Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 - Essay Word Count: 2,341 <b>Ang Ritwal

Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay, marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Sa g anitong paraan, naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Dagdag pa, ayon kay Mantikayan, naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Naisasakatuparan lamang ito sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito, ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Sa kabilang dako, mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Ayon kay Mojares, tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Sa pamumuno ng isang babaylan, may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Dagdag ni Mojar es: Samantala, kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Gamit ang isang palapag o platform, pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo, ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ibig sabihin, ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala, saloobin at ideolohiya ng grupo. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada, Mountain Province. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada, Mountain Province, Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot, naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Ayon sa kanya, mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay, edad, at paniniwala ng pamilya ng namatay. Dahil din dito, may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Ayon k ay Piluden-Omengan, upang maisagawa ang isang ritwal, may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon.

<b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon, lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Una, ito ay katutubong dula ng

panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Pangalawa, pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Pangatlo, ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Sa ganito, ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas, bagkus, ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa ganito, ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura, kas aysayan, relihiyon at ekonomiya. Samakatwid, ang ritwal ay maituturing na gahum . Bilang gahum, ito ay maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Kung gayon, buk od sa pag-oorganisa ng ugnayan, ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan, nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata, partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral, ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap , mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Dahil sa mga karanasang kong ito, napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon, lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon, na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip, kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Dahil dito, nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino, na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata, partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon, ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika, sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Maayos nang nailatag ang mga batas, patakaran, kasunduan, at iba pa, upang maging masaklaw at malalim, at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Dahil sa globalisasyon, malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa, ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB), mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g

aya ng Pilipinas. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa, pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya, paggamit ng Ingles at iba pa. Ha limbawa noong 1969, binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sa ulat na ito, kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito, nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan, kasaysayan at panitikan. Ganito ang nakasaad sa artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>, na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan, itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa, kung saan ang ekonomya ay atrasado, hindi industriyalisado, at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>...</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.</pd>2) </i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Sa nasabing teksbuk, direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet ; (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos; (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano; (4) ukol kay Dr<pd>.</pd> Martin Luther King; (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID); at ib a pa. Dahil sa mga nabanggit na ito, nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan, na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>, nars, <i>care giver</i>, titser at iba pa, upang kumita ng dolyar. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Walang m asama ang pangingibang-bansa, ang masama at higit na masakit, at mas pangmatagal an ang epekto, ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa panahon ng globalisasyon, walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Kadalasan, itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>, ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera:

<i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran, lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>.</pd>34) </i>. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan, sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa, taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa, bagsakan ng mga sobrang produ kto, at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S<pd>.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo , na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>, ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Bilang pintu ngan, nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Bilang sandata, ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>.</pd>69) </i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa, kail angan itong laging bantayan, ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa, mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi, maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila, at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles, dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino, higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon , ekonomiya, politika, at iba pa, ay isang malaking banta sa globalisasyon. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles, tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto, tulad halimbawa ng Rice Burger, at iba pa. Sa paraan nga namang ito, nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura, lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>, mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata, <i>brochures</i>, <i>fly ers</i>, makukulay na poster, at iba pa, na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma

kilala ang kanilang mga bagong produkto. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi, bus, paaralan, simbahan, lansangan at iba pa. Sa kanilang mga komersya l, laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya, pagmamahal sa matanda at iba pa, bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>, tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's, nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran, kung kay a, walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop.

5

Title:Sanaysay (2) <b></b>Ang kuwentong-pambatang "Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi hi" ni Ma <pd>.</pd> Corazon Remigio ay maituturing ng isang klasiko <b></b>. Kabilang ito sa pinakamabiling aklat pambata ng Adarna House. At bilang guro at tagapagkuwento, napatunayan kong patok ang kuwentong ito sa mga bata. Sa kuwento, isinasalaysay ng bata (narrator) ang ukol sa Mrs<pd>.</pd>Magalit na napagkakamalan niyang bruha dahil sa taglay nitong mga kakaibang katangian. Gan ito ang paglalarawan ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit. Patay ang buhok niya. Mala-alambre ito. Malaki ang butas ng kaniyang ilong. Mata las siyang tumingin. Pero maganda ang kaniyang ngipin. Puting-puti at kumikinang kung siya'y tumatawa. Mapapansing ang mga pang-uring ginamit ay tumutukoy sa panlabas na kaanyuan ni M rs<pd>.</pd> Magalit. Ang mga pang-uring ito ay nagiging batayan na rin ng bata kung ano ang tunay na pagkatao ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Maituturing na normal i to sa mga bata, na madalas na pinagbabatayan na totoo o kapani-paniwala ang kung ano ang kanilang nakikita o namamasid. Bukod dito, dala-dala rin ng bata ang mga paniniwala ng lipunan na isinalin o si nabi sa kanya ng kanyang lola. Ganito ang sinabi ng batang tagapagsalaysay: Bakit ko nasabing bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit? Hindi dahil mukha siyang bruha at ibang klase siyang tumawa kundi dahil hindi siya pumapasok sa bahay namin ka pag may walis sa pintuan. Sabi ni lola, (sumalangit nawa ang kaluluwa niya) ang mga bruho't bruha ay takot sa bahay na malinis. Panangga laban sa kanila ay wali s sa may pinto. Mayroon pang dahilan. Kaliwang kamay ang pansubo ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Ganya n daw ang mga bruho't bruha kung kumain sabi ni lola. Ngunit ang ganitong pagtingin ng bata ay nabago nang madapa si Mrs<pd>.</pd> Mag alit at lumipad ang mapuputi at makikinang ngipin nito. Nakadama ng awa ang bata sa matanda. Inaya ng bata si Mrs <pd>.</pd> Magalit sa kanilang bahay. Naging s usi ang pangyayari ito upang mabago ang pagtingin ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Maga lit na akala niya ay isang bruha. Inaya ng bata si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Di pumapasok sa isang bahay si Mrs<pd>.</pd>Magalit lalo na kung marumi ang kany ang tsinelas. Bukod dito, ipinaliwanag din ni Mrs<pd>.</pd> Magalit sa bata ang mga dahilan kung bakit ganoon siya kumilos. Nirarayuma na raw ang kanyang kanang

kamay kung kaya kaliwang kamay ang kanyang ginagamit sa pagsubo ng pagkain. Nap ahiya ang batang nagsasalaysay sa mga sinabing ito ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Ga nito ang sinabi ng batang nagsasalaysay: Napahiya ako. Maling-mali ang aking akalang bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Tini tigan ko siya nang husto at aking napuna na matanda na siya. Maputi na ang mukha ng patay niyang buhok. Malaki ang butas ng ilong niya dahil medyo hirap siyang h uminga. Matalas siyang tumingin dahil malabo na ang kaniyang mga mata. Ang dating takot na nadarama ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit ay napalitan ng a wa. Mag-isa na lamang sa buhay si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Walang asawa at walang mga anak na mag-aaruga. Simula noon, di na bruha ang tawag ng bata kay Mrs<pd>.< /pd> Magalit kundi lola. PAGPAPAHALAGA SA MATATANDA Tinutukoy sa kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi" ang mataas na pagpapahalaga ng lipunang Pilipino sa matatanda. Ipinahiwatig ng kuwe nto na ang ganitong pagpapahalaga o pag-aaruga sa matatanda ay mahalagang matutu nan ng mga bata. Mapapansing matapos ang nakahihiyang pangyayari kay Mrs<pd>.</pd> Magalit, inaya siya ng bata sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Ipinahihiwatig ng pan gyayaring ito ang pagiging bukas ng tahanan ng bawat pamilyang Pilipino sa mga n angangailangan, lalo na sa matatanda. Bukod dito, mapapansin ding sa loob mismo ng bahay ng bata naganap ang pagkakapa lagayan ng loob ng bata at ng matanda at pagbibigay solusyon sa problemang inila had sa kuwento. Ipinahihiwatig ng ganitong pangyayari na ang bahay ay mahalagang salik sa pagkakabuklod at pagkakaunawaan ng mga nakatira rito. Bagamat ipinahiwatig sa kuwento na ang pag-iisip ng bata ay madalas naiimpluwens yahan ng matatanda, tulad ng mga paniniwala sa pamanhiin, pagtingin sa panlabas na kaanyuan ng isang tao at iba pa, naipakita ring na maaari itong mawakasan at maitama. Sa kabuuan, mapapansing gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento ang kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi.'' Dahil dit o, higit na naiiwan sa batang mambabasa ang (narratee) ang pag-iisip kung ano an g nais ipabatid o ipaunawa ng kuwento. Mapapansin din walang pangalan ang batang bida sa kuwento, kung kaya maaaring higit na maiugnay o iangkop ng batang mamba basa ang kanyang sarili sa batang nagsasalaysay. Aktibong tauhan ang bata sa kuwento dahil siya mismo ang sumubaybay at sumaksi s a mga kilos ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Walang ibang tumulong sa kanya upang bigy ang-solusyon ang kanyang mga pagtataka o problema ukol sa tunay na katauhan ni M rs <pd>.</pd> Magalit. Mapapansin wala sa kabuuan ng kuwento ang mga magulang ng bata. Ang bata rin mis mo ang nakaisip na papasukin si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay. Ipinahihiwatig na ang bata, kung mabibigyang lamang ng kalayaan at pagkakataon, ay may kakayahang ding magdesisyon at mag-isip ng mga solusyon sa kanyang mga pr oblema. Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdarasal ko. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Katolikon g kagaya ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makarating s a Dios ang mga dasal ko, malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Halos k aramihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer," wika nga. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi, nasanay ako sa gan ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa pakiramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Na sa lahat ng mga nilala ng ng Dios, ako ang Kanyang pinakapaborito. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa aking bu hay ay ipinagdarasal ko. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakukuha sa p era," ang paniwala ko naman, "ang lahat ay nakukuha sa dasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang tibay ng aking pananalig.

May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Ipinagdasal ko ito nang ta imtim. Pero bago ko pa ipagdasal ito, matibay na ang paniwala kong muli itong ip agkakaloob sa akin. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Pinaniwalaan ko aga d na mapapasaakin ito. Pero nagkamali ako. Kahit anong dasal at pangungulit sa D ios ang gawin ko, hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Sa pakiramdam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Naghanap ako ng iba pang padrino, nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo, pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Para bang nagpahinga at nakatul og nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Kahit na s a akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga pa nalangin. Sa pagkakataong ito, hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Tinigilan ko na ang pang-iistorbo sa Dios. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Sa sarili ko na lang iniasa ang lah at sa aking buhay. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. At napatunayan kong tama ako. Kahit pala hindi ako magdasal, basta magsikap lan g ako at maging masipag, makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Matagumpay k o pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama k ahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa maraming santo. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Pinang hinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Bac laran, Quiapo, Mount Carmel, St <pd>.</pd> Francis, San Miguel, at St <pd>.</pd > Jude, at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng kung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Pinagtawanan ko ang aking s arili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mg a santong ito. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagd arasal, iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila - huwag silang umasa sa das al, sa halip, mas asahan nila ang kanilang sarili. Sa ganitong mga pagkakataon, buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagump ay nang walang tulong ng Dios. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako, konte nto sa buhay, nabibili ang mga gustong bilhin, napupuntahan ang lahat ng lugar n a gustong marating, at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako nagdaras al at humihingi ng anuman sa Dios. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paanan ng Di os. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap muli sa Kanya. Abril 2005 - panahon ng tag-init. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan, nakatapak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay nagsimul ang lumaki, lumalim, at magnaknak. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Maraming antiobiotics na ang akin g ininom. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hindi guma galing ang sugat ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa aking binti malapit sa tuhod. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko - kaila ngang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aking hita. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confine na sa ospital. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyong posib leng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ng

nakikius ap na tulungan ako sa kalagayan ko. Sa kauna-unahang pagkakataon. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa para ang halos hindi natin nararamdaman at sa panahong hindi natin inaasahan. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Minsan kasi. i pinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga dasal sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. 4 Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. ngunit kung magbibilang lang tayo. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbig yan.unit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan.tulunga n niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. kinakausap ang Dios. Tinulungan niya akong mah alin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mga milag rong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gumaling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging posible d ahil sa pagdarasal. matutuklas an nating mas lamang pa rin ang mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi . pagkatapos ng mahabang panahon. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Palagi nating naririnig ang bagay na it o na tila isang palasak na kasabihan lamang. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Nangyayari ang ganito hind i dahil hindi tayo pinakinggan ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. Kaya naman pauli t-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro . Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at lakas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Bata pa lamang ako. Maraming bagay na hinahangad ang ating puso subalit ang mga hangarin laman g ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nang nakat aas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. muli kong nasambit ang pangalan ng Dios. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyari. Nagkaroon ak o muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Tinuruan niya akong tanggapin nang maluwag sa loob ko ang nangyari sa akin. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. napatun ayan kong totoo pala ito at hindi basta kasabihan lamang. ngunit sa nangyari sa akin. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal .

sa kalagitnaan ng hapon. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Piho nitong nakaligtas ang ama. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. damo at baging. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. isa-isang tumayo ang mga magkakasama. May mga sugatan at mga napuruhan . Ilang minuto ang nakalipas. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Isa itong signos ng karahasan. sa katanghalian. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. kahit na papaano. Naging payapa ang kapaligiran. na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham med sa mga ganitong pagkakataon.aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Umatras na ito at tuluyang lumayo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. at lumantad ang ilan sa kanila. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. ngunit huli na ang lahat. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Hinanap ni Kaleb ang ama. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Bagaman. Ito ang kanilang almusal. Iniisip na lamang nilang ang . Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi.

. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. At madalas. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. At makalipas ang ilang araw. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Sinunod niya ito. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo. kinis. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr. la pad ng hibla at kunat nito. o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin.kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Ilang linggo. Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Minsan. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Panahon ito ng <i>saum</i>. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan.

Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng <i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. pagsunod at pagsamba kay Allah. sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. 4 . Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Gayunpaman. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. ang hepe. Nakakatakot din magalit si utol. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>.Ilang buwan ang lumipas. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Mahirap daw magtampo si bossing. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Napatay niya ang isang pulis. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa. ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. ang nararapat na takot. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb.

Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Ayaw niya sanang malaman. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Dilat ang mata. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Nakalulula at nakal iliyo. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton g lunod. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Kumakayod sa maligasgas na bato. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Malalim ang gabi. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. walang ligtas. Nami mighati si Aurora. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Alas-otso na. Marahil. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Isang iglap at matang may talim ni Laya an .Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Nanlamig ang kanyang katawan. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. MALAKAS SI LAYA. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. Rumaragasa ang ulan. Makulimlim ang kalawakan. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Batid niyang may nais si Laya. pula nga lamang ang bahid nito.

Alas siete ng umaga. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. parang wala siyang muwang na tupa. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. marami roo . Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan.g tinititigan ni Berting. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Mahimbing. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Pinatay si Aling Amanda. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. Sumasamyo ng kulob na hangin. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Tila batang takot sa mapagparusang i na. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Pumanaw ang maghapon. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Nabuhay ang koro ng mga palaka. Lingid ito kay Berting. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Parang walang nangyari. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. sa kanyang mat ang may kahulugan. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. Kay Berting. Humihingal. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Si Caloy. Mas malalagay siya sa peligro. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum uluha nang muli ang kalawakan. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Ginawa niya ang nais nito. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Bagamat ganoon ang panahon. 'Yun lang. par ang mga tinig ito na umuusig. MALAKAS SI LAYA. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon.

Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang kanyang iniingatang garapon. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Nilulukob ng pagtataka. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. May katatagan na si Caloy. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Nilisan niya ang burol. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Dama pa niya ang lamig ng umaga. Ang mga kapitbahay. Huwag mong itanong kung sino. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. Nakapagtataka. Pangalawa. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Si Berting sa patay. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig.. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul .' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Una. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. kay Berti ng isang buhay.n ang nakakikilala sa kanya. Dumilat nang muli ang umaga. Wal a na siya at ikalawa ka na. Ikatlong araw ng burol. Nap asandal na lamang siya sa tukador. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. Malayong makalayo p a siya. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. Nararapat na ang paglayo. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. ngayon wal a na ang nag-utos. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito.. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Dinadalaw ni Berting ang burol. . Si Caloy. At ikatlo. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. At sinuklian naman niya ng paglingon. Pagtatawanan mo lang ako. Noong una. Tag-ulan na nga. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. Walang imik. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. puro kadiliman. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. "Berting<pd>. Nakikisama na paninisi. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. hindi niya maipaliwanag.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. at si Caloy. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. May kumurot sa kanyang takot. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. nanatili siyang bigo.

Hindi ang salitang "nanay" kasi hindi naman ako ang magigi ng sentro ng buhay niya kahit na gustuhin ko pa." may tonong nakapanunuya. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Saan ba lakad?. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa.Essay Word Count: 2023 <b>Ayoko!!!</b> Ito ang kauna-unahang salitang itinuro ko sa aking kaisaisang anak na babae. paikut-ikot. Baka nga maging magkaaway pa ka mi paglaki niya gaya ng relasyon ko sa nanay ko ngayon." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. . isan g <i>science fiction writer</i> sa libro niyang <i>Neuromancer</i> (1984). Kung tutuusin. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan. 4 Title:Sanaysay (33) Text 109 . "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. Intindihin mo ang buhay mo. Paikut-ikot. "Huwag mo 'kong pakialaman. Ano nga ba ang <i>cyberspace</i>? Bakit ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino rito? At bakit ko kinokontra ito? Ang terminong <i>cyberspace</i> ay unang ginamit ni William Gibson. Ito rin ang salitang nagtulak sa akin na gawin ang <i>research</i> at ang papel na ito dahil ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i>. Hindi rin "tatay" kasi bakit? Importante ba iyon? Ito kasi ang salitang sa mahigit tatlumpung taon kong pagpapakatao ay nap agtanto kong isa sa pinakaimportanteng salitang dapat matutunan ng kababaihan."Nagmamadali ka. paikut-ikot. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Subalit dahil madalas natin pinag-uusapan ang makababalaghang "<i>ethereal</i>" na lugar na ito at madalas natin sinasabi na s a lugar na ito natin nagagawang makipagkomyunikeyt sa ating mga kamag-anak at ka bigan kaya't ginagamit natin ang terminong ito na tila totoo itong nandiyan lang ." may talim ang kanyang mga mata. Su bali't simula noon ay nag-evolve na ang definisyon nito. batay sa deskripsyong ito ni Benedikt. Mahirap ang may kagalit. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. masasabing hindi na g-eeksist ang <i>cyberspace</i>.

Ang <i>cyberspace</i> ay isang teknolohiya na kinikilalang totoo subali t wala dingding. Kaya pinipilit ng naghaharing uri . at ang distribusyon ng texto bagama't hindi ni la kontrolado ay sa gahum pa rin. ang mensahe na gusto o pabor sa kan ila ang kadalasang nakasaad dito. At dahil sa kapangyarihan na ito ng <i>cyberspace</i> kaya't ginagamit ito ng mga may kapangyarihan. a ng gahum. ng gahum upang mapa natili nila ang kasalukuyang istatus na sila ang naghahari. Bumaba naman ng 76. Isa itong midyum na maaaring maghari na may konsent ang odyens nito gaya ng te lebisyon at iba pang uri ng pangmadlang midya. ang gahum. Ginagamit ng may kapangyarihan o <i>hegemony</i> ang <i>cyberspace</i>. Gahum naman ang tawag ng kritikong si Isagani Cruz sa terminong <i>hegem ony</i> ng Ingles dahil ayon sa interbyu ko sa kanya. ang <i>hegemony </i> ay isang uri ng dominasyon na ang paghaharing intelektwal at moral ay may k onsent o pagpayag ng kanilang pinaghaharian. ng gahum na kontrolin ang makapangyarihang <i>cyberspace< /i> gaya ng nagagawa nila sa telebisyon. walang humahadlang sa kakayahan nitong makapaglakbay at makapag hatid ng mensahe. kontent at distribusyon ng texto sa <i>cyberspace</i> na sila. radio. Ayon sa isang Italyanong Marxista na si Antonio Gramsci. Sila ang may pinakamaraming website na napoprodyus . Idinagdag pa niya na ma y mga letrang G at H ang gahum na kapag binaliktad ay mapapansing nasa salitang <i>hegemony</i> din. at li nya lamang ang kanilang pinopromowt sa napakalawak na mundo ng <i>cyberspace</i> . Ang terminong <i>cyberspace</i> ay tulad din ng ibang <i>neologisms </i> na nakapaglalarawan ng mga hindi pamilyar na teknolohiya sa mga pamilyar na termino. mukha. Kailangan ng <i>neologism</i> sa terminong <i>cyberspace</i> upang mag ing pamilyar ang tao sa teknolohiyang ito na punong-puno ng kababalaghan at kapa ngyarihan. umabot na sa 11. tumutukoy din sa kapangyar ihan ang salitang ito na galing sa wika ng mga Sebwano. Ito ang linyang nagpapanatili ng status quo nila bilang naghaharing uri sa labas at loob ng mundo ng <i>cyberspace</i>. boses. Karamihan sa may kompyuter at nagpoprodyus ng texto sa <i>cyberspace</i> ay iyong naghaharing uri. Ang iisang linyang tinutukoy ay iisang linya ng pro duksyon. Samantala. Karamihan ng kababaihang ito ay nagtatrabaho sa <i>serv ice sector</i> (48<pd>.</pd>1 %) ang na gtatrabaho sa agrikultural na sektor. Ang linyang patriyarkal ang nagsisilbi sa interes ng kakaunting mayayaman. at iba pang madlang midya. Ipinalaganap ni Cruz ang terminong gahum bilang katapat ng <i>hegemony</i> at ginamit naman ito ng iba't ibang kritiko kaya't nasa diksyun aryo na rin ito na ginawa ng Unibersidad ng Pilipinas. ng <i>hegemony</i>. sa 241.000 (37<pd>. Malawa k ang espasyo sa <i>cyberspace</i> at dapat na magamit ito sa pagbubuo ng imahen at impormasyong tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino. wika. ang may kontrol. Kinokontra ko ang hegemonic linearity na it o.Ginagamit at nagugustuhan na nating gamitin ang terminong <i>cyberspace</ i> dahil na rin sa kawalan ng terminong magamit sa paglalarawan sa teknolohiya n g internet. <i>hegemonic linearity</i>. Madalas ginagawang halimbawa sa puntong ito ang midya na nakapaghahari at nakakaimpluwensiya ng odyens dahil na rin sa may konsent o pagpayag ito ng odyens. Subalit sino nga ba an g kababaihang Pilipinong tinutukoy ko rito? Batay sa report ng <i>Center for Women's Resources</i> na lumabas sa <i >Usaping Lila 2004 Factsheet</i> noong nakarang taon. Nais ng gahum na magkaroon ng iisang linya lamang sa <i>cyberspace</i>.</pd>6 milyon. ng <i>hegemony</i>.9 milyong babae ang manggagawa samantalang ang mga lalaking manggagawa naman ay umaabot sa 19<pd>.ang wikang Ingles .ang wikang na uunawaan nila ang madalas na ginagamit dito.511 na nangibang bansan . Ito ang inaayawan ko dahil makapangyarihan ang internet bilang midyum. Kaya <i>linearity</i> dahil iisang uri lamang ang pilit na kumukontrol sa produksyon at iisang pag-iisip.</pd>6%). ang mga tao at bansang mayayaman.

ng texto. Batay pa rin sa nasabing report. Dumadami na nga ang gumagami t ng internet. Kapangyarihan na untiunting lumalawak at lumalalim. ang internet bi lang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. Ang pangalawang uri ng pagbasa ayon kay Hall ay tinatawag niyang <i>nego tiated reading</i> saan ang odyens ay may kakayahang makipag-negotiate sa interp retasyon ng imahen at impormasyon ng textong kanyang tinatanggap. Si Janette Toral. Makaka pasok tayong lahat sa kalawakan ng mundo ng cyberspace sa halagang 15-20 pesos l amang kada oras. at por k barrel. kakaunti lamang an g mga ganitong uri ng odyens dahil iba-iba ang kultura. Ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil gaya ng nasabi ko na. Malaki ang epekto sa kababaihan ng krisis pang-ekonomiya ng bansa na lalo ng lumalala dahil sa ilang lider ng gobyerno na walang ginawa kundi ang mangikil . na kinikwestyon ang imahen at impor masyon ng mensahe. magnakaw.325 sa mga ito ay mga babae at 40 % sa mga ito ay p inagtrabaho sa <i>service sector</i>. sa papel kong ito ay gagamitin ko ang <i>oppositional readi ng</i> ng kilalang British sociologist na si Stuart Hall (1980. Sinasabing isang babae ang nagagahasa sa bawat isang oras kada 42 minuto. at ilaan ang 77% ng national budget sa pambayad ng utang at tipirin ang natitirang 23% ng budget sa edukasyon. Mas nakakaraming odyens ang gumagamit ng ganitong uri ng pagbasa. karanasan. Sa ganitong ur i ng pagbasa sinasabing tinatanggap ng odyens ang ilang mensahe samantalang nire -reject niya ang ilan.g manggagawa noong 2003.</pd>com</ i> na nakapagpablish na rin ng mga papel tungkol sa kahalagahan ng teknolohiya s a mga Pilipino ay naglathala ng kauna-unahang <i>IT-focused statistics publicat ion Digital Filipino Stats Report</i> noong 2002 na nagsasabing: Ipinahayag ni Toral. pabahay. nanatiling pang-aabusong sekswal ang isa sa pinakamatinding problema ng kababaihang Pilipino. kaya naman kahit sa iskwater at mga sinasabing mahihirap na lugar sa Pilipinas gaya ng Bicol ay marami na ring mga <i>internet cafes</i>. mangutang. Samantalang mahalagang malaman din ang nakasaad sa ikalawang report noong 2003 n . Makapangyarihan ang internet bilang midyum at malawak ang espasyo sa <i> cyberspace</i> kaya't ayokong isipin na walang mahalagang papel tayong mga babae sa pagbubuo ng imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa babae. 136-138) Ayon ka y Hall may tatlong uri ng pagbasa ng odyens bilang tagatanggap ng mensahe . <i>site owner</i> ng <i>DigitalFilipino<pd>. I to ang uri ng pagbasa na ang odyens ay pasibo. walang nairereport na lalaking napuputulan ng ari kada isa o kahit dalawang oras. at kaalaman n g bawat odyens kaya't mahirap na matanggap nila ang mensahe ng buong-buo. na siya ring <i>founder</i> at dating pangulo ng < i>Philippine Internet Commerce Society</i>. Ito ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipinong n a dapat ay mabigyan ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. Lumalawak dahil dumadami na ang gumagamit ng inte rnet at lumalalim dahil sa mas makabuluhang bagay na ito ginagamit. At ang <i>oppositional reading</i> na siya ko namang gagamitin ay tumutu koy sa odyens na ayaw tanggapin ang mensahe. Ang una ay tinatawag niyang <i>dominant hegemonic reading</i> na kung sa an ang odyens ay tinatanggap ang mensahe nang buong-buo at ng walang kwestyon. na inaasahan nila na madadagdagan ng isang milyon ang gumagamit ng internet kada taon. Dahil ayoko. Samantala. kalusugan. <i>Oppositional reading</i> ang aking nais gamiting pagbasa k aya't maglilitanya ako ng tatlong ayoko sa imahen at impormasyon na tungkol at u kol sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makap angyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan Unang ayoko. Ayon kay Hall. 166.

hindi lamang dapat nakikit a at ginagamit ang internet sa paglalaro ng <i>Ragranok</i>. At ang isa pang dapat tutukan sa dalawang report ng <i>DigitalFilipino< pd>. Subalit sa pagpapaliwanag ng <i>website</i> ng Gabriela sa kanilang posi syon laban sa presensiya ng mga Amerikanong sundalo sa Pilipinas ay gumamit sila ng wikang Ingles at mga <i>feminist jargon</i> na sa ganang akin ay hindi nauu nawaan ng nakakaraming kababaihang Pilipino.a nagsasabing mas marami ang mga babaeng gumagamit ng internet kaysa mga lalake. Dapat malaman ng kababaihang Pilipi no ang mga nasabing impormasyon at opinyon tungkol sa VFA. <i>mail-order brides</i>. Ibig sabihin nito. ang internet ay makapangyarihang midyum na ginagamit upang ma-<i>empower</i>. Ibig sabihin.<i>empower ang mga kababaihan? Nang subukan kong itayp ang salitang <i>Filipina sa Google search engin e</i>.</pd>com</i>. <i>APEC</i>. <i>sex t rade</i>. Sa nasabing website. Subalit kapansin-pansin na sa unang pahina pa la mang ay marami na ang tungkol sa <i>Filipina mail-order-brides</i>. may lumabas na 690. ang kanilang website na pang-internasyunal. Kailan . Binabalewala ang karapatan ng nakakarami na magkaroon ng kaalaman. sa pamamagitan ng paggamit ng banyagang wika sa internet ay pinapanatili ang pagbabalewala sa mga nakakaraming Pilipinong mas nakakaunawa at nakadarama ng mensahe sa wikang Filipino.</pd>com</i> lamang ang nagpupumilit magp akita ng positibong impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino subalit nakasulat naman ito sa wikang Ingles. Subalit ang pinili kong bisitahin at tutukan ay ang <i>website</i> ng Ga briela dahil isa sila sa kinikilalang progresibo at malawak na organisasyon ng kababaihan sa Pilipinas.<i>c hat</i>. isang ahensiya ng gobyerno na nasa wika ng Ingles at nangangalaga sa mga Pilipina . ma gkaroon ng kaalaman ang gumagamit nito. sa pakikipag. <i>penpal</ i> at <i>nude pictures</i> . at kahirapan.mga website na hindi makakatulong sa mga Pilipina na ma-empower. Dagdag pa rito. subalit ano naman ang mga impormasyong makukuha ng m ga Pilipina sa internet? Makakatulong ba ang mga impormasyon sa mga <i>website </i> na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino sa internet upang ma.000 bilang ng <i>websites na noong Disyembre 2004 ay umabot na sa isang milyon. s a <i>Visiting Forces Agreement. Maraming mahalagang impormasyon sa nasabing <i>website</i> na tumatalaka y ng kanilang posisyon sa iba't ibang isyung panlipunan gaya ng globalisasyon. subalit mahirap mangy ari ito kung nakasulat sa banyagang wika. inilarawan ng Gabriela ang katangi an ng kanilang organisasyon na nagsisilbi sa interes ng kababaihan at bata at an g kanilang mga posisyon tungkol sa iba't ibang isyung panlipunan. Kung layunin ng Gabriela sa paggamit ng wikang Ingles ay upang makakuha ng suporta sa mga grupong internasyunal ay ma aari naman nilang gawin ito sa <i>gabnet<pd>. <i>cybersex</i> o sa paghahanap ng <i>boyfriend</i> at <i>girlfriend< /i> kundi upang makakuha ng bagong kaalaman. Mahalagang malaman ng kababaihang Pilipino sa iba't ibang parte ng Pilipinas at ng mundo ang mga isyung ito na makakatulong sa pagkaroon ng kaalaman sa ikauunla d ng sarili at bansa. Dumadami na nga ang kababaihang gumagamit ng internet at sa mas makabuluh ang bagay na ito ginagamit.</pd>com</i> ay ang resultang nagsasaad na nanatiling riserts pa rin ang pan gunahing dahilan kung bakit nag-iinternet ang mga Pilipino. Tanging ang <i>bagongpinay<pd>. Gaya rin ng <i>website ng National Commi ssion on the Role of Filipino Women</i>.

