. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. Sakay ng kalesa. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. kasayahan at mga koronasyon. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon.

Ok lang ba. saan bahay mo? Hatid na kita.</d> Eksena sa kotse</b>. Sa kotse sila nagpatuloy ng kuwentuhan. Malayang ginawa ito nang walang pag-iimbot ni Marites. tawanan at titigan ang ka nilang pangunahing libangan nang ilang sandali pa. At nadiskubre nilang dalawa na mas masarap a ng fishball kapag isinusubo ito ng kasa-kasama. Inistart ni Joey ang makina ng kotse. Joey na lang ang itawag mo sa 'kin. Kaya ko na. Nagsimula na ang kanilang magandang pagtitinginan sa isa't isa. uwi na tayo. matamis at masarap ang anghang ng halik kes a sa fishball.Sabi ni Marites." Niyakap ni Joey si Tess at hinagkan ito. <b>2:00AM-3:00AM<pd>. Biruan. Nak pil at Adriatico Circle. Bagaman. At kung ma tama kang makikinig ay tila may wikang galing pa sa ibang planeta. <b>12:00AM-1:00AM<pd>. Gusto mo sa bahay ka na tumuloy? Sa Parañaque." Napangiti si Marites at sumakay sila sa kotse na may tila parehong iniisi p. May ilang nakasaksi nito. " "Delikado panahon ngayon.</d> Imbitasyon</b>. <b>1:00AM-2:00AM<pd>. Joey. Napakaram i na nilang napag-usapan. masama nga raw ang umuwi at matulog ng busog. Inimbitahan niya si Mr<pd>. Mabuting m aglakad-lakad at magpalipas-oras. Mag-isa lang ako pero sa sala na ko matutu log. Liberal itong si Marites na 'di tulad ng ibang babaeng nagkukumahog umuwi lalo't bago pa lamang kakikilala sa lalaki. Nagtatawanan sila ukol sa kanilang nakaraan nang mapatigil sila. plung!" bulalas na may kasabay p ang ipit na pagtawa. . "Kakainggit naman palaman kayotra!" dagdag pa ng isa. Malayo.</pd>Pabling n a kumain at siya na ang manlilibre. Ihahatid pa kita. Tess?" "Okey. plang. 'wag na lang. Tila mga magkakabarkadang masiyahin. "Sir Pabling?" "Ikaw naman. lalo pa ang kanilang mga plano sa buhay at kung papaan o ba dapat maging ideyal na magkatipan. shoray mez sisteraka! Byonda mez! Wineru ka ni! Efektsenez ang menth ol mezlak!" ang sabi ng isang sa tatlong magkakabarkada. matamis at masarap at ku ng minsan pa nga'y maanghang.</pd> Tamis ng unang halik sa may hardin</b>. Tumingin si Marites na tila sigurado sa desisyon. "Shorap! Laplapan naitech! Pling. Mainit. "Joey." "Okey. Nakangiti ang buong gabi sa dalawang magkakilalang biniyayaan ng magandang pag-uumpisa ng relasyong nag-ugat sa lunang Malate. Nakita n iya ang karitong tindahan ng fishball." "Sa Bulacan pa ako umuuwi. "Ay. bukas ka na umuwi. nagpasya si Marites nang muli n iyang makita ang oras sa relo. Mas mainit.

Patayo na sana siya pa ra iwan ang babae nang madama niya ang hawak nito sa kanyang bisig. Medyo mainit ang ulo ni Robert nang tawagan niya si Mr<pd>. <b>7:00AM-8:00AM<pd>.</d> Ang tawag sa telepono</b>. Nagtatanong.</pd>Joey Pab ling. Kanyang hinawakan ito at hinagkan ni Joey ang kamay ni Tess.Kambiyo-Primera: "Buti at nagkakilala tayo. Galing kay Robert ang marami. Pinagsaluhan nila ang init.</pd>Pabling. Ilang minuto siyang nakahigang dilat at mabigat ang paghinga. Lalo pa na kasiping niya ang taong kanyang pinapangarap na makasama . Kakatwang hindi niya inisip na magkaroon ng milagro ng pagniniig sa oras na iyo n. Narating nila ang sandaling may pangangailangan sa pagtatalik subalit hindi na pinayagan pa ni Marites ito." Nagmaniobra para tuluyang lisanin ang lugar. Napapitlag siya sabay bangon. Tess. Inabot ang cellphone at binuksan ito mula sa magdamag na pagkakapatay. Masarap n gang magmahal sa malamig na madaling-araw. Mahigpit ang yakap ni Joey. Tama siya. Il ang messages ang pumasok dito. Magkayakap at sadyang nilasap ang pangako ng bukang-liwayway. Tila nilalasap ang bawat sandali at umaasang hindi na ito matatapos pa. Mahigpit ang yakap ni Joey nang mausisang unan na lamang i to.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 1) </b>. <b>5:00AM-6:00AM<pd>. mabait ka nga.</d> Bukang-liwayway</b>. Kambiyo-Segunda: "Salamat at gusto mo rin pala ako. Humili g sa balikat ni Joey si Tess at pumikit na nakangiti. ." Kambiyo-Tersera. Napangiti si Joey. <b>3:00AM-4:00AM<pd>. mabilis: Ipinatong din ni Joey sa kamay ni Tess ang kan yang kamay. Hindi ako nagkamali na sumama sa iyo.</d>velation</b>. Salamat kay Ester. Lalo pang nabakas ang kagandahan ng dalagang naiidlip. yakap at halik sa mga oras ng kanilang pagsis iping. Sadyang masara p ang may kasiping sa gabing malamig. Kambiyo-Kuwarta. Kanyang kinarga at inihi ga ang tulog ng si Tess. Nilingon niy a ito at nakita ang mapanghikayat na tingin ng dalaga.</pd>Pabling ang kanyang kamay sa paghaplos. <b>6:00AM-7:00AM<pd>. Minarapat niyang matulog na lamang sa sala. Nag-iisa na siya. <b>4:00AM-5:00AM<pd>. nagtat aka at nagpapatawag sa landline si Robert. Ilang sandali niyang tinitigan si Tess habang nakaupo sa gi lid ng kama. Walang anumang paliwanag at nahiga siya sa tabi ni Tess at inunan nito ang kanyang dibdib. Maliwanag na ang sikat ng araw subalit sadyang nakapang-aakit pa rin ang paghimbing.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 2) </b>. Narating nila ang condo ni Mr<pd>. Kinumutan niya ito matapos na tanggalin ang pagkakapusod ng buhok at sinupin ang kanyang sandals. harurot: Ipinatong ni Tess ang kamay sa kandungan ni Joe y. Joey. Sadyang inililibot ni Mr<pd>. Hinawakan niya ang kamay ni Joey at hinagkan ito na tila tupang gumagalang sa berdeng damuhan ng talampas.

"Ni hindi ko alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 'yo. Hindi ko al am kung tuloy pa tayo sa usapan natin kagabi. 'Tol, ang labo mong kausap. Anyway , kasama mo raw 'yung chick na hinahanap mo. 'Wag mo na i-deny, buking ka na. Si nabi sa akin ni Ester na sumama raw 'yung hinahanap mong chick. Inamin din niya ang totoo d'un sa chick. Jackpot ka, pare! Siguro, alam mo na ngayon ang sikret o ni Marites. Gusto ko sanang sabihin sa iyo at bigyan ka ng warning pero 'di ki ta makontak. Patay yata ang cellphone mo. Hinayaan ni Ester kasi hindi mo siya p inapansin at laging binabale-wala lately. At may tama rin pala sa 'yo ang dalaga . 'Yung dalagang dating binata. Hoy, tama na ang pagmumukmok. Sikreto na natin ' yan. Pumasok ka na, oy!" <b>8:00AM-9:00AM<pd>,</pd> Pag-alis / Pagtakas</b>. <b>Voice over: JAPAN AIR, FLIGHT 2254 BOUND FOR TOKYO DEPARTED FROM NINOY AQUINO INTERNATIONAL AIRPORT AT EXACTLY 8:15AM</b>. Nagpark ang kotse ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling sa carpark ng NAIA, alas-ot so y medya. Wala na si Marites. Nakita niyang tumawid sa kalawakan ang eroplano pero hindi niya sigurado kung sakay nga nito si Marites. Hindi niya mapaniwalaan ang sinabi ni Robert. Pero iisa lang ang kanyang naisip at nasigurado. <b>9:00AM-10:00AM<pd>,</pd> Si lalake iiwan ni Babae? Si babae na dating lalake? Kahit sino pa siya</b>. Dumating siya sa office. Tahimik siya. Nakita ni Robert ang pagdating ni Joey. Nilapitan, inakbayan at kinausap para bigyan ng suporta. Tinungo nila ang cafeteria para pagsaluhan ang de-boteng serbeza at 'sang order ng fried chicken . Hindi na sana gusto pang kantiin ni Robert ang isyung ukol kay Marites at kung ano ang naramdaman niya para dito pero<pd>...</pd> "Alam mo, pasalamat na rin ako kay Ester at nakilala ko si Marites. Hinan ap ko siya kahapon dahil alam kong siya na ang aking dapat makasama habang-buhay . At nang malaman ko ang tunay niyang katauhan, mas lalo ko pa siyang minahal. H ahanapin at hihintayin ko siya ulit." Umiinom ng serbeza si Robert nang hindi niya mapigilang maibuga ito sa sa riling kandungan. Mariin ang pagkakahawak ni Joey sa bote at may tinging puno n g pangako ng muling pagkikita.

<b>S I

B E R T I N G</b>

UMAGA, ala-singko sa diktador na orasan. Gumuguhit pa sa nakayapos na k umot sa katawan ang malamig na hangin na nagmumula sa alikabuking bentilador. Wa lang katinag-tinag ang katawan sa pagkakahiga sa papag na nilatagan ng buling ba nig at sinapnan ng kumot. Nagpupumiglas na masinagan ng sumisilip na araw ang s ilid na sinasangga ng bintanang yari sa kapis. Maaga kung sumilay ang araw kung tag-init. Ito ang silid na pinagparadahan ng 'sang laksang lamok na nakidigma sa ngayon ay mauupod nang katol. Parang nasa paraiso ng usok at hangin at dilim at lamig at tigas ng katre at mga lumang gamit at kilu-kilong agiw. Ito ang si lid ni Berting. Kung saan siya nahihimbing, nagigising, kumakain at nag-iisip s a mga gabing nang-aakit ang mga tila imposibleng panaginip. Panaginip na nagmam asahe sa pagod sa pagtatakang utak ni Berting. Batid nito ang bawat hikbing kimk im ni Berting. Ito ang kanyang kasa-kasama tuwing gabing unat na ang kanyang pag al na katawan. Dito niya kinatatagpo ang babaeng de-pakpak ng lawin at may buho k na 'sing haba ng kanyang tangkad hanggang lupa. Ito ang kanyang kaibigan mula

pa nang mabaog siya sa isang matinding sakit. Ito na ang pumipili ng kanyang t utunguhin o gagawin. Lahat alam na niya kahit pa sa panaginip lang niya ito nat atagpuan. Inililipad siya nito sa pinakamataas na bangin at doon iniiwan habang pinag-iisip ng mga desisyong kahit hindi niya gustuhin, ganoo't ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok ang masusunod. Sumasama siya dahil na rin sa takot ng pag-iisa. May kasama si Berting dati, nag-iisa na siya ngayon. Suma sama siya dahil takot siyang makitang muli ang mga pangyayaring nagbunsod sa kan ya upang mag-isa. Si Berting. Si Berting na takot kung magbabalik sa kanyang a laala ang mga lumipas na binusog ng dugo at galit. Si Berting na laging kasama ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok na pinangalanan niyang LAYA. Si Laya na ang kasa-kasama niya ngayon. Ang lumilipad sa kanyang utak na humihi kayat upang tumakas nang kahit na panandalian lamang. Mahal niya ang panaginip tuwing kasama niya si Laya dahil naliligalig siyang harapin ang katotohanan. Ang katotohanang hindi siya makapag-iisa dahil sa nanglalamong nakalipas. Hayan ang nakatihayang si Berting na kumikita lang sa paekstra-ekstra sa traysikel ng kapitbahay na ang bawat sira nito ay isinisisi at ikinakaltas pa s a kanyang boundary. Otsenta pesos. Otsenta pesos ang boundary ng kalawanging t raysikel na muntik pang ikasama ng loob ng may-ari nang pakiusapan ito ni Bertin g na babaan. Hayan napapayag pa rin ni Berting ito sa gusto niyang halaga kahit pa halos mapigtal na ang lalamunan niya sa pagmamakaawa. Wala ring nagawa kahi t pa pangatwiranan ng may-ari na buong araw itong ilalabas ni Berting at magkata likuran ang upuan nito 'di gaya ng pangkaraniwang traysikel. Palibhasa'y matand ang dalaga at tila may gasinulid pang lambing sa dibdib para sa mga lalaking wal ang kasa-kasama gaya ni Berting. 'Yan ang pakilala niya. Pero ngayon tanghali na. TOK! TOK! TOK! BOG! BOG! BOG! Ginulantang nang maagang paninira ng pintuan itong si Berting sa pagkaka himlay mula sa malalim na pagkaidlip. Naroroon pa nga si Laya sa kanyang tagpuan habang pinipikitan ng mga naglalarong mata. Si Aling Amanda, ang may-ari ng tra ysikel ay sumisirena dahil sa tatlong dahilan. Una, dahil tanghali na at nakahi lata pa ang kanyang mala-kalabaw kung kumayod na si Berting. Pangalawa, hindi n ito inintrega ang boundary kahapon, naniningil siya. At ang huli, gusto niyang masilip kahit na papaano ang lalaki at kung sakali ay mapagsawaan ang alaala nit o sa buong maghapon. Napapitlag siya sa kanyang hinihigan at agad na iniusod ang antigong tuk ador. Parang may ikinukubli sa lawanit na dingding nito. Pero kung may tao man g nakakikita sa kanya, sa kabilisan e 'di na mabibigyang halaga pa kung bakit ni ya ito iniusod para dumikit pang lalo ang tukador sa dingding. Mabilis niyang p inagpaglagos sa kanyang mga hita ang pantalong kupas. Hubad siya at kita ang k atipunuan ng isang lalaking naglalaro sa may dalawampu't walong taon nang nabubu hay. Mabilis niyang tinungo ang pintuang alkitran ang pintura. Mabilis niyang nasilayan ang nanlilisik na mukha ni Aling Amanda. At mabilis ding inungkat na ng matandang dalaga ang mga dahilan kung bakit sumugod ito nang ganoong kaaga. At hindi na nakapagsalita pa si Berting, ni hindi na nakuha pang anihin ang nags ulputang muta sa kanyang mata bago pa man makaalis ang matanda. Noong umagang ' yon, para siyang itinubog sa isang bariles ng nagyeyelong tubig. Kagabi, napag-isipan pa ni Laya sa panaginip ni Berting na huwag nang il abas ang traysikel at tumigil na muna sa bahay. Tulad ng dati, napapayag niya s i Berting nang ilipad niya ito sa pinakamatarik na bangin. Pipilipit ang sikmura ng sinuman sa lula. Parang bata si Berting na nagmamakaawa't nangangakong gagaw in ang gusto ni Laya. Ngayon lang ito nangyari. Alam niyang ikatutuwa na naman ni Laya ang pa ngyayaring ito sa susunod niyang pag-idlip. Naiipit siya sa lakas ng pangako ka y Laya at ang obligasyon kay Aling Amanda. May mga pagkakataong parang naduduro

g na kristal ang tawa ni Laya sa mga nangyayari kay Berting. Sumusulak ang dugo sa kanyang utak na tila ba nilulunod ang maliwanag niyang pag-iisip. Nakakalit o at walang magawa kundi ang magmakaawang itigil na nito ang pagtawa.

5

Title:Sanaysay (35) Text 111 - Folktales and Epics Word Count: 2,099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon, sa nayon ng Hannanga, isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Katunayan, ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay, at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Kaya kahit nuong bata pa, tiningala na siya bilang pinuno, at hanga ang mga tao sa kanya. Nang mag-binata si Aliguyon, ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan, ang kaaway ng kanyang ama, sa nayon ng Daligdigan. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito, si Pum bakhayon, marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Kasing bilis ng kidlat, umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at, kagila-gilalas, sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata, binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Pabalik-balik at walang tigil, naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon, hindi pa rin tumigil ang bakbakan, at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok, kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban, at pagkaraan ng 3 taong b akbakan, natuto silang igalang ang isa't isa. Biglang bigla, tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto, sa wakas, ang ba kbakan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Sa paglawak ng katahimikan, umunlad ang dalawang nayon. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon, pinili niyang asawa si Bugan, ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon, si Aginaya. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.

IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan, naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung,' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Ang tatlong bayani - sina Baltog, Handyong at Bantong - ang sumabak, pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Tulad ng dalaw ang sawa - ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Ang dambuhalang baboy-da mo , si Tandayag. Ang halimaw na Buwaya . Si Buringkantada na iisa ang mata .Si Angongoluod, ang bakulaw. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Ang mga pating. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal, at ang Bicol, mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Tapos, nagsimula ang sunud-sunod na lindol, sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan - ang Hantik, ang Kolasi at ang Isarog. Bumaon ang lupa, pati mga bundok ay gumuho, at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon, sa Magarao, na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. Sa lakas ng mga lindol, umangat ang Pasacao mula sa dagat, pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw, si Rabot, ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao, at kalahati ay hayop. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan, si Bantong, upang puksain si Rabot. N agsama ng 1,000 mandirigma si Bantong subalit talino, at hindi lakas ng katawan, ang ginamit niya laban sa halimaw. Hindi nila sinugod agad ang lungga, kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga - mga tao na gina wang bato ni Rabot. Pagtagal, namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Kaya minsang tulog si Rabot, ginapang siya ni Bantong. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Sa kasamaang-pa lad, napatay ang ama, pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Sa kabilang dako, n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . Isinumpa ni Lam-Ang - sapagkat ito nga ang naging pangalan niya - na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot, inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Bilang ganti, pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot, gamit ang tangi niyang sandata - isang sibat. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Kaginsa-ginsa, umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Kinabukasan, ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines, isang babae taga-Kandon, isang munting nayon sa hilaga. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako

sa mga bukid. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama, nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Tapos, pinugutan niya ng ulo. Sa Kandon, dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Siksikan silang lahat at, upang makalapit sa bahay, napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana, kung saan siya pumasok sa bahay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo, kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Humangos siya pabalik sa in a, at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto, mga alahas, mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina, nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Nuong araw ding iyon, ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Pagkaraan ng tatlon g taon, nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Isang araw, binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak, at sa kanyang m ga ninuno, kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. Ayon masam ang panaginip, dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin, kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya, ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay, pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Pagsapit ng takdang araw, dumumog ang lahat ng tao sa nayon, pati na sa mga kala pit sa paligid, upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan, ang dambuhalang halimaw na pating, at sinakmal ang bayani. Sa bahay , nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Bumagsak ang kalan , umuga ang hagdan, at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang, at inuwi sa bahay. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang, binalot niya ang mga buto sa pulang sutla, tumalikod at nagdasal nang nagdasal. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin, naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Pagkaraan ng ilang sandali lamang, lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang, silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. Si Mariang Makiling ay isang dalaga, hindi tumatanda, nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas, subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. O kung paano siya namamahay. Sabi ng iba, nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Ang sabi naman ng iba, nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang kutis niya ay makinis, kayumanggi ng kaligatan, sa bigkas ng mga Tagalog. Malaki at itim ang kanyang mga mata, mah aba at makapal ang buhok, at maliliit ang mga kamay at paa, at mala-kandila ang mga daliri. Sa madling salita, siya ay maniwaring isang diwata, parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas, pasulpot-sulpot sa pagitan

ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Paminsan-minsan, natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo, ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin, walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Kung minsan daw, nilalapitan daw sila, binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Walang naglalakas-luob na kumausap, sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid, binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy, at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Dati-rati, pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit, at pati alahas, para sa mga kasal, binyagan at pista. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga, batang inahen na hindi p a nangingitlog. Paminsan-minsan, lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy, isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto, barya, pati mga alahas. Minsan, ayon sa kwento, isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki, na nagka-galos-galos sa mga tinik. Biglang-bigla, narating nila ang isang ma liit na kubo. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Natigilan ang lalaki, lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. "Sa akin iyong baboy damo," sabi ni Mariang Makiling sa lalaki, "at hindi mo dap at hinabol. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod, at sugatan. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Halika sa loob, magpahinga ka at kumain. Gagaling ka, tapos maaari ka nang umuwi." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Pumasok siya sa kubo at, wala ng imik, kinain lahat ng lugaw na hinain. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo, gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. "Ibigay mo ito sa iyong asawa," sinabi niya sa lalaki na, utal pa rin, ay yumuko lamang bago umalis. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Habang pauwi, pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Kinabukasan, nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi.

4

Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario , ang noo'y secretary general ng PBBY. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson, Carla Pacis, Robert Magnuson, Augie Rivera, Lara Saguis ag at May Tobias. Noong 2000, kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Noong 2003, isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Bukod dito, nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Kaugnay nito, layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca, PBBY-Salang a Writers' Prize, National Book Award, Gintong Aklat Award at iba pa. Noong 1996, inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Noong ika-17 ng Mayo 2003, sa kauna-unahang pagkakataon, iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin, Amelia Lapeña-Bonifacio, Vi rgilio Almario, at Rene Villanueva, bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera, ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya, silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat, magpalabas, magpabilis, ma gturo, magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. Nauna silan g lahat sa atin. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Samakatuwid, itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Dahil dito, nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop, maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon, nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat - n agkakaroon ng mukha, hugis o katawan, ang mga tauhan. Dahil dito, higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan, lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. Noong ika-7 ng Hunyo, 1991, matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl, naitatag Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro, Joanne de Leon, Felix Mi

</pd>N<pd>. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. Ang I<pd>. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. Mula sa orihinal na kasapi na 21. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal.</d>N<pd>. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura.</pd>K<pd>. graphic desi gner. Tiyak na di magtat agal. Hanggang sa kasalukuyan. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency.</pd>N<pd>. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a . Germany at Japan. ilustrasyon . na siyang target na mambabasa ng mga ito. mural. hospital. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. materyal na ginamit.</d>K<pd>.</pd>K<pd>. Di magtatagal. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. animated features .</pd>N<pd>. pintor.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>. at mga edukador. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. Patuloy Ang I<pd>. manunulat. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan.</pd>N<pd>. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. bahay-ampunan at iba pa. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. lalong na ang mga batang mahi hirap.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . products design and merchandising. n aniniwala Ang I<pd>. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. Mel Silvestre at Jason Moss. paglalathala ng newsletter.</pd>N<pd>. at iba pa. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon.</pd>K<p d>. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. at iba pang propesyunal. Sa pagtakbo ng panahon. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. aklatan. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. manunulat.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata.guel. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. Regular a ng kanilang mga pulong. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING.</pd>K<pd>.</d>K<pd>. textbook. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. bukod sa mga aklat-pambata. ang kalidad ng kuwento.

Sa puntong ito. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos.</pd>P <pd>. Simplisidad at Ekonomiya. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. Pero. Sa kabila ng dako.me/ kaysa sa /unipo r. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. Sa blg. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa." Sa makatuwid. G ayunman. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. at mangyari pa.</pd> Pineda. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Muli. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon.</pd> Ponciano B<pd>. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. tulad ng naunang patnubay. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram.</pd> Nita P. asahan natin ang masalimuot. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. narito na ang 2001 Revisyon. Kung ito naman ang pag-uusapan. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. Upang maiwasan ito. Malinaw itong nabanggit sa blg. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. Ang resulta. Ang anak kong si Ma riz. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet).me/.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. Gayunman . ano ba talaga ang bigkas ng salitang P . Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito.t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. si Mardi ko. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>.

" "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto. /Pilipi.RIMER? /pray. /v/ at /z/.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. At di na magiging isang puno. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan. iinom ako ng maraming-maraming tubig. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/." "A! Alam ko na." . walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan.mer/ ba o /pri. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. iyon nga lamang. nalulunod i to at namamatay. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. At di na magiging isang puno. natutuyo ito at di na tumutubo. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto.

" ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol.' ang utos sa akin ni Lola Terry. makapagsasalita. makaririnig. "Sa Maynila. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. teng a. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. binibili pa 'yan. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. At si Kuya Lester. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. bibig. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa."Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. at mata?" "Paano na ako makakahinga. "Martina. naalala kong bigla. Ngayon. is ang matamis na matamis na santol. malalaki at paliku-likong ugat. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. hapunan na. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. "Sarap talagang panghimagas ng santol. "Para sa aking mahal na apo. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. Kring! Kring! Kring! . saka isinawsaw sa isang platitong asin." "Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita." ang sabi ng isip ko. May maliliit." si Lola Terry uli.

"Lester. Si Ate Perla. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" "Ayos maman po ako dito 'Nay." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. "Si Lola naman." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. siyam kaming magkakapatid. Piliin mo 'yung mga hinog. at si Kuya Tuan. di totoo 'yon. mukhang nakakarami ka na. hane?" ang bilin ni Lola." Sa sinabi ni Nanay." "Pero anak. Malapit na ang pasukan anak. May sobra pang isa sa aking mga daliri. Kuya Itim. Madalas si Ate Rowena at s . tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. nakahinga na ako. Kuya Ruben." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. "Kung maliit lang naman ang buto."Si Lola talaga. Ate Rowena. Dahan-dahan lang. At sandali lang." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. "Aba e. Ate Sally. sasama 'yon kapag umoo ka." sagot ni Nanay. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. bukas nang umaga. Bumalik na uli sa dati lah at. 'Pag balik ko sa mesa. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. "Anak. Ate Charito. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. tiyak na makakakain uli ako ng santol. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. Kaya bin ibilang kong lagi. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Kuya Puti.

" aya ni Ate Rowena. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Taguan uli sa salamin ang aming laro. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . TUWING HAPON." aya ni Ate Rowena. Tapos malakas na. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Tapos isang malakas na. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. KINABUKASAN. Si Ate Sally. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. Sabi ni Nanay. "Halika na Bunso. Rowena puwera at Sally kasali. bilisan mo at may mumu sa bintana. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. "Gener. . naglalaro kami ng taguan. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Magkamukhang-magkamukha sila. "Halika na Bunso. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Sa malaking salamin ng lumang aparador. "Gener. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. Taguan sa salamin ang aming laro. Kapag nasa malaking bahay na kami. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. "Gener. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula.i Ate Sally lang ang aking nakakasama. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. bilisan mo at may mumu sa bintana. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena.

Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. "Talaga 'Nay. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. Kuya R uben. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. Tapos natulog na kami.Pauwi. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. Ate Sally. GABI. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. Tulad uli ng dati. Kuya Puti. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Ate Rowena. Pagdating namin sa malaking bahay. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. Parang kakaiba ang lahat. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. KINABUKASAN NG HAPON. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Kuya Itim. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon." "Oo anak. . Ate Charito. ibang-iba talaga ang lahat. Sina Ate Perla. at Kuya Tuan ay malalaki na.

" ang sabat naman ni Kuya Ruben . Kuya Itim." ang sabi ng mumu. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. "Tay. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. Ate Ch arito. at siyempre. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. "Aba." ang sabi ni Ate Perla. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. siya po ang bunso naming kapatid. Hinawakan niya ako sa balikat. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. Kuya Ruben. "Mga anak. SIMULA NOON. siya na po si Gener. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. "Nakakamukha natin siyang lahat. Tapos. gusto po namin na dito na siya tumira. simula ngayon dito na siya titira sa atin." ang sabi ni Ate Charito. Lumapit sa akin ang mumu. "Tay. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. "Tay." At nakapalibot silang lahat sa akin. hanggang lumakas nang lumakas." si Kuya Tuan . magkakalatugan ang mga pinggan at baso. "Nardo. pahina. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. Kuya Tuan. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay." ang sabi ni Kuya Puti. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. At sa hating-gabi. TUWING GABI. Biglang sumaya ang malaking bahay. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. Binilang ko silang lahat.Dumating din pala si Ate Perla. mabibilang ko na talaga. ." si Ate Sally naman. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. Medyo natakot ako sa kanya. Kuya Puti. si Ate Rowena at Ate Sally. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. "Tay. Hanggang ngayon. Ngayon. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin.

Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. Wala siya sa likod ng lalaki. Ang <b>Canal De La Reina</b>. nakaalis na siya. ayon kay Arceo. at ihanay sila sa mga lalaki."Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. Bilang isang feminista. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah . 1 972. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. Mayn ila." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Ang sunog na ito ang naging dahilan. 7 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. Ayon kay Arceo. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo n City noong ika-26 ng Pebrero. 1998. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda.sa lakas man o sa kaalaman. ay kapantay siya nito. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. sa Tondo. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. at sa hal ip.

at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. isang babae. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan.alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. gayundin ang mga pangyayari. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . Manapa. Makasala nan siya. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. Ayon pa rin kay Arceo. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. ay nagkataon lamang</b>. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. at higit sa lahat. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina.ang mga tauhan at pangalan." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. Si Nyora Tentay. masama ang ugali at mapang-api. Nakapikit siya ngunit . bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. Sa katunayan. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. ang tunay na m ay-ari ng lupa. <b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . wika ng nobelista. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. 1972. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. isang asawa. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. makasarili. mapang-api sa kapwa. sa mga buhay ng tao. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. buhay man o patay.

Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya.gising na gising ang kanyang diwa. Samantala. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. . Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. si Vi ctor. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. At napatunayan ko naman. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga.. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Gracia. amin niya. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. Wala na akong paggalang sa kanya. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. at buuin itong muli. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. Sina Leni. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. ang mga resibo sa buwis. Si Leni. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya.. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. Kung mahirap maging isang ina.. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta.. Pero ngayon ay wala na . hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa.

Nag-iisip sila. ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan. Aywan niya kung ano. tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. si Ingga. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. Pag kaawa. Matapos ang malaking baha. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. s anhi man ng tao o ng kalikasan. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. biglang ibinababa ang kampana't itinago. ang usurera. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Paghanga. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. Datapwa't hindi nagtapat ang mga . Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Panlulumo. nangangarap at nagtata gumpay. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak.Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas.Samantala. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Subalit sa ka bila ng mga ito. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. hindi nagtataas ng boses. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. 4 Title:Alamat (2) Text 115 . Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong.

Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. matanda. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Isang araw ang Panginoong Diyos ay nanaog at dala ang isang kamandag upang batii n ang mga ahas." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Si Rita ay batang lubhang malikot.bata. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Ang ibong iyon ay si Rita. <b>I</b>sang umaga. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. k awangki ng kopa. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. ang tinatawa g ngayong maya. tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala.ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. at hugis kampana. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Kumain ng bigas ang ibong iyon. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Ang lahat ay nakakuha ng kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin . Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n a anaki'y ginto. Lagi na lamang may gulo sa bayan. mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. "Habang ako'y natutulog. Lahat ng mamamayan . Isang araw. Ang unang nakakuha ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka mabagsik. mayama n. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Hindi sumagot si Rita. may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Hindi nahalata ng ina. Ngayon natakpan siya ng bilao. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. wala rin rin si Rita roon. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno.

maikling buntot. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. na kasing linamnam ng kanyang alamat. Mula noon ang laman ng makatas. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan. na isa nang inutil. ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito. at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod.di kaagad nabatid ang pagbibigayan ng kamandag. maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. "Singkamas pala ang tawag dito. Lum apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan. ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala . "Nanghihingi sila ng ating ani. <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil.. mahabang leeg. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. hango sa mga salitang "CINCO MAS" . Maaaring tama o mali ito. matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. Ayon sa paniniwala. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay. nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw. ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. may apat na paa. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. ngunit kung lipas na at walang saysay. ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito.

Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon..</pd>! "Ha-ha-ha<pd>..</pd> papalayo<pd>.. "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>. babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat.</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng.. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>. biglang umugong ang kapaligiran.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos. <b>Iyan palang lalaki. "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa. <b>I</b>sang araw...</pd> patungo<pd >. nawawala rin ang malaking gong. yumanig ang lu pa<pd>. masugatan man ang puso at dibdib. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas." <b>N</b>oong unang panahon... Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato.</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>..... ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>.</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana....</pd> papalayo<pd>. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina...</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. pandala s<pd>. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso... <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa..</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> .<<pd>pd> sunod-sunod.... Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol .. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan.. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong. Nagpasiya ang Pandita ng barangay. hataw-tunog. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. ang lahat ay mababata at matitiis.. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay...</pd>! Lumindol<pd>. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha.</pd>!" Tinugon siya nang b iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong.</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang ..</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong.. At nabuo ang isang pasiyang mapait. hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha..mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay.

.. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo.</pd> Pat <pd>. ang masarap na pagkain. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. 4 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit. Nalilig aw na siya. .." ang galit na galit na wika ni Aling Sela. "<b>H</b>uwag kang magalit. ang madyik-tuwalya. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan.." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. Di na niya alam ang daan pauwi. Pinagmasdan niya itong mabuti. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>.</pd> Pat <pd>..kay Rufina.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag." ang sang-ayon ni Mang Milyo. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. Di na niya alam ang daan pabalik.. at ang pulbos ng kanyang Nanay." ang amo ni Mang Milyo. "Ang sinasabi ko lamang ay h indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay.

</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. narinig na rin niya ang kanyang pangalan.. <b>Plastik na Buhok</b> . Sa wakas. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan.. walang masarap na pagkain. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. agad na siyang umuuwi. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya.. ang manikang nagkulong sa kanya. Pawis na paw is na siya. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. katawan. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat. agad na siyang lumalapit. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos.. Ayaw na niyang magtago..</pd> Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. Bago ang manika.</pd> Pat < pd>.. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay ..</pd> Pat <pd>. mga kamay at mga paa. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo.Pero walang makarinig sa kanya. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. m adyik-tuwalya at pulbos. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan.. Wala nang naghahanap sa kanya. "Pat <pd>. Mula noon.. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. Walang mga barya.. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro.</pd> Pat <pd>.. Mahal niya an g manika. Isang pan aginip lang pala ang lahat. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao..

Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Walang humpay. wala nang galit na pagkahol. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. kahit laman at dugo pa niya ito. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. Malamig ang umiihip na hangin. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Naiidlip na ang mga tao. Hindi maaari. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. katawan. Tahimik ang buong paligid. Mapanga nib. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. tu loy ang balse ng mga katawan. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang.Tulad ng kanyang manika. Hindi na niya ito pinansin pa. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. Madalang sa pagkurap. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Walang humpay. Dito takot si Mamang. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi . Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Natapos nang may katahimikan. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Tahimik ang lansangan. Walang nakaaalam. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. ang mga manika. Ang silid ay kahon. mga kamay a t mga paa. Kinaumagahan. wala siyang nakita o naramdaman. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Walan g humpay.

. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Nagbabayad ang may utang. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Magliliyab. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Wala na siya. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Gaya rin siya ng hangin. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Wala na. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Walang pinipiling oras o lunan.bagong manika. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Simple ang lahat ng plano. Dapat na magbayad. Gayunpaman. Kinakailangang maging malinis. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. batid 'yan ng batang may bagong manika. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. nagbabago ng takbo. Nais ng bata ng bagong manika. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Walang permanente sa isipan ng tao. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin.n. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto.

Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Siya na ang nagtabi ng karet. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Bumili ang Mamang ng mga manika. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami g at tahimik. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Tahimik na tahimik. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Kinailangan niyang maidlip. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Walang magawa. sa kanya. Ilang araw ang nagdaan. . Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Para sa bata. Mahal niya ang manika. Nagising si Mamang nang madaling araw. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Nabalisa na si Mamang. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay.Ngayon. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Hindi maaari. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari.

.

may mga pasaherong nagbubukas ng kanilang pitaka upang baryahan ang buong pe ra. kakatok o papara upang di l umampas ang pasahero. M ay estribo para sa marunong sumabit.7 Title:Sanaysay (29) Text 105 .Essay Word Count: 2005 Ipinakikita ng mga panuntunang ito na may mga obligasyon o tungkulin ang bawat p asahero na dapat nilang sundin. Ang kabutihan ng isang tao ay nas usukat sa kanyang pakikipagkapwa. Sa kabi la ng pagtatayo ng iba pang pampublikong transportasyon tulad ng LRT at MRT. pagbibigay ng upuan sa mga bagong sakay. Maraming langis ang nasasayang kung . Bukod dito. pag-aabot ng bayad o sukli. Tabi-tabi. Bawat bahagi ng dyip ay may gamit. di pa rin nabawasan ang bilang ng mga pampasaherong dyip. Minsan maririnig ang pahayag na "Mag-taxi ka kung ayaw mong masaling!" Kung tutuusin. Sa mga probinsya. lahat ay susutsot. Noon pa mang taon 1979. ang bubungan ng dyip ay di lamang sa mga pinamili kundi para rin sa mga pasaherong nagmamadaling makauwi . itinuturing din itong pangunahing dahilan ng matinding trapiko lalo na s a Kamaynilaan. iminungkahi na ang unti-unting pagbabawa s o pagtatanggal ng dyip lalo na sa Kamaynilaan. tulad ng mga tsu per. opereytor. Sabi nga. Sa kabila ng mga ganitong makukulay na katangian ng dyip bilang ispesimeng pangk ultura. pag-akay sa mga bata o matatandang sasakay o bababa. saan naman kaya itinatapon ng tsuper ang laman ng maliit na basura han sa loob ng kanyang dyip? Kapansin-pansin din ang pagtutulungan ng mga pasahero sa loob ng dyip. at iba pang alternatibo pampublikong sasaky an tulad ng FX at bus. may katwiran ang pahayag na ito. Kung minsan din. kung walang barya ang tsuper o ang pasahe ro. Ang ganitong mungkahi ay nagdu lot ng malaking pangamba lalo sa mga Pilipinong umaasa sa dyip. Dahil dito. pagtulong sa mga pasaherong maramin g dala. makikita rin ang isang maliit na basurahan sa loob ng dyip na dapat pagtapunan ng mga pasahero dahil sabi nga "Bawal magtapon sa labas ng dyip." Per o ang tanong. mekaniko at mga manggagawa sa mga motor o machine shop. ang mga paalala ay sinasabi sa par aang pabiro o di direkta upang maiwasan ang makasakit ng damdamin ng ibang tao. "walang sinuman ang maaaring mabuha y para sa kanyang sarili lamang. Di dapat sumakay ng dyip ang mga taong maselan o ayaw masaling o maalikabukan. Mahalaga para sa mga Pilipino ang kapwa. na higit na maraming sakay na pasahero. Halimbaw a. kaya nga kinaiinisan ang mga pasaherong ayaw madikitan o masaling ng iba. May hawakan ang mga pasahero o nakasabit." Naniniwala ang mga Pilipino na kung tutulong k a sa ibang tao. Malaking tulong sana ekonomiya ng Pilipinas lalo na sa panahon ng krisis sa lang is kung mababawasan ang bilang ng mga dyip. darating ang panahon ikaw naman ang tutulungan. Dik it-dikit ang mga pasahero sa dyip. Kung minsan. at kung bingi ang tsuper. patuloy pa rin ang suliranin sa matinding trapiko.

Ngayon. luma o nakagisnan na niya. malaking pinsala ang naidudulot sa mga Pilipino at sa ekonomiya ng bansa sa pangkabuuan. Dagdag pa rito. Kailangan nang simulan ang pamahalaan ang isang seryoso at malakihang proyekto n a magpapaunlad sa pampublikong transportasyon sa Pilipinas. parang higit na nagiging materialistic ang tao tuwing da rating ang Pasko. puno na ng barya ang aking bulsa. Kahit nakalatag na sa daan ang maraming solusyon sa mga kabit-kabit na suliranin g ito. Batangas. Pinipili ko ang mga bahay na may Christmas Tree dahil alam kong mayaman sila. Patul oy na magiging "Hari ng Daan" ang mga dyip. Nararamdaman at naki kita na natin ang maaaring mangyari sa hinaharap. Higit na magagamit ang langis sa mas mahahalagang indu striya tulad ng pabrika. Sa aking karanasan bila ng bata noon sa San Joaquin. Dagdag pa ang polusyon sa hangin na dala ng mga dyip na sanhi ng i ba't ibang uri ng sakit. higit na mahalaga ang pagbabahagi ng mga biyay ang natanggap sa buong taon. higit na mahalaga ang magbigay kaysa tumanggap.maramin g dapat bilhin para sa kung kani-kaninong mahahalaga at di gaanong mahahalagang tao. ngunit patuloy na aangal ang mga Pil ipino sa matinding polusyon. Pasko ang pinakaaabangang buwan ng mga batang Pilipino. Sa tingin ko nga. Lihim na lihim ko itong ginagawa d ahil isa akong Iglesia. Ang dating panandaliang solusyon sa suliranin transportasyon pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay naging panghabambuhay. naging gawi ko na. Sa panahon ng krisis sa langis. Ano ang gagawin natin sa napakarami nati ng dyip? Paano ang mga Pilipinong nakaasa rito? Ano ang kanilang ikabubuhay? Magpapatuloy ang pagtakbo ng mga ipinagmamalaking nating mga dyip. magmama hal ito sa pinakamataas nitong halaga. makikita ang kawalan ng maayos at pangmatagalang programa ng pamahalaan upang maipagkaloob sa mga Pilipino ang isang maayos. Gawing ligtas at maayos ang mga daan upang mahikayat ang mga tao na maglakad lalo na kung malapit lamang ang pupuntahan. bago pa man tayo abutan nito. sasagasaan lamang ito ng makukulay at humaharurot nating mga dyip. Ang langis ay di panghabambuhay at ano ang magiging silbi ng mga dyip kung ma wawala ang nagpapatakbo rito? Mahalagang pagtuunan din ng pamahalaan ang iba p ang alternatibo o iba pang mapagkukunan ng enerhiya bago tuluyang mawala ang lan gis. unti-unting nawawala ang k inang at hikayat ng Pasko. di niya ito iiwan o papalitan. An . mauubos na ang langis. Dagdagan ang mga daang maaaring lakaran ng mga tao o daanan ng mga bisikleta. Dahil dito. Pagdating ng hapon. ngunit patulo y ring maririnig ang pag-angal ng mga pasahero dahil sa taas ng pamasahe. mawa walan ng bagsakan ang mauunlad na bansa ng kanilang mga surplus na makina. mur a at ligtas na pampublikong transportasyon. ang Pasko ay panahon lamang ng paggastos -. sa tuwing magkakaroon ng krisis sa langis . Pero sabi nga. Wala silang ibang bansang maaaring pagtapunan ng mga pinaggamitan nilang makina kund i ang Pilipinas lamang. Sinasabi ng takot ang mga Pilipino sa malalaking pagbabago. sa kawalan ng kaligtasan sa daan at sa matinding ka hirapan. Ayaw ng mga Pilipino ang pa gbabago dahil ang pagbabago nga naman ay pagsasakripisyo.titingnan ang bilang ng dyip na bumibiyahe sa bilang ng mga pasaherong kanilang naisasakay. May kaugnayan din ang pagdagsa ng dyip sa pag-uugali ng mga Pilipino. di puwedeng alisin ang mga dyip dahil kung tatanggalin ito. Protektahan at pondohan ang mga imbensyong Pilipino ukol sa alternatibong enerhiya. Sa matatanda. kuryente at iba pang pagawaan ng mga pangunahing pangan gailangan ng tao. nasasabi ko ng ang Pasko ay para lang talaga sa mga bata. To toong di nawawala ang hikayat ng Pasko sa akin noong bata ako. kasama ng ibang bata n a magbahay-bahay upang manghingi ng Pamasko. Kailangan ng magpla no at tingnan ang hinaharap. Hangga't may nakukuha siyang pakinabang sa isang bagay na maliit. Pero habang ako ay lumalaki at nadaragdagan ang edad.