Ang milyon-milyong mamamayang iyan a ng hindi nakapagrireklamo kapag sila'y pinagsasamantalahan. Wala akong gagawin sa ' yong laban sa iyo at aking budhi. Sinusuportahan ng maram ing lokal at internasyunal na batas ang karapatang ito. ang bantay ng Dagat ng Pait. hindi nakapaghahain ng kanilang mga katwiran kapag sila'y niyuyurakan at hindi nakapaggigiit ng kani lang karapatan kahit na sila ang nasa tama. Walang lingon akong tumakbo nang buong bili s." At sabay nito ang paglapag ng kabayo sa isang patag na lugar. Papalapit nang papalapit ang tunog. Hindi mo makikita ang ta tlong makulay na buwang naglalaro sa kalawakan ng mga batong nakapilang pabilog." Mula sa lupa'y nadama ko ang unti-unting pag-angat namin patungo sa kalaw akan. Hindi na sumasayad pa ang mga paa ng kabayo sa lupa at lumalakas pa ang ih ip ng hangin. Sadyang pagod na ang aking kalamnan kung kaya't inabutan ako nito. Kita mo na halos ang kalawakan ng dagat. ma s kailangan lalo na gamitin ang wikang nauunawaan ng nakakaraming Pilipino. Hindi ka makalilimot.com</i>. Mar arating ko na ito nang muling tumahip ang lupa.</pd>130) Kung ginagamit ng kababaihang Pilipino ang internet dahil sa impormasyon o dahil sa riserts gaya ng nakasaad sa survey ng <i>DigitalFilipino. Doon din ni ya tinanggal ang nakasuklob sa aking sako. Lahat halos ay yari sa putik at pinatuyong dahon ng mga higanteng palmera. Dadalhin kita sa aking tore. (2000: p<pd>. Sa p amamagitan ng wikang nauunawaan at nararamdaman ay mas mapapalalim ang kaalaman ng kababaihang Pilipino para makipagkompetensya sa buong mundo. . Narinig kong muli ang hiyaw ng l alaki at ang huni ng kanyang kabayo. Nakakalula. 5 Title:Kwento (22) Natatanaw ko na ang mga bahay. Ako si Duerme. Napakataas nitong aming kinalalagyan. Makikituloy ako sa isa sa mga bahay na ito. Nagdilim ang aking paligid nang malaman kong kinulubun gan ako ng isang sako at sapilitang kinargang pasakay sa kanyang kabayo."Huwag k ang matakot. Mahalagang maigiit ang p aggamit ng wikang Filipino sa internet dahil wika nga ni Lumbera: Ang usapin ng wikang pambansa ay usaping kinasasangkutan ng buhay ng milyon-mily ong Pilipino na hindi nakapagsasatinig ng kanilang mga adhikain at pananaw sa ka dahilanang ang nasa pamahalaan. "Ako lang ang 'di tinatablan ng kapangyarihan ng tatlong naghahabulang bu wan sa loob ng mga tipak ng batong nakahanay nang pabilog sa kalawakan. paaralan at iba-ibang institusyong panlipunan ay sa Ingles nagpapanukala at nagpapaliwanag.gang makilala ang karapatan ng bawat isa sa impormasyon.

Sa kanyang kakisigan." "Alam mong nagtatago ako? Hindi ako maaaring magtagal. Isipin mo na lamang na naririto ka para s amahan ako sa aking pag-iisa. umi iyak. Ngayon ko lamang nakita 'yan. Wala naman akong ibang pakay ku ndi ang malaman ang kinaroroonan ng Gubat ng Tamis." paliwanag ko habang patuloy ang paghabol sa hininga at pagtulo ng luha." "Mapanganib ang gabi. . Ang balat niya'y pinapula ng hangin ng Dagat ng P ait at itim na bahagyang kulot ang kanyang buhok. Siya si Duerme. "Ano 'yon?" "Kapag malungkot ka. "Wala."At hanggang mayroong liwanag na tumatama sa tubig ng Dagat ng Pait." "Nag-iisa ka rin?" tanong bunga ng pagtataka ko.</pd>. Ibalik mo ako. wala ng epekto ang naghahabulang mga buwan sa kalawakan at <pd>. may dinaramdam ka." "Dumito ka na." "E. mapupuna ang malamyos niyang pagkilos at ang lambing sa kanyang mukha. Bakit wala ka ba nito?" ganting tanong ko." Doon ko nalamang buong buhay niya'y nag-iisa na siyang tulad ko." At napahikbi na lamang ako. Ang lalaking mayroong katawa ng halos katumbas ng kisig ng dalawang lalaking pinagsanib ang katawan at singta ngkad ng pitong-taong mulawin. Kapag nasasaktan ka. "Ano'ng ginagawa mo?" ang tanong ni Duerme. "Maaari mo ba akong samahan?" ang tanong niya na isang alok sa akin. Kung gayon. umiiyak. Kung dangan ba nama'y bakit ka nagtagal sa pagtatago sa magkayakap na bato. At mula sa aking mga mata'y umagos ang luha.. Luha ang tawag dito. Huwag. Bakit mo ako dinala rito?" "Iniligtas kita kanina. "Oo. May dapat ka bang balikan? May maghahanap ba sa 'yo ?" "Wala. umiiyak. Kasama ito sa pagpapahayag ng sakit ng kalooban at maa aring magpalinaw ng paningin para maintindihan ang isang bagay o suliranin. Kapag mayroong labag sa iyong kalooban. Di ka aabot sa bayan. "Ano 'yang tubig na nanggagaling sa 'yong mata? May sakit ka ba?" "Wala akong sakit. "Umiiyak." maikling sagot ko. Alam kong hindi niya pahih intulutan sa puntong iyon ang kagustuhan ko. Wala akong magawa. 'di hindi ka rin marunong umiyak?" "Hindi ko pa nararanasan. Wala akong laban. Lalo mo l amang pinabibigat ang aking suliranin." "Ako si Dulce.. Hind i ko maintindihan subalit mahirap para tanggihan ko pa ito. Doon niy a kinagisnan ang pamumuhay sa tore.

Alam kong ikasi siphayo niya ito. Naghintay siya nang kung ilan g araw sa dalampasigan. "Ano pang sadya mo roon? Dumito ka na at samahan ako. Kailang an kong kausapin si Duerme. nakita na lamang ni Duerme ang kanyang Matandang Saline n a dahan-dahang lumalakad patungo sa laot. engkantada. katas ng prutas. Dito na niya inabutan ang pagtaas ng tubig ng dagat. Ngayon lang siya nagkaroon ng makakasamang tulad ko na sabik d in sa isang tulad niya. Nanatili si Matandang S aline nang kung ilang araw at tuluy-tuloy rin ang kanyang pagluhang tila agos ng rumaragasang talon at ilog. Mapanukso ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Binabantayan niya ang karagatan pati na ang maaaring pagbabalik nina Mata ndang Brino at Saline. At hahanapin ako ng mga diyos. paruparo. Wa lang aani sa Gubat ng Tamis. Papakiusapan ko siya. Nagliliwanag na ang ka langitan. Matututunan pa lamang niya ang p ag-iyak Naroroon pa kami. mag-isa siyang namuhay at namalagi sa tore. Hind i na nagpakita pa mula noon si Matandang Brino at ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Ito si Mat andang Brino na asawa ni Matandang Saline. Madali p ara sa tulad kong 'di pa nakararanas ng kasinungalingan o panlilinlang ang magti wala sa gaya niya. Isa siyang estranghero. Humuhugot papaitaas ang liwanag." "Mag-uumaga na. Hindi ko maintindihan noong una. Kailangan kong makabalik. Wala akong dahilan para maging mailap sa kanya. Hin di ko na halos makita pa ang kanyang mukha. dumito ka na at samahan ako. Hindi ko alam kung bakit kailangang magsabay ang aming bibig. at mga kaluluwa. tinapay. paruparo . ang lalaking magpapaiyak para malaman an g taas at galing niya sa isa pang nilalang <i>. Mababalot ng tamis ang paligid hanggang sa hindi na ito maa aring pamalagian pa ng mga diyos. Isa siyang lalaki na ngayon ko l amang nakilala." Sabay kaming nakapagsalita. Hindi na rin nakita si Matandang Saline. Marahil ay hinahanap niya sa ilalim ng dagat ang ka nyang nawawalang asawa. May babalikan ka?" "Kailangan kong bumalik sa Gubat ng Tamis at umani bago mapuno at mapilit ang lumayas ang mga naninirahan doon. Hindi maintindihan ni Duerme ang pagluha ni Ma tandang Saline sapagkat hindi niya kayang umiyak o talagang wala siyang kakayaha ng lumuha. at mga kaluluwa. Pinuno niya ang dagat hanggang sa lumalim ang tubig -alat nito dahil sa kanyang luha. Nakatitig siya sa kalawakan ng Dagat ng Pait. arnibal at tsokolate. engkantada. Hindi ako mapalagay. May bahid ng mapusyaw na asul ang langit. Sasapit na ang umaga. Hind i pa ako nakakakita ng Sirenang may pakpak na kristal pero luminaw rin nang ipal iwanag niya sa akin na iniwan sila ni Matandang Brino at sumama na sa mga Sirena ng may pakpak na kristal. Kailangan kong mapaniwala si Duerme. pero walang nagbabalik na Matandang Brino. tu maas pa ito hanggang dibdib at inabot ang kanyang leeg hanggang sa lumubog ang k anyang sarili. Ipinakain niya sa lalim ng dagat ang kanyang sarili. Aawatin at pagpapahingahin ko ang isip niya. ilang taon na siyang namamalagi sa toreng ito. Nakatingin ako sa kanyang pananahimik. At sa pagsasabay na ito ay mayroong magkaibang panukala. Sumikat na ang dalawang araw at tatlong buwang may iba't ibang kulay. <i>Hindi siya ang lalaking iiyak para may patunayan. Nakasisilaw ito. Hanggang tu hod lamang ng matandang lalaking umampon sa kanya ang tubig ng dagat. Ang kuwento sa kanya ni Matandang Sal ine ukol sa dahilan ng pag-angat ng tubig ay dahil sa pakikiapid ni Matandang Br ino sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Isang gabi. Namighati nang taos si Matandang Saline. Naiwan nang mag-isa si Duerme sa tore na dating parola n g mag-asawang umampon sa kanya. Aapaw ang mga krema. kailangan ko nang bumalik. at pukyutan. Mula noon. "Mag-uumaga na. Luming on siya sa akin kasabay ang pagtusok ng sinag sa kalawakan." . Umakyat ang tubig hanggang baywang. Pero alam ko na ang nakaraan niya at kilala ko na siya. May iniisip siya.Tulad ko na namamalagi sa Gubat ng Tamis.

At sa sentro ng gubat ang isang matandang babae. Minsan sa aking lihim na pakikipagtagpo kay Milan. <i> Pareho na naming alam ang ibig sabihin ng tamis at pait. Umaakyat. Naririto rin ang kadalisayan ng ak ing pagkatao. Nakaramdam ako ng takot nang makita niya akong sumasakay kay Milan. Muli akong bumali k sa Gubat ng Tamis. Nakasisilaw. Muli kong g kaba. Takot siyang may makaalam ng Gubat ng Ta mis. Natagpuan ko ang katawan ng Mangangaso ng T imog na nakahiwalay sa kanyang ulo samantalang naroroon din ang katawan ni Ama n a may ilang hinga pang natitira't bukas ang kanyang dibdib. Nakapangkat at engkantada. Paulit-ulit itong nangyari. nakita ko ang is ang kaluluwang ligaw na hinahanap ang tarangkahan ng Gubat ng Tamis. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. Magkikita tayo. iginagapos ang kalamnan ko. Ipinagbilin niya ang Gubat ng Tamis kakamba l ng sumpang ako lamang ang makapapasok dito at kailanman ay 'di ito iiwanan o k aliligtaan. Minsan nang nalig aw rito ang Mangangaso ng Timog at kanyang pinagsisira ang mga tanim at batis. paruparo. Doon nabuo ang pasya kong lumisa n na. Bawal. Habang buhay akong naroroon at aani ng mga matamis na maipagbibili sa baya n. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. Bumalik ako sa Gubat ng Tamis. lahat ng paruparong lawin. Sumpa ito ni Ama bago siya mamayapa. sumasanib. Kakaiba ito. eng kantada. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Isinara ko ang tarangkahan at nawala si la sa aking paningin. Nais nang sumabog ng aking mga ugat. Kakaiba ang init nito." "Susunduin ka ni Milan sa magkayakap na bato at ililipad ka niya rito. Babalik ako. Kitang-kita ko kung papaano nagpaligsahan sa bilis at l akas ang Ama at ang Mangangaso ng Timog. Hindi nila maaaring malaman. at mga kaluluwa ito." Bakit ba napakahirap niyang tanggihan? Aaminin kong may panghihinayang ak o kung mawawala rin siya sa akin. Takot siyang baka ito masira at mabulabog ang mga nananahan dito. Pinatid ko ang uhaw niya at binusog niya ako sa init na 'di ko naramdaman sa anumang siga o liyab ng apoy. Bumal ik ako sa tore sakay ni Milan. Inihagod pa niya ang kanyang kamay sa aking dibdib. W alang ni isang bahagi ang tumatanggi sa nangyayari bagaman biglang naglaro sa ka lawakan ang huli't ikalawang araw. Nais ko siyang biyayaan ng aking sariling gatas na bahagi ng aking sar ili." Hindi pa ako nakasasagot ay hawak na ng kanyang kamay ang aking baywang. na aking itinatago. Hindi ako maaaring lumayo sa Gubat ng Tamis o sumama kung kanin uman. Di to ka na titigil. Ngayon lamang ito nangyari. Dahan-dahan niyang pinisil ang aking susong pinapipintog ng labingwalong taong pag-iisa. Muli akong nagbalik sa Gubat ng Tamis. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Noon ko nakita ang p uso niyang matamlay na ang pagtibok. Kasa ma ito sa sumpa. Iiwanan mo ako. Araw-araw. si Impong Nakadapo ang ang mga diyos naramdaman an Kalikasan. Nag-uusap at nagkakasundo ang aming katawan. Makulimlim. At aking inialay sa pagtatagpo ng kanyang labi at aking dibdib ang lahat nang ito. Pinili kong lumabas matapos ang ilang sandali."Hindi ka na babalik. Tahimik ang paligid. Ayaw niya ng mawala ito. Pinuno ko ng tamis ang kanyang bibig at pinuno niya ng p ait ang sa akin. Lihim sa mga diyos. Naglalaglag an ang mga tuyong dahon. . da hil hindi malalaman ng sinuman kung ano ang tamis kung wala ang pait at kung ano ang pait kung walang tamis </i>. na aking iniingatan. "Muli akong maghihintay sa 'yo. Nag-usap ang aming mga labi at nagya kap ang aming mga dila. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. I kinagalit ni Ama at nagtuos ang kanilang mga patalim hanggang sa umabot sila sa labas ng Gubat ng Tamis. Muli akong bumalik sa tore sakay ni Milan. Siya ang pinagkakatiwalaan ng Impong Kalikasan.

"Sa paglilitis ko, sinira mo ang sumpa. At 'di ka nararapat pang tumigil dito," ang nanginginig na tinig ng matanda. Nakapanghihilakbot nang matanawan ko ng hawak niya ang ulo ni Ama. "Lisanin mo ang gubat at huwag nang magbalik. Tutugisin ka ng kabiguan. A t tutumbasan ng kasinungalingan ang iyong pakikisama sa sinuman," parusang binig kas ni Ama. Tahimik kong nilisan ang Gubat ng Tamis. Hinintay si Milan at saka bumali k kay Duerme. Doon ako tumigil. Doon nagsimula ang pamumuhay ko sa labas ng Guba t ng Tamis. Nabigo si Ama sa akin. Minsan, habang kinakabisa ko ang kanyang hubad na katawan sa aking paghap los, narinig ko ang mga tinig na naglalaro sa dagat. Mga babae, masasayang babae . Tumingin ako kay Duerme at alam niya ang nais kong malaman. "Sila ang mga mapanuksong Sirenang may kristal na pakpak. Dumadalaw sila rito. Nagbabakasakaling may marahuyo o maakit. Sila ang dahilan ng pagkawala ng Matandang Brino. Nararamdaman nila ang init ko. Alam nilang may kasama akong bab ae." "Iiwan mo rin ako. Mawawala ka rin. Mangyayari ba ito?" "Hindi. Naririto ka sa akin para kasamahin at alagaan." "Bakit nila ginagawa iyon?"

5

Title:Sanaysay (37) Text 113 - Folktales Word Count: 2,155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Minsan, pinaparusaha n niya ang mga ito. Isang hapon, dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok, kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Hindi na binigyan, itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta, "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at, sa dilim, narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot, "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso, umungol at tumabi sa kanila. Pagkaraan ng ilang saglit, narinig uli nila a

ng mga sigaw, mas malapit, mula sa gilid ng bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso, ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa, at kumaripas ng takbo. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy, lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w, malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at, sa takot, binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Sa isang kisap-mata, dumating ang mga humahabol - mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ilang minuto lamang, naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Isa sa mga mang angahoy, mas matapang, ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling, o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang, tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya ." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan, basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina, at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan, o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya, laging sabi ay bata, maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Subalit ngayon, ma rami nang taon na hindi siya nakikita, kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g, kahit na sa liwanag ng buwan. Ngayon, ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria, wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Naglaho na si Mariang Makiling. Sabi ng iba, kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Subalit sumbong ng iba, nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito, karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya, kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Minsan, may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Kahit kaila n, hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga, at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Ang binata mismo ay walang imik. Mabait siya at mababa ang luob, subalit tahi mik at malihim. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan, tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Subalit dumating ang araw, dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Upang makaiwas ang anak, minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Nalungkot ang binata nang marinig ito, at lalo siyang naging tahimik. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon, ilang araw lamang bago s iya ipakasal. "Sana sa akin ka ipinangako," sabi sa kanya ni Mariang Makiling, "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Isa pa, hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Kaya naman kitang ipagtanggol, pati na ang iyong mga kamag-anak." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka, upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Tapos, naglaho na si Maria Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at, sa halip, ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot

nuong kasal. Mula nuon, wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. SABI sa mga alamat, nagkapanahon nuong nakaraan, ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Kahit na sila ay may hiwaga, nagsalita sila at umibig, namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon, sina Gat Panahon at Dayang Makiling, at ang kaisa-isa nilang anak, si Maria. Maganda at magiliw si Maria, at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Diwata rin tulad ng mga ma gulang, hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw, nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak, ang uso nuon. Ang makapal niyang buhok, abot hanggang s akong ang haba, ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Pagdaan niya, yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta, bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling - wala pang salapi nuon, at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay - sa mga salakot, banig at sutla. Isang araw, nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula, ang panginuon sa nayon ng Bai, upang mamili at mag-aliw. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon, at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din, bitbit ang kanilang mga "panind a." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon, nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Kapwa nakaharap sa nagtitinda , nagkadikit ang kanilang mga balikat, at nagkatinginan silang dalawa. Hindi sin asadya, nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Bilang paghingi ng paumanhin, yumuko si Gat Dula kay Maria na, sa hinhin, ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap, nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Mula nuon, madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling, subalit kahit kailan man, hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Nuon kasi, gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong, at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Gaano man katalik sila , hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nabalo nang namatay ang asawang babae, siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae, sina Mangita at L arina. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu - kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. At araw-araw naman, ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Kaiba siya sa kapatid, hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. At malupit. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Tapos, nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Paminsan-minsan, naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Dahil dito, ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Isang araw, isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin

gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan, at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Pagkatapos, sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Nagpasalamat ang matandang babae. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa," sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang, at nagsalit a pa ng paghamak. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi, lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon, namatay ang ama. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a, tulad sa madalas na niyang gawa, upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon, laganap ang sakit duon. Siya ay nahawa, nagkasakit at natuluyan. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Upang magkaruon ng hanap-buhay, umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Ilang saglit lamang, nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko," habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Katunayan, sa laki ng inggit at muhi sa kapatid, hinangad niyang mamatay na si Mangita. Kaya, sa halip na alagaan ang kapatid, itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. "Oo!" sagot ni Larisa, at ipinak ita pa ang supot, wala nang laman. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Pagbalik ng kanyang paningin, matapos ng ilang saglit, hindi na pulubi ang nasa harap niya, kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo," bigkas ng diwata, "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa, sabay sa paratang at pataw ng parusa. "Mula ngayon, luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Halika," bulong ng diwata kay Mangita, "umuwi na tayo!" At mula nuon, duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa, walan g tigil ang suyod sa buhok. Isa-isa, naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. At tuwing malakas ang ulan at hangin, inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na, pagkita ng mga tao, ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan.

5

Title:Sanaysay (40) Text 130 - Essay Word Count: 2,261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata, wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon, ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. May mga iilang kritiko ang nag susuri, ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan.

Sa mga panggradwadong tesis naman, kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan, pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata, pagsusuri sa wikang ginamit, at bayograpikal na pagsusuri. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan, lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito, pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika, taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Samakatuwid, ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian, halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa Seattle sa Amerika, isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ayon sa magulang, ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Sa Pilipinas, wala pang nangyayaring ganito. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu, tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae, ng ukol sa kasarian, at iba pa. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman, na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae, lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Sa kasalukuyan, ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan, at higit sa lahat, itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama ntayan. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata, walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a, ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran, kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Dahil dito, paulit-ulit a ng pagkakamali, inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila, mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap, o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla, <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng

babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>.</pd> Gatmaita n. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Ngunit tulad ng mga naba nggit, ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago, ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito, sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>, ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito, at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6, inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay, kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Muli, hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Dito at maging doon, sa loob o labas man ng tahanan, iisa ang gampanin ng babae, ang gumawa ng mga gawaing bahay, bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. <i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay, isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay, na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan, hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina, kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki.

Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang . Sa m aghapon. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. Dahil dito.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. "<i>Alam mo anak.. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. nagkaiba ng a lamang sa lunan. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok.Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. Samakatuwi d. o isang manok na hindi galing sa itlog. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. kuskos dito. piga doon. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k anyang ina. Sa halip. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. Sa huli ng kwento. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae.. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5)." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata.</pd> Anonuevo. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio.

syensa. Bilang isang batang manok. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. edukasyon. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. <i>nurse</i>. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . panitikan. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P .Essay Word Count: 2. bilang bunso at "lalaking manok". at iba pa. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. Bilang mano k. teknoloh iya. "Paglaki ko.247 Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. Marahil. sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. Pangalawang ayoko. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin.ganap na manok. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito.

<i>filipinalady<pd>. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. <i>flier</i>.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. piling-pili. ililigtas sila sa kahirapan at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. at hindi rin nagrereklamo.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>.</pd>com</i>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>. Sa ngayon. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. seksi. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>.000. British. hindi tumataba. seksi. o kahit na sinong banyagang lalake.</pd>com</i>. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad.</pd>com</i>. Batay sa RA 6955.pd>com</i>. may mga prinsipeng darating. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. piling-pili. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004. hindi tumataba.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. Sa parehong <i>search engines</i>. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. at <i>filipi nawife<pd>. </i>" mga mahihina. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex . paglingkuran ang mga dayuhang asawa. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. at pag yamanin ang hindi nila bansa. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress.ilipino na manirahan sa ibang bansa.

Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. dildo. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>.</pd>com</i>. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri.</pd>putanginamo<pd>. Impormasyon . Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. <i>www<pd>. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas.</pd>superpekpek <pd>. Sa <i>world wide web</i>. Isa tayo sa maaaring makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. but only to look for new weap . bagamat ang karamihan ng texto. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. upang magkaroon ng boses. kundi mga seks objek.</pd>com</i>. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum. ang iba't ibang bab ae tao. mukha. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. rad yo. kultural. boses. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. mga website gaya ng <i>www<pd>. sa mga kababaihan. boses at presensya ang kababaihang Pilipino.</pd>com</i>. ako. ang <i>hegemony</i>. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. Kapangyarihan g makontra ang gahum. at marami pang iba. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. bansa. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. Walang artikulo sa diyaryo. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. <i>www<pd>. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba.high fiber<pd>. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. ng kontent. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>.</i>. imahen at kapangyarihan. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw." <i"there is no need to fear or hope. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. imahen. at diyaryo ang pag-aari ni to. kultura at pag-iisip. sa <i>hegemonic linearity</i>. wika at kamalayan. oil. at iba pa. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. Ibig sabihin. kultura. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan.

dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. A<pd>. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim.</pd>P. ang ating pagiging Pilipino.ons</i>.</pd> sa mga tenga nila. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon.</pd> S<pd>. Kung tutuusin.</pd> vs<pd>.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. Nasa bitu ka mo na. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. and silences</i>. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? . At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. may Wowowee naman ang kabila.</pd>P<pd>. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war.. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. Sa karanasan ko. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. at kapangyarihang makontr a ang gahum. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino.</pd> S<pd>. Alam kong ang ating pagiging babae.</pd>O<pd>..</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. Ngayon. Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. Babae yata ako. Alam kong may magagawa tayo. ng lmga kataga. May Eat Bulaga yung isa. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. StarStru ck sa Siyete.</pd>A<pd>. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. exclusions. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. Star Circle Quest sa Dos. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. ano po kaya ang iiwanan nating salita. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. MAY multiply factor ang midya. ang ating pagi ging tao. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa.

Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. exclusive!. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. Wala namang umaangal dito. Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment." Kung sino ang makauna. exclusive!. Narito si (pangalan ng reporter). nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. Sila lang daw ang mayroon noon. Mani la. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. Ang kabila wala. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. "Negosyante. Agosto 14). sila ang 'exclusive. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. bawat edisyon. sabi ng isang brodkaster nila.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. At wala akong karapatan na tutulan. Ani brodkaster. ." Kinabukasan. malakas ang dating ng konseptong ito. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood.' Wala naman akong tutol doon. Na rito si (reporter).<b>Makauna lang</b> Minsan. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. Para sa akin. Kaya nga eksklusibo. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. Sabi sa Webster Dictionary. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita. Siyempre. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. Unahin naman natin ang Kapuso. " (Mula sa 24 Oras. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. ang sabi ng lead anchor. 'scoop. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. Agosto 13). Quezon City. Bawat araw. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. patayan. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. Nababawan ako sa praktis na ito. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt.

Ganito pala sa labas. "<b>G</b>a. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. A. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto.' tila nang-iinsulto ang mga ito.. Hudyat iyon ng pamamahinga.Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. . Malamang na tamaan ka pa ng kidlat.. Ma. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin.. bumuhos na ang malakas na ulan. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. Samakatuwid. ikaw. <b>T</b>ulad ng dapat asahan. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw.. Sa akin. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. Bilang panghabambuhay na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to.Ayoko na sa labas ... <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Dahil kung ganoon. ako. 6 Title:Alamat (5) Text 118 . kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo.

ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. Dali dali itong nagpunta. Pinarusahan sila at ipinakulong sa mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda." . pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. May kayabangan din siya. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. Sapagkat walang awa sa kapwa. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Lalo itong nagalit-galitan. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. mangga. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. <b>M</b>arami na siyang pinapatay.<b>N</b>oong unang panahon. Para sa nakararami. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya.

<b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. akala mo kung sino ka. Mga magulang ko ang iyong inalipin." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. Sa anumang kanilang itinanim. sila lang ang dapat na may anihin. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Pinad .<b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ungang Sultan. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay.

Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. Nakita nilang ang balat ng bunga ay manipis at maliit ang buto. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. Si Durian ay nagkasakit. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. Lumago ang halaman. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya.iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. "Barabas. Barabas. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. <b>L</b>umakad ang mga araw. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. na ang gustong sabihi'y munting tinik. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. Ito ay natupad. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. . "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. Ang laman ay malasutla at matamis. Ang bata'y pinangalanan g Durian. <b>I</b>sang araw. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian.

At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. pinagkatakutan ang lansones. ang mga Bilaan at Manobos. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason.<b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. Nalason siya. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. . Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. walang gaanong pumapansin dito. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. Kumain na k ayo. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali.. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. noong unang panahon. Isang araw. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. <b>M</b>insan. isang babaing nakaputi ang dumating. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. Gayunman . ngunit ang laman nama'y matamis. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. <b>D</b>ahil sa prinsesa. Kanya itong pinarusahan. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago. Walang nangahas kumain nito. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. <b>S</b>a mayamang kaharian. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. inalisan ko na ito ng lason. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo." At nawala ang babae. "Alam kong nagugu tom kayo. Mula noon. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. pumitas siya ng lansones at kumain. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. Pinawalan ang kidlat at kulog. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. Maaari na ninyong kainin. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. sones. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. At naroon nga ang bakas ng kurot. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan." Takot pa rin a ng mga tao. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones.

pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. Tulad ng iba pang kasapi. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. tirahan.5 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an g sarili hanggang sa kamatayan. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. Subalit wala kaming napala. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. sa mga malls. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. At nang nasa Europa na kami. Isinagawa namin ang prepara syon. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. Nananatiling sa football field. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. Bukod pa rito. parke . wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. mula sa matinding pagsasanay. Ang nakalulungkot pa. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. sa basketball court.

malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. Magkagayon pa man. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. Resulta. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. ritmo at saliw.o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil . Maituturing pa nga itong i sang paradokso. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. <b>Ang Radyo. wala kang mararating at walang kang kikitain. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. melodya. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. Ang siste sa ating lipunan. S a madaling salita. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. Telebisyon. Lalo pa. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. sila'y produktong pang-export. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. Buko d pa sa mga domestic helpers.

money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. Mas tagos ito sa puso.ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. paglago ng ekonomiya at a naman ang magtatangkang dahil sa piracy? At dahil pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment mga posibleng trabaho. At lalo pa. Higit pa rito. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k . ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Una. Ayon pa rin sa IFPI. Ikatlo. Kalimit an. lalo pa sa mga musikero. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. At sa kasalukuyan. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings.kumulang na US$4. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. At ang mga producers at recording companies na napip ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. ang . Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Sino b gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dito. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. may humigit. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. Ikalawa. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa.

Ikaapat. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. Una. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. KATHA at MTV AWARDS. Ikalima. Ikalawa. Ikatlo. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS.Essay . Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. At sa ganitong paraan. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya.awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. 4 Title:Sanaysay (42) Text 132 . AWIT AWARDS. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. maaar ing ito ang maging bentaha natin.

halimbawa bunga ng pandidiri ang pag-iwas ng iba sa kanila. Ang mga lalaki naman ay nagsisimula sa binatilyo. mauwi sa kasalan at magkaroon ng asawa. Samantala.Word Count: 2. Ang isang tao ay maaaring manatiling binata o dalaga habang panahon o di kaya ay makipag-relasyon.</pd> Enriquez ang katagang lalabintaon upang tu kuyin ang mga kabataang nasa pagitan ng 11 hanggang 19 na taong gulang. Sinulyapan sa pag-aaral na ito ang samu't saring mga saliksik na nagpapatiba y sa napag-alaman sa pagtatanung-tanong sa mga kabataan. Ang mga nagsisimula pa lamang sa pag lalabintaon ng babae ay tinatawag na dalaginding.<i>spe rm</i>) sa lalaki at pangingitlog (<i>ovulation</i>) naman sa babae. Sa karanasan sa Pilipinas. Panimula at paglilinaw Unang ginamit ni Virgilio G<pd>. Ang sap ilitang salin sa wikang Ingles ay dalawa ang konseptuwal na <i>adolescent</i> at ang tinakdaan ng edad na <i>teenager</i>. Ginamitan ng pagtatanong-tanong ang pananalik sik na ito. isang paraan sa Sikolohiyang Pilipino sa paghahagilap ng datos sa la rangan at sinuri ang mga sagot na pawang mga salita sa kwalitatibong pamamaraan . Marami sa kanila ang salat sa kaalaman tungkol sa banta ng pagkalat at pagpigil ng HIV/AID S. at dalagita na nananatiling kinatatakutan ang mga sakit na kaugnay ng seks walidad lalo na ang HIV/AIDS. karaniwang dumaan na sa ritwal ng pagtutuli (<i>circumcision</i>) at binatang-binata na bilang paglalar awan sa mga pisikal na pag-iiba dulot ng pagbabagong biolohikal may matipuno nan g katawan at mas matangkad na sa kaysa kaedad na babae. Maaari din itong sumaklaw hanggang bago maging ganap na ang gulang o sa Ingles ay <i>adult</i>. da laga. pagdadalaga a ng panahon ng mga patuloy na pagbabago at pagdanas ng sariling seksuwalidad ng b abae. iyong mga sakit na may kinalaman sa sariling panga ngatawan gaya ng tuberculosis o kanser. gayundin iyong may kinalaman sa aspekton g sosyal. ang mga bata ay may iba't ibang panawag pa nga sa kan yang pagdaan sa panahon ng paglalabintaon. Ang <i>teenager</i> naman ay sasaklaw sa edad na 13 (thirteen) hanggang 19 (nineteen). Subalit hi ndi lang pisikal na paggulang ang batayan ng pagbabago sa aspetong pansikolohiya . Sa madali't sabi. binatilyo. Ang pagbabago ng indibidwal ay tinatakdaan ng impluwensiya ng mga magkasanib na mga salik na pansarili. ang m ga Pilipinong kabataan ay dumadaan sa panahon ng pagbabago.077 Isang deskriptibong pag-aaral ito na naglalahad ng nababatid ng mga lalab intaunin na naiuugnay sa panahon ng kanilang pag-unlad sa aspektong pansarili.' Samantala ang <i>teenager</i> ay nagsisimu la sa edad na labintatlo (13) at karaniwan na may mga pagbabagong pampisikal sa paggulang ng tao tulad ng produksiyon ng punlay (mula sa punla ng buhay . p ang seksuwalidad. Ito nga ang palasak na panawag sa Filipino. ligawan. Sa mga umpukan sa isang panahon ng tag-araw. at pang sosyal. mahalaga ang kultura at lipunan na nakikialam sa kanyang pagkilala sa sarili. Nabatid sa may 243ng mga binata. Kahit pa nga unibersal na nalalaman kung ano ang HIV/AIDS laganap pa rin ang maling kabatiran tungkol sa sakit na ito. tinedyer mula sa 'teen' at 'age(r). Ang <i>adolescence</i> ay isang yug to sa pag-unlad na maaaring sumaklaw sa mga <i>transitions</i> o paglilipat mula sa isang panahon papunta sa susunod na panahon kung saan may ibang inaasahang p agbabago. Pinatibayan ng mga lit eraturang naipon ang nananatiling "feminized" at "stigmatized" na pananaw ng mga lalabintaunin sa HIV/AIDS at ang mga nakakabagabag na kanilang iniuugaling kaug nay ng kanilang seksuwalidad na maaaring maglagay sa kanila sa tiyak na kapahama kan ng pagkahawa at pagkalat nito. dalaga o binata. . pagbabagong pampisikal tulad ng produksiyon ng punlay a t salik na pangkultura gaya ng ritwal ng pagtutuli. malapit ng magkaregla (regla <i>menstruation</i>) at ang dalagita naman ay may regla na at kita na ang mga p agbabago sa panlabas na anyo tulad ng pagtubo ng suso. tinanung-tanong ang mga kabataan sa mga lungsod sa Kamaynilaan at piling nayon sa lalawigan tungkol sa kanilang libangan. at lambingan. ang pagdadalaga at p agbibinata hanggang marating ang isang katayuang pangkultura.

Dapat pag-isipan ang mga bago at may bisang paraan ng pagpapaalam at pagpa paunawa sa kanila ng tiyak na panganib ng pagkahawa sa mga sakit na walang lunas tulad ng HIV. tulad ng tahasang pagsuway sa bawal. Gayundi n naman ang taong masasakitin ay mainitin din ang ulo. halimbawa ang <i>sexually transmitted infect ion</i> (STI). Ang tampuhin. Ibinabato sa kanila ang sa mu't saring mga usaping halos walang linaw laluna't may hasik na takot ang HIV. Pansin sa iniuugali ang pagkalito sa paglalabintaon. Malaki ang maitutulong ng mga nakatatandang may higit na karanasan at kawastuhan ng pag-iisip upang ala layan sa pagsasarili ang mga lalabintaunin. Sa panahon ng paglalabintaon inihahanda ang sarili sa isang mahabang yugto ng la long pagulang at pagtanda. at damdamin ang mag lalaan ng batayan sa paglalaan ng programa ng pakikialam upang maimpluwensiyahan ang kanilang pagpapasya sa mapanganib na sitwasyon tulad ng sex. partikular dito ang usapin ng HIV/AIDS. Saliksik sa lansangan. masigla. at pa kikipagkapwa. paghahana p ng katatayuan sa lipunan. review of AIDS stud ies</i>) . Sa pag-aaral ng paglalabintaon tutunghayan ang kalinawan ng isip ng kabataan. Pana-p anahon ang pagbabago kaya may mga hamon na haharapin upang marating ang susunod na panahon ng buhay tulad ng pagiging magulang (<i>parenting</i>) at kinalaunan ang pagiging matanda (<i>aging</i>). Lito ang karaniwan g lalaki o babaeng lalabintaunin sa kasalukuyang panahon sa kung aling alituntun in sa pagdanas sa kanilang sekswalidad ang susundin. Ang paglalabintaon ay isang maikli subalit makabuluhang yugto sa buhay ng tao. I naakala na may kalituhan ang isip nila bunsod ng banta sa sigla ng kanilang seks walidad gaya ng STI. iniuugali. Ang sakit na naisasalin sa pakikipag-sex ay higit na mapanganib sa lalabintaunin dahil sa dulot nitong pangmatagalang epekto hindi lamang sa kan ysang kalusugang pangreproduktibo kundi lalo na sa sikolohikal na aspeto. lusog ng katawan. Ang pagkalito o kaguluhan sa isipan ay maaaring bunsod ng kawalan ng sigla. gaya n g labis na pagkalungkot.</pd> Enriquez ang salitang kalinawan ng isip na katumbas sa Ingles ng <i>mental health</i>. sinop sa linangan (<i>field research. Hindi na kaila na sa panahon ngayon ay maraming kail angang haraping hamon ang mga nasa yugto ng paglalabintaon tulad ng mga tiyak na panganib sa sigla ng seksuwalidad. at meron ding nagsasabing pigilan ang kahih inatnan ng maaagang pagbubuntis. at basagulero ay ilan sa mga t aong hindi malinaw ang isipan. Ang taong may malinaw na isip ay malusog. at pagtatakda ng kasarilinan ang paglalabintaon. Maaari samak atuwid na tanda ng problemang pangkalusugan ang kawalan ng kalinawan ng isip. Sa isang banda may nagsasabing <i>postpone</i> ang pakikipag-sex. Alam na ng marami na lubhang mapanganib ang se x sa lumalalang sitwasyon ng paglaganap ng HIV/AIDS. a t marunong makipagkapwa. Mukhang hindi mabisa ang ganitong lapit sa pagpapaalaala sa kanila ng panganib ng sakit na nakahahawa at nakamama tay. Kailangang alamin ang mabi sang paraan ng pakikialam sa kanilang sekswalidad upang matulungan silang makaiw as sa STI lalo na sa sakit na HIV/AIDS. May hangganan ang gamit ng pananakot sa usapin ng HIV/AIDS lalo na sa lalabintaunin. Ang kalinawan ng isip ku ng gayon ay bunga ng tamang pagkaunawa at tunay na pakikipagkapwa. sa kabila nam an ay i-praktis ang <i>safe sex</i>. Ang pagkakaroon sa maagang panahon ng STI ay maaaring mauwi sa pagkabaog sa kalaunan. Ang pag-alam sa kanilang iniisip. kawalan ng kalinga ng kapwa. Tinutukoy niya dito ang ka kayahang makapagpasya ng mabuti para sa sarili alinsunod sa atas ng pakikipagkap wa at panatag na kalooban. bugnutin. Samantala hindi pa gana p ang gulang at kulang sa karanasan kung kaya madalas na may kaguluhan sa kaisip an at bagabag sa damdamin ang naglalabintaon. Nauna na ring ginamit ni Virgilio G<pd>. Ang pagbubuntis ng lalabintauning babae o pagig ing ama ng lalabintauining lalaki ng wala sa panahon ay makapagdudulot din ng su liraning sikolohikal gaya ng pagtigil sa eskuwela at pag-aaruga sa anak. An g pagbibinata at pagdadalaga ay pagkakataon upang danasin ang sigla ng sariling seksuwalidad at husay ng mga pangkognitibong kakayahan.Ang paglalabintaon ay isang panahon sa buhay na dinaraanan ng bawat isa. Ang taong walang sigla ay ni ayaw makihalubilo sa kapwa. Panahon ng paghahanda ng sarili.

Inikot ng mga mananaliksik na estudyante ang mga lansangan sa Kamaynilaan. ulit-ulit: Ang kwalitatibong lapit sa pananaliksik Katutubong lapit sa <i>interview</i> o pagtatanong-tanong (Pe-Pua. Usisaan. Ang pagtat anong-tanong ay mabisa sa pag-usisa sa mga tao sa umpukan (<i>natural cluster</i >) na karaniwang may untahan. Ang mga likas na umpukang ito ang sinalihan ng mga mananaliksik matapos ang pagpapakilala at pakikitungo sa kanila. Ang tulay ang nagpapakilala sa mga mananaliksik sa mga tao sa komu nidad sa simula ng kanilang pananaliksik at kinalaunan ay nakihalubilo na sila at nakipagpalagayang-loob na rin bago ang pagtatanong-tanong. Gumawa ng gabay para sa pagtatanong-t anong ayon sa pakay ng pag-uusisa. at <i>mental health</i> na maglilinaw sa kaasalang sekswal sa panahon ng paglalabintaon partikular ang pakikipagrelasyon at pag-uug aling kaakibat ay panganib (<i>risky behavior</i>). Hinagilap ang ilang mga pag-aaral sa HIV/A IDS. at pagbubuo ng mga kategorya ng sasaklaw sa mga napagsasamang salita. Gayunpaman kinailangan pa rin ang mga tulay (<i>go be tween</i>) para mapadali ang pakikipanuluyan at pagdalaw-dalaw. Halos ka-edad din nila ang kanilan g mga pinagtanong-tanungan dahil nasa pagitan ng 17 hanggang 19 na taon gulang s ila. Nagtanong-tanong sa mga lalabintauning lalaki at babae upang malaman ang kanilang karanasan sa kanilang sekswalidad. Ang mga hinalawan na pag-aaral sa linangan ay buhat sa mga ulat sa sam u't saring kumperensiya sa AIDS at sa mga instityut na nanaliksik tungkol dito. mapa-lunsod o la lawigan man. Talaan 1: Dami ng Kalahok Kalakhang Maynila . Mula sa mga salitang hinalaw s a mga usapan. Ang mga lalabintau nin na naging kalahok ay mula sa mga piling lunsod gaya ng Maynila. Ito ang mga ginamit sa paglilinaw at p agpapalawig ng paliwanag sa naipong mga sagot. Tanging ang Lalawigan ng Cavite ang pinagmulan ng mg a kalahok mula sa probinsiya at sa mga piling barangay sa Bayan ng Silang lamang . Quezon.Isang deskriptibong pag-aaral ang isinagawa para mailarawan ang kaalaman ng mga lalabintaunin sa kalusugan na naiuugnay sa yugto ng pag-unlad ng sariling seksuw alidad at paghahanda sa pagsasarili. Ang umpukan ay likas na nabubuo sa pagtitipon-tip on ng mga taong magkakakilala na upang magkumustahan at mag-usap. Mandaluyong. 2005) ang pam amaraan sa pag-iipon ng datos. at mga katuwang sa pagtatanong-tanong sa lansangan Naging kalahok ang mga lalabintauning lalaki at babae sa mga umpukan sa isang la lawigan at mga piling lunsod sa kalakhang Maynila. Tumulong sila sa pag-iipon ng datos noong panahong naka-enrol sila sa term inong tag-araw sa kursong Sikolohiyang Pilipino. at Pasay. nakipanuluyan sila ng halos isang linggo sa komunidad upang alamin ang iniuu gali ng mga lalabintaunin doon pati na ang kanilang mga hilig at pinagkakaabalah an tuwing bakasyon. Inipon din ang mga nailathalang pag-aaral tungkol sa STI at HIV/AIDS na may k inalaman sa sekswalidad ng kabataan at kanilang pag-uugali sa panahon ng paglala bintaon. sinuri ang mga ito sa pamamagitan ng paghahanap ng pag-uulit (<i>r epetition</i>). nagdalaw-dalaw na lamang sa kani-kanilang mga ko munidad ang mga mag-aaral sapagkat sila ay laki naman na rin doon at alam ang mg a pasikot-sikot sa lugar. <i>illness notions</i>. pagkakatulad-tulad <i>pattern</i>). Kalahok. Katuwang sa pagtatanong-tano ng ang mga estudyante ng Batsilyer sa Siyensiya sa Sikolohiya na nasa ikatlong a ntas ng kolehiyo sa Pamantasang De La Salle. umpukan. Sa lunsod. Pakay ng pag-uusisa na alamin ang mga libangan at lambin gan ng mga lalabintaunin tuwing tag-araw. Nagkaroon muna sila ng pag-aar al sa mga katutubong pamamaraan ng pananaliksik at binigyan ng pagsasanay sa pag gamit ng mga metodong angkop sa karanasan at kultura ng mga kalahok. Maka ti. Isang kwalitatibong lapit s a pananaliksik ang ginamit upang makaipon ng datos sa lansangan. Bunga ng pagtatanong-tanong ang maraming sal ita na isinagot ng mga kalahok na lalabintaunin. Sa lalawig an.

Ito ay magkatulad sa probinsiya o sa siyudad man.Essay Word Count: 2025 Kaya nga. at may nasa lagpas na sa labintaon. 20 at 21 t. g. Paanong maituturing na panitikang-pambata ang mga ito kung tung . mananatiling kuwento ng mga batang elite at kabilang sa middle class ang ating mababasa. Makikita ang pagkakaiba sa bilang ng mga lalabintauning lalaki na nasa umpuka n kaysa mga babae sa lalawigan o lunsod man. g. Malamang na abala pa sa mga gawaing bahay ang mga ka-edad nila ng babae o di kaya naman ay di pinahihintulutang umalis ng bahay. Ang mga naging kalahok na babae at lalaking lalabintaunin ay nasa pagitan ng 15 hanggang 19 na taong gulang. Ganito ang ma dalas na dahilan ng hindi pakiki-umpukan ng mga lalabintauning babae lalo na kun g ang kanilang mga magulang ay mahigpit at nagbabawal sa kanila na lumabas ng ba hay. Natutunghayan sa Talaan 1 ang dami ng mga kalahok sa pagtatanong-tanong na umabot sa 243ng la labintaunin mula sa lalawigan at mga lunsod. 11 o 12 t.Kabuuang Bilang Lalaki = 82 Babae = 41 123 Kanayunan sa Lalawigan Lalaki = 83 Babae = 37 120 Kabuuang Bilang Lalaki =165 Babae = 78 243 Kabuuang bilang ng mga kalahok sa kalunsuran. kanayunan Bagama't hindi kailangan ang pagtatakda ng bilang ng kalahok sa kwalitatibong pa nanaliksik na ito. 4 Title:Sanaysay (28) Text 104 . Masasabing karaniwang lalabintauni ng lalaki ang nagiging kalahok sa pagtatanong-tanong dahil sila ang madalas na n agtitipon-tipon. hanggat di naisusulat ang mga kuwento ukol sa kakapusan ng mga batang Pinoy. minabuti na ring ipakita ang dami ng mga napagtanong-tanungan . May ilan ding mga kalahok na nasa nagsisimulang gulang ng paglalabintaon.

aklatan. napatunayan kong ang aking mga pagkukuwento sa mga batang lansangan sa Bino ndo ang tunay na nakatulong sa akin upang makasulat ng mga kuwentong nakatuntong sa lupa. Pambansang Aklatan o ng CCP. dilaw. Isulat natin ang tungkol sa kanila. At pagkatapos na matupad ang pangarap nating ito. Pakin ggan muna natin ang mga batang Pilipino sa labas ng Maynila-marami sa kanila an g nabubuhay sa kakulangan. Di sila ang target na mambabasa ng mga kuwentong-pambata. Sa lahat ng aking mga pinsan. sa kanilang mga sambitla. Kay a nga. At di lamang tayo dumaan sa pagiging bata. Sa aking pagiging manunulat. di ako naniniwala sa mga kumperensiya. Ito sa palagay ko ang katutubong para an natin ng pagpapakinis o pagwo-worksyap sa kuwento. Kung tunay na pambata ang mga ito. na di malupit lipunang Pilipino sa kanila dahil silang talaga ang tunay na yaman at pag-asa ng ating b ansa. kundi nasa kanilang mga p aaralan. Pamb ihira talaga! Sa una. plasa. isinasalaysay ng batang si Ana (narrator) ang ukol sa kanyang pinsan g si Raquel na may sakit na leukemia. libre na itong mahahawakan ng mga batang Pilipino sa buong kapuluan.</pd> Gatmaitan. at kung anu-ano pa. sa panahon ng aking pagmumuni-m uni. Ang kulay ng buhok niya ay iba-iba. Sa kuwento. Ikinubli ng makukulay na buhok ni Raquel a ng tunay niyang sakit. tayo ay mga batang Pilipino. kung wala namang balak na manalo sa Palanca. h igit pa. May asul. doon ko pa lamang masasabing t unay na kumakalinga ang sambayanang Pilipino sa mga bata. siya ang aking hina hangaan. Batay sa ekspresyon ng kanilang mukha. Kaya nga sa ngayon. At marami ng batang Pilipino na kung bibigyan ng pangalawang buhay ay pipiliin uling maging Pilipino. kasama ng mga batang Pilipino at di lamang matatanda na taun-taon ay sila-sila na lamang ang nagkiki ta-kita. inggit ang nadarama ni Ana kay Raquel dahil taglay ng kanyang pinsan ang . makikita kung a no ang kahinaan at kakulangan ng kuwento. kundi dahil sa kanyang katatagan. worksyap o patimpalak na ito sa kanya. simplehan muna natin ang ating pangarap para sa panitikang-pambata. Kayang-kayang ninuman ang sumulat ng kuwentong-pambata. at saka pula. Di yaong nakaupo ang mga panelists na parang alam na alam nila ang lahat at ang kinabukasan ng kuwento sa nakasalalay sa kanilang mga sasabihin. hanggang sa kanilang tahanan at ilalim ng kanilang mga unan bago matulog. Tumatak siya di lamang dahil sa kanyang m akulay at pambihirang buhok. Ganito ang paglalarawan ni Ana kay Raquel: Bilib na bilib ako kay Raquel. tulad ng ginawang pagsasalin ni Rizal sa mga kuwento ni Ande rsen. ang isang manunulat ng mga kuwentong-pambata.kol o nakatuon lamang sa mga batang nasa Maynila? Lahat tayo ay dumaan sa pagkabata. Kapag nangyari itong mga simpleng pangarap natin. saka natin isunod ang iba pa n ating pangarap-dahil libre at ginastusan na pamahalaan ang produksyon ng mga akl at-pambata. Kaya nga lahat ay maaaring makasulat ng k uwentong pambata. Kung nais pakinisin ang isang bagong kuwento. Kaya nga. Kailangang mga bata ang judge ng kuwento dahil para sa kanila naman talaga an g babasahing ito. Kinikilala si Raquel bilang isa sa pinakasikat at pinakakilalang tauhan ng mga b atang Pilipino buhat sa kuwentong pambatang Ang Pambihirang Buhok ni Raquel na i sinulat ni Luis P<pd>. PBBY. worksyap o kaya ay mga samahan uko l sa pagsulat ng mga kuwentong-pambata-na kung tutuusin ay maka-Kanluran sa isti lo at pamamaraan. Wala na sa National Bookstore ang mga aklat pambata. Ang pagdiriwang ng panitikan o aklat pambata ay kailangang ga win sa labas ng Museo Pambata. di niya nakiki ta ang halaga ng mga kumperensiya. kailangang gawin ito sa harap o kasama ng mga bata . ikuwento mismo ito sa mga bata.