Pero kahit anong gawin ko. katu-katulong din ako ni Aling Aida sa paghuhugas ng mga pinagkainan at pag -iigib ng tubig. at makabuluhang pakiramdam tuwing darating ang Pasko. kumot. Tanda ko. Kung min san. lalo na yaong may malalaki at makikinang na Christmas T ree sa bahay. 100 piso ang bayad sa akin sa para isang sak ong damit.a ng masarap. Mayroon siyang isang maliit na karinderya sa aming lugar. nilagyan ng ginupit na pinakurba-kurbang papel para gawing buntot. Nagkusot ako. bigla kong naramdaman ang kakaibang damdamin--ang payak ngunit makabuluhang damdamin. magaan. Ang aking mga Sabado at Linggo ay nakalaan sa pagla laba ng damit nina Aling Aida. Si Aling Aida ang nagpapalaba sa akin. Masayang-masaya ang kanilang mga m ukha kahit nakabilad sa araw o sankaterba ang dapat labhan. madalas na laging babae ang pumapa sok sa isipan kapag pag-uusapan ang paglalaba bilang isang hanapbuhay. Pero sa sandaling iyon. Di ko pinalilipas ang maghapong walang ginagawa. Nagtanggal na malulupit na libag at mababagsi . Sa isang pribadong paaralan ako nag-aaral. Di tulad ng mga kwentong aking narinig at napanood ukol sa mga labandera. Naramdaman ko ang masarap na pakiramdam.g Pasko ay panahon ng pagbibigayan. Dagdag pa. Basta pag kwento tungkol sa paglalaba o sa mga labandera. Bigla akong nasabik na muling suma pit ang Pasko! Marami na akong narinig at nabasang kuwento ukol sa mga labandera. ng pagkakaroon ng pag-asa at pagbuo muli ng makulay na pangarap. wala na ang kakaibang pakiramdam -. pagsasayang talaga ng oras para sa akin ang pagtambay. Hinarap a t binaka ang mga bula at problema. habang pinagmamasdan ko ang munting parol na yari sa pap el. nakita ko ang isang munting parol na yari sa papel na nakasabit sa bahay ng aking kapatid. Alam ko ang bigat at hirap ng pagiging isang labandera. Gawa ito ng aking isang pamangkin na baba e. Malapit na malapi t sa akin ang kwento ng mga labandera. timba. Sa sandaling iyon. kaya kailangan kong makaipon para sa aking buwanang matrikula. Ito ay dahil ako mismo ay naging isang labandero noong ak o ay nasa hayskul. Sa mga sandali palang di inaasahan at sa mismong kapayakan ng aking namamasid. Naging kaulayaw ko noon ang malalaking batya. palo-palo at poso. na di ko inaasahan. ta lagang interesado ako. Pero isang araw ng Sabado. kinulayan ng krayola. mga anak na dapat pakainin at buhayin o matindi ng sakit na kailangang pagalingin. an g matagal na panonood ng tv at pakikinig ng music. m akukuha ang kabuluhan at kahulugan ng Pasko. Gusto ko talagang makatapos ng hayskul. ang damdaming aking nararamdaman noon tu wing darating ang Pasko. wala a kong pamilyang dapat suportahan. Napanood ko r in noong nasa kolehiyo ako ang pelikulang "Gloria Labandera". Kasabay ng pagbibigay niya ng isang sakong labada an g pagbibigay ng isang baretang Tide at 3 pakete ng noon ay Tide Ultra. kobre-kama at kung anu-ano pa. Bilang isang teenager. ang pamimisikleta o paggala k ung saan-saan. naramdaman kong muli ang magin g bata--may magbubukas na tahanan upang ako ay papasukin kasama ng iba pang bata . Ngunit tulad ng lahat ng labandera. Wala naman akong reklamo rito. Inatupag ko ang pag-aaral at paglalabandero. ang mabi bigat na pantalon. Gusto kong balikan ang aking pagkabata. Pangarap ko nga ring magnegosyo ng laundr y shop balang araw. Ang pag-asang may magbubukas na tahanan sa akin at sa mga kasamahan kong bata. taglay ko rin ang pag-asa at ang maganda't m akulay na pangarap. Iba ang s itwasyon ko dahil isa akong lalaki at isang teenager pa lang noon. Payak na payak ang parol--gawa sa pad paper. di tulad ng mga babaeng nasa komersyal ng mga sabong-panlaba na laging nakangiti at tila di nabibigatan kahit sangkaterba ang kanilang dapat labhan.

ihahatid ko na ang mga nilabhan kong damit kay Aling Aida nang ayos na ayos . Buti na lang at nagkakaroon lagi ako ng panibagong sigla at lakas. Natutunan ko talagang walang shortcut sa pagkakamit ng pangarap. Nagtupi ng mga damit na parang dinaanan ng plantsa. kipkip ang pag-asang makakamit ko rin ang aking pinakamimithing pangarap. Nakadama ng matinding pagod. tiyak na di magpapalaba sa akin si Aling Aida at lalong di ko makakamit ang maayos na buhay at panatag na kalooban. Nagsampay. Kayang-kaya ko itong bayaran. Natutong maghintay. Salamat nang walang hanggan at di mo ako iniwan. . Ngayon. Nagtatapos din pala ang lahat ng hirap! Nakatapos ako ng aking pag-aaral hanggan g sa kolehiyo. Walang pangarap na ibinibigay nang libre. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. Salamat sa sangkaterbang labada na tumulong sa akin upang maging matatag. Pagkata pos. Kung di ko sig uro pinagbuti ang aking paglalaba. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. Nagbanlaw. Nagbanlaw. Nagdasal na sana'y di umulan at sumikat na ng matindi ang araw. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). At salamat sa Tide na aking naging katuwang sa mga panahong tila kay layo ng aki ng mga pangarap. Di ko kinaawaan ang aking sarili at lalong-lalo di ako nakadama ng pagkainggit s a aking mga kaklase na noo'y nahuhumaling sa pakikinig ng mga awit ng Eraserhead s at Rivermaya. Wala na akong pinangangambahan ngayon. Lahat ng pangarap ay pinaghihirapan. Salamat kay Aling Aida na di nagdalawang-isip na ako'y kunin upang ako'y kanyang maging labandero. sa paglalaro ng kanilang mamahaling Tamagochi. Talagang di ko na ging problema ang pagbabayad sa aking matrikula. Nagkula. nangingiti ako. 'Di ako ang bunsong nasunod ang anumang gusto o ang bunsong nakahilat a't naghihintay lang ng hain sa mesa.k na mantsa. pagpindot sa noo' y usong-uso at makukulay na Pager at iba pa. Tuwing babalikan ko ang aking pagiging labandero. Salama t sa bawat pagsikat ng araw na nagbibigay sa akin ng pag-asa. ang kuwento ng aking tagumpay! Ako ang bunsong n apabayaan. At nagbanlaw. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Salamat sa kahirapan dahil nasukat ko ang aking kakayahan. hawak ko na ang aking pangarap. Kay sarap nitong hawakan at damhin lalo na't tunay na pinaghirapan at pinagsumikapan. Ito ang aking totoong kuwento. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling.

pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. Sarnantala. anyo . Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. tradisyon. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap . tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. bab ae at sugal. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. sosyal at moral val yus. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay.Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Muling nagbalik ang karam daman nito. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. kultura. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. matatag at matigas . KATAUHAN Tulad ng isang molave. i ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. hanggang mabalitaan ito ni Leona. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. Natatangi ang kanyang istilo . Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo.

Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit.Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo.79). pp. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. hinahangad at ikinasisiya ninuman. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Ang valyus ay ginugusto. itinatangi. Ayon naman kay Bryn Hall. 77. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan.y panghinaan ng kalooban. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. .

Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. pagtitiis at pagtitimpi. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Dekada. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat.Legends Word Count: 2004 . damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay.Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. may asawa at mga anak. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . pananampalataya. valyus. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. pag-asa. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) ." She never vered from crises by the heart.

<b>L</b>umipas ang mga araw. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay." sagot ni Prinsesa Taal. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. Datu Balind a ang tawag sa kanya. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. Bukod sa kaisa-isa lamang." paamong wika ng Datu." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. mabuti siya ng pinuno. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. . Napakaganda at perpekto ang hugis. Dahil siya ay isang Prin sesa. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. na animo'y nahihintakutan. Sa kasamaang-palad. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. "<b>A</b>nak. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. mapatawad po sana ninyo ako. bilang alaala kay Daragang Magayon. Himala ng mga himala. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. tumayo ka at huwag ng lumuha." "<b>A</b>nak. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. Maganda. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon.<b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat.

"Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. "<b>S</b>alamat ng marami po." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. " Anak. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. Habang sumasagwan . Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa.<b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. Mula umaga hanggang hapon." pakiusap ng Datu.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. Panalangi ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Ama ko. W alang tigil sa paglangoy. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. Mayroon sayawan at kantahan. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon." Sagot ng Prinsesa. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. Nagdiwang ang buong balangay. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. namasyal ang mag-asawa. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. <b>I</b>sang gabi." paliwanag ng Datu. ang humingi ng tulong sa mga anito. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. maliwanag ang sikat ng buwan.

At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. <b>I</b>sang araw. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay.si Datu Mulawin. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. pilit niyang inabot. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. Ngunit nabigo silang lahat. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. bukod sa pag iging maitim. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Subalit. dahil nabighani ito. si Mariang Sinukuan. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. <b>S</b>a isang gubat na madawag. "Mad aling lutasin iyan. kapwa s ila lumubog. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda." . sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. <b>M</b>ula noon.

Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Maawa kayo. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. "<b>M</b>abuti pa sila. Lahat ay kumakanta. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. kantahan. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. ni Mangga a ng Dalanghita. Masayang-masaya ang kagubatan. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. nakikita ang masayang paligid. Nak akasama sila sa pagsasaya. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. mahal na Ada. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. Kaya't sa cadena de amor. ni Saging ang Papaya. "Gusto kong maging maligaya ka. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. Heto ako. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman.<b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. ng Zibra ang Tsonggo. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. . Sa gabi ng ng hayop at halaman. B ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya.

Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. at nagdadabog kapag nagmimisa. may Padre Agaton naman ang Makamisa. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. Dahil dito. ang "Makamisa. dalisa y na pag-ibig. huwarang pamilya." na di niya natapos sulatin. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. nagmumura. Samantala. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. Samantala. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> . sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. at pagmamahal sa Diyos.5 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. pag-iwas sa masama at kabuktutan. mabuting pakikipagkaibigan. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). Ang pangatlo niyang nobel a. Sa larangan ng nobela. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. pagpapakasakit. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Sa panahon ng mga Kastila. nambabato ng ta sa.

walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. lalo na ng mga babae. Samakatw id.si Eba. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. bilang isang babae. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. mabuting ina. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Si Maria. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba .</pd> 1977). sila ay mga lalaki. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki.nagbibili ng aliw. Hindi nakatututol an g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. Samantala. at higit sa lahat. Malinaw ang dahilan ni to. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. et<pd>. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. bilang isang tao.</pd>al<pd>. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. (Reyes: 1992). Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. sapagkat higit sa pagiging prayle. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. ulirang asawa (ni Jose).</pd>al<pd>. matiisin.</pd>: 1977). Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. et<pd>. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. at masunuri n sa Diyos.Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. Sila ang dapat manai g lagi. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao.

Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. mahinhin. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. minsan man. Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. pagluluto. Sa kasalukuyan. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. Lagi. katulad ng nabanggit na. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . at iresponsableng asawa. bilang anak ni Haring Linceo. Siya kaya'y nasangguni. nagtahi ng plumahe. at tapat. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. at naghiyas ng turbante ni Florante. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga . kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. Si Pia Alba. paglalaba. panrelihiyon. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. Samantala. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. Samantala.e. Si Laura ay larawan ng kahinaan. nagsiyasat ng baluti't koleta. batugan. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. mabait. mapaglingkod. nag-abot ng bandang isusuot. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . si Sisa. naghintay. bilang isang katangi-tanging baba e. maganda. Si Laura ang naggawa ng s agisag. paglilinis ng bahay. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito .

Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. . tag asilbi sa asawa. 4 Title:Sanaysay (32) Text 108 . at kung saan-saan pa. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. Samantala. Kilala ako ng guidance. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. rasyunal at intelektwal. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992).Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. at sikolohikal. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . may paninindigan. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. partikular na sa kanyang mga nobela. Kung minsan. Ang babae ay parang kalikasan . Ito ay mapagtimpi. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. emosyonal.sunod. hindi maampat ang pag-agos. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. Mendiola. hindi palai sip (Reyes:1992). Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. marunong magpasya. at alam kung ano ang gusto sa buhay.intelektwal. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. ulirang maybahay. Sila ay mga babaeng pantahanan. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo.natural. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>.

Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. Pero ngayon naisip ko. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Pasong-paso na ako sa Maynila. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. Kaya noong nakar aang Marso. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. Napakasimple ng buhay. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. sa masikip at malupit na May nila. Laguna. nagturo ako ng Filipino. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Araling Panlipunan. Kung ano ang aking itinuturo. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Mataas ang tin gin sa mga guro. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Basta ang alam lang nila. Tulad ng dati. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. naka-graduate</b> Isang tag-araw. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. 'di na ako sa May nila naglalagi.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. at pati Phys ical Education. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Tila dininig yata ang aking kahilingan. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Computer. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. Alam kong alam na niya ang lahat. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. Inalok ako ng pa . Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation.

sabitan ng tuwalya. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. ako ang napiling magturo. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. pinalagyan ng magagarang ilaw. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. Naging sunud-sunod ang imb itasyon sa akin. Sa kasalukuyan. Binigyan din ako ng . Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. walang-wala na akong mapeperwisyo. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. Bukod sa Timpalak Palanca. Sa sampung guro na nagsanay. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. ref. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. aircon sa kwarto. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. sa istasyon ng radyo. at isang magandang salamin. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Wa lang-wala na akong maaabala. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV.ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. may maliit ding labab o. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. isang malambot at mamahaling kama. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. de-flush at may shower pa. water dispenser na may mainit at malamig. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . pangalawa. sa kinita kong dolyar. Dahil ay ng ahay: tubo. sala set. a t higit sa lahat. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. component. sa La Salle magaganap ang klase. at pinapinturahan. Marami na rin silang itinatanong sa akin. pala-absent daw ako. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. dining table. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. sikip at init. pinalagyan ng magandang tiles. Tamad naman daw akong istudy ante. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. lalagyan ng sabon at tissue. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo.

doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka.000 ang remaining balance. alahas. S imple ang mga nabubuong pangarap." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. Naisip ko. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin. SSS ID. isang Mabuhay Miles card ng PAL. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. nalaman kong 1955 siya . sa kanyang birthday na nakasulat sa card." Nang nasa bahay na kami." sa got ko. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos." sabi ko sa kanya. Pakiramdam ko. "A kina itatago ko muna. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari.gaya halimbawa ng pitaka. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. "Mommy o. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. May mga bago na ring gusaling nadagdag. pagkainis. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. panyo. "Hindi anak. Mababalik natin ito sa kanya. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin.panghihinayang. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. kundi bilang isang titser.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. Sa transaction slip ng BPI. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. Pero wala akong nakitang anuman. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. payong. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. importante man o hindi . palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka.scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19." "Bakit Mommy. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. cellphone. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. bag. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. at iba pa. Ang laman ng walet ay limandaang pis o.

" Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. Nang muli kaming magkita ng aking klase. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. Hindi naman ako nabigo. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. Sa tulong ng Merobank. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Pangalawa. Sa harap ng kanilang mga kaklase. Naisip ko. Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. Kinabukasan. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. sa aking klase. At kailan man. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. 5 Title:Kwento (6) Noon daw. Pero meron akong reward mula sa langit. . Dalawang bagay ang layunin ko: Una. "walang bini gay sa akin. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. "ano'ng reward mo.ipinanganak. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards.

Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. "Sana. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi . "Siguro. kay lapit namin sa mga bituin. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay." sabi ni Tatay. "Saka. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon." Matagal uli bago sumagot si Tatay. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. Nagiging makakalimutin na ang N anay. bente. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun." ang Nanay ko. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. Isa pa. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. Pakiramdam ko. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. Dito sa atin. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d." si Nanay uli. Sikwenta. "Puwede tayong kumuha ng katulong. madumi na ang hangin. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. Di na sumagot si Tatay. di ka ba nagtataka. di papayag ang Nanay. Pero ang ipinagtataka ko lang. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. Araw-araw." an g Tatay ko. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. "Naku. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. "Di papayag si Bing-Bing. di pa natin siya gaanong naaal agaan.Nakabukas noon ang bintana. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan.

Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. MAY parang gustong abutin si Lola. panali. pati sina Tatay at Nanay. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Lahat ay may gamit sa kanya. maging si Tito Juan. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. kaunting yero. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. karton. ang kanyang asawa at mga anak. Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. ISANG GABI. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Nataranta sina T atay at Nanay. pinupulot din niya. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. Sabi ng doktor. ISANG UMAGA. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Pinaalis niya sa akin ang punda." ang sinabi ni T . dumating sina Tito Juan. Di na ku mikibo si Lola. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. di nauubusan ng dalaw si Lola. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Kinabukasan. Binuhat ni Tatay si Lola. at maging kay Tito Juan. alambre. tabla. maging si Tito Juan. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. Alam ko. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. tansan. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. At nang mabuksan. Sa araw-araw. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. pati mga pako. Walang nasasayang kay Tatay. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. Parang di na sila nakikilala ni Lola.g ang diyaryong kanyang binabasa. magsasama pa kami nang matagal na matagal. nagulat ako sa aki ng nakita. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. Pagkatapos. pira-pirasong tabla. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. Tinulungan ako ni Tatay. Isa pa. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola.

PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. ayos na ayos sa aking paglalaba. "Aba'y kay gandang bangkito nire. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. lawanit . Ganoon lagi si Tatay. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal." dagdag ng nakauniporme. alambre. bisagra. tabla. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. makupad at di pa pulido ang g awa. pako. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. ibinibigay nila kay Tatay. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. Lahat ng puwede pang gamitin." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. at kung anu-ano. kahoy." ang sabi ni Tatay. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. Dahil dito. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. Dahil kay Tatay. tinatanggap ni Tatay. masinsin ang mga kahoy. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. "Mang Tomas. . Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. Basta pagdating ng hapon.atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay." sabi ng isang nakauniporme. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. Aba'y Mang Tomas." dagdag pa nila. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. Tuwing hapunan. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay.

Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Sa tanghalian naman. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . maraming bahay na ang nasira. AT ISANG UMAGA. Tapos maririnig ko na lang. Ipagpapalaman ako ni nanay. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. "Tamang-tama ang asim. maglalaga siya ng kape sa takure. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay.Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Iininin niya ang sinaing. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Hinarangan nila ang paparating na trak. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Gigibain na talaga ang mga bahay sa Daang-bakal. Sana manalo kami. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Si Na nay naman. Kahit tira na lang ang pandesal. Tulad ng aking mga ka laro." ang sabi naman ni Nanay. Parang agawan sa beys. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. parang totoo na ang lahat. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Tapos. Tuwing umaga. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Pero ngayon. Naghihiyawan ang mga tao. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Sa isang iglap lang. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Tapos saka niya sasalain. nasanay na sa balitang ito. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. . nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. Nagsilabasan ang mga tao. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. W alang umaayaw. parang bagong bili ." ang sabi ni Tatay. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko.

219 Magandang umaga sa ating lahat. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Hmmm. Tapos ikukula niya ang damit. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. dahil hindi pa siya nas usuklian. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. S abi ko. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . naisip ko. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. sangkatutak ang nakabalandrang ponk an. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Nakapasa na raw siya sa board. Ibig sabihin. Habang nagkukuwentuhan ka mi. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos.Essay Word Count: 2. panay ang kanyang Ingles. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Siyempre. Kanina. kumbaga. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. I have not received my change yet. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan . Minsan. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. bumanat siya ng: Excuse me. Nang dumaan ang konduktor. limitado ang iyong oportunidad. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . Astig na an g mga wika nila. Sa mga bansang Hapon.Mapapangiti lamang si Lola Epang. Rusya at iba pa. Pransya. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. Sa Philcoa. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. my cockney accent na ang epal. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. Kapag naglalaba si Lola Epang. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Kinakailangang taon-taon. sa aking palagay. wala silang katulad na pagdiriwang. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. kasi sama-sama kami nakapagtatangh alian. Ma laysia. Thailand. habang sakay ako ng JAC Liner. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Wala ng nagtitindang dalanghita. Ibig sabihin lamang.

ito ang ating kinasadlakan. kuting pa rin. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. At Ripley's B elieve it or Not. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. partikular na yaong mga nasa gobyerno. citizens of E nverga Republic. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. nautot ako. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. Minsan sa inis ko. Sa atin. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. believe it or not. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. sa bi nga. Evian ang tatak. ang tungo'y sa Kachina. Nang marinig ko ito. ang website lahat nasa Ingles. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. Pag lumabas naman ng hotel. Walang makakatakas dito. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. Subalit. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Walang duda na mahalaga ang In gles. kabilang na ang UP. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Noong nakaraang taon. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. maniwala man kayo o hindi. tayo. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. sulat-bulate. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. kapag napakahusay natin sa Ingles. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. sign language. yes. isang buwan lang sa kanila. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. Sa isang linang sa aming bayan. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika.ng sapatos sa Rockwell. sa simpleng termin o. Kung sila ay tiger economy na. Vietnam at Indonesia. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. malaki ang posibilidad. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Ibig sabihin. Pinapatay nito ang lokal na industriya. a ng puntahan namin ay Padillo. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Pero. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Recio. isang upscale shopping mall sa Maynila. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. Ngayon. Ramchand. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Naririyan na ang globalisasyo n. Noong maliit pa ako. pag nag-uusap kami. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. uunlad ang ating bansa. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. Ang Ingles ay hindi naging paraan p . anak naman ng pating.