Hindi alam ni Raquel. at ako'y amoy-araw. Ang mga katangiang ito na tag lay ni Raquel ang dahilan upang maramdaman ni Ana kalayuan ng kanyang sarili bil ang isang natatangi o ideyal na bata. Pansinin ang k anyang pagkokompara: Hindi siya maselan kahit ang bango-bango niya. Ang mga batang lumaki sa Maynila ay higit na sibilisado. Ang panggagayang ito ni Ana ay mangyayari sa buong panahong sila ay magkalayo ni Raquel. mayroon siyang kakaibang buhok. pagkandirit at pagkanta-kanta ni Raquel. magaling mag-Ingles at kakaibang buhok. at ako'y taga baryo. deskriptiv at argumetativ sa bandang katapusan ang k uwentong Pambihirang Buhok ni Raquel. Narito ang bahagi ng kuwentong nasa paraan . Dahil dito. Kinailangan ang gabay ng matatanda. tulad ni Ana ang mga lika s at natatangi nilang katangian dahil sa pagkokompara ng kanilang sarili sa iban g bata. halimbawa. at kaligtara n naman nito ang mga batang lumaki sa baryo. Hindi galawgaw kung kumilos. May dimpol siya pag ngumingiti. mahihinuhang higit na masaki t ang malagasan ng buhok kaysa mismong sakit na leukemia. di galawgaw kun g kumilos. na bagamat marami wala sa kanya na nasa kanyang pinsan. higit pa rin siya ng mapalad dahil wala siyang anumang karamdaman. May kakaiba ring pa nanaw si Ana sa mga batang taga-Maynila at mga batang taga-baryo. Sa bahaging ito lamang manunumbalik kay Ana ang pagtitiwala sa kanyang s arili. Bilang pangunahing batang tagapagsalaysay (narrator). parang ang layo-layo ko. partikular ng kanyang mga m agulang upang maunawaan ang nangyari kay Raquel at maituring ang sarili bilang h igit na mapalad. Bakit kaya wala ako ng mga meron siya? Tuloy. Ang inggit ni Ana kay Raquel ay ganap lamang na mawawala pagkaraan na matuklasan niya ang tunay na dahilan sa likod ng makukulay at magagarang buhok ng kanyang pinsan. dimpol. Kinailangan ni Ana (narrator) ang mga paliwanag ng kanyang nanay at tatay upang higit na maunawaan ang nagyari kay Raquel. Mapapansing ang kanyang p akahulugan o pagkilala sa sarili ay naaayon sa katangian ng ibang bata.mga katangiang wala siya. tulad ng pagkakasakit ay dapat na ili him sa mga bata. Palagi niya n ga akong hinahalikan! Hindi siya isnabera kahit taga-Maynila sila. Gumamit ng paraang narativ. nagkaroon ng elemento ng sorpresa ang kuwento. Tinutukoy sa kuwentong Pambihirang Buhok ni Raquel ang kahalagahan ng kalusugan kaysa anumang bagay. Maganda kasi siya. pag ikinokompara ko ang sa rili ko kay Raquel. Ipinakit a rin sa kuwento na ang maseselang usapin. At 'yun pa nga. p agdadamit. naiinggit ako sa kaniya. mapapansin ang mga de-kahong pananaw ni Ana ukol sa batang luma ki sa Maynila at sa batang lumaki sa baryo. mabango at mahusay magsalita sa wikang Ingles. Makinis ang ka niyang balat. lagi't laging may pagsisikap s i Ana na gayahin ang mga katangian ng kanyang pinsan. Taglay ni Raquel ang mga katangiang wala siya-makinis na balat. Kay galing niyang mag-Ingles. Siya pa nga ang nauunang pumansin sa akin. Laging kailangan ang paliwa nag ng mga magulang o ng mas nakatatanda upang higit maunawaan ng isang bata ang mga pangyayari sa kanyang pamilya o kapaligiran. Ipinahiwat ig ng kuwento na madalas na nakakaligtaan ng mga bata.Sa bahaging ito. kung kaya kinailangan niyang magsuot ng makukulay at magagarang peluka upang ikubli o itago sa kanyang pinsang si Ana ang matinding kalungkutang kanyang nadarama. Pinatutunayan ng pangyayaring ito na di pa taglay ng bata ang sapat na pag-iisip upang maunawaan ang maseselang isyu tulad halimbawa ng pagkakasakit ng isang kamag-anak. Kay puti-puti. Sa mga batang tulad ni Raquel. Dahil sa mga pambih irang buhok ni Raquel. Ngunit ang ganitong pananaw ni Ana ay nabago dahil iba ang kanyang pinsang si Raquel sa kanyang inaakala. masasabing di talagang nak aalpas sa mga de-kahong representasyon ng bata si Ana. At hindi niya ako pinagtatawan an kahit mali-mali ang Ingles ko. Sa bahaging ito. ang pagngiti. ipinakikilala rin n i Ana ang kanyang sarili bilang kabaligtaran ng mga katangian ni Raquel. Ito rin ang maibibigay na dahi lan kung bakit inilihim ng mga magulang ni Ana sa kanya ang tunay na sakit ni Ra quel.

ito ay natatabingan ng makukulay na kurtina o jalousies. ibinababa ang transpa rent na trapal. at iba't ibang pangkat-etniko. pusang kulay-ginto na kumakaway. at pinatungan ng iba't ibang kul ay ang dating kulay berdeng kulay. mali liit na bumbilya.</pd> Niño o Birheng Maria na lagi ng sinasabitan ng sampaguita-sa paniniwalang gaganda ang kita. masaya at maganda. ang mga itinuturing na bawal at pangmatanda lamang. maliliit na bote ng Coke o San Miguel Beer. Hindi nga kami mayaman. Noon ko lang 'yon naintindihan. kartun karakter. magasin. Sinundan ito ng iba pang pagawaan ng dyip sa Cebu at Cavite. Nilagyan n ila ito ng pintuan sa likod. larawan ng mga mahal sa buhay. ma papansing ang harapan ang pinakamakulay o punung-puno ng dekorasyon." 'yan ang madalas na sabihin ni Tatay. Bukod sa mga pista. Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Sa paraang ito makikita ang pagiging malikh ain ng mga Pilipino. at CD player na galing sa mga l umang kompyuter shop. Dito makik ita ang maliit na altar na may imahen ni Sto<pd>. proble mang pampamilya. At kung umuulan. Tulad ng pagkaing halu-halo. ang dyip ang naging pangunahing pampublikong transport asyon sa buong bansa. nagtutugma ang mga lasa. magagandang tanawin. mga naiwang panyo ng mga pasahero. artista. selyo. rock band. isang paa ng sapatos ng sanggol. pusang gumagalaw-galaw a ng ulo. Higit na kailangang pa halagahan ang kalusugan kaysa anumang materyal na bagay o panlabas na kaanyuan. lagi't laging makikita ang makukulay na d yip. Pagkaraan nito'y naging isang malaking negosyo ang paggawa ng dyip sa Pilipinas. at kung anu-ano pa. Ngunit kung sosya l ang tsuper. Pero malusog ang aking katawan. Sa harapan makik ita rin ang makulay na ginantsilyong kurtina na may nakasulat na God Bless Our T rip. digmaan. Sa mga video na ipinalalabas ng Department of Tourism (DOT). mas makulay. kapag mas maraming nakalagay. flyers. o ng mga kilalang superhero. at kultura ng mga Pilipino. magagandang tanawin. Walang dyip sa Pilipinas na magkapareho ang disenyo. tig-kakaunting la hok ngunit kapag nahalo na. M ula noon hanggang ngayon. Kailangan ang mga ganitong kuwentong magbubukas at maglalapit sa mga bata sa mga isyung kailangan nilang harapin at bigyang solusyon. "Ang kalusugan ay kayamana n. Sinasabing ang dyip ay isang magandang patunay kung gaanong kakulay ang ka saysayan. Maluluwag ang mga bintana ng dyip upang makapasok ang hangin. Nagsu lputang parang kabute ang mga pagawaan ng dyip sa buong Pilipinas. malimit ding gamitin o ipakita ang mga dyip sa tuwing ipakikilala ang bansang Pilipinas sa buong mundo. o kaya ay electric fan na madalang namang buksan. Ka . Sa loob ng isang dyip. Madalas din na nakalagay ang lalagyan ng pera sa ibaba ng altar. Binago ng mga Pilipino ang mga dyip na binili nila sa mga Amerikano. Noong taong 1950. at kung anu-ano. Sa mga tsuper. sa mga postcard. palaka ng may barya sa bibig. tulad ng mga sakit. ang pagawa an ng dyip. Madalas na mababakas ang personalidad ng tsuper sa disenyo ng dyip na kanyang mi namaneho. Ang buong katawan ng dyip ay may disenyo o drowing ng bunsong a nak. Makikita sa ganitong paraan ng pagdidisenyo ng mga Pil ipino ang konsepto ng halu-halo.</pd> Leopoldo Sarao sa Las Piñas. nakitang solusyon ang mga sasakyang p andigma na iniwan ng mga Amerikano upang gawing pampublikong transportasyon. at iba pa-kailangang simulan nang maisulat at maikuwen to sa mga bata ang mga dating di napag-uusapan. hinabaan ang kaha. maipapabatid sa mga batang mambabasa (narratee) ang pananaw na kayam anang maituturing ang pagkakaroon ng maayos na kalusugan. Hindi ako maganda o maputi. itinayo ni Mr<pd>. sining. mga piniratang CD o DVD.g argumentativ: Bigla kong naalala ang madalas na sinasabi sa akin ni Raquel na mas mapalad daw ako kaysa kaniya. Kailangan nang sagutin ang mga dating itinuturing na mistery o at mahiwaga. Dahil dito. bandila ng mauunlad na bansa.

ang nakikita ang mukha lalong higit ang mga mata. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. tindera. manunulat. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. social worker. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". titser. at pag-iisip. Katulad ng nag ing buhay ni Labog. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). Ngunit may ilang mga dyip din naman na kakaunti ang nakalagay sa harapan. Mga babae silang may sariling katauhan. Bawat espasyo ay kailang ang lagyan ng disenyo. Mga babae silang matalino. nars. Ang espasyo ay nagpapahiwatig ng kakulangan o kahirapan .ya lahat ng maaaring ipalamuti sa dyip. atendant s a ospital." "Puwede matulog. bawal humilik. may prinsipyo. Mga babae silang may sariling pagpapasya. katulong sa bahay. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. ang upuan ay magk akaharap na tila naghihikayat sa isang huntahan. mananahi. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. 4 Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. ngunit u . ilalagay nila. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay." "Bayad muna bago bumaba nang di ka mapahiya. Makikita rin sa loob ang iba't ibang karatula na may mga nakasulat na panuntunan na dapat sundin ng mga pasahero. emp leada sa opisina. paninindigan." at kung anu-ano pa. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. Mahalaga para sa mga Pilipino ang harapang pag-uusap." "God k now Judas not pay. nangang ahulugan na ang babaye. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. Kung susuriin ang pagkakaayos ng mga pasahero sa loob ng dyip. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. doktora. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. m aging sa loob man o labas ng tahanan. "Magbayad nang maaga ng di maabala. halimbawa. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. Maram i na ring mga kuwento ng pag-ibig ng mag-asawang nagkakilala at nagkaibigan sa l oob ng dyip. at iba pa. " "Barya lang po sa umaga. manggagawa sa pabrika.

" (p. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan.nawain nating bawa't isa. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Para kay Labog. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. at ng bahay ang sa mga babaye. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. Sa halip. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. ay may kanikaniyang katungkulan. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. Muli ay naitanong ko sa sarili. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s a kanyang asawa. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala . Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. pantahan lamang. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992).

sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. Gaya ng nabanggit na. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. 1962. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. kwentista. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. binasa. at ginawaran ng mga parangal. at Manuel. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. o ng mga kamag -anak niya. kaanak . maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. ina. kakilala ng mga kakilala niya. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. . tiya. nobelista. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam.</pd>. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. pati na ang pamangking si Teodoro. isinapelikula. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. Mayo 16. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. 1962. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). kinilala. lola. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. Mayo 13. kaibigan ng mga kaibigan niya. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat.kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog.

ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: <b>1</b><pd>. at Lopez Memorial Museum. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. at. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . 4 . pagpapakilala. Abril 1962. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. Ayon kay Louis Ke lly (2000). at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. Gayunman. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. isang teorista.Mayo 1962. Sa kabuuan.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. isang malusog at magandang sanggol na babae. ang maisulat ang kanyang literari biografi. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. Para sa pangalawang komponent naman. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. ang inyong lingkod. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. UP Diliman Main Library.

. Kasi. President Macapagal Aroyo.</pd>. so understandable that she's so t ense. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito.. I talked to her later at okay naman ang English niya. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency.. tulungan mo naman ako<pd>. Sana. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal.. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa.. Nakapagtataka lang. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. ako na yata ang ta ong ito. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. Halimbawa.Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. noong Marso 9. It's the first time for her to join a contest.. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal - ." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. President Gloria Macapagal-Arroyo. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. sa Lag una. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas.. sila na lang. lang. Huwag na silang mandamay pa ng i ba.</pd>" o kaya'y "Lord.</pd>" "Lord.. 2008. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood." Noong Marso 14 ." "Lord please<pd>. Rosa. sinabi ni Charlene Gonzales. saklolo di ko kaya 'to<pd>. Ang sa akin lang naman.

basta magsi kap lang ako at maging masipag. Naghanap ako ng iba pang padrino. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios.. Sa pagkakataong ito. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal.. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. at sa gabi bago matulo g. at St<pd>. itinatawag ko sa Kan ya. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. Quiapo. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal.sa umaga pagkagising. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer.. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko." wik a nga. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. Lord<pd>. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. nasanay ako sa ganito.." ang paniwala ko naman. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. St<pd>. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. bago umalis ng bahay. kasunod ng aking "Tha nk you. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Pero nagkamali ako. </pd> Jude. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. Mount Carmel. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. Lord<pd>. ako ang Kanyang pinakapaborito. Kahit pala hindi ako magdasal. At napatunayan kong tama ako. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito. . Pero bago ko pa ipagdasal ito. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. bago kumain.</pd> Francis." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. San Miguel. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako.

napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. lumalim. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Sa ganitong mga pagkak ataon. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Abril 2005 . mas asahan nila ang kanilang sarili. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. Bata pa lamang ako. Sa kauna-unahang pagkakataon. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. ngunit kung magbibilang lang tayo. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. kontento sa buhay. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios.panahon ng tag-init. nabibili ang mga gustong bilhin.Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. ngunit sa nangyari sa akin. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. sa halip. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. matutuklasan nating mas lamang pa rin a . at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin.huwag silang umasa sa dasal. at magnaknak. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. kinakausap ang Dios. pagkatapos ng mahabang panahon. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya.

dapat na mabatid ng isang nagnanais na magsulat sa ganitong genre ang ilang mga pangangailangan b ukod sa kanyang mayamang emosyon. dayalogo at tunog. dapat na magkaroon ng kamalayan sa konsepto ng 'love triangle'. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. malamang na mababa na rin kaysa sa mga iba pang mga na gsisisulat sa ibang genre. Minsan kasi. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. Gayunman. Minsan nga. kurot at kilig upang maging matagumpay na akdang romansa.Essay Word Count: 2032 Romantesista ang isang manunulat ng akdang romansa. Sa pagsulat naman ng mga nobelang romansa. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Hayagang masasabi na mababa ang pagtingin sa pagsulat ng mga ito at an g kanilang mga manunulat. kailangang magtaglay ng kiliti . Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. . ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. kailangang may ideya ang magtatangka sa paggawa ng mga kuwadro. saglit na kasiglahan at elaborasyon. 4 Title:Sanaysay (36) Text 110 . kapsyon. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Sa papel na ito.ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. Alinman sa mga akdang ito ang tatangkaing isulat. Sa pagsulat ng iskrip ng komiks. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. 'happy ending'. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. <b>Panimula</b> Maraming nagtuturing sa pagsusulat ng mg iskrip ng komiks at mga nobelang popula r na may temang romansa bilang mga akdang hindi maihahanay sa mga lehitimong lit eratura.

Dapat na may abi lidad ang manunulat ng komiks na masilip ang banaag maging ng pinakamanipis na l iwanag sa pagitan ng pinakamadidilim mang ulap! Iyan ang romansang hatid ng kom iks. ay bahagi lamang ng pantasya tulad . Hindi kasi maipagkakasya lalo na sa maliit n a kuwadro anag tatlong bagay na nabanggit na: larawan. Iyan ang dalaw ng romansang dapat na patulan ng isang manunulat ng komiks! Sa pagsulat ng iskrip sa komiks. karaniwang pagtatakhan ang pagkakaroon ng tun og ng isang akdang nasusulat tulad ng iskrip sa komiks ngunit isa ito sa mga mah ika ng komiks. kasama sa obligasyon ang pag-isip ng mga posibleng mapabilang na pig ura at eksena sa susulating obra. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. c<pd>. Mahirap ito dahil para na ring ang artist gag ampanang ito ng may-akda. Kapag haumaba pa kasi kaysa rito.</pd> kuwadro Ito ang paghahati-hati ng mga larawan sa bawat pahina ng komiks. b<pd>. kaila ngang maikli ang mga ito at tiyak. Unang tatalakayin ang pagsulat ng komiks at susundan ng pagsulat ng mga nobela a t mini nobelang romansa.</pd> dayalogo Ito ang mga pahayag na binibigkas ng mga tauhan. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. Ang isang manunulat sa komiks ay dapat na nakakikita ng kagandahan sa kahit na p inakamasagwang bagay na kanyang nalalaman.</pd> tunog o sound effects Sa unang tingin o dinig. Tulad ng kapsyon. parihaba at iba pa) at kung ano mismo ang maki kita sa loob nito. ilang mga bagay ang dapat na bigyan ng pansin: a<pd>. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. wala ng matitirang espasyo para iguhit ang mga larawan sa kuwa dro. Linawin natin ang pahayag na ito. ng is ang manunulat ng komiks ang pangit na kaakibat ng katotohanan. Ang hirap dito ay ang limitasyon na isa ha nggang dalawang pangungusap na payak lamang ang dapat gamitin. Isa itong hamon sa kanya na gamitin ang mga titik upang tapatan ang mga tunog na. Madalas na iugnay ng isang karaniwang makabab asa o makaririnig ang salitang romansa sa lambingan o sa positibong ugnayan sa p agitan ng mga indibidwal na may pagtutugma sa nararamdaman.Sa papel na ito. kung magkaminsan. Dapat na kayang takasan.</pd> kapsyon Ito ang pagsasalaysay mo bilang manunulat. hugis (puso. Hindi limitado sa g anito lamang ang romansang tinutukoy sa naunang pahayag. Tinutumbasan ng manunulat ng iskrip ang mga bagay na dapat ay na ririnig sa isang tagpo. Wawakasan ang mga talakay sa pagsasanib ng mga element ong dapat na isaalang-alang sa pangkalahatang pagsulat ng mga akdang romansa. kapsyon at dayalogo. Dito inilalaman ang mga deta lyeng hindi mababanggit sa dayalogo. Dapat na kaya niyang makahagilap ng kahihinatnan o wakas na positibo o masaya kahit na nga dumanak na ang dugo o bum aha na sa luha ang istorya. tatsulok. Bilang manunulat. kalahati. d<pd>. <b>Dalaw ng Romansa</b> Dapat na romantesista ang isang manunulat ng komiks. Ang tanging kaibahan ay hindi manunulat ang aktuwal n a guguhit ngunit nasa kanya ang pagsasabi ng laki (buo. isang kapat a t iba pa). Dapat ding isaalang-alang ang pagtutugma ng kapsyon at larawan sa kuwadro. sa magandang paraan.

Unang lumutang ang mga nobelang 1 20 pahina lamang ang kabuuan at sinundan naman ng mga mini-nobelang 50 pahina la mang. Kaya ang mga tunay na manunulat ng roma nsa. bakit pa isusulat?". kukulungin at lilimitahan sa tatlo o apat na pahina ang isang madulang salaysay ng pagmamahal.. tila ha los pantay lamang sila. Ang sakit namang hatid ng pag-ibig ang nagpapatibay sa pusong nagmamahal. Ang hirap na nadarama ng nagmamahal ang pinaguugatan ng pagpapahalaga sa kanyang iniibig. "Kung mahirap at masakit. May dagdag na pahinang magagamit ang isang manunulat upang maunti-unting buksan ang laman ng k anyang isip at dibdib. ay lalo namang nag-umapaw s a inspirasyong dulot ng pag-ibig! <b>Romansa sa Isang Upuan Lamang</b> Dekada '90 nang umusbong ang mga nobelang romansa na hiwalay sa komiks at mga seryeng bahagi lamang ng mga magasin. May bagong kalayaanag hatid ang ganitong mga genre.</pd> hantad man o tago! Hindi masakit sa ulo! Hindi makirot sa dibdib! May pattern na sinusu nod ang ganitong mga akda na bagamat nagkakaiba minsan ay nagkakatulad naman sa higit na madalas na pagkakataon sa iba't ibang akda. Ito ang sagot diyan: hinggil sa pag-ibig ang akdang isinusulat at sadyang ganyan ang pag-ibig.. Ma gandang tanong.. <b>Simula</b> <b>Katawan</b> <b>saglit na kasiglahan</b> <b>elaborasyon</b> <b>tunggalian</b> <b>kasukdulan</b> <b>kakalasan</b> <b>Wakas</b> Pamilyar na tayo sa marami sa mga bahaging binanggit sa itaas ngunit h ayaan ninyong ipaliwanag nang bahagya ang dalawang bahagi na posibleng bago sa m ga tumutunghay: ang saglit na kasiglahan at elaborasyon. dulot ng patuloy na pagdanas ng sakit at hirap. sandali lamang ang mga kapanabikang hatid . Tila baryasyon ito ng mga bahagi ng salaysay na pampanitikan... Hindi kailangang madaliin kaya nananamnam ng may-akda an g bawat pintig na hatid ng kanyang emosyon! Hindi na kailangang sikilin kaya na ibubulalas nang walang pag-aalinlangan ang bawat salita at emosyong taglay ng mg a ng mga salita at tagpo<pd>. Pamilyar ang ilang bahagi ngunit posible pa ring makapagpalinaw ang bahagyang talakay sa ilang bagay na maaaring bago. kung paanong rerendahan ang nagpupumiglas na kakintalang dapat na manatili pagkatapos na matunghayan ang isang pag-uugnayang nasaksihan sa loob la mang ng dalawa hanggang apat na minuto (batay na rin sa bilis o bagal ng nagbaba sa) upang maunawaan ito ng mambabasa matapos niyang matitigan ang huling larawan sa pahina na kakikitaan ng salitang WAKAS. Kung ihahambing nga sa kapanabikang dala ng tunggalian.ng kapag 'science fiction' ang ang matutunghayan na iskrip.. kung paanong pipigilan ang nag-uumapaw na kalipunan ng emosyon ng mga karakter na kabilang s a salaysay. Ang kaibhan. Napakahirap! Masakit sa ulo at sa dibdib! Maitatanong marahil. Naging mabili ang mga ito sa mga taong nais magbasa sa sariling wika ngun it nais na makaramdam ng hamon ng pag-iisip ng mga imaheng pahiwatig ng mga sali ta at hindi iyong lantaran ng idinidikta ng mga larawan na tulad sa mga komiks. isipin pa kung paanong ilalaman. Saglit na kasiglahan ang tawag sa bahaging may matinding kapanabikan na mararanasan ang sinumang sumusubaybay kahit na nga nasa unahang bahagi pa laman g ang salaysay. Ngayon.

nangyayaring ituring ng sumusubaybay ang kanyang sarili bilang siya ring tauhan ng salaysay. isang lalaki-dalawang b abae ang love triangle. sulyapan naman natin ang pormulang sinusunod ng ga nitong mga akda: love triangle. Madalas na walang kapanabikang hatid ang elaborasyon ngunit kung sapat a ng nagawang panggising ng saglit na kasiglahan. Dahil tila iisa na ang turing ng mambabasa sa bida at sa kany ang sarili. may mamahalin siya. Dito rin makukuha ng mambabasa ang mga detalyeng kailangan upang t unay na maunawaan ang darating na mga kapanabikan at pangyayaring hatid ng tungg alian. Ang bahaging ito rin ang nagbibigay sa kanya ng lakas ng loob na lumaban maging sa tunay na buhay. <b>Makababangon sa suliranin ang bida</b> Laging nmakahahanap ng solusyon ang bida sa anumang suliraning ihahar ap sa kanya. <b>Dadaan sa hirap ang bida</b> Sa pagkakataong ito makakukuha ng sinmpatiya ang bida.ng saglit na kasiglahan at mangyayari ang mga ito sa pagitan ng simula at elabor asyon. Wala na silang ipinagkaiba! Siya na ang tauhan! Iiyak na siya kapag umiyak ang tauhan. Kung na pakaganda ng pagkakasulat at madadala nang husto ang sumusubaybay. aapihin ang bida. Ito ang magbibigay sa ka nya ng kagustuhang tapusin ang kanyang tinutunghayan sa isang upuan lamang. Dala kasi n g trayanggulo ang awtomatikong pananagumpay ng dalawa at pagtanggap ng natitiran g isa pa. Dito magsisimul ang iugnay ng mambabasa ang sarili sa tauhang kanyang sinusubaybayan. <b>Love triangle</b> Tatlong kaluluwa ang laging sangkot sa mga ganitong akda. Ang saglit na kasiglahan ang magdaragdag sa kapanabikan ng mambabasa upa ng hindi bitiwan ang maliit na aklat na kanyang hawak. Nakikisalo na ang mamababasa sa karanasan ng tauhan sa salaysay. Ang elaborasyon naman ay ang bahaging unti-unting natutuklasan ang mga detalyeng maaaring bumagabag sa sumusubaybay ng salaysay na dulot ng mga naunang pangyayari. Kung napakaganda ng pagkakagawa sa ganitong pormula. Tatawa siya kapag masaya nag tauhan. Kahit na nga minsan ay tila napakahirap at halos imposibleng malusutan ng bida ang mga suliranin. hindi ito mapapansin ng mambabas a. pamilya o maging sa riling pagkatao na hindi kasundo ng tauhang naguguluhan. Maaaring isang pangkat ang karibal. sa bahaging ito nakadarama ng tila pagmamalaki at tagumpay ang mamba basa. Ki kiligin kapag nakadarama ng pagmamahal ang tauhan! <b>Magmamahal ang bida</b> Matapos na maging iisa ang bida at ang mambabasa dulot ng nabanggit sa itaas. makakaban gon siya sa suliranin at magtatagumpay sa huli. mamumuhi ang sumusubaybay sa antagonista ng salaysay. Kasama na rin dito ang pagtuturing sa mga taong kaaway ng bida bilang kaaway. Hindi limitado sa isang babae-dalawang lalaki. Sa tatlo kasi nalalagay sa pwersadong pamimili ang isang indibidwal n a magdadala sa kanyang pagpapasya kung alin ang papanigan. Dahil iisa nga ang mambabasa at ang bida: kung kaya ng bida. kaya rin niya! . napakadali na para sa mambabasa na mahalin ang mahal din ng bida. darating ang pagkakataong malul utas ang mga ito. Matapos ang bahagi.

. magsapatos. kurot. . Sa tatlong ito. Dala ito ng katotohanang ang karamihan sa mga tumatangkilik ng mga kadang r omansa ay kababaihan. Mayroon din silang guro. may taong itinakda upang magmahal sa bawat indibidwal. magdudulot ito ng panlulumo sa halip na kasiglahan. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid.</pd> ka yang talunin ng pag-ibig ang lahat! Makikita rin ito bilang bagay na espiritwal. ano pa ang kanyang mahi hiling? Dapat ding mabanggit na isa sa mga nakagawian sa pagsulat ng mga gani tong akda ang paggamit ng sagisag-panulat na pambabae o pangalang sadyang pambab ae. Naghahatid ang mga akdang romansang ito ng pag-asa na maganda ang mun do. kilig ang siyang mga pangangail angan ng isang mainam na akdang romansa. kayang lagpasan ang mga hamon ng buhay at higit sa lahat<pd>. kiliti. Nakasaad kasi sa Bibliy a na tatlong bagay ang ibinigay ng Diyos sa tao: pag-asa. ng panghihinayang sa halip na pag-asa at pagkamuhi sa halip na pagibig. Idagdag pa rito ang lakas ng loob na kung nasa isa ng indibidwal ang pinakadakilang handog ng Diyos sa tao. Ang tatlong ito ang siya ring dahilan kung bakit hindi pagsasawaan ng mga mambabasa ang mga akdang pumapaksa sa pag-ibig sinuman ang sumulat ng mga ito. pinakadakila ang pag-ibig! Ang sarap ng pakiramdam kun g magsisilbing isang instrumento ang manunulat upang mapalaganap ang pinakadaki lang handog ng Diyos sa tao. Ang masayang wakas kasi ang bubuo sa lahat ng positibong dulot at nadama ng mambabasa sa mga pinagdaanan niya bilang siya na ring bida. o magdal a ng mga gamit o bag..<b>Magtatagumpay ang bida sa huli</b> Bawal ang malungkot na wakas sa mga akdang ito. Araw-araw silang pumapasok. pananampalataya at pa g-ibig. Ang masayang wakas rin ang magbi bigay-kaganapan sa mga pangarap ng mambabasa at maging sa kanyang bagong tuklas na lakas ng loob upang humarap sa mga hamon ng buhay. lilipas din ang mga p agsubok. Kung magwawakas sa malung kot na paraan ang isang akdang romansa. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. Ang tatlong K na ito. si Titser Trudy. Ang tatlong ito ang siyang sikreto ng tagong sulok ng puso na siyang pinagmumulan ng romantikong mga isinusulat. Di sila lumiliban sa klase. 5 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme.

" sagot ni Buknoy. Araw-araw. tatalon si Berto sa tubig. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. di na tayo tatapak sa lupa. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. pupunta sila sa Jones Bridge. "Ayos naman po. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. nagiging tunay silang mga bata. "Kuya. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. uuwi na sila sa kanilang tirahan. Maraming pagkain sa barko. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. Di na tayo magugutom. Sa katunayan. Pero bago sila umuwi. uuwian nila si Mang Ben. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. "Buknoy. Lilibutin n atin ang dagat. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. hanggang sa matuto na si Buknoy. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. "Patuyo na po. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. Mula s a itaas ng tulay. na dapat isulat o basahin." matipid na sagot ni Berto. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. At 'yung mga liban naman. Sa mga oras na ito." sabi ni Berto sa bunsong kapatid.'Nung una. Pagkatapos. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. Huhulihin natin si la. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . 'pag naging pulis na ako. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. pinu puntahan ni Titser Trudy. bumibili sila ng tukneneng. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Ang langit na ang magiging bubong natin . Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. Masaya sina Buknoy at Berto. 'pag nagkabarko na tayo. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. Siyempre." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Pagkatapos ng klase. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. Kahit anong lugar. Gusto niy ang maging pulis.

Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. madre. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. kaya niyang gawing maliit na bahay. paa. nagulat sila sa kanilang nadatnan." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. doktor. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid.a bahay. o pako. si Mang Ben ang gumawa. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. adidas. Isang hapon. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. at ulo ng manok na may m . ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. Sumasakay sa matuling matorsiklo. pero giba na ito. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina." balita ng isang ba ta sa kanila. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. motor. yero. siomai. mas marami kayong magiging kaibigan . at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. may pustiso o wala. maliit at malaking siopao. si Ti tser Trudy. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. Matanda o bata." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. panadero. Sa center. drayber. kaya nagpunta agad ako rito. bumbay. Mga totoong kotse. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. tindero't tindera. kahit kakau nti lang ang kahoy. intsik. ang mabait na si Mang Ben. naglalayag sa malaking barko. iba't ibang kulay ng palamig. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. babae o lal ake. matapos nilang maligo. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. umuusok na pansit. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. tit ser. at karitong itinutulak. Dumating si Titser Trudy. Mahusay na karpintero si Mang Ben. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto." "Salamat Titser Trudy. pulis. mainit-init na tukneneng. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. Pinaaalis na tayo. May bilog at kuwadradong ho pya. bituka. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. sa malaking bahay namin tumitira. Sa center. matutuling dyip. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. at kung sino-sino pa." tugon ni B erto. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy.

at pula. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. talagang matag al ang ulan. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. 'Yung iba sa kani la. wala na silang pareho. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. berde. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. umulan man o umaraw. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. kaya 'yung iba kong kasama. sabon. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. at kung ano-ano pa. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. Minsan naman. nakatayo at walang mahigaan. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. Unang nawala si Tatay . . may tulog sa araw at gising buong gabi. ng ib ang mahihigaan. minsan kasa-kasama ko. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. Gano n naman sila e. at trak. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. Pero kung minsan. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. Kung minsan. Walang tamad sa loob ng aming bahay. at itlog ng pugo. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. kendi. Pero ako. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. May nagpaparoo't parito. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. minsan hindi. tapos sumunod si Nanay. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. Araw-araw. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. para raw di ako maloko ng i ba. Matagal-tagal na silang wala. K ay lamig ng tubig. pati magkuwenta. tulad nina Tatay at Nanay. walang pinto na dapat ikandado. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. Araw-araw. Natatandaan ko. Dito na 'ata ako lumaki. dyip. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. kilala ko. si Kuya Anghel. Pero tulad ng ibang bahay. Kapag gumawa ng di mabuti. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. May nagtitinda ng dyaryo. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. pinarurusahan. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. Astig magkuwento si Kuya Anghel. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. Mabait si Kuya Anghel. tsitsaron. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. Lahat kami. May nagpaparoo't parito. Sa sobrang laki ng aming bahay. pagkagising ko isang umaga. May nanghi hingi ng limos.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Pero ngayon. mga ku wento ang pasalubong niya. di niya nakakalimutang dalawin ako. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. nagtatrabaho rin ako. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. sigarilyo. nude ls. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. may nandudukot ng ibang pitaka. tubig. naghahanap ng ibang masisilungan. wala itong haligi at bubong. May gamot sa sipon at ubo. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw.

Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Doon. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. Muli akong mangangarap. Tulad ng ibang batang di na bumalik. Pero kahit ganito ang aming bahay. Bahay na bahay namin. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Bahay na hindi bahay ng iba. May bahay pala na talagang para sa ak in. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. Bahay na may haligi at bubong. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. Di pala ito matatawag na bahay. maaalagaan ka nila at matut uruan. Makikipagkaibigan ako. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Kailangan mong maging ligtas. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. Mahira p ang walang bahay. Tutulong sa maraming gawain. dyip. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. nakakalu . Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. Kahit sa maliit na is kinita. NAISIP KO. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. "May bakanteng center na akong nakita. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. Paano na sina Nanay at Tatay." da gdag ni Kuya Anghel. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Titira kami sa iisang bahay. tanghalian at hapunan. kayang-kaya niyang sumingit." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste.

May dalawa kaming ping gan. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. noon daw. dalawang baso. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. Papauwi. at gamot na parang matataas na bilding. dati rin akon magkakariton. Sasakay uli ako sa asul na kariton.sot kami nang walang gasgas o daplis. noong matagal na matagal na. Walang daya ang kanyang timbangan. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. Paggabi na. isang maliit na kaldero at yuping t akure. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . Mabait si Mang Ruben. Sa aking pagtulog. Sabi ni Tatay. isang kutsara't platito. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. "Aking Bunsong-bulinggit. Minsan. ipap arada lang ito ni Tatay. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Pero naging tamad daw ang mga tao. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. Nakahinga na nang maluwa . Si Kuya ang magmamaneho. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. Sa buong maghap on. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. pati piktyur ng iba't ibang tao. M insan sabi ni Mang Ruben. toyo . Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. nagtutulak ng bahay. Lahat ng tao. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. may parang bombilya at kulay sampalok. walang pahinga ang kariton. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. May kahon din kami ng damit. at gamot. 5 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. may lapad at ku wadrado ang katawan. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya." ang sasabihin ni Tatay. bakal. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. Titimbangin ang mga bakal at plastik. patis. patis. Kahit saan kami magpunta. laging may kwento si Tatay. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. toyo. mga butas na timba at palanggana. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. may mahaba at maiksi ang leeg. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. At kapag gusto naman naming umidlip. "Tulad n'yo. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Tuwang-tuwa ako. may punggok.

Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa." ang sabi ni Kuya. At bigla-bigla. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. bilhan kayo ng pintura. mga butas na timba at palanggana. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. Pero alam naming matibay ito. Tulad namin ni Kuya." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Sa aming pag-uwi. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Wala kasi kam ing masilungan noon. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Kapag umuulan at bumabah a. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. ng asul na pintura. Busog na busog kami ni Kuya. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya.g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Ako naman ang loob at ang manibela. Giniginaw na ako. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Napansin ko rin. Kapag gusto naman naming magpahinga. Pero minsan. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. komiks. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Di na kasi kul . At sa aming pagkukusot. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Naisip ko kanina. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. pero parang pagod na pagod ito. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. "Kay sarap talagang mabusog. Ang lamig ng tubig. Pagkatapos. Kapag wala kaming makolekta. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. nagiging bangka ito. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. mga bunging kaldero at kawali. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. bakal. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. susulpot ang mga bulang-lobo.

lalo na ang asul na asul na kariton. Bagamat nasa probinsya ako. kapag may-ensayklopedia sa bahay. Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. ipinarada namin ang asul na kariton. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. Simul a noon. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. Pagdating ko ng hayskul. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. at ubas. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. Kay saya ko noon at alam ko. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. Kinabukasan. mayaman o maykaya. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. Matagal na silang wala. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. ponkan. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. akala ko. May iba pa palang libro bukod sa . pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton.ay asul ang masuwerte ninyong kariton. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Noon din. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. Sa gabi. Si kuya naman sa labas.

Palitan at hiraman. sinabi ni Lolo na. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. Yabangan kami ng aming mga nabasa. Natatandaan ko. Gusto kong matahimik na ang mga ito. Laguna. isang libro agad ang binibili ko. Tanda ko. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. sa Balong Malayo. Laguna sa loob ng dalawang taon. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. media at iba pa. napuntahan ko na. Para akong namataya n noon. tulad noong tumira ako sa Si niloan. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. At kahit saan man ako mapunta . Cagayan de Oro. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. matinding depression ang naranasan ko. "'Tay naman . Pero sa kasamaang-palad. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. Tumuloy siya sa k anyang silid. Pagdating ko ng kolehiyo. m atulin pa rin ito. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Sabi nga. sa bukid at kung saan-sa an pa. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. Ganoon 'ata talaga. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. sa Dulong Bayan. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. "Ito ang buhay. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. manipis ang gulong. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Paramihan kami ng nabas a. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. sa Gul od. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. may collection ako. sa Sapang Palay. naririto ang buhay ng bawat tao. Kapag Sabado at Linggo. nabalutan ng putik ang aking mga libro . Davao at iba pa. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo." Hindi kumibo si Lolo. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Cebu. kulturang popular. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro.ensayklopedia. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. Sa bawat perang natatanggap ko. Minsan. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. malap it sa pilapil. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. Problema ko kasi. Nang d umating kami. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. ang bukid ang di ko makakalimuta n. SABI NI LOLO. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. .

sa di ni Lolo. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero makita. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. at ib a pa. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. Lolo sa datin hindi ko ito Pinuntahan ko kayang abutin Mula noon. <i>care giver</i>. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. Par ang laging may iniisip. nars. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. 5 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. titser at iba pa. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Pakiramdam ko . (4) ukol kay Dr<pd>. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar.</pd> Martin Luther King. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni g sandalan nito. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. at mas pangmatagala n ang epekto. ang maagiw na bodega. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. upang kumita ng d olyar. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. Sa nasabing teksbuk. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. ang masama at higit na masakit. upang doon siya magpahin ga. Dahil sa mga nabanggit na ito. Napansin ko. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. laging matamlay si Lolo. . Nakabitin nang mataas ang bisikleta. Alam ko. Nakatali ito nang mahigpit.Kinabukasan.

Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a ng mismong wika nito. at iba pa. tulad halimbawa ng Rice Burger.Sa panahon ng globalisasyon. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. bagsakan ng mga sobrang produkto. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Kadalasan. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Bilang pintungan. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. at iba pa. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p.69)". na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. at iba pa. ekonomiya. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Sa paraan nga namang ito. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran.34). walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. politika. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. kailangan itong laging bantayan. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. mga batang may isang estante o higit pa ng mg . Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Bilang sandata. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa".

Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Kay McGillis. Ang unang aklat na limbag. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. tulad ng wika. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. makukulay na poster. paaralan. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. bus. <i>Panitikang Pambata. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. lansangan at iba pa. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. simbahan. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. <i>flyers</i>.8). pagmamahal sa matanda at iba pa. kung kaya. Sa kanilang mga komersyal. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. at iba pa. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Sa paniniwala ni McGillis. ganito ang kanyang sinab . Hindi tulad ng Doctrina Christiana. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. brochures. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador.a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's.

Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol.</pd>P<pd>.</pd>M<pd>. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.</pd> Stuart. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. Edward Stratemeyer. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. pagbigkas ng mga salita. at Sargent R ayme.</pd>H<pd>. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. at sa buhay ng mga santo.</pd>I<pd>. Ito ang napansin ni Morton J<pd>.</pd>A<pd>. <i>The Filipino Twins</ i> (1923) ni L<pd>. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. Sa bansang 1850. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.. bida ang mga Amerikano. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. at insidental o peripheral lang a . Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. Bukod sa kartilya at katon.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas.</pd> La Belle. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko.</pd> Hancock.</pd> Perkins.<p d>H<pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >.i: "<pd>. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali.. Ayon kay Luna Sicat Cleto.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</pd> Ralphson.</pd> Thomas. Paglaon. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Tinatawag din itong "abesedaryo. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari.</pd> Eady. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Mula taong 1898 hanggang 1910.</pd>P<pd>. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. bida.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames.</pd> Stuart. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. na dapat igalang sa lahat ng oras.</pd>F<pd>. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata.

opisina. At madalas. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Sa kabilang banda. Sa modernong panahon. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. Sa ganito. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. magdedesis yon o mag-iisip. alin ang pagtatawanan o iiyakan. nagi ging kumplikado at nalulusaw. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital.31). ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit.ng presence ng mga Pilipino (p. imahen at simbolo. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. radyo. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. kita at konsumerismo. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. Umaayon ito sa prinsipyo . simbahan o mga organisasyon. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. ang mga relasyon.

Sa ganito.. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. awit. epiko. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Sa madaling salit a. Para sa kanila. Sa madaling salita.. kasabihan. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. Ibig sabihin. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. panggagagad at pa gsasalin sa iba.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan.75). Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. Gayunpaman. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas... Sa mas malawak na pagtingin. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. may sarili nang itong materyal na realidad. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal.</pd> to create INTEREST D<pd>. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. Up ang mabuhay ang mga unang tao. Ayon kay Prospero Co var (9). Ibi .. Para sa kanya. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Upang magawa. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966).ng AIDA. Gayumpaman. sayaw o ritwal. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan.. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. likhang sining.. Bago pa man sumulpot ang tao. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads.. Dito rin nila ibinabatay kun g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). ng mga kahulugan at papel ng tao (35). Ang mga ito ay: A<pd>. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain.. at sa mga susunod pang salinlahi. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala.</pd>to attract ATTENTION I<pd>." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. Dagdag nina Berger at Luckman.

Dahil sa mga ginampanang papel na ito. Sa paraang ito." (Hall 69). Ayon nga kay Roland Barthes. sa produkto. Sa madaling salita." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. mahirap. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. asawa. . bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard.21).g sabihin. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). Sa antas na ito. siya na ang umaayon dito. karaniwan. Gayumpaman. ang mga ad ay hin di inosente. ay kanyang kagagawan (89).Ibig sabihin. kaibigan. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. istruktura at daloy ng pagpapahayag. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. mangingibig. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito.95). Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. mayaman. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Samakatuwid. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. komersyal sa tv at radyo. Ayon ulit kina Berger at Luckman. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. Dahil itinapat sila. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. Sa larangang ito. sa pamama gitan ni Cuneta. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. tined yer. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. api. amo. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. Ibi g sabihin.

malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. Sa advertisement sa radyo. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Hindi nagtagal. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin .Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. Noong Agosto 1935. Kamakailan. Sa simula. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. Ang <i>Varsity News</i>. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. Nang makita ang isang tindahan. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. Batay sa mga inilahad sa itaas. matapos ang walong taon. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. Matapos mailagay ang load. na itinatag n oong 1914. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. Sa ad na ito. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. Samantala. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon.

Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. Fordham at Marquette. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. Quezon. Marlen E<pd>.</pd > Romulo. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Wa lter M<pd>.</pd> Pew. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil . Ika-5 ng Hulyo taong 1936. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. debatista. Sa loob ng ilang taon p a lamang.g kasapi ng CEG.</pd> Karig. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. D<pd>. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. editor a t mga lider kabataan. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. Princeton. atleta. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). halos apat na buwan bago ang eleksyon. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. William Allen White. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. makata. ang mga kababaihan ay magaganda. orador. Columbia. politiko. intelihente at dinamiko. taong 1935. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman.</pd> Ackerman. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. Noong itatag ang CEG nang 1931. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. aktor. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. </pd> Carl W<pd>. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. Yale. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. Mula rito. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan.

Porfirio Miraflores. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Rufino R.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. Garma. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. at mga miyembro sina Raul Manlapus. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG.</pd> Rama. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. Gil R<pd>.</pd> Carlos. Castro at Pabl o Viray. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. Enrique Quema at Poblador. ayon kay Rodriguez. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. D<pd>. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. interby u. Kasa ma niya rito sina Torres.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. Leon M a<pd>. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. lathalain. Celestino C.a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Daisy Hontiveros. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). Pascual at Duque. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Vinzons. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala . na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa mga miyembro nito. Ang taong 1933. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Samantala. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. Vega ng <i>The National</i>. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Carlos A<pd>. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Sa kanyang pamumuno.

Iprinesenta rin ni Kal<pd>. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. isinulong ni Helen Benit ez. kalihim ng Departamento ng Pinansya.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. Subalit para kay Manuel E<pd>. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. Samantala. magbasa at mak . mga asignatura sa wikang Ingles. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito.wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. editor at mamamahayag sa ma instream. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n a magasin. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. Ayon kay Prop<pd>. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006).</pd> Modesto Farolan (1937).

at mas ayahin. mapaglingkod. pakikiramay sa kanila. maalalahanin. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>.121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat." Kay Narciso-Apuan (Symposium." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. Ayon rin kay Ferrucci (2006).</pd>V<pd>.Essay Word Count: 2. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. Nobyembre 24. m apag-aruga. mapagpasensya. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. 2005) naman. may konsiderasyon.ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. Sa naturang kumperensya. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. mapagtiwala. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. May mga ilan nang sumubok . binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. marespeto. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita. mapagmalasakit. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. 4 Title:Sanaysay (44) Text 136 . wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998).</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. Sa Ingles. mapagk umbaba. Sinusugan naman ni Prop<pd>. ang pahayag ng kalihim. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>.</pd>H<pd>. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. hindi ito mad aling sagutin. pahayagan at magasin. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. editoryal at b alitang pamapalakasan. A<pd>. mapagpatawad. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). mapagbigay. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. sanaysay.</pd> Crispino Jamias.

hindi nanghahamak o nanlalait . at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan . ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. humi hingi ng tawad. maawain. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. nagpapakatoto o. 2005). nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. Nobyembre 24. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. De Mesa 1991). si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. Sa ngayon. malaya. mapagbigay (De Mesa 1991. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. maunawain. mapagmalasakit. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob.</pd>47. isang propesor ng wikang Pilipino. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. isang madre. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. at malapit sa Diyos. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). mapagkumbaba. isang pari. mabait. may magandang intensyon para sa ibang tao. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. matulungin (De Mesa 1991). hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. malawak ang pag-unaw a. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. marunong makipagkapwa. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. nag-aaruga. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. nagpapatibay ng loob ng kapwa. buk as ang loob. nagbibigay ng pag-asa. Narciso-Apuan Symposium. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob.na magbuo. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. at dalawang <i>charity volunteer</i>. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>.

hinanap ang mga magkakapareho ng tema at bumuo ng mga domeyn at kategorya. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. sa tingin ng mananaliksik. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. Thompson. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Knox. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. sapagka . <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Hess. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. Williams at Ladany 2005). <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. <i>content analysis</i> ang ginamit. isang <i>counselor</i>. Sa 14 na kalahok. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. Sa sitwasyong ito. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. Sa pananaw ng mananaliksik. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. Sa kulturang Pilipino.ng depinisyon ang kagandahang loob. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o.

Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. <b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. porsyento. nakalagay ang mga deskripsyon. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. Hess. may konsiderasyon. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. at ur i ng mga ito. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. Knox. hindi iniinda ang abala. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. Ayon kay Hill. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. Sa bawat talaan.t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. Thompson. pagdodomina ng isang miyembro. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. may mga ilan ding naging pagsubok. may pakikipagkapwa. Williams at Ladany (2005). at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. inuuna ang kapakanan ng iba . maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. Sa pagsusuri naman ng datos. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. Siya ay may malasakit.

at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. bukal ang loob. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. nagbibigay ng serbisyo. <i>unconditional</i>. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. hindi sila naghihintay ng kapalit. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> . maalalaha nin May utang na loob. marangal. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. kahit saan. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan.Laging handang tumulong. <i>Pakikipagkapwa</i>. <i>Malinis na kalooban</i>. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila.

Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. iniisip ang kapakanan ng iba. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa. handang magsakripisyo 75 31 19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. hindi nang-aabala.Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. disiplinado. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. . 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>.

Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. kay a't siya'y nalunod. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". Ang bodega ay puno ng mga mais. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi." ang sigaw ng isang sisiw. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. bigas. Hilig nila talaga ang tubig. Isang araw. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. sigaw ni inahing manok. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Sila'y mga bibi. para marinig natin kung siya ay parating na. Kaya't siya'y tumalon sa tubig.5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 . Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus . Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Halina kayo't tayo'y aalis na. at damo." ang wika ng inahing manok.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. "Hindi iyon mga sisiw.

Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. Walang may gusto na gawin ito. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito. pero sa susunod ay hindi na". O sige. Huminga ng malalim ang ama. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. sagot ng lima. hihingi ka sa akin. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka.a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Panay ang pamamasyal. Tapos ngayon. Nang dumating ang tag-ulan. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. Nangako siy . "Masaya ako sa buhay natin. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. hanggang sa maabot na niya ito. Agad nitong pinalaki ang katawan. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. "ama. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Sa kanyang paglipad. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. sa kanyang trono. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. walang naip ong pagkain ang tipaklong. b ibigyan kita ngayon. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat.

Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. lumabas ng bakuran ang usa. "Kumusta na kayo ?" sigaw niya. Sa halip. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Isang araw. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. G ayunpaman. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. siya ay nagulat sa nakita. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. Bibili siya ng pagkain. Naisin man niyang kainin ito. pupunta si Mang Isko sa bayan. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. ang pagong ay nahulog. Ang isa ay mayaman." Isang araw. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw.a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. gamit naman ang kanyan g bibig. At ganoon nga ang kanyang ginawa. "Isa itong kamangha-manghang bagay. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. Isang araw. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Laking tuwa ng hari. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. . binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Minsan. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. Isang araw. Pagbalik ni Mang Isko. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Isang araw. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada.

Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. Ngunit sa kanyang kabiglaan. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari." ang sabi pa nito sa hari. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan.Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. Maya-maya'y may na . Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais." ang sabi pa nito. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Nawa'y tanggapin ninyo. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Sa wakas." Natuwa ang mayamang kapatid. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. Natuwa and dalaw ang pulubi." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Isang gabi. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. Ang sabi niya. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. Lubos namang natuwa ang hari." ang sabi ng isa. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Nagtaka and isang pulubi.

kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. Animo bumigat iyon. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. <b>A</b>t isang araw nga. <b>S</b>amantalang ang ina naman. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. "<b>I</b>na. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. <b>M</b>insan. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. . nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. Inaalagaan nito ang pamilya. <b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. At sa kanyang paglayas. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako.pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. <b>A</b>ng ama. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. Nang buk san niya iyon. 5 Title:Alamat Text 114 . naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid.

Ngunit lumakas ang agos ng ilog. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. <b>N</b>oong araw. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. <b>B</b>igla.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. <b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. <b>M</b>ula sa malayo. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. at napailalim sa tubig ang mag-aama. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. Nagkaroon sila ng maraming anak. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. At ikaw Magda. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. . hangga't ikaw Damaso. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. humaba ang kanilang mga nguso. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. Nais sanang magbago ng isip si Magda . "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. <b>M</b>ula sa malayo. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan."<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa.

Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. <b>S</b>a paglipas ng panahon." ang pagsisinungaling ni Juan. "<b>P</b>asensiya na po. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. Bago dumilim. mabilis na tumanda si Aling Rosa. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. ginabi ka yata ng uwi ngayon. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. . Palagi siyang nagdara sal. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. "<b>A</b>nak. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. <b>A</b>ng anak. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. isang baba e ang kanyang nakilala. kung kaya't agad umibig dito si Juan. At bigla. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena." ang pagsusumamo ni Juan. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. gabi na ito nang makauwi. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. <b>M</b>insan. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. bakit? Sabihin mo. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. si Helena. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw." "<b>N</b>gunit. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. "<b>O</b> anak.<b>A</b>ng ina. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. Hangang minsan. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat." ang wika ni Aling Rosa sa anak. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon.

<b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. Ate tulungan mo naman ako. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. Si Juan ay naging isang butiki. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. pahiramin mo. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. Kung humihingi sila ng tulong. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. "<b>A</b>te. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina." "<b>L</b>umayo ka rito. <b>S</b>a takot. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. "<b>A</b>te. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. At bilang pag-alala sa kanyang i na. Kung nanghihiram sila sa iyo. at naglaro sa paligid. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. "Lumayu-layo ka nga rito. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. <b>M</b>aya-maya. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. Hu malakhak itong lumapit. <b>M</b>ula sa malayo. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . Baka masira lang ito. wala kang perang ipambayad dito. tulungan mo." Parang walang narini . at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba. napakahirap abutin. Istorbo ka talaga. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. Parang langit ang taas nito. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto."<b>D</b>ios ko po. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. Lay o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. Doon ka sa Nanay magpasulsi. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot.

Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. Gamba. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. iha. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. humabi nang humabi. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. Inuu lit ko. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba.." dugtong ng kapatid niyang lalaki. malakas. Iniistorbo na naman ninyo ako.baka magkasakit ka. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. at buo ang tunog. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a.. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. Wala akong pakialam kung kasalanan man un." luhaang sabi ng ina. oras-oras." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba." "<b>W</b>ala kayong pakialam.. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang.. "Ano ba kayo. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi... <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. . Bilang parusa. pagalit itong sumig aw. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat.g si Gamba. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. kung malilipasan ka sa pagkain. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay." "<b>G</b>amba." pagpigil ng mapagmahal na ina.

AIDS din yun<pd>. HIV-AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusug an Text 134 . hindi sabaw o sabon ang gamot sa HIV! Rona 20 . Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. Itinanong-tanong ang tungkol sa <i>sexually transmitted infection</i> at ang tungkol sa HIV/AIDS.. Akala din ng marami na simple lamang ang lunas sa sakit na AIDS tulad ng katas ng halaman o sabaw ng prutas o di kaya ay paglalangas ng tubig na may sabon.</pd> diretso na rin sa AIDS!" Heto pa. 6 Title:Sexually transmitted infection. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . Ay on sa mga untahan sa umpukan lumalabas na maraming akala ang mga lalabintaunin n a sumasalamin sa mas malalaking problemang may kinalaman sa kanilang sariling se kswalidad at sa kultura at lipunang kanilang ginagalawan. di ba palatandaan ng AIDS yung hirap sa pag-ihi<pd> . HIV/AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusu gan Ilan pang halimbawa ng mga usapan ng mga lalabintaunin tungkol sa kanilang kalus ugan at seksuwalidad ang hinalaw upang mailarawan ang kanilang kabatiran tungkol dito..</pd> sa guys parang may nana yung lumalabas" Mark 20 "yung tulo. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw..<b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito.. Natutunghaya n sa mga sumusunod na halimbawa ang ilang tamang kabatiran at ilan ding mga naka babagabag na kakulangan sa pag-unawa sa mga sakit na nakakahawa at nakamamatay g aya ng HIV/AIDS. Mga halimbawa ng kulang na kabatiran sa AIDS Hindi tulo ang AIDS! Nico 16 "sa napag-alaman ko. Akala ng ilang lalaki ng lalabintaunin na ang lahat ng STI gaya ng tulo o gonorrhea ay HIV. Naging paksa sa mga umpukan ang mga sakit na nakahahawa at inilaan ang m ga tanong tungkol sa mga sakit na kaugnay ng sekswalidad.Essay Word Count: 2.249 <i>Sexually transmitted infection</i>.