Sa ating bansa. ibinibigay na laman g kahit kanino. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. bobo. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. Kuwait at Colombia. Ang tawag sa Silicon Valley nila. South Korea. sa mga unibersidad. subalit hanggang ngayon. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. Ang resulta. Nasa likod tayo ng South Africa. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. boses lamang ng guro ang nariri nig. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Ang reklamo ng isa. itinuturo ang matematika. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. mat alino ka. industrial park at no swerving. Filipi no man o Cebuano. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. pinahiran ng crayola ang mukha. nakapusod na buhok at masansan . tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. Nakakaiyak Kuya Cesar. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. at pag hindi. hindi pa rin tayo matuto. PE ang kanyang tinapos. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino".ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Slovakia at Bulgaria. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. may ma kapal na salamin. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. Ang kanilang dahil an. sa Math. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. Lagi't lagi. Kapag magaling ka sa Ingles. ang mga aklat ay nasa wika nila. isa mga higante ng ating panitikan. Samantala sa Sci ence. Nang magsagawa ng pagsusulit. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. Putra Jaya. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. BOBO. Sa Malaysia. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. Cze ch Republic. na nasa wikang Pranses. Noong 1997. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. no left turn. moinseur at. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. Sa UP Integrated School halimbawa. Ayon din sa mga guro. iilan pa lamang ang gumagawa nito. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. may nak alapit akong babaeng guro. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. ayaw kong maiyak. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. Sa mga bansang mauunlad. gusto kong mautot. Kilitiin nyo ako. Subalit hanggang sa ngayon. cute. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Kalimitan daw. Sa kanilang mga bookstore. Kalimitan. panay Ingles ang titulo. pisika. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. comment sava. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. Kasunod sa kaputian ng laha t. kapag balubaluktot ang I ngles. kapag Filipino ang subject. Sa isang kumperensya. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. Muli. Tayo. agham at teknolohiya sa sariling wika.</pd> Sionil Jose. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika.

Nang matapos na akong magb asa. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Ngayon. sabi ko Filipino. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. post-istrukturalismo. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. Dagdagan ko pa. maglalako ng pansit at taho. Namilog a ng kanyang mga mata. hah ahahaha. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. at Balarila ni Lope K<pd>. hahahaha. Ako naman ang nagtawa. pahinante sa dyip. pang-uri. San Chai. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . Kung may hawak akong bomba atomika. pinapahina ang Ingles. Bigla siyang natahimik.Legends Word Count: 2069 . hindi na ako mabait. humikab. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Mababaw lang talaga kayo. Hahaha haha. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. Ito ang hamon sa ating lahat. Maraming salamat. amoy albatross. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. hindi ako su misigaw ng Fuck You. post-kolonyalismo. Putang Ina ang sinasabi ko. Eh di gamitin ang French Fries. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. Hindi niya naintindihan. Kawawa naman ang mga taong ito. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. Fish Tayo. pandiwa. "Hindi po malalim ang aking Filipino. Nakangiting-nakangiti siya. Maya-maya. Laganap na ito sa media. ngumiti ako. Hahahaha.g na amoy ng pabango.</pd> Sionil Jose. Ang sagot ko sa kanya. Gusto kong maiyak para sa kanila. Ang ganda-g anda raw ng papel ko." Ito ang kasawian ng ating bansa. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. super duper mega katangahan. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. Hanggang ngayon. Kaya naman. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. tan ging Filipino ang ating pag-asa. sabi ko. Ang sabi ko. so you teach sugnay. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. minukmok at sinaludsod. Malalim daw kasi ang Filipino ko. piniritong Pranses. semiotika. kargador sa pier. kapag ako'y nagagalit. Ayon nga kay F<pd>. Hindi po ako nagmumura. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu.</pd> Santos. Bilang pagresbak. Teacher daw siya ng Ingles. mulang akademya hanggang bahay . sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel.

Madali naman siyang natuto. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang misyunerong nangangaral. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. Bagamat sa L imasawa. Upang magawa ito. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. Sapagkat misyunero. Sa paglipas ng mga araw. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. Sa kasamaang palad. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. At isang araw. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. bagay na kinasasabikan na niya. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr . kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. siya ay si Narcissus. Sa katuna yan.Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. At upang lalo pang makita ang sarili. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. matangos na ilong. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. At isa pa. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Leyte nagdaos ng unang misa. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa.

Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. huwag po. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan." Mula noon ay naging malikhain ang binata. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. "Salamat. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Nagawa niyang panali ang mga baging. matamis. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. Sila po ang mga kaibigan ko rito. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. ang binata ay tinawag na Irog. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. Magmula noon." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin." magalang na tanggol ng bina ta. ganyan din ang sa tao. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay." usal ng matanda." "Tulad sa halaman. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Ginimbal sila ng katotohanan. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan." "Naku. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. Napakabait mo.us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. Upang makatiyak. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Kat ulad ni Kristo. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Taos puso s ilang humingi ng tawad." anang matanda. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. "Siyanga pala. at nakaaalis ng uhaw. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. . Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Noong unang panahon. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Minsan. "Totoo palang napakabait mo. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin.

Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. anak. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan." hinging paumanhin ng binata. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. "Huwag kang magtaka. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. "Nakaganda niya. May pakpak ang mga ito. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. Subalit kapag ang dagat ay malalim. I sa lamang itong mayamang gubat noon. ang aming panginoon. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Dito nagmula ang pangalang Panay. Hindi ito makalilipad. Isang umaga. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. T inawag itong Giliw ni Irog. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. "Sige. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. "Ako nga pala si Irog. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. Ngayon . Napaluha si Giliw. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Ang maganda ay pulutin ninyo. Ang Lil . ito ay tahimik. Malayo na ang kanyang narating. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Matalino naman siya at maraming alam. "Patawad po sa aking karahasan. Nagulat ito nang makita si Irog." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. hindi ba. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n a nag-aawitan. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala." Sumagot si Irog. ito ay maingay." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Agad nila itong ipinakita sa ina. Palagi siyang nagpupunta sa batis. iyan si Panay. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. mamahalin kita sa isang kondisyon. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. "Oo. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog.

ang lawin ay malas na ibon. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. Umawit din ito. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw." Utos niya. Muli silang naghintay. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. Kahit may namu muno sa bayan. Ilang sandali pa. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito." pal iwanag ng pinuno. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. 4 Title:Alamat (3) Text 116 . Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Ayon sa alamat. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Para s a kanila. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. . "Ganito. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan.iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw.

"Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan." paliwanag ni Mang Milyo. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. "<b>S</b>andali na lamang po. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. e. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. . <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit."<b>A</b>. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. Matatapos na ako. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. "<b>B</b>akit." ang pahayag ni Rufi na." ang pagalit na tugon ni Rufina. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi.

ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. Araw-araw. sa kanyang pamamasyal.. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. kung hindi. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. walang makakatulad di to sa inyo." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. "Mangyari'y. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. nguni't hindi maaari. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. Ibig ko sanang isama kita. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. dumating ang prinsipe." "<b>B</b>akit. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Hindi niya mabatang lisa .. Nang malapit ng maghatinggabi. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. kay ganda ng mga bulaklak mo." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. Mariang Maganda. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. Kaya paalam na irog. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. hindi na ako makababalik. "<b>M</b>ariang Maganda. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda." ang pangako ng prinsipe. Maghahatinggabi na. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Is ang araw. Nag-usap na naman sila ng nag-usap. hihintayin kita sa halamanang ito. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. "Kailangang umalis na ak o.

Natakot ang prins esa. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. damit at pagkain para sa pamilya. Hindi laman g isa o dalawang kopita. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. . <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. o oras nang tapusin ang isang pulong. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay.nin siya ng kanyang minamahal. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. Galit na galit si Sidapa. o oras nang humarap sa ilang bisita. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Sa kanilang paghahatakan. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. <b>I</b>lang araw. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. Nagkakalab an ang mga puno. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. Makaraan ang ilang araw. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Araw-araw. Kapag nangyari ito. datu at mga barangay sa bayan-bayan. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. lubos na nalulungkot si Sidapa.

Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. Minsan. "<b>I</b>sang araw. "Dapat niya ng malaman!" ." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. Wala kang utang na loob. Bathalang Sidapa. galing sa kahariang malapit dito. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. malapit sa munting ilog. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. "kita'y iniibig. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. "Magandang M utya." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak.. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. <b>N</b>oong unang panahon. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak.. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at ." "<b>P</b>a. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan.patawad po. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. Bilang parusa ." mungkahi ng lalaki. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya.

orasyon at ritwal. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. matapos ang anihan."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. Siya'y sumagot. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. Hindi pa siya nagbabalik.Essay Word Count: 2. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. Ang bawat hiling. pag-uusisa at mahalagang yugto o pangyayari sa buhay .418 <b>Ang Kalikhaan ng Ritwal</b> Lumaki ako sa isang tahanan na naniniwala sa mga lamang-lupa. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. 6 Title:Ang Kalikhaan ng Ritwal Text 139 . Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. Nagkaroon ng maringal na handaan .kainan at sayawan. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan.

Kaya. asin. ang aking nanay ay housewife na nagriritwal. Sa aming pagpasok. Ang pangalawa ay ang halaga ng tagapagda loy ng ritwal. Marahil dahil sa pangungulit ko. una pang m asisilayan ng aming mga gamit ang loob ng bahay. Pagkatapos ng ritwal. Mauuna dapat. Ako. ayaw niya itong sabihin sa akin. at ang panghuli. inipon namin ang mga kasangkapang aming gag amitin: ang bigas para laging may pagkain sa aming mesa. Nagsisilbing tagapagsalaysay ng aming pangunahing diwa ang aming nanay. ang pagpasok ng prusisyon ng aming mga gamit na binubuhat ng mga kargador. Makikita sa salaysay na ang nanay ang nagtatakda sa tamang asal. Si Nanay bilang ulo ng pamilya ang mauuna sa pila tangan ang Bibliya at m ga bulaklak. Sa ganitong paraan. Pagkatapos maipasok ang lahat ng gamit sa bahay. ang mga sariwang bulaklak na wal ang tinik para sa bahay at sa mga elementong naninirahan dito. May mga ritwal na dapat sundin. ang asin bilang simbolo ng buhay namin. Kaya kahit gusto k ong subukin ang tibay ng sahig at kuwarto sa pamamagitan ng pagtakbo. Sa pamamagitan nito. Tulad lamang noong isang beses kami'y lumipat noong nasa grade school pa l amang ako. bumigay na rin siya. Mayroong da . kung gaano dapat kabilis ang kilos at anong mga bagay ang dapat unahin. pagpuprusisyon. asukal at bulaklak bilang mga sagradong bagay. Ang kaniyang lola ay isang Muslim na makikitang nagriritwal tuwing kabilu gan ng buwan at habang tumataas o bumababa ang mga alon sa dagat. maging sa ilang ulit naming paglilipat-bahay. Ang mundo ng mga Pilipino ay gumagalaw dahil sa dalawang aspekto: ang ispiritwal at ang materyal na mundo. ang asukal para sa isang matamis na pamumuhay. Nakita ko sa mga mata ng aking mga kapatid ang pagtataka at pagkamangha nila sa pinagagawa sa amin. Natutunan niya ito sa kanyang lola sa Zamb oanga. Bago ito sinimulan. Ang paglipat ay hindi lang simpleng paglipat. Ang dalawang elementong ito ay malalim na nakabaon sa kamalayang Filipino tulad ng inilahad ng mga pag-aaral nina Prospero Covar.naming mag-anak ay pinakikilos ng mga ritwal. ang batayang ispiritwal ng ritwal. makikita ang mga bagay at gawaing may kinalaman sa relihiyon tulad ng bibliya. Kung ang ibang nanay ay empleyado at housewife. Noong una. <b>A</b><pd>. bilang panganay ang inatasang magdala ng bigas at asin habang ang dalawa kong kapatid ang magdadala ng asukal at tubig. pagpadyak at pagtalon naming magkakapatid ay nagpigil ako. Resil Mojares at Zeus S alazar.</pd> <b>Mga Antas ng Naratibo: Materyal at Ispiritwal</b> Ang ating pananampalataya at ispiritwalidad. ayon kay Nanay. hindi maaaring hindi kami magagabayan ng aming ri twal. ang tubig para m anatiling kalmado at malamig ang aming mga ulo. tinanong ko si Nanay kung saan niya natutunan ang m agsagawa ng ritwal. ayon kay Covar (1998) ay na kabatay sa ating retablo ng paniniwala. Pi nagpawisan ang kapatid kong lalaki habang bahagyang nanginginig ang kamay ng kap atid kong babae. ang pagriritwal sa aming angkan ay ang aming buhay. Makikita sa inilahad na salaysay ang dalawang mahalagang elemento ng pagr iritwal. May mga hakbang na dapat ga win. ang Bibliya para sa ispiritwal na pangangailangan namin. unang ilalapag ang bulaklak at Bibliya sa a ltar at isusunod na aayusin ang mga kasangkapan sa kusina. pag galang sa kalikasan tulad ng buwan at dagat. Siya ang nagbibigay-pahiwatig kung kailan dapat matimpi sa bawat hakbang. Isinasalaysay naming mag-ana k ang naratibo ng aming buhay. Sa salaysay. at pati na rin ang pagiging Muslim ng lola na nagturo sa nanay ng ritwal. n agpapakilala kami sa aming bahay. kami naman ang pinapila ni Nanay para sa ritwal ng pag-adya ng mga negatibong enerhiya at pagsasalubong sa bagong bahay. At sinimulan namin ang aming prusisyon. At naisip ko. an g pagtuturing sa bigas. Una.

Bahagi ng kalikasan ang pisikal at bayolohikal na aspekto habang ang kultural ay binubuo n g ating sining at panlipunang kalinangan. Samakatuwid. Ang bawat mundo at ang tatlong antas (ang kalangitan.lawang bahagi ang materyal na mundo natin: ang kalikasan at kultural. sila ang catalo nan. Ayon nga sa kanya. pag-aayuno. may iba't ibang karunungang mabubuo mula sa mga mundong ito. Makikita sa mga pag-aaral na tinalakay na ang pagriritwal ay umaayon sa mga naratibong ispiritwal. espiritu at anito. kurba at anyo na bumubuo sa kanilang paligid. panggagamot. at talon halimbawa. ang panday at ang babaylan o katalo nan mismo" (Salazar 4). Nakapaloob sa paniniwalang ito ang pananalig ng mga katutubo na mayroong mga anito na nakatira sa kalikasan. nagkaroon man ng pagbaba go sa anyo at nilalaman. kagamitan o dasal na sinasambit ay na kapailalim sa mga katutubong salaysay na nilikha. a ng mga katutubong ritwal ay umaangkop din sa panahon. panalanging walang patid. Pinagmumulan din ng lihim na karunungan ang kailaliman. Sa kabilang banda. Ito ay makikita sa paggam it ng mga kasalukuyang kagamitan sa halip ng mga tradisyunal o katutubong bagay. ang lihim na karunungan ay may kinalaman sa ispirituwalidad. ang manipestasyon ito nagaganap o natutupad lamang kung may isang kara pat-dapat na tauhang magsasagawa o mamuno. may mga ispesyalistang namamahala sa mga ritwal. and pagpapako sa krus ( 89). Isa sa mga pagpapalitang ito ay ang mga idinaraos na seremonya tula d ng <i>panglihi</i> o <i>paganito</>.ang datu. Ayon sa pag-aaral ni Resil Mojares (1985). Sa madaling sabi. kalagitnaan at kailaliman ) ay may nabubuong ugnayan. kalagitnaan at kailaliman. sa mga Bisaya. Ga yumpaman. ang ritwal para kay Covar ay isang anyo ng panalangin na nilikha ng tao upang makipag-ugnayan sa mga kakaibang nilalang (su pernaturals). Dagdag pa niya. Ang datu sa istrukturang panlipunan noon ang siyang nam amahala sa pulitikal at pangkabuhayang aspekto ng lipunan. pagpapasan ng krus. Sa kabilang banda. Ayon sa paniniwala. Sa ganito. Kabilang ang mga katalona/babaylan sa "bahagi ng isang istrukturang panlipunan at pang-ekonomiya na umiikot sa gawain ng tatlong sentral na personahe . may tungkuling inaako ang mga anito. puno. ayon kay Covar. pampulitika man o pang-ekonomiya. Ang anumang gawai n. tulad ng mga epiko o alamat. ay iniuugnay sa pananampalataya at relihiyo n sa paniniwalang maganda ang magiging resulta sapagkat sumusunod sa isang mataa s na ugnayan o may gabay ng mga makapangyarihang nilalang. mayroong maitatawag na li him na karunungan. O kaya'y may pagbabago sa nilalaman ng mga dasal sa pamamagitan ng paggamit ng mga kontemporanyong salita at paniniwala. sila ang mga babaylan. <pd><b>B</b>. Ang relasyon sa pagitan ng materyal at ispirituwalidad na daigdig ng mga Pilipino ay may talong antas: ang kalangitan. pag-aalay. u pang ipaliwanag at magbigay-kahulugan sa anumang pangyayari. ay himlayan o dili kaya'y tahanan ng mga anito. Gayumpaman. Noong unang panah on. Isa sa mga pangunahing sandigan ng pre-kolonyal na komunidad ay ang pagsasaalang-alang sa p alitan ng produkto at serbisyo. paglangkap. Ang mga kilos. Hindi lahat ng tao ay maaaring mamuno sa isang ritwal. Dahil dito. pagmimisa. ang ritwal ay isang manipestasyon ng pananampalataya. marami itong pagbabansag tulad ng pagsusuplina. pagrorosaryo. nabib igyan ng lohika ang pagbabahaginan ng komunidad ng mga materyal na bagay at asal /pag-uugali. Sila ang nagsisilbing tagapangalaga ng ating kalikasan. mayroong pagpapahalaga ang mga katutubo noon na alagaan at magbigay-g alang sa bawat sulok. Ang mga bato. Sa Tagalog. D ahil dito. "Ang lihim na karunungan ay nagmumula sa k alangitan." (45) Makikita ito sa paniniwala ng ating mga ninuno sa anit ismo.</pd> <b>Pangunahing Tauhan sa Naratibo: Babaylan sa Ritwal</b> Kinikilala ni Salazar ang ritwal bilang ang binhi para sa teatro o drama natin sa ngayon. makikita pa rin na dalawang mundo ang nagtatalaban: ang materyal at ispiritwal. habang ang panday ang . May lihim na karunu ngan ang kalikasan.

Samantala. Kung gayon. walang naitalang pagpapakahulug an sa ritwal. kinakatay ang isang bak a o kambing dahil sa paniniwalang ang hayop na kinatay ang siyang magpapatotoo s a kabilang buhay na ang sanggol ang tunay na anak ng kaniyang magulang. Sa kabilang banda. m akikita rin ito sa ritwal ng baljanji. relihiyon at med isina at lahat ng uri ng teoretikal at praktikal na kaalaman hinggil sa mga peno meno ng kalikasan" (Salazar 6). ibinibigkas ng Imam mula sa Koran ang duwaa salamat. Samantala. Ang babaylan ang may "pinakasentral na personahe" sa Lipunang Pilipino. Walan g kasarian ang espiritung sasapi sa tao kaya may mga naituturing na babaylan na lalaki. Sa pamamagitan ng ritwal na ito. sa mga . ang nagsisilbing tagapamagitan ng tao sa m ga espiritu. Sa Romano Katoliko. Sa ritwal ng hakika. Ang makikita lamang ay ang entri ukol sa <i>rito</i> na sa wikang Espanyol ay singkahulugan rin ng sa Latin. Kung wal a ang ritwal na ito. Sa kaso ng pagtutu li halimbawa. ang babaylan ang siyang namamahala o tagagabay ng datu sa mga ritwal. hindi makikilala ng bata ang kaniyang mga magulang sa kabil ang buhay. Ang kaluluwa ng isang taong yumao ay maaaring lumisan at sumapi sa iba. Ayon sa kanya.itinuturing ni Zeus Salazar na "pangalawang haligi ng barangay" dahil sa kakay ahan at tungkulin nitong magpanday ng mga instrumento na yari sa bakal at mga ka kailanganing armas ng komunidad. <b>Kapangyarihan at Bisa ng Ritwal</b> Ang salitang ritwal ay isang pag-angkop sa salitang Latin na <i>rituali s</i>. Karaniwan. ito'y isang seremonya o <i>rite</i>. ang sanggol ay maaari nang sumunod sa yapak ni Muhammad. Sa kabilang dako." Gayundin. Sa Diccionario Hispano-Tagalog ni Pedro Serrano Laktaw (1889). ang sumasaping espiritu o hindi kaya'y ang kaluluwa ng Dios Ama. ang sakripisyo ay nakatuon naman sa mga pagbabago na nangyayar i sa mga kalahok sa ritwal at sa mga relasyong nabubuo rito. Nagsasagawa rin ng mga ritwal tulad nito ang mga Katoliko sa anyo ng pagb inbinyag. M ayroong nakadapong manok sa isang haligi habang iniaawit ng Imam ang mga relihiy osong kataga sa Arabic. ang pagtutuli ng mga bata tuwing tag-init ay isang anyo ng r itwal. nagkakaroon ng kaganapan ang transisyon mula sa isang walang muwan g na bata o pagiging inosente nito tungo sa isang "ganap na binata. ang ritwal ng paggunting ay isang seremonya kung saan ginugupi t ng pari ang buhok ng bata bago ito umabot sa kaniyang unang taon. Ito ang itinuturing na paglalangkap o sapi. Sa pag-aaral ni Raymond Jamous (sa De Coppet 1992) inilatag niya ang kons epto ng ritwal bilang isang '<i>rite of passage</i> na kaakibat ng konsepto ng s akripisyo. ang pagtimbang bilang ritwal ay isinasagawa sa pamamagitan ng paghiga sa sanggol sa tela na tila idinuduyan sa dalawang haligi. A ng bawat persona ay may kaluluwa. maaaring langk apan ang mga babaylan/catalona. Nakabitin sa isang haligi ang isang sako ng bigas habang ang mga regalo naman ang nasa kabilang haligi. talaytayan o ang kinikilalang midyum (48). Anak o Ina ay lumalangkap sa sinumang kanilang mapiling sapian. Sa konteksto ng katutubong paniniwala. paggunting at pagtimbang ng mga T ausug. hinango ang sagradong ritwal sa Bibliya na nagpapa kita ng pagbibinyag sa lawa ni Juan Bautista kay Hesus. ang Dios ay may tatlong persona. Naiiba rito ang babaylan. Ang duw aa salamat ay isang ritwal ng dedikasyon kung saan ang ang sanggol ay iniaalay s a propetang si Muhammad. ang <i>rite of passage</i> ay nakatuon sa pangunahing aktor at sa mga pagbabagong nagaganap at naganap sa kanya habang ginagawa ang r itwal. Ayon kay Covar. Ayon sa diksyunaryo. Ang mga babaylan. Sa baljanji. I to ay dahil sa tungkulin niya sa "larangan ng <i>kalingan</i>. kung gayon. hakika. Samakatuwid.