</pd>" Gilbert 16 "<pd>.</pd> 'pag may AIDS. .</pd>" Angelo 14 "<pd>. Ang HIV ay isang retrovirus o kilala itong Human Immunodeficiency Vi rus. ang labis na panga ngayayat at patuloy na panghihina ng pangangatawan. ang pagkasira ng bait o dili kaya ay magkakaroon ng mabilis na paghina ng kakayahang pangkognitibo ng tao... <i>virus</i>.... ano ba ang HIV ate/kuya? Elsa 14 "AIDS nakakahawa<pd>. baka mahawa sila</pd>. Dulot ng HIV ang <i>direct viral disease</i> at a ng <i>disease secondary to the immunodeficiency state</i>. Ang <i>Ka posi's sarcoma</i> ay isang <i>malignancy</i>. Magkakar oon din ng <i>neurologic disease</i> na kinahihinatnan ng <i>direct viral disea se</i>. Ang <i>direct viral disease</i> ay magkakaroon ng <i>constitutional illness</i>.< /pd>sabi ng lola " Mark 20 "sa tulo<pd>.</pd>pang-bawas lang buco juice<pd>..</pd>" Ilang maling pananaw Daisy 16 "<pd>.</pd> hindi dapat lumapit sa taong may AIDS kasi nakakahawa<pd>.</pd>g<p d>... sa halikan<pd>.</pd> <i>Mycobacterium tuberculosis</i>). la bis na nagpapawis sa gabi. at sobrang mahina ang katawan ng may sakit..</ pd> <i>Candida albicans</i>). ewan ko parang gan'on."ang gamot sa AIDS.... Samantala sa mga <i>opportunist ic infections</i> may apat na maaaring magsamantalang <i>micro organisms</i> s a mahinang sistemang panlaban sa sakit tulad ng <i>bacteria</i>. parang<pd>. kailangan may sariling gamit kasi puwede ka ng mahawaan kapag ginamit mo iyong kanyang kutsara o baso<pd>. .</pd> AIDS nakukuha mo sa laway. hindi naman pinag-uusapan" Jomar 19 "kapag nasama sa tubig tapos nainom..</pd> kung magka-AIDS ako sasabihin ko sa iba na 'wag na silang maglalapit sa akin. (<i>Herpes zoster</i>). (e<pd>.....</pd>" Erik 16 "<pd>." HIV ang dahilan ng AIDS Hindi nababatid ng tama ng maraming lalabintaunin na ang HIV ang dahilan ng saki t na AIDS.. Dalawa ang prosesong nagpapaliwanag ng pagka-komplikado ng AIDS.</pd>hindi mo naman alam kung sino may sakit na AIDS di ba<pd>. Hihina ang sistemang pang-immune ng katawan na nauuwi sa malalang sakit na AIDS o Acquired Immunodeficiency Syndrome. ang halimbawa nito ay <i>dementia</i>. (e<pd>.</pd>g<pd>.</pd>" Raymond 17 "<pd>... <i>fungus</i>..</pd>kaya di mo maiiwasan<pd>.... nagkakaroon ka na ng AIDS<pd>... Halimbawa ang <i>wasting sy ndrome</i> ng <i>consitutional illness</i> kung saan nilalagnat ng mataas. at <i>protoz .....</pd> hindi ko alam kung paano nagkaka-AIDS.</pd> ang gamot mainit na tubig na may konting sabon" Teka muna. Sa <i >disease secondary to the immunodeficiency state</i> naman may mga <i>malignanc ies</i> at <i>opportunisitic infections</i> na maaaring kahinatnan.

</pd>" Verne 18 "<pd>. Ang PCP ang karaniwang sakit ng may AIDS. Isa rito ay ang paraan ng pagtuturo at pagkatuto sa mga dapat iwasang gawain na nagpapataas ng antas ng panganib na magkahawaan. Samantala sa mga nahawaan na ng HIV. Ito na ang pinangangambahang kalagayan na nauuw i sa kamatayan ng nahawa ng HIV. Humahanap na rin ng bakunang panlaban sa HIV kanya lamang ay maraming probl ema ang kinakaharap ng mga siyentipiko tungkol dito. Ang pagkakaroon ng TB o ca ncer ay seryosong banta sa lakas ng katawan (panghihina ng kalamnan).</pd>AIDS nakukuha sa sexual intercourse. Halimbawa ng tamang kabatiran Michelle 12 "<pd>... Ang isa pang paraan ng pagpigil ay ang pagsala sa mga produktong dugo na gagamitin sa medisi na. May mga AIDS-<i>defining opportu nistic infections</i> na rin bukod sa may ebidensiya na ng HIV infection ang ta ong may <i>full-blown AIDS</i>. Mas komplikado ang paraang ito subalit mas masino p sa paggamit ng antigens (e<pd>.</pd>5%)..</pd>AIDS nakukuha thro' injection (IV drug users) Benedict 17 "<pd>.</pd>g<pd>. Kinatatakutan ang ganitong mga sakit dahil may kaugnayan pa rin sa mga aspetong sarili. Ang ilang halimbawa ng mga naging tugon sa mga tanong ay mat utunghayan sa ibaba.. Kasalukuyang paraan ng pag-alam kung may HIV at AIDS at mga pagpigil ng pagkalat nito Ang ELISA o enzyme-linked immunosorbent assay test ang isa sa mga paraan ng pag -alam kung ang tao ay may HIV..</pd>AIDS. Ang <i>prevention</i> o pagpigil ang tanging paraan sa pagtigil ng pagkalat ng HIV. Upang matiyak naman kun g may AIDS na ang may HIV binibilang ang CD4 T-lymphocyte para alamin kung ito a y mas mababa na sa takdang bilang (CD4 < 200). Ang ibang kinatatakutang sakit ng mga kalahok ay tuberculo sis (TB) at cancer. sekswalidad. inaantala ang pagdami ng mga <i>retrovirus</i> na ito sa paggamit n g HAART <i>triple drug therapies</i> Ang may mga <i>opportunistic infections< /i> naman ay ginagamot sa mga angkop na lunas dito gaya ng <i>antibiotics</i> . at ang paglayo ng iba bunga ng p andidiri (sosyal). Ayon sa mga kalahok na lalabinta unin kinatatakutan nila ang mga sakit na STD. acquired immunodeficiency virus.</pd> <i>Pneumocystis carinii pneumonia</i> o PCP).</pd> p24).. Dahil na rin sa wala pang natutuklasang lunas s a sakit na AIDS ang mga paraan ng pagpigil sa pagkalat ng nakamamatay na sakit n a ito ay isang malaking hamon pa rin sa mga eksperto sa medisina at pag-uugali o behebyur. 'pag nagka-AIDS hindi na gagaling<pd >. at sosyal..</pd>" Caryl 16 "<pd>. sekswalidad... pagpawi ng gana sa sex (seksuwalidad).</pd>AIDS madaling kumalat. sa infected na karayom o dugo<pd>.. Id inadahilan nila ang takot sa mga ganitong sakit sa pagkawala ng sigla sa buhay ( sarili). <i>sexually</i> (<i>socially</i> ) <i>transmitted disease</i> at ang AIDS. imahe ng s .</pd>g<pd>.oa</i> (e<pd>.. at sosyal. Ang Western blot test ay isa pang paraan ng pagtiya k kung may HIV ang isang tao.. subalit marami ang <i>false positive</i> kaya iminumung kahi ang pag-uulit ng test.. wala pang gamot para diyan<pd>.. Ito ay sobrang sensitibo sa pag-<i>detect</i> n g HIV (99<pd>.</pd>" Kinatatakutang sakit ng mga kalahok na lalabintaunin Ang mga kinatatakutang sakit ng mga lalabintaunin ay may kinalaman sa mga sumusu nod na aspeto: sarili.

Sa ilang sumusunod na halimbawa sa ibab a.</pd> nakukuha ang AIDS sa pambabae<pd>. hindi makikipag-ano sa mga babaeng gala at sa mga bakla<pd>. Inaakala pa rin ng marami na bunga ng kakaibang sekswalidad ang pagkakaroon ng sakit na HIV. anyong panlabas (pagkalugas ng buhok). Gayundin mariin pa ring pinaniniwalaan nila na ang mga bakla ang may dala ng sakit na HIV/AIDS dahil daw sa mga aktibiting sekswal ng mga ito. Ang mga lalabintaunin lalo na ang mga lalaki ay naniniwalang ang sa kit na AIDS ay pambabae o pang mga bakla lamang at nahahawa ang mga lalaki dito.. Ang mga prostityut o mga babaeng bayaran ang nagpapasa ng sakit na STI at HIV/AIDS dahil sa pasalin-salin sila sa iba't ibang kostomer .. matutunghayan ang ganitong mga pananaw.....</pd>umiwas sa mga bayarang babae. sila mismo kasi nakakakuha ng AIDS. Halimbawa ng <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na AIDS Keith 18 "<pd>. at kaloob an (pagkawala ng pag-asa).</pd> nakukuha ang AIDS kung na kikipagtalik ka sa bakla!" Sulyap sa samu't saring saliksik <i>Stigmatized</i> at <i>feminized</i> ang sakit na HIV/AIDS. Sus ulyapan ang samu't saring saliksik sa larangan ng pag-aaral sa HIV/AIDS ang mga usaping kaugnay ng mga pananaw na pambabae at pang bakla lamang ang sakit na ito . <i>Stigmatized</i> ang s akit na HIV/AIDS sa mga bakla at babaeng bayaran.arili (pangangayat ng katawan).</pd>yung lalaki sa lalaki<pd>. Ayon pa sa pag-aa ral mabilis na dumarami ang mga kaso ng HIV sa Timog Silangang Asya lalo na sa Thailand at mga karatig bansa nito na di kalayuan sa Pilipinas...</pd>" Rutloy 19 "<pd>. mag-ingat na rin sa mga ganitong babae. Napag-alaman din sa mga lalabintauning kalahok hindi lamang ang kanilang agam-ag am sa AIDS kundi ang mga pananaw na sumasalamin sa kakulangan ng pag-unawa sa sa kit na ito. Akala pa rin ng marami sa kanila na ang sakit ay nakukuha sa pakikipag-sex lam ang sa mga babaeng bayaran at mga bakla... Ito ang siyan g nagpapanatili sa banta ng lalong malawakang pagkalat nito sapagkat hindi malin aw sa marami ang dahilan ng pagsasalin-salin ng HIV. Halos ganito r in ang <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na ito kung saan inaakala na sa ba bae nanggagaling ang HIV virus at kumakalat dahil sa pakikipagtalik sa isang bab aeng nagkaroon ng ibang partner sa sex bukod sa kanyang kasintahan o asawa... Sinasabi din nila lalo na ng mga lalak ing lalabintaunin na nahahawa ng HIV sa pakikipagtalik sa mga tinatawag nilang l alaking operada o transekswal at sa mga hindi matitinong babae o kung ituring ni la ay mga babaeng gala.. nasa tiyak na panganib ang mga kababaihan lalo na ang mga bata at lalabintauning babae sa pagkahawa sa sakit na HIV. Ang retrovirus ay galing sa mga bakla at naisasalin sa pakikipag-sex sa kanila. sa ganitong lugar<pd>.. Samantala hin di malinaw sa mga kalahok kung bakit mga babae lalo na ang mga bayaran at ang mg a bakla ang dahilan ng pagkalat ng HIV.</pd> para makaiwas sa AIDS. Ang <i>Feminization of HIV/AIDS</i> ni Nwe Nwe Aye (2004) ay naglalahad ng mga katibayan ng maling pananaw at pagkakabit sa kababaihan ng sakit na ito.. Ay on sa pag-aaral.</pd>" Gary 15 "<pd>.</pd>" Ryan 19 "<pd>. Natutunghayan ang ganitong pag-uugnay sa mga sumusuno d na halimbawang hango sa mga interbyu.... Idinagdag pa ng .. Sinabi sa pag-aaral na ang mga babae ay may <i>multiple vulnerabilities</i> ku ng saan lalong madaling mahawa sila sa STI partikular sa HIV.

pwersahang pakikipagtalik. B para sa <i>being faithful</i> (pagiging tapat). Ayon kay Nwe Nwe Aye. Halimbawa sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> (Poblete 2005) m as marami ngang naitalang kaso ng HIV/AIDS sa mga lalaki (62<pd>. partikular sa mga bata at lalabintauning babae. sa pag tatalik nahawa ang mga lalaki. gulang . Nagkalat pa rin nga ang pananaw na ang AIDS ay sakit ng babae at sila ang nakah ahawa sa mga lalaki. dapat magi ng bahagi ng pangkalahatang istratehiya ang ganitong kaalaman upang maging mabis a ang programa para sa pagpapaalam sa banta ng AIDS. Hindi rin sapat ang paggigiit sa kanila ng paggamit ng <i>condom< /i> dahil laging naroon ang banta ng pwersahan at pamimilit na sex. Marami ring babae ang nahawaan ng kani-kanilang mga asawang lalaki samantalang nananatili silang tapat sa mga ito.</pd>2%). Sa pagtataya ni Cravero (2004) sa sitwasyon ng HIV/AIDS sa Pilipinas sinabi niya na kailangan g basahin ang mga tanda na <i>slow at <i>low cases ng sakit bilang <i>hidden</i> at <i>growing</i> dahil nga sa maraming palatandaan ng pagmumulan ng pagkal at nito. . lahi.pag-aaral na mas mataas na ang <i>rates ng HIV sa mga babaeng lalabintauning may asawa. Marami sa mga babae ang walang kapangyarihan sa negosasyon tulad ng mga nasa <i>commercia l sex work</i> at nasa marahas na sitwasyon. Ayon pa rin sa naging ul at ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . mula sa buwanang pagtatala ng 1 0ng kaso lamang sa mahabang panahon ay nagkaroon ng biglaang pagtaas ng bilang s a 20ng kaso ng HIV/AIDS nitong taong 2006. <i>commercial sex workers</i> . Sa interbyu sa mga ama at ina na may HIV. Aniya. Ay on sa kanya hindi sapat ang ABC bilang <i>prevention strategy</i> lalo na para sa mga kababaihan. Ang sitwasyon ng kababaihan ang higit na mapanganib at hindi ang kanilang iniuugaling kaugnay ng sekswalidad. at iyong nasa <i>commercial sex work</i> na hindi nakapipili talaga ng kung sino ang k anilang magiging kostomer. at C para sa pag gamit ng <i>condom</i> . Dapat na ngang ulit-ulitin sa mga kalalakihan na ang sakit na ito ay unibersal. Aniya maraming <i>overseas workers</i>. at mapanganib na ugali ng mga kabataan sampu ng kanilang mga iniuugali sa sek swalidad ang mga palatandaan ng banta ng HIV/AIDS. Idiniin niya na mahalagang isali ang mga lalaki lalo na ang mga lalabintaunin sa kampanya sa pag-unawa sa sitwasyon ng mga kababaihan upang higit na mapangalagaan ang kanilang kalusugan. ano ang bisa ng ABC kung may karahasan sa kaba baihan gaya ng <i>rape</i> o panggagahasa. Iminungkahi sa pag-aaral na ang lalabin tauning babae ay dapat magkaroon ng sapat na kaalaman at kasanayan upang makaiwa s mahawaan ng HIV.</pd>8%). Ilang mahahalagang usapin ang inilahad ni Nwe Nwe Aye (2004) sa kanyang pag-aara l kaugnay ng AIDS at kasalukuyang iminumungkahing paraan ng pagpigil ng HIV. Gayundin naman ang HIV <i>transmission risk</i> ay mas matindi sa sit wasyon na may puwersahang pakikipagsex.39 taong gulang (37<pd>.</pd>8%) kaysa sa mga babae (37<pd>. Ayon pa rin sa ulat.</pd>7%) at sa mga nasa 30 . Pinatutunayan ito ng nakaraa ng tala ng pagdami ng kasong iniuulat na may HIV/AIDS. karami han sa mga ina ay nahawaan ng kanilang mga asawang lalaki na nakuha ang <i>retro virus</i> sa labas ng bansa noong naghahanap-buhay pa sila bilang mga <i>overs eas worker</i> (Javier 2006). Mahihinuha na mas maraming kalalakihan ang may HIV/AIDS at sila ay nasa maagang yugto ng pagiging <i>adult</i> .29 taong gulang (31<pd>. Pataas din aniya ang bilang mula sa naunang nait alang kaso noong 1984 sa mga taong nasa 20 . ang lahat ay maaaring magkaroon at may banta sa bawat isa sa atin. o pananampalataya at hindi usaping pangbabae o pambakla kundi panlahat. Ilang nakalap na mga pag-aaral sa epidemyolohiya ng HIV/AIDS at mga sarbey tungk ol dito ang maglilinaw na ang sakit na ito ay walang pinipiling kasarian. Ang ABC ay istratehiya ng pakikialam kung saan itinuturp na ang A para sa pag-<i>abstain</i > sa sex.

Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Hindi niya malilimutan ito. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Sumisidhi ang digmaan. Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama t puno ng patumapat ang kanyang kapatid. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit.5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. si Hen. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka . Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Batid ito ng kanyang Ditse. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina nanahanan ni Alfonso. Usaki Kimadori. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon.

Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Walang imik si Gloria. Balighong pangamba ang kanyang nara mdaman. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Kinabukasan. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Ma . Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Kumukulimlim ang panahon. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa pamumuno at pagpaparusa sa mga katutubo. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s.nyang Ditseng Cora para sa Heneral. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Lumipas pa ang mga araw. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Mahalagang makakuha ka ng salapi . nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Karne an g laman ng bayong. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong." pahayag ni D itseng Cora. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi.

tunguhin at saliksikin. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. magdidilim na. ang inisip ko. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Papalapit siya. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Nabatid ni Hen<pd>. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Tumahimik ang paligid. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora.y kadalasan ang kanilang pagkikita. Siya si Duerme. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana . Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. Ako si Dulce. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Papalubog na an g ikalawang araw. malapit at lumalapit siya sa akin. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Isa lang ang batid ko. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Lihim ito. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Di ko lang batid kung saang direksyon. Piho ko'y naliligaw ito. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. wala na si Ditse. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Mahalumi gmig. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. pero walang nakatagpo. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito.

D oon ko ipinasyang tumakbo na. <i>Panitikang Pambata. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. tulad ng wika. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa.674 Sa paniniwala ni McGillis. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador.Essay Word Count: 2. Tuluy-tuloy ako. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi . Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. Nakita ko na ang daan patungong bayan. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. 4 Title:Sanaysay (46) Text 141 . Alam kong malayo na ito sa akin. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Kay McGillis. Nakailang hakbang na ako. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Humahangos. dilaw. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Kinabahan na ako. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw.w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak.

Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol.. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto.nas. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860.. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Paglaon. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara.</ pd>8) </i>." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. Sa bansang 1850. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. sa t .</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. na dapat igalang sa lahat ng oras. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Bukod sa kartilya at katon. Tinatawag din itong "abesedaryo. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. pagbigkas ng mga salita. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. Ang unang aklat na limbag. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino.

<i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador.</pd>P<pd>. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan.</pd> Perkins. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. Muli. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>.</pd>I<pd>.</pd> La Belle. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>.</pd>A<pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>.</pd> Stuart. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil .</pd>M<pd>. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan.</ pd>H<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. pagkontrol sa mga kaalaman. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. bida ang mga Amerikano. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas.</pd>F<pd>.</pd> Eady. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. at Sa rgent Rayme. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan.</pd>P<pd>. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito.</pd>H<pd>. Ayon kay Luna Sicat Cleto.</pd> Hancock. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . mababait na kaibigan at higit sa lahat. Tinawag silang mga pen sionados. at sa buhay ng mga santo. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.</pd> Ralphson. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan.alambuhay ng mga sikat na tao.</pd> Stuart. Edward Stratemeyer. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. Kung kaya. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. bida.</pd> Thomas.

at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. ahen siya.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. tulad ng Amerika. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. sa mga babasahin. Sa mga kasalukuyang teksbuk. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. nandoon pa rin sila. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. at tanggapan ng pamahalaan. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Ika nga. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Anumang gawin nating pag-iwas. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. sa mga panoorin. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan.ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin.</pd>180) </i>. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon.. sa ating sinasalita. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. hindi ito ang wika ng ating "k .</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. at sa lahat-lahat na yata. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>..

Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Big Book. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. partikular ang televisyon. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitikang-pambata. Bright M inds Read! at iba pa. Klasrum Adarna. malilikh . Teen Novellas at Teen Romance. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Poster s Series. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. ba le wala rin. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Dahil dito. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Bukod di to. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Dahil dito. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. Higit sa lahat. Sa kasalukuyan. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. At kung minsan. Manuals. Taon-taon. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino.aluluwa". Madalas. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw.

Essay Word Count: 2. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. 6 Title:Sanaysay (43) Text 133 . lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. Sa pamamagitan nito. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin.063 Samakatuwid.a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. . Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Sa mga simulang pahayag sa kwento. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali.

isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. torotot. <i>antenna</i> ng TV. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. tulad ng akala ng bata. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Pero hindi na ito ang mahalaga. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. Sa mga batang hindi pa nakababasa. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. at iba pa. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. ng kanilang mga iniidolo. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. . ugali. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. Sa mga inilapat na ilustrasyon. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. stik ng <i>fishball< /i>.<i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. suklay. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. Alam din ng bata na <i >hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. Isang babae ang sumulat ng kwento. tulad ng <i >ruler</i>. ngunit sa halip na mahatsing ito. Dahil di to. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. at iba. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil.</pd> Anon uevo. pambomba ng bola. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>.

. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. nag-iisip at hindi emosyonal. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. hapung-hapo siya. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. kung kaya hanggang ngayon. pagtanaw sa mga b ituin. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. <i>loko lang</i>. tumbang-preso. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. <i>Gumagala buong gabi. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. bakla o t omboy. o <i>w alang lang</i>. Tumuklas ng mga bagay-bagay. tulad ng pagpunta sa hardin. sumukob sa malalaking puno. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. agad na lalabas ang mainit na kape. taguan. plantsadong damit at iba pa. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. agad niyang nagagawa. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. Ngunit isang araw. biglang nagbago ang lahat. Sa pamamagitan nito. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. Sa kwento. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. kasama ng mga kalaro</i>. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. ang Ruming ay pangalang hindi lik as na panlalaki. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. na ang lalaki ay laging malakas. <i>O nagpapatintero. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. magpahangin. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. Sa ngayon. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. Sa kwento ni Garlitos.Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. umawit sa buwang hugis karit.

ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri.Ang maganda sa kwento. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses . Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. Ang katulong ay hindi lamang katulong. ga nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. Sa kanila ng kamalayan. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. taglay ng panitikang pambata. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. Tulad ng mga babae. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. Maaaring ituro ng mga kwento. nang hindi namamalayan ng mga bata. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. Samakatuwid. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. Sa pamamagitan ng kwento. negatibo. Emosyonal (nalulungkot. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. nagseselos. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. sentimen tal.

maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. pananaw. at paniniwala ng isa ng lipunan. maunlad. Maselan ang kalagayan naming dalawa. upang malikha ang isang lip unang malaya. uhaw at gutom. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. Sa naipon niyang salapi. anumang kasarian. Taglay nito kultura. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a . Kung kaya. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan.o at maunawaan. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Sa pamamagitan nito. Kung mangyayari ito. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. subalit kinak ailangan ko itong gawin. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. Gera hanggang Dresden. 6 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. at higit sa lahat. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h awak ay pistol. wika. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. Dahil ang katoto hanan. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata.

Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Ako. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Kasama dito si Ilienno.awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Akala ko'y katapusan na nami n. Noong una. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis.. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Narating namin ang sinasabing Dresden. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito.. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Si Waldteim at ako. Ika-27 ng Enero 1943. Isina ra ang klab ni Ilienno. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. Ika-20 ng Abril 1944. Oo. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. Ika-17 ng Abril 1943. Katatapos lamang ng taglamig. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami nagkakilala. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Ika-6 ng Agosto 1942. Ako'y isang LIHIS. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Kung minsan ay maaamoy mo a . Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa .. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. 1943. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay.. Tanggap na niya ako. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian .

Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Hindi ko ma tiis. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. dalawa ang inutas ng punglo. mabato at mainit ang aming hinihigan. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Ganunpaman. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Nagpumilit siyan makatayo.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Binuhusan sya ng tubig. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. tinulungan ko siya. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Sa barracks. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. o dalisay. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Ayaw kong isipin ang<pd>. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap.. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks.ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Ika-20 ng Mayo 1944. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Takot na akong mawala pa siya. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Nan ghihina na ang kaibigan ko. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Inaanay na ang aming katawan. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Lahat ng naniniwala sa gawi. malinis at marangal. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Wala kaming magawa. Wala nang limitasyon Waldteim. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m . Ika-26 ng Mayo 1944. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Kahapon ng tanghali. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. ang mga bahagi ng Koran. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Mapanib ugho ang kanyang dila.. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Pilit kong itinatali ang bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. wala na. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>.

Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong.aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Siya pa ring batang masunurin. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Tulala ang kanyang ina. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . . Makaraan ang ilang saglit. Walang nakakibo sa mga nakakita. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat." Halos mag-aalas dos na ng hapon.

Bahagi ng antas na i to ang mga salik o kontextong kultural tulad ng lahi.Essay Word Count: 2. estado sa lipunan. motibasyon. tinalakay ni Patricia Hill Collins ang tatlong level ng pagdanas (experience) a t pakikibaka (resistance) ng isang babae sa limang puwersa ng lipunang tinatalak ay. at anak. Samantalang dominante nama n ng mga kaso ng pananakit at pang-aabuso ang listahan ng mga nakasasakal na rel asyon sa mga babaeng ito (Collins 1990: 619-620). at panl ipunan. Ang panlaping "pakiki-" ay nangangahulugang "pagsama at pagdamay sa anumang bagay n a ginagawa o nadarama ng iba" (Enriquez 1981:13). ugali. Kasama sa kat egoryang personal ang relasyon ng kababaihan sa isa't isa. at sa kalalakihan o p akikipagkapwa.4 Title:Sanaysay (39) Text 129 . Kadalasang nakakulong sa pamilya at pagpapamilya ang mga ekspektasyon at katangiang ito. Pin atunayan nina Moi at Quindoza Santiago na dikta ng kultura ang pagkababae at pag kalalaki (Moi 1985. Kabilang dito ang pagiging mabuting ina ." Nasa tuktok ng ha yrarkiyang ito ang konsepto ng "pakikipagpalagayang-loob" na nangyayari lamang s a pagitan ng magkakaibigan kung ihahambing sa "pakikisama" na maaaring sa kahit kanino (Santiago 1976:132-139). g .360 Hindi maihihiwalay sa naunang apat ang salik ng gender o kasarian at sekswalidad ang pagiging babae o lalaki. edad. may napakaraming antas ng pakikipagkapwa ng m ga Pilipino. Matatagpuan sa antas na ito ang k awing-kawing na puwersa ng lipunang gumagahum sa isang tao. Manipulado ng gahum ng dominanteng grupo ang ikalawang antas ng pagdanas at pakikibaka: ang panggrupo o pangkomunidad. At sapagkat walang dalawang taong m ay parehong kaakuhan. Sa artikulong "Black Feminist Thought in the Matrix of Domination" (1990). mula sa pagiging "civil o civility" o "pakikitungo" hanggang sa pag kakaroon ng "sense of unity and identification" o "pakikiisa. Para sa kababaih ang African-American halimbawa. dagdag ni Quindoza Santia go (Quindoza Santiago 2002:14). Ang mga ito ay makikita sa level na personal. at ang pagkababae o pagkalalaki. May mga katangian ding nararapat na taglay niya upang maging mahusay ang kanyang pagganap sa nasabing papel. asawa. Quindoza Santiago 2002). Pakikipagkapwa ang tawag sa ganitong konsepto o relasyong taosa-tao sa kulturang Pilipino (Enriquez 1981:13. Maaaring mapagpalaya o nakasasakal ang mga relasyong ito. Quindoza Santiago 2002:191). panggrupo o komunidad. ayon kay Collins. at emosyon ng isang tao na bahagi ng kanyang kaakuhan. marka ito ng pagkatao. Kaya bago pa man gampanan ng isang babae ang kanyang papel sa lipunan ay mayroon ng mga ekspektasyon sa kanya sa pa gganap ng naturang papel. makapangyarihang elemento ang pag-ibig at ang pag-iibigan ng isang babae at lalake. tulad ng fingerprint. Sa level na personal makikita ang karanasan. Ayon sa paglalahad ni Santiago sa "The Language of Food" (1976).