maselan man o hindi. nananatili pa rin ang inumang pinoy. Walang mayaman. Ayon kay No rman Denzin may mga elementong nakapaloob sa isang tekstong itinatanghal. walang mahirap. then take the drinking vessel in their right han d and extend the fist of their left hand toward the company. biyograpikal. a nd response among all the participants. pagkaraan ng indoktrin a. Samakatuwid. Sa mga Pangutar an Sama. ang isinisilang na bata ay iniaalay sa Simbahan o sa Pastor na kinataw an ng Simbahan. Ang mga tekstong tulad nito. ay bunga ng historikal. (Denzi n 91) Ang tekstong itinatanghal ay may tagapagsalaysay. Ang ritwal ay isang tekstong itinatanghal o performance text. drama at nagbab ago ang punto-de-bista nito.Iglesia. panlipunan. ang ritwal ay isang seremonya (English 1977) na may pulitikal at relihiyosong tema tulad ng p ista ng Moriones (Pertierra 1994). (Denzin 17. Dahil dito. ang ritwal ay maaaring magsilbi rin bilang isang anyo ng ka sunduan. ( Pertierra 121-122) Sa dahilang ang ritwal ay isang simbolikong gawain. Dagdag pa ni Raul Pertierra." Kadalasan. mayroon rin silang ritwal para sa pagbabati sa magkaaway. Ang katangian ng ritwal bilang isang pagtatanghal at ang kapangyarihan n itong makapagpabago ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito ay makik ita natin sa ating nakaraan at kasalukuyan. makikita natin ang iba't ibang ritwal b ilang kasunduan tulad ng sandugo. at mga estetikang salik na umaagapay sa pag-unawa ng tao sa teksto (o sa ritwal) at sa mga karanasan ng mg a kalahok at manonood. binanggit niya ang obserbasyon ni Pigafetta sa una ng engkwentro nina Magellan at ng Hari ng Limasawa. pulitikal. ay inilalatag at tinutuldukan sa pamamagitan ng inuman. Sa pag-aaral ni Edilberto Alegre na <i>Inumang Pinoy</i> (1992). Ayon nga sa kanya. mahihinuha na ang pakikipagkamay o shaking of hands ay isang mani pestasyon ng isang ritwal ng pagkakasundo. pandangganyo ng Obando (Tolentino 2003). hin di tulad ng kina Magellan at sa Hari ng Limasawa na kapwa may mataas na panunung kulan. pantay-pantay ang estado ng mga umiin om. lega l man o illegal. Sa inuman. ang pagpapahalaga ay nakatuo n sa transpormasyon ng isang pang-araw-araw na gawain o karanasan tungo sa isang pagtatanghal gamit ang pantasya (Biron-Polo 5). siya na'y maaari nang binyagan. Kung pagbabatayan ang depinisyon ni Pertierra ukol sa simbolikong katang ian ng ritwal. mayrooong tinataglay na kapang yarihan ang ritwal. banghay. Isa sa mga katangian ng ritwal ay ang kapangyarihan nitong makapagpabago at nakalilikha ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito. Pag humantong sa hustong gulang ang bata. ang ritwal sa inumang Pinoy sa kasalukuyan ay isang paraan ng paglulusaw sa ugnayang pangkapangyarihan." Ibig sabihin. Dagdag pa ni Biron-Polo. mayr oong pagpapahalaga sa mga imahen na makikita o nalilikha mula rito. Ang serye ng aksyon sa ritwal ay isang apropriyasyon sa konstruksyon ng m ga pangungusap. Sa kabilang dako. affect. "They rai se their hands to heaven first. at r itwal ng buhay ng Ama at Inang Santisima na Trinidad (AIST) (Ortiz 2002) at pamu . bagamat hindi sa anyo ng inuman. ang mahahalagang usapin. pagpuputol ng buhok at iba pa. "ritual sequences are built on a regula rity of repetition and rhythm which standardizes a level of cognition. madalas nating marinig ang "maBOTEng usapan" at "din aan sa inuman. Subalit. kapwa mga tanggero/a. bukas sa interpretasyon ang isang teks tong itinatanghal tulad sa kaso ng ritwal. 19) Sa ganito. Sa kasa ysayan. Binubuwag ng inuman ang antas panlipunan sa pagit an ng isang mayaman at mahirap. isang simbolikong gawain ang ritwal na may layuning pagbigkisin at lumikha ng kaayusan sa komunidad sa pamamagitan ng mga kilos/pagtatanghal. Tinatawag nil a itong kipalat." Ang inuman ay may pulitikal na pagbasa sa dahilang iniangkop ni Magellan ang ritwal ng inuman upang makapalagayang-loob ang Hari ng Limasawa para sa kan ilang interes. Sa kultura natin. Sa kasalukuyan.

nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. Ang alam ko kasi. Kapag minalas pa kami. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah . Mabait na'y masipag pang mag-aral. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. ng kuwento namin ni Inay. ang kaisa-isa kong anak. 5 Title:Malaki na ko. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. Per o si Inay. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Hindi katulad nu'ng isa. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Ganyan si Inay. may kasama pang palo ang pangaral niya. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Ku.muwesto (Covar 1998) sa Banahaw. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Hindi ko alam kung bakit. Sa aming magkapatid. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina... Ewan ko ba. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Ang totoo nga niyan.

Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. Pangalawa. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Kahit minsan kasi. Minsan tuloy. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. Sa simula. Sabi kasi ni Aling Tale. Ito rin siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. di ko pa narinig na pinuri niya ako. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe . Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. dahil may edad na siya. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Kung anu -anong iniisip mo. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Parang ako. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. "Naku. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. "Mahal ka ng Inay mo. Kulang na lang ay hilingin kong sana. Una. Bakit nga hindi e. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Hindi niya kasi ako pinapalo. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako.ay tungkol sa amin ni Ate. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. naiisip kong ampon lang ako." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Gaya ni Gina. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Pero nang bandang huli. Ako naman. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. ang tsismosa naming kapitbahay. "A basta! Hindi ako naniniwala. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. Mabait si Tita Flora sa amin. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak.

" Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Libang na libang kami. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Bukod kay Tita Flora. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. 'lilibre kita. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela.la. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. "Sama ka sa 'kin. Manood tayo ng sine sa bayan. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako ng lupa nang mga oras na iyon. mahal ko ang silyang ." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. "Pigilin mo si Inay. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Lalo akong kinabahan. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. K aya lang." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Dinaanan ko muna si Rowena. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan.

Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. "Inay. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila.ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin.. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Nagd adabog ako. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. Hindi ko na siya kinausap mula noon.. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. araw-araw na tayong papasyal. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. . Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. "Rowena. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Sinasadya kong mahul i o mauna. gabi. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi.

Sa mga mungkahing ito. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9." Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. ang mga magulang ang nagiging ahensya . hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Samakatuwid. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. Bagaman. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Ayon kay Prospero Covar (9). Gayumpaman. Ikapito. Ang resul ta. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. Sa lahat ng sektor sa lipunan.4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. Gamit a ng paa bilang talinghaga. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Cassettes. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. Ikawalo. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). Kung gayon.

kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). Samantala. pumanga lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). Sa libro ni Visitacion R<pd>. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . Sa ganito . Pangalawa. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat . Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). ang pagtuturo ng mga kaugalian. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Una. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. Ibig sabihin. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Batay sa mga ideyang nailahad. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). kabutihang loob o pagkamakabayan. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. imahen at pagpapakahulugan ng midya. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa.ng kanilang identidad. Sa lahat ng uri ng midya. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. ang print ad ang siyang masasabing palasak. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri.<. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. pagpapahalaga. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. Sa kabilang banda. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. serbisyo at institusyonal. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Una. Sa bilang na ito. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe.

makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. Sa yugtong ito. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. ang ad na panserbisyo. isang sosyolohista. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Para kay Hamid Mowlana. ang sumunod na uri. ang s ekundaryang sosyalisasyon. libangan at kalusugan. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. lalung-lalo na ang mga magulang . Kung kaya't ang resulta nito. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. Subalit kung sisipating mabut i. ay nakatuon naman sa mga usaping nasa labas ng taha nan. Para naman kay Todd Gitlin. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. Pangatlo. Ang ibang ad naman ay tungkol sa edukasyon. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ng ad na panserbisyo ay tu ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. Katulad ng nasabi na. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. paglalakbay. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). isang eksperto sa komunikasyon. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan .awan siya sa mismong kaayusan (74). lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. Aniya. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob ng tahanan. "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain.

Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Makailang ulit niyang hinihintay. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. lubos man o bahagya lamang. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. May bumubulusok na tren. hindi niya makakaya ang maniwala. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Ganoon na lang palagi. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik.o subworld (130) tulad ng paaralan. Hinihintay niya. Samakatuwid. Gusto niyang kumawala. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Paulit-ulit. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Pista na naman sa riles. 4 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. Gayumpaman. Palabiro kasi si Jua n. Sa kabilang ba nda. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Sa yugtong ito. simbahan. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Ang lalaking kanyang makakasalo. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. wala na ang makakasalo. Masarap para kay Juan a . Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. Gayumpaman. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid.

Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Nags awa na rin si Noah. lalo na kapag panahon ng anihan. Hindi na marahil mauulit pa. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Madalas kong dalawin ito. Sabi pa nga ng tatay. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. ito na ang aking naging tambayan. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. . Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. kamatsile at sine guwelas. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Iba si Noah. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. natagpuan ko ang isang buka l. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Madalas akong napapatulala. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. kaimito. Minsan. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Day dreaming. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley.ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Hindi naman ako ganito noon. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama y. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. At mula noon. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay.

Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. napapahigab at tuluyang nakakatulog. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Ito nga marahil ang FAQ. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Ika nga. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. May kalakal dito. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya.Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. May producers at may consumers din. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. Ganito na lamang ang buhay ko. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. Kagubatan din ang lungsod. lak asan lang ng loob. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. Kapag magaling. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. malimit tao an g nangunguna sa listahan. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Paulit-ulit lang araw-araw. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Marahil. mula Lunes hanggang Biyernes. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Ang nangyayari. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Husto naman ang tulog ko sa gabi. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. salamin at fiberglass. .

Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. At sa umaga at hapon. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. At naghanda nga ang kaharian. Pero gaya nga ng sinab i ko. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. ang pakikipaggitgita n. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino.Legends and Fables Word Count: 2. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. marangal. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. lalung-lalo na si tatay. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila.Inimbitahan ang maraming . Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. pero walang magagaw a. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g.Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. 4 Title:Alamat (6) Text 119 . Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Biruin mo.196 <b>S</b>a paglipas ng panahon. kapaligiran. lakasan lang ng loob. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Nagdalawang isip din naman ako nung una. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa.

<b>K</b>aya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyan . <b>N</b>anghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. nagsimula ng mamili si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa." ang wika nito. Dinala na si Prinsesa Amap ela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. <b>N</b>gayong mag-asawa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian. <b>B</b>igla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. <b>S</b>i Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prinsipe. Nagsigawan at nasindak ang lahat. Nguni t matapos ang kasal." at tuluyan nang lumisan. na siya palang "Diyos ng mga hayop sa gubat . Isa-isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinsipe. " ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. Kung ano ang ganda ng iyong mukha ay siya namang kapangitan ng iyong ugali." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. Nabalot din ito ng bal ahibo sa buong katawan at nagkaroon pa ng buntot. <b>D</b>i nagtagal. <b>B</b>iglang nabago ang anyo ni Prinsipe Algori." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. na animo Adonis na n amumukod tangi sa lahat ng naroroon.maharlikang tao buhat sa iba't ibang kaharian. Ito ay naging kakaibang nilal ang ng puno ng balahibo ang buong katawan. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. at sumakay rito ang "Diyos na Ka kisigan. "<b>S</b>ino ka? Hindi ka na nahiya sa iyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. <b>M</b>asayang lumapit si Prinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. Ito ang naging parusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. at ito'y si Prinsipe Algori. <b>A</b>gad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prinssipe Algori. higit kay Prinsipe Algori. <b>N</b>amangha ang lahat." ang w ika ni Prinsipe Algori.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapel a ang makisig na prinsipe ay may nakita siya na napakapangit na prinsipe na naka tayo sa likuran nito. <b>M</b>alumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit: "Hindi ako manghihinayang s a isang tulad mo. Nabigla ang lahat sa inasal ng prinsesa. ganun na lamang ang gulat ng lahat. <b>H</b>indi makapaniwala ang lahat. An g lahat ng prinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. nanghinayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. Ngunit higit sa lahat. "<b>A</b>nong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. lal o pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa Amapela. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. "<b>A</b>no pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. subalit huli na. <b>H</b>indi napigilan ng prinsesa ang sarili. "<b>S</b>iya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. Ito ay naging isang napak akisig na lalaki. Nagsidating din ang maraming maki kisig na prinsipe upang ang isa sa sa kanila ay siyang mapangasawa ng prinsesa.

pagkatao at pag-uugali. <b>N</b>oong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. "<b>N</b>aku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Ang looban ay natatamnan ng sarisaring halamanang namulmulaklak. Pagkalibing sa ina nila. <b>M</b>ay isang diwatang napakapangit! Ang mukha niya'y mapula at kulubot. sa daigdig. Ang mga taong dumaraan ay panay papuri ang bukambibig. binant ayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may naki ta na nga silang isang halaman na tumubo. Akala ng mga bata ay nanana ginip lang sila. Ang kaawa-awan g mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magpapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. Ang saplot ay matandang kasuotan. "<b>M</b>ga ulo ninyo." <b>N</b>ang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. "<b>M</b>arahil aakyatin ko na lamang itong puno. "<b>S</b>ino na ang maglalaba ng ating damit?" tanong ng ikatlong anak. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito. <b>M</b>abilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. nakita nilang may tubig ito. Makikita ninyo na may t utubo roon na puno. "<b>H</b>uwag na kayong umiyak." ang sigaw niyang babala sa itaas. Siya'y pilay kaya pahingkud-hingkod kung lumakad. <b>N</b>agkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pa ng muli. <b>H</b>abang sila ay nag-iiyakan. Ma sipag at maalaga sa kanyang mga anak. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. Ang mga mata'y singningas ng apo. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. May pulupot na b asahan ang kamay. .g panlabas na anyo. <b>N</b>aghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. Kaaki-akit ang k anyang tahanan dahil sa taglay nito ang lahat ng kulay ng bahag-hari. <b>D</b>ahil sa sampu ang kanyang anak. <b>B</b>iglang nawala ang maputi at magandang babae. <b>S</b>umunod ang sampung mababait na mga bata. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. "Ibabagsak ko ito at b uksan ninyo. "<b>S</b>ino na ang mag-aalaga sa amin?" tanong ng ikalawang anak. may dumating na isang babae na di nila kilala . I libing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan." sabi ng pinakamatanda at dali -dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. <b>A</b>ng kanyang bahay ay nakatayo sa magandang dalampasigan." sabi nila." sabi niya. Tinikman nila ang lama n at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito." ang wi ka ng ikaapat na anak. Ang mga punong-kahoy ay may mga bungang nakakasila w sa mata kung tamaan ng silahis ng araw. <b>I</b>sang araw. "Di kayo pababayaan ng inyong ina. Nagtaka a ng mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Siya'y maganda at maputi.

Sa mga unang sandali. <b>S</b>a kabila ng lahat ng kahirapan ang dalawa ay maligaya." sabi ng batang lalaki." Sabi ni Malakas.. Kami p . Nakalimot sila kung s aan sila naroon. Sil a'y namupol ng mga bulaklak.<b>I</b>sang umaga. Siya'y hihingkud-hingkod . Laging naibubulal as nila ang salitang. "Ano ang ginaga wa ninyo?" patuloy pa. Nakatatakam ang mga bungang pinilakan at ginintuan na nangab itin sa sanga ng mga kahoy. Sila'y nanginig sa takot. noong ako'y bata pa. Sila'y nagpapasasa sa hirap upang may makain." ang sagot ni Ligaya. "<b>G</b>ayon din ako. "<b>W</b>alang tumitira rito. "May halamanan. "<b>N</b>akikita ko. "Mawilihin po kami sa bulaklak. Gust o po namin. Kami po'y handang magbayad. may isang mamang nagkuwento sa akin tungkol sa lunang katulad nito." ang sagot. Si Malakas ay umakyat sa punong-kahoy.. Huwag na tayong umalis. Naaamoy ko ang halimuy ak ng mga bulaklak. "matikas ang lipad ng ibon at ang lagaslas ng ilog ay parang panaginip." Sa pagtitig ni la sa mga ibon at batis sila'y nakakapagsalita ng. Sila'y naging palabo y at walang tirahan. "<b>B</b>akit ninyo pinupol ang aking mga halaman at kinain ang mga bunga? Sigaw ng matanda. masdan mo ang mag andang bahay na iyon." sagot ni Ligaya.. <b>N</b>aglakas-loob na sumagot si Malakas.." sabi ni Ligaya. "<b>A</b>ko'y palibot-libot upang humanap ng trabaho upang may makain." ang alok ni Malakas." Ang mga nakikita nilang tanawin araw -araw ay sapat ng magpatighaw sa pagnanasa nilang magkaroon ng magandang tirahan at perang panakip sa pangangailangan. <b>N</b>atakot sina Malakas at Ligaya. "<b>W</b>alang nakatira rito!" "<b>O</b>o." ang dugtong pa. Nangain siya at pinatakaan si Ligaya ng matamis na bunga. Huwag na nating lisanin ang loobang ito." <b>N</b>aligayahan ang mga bata kaya lumipas ang mga oras." Ligaya.mga prutas. <b>B</b>inuksan ng dalawa ang tarangkahan ng halamanan. "<b>A</b>ko'y ulila ng lubos."Ang langit ay asul at ang bunkok ay lunti. si la'y hintakot nguni't lumagay ang loob ng malaunan. Lalo siyang pumang it sa kapipisngot. Walang umiino sa kanila." "<b>B</b>akit hindi muna kayo humingi ng aking pahintulot? Mga pangahas!" "<b>I</b>naamin po namin ang aming kasalanan.. "<b>T</b>ayo na pumasok sa hardin.. Siya'y langhap ng langhap pagka't may naaamoy na ibang tao. Malakas. isang batang lalaki't isang batang babae ang lumisan ng kani lang tahanan. Sila'y maralita at hindi napasok sa paaralan. "<b>B</b>akit kayo nangahas pumasok dito?" ang bungad na tanong. <b>S</b>ila'y naglibot at nakita ang bahay ng diwata. Walang maghahanap sakin.gusto ang. <b>S</b>a-darating ang diwatang galing sa dalampasigan.

Tuwang-tuwa siya at dali-daling hinawa kan ang buto sa pamamagitan ng kanyang bibig. Itim. ngunit nang siya ay malapit na. Siya'y may tangang mg a bagwis na yari sa bulaklak. napadaan siya sa isang ilog. tinahulan niya iyon nang tinahulan upang maangkin din ang butong pa g-aari nito. humulagpos mula sa kanyang bibig ang butong hawak-hawak at nahulog s a ilog. Siya kapagkaraka ay naging isang magandang diwata. Mula ngayon mahahagkan ninyo ang aking mga bulaklak at maaari kayong magpapasasa sa aking mga bunga!" <b>D</b>inantayan ng diwata ng kanyang mahiwagang baston ang dalawang bata at sa isang iglap sila'y nagkapakpak. <b>S</b>a kawalan ng puso ng donya ay malayo ang damdamin ng mga kababayan niya. Sila'y nagpadapo-dapo sa mga halaman. Para sa kanya pinakamayaman siya at pawa ng maralitang dapat tapak-tapakan ang lahat na. Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. Ang lahat ng kayamanan ay kanyang iniingatan. sunog. magandang diwata!" <b>I</b>binaba ni Ligaya ang kanyang mga kamay na nakatakip sa kanyang mga matan g nasilaw sa liwanag. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap." <b>S</b>iya'y bumulong ng mga salitang maysa-engsekto at namangha ang dalawang b ata. Kapag bumababa sa malapalasyong bahay at sumakay sa ipinagyayabang na karwahe a y parang wala siyang sinumang nakikita. "<b>Y</b>ayamang mawilihin kayo sa bulaklak. BALISANG BALISA ang Matsing. <b>P</b>atakang nagsalita si Malakas. Pinagmasdan niya ang ilog at doo'y nakita niy a ang sariling anino. kailangang tumawid sa makitid . "<b>N</b>auunawaan ko. "<b>A</b>ko rin!" sang-ayon Ligaya. "Masdan mo aking mga pakpak. Gusto niyang lagi itong nadadagdagan upang mapanatili raw n iya ang kasaganaan habambuhay.Piinakisay niya ang kany ang katawan. Kailangang lagi mo siyang tinatawag na donya upang hin di ka niya ingusan at sigaw-sigawan. Pakikinabangan ko kayo. Dahil dito. "Oh. at gutom na gutom na siya. Gawin po ninyo kaming alila! Handa kaming magsilbi!" <b>P</b>inagulong-gulong ng diwata ang kanyang mga mata.o'y mga ulila. Wala itong kinikilalang kapitbahay. Sa pag-aakalang ibang aso iyon na may hawak-hawak ring bu to sa bibig. Isang aso ang nakahukay ng buto sa lupa. <b>K</b>apag may kalamidad tulad ng bagyo. lun ti at kulay kahel!" "<b>S</b>a halamanang ito tayo mabubuhay ng mahabang panahon!" sabi ni Malakas. Tinangay ng agos ang buto at hindi na uli nakuha pa ng sakim na aso. kayo'y gagawin kong hardinero. "sapagka't tayo ngayo'y mga paruparo ng diwata!" <b>S</b>a isang komunidad ay may matapobreng donyang sobra sa sungit. o lindol na lubhang nakaapekto sa mga kapitbahay ay wala siya isa mang tinutulungan. Nakita niya nang harapan ang diwata. asul. "<b>A</b>ko ngayo'y magandang paru-paro!" sabi ni Malakas. pinangiwi-ngiwi ang mga labi at nag-isip. Sila'y may tangang mahiw agang baston na may nakakabit na bituin sa dulo. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo n g Buyayaw.

Pagbalik ni Matsing. subalit dahil tuso. hindi sumuko si Buwaya. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. nagkunwa ring patay na siya. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. Hindi nagtagal. Mas mahirap. Kinabukasan. "Ikaw. Naiwan si Buwaya sa pampang. kun g mapanganib talaga sa akin ang tumawid. "Wala kang kaalam-alam. 6 . gutom din tulad niya. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? "Maigi pa. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa loob ng bahay. subalit kung walang naghihintay sa loob. huwag kang umimik. "Sino ba namang patay na buwaya ang umuungol?!" Marami pa silang naging paghahamok. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buwwya na naghihi ntay sa gitna ng tubig. "Mayroon ba namang nag-iiwan ng atay niya!" Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. dagat. Nag tago sa loob ng bahay si Buwaya at nag-abang. "Iyon ang paborito ko. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa ka bila?" Pumayag si Buwaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. "Tanga ka. galit na g alit. "subalit k ung talagang patay ka na. "Sayang. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. dumating si Matsing at lumapit sa "patay" na Buwaya. Buwaya!" sigaw ni Matsing mula sa malayo.na dagat nang palangoy. "Dagat. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambanga n siya ni Buwaya. Buwaya!" sigaw ni Matsing bago tumakas. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. dapat siyang humiya w!" Pagkarinig ni Buwaya. dapat kang maging malamig!" Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay." sabi ni matsing. "Ang atay mo. tanungin ko ang dagat. Hindi siya gumagalaw. Upang makatiyak. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. pinasok niya ang bahay ni Mats ing. na mapapatay siya kung lumangoy. umongol ka!" At umngol nga si Buwaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. Subalit matalik kitang kaibigan. laging nakaiwas si Matsi ng sa mga pakana ni Buwaya." sabi ni Matsing. isang katutak na mga buwaya ang palangoy-la ngoy sa tubig. Isang araw. nasa labas si Matsing at naghahanap ng pagkain. tumahimik siya. at ipinasiya niyang maghiganti. Buwaya. "Ano ang gusto mo sa akin?" tanong ni Matsing. "Talagang gunggong ka. Ang lamig! Na tigilan si Matsing sa sagot ng dagat. Subalit m ahirap din ang mamatay sa gutom. Walang laman ang bahay. sa wakas." "Atay ko!" bulalas ni Matsing. Tapos." ungol ni Buwaya. naglublob siya sa putik hanggan g bumantot ang amoy niya. Buwaya!" sigaw ni Matsing. "Kung mayroong nasa loob ng bah ay. ka ya kukunin ko para sa iyo. sumigaw siya. "May hihiyaw ba kung walang n asa loob ng bahay!?" Nabigo uli. kung buhay ka pa.

Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. Pagkuwa'y sinab ing. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito." ang sabi naman ng kambing. Agad itong tumalon sa balon." ang sabi ng lobo. "Kung gusto mong makaalis dito. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. At sinabing. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig." ang wika ng inahing manok. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri." . at saka kita hahatakin palabas. Dahil dito. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan.Title:Pabula Text 124 . Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. "Oo." ang sabi ng kambing. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. "Ako muna ang lalabas ." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. magtulungan tayo. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. At kapag nakalabas na ako." pangako nito. Isang araw. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. "S ige. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina.

Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. "Buk as na bukas din. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. laking gu lat nila sa nasaksihan. Sinugod ang munting daga. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. at sinabing . nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. Dahil dito.Tama nga ang sinabi ng inahing manok. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang . Nakadama ng takot si munting daga." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. Ngunit muli. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga.

"Masaya sa lungsod. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan.karne at iba pa. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Su mama ka sakin. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Sabi niya. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. Sabi ni Dagang-bukid. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang . prutas. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Humanga si Dagang-b ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. Ang hi ndi nito alam.kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. may keso. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. Isang araw. Pagkatapos nilang kumain. Nang makita sila ng mga hayop na iyon." Ayaw maniwala ng tigre. "Sa pagkakaalam ko. Parurusahan ka Niya. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. Marami ring masasarap na pagkain. Nang wala na ang pusa. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. Ang saya nila! Matapos silang maglibot.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. naghain si Dagang Bukid. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. napag." ang sabi ng lobo. halamanan at palaisdaan sa bukid. karne at tinapay.

kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Ano pang mahihil ing ko. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . Pag may trabahong dapat gawin. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. nauwi ito sa korte. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. " . Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. Sa kasamaang palad. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot.pag-ani ng mga mais. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. Sa naging pahayag ng hukom. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo.

Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. trahedya at pagpaplano ng pamilya. kalikasan. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. Sa ganito. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. Katulad ng sa midya. Sa isang pagtingin. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang . makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. masasabing malay at. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. ilarawan at kung maaari ay talakayin. Samakatuwid. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Sa kabilang banda. lugar na panlibangan at bakasyunan. 6 Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. kahit paano . ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. simbahan. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. Sa puntong i to pa lamang. Sa mga ganitong pagkakataon . nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. bagkus. Pangalawa. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Ayon sa kanya . Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing.Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. Para sa pananaw ng magulang. halimbawa na ang mga magulang. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta.

nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon.pagkakataon. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Ibig sabihin nito. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Dahil bahagi ang mga negosyo. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. Batay sa mga pangungusap sa ad. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Sa madaling salita. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Sa madaling salita. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. they'll be home at last. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. Katulad ng nasabi na. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Gayumpaman. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. korporasyon o samahan." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Dahil may paliwanag.

, natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan, tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Samakatuwid, ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo, korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Batay sa mga tinalakay, matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang, sila ang kinakausap ng mga ito. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad, ang mga ad na pamprodukto, ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak, makikita ang medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan, pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ibig sabihin, sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Gayumpaman, ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Sa isang b ahagi, maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari, tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Sa kabilang banda naman, ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan, binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Para sa kanya, may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6; Holmes 36). Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad; * distorsyon ng realidad; * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad; at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Sa una, ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman, may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Sa pangatlo, ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabih in, hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip , itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Dito, ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Sa halip, ang realidad ang repleksyon ng midya. Ibig sabihin, ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Kung gayon, maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata

ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Upang masagot ito, magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad, tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan, maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa paimbabaw na pagbasa, makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Kung may suliranin man, ang mga ito ay madaling maresolba. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park, isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Batay sa deskripsyon sa body copy, ideyal ang pagtira rito. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu ngusap sa copy, "It's a lifestyle so exiciting, so complete, you can't ask for m ore." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan, kumpleto sa pasilidad, at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Bukod sa body copy, makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Sa kabuuan, tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Ngunit ito ay i mahen lamang. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino, binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang.

4

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa

lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan. Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago.

Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit o. Sa madaling salita, mga mito. Sa kanyang librong Mythologies, nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 - 119). Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Sa ganito, ang mga tunog, imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Sa teoryang ito, ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Dito, hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Batay sa mga tinalakay na konsepto, mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan, konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas, makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad, mga pangangaila ngan nito at relasyon. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Sa kanilang pagsakop, ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Sa kasalukuyan, ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo, maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto, ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Bukod dito, ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. Sa madaling salita, ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 - 51). Sa kabilang banda, dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya, partikular na ang advertisement. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ngunit dapat ala

lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. May kani-k anilang karanasan, oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Kadalasan, ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. Ngunit sa katotohanan, lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon, ang ugnayan ay masalimuot , polisemik at multi-direksyunal. Sa ganito, nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan, ang audience o mamimili. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. Kaugnay nito, kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya, isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula paggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo, teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon, nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag, ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. Sa pagaaral na ito, sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931, ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon, hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula pa ggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo , telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon - sa tah anan, simbahan, sa kalsada, sa Kongreso, kanayunan, sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. Sa mundo ng pamamahayag, may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan, kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006, mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino.

Ika-25 ng Hulyo taong 1931, sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr., editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University, ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus.

4

Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. Kamakailan, ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.</pd> Aguirre, ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Ayon sa kanilang pananaliksik, ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. Sa bilang na ito, 8<pd>.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Dagda g pa rito, ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan, kalusugan, pagkakaroon ng sariling tahanan, edukasyon, maagang pagtatrabaho, kak ulangan ng batayang serbisyo, kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii - xviii). Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente, ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas, sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Hihingi kami ng mga laruan, at ng tirahan para sa mga street children. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby, at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga, nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Sana magtayo siya ng ospital, magbigay n g libreng pagkain at gamit, ipaayos ang basketball court, at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Sabi ng ilan sa amin, dapat ipasara na ang tambakan, pero sabi naman ng iba, huwag, dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. Sana ipalinis niya ang Payatas, ipaayos ang mga daan, magpatayo ng mga poste ng ilaw, takpan ang mga kanal, dalasan ang pangongolekta ng basura, a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>, m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A - C). Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan, al

alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Gayumpaman, may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. Habang may sinasalaming katotohanan, may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Masasabi ring habang may binub uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad, pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Ayon nga kay Tolentino, ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad, ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media, lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo, kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Bukod pa rito, ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya, pabahay at karapatan ng mga bata, limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad, ang pag bibigay ng pag-asa. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan, mga uri ng tulong na naibigay, at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Batay sa mga sinuring print ad, nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang, lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan, tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar, ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Katulad ng nabanggit na, ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip, ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Sa ganito, ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman, nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon, ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Gayumpaman, darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito, makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Bukod dito, may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Dito, ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas, inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Gayumpaman, tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s

a ideyal na realidad na nais ng magulang. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. ang sistemang pan . mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Ibig sabihin. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. Dahil dito. Dahil sa mga karanasang kong ito. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. patakaran. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. Dahil sa globalisasyon. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Bukod dito. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. preskriptibo an g mga ad. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. Kung gayon. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. Ibig sabihin. Maayos nang nailatag ang mga batas. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Samakatuwid. at iba pa. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. Sa halip. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). partikular ang kuwentong pambata. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. upang maging masaklaw at malalim. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. kasunduan. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan.

mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay a ng Pilipinas. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. paggamit ng Ingles at iba pa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul.. Hindi ko malimutan ang aking unang araw dito. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Ito rin ang nakapa gbibigay sa akin ng inspirasyon at pananabik para muling makabalik sa aking tamb ayan. It o ang pinakaabalang floor dahil sa dito matatagpuan ang Information Technology D ivision at ang Accounting Section. Nasa pangalawang cubicle ang aking mesa.May s ariling computer. Parang isang self-extracting file ito na click lang ng click at tuluy-tul oy na itong nagbukas sa akin ng mga magagandang oportunidad.2). Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Hali mbawa noong 1969. Nasa ikalabing-dalawang palapag ako nakatalagang mag-opisina. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Sa ulat na ito. fax machine at laser printer.. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Naroroon din ang kapirasong hala mang nakababad sa tubig na aking dala mula pa sa lalawigan. Sunud-sunod na nag- . Pagkaraan nito. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. hindi industriyalisado.g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. lahat na ng pangangailangang gamit ng isang opisina ay nasa akin na. kasaysayan at panitikan. Kung tutuusin. Akin itong kinuha ba go nagpasa-Maynila mula sa higanteng punongkahoy na aking pinamalagian sa lalawi gan na may halamang tila baging at dahon ng palmera na nakadapo-nakakapit sa mga sanga. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Napakadali ng aking pagk aka-promote mula sa data encoder at uploader hanggang sa pagiging head ng IT Div ision. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). 4 Title:Kwento (14) Mayroon itong kantinang tila 'sing laki ng dalawang basketball court sa a ming lalawigan. Ang tanging tagapagpaalala sa akin ng aking tambayan.

pilit sa aking pinadudungawa n ng aking kamalayan para dalhin kung saan-saang lupalop. Pho toshop at Excel. Lumakas pa ito hanggang parang nasa barkong aligaga sa gitna ng laot habang humahagunot ang bangis ng alon at u nos. Bagaman. At mula sa biglaang pag-unos nang kung ilang minuto ay saka ito tumugot. Ito ang naglalaman ng aking pinakatatagong alaa la. Higit pa sa sukat ng l indol ang marakulyo ng lupa habang tila umaalpas ang virus sa kalawakan. Laking lalawigan nga k asi kaya marahil palaging alaala ng mga sulok nito ang nasa aking isipan. Subalit mapagpaubaya ako. multitasking din ang aking pagpasok sa opisina at ang aking kinawiwilihang pagtunganga o daydreaming sa oras dapat ng pagtatrabaho. Kakatwang lupaypay at namumutla ang halaman ngayon. matindi ang sikat ng araw. Dito ako nasanay at nabab ad sa multitasking na pagtatrabaho. Nagsimulang gumuhit dito ang m ga tila ugat na kidlat at pagdadabog ng kulog. Minsan lang naman ako makaranas na salakayin ng virus na mula pa sa mundo ng cyberspace. At sa araw na ito. Sapin-sapin na ng a madalas ang mga window. Nag-umpisang iduyan ng lupa ang lahat ng nakatiri k na likhang tao at nakalapat sa kanyang dibdib. Madalas akong nauupo sa aking cubicle ng apat hanggang limang oras para magtrabaho. Mistulang bagong bukas na window sa display scr een ang bagong masamang panahon. Dahil naman kasi sa napapaligiran ng salamin ang aming opisina kung saan naglal agos ang sinag nito. Ito rin ang mga sandaling aking pinaglalabanan ang pagtunga nga sa harapan ng computer habang hinihintay matapos ang print jobs ng illustrat ions. hinih intay ko namang matapos ang pagbe-burn ng mga documents at graphic elements sa C D. mga inaasam. Na g-ipon ng makapal na abuhing ulap ang kalangitan. Subalit nabigo ako. Aking inaasikaso ang lahat ng bagay na dapat kong matapos o ibigay s a aking dalawang encoders para mai-file at upload ito. Tila dinig kahit pa ang paggulong ng tubig s a mga salaming bintana ng gusali. Tanggap lamang ako nang tanggap dito. Kahit pa may bukas na ibang window sa screen tulad ng internet. Ganito malimit ang nagaganap kapag napapatunganga ako. Doon ko lama ng natantong ang link na ito ay ang magpapakawala sa pinakamabangis na virus na siyang magtatanim ng punla ng higit na hirap. Tila binubutas nito ang bum bunan at ginagalusan ang balat sa aking pagpasok. Nagbitak ang mga kalye sa lalong pagtahip ng lupa. Matamlay rin ang halamang nakababad sa tubig. At nagsimula nang bum uhos ang matinding ulan. Nag banta ng malakas na bugso ang panahon. hindi ako nakaramdam ng t akot. Walang pagitang ang mga patak ng tubig. Kailangan ko ring matapos ito. Nagpahinga ang kalawakan upang ipaubaya sa lup a ang galit at ang pagpupuyos. na kahit hindi ko naisin. Umihip ang malamig na hangin. aking hahanapan ng disenyo ang bawat links ng website habang n agdadownload ng mga materials para sa specific projects ng bawat division ng com pany. Parang nagtatampo matapos pahirapan ng ma tinding sikat ng araw ang lahat. Manapa'y nakaramdam pa nga ako ng pananabik kung ano ang magaganap sa pagk akaluwal ng virus. At pagkatapos. mga planong hindi maisagawa. Para it ong agilang humihiyaw sa pagbagwis ng napakalapad na pakpak na yari sa yelo na m .run ang programa sa aking buhay. Hindi ito ang dating may luntiang dahon at sariwang itsura. Napapatunganga ako sa kawalan at pumapasok na na man sa aking napakalawak na RAM. Ni hindi na matatanaw pa ang kalapit na gusali at tila nilunod na ng tubig ang lansangan. Kahit pa naka-aircondition na ang opisina ay tila umaalma ang makina nito at dama pa rin namin ang alinsangan. Sa katindihan ng araw ko naramdaman ang unti-unting pagkulimlim. pantasya man o pira-pirasong butil ng posibilidad. Naipangako ko sa sarili na aking papalitan ang tubig nito bago ako umuwi mamaya. P arang may nais na sabihin o hilingin. Saglit na nagkaroon ng katahimikan. At syempr e pa. Habang aking binabasa ang mga reports. dahil ayokong maipunan ng gawain. Sa window na iyon nagbukas ang isang hyperlink na aking minabuting buksan u pang makaalpas sa papatinding pagyanig ng lupa. parang nagpumilit ang panahon na magbukas ng panibago sa aking isipan.

Nagsimulang magkaroon ng buhay ang aking halaman sa mesa. Sunud-sunod na pumutok ang mga palapag. Isang higanteng puno ito na tumubo sa loob ng gusaling aking pinapasukan. Sigurado akong may software ito na naka-install sa aking PC. Nagbalik muli ang alaala ng aking tambayan. bumayo na ang napakalakas na pwersa mul a sa sahig ng aking palapag. Nataraugan ako sa pagkakatambad nito sa akin. Namukadkad din ang mahalimuyak na bulaklak nang biglang tumunog ang nakabibing ing kampana. At napabalikwas ako nang may humagupit sa aking balika t. Tila binabarena ito at binabasag ang tibay ng semento at baka l. Nasa ikatlo o ikaapat o ikalima na itong palapag. Kakaiba ang virus sapagkat hindi it o kayang harangin at puksain ng anumang anti-virus na lumalabas mula sa ROM ng c omputer. Aking inilipat at idinapo ito sa sangang animo'y iniaabot ang kanyang s arili. Nakatatawang ang isan g virus ang bumuhay sa isang software. At ilang sandali pa. nadama ko ang pagbayo ng kongkreto . hanggang sa marating niya an g tuktok ng gusali. Nakatakda na ang direksyon nito. Umaabot ito sa libu -libong Kbps. Agad kong naisip ang halaman sa mesa at naintindihan ang mensahe nito sa akin. Sinubukan kong maupo sa isa sa kanyang mga sanga. Nanahimik ang lugar. Inabot na ng kung anumang nilalang ang aking kinala lagyan. nag simula ng maglabasan sa kung saan-saang sulok ng higanteng puno ang mga ibon. nagsayaw ang mga poste. Subalit napansin kong wala dito ang halamang tila baging at dahon ng palm era ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. At mula sa ikalabing dalawang palapag. Inabot na n iya ang ikaanim. Napakabilis ng loading rate nito. Nabiyak ang lupa at nilulon nito ang ilang sasakyan at gumuhong tuluyang ang maraming gusali." Napatango na lamang ako sa aking staff. At sa nakabibinging hiyaw ng virus nagbitak ang kalye. tapos na po 'yung bine-burn nyong CD. Isang software itong hindi na m aaaring i-abort pa. lumago at nagkausbong pa ng mga bagong dahon . ikasampung palapag. Hanggang sa magkalamat ang sahig ilang metro ang layo sa akin. Tumatahip ang aking inuupan. Naging luntian at masigla na ang mga dahon nito. pa ruparo at bubuyog. Tinapik pala ako ng isa sa aking staff para magpaaalam kasabay ng pagtunog ng cellphone ko. At dumalu yong-pumailanlang ang nagpapaputok at biyak ng sahig sa paglantad ng punongkahoy na may katawang hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kamay.ay buntot ng buwaya at paa ng kabayong itim. Nag-automatic download ang window ng bagong pang itain. Dinayo ako nito sa lungsod upang muli kaming mag kita. Dali-dali kong kinuha ito sa aki ng mesa. Nagsimula na ring humuni ang kuliglig na tila humihiling ng p agpatak ng ulan. higit pa sa normal. Natira ang katiwasayan ng punongkahoy sa gitna n g bawat palapag ng gusali. Tapos na ang pagbe-bu rn ng CD at maging ang mga pangitaing kanina lamang ay aking kinapalooban. Isang kisap-mata lamang bago ito bumulaga sa akin. Nakagugulat. Napangiti na lamang ako. ikawalo. Unti-unting nangagkahulog ang mga gamit ko sa mesa. Hindi ko pinagtakhan ang ka nyang kawalan. Aking itong nilapitan. Bagama't humuhupa pa lang ang pangamba't sigalot. Tanging ang vase na lamang ang naroroon. At tumutubo rito ang mga sangang may malagong dahon at matipunong katawang balo t ng makapal na balat kahoy at lumot. Napansin kong wala na ang halamang nakababad sa tubi g sa mesa. Pawis an at bahagyang hinihingal. Bumulusok ang virus mula sa bitak sa lupa at doon ito bumaon a t nagpahinga. Agad itong yumakap sa sanga. alinlangan at pagdili-dili. Parang mga holen lamang itong tumatama sa kanyang higanteng katawan. Hinawakan ang kanyang katawan. Mauna na po kaming umuwi. Muling nanahimik. Nagsimulang magputukan ang mga salamin sa bintana. . Parang nagdiriwang habang tila may sumasalakay sa akin. At ang pagpasok n ito sa gusali ay walang pigil. Hindi ko nga lang sigurado kung ito ay is a pang anti-virus. nap atid ang kawad ng mga kuryente at nagkalamat ang mga bintana na natuluyang sumab og. May hanging umi ihip mula sa kailaliman ng lupa kasabay ng tila ugong ng limang truck na nag-uun ahang makapiglas mula sa madilim ng bitak. Tuluy-tuloy pa ito. Ang punongkahoy sa lalawigan na aking kinawilihan. "Sir.

na kahit kailan ay hindi maaaring maging realidad dahil sa g inawa lamang ito ng pagkakataon at hindi ng kusang takbo ng aking buhay. Matagal ko na ring inasam ang maka uwi at makadalaw man lang. aking pinuntahan ang tambayan. Wala na ang maraming puno rito at iilan na lamang ang natit ira. ang sarap ng luto ng nanay at ang kaganda han ng simpleng buhay. Maaaring hanggang sa pagtunganga ko na lamang sa op isina muling mababalikan ang punongkahoy. Lalo pa na nabubuhay ako sa isang virtual reality. Muli kong narini g ang awit ng mga ibon at ang huni ng mga kuliglig. mas lalo pang maku kumpleto kung aking bibisitahin ang dati kong tambayan. Tanging sa virtual reality ko na laman g muli makatatagpo ito. Napakabilis ng pangyayari. Napaupo na lamang ako sa isang batong nakasaksi ng pagbabagong ito. Parang nagbago na ang lugar. Napabu ntong hininga na lamang ako. anak? 2loy b uwi mo tom? wait k nmin ng ttay mo sa haus. Matapos ang agahan. 4 . palusong at liko patungo sa aki ng tambayan. ito ang sadya ko sa lalawigan. Batid ko rin namang h indi na kinailangan pa ng GPS para muli akong ituro sa landas ng pagbabalik sa l alawigan at ganoon din naman nang ako ay dalawin ng punongkahoy at matagpuan sa aking pinapasukang tanggapan. Tama na ang artipisyal sa buhay ko. Sa bawat pag-usad ko patungo sa kalooban ng kagu batan. Panahon na para lumabas ako rito at bumalik sa totooong realidad. Hindi na kailangan pa ng GPS o anumang teknolohiyang pangheograpiya para matunton ko ang kinalalagyan ni to.Napalitan ang laman ng monitor. Nasamyo ko na muli ang hanging sariwa." . "musta. Ito'y a rtipisyal na kapaligiran na aking pinili at hindi ang natural at kinagisnan kong pamumuhay. An g realidad na aking pinagkukulungan at saglit na pinaniniwalaang nababagay sa ak ing buhay. Aking dinaanan a ng dating maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Nagsara ang mga window na nakabukas sa sc reen. mas dama ko ang kakaibang kutob. Bagamat nakapagtatakang hindi ko na makita ang mga punongkahoy na palatanda an ko. Nangungusap ang mga ito sa a kin. Kaya ko pang hanapin ito. Nakakatulog ako ng mahimbing. Nakahihinayang at nakalulungkot. Lumipas ang ilang sandali at aking napagpasyahang umuwi na. Nawala na ang aking pagiging kampante sa direksyon at kinalalagyan ng pun o. Higit pa sa lahat. Nakatimo na sa aking isipan ang bawat akyat. Birtwal. txt bak pra lu2 ako 4 u f 2loy ka. Nakalaman sa aking database ang bawat sul ok ng lugar. Inabot ko ang aking nag-aalburotong cellphone k atabi ng keyboard at binasa ang text message. Uuwi ako mata pos ang ilang panahong inilagi ko sa Maynila. Ito ang buhay.nay At saka ko naalala ang aking pag-uwi bukas ng gabi. Ilang hakbang pa at tumambad na sa akin ang isang kapatagan. Ang muling makapa g-isip sa kandungan ng punongkahoy na aking kinahiratihan. Walang dikta ng deadline o ang init ng singaw at dumi ng syudad o ang artipisyal at de-kemikal na kapaligiran. DALAWANG araw na ang nakaraan buhat nang makauwi ako sa lalawigan. Bagaman.