Ani Valdez. Hindi tayo bansang America kung saan maaaring malunod sa kawalang-identidad an g isang kritiko.</pd> Stella Valdez. Ang kababaihang kabilang sa ganitong kategorya ay kadalasang "m as mababa ang opsyon dahil ang mga ito ay komplemento lamang. Dahil nakapag-aral. na k adalasang "hindi maganda" dahil kung maganda ang babae ay sasabihing maganda't m atalino. Ani Cruz: <i>Hindi dapat inaaalis sa kontexto ng pamilya. at lipunan ang kritika . journal ng Departamento ng Pilipino ng Pamantasang De La Salle. Tayo ay bansang personal. May teorya si Ma<pd>. relihiyon. Lalo't hi git sa isang bansang "personal" tulad ng Pilipinas. at maitim na kompleksyon. Nararapat na magkakabahagi sa pagbuo ng identidad ang mga kontextong kultural na binanggit (Smith 1990. Tulad ng pagiging ina at asawa. Bat ay sa "pisikal na kagandahan" naman at "talino" ang mga opsyon na maaari sa kaba baihan sa labas ng bahay. isang iskolar at premyadong mana naysay. ginamit ni Valdez ang bahay bilang parameter ng pagsusuri." bagaman parehong sekswal na relasyon sa lalake ang basihan ng ganitong kateg orya. Ngunit napansin ni Santos sa kanyang pagsusuri sa pantikan ni Pantoja Hidalgo sa artikulong "Feminist Uses for Enchantment: A Gendered Reading of Cris tina Pantoja Hidalgo's Tales for Rainy Night" sa <i>The Likhaan Book of Philippi ne Criticism 1992-1997</i> (2000) na ang identidad ng isang babae ay palagiang n akabase lamang sa kanyang mga "social relationship" (Santos 2000:348). sa loob at labas ng bahay. at nakadepende ang dalawang ito sa kanyan g "social status" o estado sa lipunan. "Ang implikasyon kasi kailangang matuto siyang bu hayin ang sarili dahil hindi siya maganda" (38).ang "loob at ang labas ng bahay" at ang dalawang ito ay "mediated ng pagkakaroon o absens ng isang sekswal na ugnayan sa lalaki" (Valdez 1997:36). Sa artikulo. at edad sa kulturang Filipino. ang babaeng magaganda ay kadalasang matatagpuan sa labas n g bahay. kaibigan. Sa bawat lugar. at sekswalidad (Collins 1993:619). higit na mapaiigting ang identidad ng isang b abae kung isasama ang salik ng relasyon o pakikipagkapwa (Smith 1990)." tulad ng mga tind era at sekretarya. estado sa lipunan. Sa "Himanting: Suhay Sa Kamalayang Ni lamatan ng Kamalayang May Basag" (1997) sa espesyal na isyu para sa kababaihan n g <i>Daloy</i>. Ayon pa kay Valdez. May ibang kuwento naman ang mga babaeng matalino at maykaya sa buhay. Mir on 1999)." dagdag ni Valdez. ay may dalawang opsyon ang babae. may pagkakataon siyan g umasenso sa buhay. Kabaliktaran nito . "negatibo. Pansinin na higit n a mababa ang status ng puta. at maaari naman magkaroon ng magandang karera sa kanyang propesyon sa labas ng baha y kung matalino. itsura o pisik al na anyo. magagaspang na kamay." Kadalasang may istigma sa lipunan ang ganitong tawag dahil sa pag-iisip na walang nanligaw o nagkagusto sa babae dahil hindi na maganda ay threatened pa ang lalake sapagka t matalino at maaaring kapantay niya (ng lalake) ang istatus." na ang ibig sabihi' y may ilegal na relasyong sekswal sa lalake kapalit ng pera. kaysa "maybaha y. kung saan ang tao ay may halaga bilan g tao at hindi bilang utak lamang o sensibilidad (Cruz 2002: 24)</i>. dahil ilegal at nasa labas ng bahay. Ngunit dahil matalino lamang (at hindi maganda) ay malaki a ng posibilidad na tumanda siyang dalaga o maging "matandang dalaga. Samantalang ang babaeng maganda at maykaya sa buhay ay maaaring magkaroon ng magandang trabaho bagaman walang sekswal na relasyon sa la lake. An g mga babaeng nasa loob ng bahay ay kadalasang yaong may sekswal na relasyon sa lalake kaya't ang tawag ay "asawa" o yaong mga babaeng walang sekswal na relasyo n ngunit binabayaran upang gumawa ng mga trabahong-bahay tulad ng "katulong" at "yaya. Ang mga babaeng hindi maganda ay may dalawang pagpipiliang karir sa buh ay: maaaring maging katulong kung malakas ang katawan at masinop magtrabaho. ukol sa gahum ng gender o sekswalidad. sapagkat kung wala rin lamang sekswal n a relasyon sa lalake. dahil walang pera a t hindi nakapagtapos ng pag-aaral ay maaaring maging "puta. Ganito rin ang opsyon sa labas ng bahay para sa mga babaeng matalino. binanggi t ni Valdez na may dalawang lugar na maaaring puntahan ang isang babae sa lipuna ng Pilipino . masama." Madalas na "hindi maganda" (ito siguro ang politically-correct term) o p angit ang mga babae sa huling kategorya. Maituturing na "hindi maganda" ang "matitigas na braso. at bawal" ang ganitong relasyong se kswal sa labas ng bahay. Ang mahirap na babae. Kung gayon.ender. malalaking bint i o pata. Yaong mga babaeng magaganda ay maaaring magkaroon ng d alawang pagpipilian sa labas ng bahay.

isang pagtataksil sa paghahanap ng katotohanan. samakatuwid. makikitang may iba't ibang posisyon ang sarisarin g imaheng tinalakay ni Valdez sa artikulo. Dalawa lamang ang babaeng may asawa at matandang dalaga sa mga representasyon ng kababaihang matatagpuan sa matrix na ito. Ayon pa kay Collins. at iba pang pormal na organisasyon. kung gayon. mahalagang suriin ang posisyon ng isang babae sa iba pang antas ng dominasy on . Bagkus. Higit na makahulugan ang pagsusuri n g kaparaanan ng mga nasa ibaba ng matrix. Isa itong malaking "miseducation. ay maliit na bahagi lamang sa isang malaking korporasy on ng isang makapangyarihang pamilya na kumukontrol sa halos lahat ng serbisyong panlipunan tulad ng sa kuryente o Meralco. May kaakibat na "paghihirap" at "oportunidad" ang posisyon o lokasyon ng i sang babae sa komplikadong matrix (Zinn at Dill 1999:107). Higit na mabuti ang b uhay ng babaeng may katayuan o katangiang nabibilang sa gahum ng lipunan. Bukod dito. hindi sapat na isiwalat lamang na may kalupitang nangyayari sa kab abaihan sa isang lipunan. Gahum ng kapitalismo naman ang isinusulon g ng mga istasyon ng telebisyon dahil ang isa sa pinakapaboritong chanel dito sa Pilipinas. itsura o pisikal na anyo. ang Chanel 2. . Tulad ng personal at panggrupo o komunidad. simbahan.ang leybel na matandang binata na may positibong konotasyon dahil sinasabing wal ang nagustuhang babae kaya tumandang binata na lamang. Tatawagin natin Matrix ng Pagkababae ang Matrix ng Dominasyon ni Collins na nilapatan ng teorya ni Valdez. Isang magandang halimbawa ang sistema ng edukasyon sa Pilipin as na mula sa kolonyalismo ng mga Amerikano. Samant alang may iba't ibang intensidad naman ang kalupitan sa kababaihang wala sa domi nanteng uri. Dala ng ganitong paliwanag. mahalagang salik sa pagtukoy ng pos isyon at papel ng kababaihan sa lipunang Pilipino ang mga panlipunang institusyo n.sa personal at panlipunan. maganda't matalino pa. dahil tila ba hindi "normal ang ganito sa ating kultura. ayon pa kay Collins. nararapat na maliwanagan ang Dimensyon ng Kaap ihang ito. Samakatuwid. At ito'y matatagpuan sa antas ng mga panlipunang ins titusyon tulad ng paaralan. Sapagkat ang malulupit na karanasang ito ang nagsisilbing permananten g tatak ng pagkatao. yaong mga api. mapapansin na kawing-kawing ang apat na salik ng gend er o sekswalidad. Sa kabila ng ganitong katotohanan. upang maging ganap ang pag-alam ng Dimensyon ng Kaapihan ng isang babae. media. Sa iskima ni Valdez. bukod sa Matrix ng Pagkababae na sakop ng ikalawang an tas. isinusulong naman ng mga organisasyong ito ang mali o di-angk op na uri ng katotohanang nakabatay sa pamantayan ng naghaharing-uri o dayuhan ( Collins 1990:109)." ayon sa historyador na si Constantino. at hindi dahil walang nag kagustong babae sa kanya batay sa pamantayan ng lalake. bagaman nagbibigay ang mga ito ng oportun idad upang matuto. na ibilang lamang sa isang kategorya ang iba't ibang mukha. Mahalagang ma-locate kung nasaan ang isang babae sa ganitong matrix ." kaya't may pagkakataon siyang malay o ang marating sa buhay (36-44). sapagkat ang mga ito ang nagsisilbing malawak na venyu ng paninikil o pang-aa pi sa kababaihan. na gamitin ang kanilang kakaunting kakanyahan upang magbigay-katuturan sa kanilang hamak na sitwasyon ( Collins 1990: 619). Pinakamaswerte sa lahat ng mga ito ang babaeng maykaya na sa buhay. hindi lamang layon ng pag-aaral na ito ang makabuluhang pagtukoy ng mga salik-kultural na nagbibiga y-kahulugan sa pagkababae at ang iba't ibang dimensyon nito. ngunit higit na mah alaga ang paglalahad ng pag-iral at pakikibaka ng mga api sa kanilang hamak na s itwasyon. ayon kay Collins. at edad sa pagtuk oy ng identidad at kinabukasan ng isang babae sa ilalim ng isang bansang may kas aysayan ng kolonisasyon tulad ng Pilipinas. hi ndi sapat sa pag-aaral ng pagdanas at pakikibaka ng kababaihan ang pababa-taas o pataas-babang istruktura ng kapangyarihan. S amantalang nasa ibaba naman ang isang mahirap na matandang dalaga. May ikatlong antas ang pagdanas at pakikibaka ng kababaihan sa gahum ng li punan. Kung ilalapat ang iskimang ito sa Ma trix ng Dominasyon ni Collins. estado sa lipunan. lawak at lalim ng d ominasyong buhat sa sarisaring puwersang likha ng magkakaibang lokasyon o posisy on sa buhay. Nasa tukto k ang babaeng maykaya sa buhay at may asawa (o sekswal na relasyon sa lalaki).

halimba wa. itsura. mas kanais-nais ang magpakamatay . sa kabila ng anumang hirap ng buhay.Kultural ang konsepto ng pag-iral. ang tungkol kay Sheik Omar El Mukht ar. samantalang ang pag-iral. Mula sa pagsus uri ng ilang panitikang likha ng kalalakihan tulad ng <i>The Pretenders</i> at < i>Without Seeing the Dawn</i>. Ang pagtingin sa pag-iral ng babaeng persona sa Panitikang Pil ipino. estado sa buhay) at Antas n g Dominasyon (personal. hindi lahat ng uri ng tao ay may kapasidad a t lakas ng loob umiral. lalim. Sa pelikula. "Harakiri" o "seppuku" ang tawag sa marangal na pagpapakamatay ng isang Hapon. May pagkakatulad ang konsepto ng pag-iral (o hindi) ng mga kapatid nating Musli m sa konsepto ng mga Hapon. Para sa mga ganitong uri ng tao. itinatali ng mga Muslim ang kan ilang mga binti at paa habang nakaluhod sa kanilang pwesto sa labanan upang pigi lan ang kanilang mga sarili (o ang kanilang instinct) na tumayo at tumakbo. gender o sekswalidad. isang rebolusyonaryong pinuno sa Libya na matagal na nakipaglaban sa mga Ita lyano. Sa kabuuan. Para sa mga Hapon. edad. Ang pagsasama ng Matrix ng Pagkababa e (kolonisasyon. sa mga Hapones at Muslim. panggrupo. at mga balita sa dyaryo tungkol sa kalalakihan. Nabasa ko sa librong <i>Muammar Al Qathafi: The Grea t Leader</i> (1989) ni Jaime Ramirez. iskolar at propesor ng wikang Filipino. ang "nihilismo" (137) ay disposisy ong lalake. panlipunan) ay bubuo nang higit na malawak na konsepto ng Dimensyon ng Kaapihan. kaya't sa halip na h umarap sa publiko nang walang mukha (o dangal). ay di sposisyong babae. at napanood ko sa pelikulang <i>Lion of t he Desert</i>. at taas. walang saysay na mabuhay ang isang taong walang dangal. Pinatutunayan ito ng mga nagtutunggalia ng paniniwala ng iba't ibang relihiyon at ideolohiya. At kapag ikinabit sa Diskurso ng Pag-iral an g Dimensyon ng Kaapihan. propesor ng Mass Communications at naging Research and Publications Coordinator ng Center for Regional Operations ng Unive rsity of the Philippines sa Cebu City. kung gayon. na may pondo mula sa gobyerno ng Libya (o kay Muammar Al Qathafi) bagaman produksyong Hollywood ang pelikula. naniniwala akong ang maging babae o ang pagkababae ay hindi ka sing simple ng ating inaasahan kaya't gagamitin ko ang salitang "dimensyon" upan g mangahulugan at ihambing ang konsepto ng pagkababae sa isang figyur sa geometr i na may iba't ibang lawak. na higit na nanaisin ng isang Muslim na mamatay sa pakikipaglaban para sa kalayaan kaysa masakop ng dayuhan. ay isang pangangailangan sa pag-aaral ng kababaihan o pangkab abaihan sapagkat gaya ng naipakita. Base sa pag-aaral ni A gcaoili at mula sa mga halimbawang binanggit. n apansin ni Agcaoili na ang mga lalaking tulad nina Antonio Samson at Carding ay nagdedesisyong "kitilin ang sariling buhay (at ng mga minamahal) kapag sila ay n ahaharap sa mga dagok ng buhay" (Agcaoili 2001:137). sa sanaysay na "Ang Pa gkalalaki sa Panitikang Pilipino" sa <i>Salaysay: Pananaliksik sa Wika at Paniti kan</i> (2001) ang konsepto ng pag-iral ng kalalakihang Pilipino. higit nilang nanaisin na hindi umiral kaysa umiral na walang dangal at hindi malaya. Maisusuma ng panimulang pormularyo ang pangkalahatang konsepto ng sanaysay na ito: <i>Matrix ng Pagkababae + Antas ng Dominasyon = Dimensyon ng Kaapihan</i> <i>Pag-iral + Dimensyon ng Kaapihan = Dimensyon ng Pagkababae</i> . Pinakapopular ang ganitong disposisyon ng lalake sa katauhan ni Romeo ng <i>Romeo and Juliet</i> ni William Shakespeare nang kanyang makita na tila patay si Juliet. Sa kontexto ng kulturang Pilipino. maghahatid ng malawak at komplikadong konsepto o Dimens yon ng Pagkababae ang ugnayan ng dalawa. naging bahagi ng ginawang pag-aaral ni Aurelio Agcaoili.

Samantala. <b>4</b><pd>. <b>5</b><pd>. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. Samantala. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. Samantala. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. pagmamaha l sa kapatid. paghahangad ng pagbabagong-buhay. Nang magtagal. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. mula 1940 hanggang 1949. pagmamahal sa hayop at kalikasan. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. masisipag.4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. pag-asa. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. pagtit . buhay-pamilya. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. panibugho. Bi lang panimulang pag-aaral. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. mabuting pakikisama sa kapwa. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). at para mas mapabilis pa. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. at malinis magtrabaho ang enk owder dito. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. <b>3</b><pd>. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. at mula 1950 hanggang 1959. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. pagkakaibigan. kadakilaan. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet.

</pd>. Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>. katalinuhan ng bab ae. pangalawa.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>. at pananalig sa Maykapal. Naisip ko. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. pangarap na makaahon sa kahirapan. Naging saksi si Mr<pd>. at pamangkin g si Mr<pd>. Sabi pa niya. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20. lola. katapatan sa isang panata.</pd> Nina. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. limampu't isa (51) noong dekada 30. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. buhay may-asawa. Mula kay Mr<pd>.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. pagbabayad sa kasamaan. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. katapatan sa sinumpaang tungkulin. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. Kwento ni Ms<pd>. Sa tahanan din ni Ms<pd>. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40.</pd> Soledad S<pd>. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>.</pd> Teodoro Arcenas. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. at Direktor Danny Zialcita. at pang-apat.</pd>Nina Morales.iwala. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. himala. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. Para sa bawat dekada.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>. at manunulat. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat.</pd> Reyes. ina.</pd>. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit . Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. at labinlima (15) naman noong dekada 50. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. pangatlo.</pd> Arcenas Jr<pd>.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. Una. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento.</pd> Nina Morales. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. Kay Ms<pd>. matagal ang p anahong ginugugol para rito. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. pag-ibig sa bayan.</pd>.

kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista.eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. (p. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. sa kanyang mga layunin. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. para sa ikatlong komponent. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. Samantala. Gayundin naman. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. 138) Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Dahil dito. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up . ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito.

ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Bilang pangwakas. makidalangin sa Maykapal. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. Kung walang okasyon o mga picture na maide-deliver. 4 Title:Sanaysay (31) Text 107 . tagadala ng mga picture o dip loma na dapat i-laminate. Kalimutan na muna ang bok sing. isinisingit ko pa rin ang pa nanalbos at pangunguha ng mga bunga na maaaring ibenta. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. Sa palagay ko. <b>Pag-aaral sa kolehiyo</b> . Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. makasamang mangarap ng magandang buhay. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. at kung minsan. dahil sa pag-aaral na ito. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. taga-develop ng mga black and white ID picture at iba pa. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. makibaka sa kanilang kah irapan.Essay Word Count: 2014 Naging tagatutok na rin ako ng ilaw para sa video. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. Higit sa lahat. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao.

kahit gaano kalanggam o kahigad. hinihingi na ang permit bago makakuha ng final exam. Mahirap talagang maging mahirap sa may pangarap na makapag-aral. Kaya't iisang libo ang natira sa gpapainterbyu sa mga taong akala buong ingat ang natitirang isang n. Ito kasi ang uso noon. Naging highest pa nga ako sa mga pagsusulit noo n sa klase. Naubos na ang mg a araw na palugit. s a paghahanap ng mga pwedeng pasukang iskwelahan at pagkuha ng mga entrance exam. dahil 'di na biro ang laki ng perang kailangan ko. ba't noon lang daw ako lumapit sa kanya at magda-drop. Marami naman ang tumawag sa akin sa teleponong ibinigay ko. Kaya't naisipan kong maghanap ng trabaho bilang isang service crew sa fast food chain. kahit alam kong wala na itong aking ipon. Pero isa lang ang sigurado at alam na alam ko noon. Sa pagluwas-luwas ko noong papuntang Maynila.Akala ko'y nakaipon na ako nang malaki noon. walang katinag-tinag at walang anumang pag-iisip at pagsisisi. gamit ang downpayment na isang libo na na tira sa aking ipon. kahit pa naglulumot ang puno. kahit saa ng liblib o lupalop ng mundo. na anak na panganay ng aking Ate. ka yang-kaya ko. Akala ko'y sapat na ang aking naipo n para makapag-aral sa kolehiyo. Buti na lang at hindi ko na problem a ang ID picture. Isinabay ko sa paghahanap ng iskwelahang mapapasuk an ang pagbibigay ng aking bio-data sa bawat fast-food na aking madaanan noon. Kumuha naman ako ng isang kursong 'di ko alam kung ano. Tunay na problema. Walang taong kailangang ha napin at papagtubusin ng kanilang mga obligasyon. Banking & Finance yata ' yon. Nagpunta ako guidance (counselor). baka kuning iskolar. Pero nakapasok pa rin ako sa kolehiyo. Walang punong maaaring talbusan sa Maynila. Akala ko'y matutulungan niya akong makakuha ng final exam. Pitong-libo ang halaga ng permit. Sa ilang beses na pagluwas ko at pa mo'y mga Diyos kung magtanong. na telepono ng kaibigan ng aking kaeskwela noong high school. Sa dinami-dami ng tumawag at n ag-interbyu sa akin. Pero ang sabi. Sabi ko. Kung maaari nga lang sanang sabihing sanay naman akong umakyat ng puno. Nakituloy ako sa boarding house ng aking pamangking kumukuha ng kursong nursing. Masyado raw akong maliit para maging service crew. Itinabi ko nang libo na pinaghirapan ko noong nakaraang bakasyo mararating. maging ang p . Tinatawag na agad ang kasunod ko. siguro 'pag nakita ng iskwelahan na matiyaga ang istudyante. dinoble ko ang sipag at tiyaga sa pag-aaral. Wala palang bisa ang ibayong pagsisipag ko no ong bakasyon upang makapag-aral ako sa kolehiyo. Pero walang punong kailangang akyatin sa loob ng f ast food. 'Ni 'di man lang ako tinanong. Kaya isang araw. walang tumanggap sa akin kahit isa. L aging akong may baong bio-data sa aking bag. Kaya ko ring hagilapin ang bahay ng mga taong nagtatago. halos maubus-ubos na ang ipon ko. 'Di na p wede ang sulat ng paumanhin o pakikiusap. Sa hinaba-haba ng aking ipinila at paghihintay. iisa lang ang sagot sa akin kapa g kaharap na ako ng nag-iinterview. Pero wala palang mata ang iskwelahan para makakita. kahit pa gaano kataas. hindi pala. "Bye! Bye! Napakamahal na iskwelahan!" Paalam na rin sa 'sang-libong downpayment ko! Walang sinuman sa aking pamilya ang nakakaalam ng pangyayaring ito. Nakabibinging "Next please!" ang malimit kong marinig. masyadong huli na raw at 'di na maibabalik ang isang li bong downpayment ko. Ito ang simula ng mga tunay kong problema. Ang iba nama'y may nakahanda nang sukatan ng taas bago pa man interbyuhin . Hinding-hindi na ito kayang sustentuhan ng pananalb os o pagde-deliver ng picture.

pinunit ko ang kapirasong papel na grades ko raw. na halos nasa tapat ng La Salle sa Vito Cruz. nagde-deliver din ako ng mga pagkaing orde r mula sa mga kalapit na opisina. Siyempre. katakot-takot na pagsisiyasat ang gagawin sa akin ng mga gwardiya. at tanggapin bilang isan g legal na service crew. ngunit 'di na upang mag-aral kundi para bayaran ang utang kong pitong-libo (kahit abot-langit ang aking panghihinayang!). ayos na ayos lang a ko. na ako pa rin ang batang ang problema ay kung saan maaaring makapanalbos upa ng may mabaon. Kapag opisina sa La Salle ang umoorder. ay nagsasalubong na a ng kilay ng mga gwardiyang pagtatanungan ko. gustung-gusto ko lang makapasok at makita an g nakabibighaning mga gusali at halaman sa loob ng La Salle. nakikipag-unahan ako sa ibang mga serv ice crew sa pagkuha ng pagkaing dapat i-deliver. at maging sa tiyagang ibinuhos ko noon sa pag-aaral. nasabak ako sa counter. INCOMPLETE ang lahat ang grades ko. Sa tuwing magde-deliver ako. <b>Natigil sa pag-aaral Kaya sa unang pagkakatao'y naranasan kong tumigil sa pag-aaral. Pero nai babalik naman ang tiyaga. Kay puputi ng nagla lakihang gusali at berdeng-berde ang mga halamang parang plastik na di nawawalan ng bulaklak. 'Di na mahalaga sa akin ang grades na nakuha ko. kahit pa halos araw-araw ay nagde-deliver ako ng pagkain sa loo b ng La Salle. Sana'y nakapag-aaral din ako. Mabilis daw kasi a kong kumilos (na ipinakita ko 'nung training pa lang) kaya dapat daw akong nasa istasyong ito. Malaki-laki r in ang kailangang pera upang magkaroon ng lahat ng ito. madali kong nahahanap ang mga buildi ng. Siyempre. Kailangan pa ng NBI at Police Clearance. Ayos lang kahit papaano dahil hinding-hindi na naman ako babalik sa iskwelahang iyon. Pagkatapos kong magbayad. at pambayad sa dalawang set ng u niporme. Bu kod pa sa mukhang nadidismaya at naiinis sa akin ang mga gwardiya. may tumanggap na sa akin bilang service crew sa isang ba gong-bagong tayo na fast food. Umutang muna ako sa pamangkin kong may regular na allow ance kada linggo. na para bang bomba ang aki ng dala at sa akin nakasalalay ang buhay ng lahat ng tao sa loob ng La Salle. maging sa mga ayaw akong harapin o sa mga naaasar sa akin. Ito na ang huling pagpapaloko ko. Nakaipon ako sa aking pagiging service crew. 'di na. Eksperto yata ako sa paghahanap ng mga bahay . bukod pa ang ilang ulit na interview at pagbabalik-balik. Hindi pala biro ang tanggapin bilang service crew. o bahay ng mga umorder. Hinayang na hinayang ako sa pitong libo na aking ibinayad na halos limang buwan kong pinaghirapan. Parang nag-iiba ang mundo ko kapag nakakapasok ako ng La Salle. Akala nila'y sobrang sipag ko l ang talaga. Mayor's Permit. Ang important e sa akin. pero ang pitong-libo. ka hit sandaling-sandali lang. Sa mga oras na kakaunti ang kumakain. 'Di kailanman sila naging maluwag sa akin. Pero bago ako makapasok at maihatid ang pagkaing oder sa La Salle.amangkin kong tinutuluyan. nabawi ko ang card ko 'nung high school. Pitong libo pala ang hal aga ng mga INCOMPLETE? . hindi pa man ako nakakalapit. kundi akong-ako lang. na walang anumang mabigat na problema akong pinapasan. Sa unang araw ko bilang service crew. Hinding-hindi kaila nman naging pamilyar ang aking mukha sa mga gwardiya. Pagkalabas ko sa mukhang perang iskwelah ang iyon. Health Certificate. Akala nila. Pero ang 'di nila alam. Pero sanay akong makiharap sa lahat . ibinigay sa akin ang isang kapi rasong papel. Pero buti na lan g at sa aking paghinto. Kung kaya nakabalik ako sa iskwelah ang pinasukan ko. upang makuha ko ang aking mga credentials. street. mga Lasalista ang halos lahat ng kumakain. dahil nakadar agdag nga naman ako sa magaan naman ngunit pilit nilang pinabibigat na trabaho. Wala raw kasi akong final exam kaya INCOMPLETE.

matutulog akong kasama ng mga lal . Nararamdaman kong sawa na siyang tumulong. mandu rukot. pagsakay ko ng dyip o bus. mahirap pa lang makituloy. 'di muna ako pumapasok. Dagdag pa ang 'di magandang pakikitungo sa akin ng aking pamangkin. pagiging isang ti tser pala ang pinasok ko. nang kahit papaano ay makatipid ako sa pamasahe. na kahit papaano ay mad aling mahagilap. at estudyante naman sa gabi. Pero panibagong problema ang mga linggong dapat nang magbayad ng upa. Nagkataon namang buwan iyon ng pagkuha ng exam. Madalas ding nagwa-wan-tu-tri na lang ako sa dyip. Pero kahit murang-mura. problema ko pa ring malaki ang pera. natanggap uli ako bilang service crewi. Lalo pang nadagdagan ang problema ko 'nung matapos ang anim na buwang kontrata k o bilang service crew. Madali na akong nakap asok dahil may experience na raw ako. Kundi dahil sa kaibigan kong binulabog ko nang madaling araw na iyon. Kamuntik-muntikan na rin akong makulong sa kulungang puno ng mga snatcher. 'di ko na problema ang matrikula. lalo na kung madalas. napadaan ako sa isang luma at parang kumbentong iskw elahan. Walang kaabog-abog akong pumasok at nagtanong kung kailan ang entrance e xam. Walang ibang ku rsong iniaalok dito kundi education. sa Luneta ako natutulog. shampoo. ay ang manghingi sa aking kapatid ng pamasahe kung talagang wa lang-wala na ako. Wala akong kamalay-malay. Nakakadi smaya lalo na kung tyempong umaambon o kaya'y umuulan. at ng iba pa. at solvent boys. Tandang-tanda ko'y seventy pesos ang aking ibinayad para sa entrance exam. Isa pa. Nakikihati pa nga naman ako sa kanyang tinitipid na allowance kada linggo. pero ayos lang naman dahil sanay naman ako rito. Dahil dito. ng sabong panlaba at pampaligo. A tleast 'ka ko. Kung minsan nga. dahil nahuli akong umiihi sa isang pader sa m ay Luneta. Walang 'd i nagsasawa sa pagtulong. ini-imagine kong sana'y naging pera na lang ang mga balat ng kendi o ang mga tiket na nakasingit sa mga upuan nang m ay maipamasahe ako. Pinupulsu han kong maigi ang drayber kung kailan dapat bumaba nang 'di napapansin. Tiniis ko ang layo at ang pagod ng biyahe. ang problema ko na lang ay pamasahe at pambili ng pagkain sa araw-araw. Nakapasa ako. nag-uwian ako mula Bulacan patungong Maynila. kaya't napilitan na akong humiwalay. Sa mga araw o gabing tila isa akong wanted at nagtatago sa may-ari ng boarding h ouse dahil wala pang sweldong pambayad ng upa. kung kaya pinagtataguan na n iya ako ng pagkain. <b>Sagad-sagarang pagtitipid</b> Kung talagang pwede namang 'di pumasok sa araw na iyon. Da hil siguro sa matinding inis na ng aking pamangkin. colgate. Pagkapasok ko bilang freshman uli. nakapag-boarding house na ako. Pero 'di nagtagal. saka ko lang nalaman na kilalan g-kilala pala ang iskwelahang pinasukan ko sa kursong education. Nagpatuloy ako sa pagiging service crew sa araw. kahit kadugo ko at anak ng aking Ate ang aking tinutuluyan. Sa mga linggong wala akong sweldo. Alam kong nabibigatan na rin siya sa akin. durugista. Sa mga unang linggo. ay talagang isang malaking problema sa akin. A ng 'di ako sanay. Pero hinding-hindi ako tumigil sa pag-aaral. Murang-mura ang aking matrikula kumpara sa pinanggalingan kong iskwelahan.<b>Pagbabalik sa pag-aaral</b> Pauwi galing sa pagbabayad. Buti na lang at may natawagan akong isang kaibigan na siyang nagbayad ng tatlong daang piso na piyansa para 'di ako makulong. dahil hindi pwedeng magpa lipas ng gabi sa Luneta.