"May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. pero di pa rin tapos si Mama. talagang matagal ang ka nyang trabaho. telepono. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Hapi Bertdey. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. ng mga laruang nakasabit. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. ang mga tao. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. ang kanyang unang kaarawan. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. araw. Di raw para sa mga bata a ng opisina. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. kapag dumating na raw ang aking anghel. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. bulaklak. Tapos. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. maiiwan na ra w ako sa bahay. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina.Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Napangiti si Tolits. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. Pagkatapos. Pauli t-ulit sa buong maghapon. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. Pero sabi ni Mama." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . sobrang saya ko. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. Ngayon. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. aso. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. May mga puno. narinig n iya ang isang awiting. nagawa ko na. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. ang araw ng kanyang kapanganakan. mangga. Si Angel Perl . Puro tunog lang ng st apler. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. at ng mga regalo. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. stamp pad. Di raw ako bagay sa kanyang opisina.

Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Mabait si Angel Charito. ikaw na ang bahala kay Kala. "O Angel Perla. nagpaalam si Angel Charito. nagpaalam si Angel Rowena . pinatutulog pa rin niya ako. pagdating ni Mama. para lumaki ka agad. pakainin mo palagi. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. "Halika Lara. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. kailang . Ka hit ayaw ko ng matulog. "Kain pa Lara. "O Angel Rowena. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. ikaw na ang bahala kay Lara. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla." ang lagi niyang sinasabi sa akin. minsang naman sobrang konti." ang bilin ni Mama. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay." ang bilin ni Mama. pinapanood namin. "O Angel Sally. ikaw na ang bahala kay Lara. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally." ang lagi niyang aya sa akin. ikaw na ang bahala kay Lara. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. para na akong ispasol. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin." ang lagi niyang sinasabi sa akin. para lumaki ka agad. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya." ang bilin n i Mama.a ang una kong anghel. Pero isang hapon. "Tulog na Lara. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama." ang lagi niyang sinasabi sa akin. libangin mo. ang pang-apat kong anghel. para di ka magkasak it. Sabi ni Mama. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. Pero isang araw. magsisimula na ang palabas. Sabi ni Mama. "Halika Lara. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. "O Angel Charito. patulugin mo sa tanghali. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. Sab i ni Mama. Sabi ni Mama." ang bi lin ni Mama. pero sa buong maghapon.

alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n.an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. habang nagpapahinga si Mama. "O Angel Lai. binati ako ng halik ni Mama."ang lagi niyan g pang-akit sa akin.' ang lagi niyang takot sa akin. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. ag ad niya akong hinahanap. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko." a ng bilin ni Mama." ang sabi ni Mama sa akin. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. Bilin ni Mama. Sandali lang akong mawala. masarap itong tubig. pinaliliguan agad niya ako. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. 'wag mong hayaang lumabas. minsan naman sobrang lamig. nag-aalaga. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. si Angel Raki. "O Angel Raki. si Angel Lai. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. Minsang sobrang init ng tubi g. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. Totoo nga bang may anghel. nagpaalam na si Angel Lai . Kahit konting dumi lang. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. . "Halika na Lara. nagpaalam na rin si Angel Raki. Tulad nung mga dati kong angel. isang hapunan. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. ikaw na ang bahala kay Lara. Sa buong maghapon. Mabait si Angel Lai. ikaw na ang bahala kay Lara. ako na ang iyong magiging anghel. paliliguan na kita. "Mula ngayon Lara. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. Pero isang gabi." ang bilin ni M ama. "Lara. kami na ang m agkasama. paliguan mo. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Pero tulad nung mga dati kong anghel.

</pd> PAT <pd>.</pd> nakatago na kayo <pd>. At sigurado ako.</pd> PAT <pd>....</pd> Pat <pd>.. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. Anghel na hinding-hindi magpapaalam... at tutulong sa akin. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel...Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama... Kung minsan nga. madali siyang nakikita. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu ..</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. Kaisa-isang anak si Pat.. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno.. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya. At kapag naki ta na siya.... ibig sabihin.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. "PAT <pd>.. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro... At dahil kaisa-isang anak siya.</pd> dalawa <pd>.</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako.. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan.. .</pd> tatl o <pd>. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali.. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis.. kailangan na niyang umuwi ng bahay.</pd> isa <pd>. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya.</pd> Pat <pd>. Ito kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o. "Pat <pd>. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. O kahit saan man siya magtago. Kapag n agtatago siya. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. Bukod dito. mag-aalaga. anghel na magbabantay. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. agad na siyang hinahanap.

.</pd> dalawa <pd>.. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. "Siguro rito. "Pat <pd>.</pd> nakatago na kayo <pd>. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. mahihirapan na akong makita ng taya. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. kahit sandali. . Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya... Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya. Kahit nasa akikipaglaro.</pd> Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala.. "'Pag napuno mo na 'yan. Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay.an.. kanyang Tatay. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya. Isang hapon. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya." ang sabi ni P at sa sarili. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako.</pd> Pat <pd>... Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!".." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya.. bibili tayo ng bagong alkansya mo.. ang kanyang malamang braso.. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. At kapag nakita na siya.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>.</pd> isa <pd>.. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan. agad na siyang hinahanap. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.. at malalaking binti..</pd>" ang sabi ng taya. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. .. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay.' ang yaya ng kanyang Tatay..</pd> tatlo <pd>.

Bukod rito'y naglabas din ang Guild ng mga p ampleto.</pd> Rodriguez Jr<pd>. Labindalawang pat nugot mula sa apat na publikasyon ang mga unang miyembro ng organisasyon: mula s a <i>The Guidon</i> ng Ateneo sina Leon Ma<pd>. Karaniwan nang nagkakaroon ng maliliit n a alitan ang mga pamantasang kalahok sa ligang National Collegiate Athletic Asso ciation o NCAA kung saan kasapi ang Ateneo. Sa gitna ng tumitinding labanan ng mga koponan sa inter-p amantasang liga ng basketbol. Salvador P<pd>.</pd> Franklin Ewing.</pd> David Jr<pd>. Ginanap ang dalawang kauna-unahang pulong sa opisina ng <i>The Guidon</i > sa Kalye Anda-Arzobispo. Naging pangunahing layuni n ng grupo ang pagpapakilala ng pamamahayag pangkampus sa hanay ng mga estudyant e. Tinanghal na unang presidente ng organisasyon si Vinzons.</pd>. Maynila noong Agosto 9. na ayusin ang relasyon ng mga mamamahayag p angkampus at ng mismong mga pamantasan.</pd> Guerrero Jr<pd>. Kasamang inaprubahan ng mga miyembro ang Konstitusyong isinulat nina Vinzons. Sa panunungkulan ni Vinzons.</pd> Lopez at Maria Kalaw. na siyang karaniwang nagbaba lita ukol sa mga pangyayari sa liga. Peña at Guerrero at ang kasabihang "A drop of ink makes the millions think" bilang islogan ng grupo. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan.</pd> Ipinanukala ni David ang pangalang College Editors Guild (CEG) para sa o rganisasyon na sinang-ayunan ng lahat. National University (NU). UP.</pd> Miraflores. UST.</pd> Peña. Jose P<p d>. D e La Salle College (DLSC) at San Beda College (SBC). malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay.</pd> Vinzons.</pd> de la Cruz at Rafael T<pd>. Liberato C<pd>. 6 Title:Sanaysay (18) Layunin ng pagpupulong na ito na pag-usapan ang mga problemang kinakahara p ng mga pahayagang pangkampus at isulong ang magandang samahan ng mga patnugot ng mga pahayagang ito. mula sa <i>The Philippine Collegian>/ i> ng UP sina Wenceslao Q<pd>. mimeograp at iba pang dokumento bagamat walang nagsilbing opisyal na pa .</pd> Quema at Horacio de la Costa. Jose C<pd>.</pd> Pob lador at Ernesto R<pd>. at sa naghahanap ng taya.</pd> J<pd>. mula sa <i>The Varsitarian</i> ng UST sina Efren C<pd>. kalihim si Kalaw at ingat-yaman si Anatolia Gamboa ng <i>Educators' Monthly</i>. nais ng mga patnugot. fakultad ng Ateneo de Manila (170). bise-presidente si Miraflores. ang pagkakaroon ng maayos na samahan ng mga pamantasan at ang pagsusulong ng propesyonalismo sa mga miyembrong patnugot nito upang iangat ang kalidad ng pama mahayag pangkampus (Valenzuela 1933: 170). Matapos nito'y inihalal ang mga unang opisyal ng CEG. Naging un ang modereytor si Fr<pd>. Intramuros."Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat.</pd>. inilabas ang pahayagang <i>Intercollegiate P ress</i>. isang tabloyd na tumakbo sa loob ng dalawang taon at nagsilbing publik asyon ng mga pamantasan sa Maynila. at mula sa <i>The National<i> ng NU sina Porfirio G<pd>.

ang mga mag-aaral mula sa UST. Pinag-usapan ng mga patnugot ang iba't ibang isyu mula s a simbahan at relihiyon hanggang sa mga pambansang usapin (Azcarate 1954: 33). Dahil sa kontrobersyang nilikha nito. Mula sa mga pamunuan hanggang sa mga miyembro nito'y nagkaroon ng mabilis na pagkilala ang CEG mula sa mga tao sa labas ng org anisasyon. Isinulong ni Vinzons ang pagkakaroon ng probisyon para sa pagbibigay ng pang-akademikong kalayaan sa mga pampublikong pamantasan. University of Manila (UM). K asama na rin ang ilang usapin sa alitan ng kanilang mga eskwelahan sa basketbol at sa iba pang mga kompetisyon at paligsahang nilalahukan ng mga ito. Union Theological Society. ang "You Write a Pla y. Samantala. Mga kilalang personal idad sa mainstream midya ang naging mga hurado at tagapagsalita sa mga pagpupulo ng at programa ng Guild. Mula sa mga personalidad ng Guild. Far Eastern College (ngayo'y Far East ern University o FEU) at Columbian Institute ang pagpoprotesta sa harap ng Kongr eso kung saan dinidinig ang House Appropriations Act na may panukalang taasan an g suweldo at alawans ng mga mambabatas. <b>Ang Unang Hakbang sa Pagsulong</b> Matapos maitatag ang CEG ng mga patnugot ng mga publikasyong nagmula sa i lan sa pinakakilalang mga kolehiyo't pamantasan sa Pilipinas. Dahil dito. pinangunahan ni Rod riguez na siyang bagong pangulo ng CEG at ni Vinzons na nahalal namang pangulo n g Konseho ng mga Mag-aaral ng UP. maagang gumawa ng ingay ang mga taong bumubuo nito. ang bawat pamantasan ay magkakaroon ng k anilang sariling paligsahan para sa pagsulat ng isang yugtong-dula at ang manana lo ang siyang magiging lahok ng publikasyon. 1932. Sa artikulong lumabas sa <i>The Gui don</i> na may titulong "CEG Announces Play Production. Carme n Planas at Avelino Lorenzana (Cabatuando 1967: 1) kung saan karamihan sa mga mi yembro ay mula sa CEG. Bukod sa mga kontrobersya sa eleksyon. Nang sumunod na taon ng Hulyo 1934. ang kauna-unahang partido politikal na binubuo ng mga kabataan tulad nina Arturo Tolentino. Noong Disyembre 9. Teodoro M<pd>. hi ndi na itinuloy ang panukalang ito ng mga mambabatas (34). NU. Oktubre 1933 nang binuo ni Rodriguez ang Young Men's Party. Lorenzo Sumulong. umusbong ang pagnanasa ng organisasyon g makilahok sa pambansang politika." sinabing ang unang tatl ong mapipiling pinakamagaling ng CEG ay itatanghal sa publiko na siyang magbibig ay ng huling desisyon para sa kung sino ang mananalo.</pd> Kalaw.hayagan. isang politikal na organisas yong kinabibilangan ng mga lider-kabataan mula sa iba't ibang panig ng bansa. Inorganisa ni Vinzons ang Young P hilippines Party. naging abala ang mga op isyal at lider ng CEG sa kanilang mga bagong tatag na organisasyong politikal na nagdulot ng pananahimik ng CEG sa mahigit apat na buwan. Ang pangyayaring ito ay nagtulak sa ilang mga tao sa CEG upang mas maging interesado na lumahok sa pambansang politika. nagtagumpay si Vinzons na makasama b ilang pinakabatang delegado sa Constitutional Convention na siyang lumikha ng Ko nstitusyon ng bansa sa ilalim ng pamahalaang Komonwelt. We Produce It. Muli na lamang naging aktibo ang CEG noong Nobyembre ng 1933 sa pagluluns ad nito ng pinakamalaking proyekto para sa susunod na taon. La yunin naman nitong makibahagi sa mga pambansang usapin sa politika at maging sa nakatakdang eleksyon (Young Men's 1933: 14). Naging aktibo ang organisasyon sa pagsusulong ng mga kamp anya para sa maayos at malinis na pamamahala at pagsasarili. Naging pangunahing aktibidad ng CEG sa mga unang araw at buwan nito ang p agdaraos ng mga pulong at diskusyon sa mga kapihan sa mga hotel at pagkain sa mg a mamahaling restawran sa Maynila upang magpalitan ng kultura't kakanyahan ang i ba't ibang publikasyon." Sa naturang kontest. ang paglilimita ng kapangyarihan ng presidente ng bans . naging kilala rin ang CEG sa p anahong ito bilang tagapaglunsad ng mga paligsahan sa paggawa ng mga pahayagan s a anyo ng diaryo at magasin sa hanay ng mga miyembro nito.

</pd> Uichanco ang pamunuan ng CEG.a. Ipinagtanggol naman ng huli ang kanilang naging reaksyon mula sa pagsisimula pa lamang ng pulong. Subalit ito'y mariin namang pinabulaanan ni Rodrig uez at sinabing ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay pinadalhan ng imbi tasyon. Nagbigay rin ng ilang mga teknikal na punto si Haimada. binigyan niya ng pagkakataong magpaliwanag ang grupo nina Haimada. ay si Rodriguez an g laging nagwawaging pangulo ng CEG. ihahalal pa lamang ang magiging bagong pangu lo ng CEG ngunit noon lamang nila nalaman na mayroon nang naganap na pagpupulong at halalan noong Hulyo 22 ngunit hindi umano sila nakatanggap ng imbitasyon par a rito.</pd> Haimada at Conrado B<pd>. Inaasa han umano nilang sa araw ring iyon. U ichanco at Haimada sa lugar kung saan nagaganap ang pulong. inihain ng mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon na hirangin na lamang si Prop<pd>. Subalit kasabay nito ay ang pagiging mas politikal ng mga miyembro ng organisa syon. na kapwa rin delegado ng <i>Philippine Collegian</i>." na umano'y maaaring tingnan bilang rekisito na ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay naroroon ("Staff Bolts" 1934: 1). Dahil rito. Hiniling ng mga ito sa punong opisyal ng ginanap na kongreso na si Leon Ma<pd>. nagsimulang umusbong ang prestihiyo ng Guild . inakusahan nina Armando J<pd>. Matapos ang mahabang pagtatalo. Bago pa ibaba ni Guerrero ang kanyang desisyon ukol sa mosyon.</pd> Guerrero na hingan ng paumanhin sina Malay. Subalit ikinagulat n g mga delegado. Una. Sinai C<pd>. At sa loob n g tatlong halalang ito. kabilang ang naganap nang taong iyon. partikular ni Rodr iguez. maanomalya diumano ang tatlong taon nang insidenteng hindi nakatatanggap ng imb itasyon ang <i>Philippine Collegian</i> tuwing idaraos ang halalan." (1954) sinabi ni Malay na bilang isang porma ng kompromiso dahil sa insidente. tagapayo ng kanilang publikasyon. Sinabi nitong na ng mahalal noong ika-22 ng Hulyo si Rodriguez ay hindi pa ito nahihirang na cont ributing editor ng <i>The National</i> kung kaya't hindi ito maaaring mahalal. Haimada at Uichanco dahil sa kanilang mga sinabi sa plenaryo. . lumabas sina Malay. maging nina Malay ang pananatili sa plenaryo nina Arlyne Lopez a t Daisy Hontiveros. na sinadya umanong hindi sila paabutan ng liham-imbitasyon para sa gagana ping halalan sa pagkapangulo. may mga delegadong nanawagan upang patal sikin ang mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> dahil sa kanilang mga aksy on at pananalita.</p d> Vicente Lontok. Mariin naman itong tinutulan ng ilang deleg ado at sinabing ito ay isang anyo ng diktadura mula sa mga patnugot ng <i>Philip pine Collegian</i>. at ang pagkakaroon ng pambansang wika sa Pilipinas na nakabatay sa Tagalog (C abatuando 1967: 2). <b>Ang Politika/o sa Guild</b> Dahil sa pagiging matunog ng mga pangalan ng ilang mga personalidad ng Gu ild lalo na sa pambansang politika. Subalit bago pa man ito mapagdesisyunan. bilang modereytor ng Guild sa halip na magkaroon pa ng halalan. ikinabigla ng mga delegado mu la sa <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon ng grupo upang dumako na sa eleksyo n para sa magiging bagong modereytor ng Guild sa pagsisimula ng programa. pagbubukas ng klase para s a taong 1934-1935.</pd> Malay. Ang eleksyong na ganap sa unang pulong ay lumikha ng malaking kontrobersya sa loob at labas ng or ganisasyon dahil sa ilang araw na pagtalakay rito ng mga pahayagan sa mainstream . Sa kanyang artikulong "Fightin' and Feudin' CEG. Sa sumunod na pulong ng CEG nuong Hulyo 29. Sa unang pulong ng Guild noong ika-22 ng Hulyo. nahalal na muli bilang pangulo si Rodriguez. K inuwestyon din niya ang probisyon sa Konstitusyon ng CEG na nagsasabing ang mga opisyal ay nararapat na ihalal ng "lahat ng dumalong miyembrong publikasyon.

kapwa mula sa <i>Philippine Collegi an</i> ay nagpapatunay lamang na walang katotohanan ang paratang nina Haimada na tatlong taon nang sadyang hindi pinapadalhan ng imbitasyon ang publikasyon kung kaya't hindi nakalalahok sa eleksyon ng CEG." sinabi nina Lopez at Hontiveros na sadyang sila ay may iba lamang na pagtingi n sa mga pangyayari. sinabi niyang na rarapat na maging interesado lamang sa mga balitang pangkampus at hindi dapat sa politika ang mga pahayagan ng mga estudyante ("Adviser Romulo" 1934: 1). sa pag ka-presidente. ang nararapat na pag-iwas ng mga pahayagang pangkampus sa politika. Gayunpaman. Sa kanyang pagtalakay sa pamamatnugot at pamamahala ng isang publikasyon. Nagpalitan ang magkabilang kampo nina Malay at Rodriguez ng sulat sa mga pahayagan hinggil sa kung ang mga delegado ba ng <i>Philippine Collegian</i> ay kusang umalis o sila ba ay pinatalsik ng CEG. ang nahalal ng modereytor ng Guild . 4 . nanatili ang pagka karoon ng mga aktibidad ng organisasyon. Binanggit niya ang <i>The Guidon</i> bilang isang halimbawa ng publikasyo n na sa nakalipas na mga apat o limang taong paglalabas nito ng isyu ay naging t apat sa pagiging isang publikasyon ng mga estudyante na tumatalakay lamang sa mg a pangyayari na may kinalaman sa mga estudyante sa kolehiyo.Kinabukasan ay naging laman ng mga diaryo sa Maynila ang sinasabing pagp apatalsik sa pulong ng CEG ng ilang delegado ng <i>Philippine Collegian</i> sa p angunguna ng patnugot nitong si Malay samantalang sa iba'y ang sinasabing pagwal k-out ng grupo. Matapos ang dalawang kontrobersyal na eleksyon sa taong 1934: una. inihapag ng <i>Philippine Collegian</i> ang plano ng pagbubuo ng isang bagong organisasyon na tatawaging Inter-Collegiate League o f Editors na magiging eksklusibo para sa mga aristokratang intelektwal na mamama hayag pangkampus mula sa mga aniya'y primera-klaseng pahayagan at magasin ng mga kolehiyo't pamantasang may magandang reputasyon sa Pilipinas ("Collegian ends" 1934: 3). pinatalsik ni Malay sina Hontiveros at Lopez sa pu blikasyon dala na rin ng hindi pagsama ng dalawa sa pag-alis nina Malay sa kapul ungan. at pangalawa sa posisyon ng modereytor ng CEG. iginiit ni Rodriguez na ang pagiging unang presidente ni Vinzons at pagiging bise-presid ente ni Fe Palma sa nakaraang dalawang taon. Bagamat hindi sumama sa "walk-out . Isinumite rin ni Malay ang irrevocable withdrawal ng <i>Philippine Colleg ian</i> sa pagiging kasapi ng CEG. Matapos ang pangyayari. Hindi rito nagtapos ang pakikipagtunggali ng <i>Philippine Collegian</ i> laban sa CEG. Samantala. Sa pulong na isinagawa nuong Setyembre. Sa huli'y hindi na rin naipagpatuloy at naisulong ang pagta tatag ng sinasabing bagong organisasyon ng mga manunulat pangkampus. Kasabay nito. kanila pa ring iginiit na walk-out at hindi pag papatalsik ang naganap sa pulong ("Collegian ends" 1934: 3). binigyang diin ni Carlos P<pd>. ipinasa a ng resolusyong nagpapahayag ng pagtiwalag at hindi na pagbubuo ng anumang porma ng relasyon at pakikipag-ugnayan ng Board of Management sa organisasyon ("Colleg ian Board" 1934: 1). sa proseso ng pagbabago ng Konstitusyon ng pahayagan.</pd> Romulo.

" Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya. anak. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling." "Alam kong galit ka sa akin. "Ayoko na po talagang pumasok. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. "Alam kong galit ka sa akin. anak. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan." dugtong ni Inay. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Dito na lang ako sa bahay. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. Mahal kita. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. . Sa isip ko. Lalo na ikaw. anak. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. Lalo akong nagalit ka y Inay. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. "Mag-aral ka sana." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito.." bul ong ko sa sarili. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo.e." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan." Isa pang malalim na buntunghinin ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy..Title:Malaki na ko.

pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. "Mary Ann. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n . Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Ikaw na lamang ang sasama. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Nagtaka ako . May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. di umatend siya. Magmumukha lang akong tanga 'ron. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten." giit ni Tita Flora. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Isang gabi. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. "O. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo." "Sasamahan mo 'ko anak. O kaya naman." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. pu mupunta ako kina Rowena. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. "Oho!" Ito na ang nasabi ko.Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Kotse ang karamihan sa mga ito. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora." Sa loob-loob ko. "Sa Sabado na 'yon. kapag naiinip ako sa amin." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. "Maaga kang gumising sa Sabado. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Isa pa. Lalong tumibay sa aking sa rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. Nagtatagumpay na ako. Paminsan-minsan. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. "e ano sa 'kin.

. "Parang si. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Sinundan ko si In ay. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. Umiwas akong sabayan siya.. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. sige." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Ako si Gracita." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata.gilan din namang bago. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. si Gracita nga yata.. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. Marami itong suot na alahas sa katawan.. "A. "Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. "Emma!" . puntahan mo sila ro'n. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Gracit a Talaro. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Mayaman an g itsura nito. Nagbulungan naman ang iba pa. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. At hindi nga ako nagkamali. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Sige. 'yung best friend mo.

hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya.. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay.. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. "Parang walang nangyari sa'yo. "Tayo na pong umuwi<pd>. Nagkakaganito ang aking si k aren. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Napakunot ang noo.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. ako nga. Ngayon<pd>." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito.. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. .. Gusto kong magalit kay Inay. Si Pia. Si Cecili naman abogada na. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. Tingnan mo 'ko. espesyalistang doktora na 'ko." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. "Gracita?" "Oo. CPA. Hindi ko man sadyain. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay.Humarap ang babae kay Inay. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Nagtatalo ang loob ko.

Pangalawa. maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Ayon kay Ileto (1979). a ng loob ang siyang panloob na sarili. Bukod pa dito. Ayon kay Salazar (1985). Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. dapat niya itong mailabas. ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. "kusang loob" at "kagandahang loob .Essay Word Count: 2. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo.5 Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 . May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob. maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. upang makita ito sa isang tao. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. "utang na loob". Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob. ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. h indi niya ito ipinagsasabi. K apag nilikha ang iskala. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob.257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob'. "sama ng loob". . Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>.

at sa iba pang gamit. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p . <i>Athenian</i>. <i>temperance</i>. magbigay ng se rbisyo. maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. <i>wisdom</i>. <i>Taoism</i>. at inuuna ang kapakanan ng ibang tao. <i>Christianity and Islam</i>. Ayon kay Seligman (2000). Pa ngalawa. ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. <i>Buddhism</i>. Una. ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao. <i>humani ty</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>. <i>transcendence at <i>courage</i>. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>. natuklasan nila Dahlsgaard. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Kung lagi siyang handang tumulong. sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho. isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Ma aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob. o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto. walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. <i>Hinduism</i>. <i>Juda ism</i>.Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>.

Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino. Gayumpaman. Sa pagpili ng kalahok. ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa mga susun od na pag-aaral. makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> . mayroon ding aspektong naratibo. an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Kadalasan. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. ginagampanang papel ng mga kalahok. Kadalasan. mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon. may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Sa ganito. ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>.angyayari. mayro on ding aspektong naratibo. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Gayumpaman. Sa pangkalahatan. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas. kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon. k agamitan. Bilang panimula. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang. Samakatuwi d. may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. pag-awit. Sa kasaysayan. i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. Samakatuwid. makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989). ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Subalit kung babalikan ang bawat kilos. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Kung gayon. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas.

bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). "it implies that we want stories for something they can do for us. Sa paimbabaw. alamat at epiko. Kung gayon. Sa kabilang banda. Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman. Aniya. Mahalaga kung gayon. Bilang isang panlipunang proseso. kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Buhat dito. ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma.Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14). Sa Panitikang Oral ng mga katutubo.</pd> Mario Francisco (1991). Gayumpaman. pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba. Samakatwid. ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Ibig sabihin. ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>. nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito . Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status'. mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. b ahagi ng naratibo ang pagbuo. Sa ganito. ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura. nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva.</pd> Hillis Miller. halimbawa. Sa madaling salita. Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin. lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal. interested onlookers. Ibig sabihin. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos. Ayon nga kay J<p d>. witnesses who have the power to confer validity on the ritual. pinapagtibay nito ang isang kaayusan. ito a y maaaring magmanipula. Dahil sa mas midya at teknolohiya. orasyon at pagrorosaryo. ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Ayon kay Ar istotle. Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m . pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan. something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Ang mga ep ikong bayani halimbawa. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Bilang gahum. Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). ang pag-apu hap sa estruktura. "they are the bystanders. Sa madaling salita. kas aysayan. mitolohiya.

ga diwa . Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. 5 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal . At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya.diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. nadagdagan pa ang kinawilihang libangan ni Ben. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay." Luntian ang kapaligiran.

sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha bang bumubuhos ang malakas na ulan. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. B umagsak ang katawan ni Marita. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Isang araw na makulimlim. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Walang kaus ap. Bagaman. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Pero hindi si Marita. pagrorosaryo. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Madalang na umuwi si Ben. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Walang malay. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Madalas na mag-isa na lamang si Marita.igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Tag-ulan na. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Umikot ang kanyang pani ngin. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Walang imik. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. Nagpatuloy siya sa paglalakad. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Malimit na malalim ang iniisip. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai . ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Makalipas ang ilang buwan. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Puno ito ng mga deboto.

pahayag ng saloobin. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Bagaman. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Ilang araw nang maalinsangan. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. hiwa sa balat at pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Iniuwi ni Ben si Marita. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Tinawag siya nito habang naka ngiti. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. . K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa.

at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Walang sumalubong kay Be n. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Nanatiling walang imik ang asawa. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Hindi na makilala kung sino si B en. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. manlalako ng swipsteyk. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. palahaw ng tindero. 4 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> . At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya.Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. kililing ng sorbetero. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. Puno ng tao ang patio ng simbahan. batang pakalat -kalat. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Anim. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. busina at pag-atungal ng mga motor. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa.

</pd> Alfonso.</pd> Exaltacion ang natira. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>.</pd>Joey Pabling.</pd> Ang Babala</b>. Natapos ang meeting. At sa araw na ito..</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Lumabas sila sa 7th floor. 'Wag kang pakasiguro. Halos hindi magk kuwentuhan.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Nagbabakas akali. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Madaming inihanda si Mr<pd>. Pang-apat siya sa laman ng elevator.</pd> Sa Cafeteria</b>. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening.<b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. Nagmamadali ang lahat dito. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo.</pd>Pabling. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Natulala. <b>10:00AM-11:00AM<pd>. meeting na naman ang kanyang haharapin. nasulyapan at natagpuan pa niya ito.</pd> Ehemm.</pd> Ang Elevator</b>. si Mr<pd>. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Dalawa silang l alake at dalawang babae.</pd> ng empleyado ang cafeteria. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. <b>11:00AM-12:00NN<pd>. mga kalatog ng plato't kubyertos katapusang pagtunog ng cash register sa coun Joey Pabling. lakas ng radyo at ang tila walang ter. Hindi makakain si Mr<pd>.</pd>Pabling<pd>. Masuwerteng naabutan. Ang Meeting</b>. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Release and Orientation Department. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor.. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. "Mr<pd>. Tanghalian na at punung-puno aintindihan ang mga tao sa ingay ng . Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Mr<pd>. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. nananahimik sa kanyang pag-iis . Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. At agad na tinungo ni Mr<pd>. Matapos.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>.

para makuha ang record ng babae. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. "Pare. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Ester. Ngumiti si Ester. tumango at naupo.</pd> Pabling. "Hindi. Mula sa pagiging DH. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. walang personalan</b>.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. ako na magha hanap. nurse. humigop ng kape sabay inilapag sa ta ble at inusal ang tugon. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. Bukod pa. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak.a. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. "Pasensya na. ako na bahala sa 'yo. Buo ang loob ni Mr<pd>. Na-love at first-sight yata." ani Joey. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. niligawan.</pd> Trabaho lang. Big o niyang nilisan ang silid. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. Nilamigan na siya ng pananghalian. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. Libo-libo ang apli kanteng babae. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. caregiver. Si Ms<pd>. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Alam ni Ester at Mr<pd>. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. punta ko d'yan. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. Mamayang uwian. Nagtungo siya sa 2nd floor.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. encode r. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. teacher. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester.</pd>Pabling ito. siya na mi smo ang tatapos nito. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. Minsan na kasing pino rmahan. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. secretary. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. Malalim ang kanyan g iniisip. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila . Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert.

yung totoo. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko. Napakaliit ng mundo. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. ikaw ang bahala. Excuse me.may hinihintay pa sa lobby. Masyado siyang abala.</pd> ng babae. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. nautal at nanlamig si Mr<pd>. I want you to meet my friend.</pd>Pabling. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya.</pd >Pabling ang taya. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. Bagama't muli niyang nasamyo a ng pamilyar na bango. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr.</pd>Pabling. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. Sa C<pd>.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Nagdiwang siyang mag-isa. <b>6:00PM-7:00PM<pd>.</pd>R<pd>. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Naghanda na si Mr<pd>. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. "Mr<pd>. <pd>. Ms<pd>.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. Si Ester ito at kasama si Marites. Kakatwa man. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun.</pd>R<pd>. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. At kaibigan pa pala n i Ester. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap .</pd> Pabling. Ah.</pd> Sa C<pd>.</pd> Ang Kasunduan</b>.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. <b>5:00PM-6:00PM<pd>. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. Sa C<pd>. Ipinakilala si Joey kay Marites. Syempre pa si Mr<pd>. namutla.</pd>R<p d>.</pd> ng lalake</b>. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig.</pd>Pabling.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. . Maganda ang porma. Namula.</pd>R<pd>. Buko dito. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. basta. Napakaliit ng office.</pd> ng lalake: Ang ganda niya.</pd> ng babae: Cute siya.</ pd>Marites Almonte. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture.

Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan.</pd> Ang Cellphone</b>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Pinatay ni Mr <pd>. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Nakapokus siya sa dalaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>. May ngiti sa kanyang muk ha. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Dalawang ulam at dalawang kanin. blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. .< /pd>Pabling.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan.</pd>Pabling sa tuwa. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas.<b>7:00PM-8:00PM<pd>.</pd> Balik office</b>. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Komiks at Bed. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Sadyang may kemistri nga si Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Nangungusap ang mga mata ni Marites.. Lalo na nang<pd>.</pd> "Sir Pabling.. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama. Simpleng patay-gutom. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>. Sa puntong ito.</pd>Pabling ang cellphone. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Sadyang pinagpala ang araw niya. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>.</pd>Marites Almonte. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd> Carpark</b>. cellphon e.</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Sonata. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. Biology. para sa babaeng nais niy ang makilala. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita.</pd> Pabling.

Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. aral pa rin pati sa bahay. at ako ang pang-siya m. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. Grade four ako nang nawala si Tatay. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. 'di na kita napakinabangan sa bahay". Mahilig akong mag-aral.5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. ang bunso. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. Ako ang bahala sa aking mga gamit. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. Sasabihin niya. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. nagbubunot ng mga ligaw na damo . sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. Tanda ko. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. "aral na nga sa iskwelahan. sa aking pagtulog at paggising. mas mabuti. Apat na babae at apat na lalaki. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak na libro o kaya'y nagsusulat. Sa kanya. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. nagpupuno ng tubig sa tapayan. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. at iba pa. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. maging sa aking mga panagini p. Noo'y kumikita na ako kahit . gayundin ako. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. naglalampaso ng sahig. kund i ang mismong sarili ko lang.

sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. wala rin akon g kita. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. ako ang tinatawag niya." gusto ko siyang sagutin. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. at pang-matrikula. banaba. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. Magha-high school ako. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. bulaklak o bunga ng sampalok. At nakukuha pang ngumiti. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. at usbong. taga-lagay ng film. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. mangga. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute.papaano sa pangunguha ng talbos. at sa iba pang matataong lugar. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. papaya. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. Talbos ng kamote at kangkong. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. sinigwelas. Libre pa ang tanghalian at merienda. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. Nangunguha rin ako ng santol. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Hadlang na hadlang ang kahirapan . nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. Ang kakapal talaga ng mukha! . Ako ang taga-b uhat ng kamera. taga-resibo sa mga may downpayment. si Ka Amado. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. atis. sa mga istambay sa kanto. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. dahon ng sili. langka. Kahit anong mang yari. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. uniporme. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. Kaya ayos na ayos! Nagalugad ko ang aming buong Barangay. Tanda ko. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. kaymito. at iba pa. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko.

akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. lahat inaakyat ko para tal busan. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Tanda ko'y mga first year high school na noon. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. Pero may Chrismas Party. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. hinding-hindi ako nalulula . Sa mga panahong iyon. Habang nag-aaral sa high school. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. baka talagang alam ng aking walong kapatid. kundi akong-ako pa rin. Walang ibang may pakialam sa akin. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Siguro nga. sili. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. naranasan ko na ring mahulog. pagkatanggal ng matinding sakit. kangkong. Naisi p ko. ng aking dalawang polo at isang pantalon. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Nagtanong din ako sa mga bih asa sa pagpitas nito sa aming lugar. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Matapos ang usbong. dahil kung plastik. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. ng aking nanay noon. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan . <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. JS Prom. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. malalanta ito at mangi ngitim. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. na kayang -kaya ko naman. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. at maide-deliver ko pa. at pambili ng ilang mga kai langan. Ayokong maitiman uli ng usbong. may dagdag akong kita. Kung 'di tama ang pagkakapitas. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. ng aking mga gamit s a school. Kasunod nito. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Nakabili ako ng bag. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. pamasahe. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. bunga naman. Tuwang-tuwang ako noon.<b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. Pagkapitas. Pero pagkatapos kong mahulog. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. at iba pang pwedeng talbusan. Simula noon . at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. o malunggay. Pambaon sa araw-araw. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. nangunguha pa rin ako ng usbong. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. Walang mam amakyaw ang bumili. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula.

Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. Siguro. pulburon. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. makikiraan na. Kayang-kaya ko namang bayaran. at iba pa. 4 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. Kaya noong bakasyon. birthday. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. yema. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko).bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. dahil ku ng mauubos. pagkatapos ko ng high school. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. pinabaunan ng tubig at tinapay. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. mababawasan ang kita ko. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. Habang nagtuturo nga ang aking titser. talagang kayang-kaya k ong mag-isa." . May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. binyagan. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. "Amang. Kaya noon. ang alam nila. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. Minsan. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad.

"Tatang. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la . Umaambon. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. makapagtanong na. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Naroroon sa dakong iy on." "Yun na nga po marahil. Pinakiramdaman ko ang paligid. "Dating may mga punong mangga. kamatsile at iba pa rito. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Umihip ang malamig at sariwang hangin. May mga dayong pumutol dito para manirahan. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. At h indi pa man nagtatagal. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. Subalit hanggang doon na lamang. Walang pagdadalawang-isip. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan.Hindi ko napigilan ang magtanong. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. animo'y kumakaway. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Kanya akong kinanlong. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. pinaalis sila. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. natagpuan ko ito. Halos hindi na siya kumukurap. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama.

'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. " Si Totoy Tato. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Laging ganito. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril.rong ito. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. Nahilig siya sa mga baril-barilan . naisalba ng ama ang kanyang anak. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Bata pa nga noon si Norm an. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. Sa kabila ng kawalan ng ina. <i>Marcos. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. sa kanila lang ang Diyos.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Gayumpaman. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Ganyan ang buhay sa kanya. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p . Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. W ala siyang interes dito. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. tuta ng Kano. Hiling niyang yumaman at magkaro. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan.

at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. ang paggalang dito." ang b ilin pa ng kanyang ama.agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. "Nasa tamang gulang ka na. Nais niyang tu mulad sa ama. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Itinuro na rin ng ama. Beynte-uno na siya. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Sa una'y may kahirapan. Matagal mo na itong gustong malaman. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. . Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. Namatay siya sa saki t. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. Hindi na ito laru-laruan. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Anak. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. sukab na estudyante. Hindi niya maintind ihan. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Mag-uumaga na. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Sin anay siyang mag-alaga nito. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. May matinong pulis. isang kalabit lang sa gatilyo. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Malulunok mo ito. Iba ang ama niya. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. napakadaling gawin. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. hina wakan ang baril at bumababa. Bukas. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama.

May naghaharing katahimikan. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Si Caloy. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Malapit na. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Lumalapit pa . May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Ang lalaking bihag ni Laya. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Nagiisa na siya sa buhay. sa kamay. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Batid niyang kilala niya ito. Kilala niya ito. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. . Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Subalit ngayon. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Sa malayo. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. kumot at unan. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. Lumalapit pa.Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. sa dibdib at leeg. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Nag-iisa na siya. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Napipiho niyang kilala niya ito. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. May nakabuhol na lubid sa paa. Subalit malayo nang magkagayon pa ito.

" nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Nasa kanya na nananahan si Laya. Nakita ko. May tila pinupunit na hininga." sabay tarak ng patalim sa sikmura. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. Madalas atakihin ang bata. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Sabay ulit sa leeg. Wasak na si Berting." tapos wala na siyang nasabi pa. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Walang magawa si Berting. Di ako nagkamali. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. Kipkip ing bilin. nakapaninilab. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. Pero wala nang ligtas pa. si Lay Kinabukasan. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Nagising ang kanyang ulirat. Sabay ulit sa dibdib. At muli doon n iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Maputla.. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Nakaumang sa kanya. Lumipas na ang araw kay Berting. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. Hindi na siya makalalayo pa. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Si Caloy. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. nakilala niya ang tinig nito. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. "Hindi ako lilimot a. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. May kasama akong tutulong sa akin. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Nagsimulang rumagasa ang ulan. May katandaan na siya. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman.. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Mahirap ang may kagalit. Pipi na si Be rting. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Lumpo na si Berting.</pd>" sumisiklab. Malupit ka Berting <p d>. Sabay ulit sa pantog. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Hindi kita titigilan. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. ang kip kip ni Laya. Wala siyang magawa sa takot. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre.Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. "Tama. . Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi.

Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Baldado ang ina. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Kung minsan lima. Siya si Bobot. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. <b>Makata sa Ilog</b> Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi.Gipit na gipit na silang mag-ama. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Wala nang naghihirap sa bahay. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. pati pa ang pa mumuhay. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Tahimik ang paligid. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. Kung minsan pa nga. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. May takdang paggamit at takda ng tapos. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. ang mga kapatid. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Kung minsan naman. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . wala na ang kanyang anak. Lumabas na ang doktor. Hindi na siya ang B obot na madusing. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Masaya ang gabi. iba't iba ang k asama. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa . Tahimik din ang bata. Ganyan ang umaga ni Bobot. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. si Marco kung gabi. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Hindi na paulit-ulit pa. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Kasama sila sa bayong ng hirap. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Ganyan ang gabi kay Marco. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas.

Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Umaasa. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. 4 . Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Dito niya nasabing. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. ang makata sa ilog. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Pinanawaan ng hinagpis. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Bla ngko ang kanyang mukha. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Para hig it na masamyo ang bango. Minsan." Papalubog na ang araw. Papalubo g na ang araw. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Ilang ulit itong nang yari. Buntis si Ema noon. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Huli na. Patay na ang kan yang asawa. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay.ng paningin. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Naghihintay sa asawa. Gulat at tulala ang lahat.

Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan <b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga . aking Datu. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. May saki t ang mahal na prinsesa. Tayo na sa labas. mahal na Datu. Walang maisip ang gawin ang Datu." magalang na badya niya. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. "<b>N</b>akalaan sa inyo an