at ng maraming-maraming tula. kumunat na chicharon. at 'y ung isa nama'y tinutukso naming isda! (ang laki kasi ng mata niya) Pero kahit na iba-iba ang kanilang hugis at itsura. Sa mga gabing wala talaga akong matulugan. iba-iba ang porma. Ganito inilarawan ni Noy ang kan yang sandosenang kapatid: Sandosena ang kuya ko. Problema ko rin maging ang mainit na tubig para sa kape sa umaga. sigarilyo. na itinuturing n a pinakabunso ang ukol sa kanyang malaki at kakaibang pamilya. Iba-iba ang itsura. Sa kuwentong ito. sa may CR ng library ako lihim na naliligo. candy. 4 Title:Sanaysay Ang kuwentong "Sandosenang Kuya" ni Russell Molina (2003) ang kuwentong-pambata na di ako napapahiyang ikuwento sa mga bata. ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' ay di nagsimula sa pagsasalaysay ng pangyayari o paglalarawan ng isang tauhan. Punto de bista ni Noy ang ginamit sa kuwento. may pormang henyo. ang mas maha laga ay ang magagandang karanasan at pagmamahal na ibinigay sa kanya ng kanyang mga kuya. Ito ang gabi ng aking paggawa ng mga reaction at term pap er. naisingit ko pa rin ang pagiging staff writer ng student publication ng aming eskwelahan. <b>Pagsusunog ng kilay</b> Bukod sa pagiging working student.. Umiihi ako sa bote ng softdrink. kasama ng mga kinumpisk ang taho. Ang kuwento ay sini mulan ng ekspresyong "Ano ba 'tong mga batang itoooo!" bilang pagpapakita na di madaling pamahalaan ang isang malaking pamilya. Tinatakpan ko ng mga diyaryo ang lahat ng bintana. maantot na balot at penoy. Sa canteen ng aming eskwelahan. tocino.aking nanlilisik ang mga mata at tila handang mamamatay. sa opisina ng publikas yon ako lihim na natutulog. naging kaibigan ko si Ate Helen.</ . na ang opisina ay naging bahay ko n a rin paglaon. meron ding higante sa tangkad. o kaya'y pritong tinapa sa sandamukal na kanin na binili ko. Siya ang nagbibigay sa akin n g sabaw at nagpapailalim ng maliit na hiwa ng baboy o kaya'y longganisa. Sa umaga. naabutan ako ng isang gwardiya na naliligo. isinalaysay ng isang batang lalaki na si Noy. iisa lang ang tawag ko sa kanila<pd>. Pero isang malas na umaga. Tinalakay sa kuwento ang pangangailangan ng isang bata sa pamilya. Di tulad ng ibang kuwento.. Bagamat di ta lagang maituturing na tunay na pamilya ng bata ang kanyang pamilya. May bilugan. malap ad. May pormang artista. Naglalakad na ng dahan-dahan at walang anumang nililikhang ingay o kaluskos. at iba pang kinumpiskang mga paninda sa Luneta. Patok na patok ang kuwentong ito sa mga bata at napatunayan ko na ito. habang nangangaligkig ako sa lamig ng tubig. u pang 'di maaninag ng mga gwardiyang nagroronda sa gabi ang liwanag na nagmumula sa screen ng computer.

Si Noy at ang kanyang sandosenang kuya ay di tunay na magkakapatid o magkak adugo. sandosenang "ha-ha-ha!" at "hi-hi-hi!" ang maririnig mo</i>. <i>Sandosena ang kumakanta kasabay ng radyo (pero wala namang tumatama sa tono) </i>. Dahil dito." "<i>Saan ka pupunta. aalis na ako sa makalawa. <i>Sa harap ng TV. Ganito ang pagsasalaysay ni Noy: <i>Laking gulat ko nang isang araw. Di to napupunta ang mga batang ulila na kagaya ko . <i>Ako na talaga ang pinakamasuwerte sa buong mundo! </i> Ngunit dumating ang isang malaking problema ni Noy. Dito kami dinadala upang sa kalye ay hindi magpagala-gala. Di makapaniwala si Noy na kailangan ng umalis ng kanyang pinakamata ndang kuya. Ganito ang isinalaysay ni Noy: <i>Sandosenang ngiti ang bumabati sa akin tuwing umaga</i>. Ang tinatawag nilang Tatay ay di talaga nila tunay na ama. Matatawag na isang pamilya ang pamilya ni Noy dah il lahat ng mga kasapi nito ay nagtutulung-tulungan upang maibigay ang kanyang m . Suwerte nga namin at nandito si Tatay. "Noy. nakita ni Noy na ang pagkakaiba-iba ng kanyang mga kuya ang dahilan kung bakit higit na nagiging masaya at makulay ang kanyang buhay pagkaba ta. <i>Pag malungkot naman. Siya at ang aking sandosenang kuya ang nakagisnan kong pamilya</i>. mahihiwati gang nasa kamalayan ni Noy na ang bawat miyembro ng isang pamilya ay di dapat na maghiwalay.wala nang magulang o kamag-anak na makakapag-alaga. <i>Sandosenang nakabantay sa patintero</i>. <i>Noong ako'y nagutom. tila naging napakalaking tungkulin ngayon ni Noy na magpaliwanag sa mambabasa na kanyang pinaasa sa simula pa lamang ng k uwento. sandosenang solusyon at payo</i>." <i>Hindi ako makapaniwala. hindi ko nasabi sa 'yo. Bakit kailangang umalis ni kuya?</i> <i>Ang tanong na ito ni Noy ay sasagutin ng kanyang kinikilalang ama. <i>Sa bawat problema ko. di ba?</i>" <b>SORPRESA</b> Taglay ng kuwento ang elemento ng sorpresa. Ganito ang naging tugon ng ama ni Noy</i>: "<i>Ganiyan talaga iho. Hindi ka naman titira nang habambuhay dito sa bahay kali nga. <i>Sandosena ang katulong ko sa pagwawalis ng kalat</i>. Kuya?</i>" "<i>Kailangan ko nang umalis ng bahay. Sa paraan ng paglalarawan ni Noy. Ang pamilyang tinutukoy ni Noy sa si mula ng kuwento ay di ang pamilyang inaasahan ng mambabasa. sandosenang masasayang kuwento</i>. sa bahay kalinga kami lahat nakatira. "Magpakabait ka. na tunay na magkakad ugo. <i>Sandosenang kalaro ko ng taguan sa plasa</i>. Tinutukoy ng kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na mahalaga para sa isang bata ang p agkakaroon ng isang pamilyang masasandigan at makapagbibigay sa kanyang ng makuk ulay na karanasan. <i>Sandosena rin ang nagtakbuhan nang mahuli kami ng asong-bantay</i>. Sa pangyayaring ito. Ginagampanan ng kanyang sandosenang kuya ang ibat ibang tungkulin para sa ka nya bilang pinakabunso sa kanilang pamilya. Di niya maunawaan kung bakit kailangang umalis ng pinakamatanda niyang kuya. ang mas mahalaga ay may tinatawag siyang kuya. <i>Sandosenang titser ang nagturo sa akin magbasa at magsulat</i>. <i>Sandosenang doktor din ang gumagamot kapag ako'y may lagnat</i>. Bilang pinakabunso. "pag nasa wastong edad na'y kai langang umalis na rito." ang paliwanag ni Tatay. Siya ang aming kinikilalang ama. lumapit sa akin ang pinakamatanda kong kuya. masasabing di niya tinitingnan na isang proble ma ang pagkakaroon ng malaking pamilya o ang pagkakaroon niya ng sandosenang kuy a. Ganito ang naging paliwanag ni Noy: <i>Oo nga pala. ngunit nabubuhay sa isang bahay kalinga." ang bungad niya. sandosenang kalawit ang pumitas ng mangga sa kapitbahay< /i>.pd> kuya. Ipinahihiwatig nito na ang pagpapakahulugan sa pamilya ay nag babago sa pagtakbo ng panahon. Higit niyang pinagtuunan sa kanyang paglalarawan na bagamat iba-iba ang itsur a ng kanyang mga kuya. <i>Sandosenang tsinelas ang lumilipad sa tumbang preso</i>. Nasa tamang gulang na ako at kaya ko nang mag-isa</i>. 'wag mong pa hirapan ang mga kuya mo ha</i>.

sabi ni Tatay. tigre sa pader. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo. Natutulog pa kaya ang tigre? Saan siya kumakain at bakit hindi siya nahu hulog? Sa bahaging ito. isinasalaysay ng isang batang babae ang ukol sa isang tigre na kanyang nakikita sa pader ng garahe ng kanyang ama.. Ayon sa bata. tiyak din kung saang bahagi ng bahay nakikita ng bata ang tigre. Bilang isang batang tauhan sa kuwento. sindulas ng magnanakaw.</pd> Kuya. Ang pag-alis ng pinakamatandang kuya ni Noy ang naging hudyat upang paghandaan n aman niya ang kanyang tungkulin bilang bagong kuya sa mga bagong darating na bat a. "Iba-iba ang kanilang itsura. sindilaw ng ar aw. laging nakaantabay sa kanya ang tigre. tinitingnan niya ako na tila nagsasabing "Hihintayi n kita!" sabay kaway ng buntot. Ang kuwentong 'Tiger on the Wall' ni Annette Flores Garcia ay kabilang sa aking listahan ng magagandang kuwentong pambatang inilathala ng Adarna House noong 200 5. parang ahas na madilaw at mabuhok. Halina't basahin sa mga bata ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na sa palagay ma giging klasiko sa mga darating na panahon. Sa kuwento. tila nakapaloob at nasasangkot din sa kuwento ang mambabasa at nagigi ng kasapi ng pamilya. Sa kuwentong ito. kung mahiwaga ang gabi dinadalaw siya ng t igre at kung saan-saan sila nagpupunta. dinadalaw ako ng tigr e. Ang pagiging kuya ay isang tungkuling maaaring maisalin. Mas bata nga lang sila sa akin. Ganito inilarawan ng bata ang tigre na kanyang nakikita: May isang tigre sa pader sa garahe ni papa. Sa kanyang pag-alis at pag-uwi ng bahay." Bukod sa narativ at deskriptiv na paraan ng pagkukuwento.. Tanging siya lamang ang nak akakita ng tigreng ito. tila napakaamo ng tigre. Ang isang batang ulila na tulad ni Noy ay maaar i pa ring lumaking isang kompletong bata kahit na nasa bahay-kalinga. gumamit ng paraang arg umentativ ang kuwento. Ganito ang kanyang paglalarawan: Kapag mahiwaga ang gabi. si Noy (narrator) ay nabigyan ng sariling pag-iisip. tila siya ang nag-uugnay sa lahat ng kanyang Kuya. Sa hapon naman. Tuwing umaalis ako sa umaga. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. direkta niyang kinakausap ang mambabasa (narratee). <b>MATALIK NA PAGKAKAIBIGAN</b> Ang pagiging matalik na magkaibigan ng tigre at ng bata ay patutunayan ng susuno d na bahagi ng kuwento. Mg a bagong kapatid ko. binuksan din ng kuwento ang bagong pananaw na maaari pa ring lumakin g masaya at kompleto ang buhay ng isang batang ulila na sa mga magulang o kaya a y wala sa sariling tahanan. Binasag ng kuwentong ito ang tradisyunal na depinisyon na pamilya. Bilan g tagapagkuwento. Bukod dito ." dugtong ni Tatay. kasunod ang biyoletang anino sa dingding ko.. Simpayat ng tingting. pasuot-suot sa aking mga paa. ang kanilang bahay ay bukas par a sa lahat. Dumaan sa kamalayan ng isang batang ulila ang paglalarawa n ukol kanyang kinagisnang pamilya. Pagkatapos balik na naman siya sa pader. At sila na ang magiging bun so. lumulundag siya sa kama. Sa pamamag itan nito. "pero lahat sila ay tatawagin kang<pd>. "Anong ginagawa mo rito sa gabing ganito? Halika laro . na maaari talagang alagaan at maging kaibigan ng isang bata. mapapansing tiyak ang paglalarawan ng bata sa tigre. Ngunit batay sa paglalarawan ng bata sa kuwento. Dahil tulad nga ng sinabi. at kabilugan at bughaw ang buwan. Ganito ang sinabi ng kanyang kinikilalang ama: Darating ang araw. bilang matatanda. Isang mabangis na hayop ang tigre na kailanman ay di maaaring maging kaibigan ng isang bata at alagaan sa loob ng bahay. na may iba pang mga bata na mapupunta rito. lalo na sa mga batang ulila o napabayaan. sinasalubong niya ako.. naroroon siya lagi at ang kaniyang matang berde at mist eryoso.ga pangangailangan bilang pinakabunso. "Rowwrrr?" ang bati niya. sa pader ng g arahe ng kanyang ama. Bukod dito. Simbilis ng jaguar. Tuwing mapapasulyap ako. iba-iba ang kanilang porma. Inilahad ng kuwento ang bagong pananaw ukol sa pagkakaroon ng isang pamilya.

Di ito maituturing na isang pagtakas. natutuklasan niya ang kanyang mga potensyal o kakayahan bilang isang bata. paglundag niya palabas ng bintana. ipagtatanong pa rin ng bata sa mga kasamahan niya sa bahay kung sino ang tigre sa pader. bigyan natin sila ng ." sabi ni Papa. Pagkaraan ng maraming taon. kung ano ang kanyang nakikita at nararanasan.tayo!" anyaya niya. naitanong ko. maituturing na buo at may pani nindigan ang bata sa kuwento. Ganito ang naging wakas ng kuwento. higit niyang pin aniwalaan ang sarili. walang nakakikita sa tigre kundi ako. Naigiit niya sa loob ng tahanan ang pangangailanga n niya sa sariling espasyo o pag-iisa. kundi isang pagtuklas dahil pagkaraan naman ay nagbabalik ang bata sa kanilang bahay. Ang pribadong pan ahon na ito ng bata ay di dapat panghimasukan ng matatanda. Mahaba ang panahong sinakop ng kuwento dahil ang batang nagsasalaysay sa kuwento ay naging isang ina na. Bilang isang batang tauhan (narrator) sa kuwento. mahihinuhang tila nagpapahayag na ng hinanakit ang b ata dahil sa kawalan niya ng kakampi sa loob ng kanilang bahay bukod sa kanyang lola. "Usok. paimbulog sa himpapawid. Isinalaysay at inilarawan ng bata ang tigre sa pader ng garahe ng kanyang ama na tanging siya lamang ang nakakakita. Ang pagkakaroon ng saril ing espasyo sa loob ng tahanan ay mahalaga upang higit nilang makita ang kanilan g gampanin bilang bata. Nakatira muli ako sa bahay ng tatay ko. na kung minsan ay kailangan ng bata ang pag-iisa upang hig it na maging malaya at malikhain. Wala man siyang kakampi. "Marka lang 'yan sa pader. Kung kaya. tulad ng nangyari sa batang nagsasal aysay nang siya ay maging isang ina na. Sinakyan ko siya (kapag ganitong panahon ang tigre ay lumalaki). sa kanyang pagbalik sa baha y ng kanyang tatay. ang anak ko ang nakakakita ng ti gre sa pader. Mahihiwatigang ding maikukumpara sa isang ma panglaw na kagubatan ang bahay na tinitirhan ng bata at sa gitna ng kagubatang i to ay nakita niya ang isang kakampi at kaibigang tigre. Pagdating ng umaga. hinding-hindi ko na siya makita! Tinutukoy sa kuwento. Ang mga ganitong pangyayari kung gabi ay inililihim ng bata." sagot ni Rico at nagkibit ng balikat. Ipinahihiwatig sa kuwento na ang bahay kung minsan ay nagsisilbing kulungan din ng bata. Pero ako? Kahit pilitin ko pa. "Sino ang tigre sa pader?" "Patak ng tinta. Ngayon. Ang kabuuan ng kuwentong "'Tiger On The Wall'' ay gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento. "Grasa. Sa bahaging ito ng kuwento. di na rin niya nakita ang tigre sa pader bukod sa kanyang an ak. Nakakubli o nak atago ang ideolohiyang nais ipabatid ng kuwento. paimbulog sa himpapawid. May natatangi o naiibang paraan ng pagtingin ang bata sa mga bagay sa kanyang paligid at mahalagang kilalanin o igalang ito ng iba. di niya titingnan ang tigre sa pader na parang walang nangya ri o na parang di sila magkaibigan. Ang ganitong pagtalakay sa pangangailangan ng bata na makapag-isa at magkaroon n g sariling espasyo upang higit na maging malaya at maging malikhain ay nagdudulo t ng bagong pananaw sa mga batang nagbabasa (narratee). papunt a sa buwan at mga bituin. Sa kanyang mga pribadong panahon. Ganito ang pagsasalaysay ng bata ukol sa kanyang pagtat anong: Isang araw. Pero walang makakita o makapagsabi kung sino ang tigre sa pader bukod sa kanya. madalas ay naghahanap siya ng kakampi o ng tutulong sa kanya upang makita ang labas ng bahay o matuklasan ang iba pang magagandang bagay sa kanyang kapaligiran." sabi ni Mama na may hawak na bulaklak. papunta sa buwan at mga bituin. Sa kabila nito. Ngunit ipinahihiwatig sa kuwento. na ang ganitong mga pangangailangan at kakayah an ng bata ay naglalaho sa kanyang paglaki. ang tigre at ako." sabi ni Eduardo sabay kamot sa ulo. Sa pangyayaring ito. iha. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo." Wala. sabay andar sa kotse Kahit si Lola na lagi kong kakampi ay walang nakikita. Lumipas ang panahon at ako'y tumanda. At naglaro nga kaming dalawa. mahihiwatigang ang pagdating ng tigre sa gabi sa silid ay a ng hudyat ng paglaya ng bata palabas ng bintana. "Putik.

Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. bilang matata nda. tinapay at tsokolat e. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. sa mga krema. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Kung saan niya ibabaling ang kata wan at ihihilig ito sa akin. hubog. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. katas ng prutas at pukyutan. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. ang pagsanibi n ang aming katawan. Kilala na namin ang isa't isa. 6 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. Wala akong pinagsisisihan. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. malapot na arnibal. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Hindi ko alam kun g bakit. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga.kalayaan upang higit nilang makita ang kanilang sariling kakayahan at mga katan gian." Katahimikan. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. mortal man o imortal. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. kurba." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Pagsasanibin ang init. At nang kinaumagahan. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. Ilang araw ang lumipas. At sisinupin ng pagmamahal a . napuspos ng pa gkain ang hapag. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Iisa na lamang ang natitira. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. at kinis ng kanyang katawan. Hahanapin ng mga tao ang mga ito.

Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Naroroon si Impo at Ama. Dama ko ang kalungkut an sa kanya." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Nasa ilalim ako ng himbing. Nakapangkat ang mga diyos at engkantada. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Nagising ako ng isang panaginip. Bumalik ka kay Duerme. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Nagbangon ako. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Muli kong naramdaman ang kaba. at panlilinlang. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Papalubog na ang ikalawang araw. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. ay masanay. Tahimik ang paligid. At dito ko siya muling hinagkan. katapatan at kapalaluan. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Dama nil a ang aking kalungkutan. ng saya at siphayo. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. May posibilidad na ang isa sa am in. Nilulunod ako ng paninibugho. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. May signos ang panaginip. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Wala akon g magawa. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. At sa batuhan. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. kasinungalingan. Gawin mo ang dapat. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. May luha na ang kanyang mga mata. Totoo ang signos ng panaginip. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng . Alam namin ang pait at lungkot mo . At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Kakaiba ito. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Naulinigan ko ang mga hikbi. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Naroroon si Impo at Ama. Muli kong natanawan ang parola. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Iniwan ko siya. Gubat ito ng tamis. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Pagod ako noon. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Naglaho na ang datin g pait. ng katotohana n at kasinungalingan. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Ngayon lamang ito nangyari. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Wala siyang malay. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. makalimot at magsawa </i>.t babalutin ng kasiyahang-loob. Nilapitan ko siya.

Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. an g kanyang sarili. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. bahay-pari at tanggapan. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. Paulit-ulit. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. ika-anim ng hapon. simbahan. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. sa Dagat ng Tamis. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre.Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Masunurin si Kuba. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. simba o pista. Kinailangan pang suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Suot ang puting abito. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Malumanay ang pag-uusap n ila. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Bago it o sa kanyang paningin. may sarili na siyang kaibigan. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. ikatlo ng hapon. Maaawain si Pa dre. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . ika-labing dalawa ng tanghali. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante . Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Karaniwang pari siya ng dekada '30.

Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. 4 Title:Kwento (4) Siguro. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. . pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod.na ang katiwalang matandang hardinero. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Mainit ang katanghalian. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Totoo ang kanyang mga inutas. magkikita pa rin sila kung Linggo. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata.

tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza. Pakiramdam ko. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. wala naman talagang nabago. at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan.At tuwing araw ng Linggo. may a-maya'y magtatawanan na sila. muling seseryoso at sandaling tatahimik. sa magandang hardin ng aming kapitbahay. bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. mula S abado at lalo na kung Linggo. At kahit anong mangyari. sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa. Si Mama at Mama lang at walang nang iba. sa umagahan. at hapunan. pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. maghahalakhakan. At sa bilog na mesa. Siya ang nagpapakain sa akin. Si Mama lang ang naghahatid sa akin. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. tanghalian. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. papasok sa iskul. ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. May Mama akong Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang. . Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. papauwi ng iskul. magtitinginan. sa Bayan. At tuwing papalubog na ang araw. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan.

" "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama. kung mayroon." sabi ni Titser Malou. noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul. noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay. noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla. "May Mama akong Papa. noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk. ang nagPAPAbaon ng bimpo. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa. sa kanya ako nagPAPAturong magsulat. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. Pag-uwi namin ni Mama. at <i>class picture</i> ko noong isang taon. noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan. ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. ang nagPAPAligo sa akin araw-araw. Mga <i>pictures</i> ko lang. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi.Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. . pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid. "Di ba ang isang pamilya.

Mamang nagPAPAkain sa akin. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. Bubuhayin at papag-aralin kita. isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama. Tapos. "Puwede aking mga mag-aaral. ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. "Jayson. . basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan. Pag-uwi namin ni Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama." sabi sa akin ni Mama." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. Alam ko. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa.sa pagPAPAagos ng bangkang papel. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. siya ang unang-unang matu tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang. ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." sa bi ni Titser Malou. matatawag itong isang pamilya. nagPAPAbaon ng bimpo. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. nagPAPAligo sa akin araw-araw. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Niyakap niya ako nang mahigpit. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. sa pagPAPAagos ng bangkang papel. Mama o ang inyong Papa man. pamilya pa rin kayong matatawag. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito. "Nakakatakot 'ata do'n. Madilim nga ang loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan. di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. hindi ko pa i to nakitang binuksan." saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. isang pagPAPAsalamat. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Siguro talagang wala namang makikita rito. Kapag sinabi na ito ni Titser. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito." sabi ni Titser. Simula noong pasukan hanggang ngayon. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. "Ayoko ngang makulong do'n. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . Sa Mama kong Papa. ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord. At kapag nangyari 'yon si Mama. Nahuli na pala ako ng taya." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan. parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye." bulong niya sa akin. "Doon. Napapansin ko. ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Tatahimik ang buong klase. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase." . Mawawala ang nakaririnding ingay.Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. papagPAPAhingahin ko na. sa maagiw at maalikabo k na silid. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay. maging ng ibang mga bata. dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Sinilip ko ang loob ng silid.

Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Tahim ik na tahimik pa rin ito. bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. papel de liha a t basahan." tugon naming lahat. iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Kinabukasan. kailangang magpakitang-gilas kayo bukas. . "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili."Halika na bilisan mo. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati. Walang liliban. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio. Marie. "Kung gayon. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba. may nagkakabit ng mga kurtina. may nagwawalis. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita." yaya ni Dye-dye sa akin. uwi na tayo. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig. " mga bilin ni Titser. Nanatili itong nakakandado. mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot." puri sa akin ni Titser. maalikabok at maagiw." "Naku." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo. hindi pumasok si Dyedye." Kinabukasan nga. kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. sabon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. may nagbubunot ng mga damo sa halamanan. may nagpupunas ng bintana. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. at iba pa. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala. nagkala gnat daw. sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Ariel. Sabi ng nanay niya. sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Ningning. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita. sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan.

NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . ang maagiw. dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase. Pero teka. tinanaw ko uli ang silid na tahimik. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. "Marie. sabay tayong umuwi. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. maalika bok at walang pumapansing silid. bago dumating ang mga espesyal nating bisita. si Dye-dye uli. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Natiis ito ni Berting. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Malilinis at maaayos ang mga silid. . Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. Tinanaw ko ang silid na tahimik. 7 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". Kailangang makita nila kayong nagbabasa. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak." dinig ko sa aking likuran. Kinabukasan ng umaga." sabi ni Titser . "Iho. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo.Bago ako umuwi. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. walang nagsasalita. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Iba na ang umiigkas na mga pangitain. walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan.

IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim ot sa lalaking kinasama. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Nag-isip nang nag-isip si Berting. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Wala siyang kalaban-laban. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. Pero wala kang magagawa. Dito siya na dehado. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Pangala wa. At lahat nang oras. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN.siya si LAYA. nagkaroon ka ng karamdaman. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Imahen ng isang nananagho . Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Balik kayod na naman si Aurora. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa ." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Dito siya walang laban. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Unang-una.At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Balik papag ka na naman. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Buhat n oon. Ang hindi alam ni Berting.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Inaninag niya ito. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Mahir ap na. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Tuloy hindi mo man gusto. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Ang babae . Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya.

Payapa na. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA . Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Walang anino si Berting. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. alas dos ng umaga. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Uuwi sila ng La Union. Naaalala na ni Berting ngayon. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Ang mukha ni Berting. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Nagbangon si Berting. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Nagtagumpay si Laya. May banta ang pagbagsak ng ulan. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Dito unang nagpasya si Lay a. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. Maulap. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Uuwi sila. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. La Union. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa.y na babae ang naroroon. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Umaandap ang gasera. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa.

Sa mula't mula pa. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Ito ang tirahan ng kanyang kay amanan. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Nakalilito. Nakalantad sa nobela ni Arceo katotohanang sa pa glakad ng panahon ay maaaring mabago ang pagtingin sa mga babae. isang babaing may sariling paninindigan at pagpapasiya. Binuwag ni Arceo ang panin iwalang lalaki lamang ang dapat mabuhay nang maligaya sa mundong ito na ang nagh ahari ay ang Diyos Ama. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. itinatampok niya sa kanyang mga kuwen to at nobela angbabaing kaiba. Pinalaya ni Arceo ang mga babae sa kanyang nob ela mula sa diktang ito ng lipunan. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. In isip niya kung saan ito ilalagak. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas.ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. 4 Title:Sanaysay (7) Hindi na sila ang mga babaeng sinasabing ipinanganak upang mangana k at manatili sa loob ng bahay. Mga Eva</i> ay binanggit ni Thelma B<pd. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Sa Paunang Salita sa aklat-antolohiya ng mga kwento ni Arceo na may pama gat na <i>Mga maria. Ang kailangan lamang ay may manguna sa adhikaing matamo ang pagbabagong ito. Wala na at di na muling magbabalik pa ang panahong ang babae ay itinuturin g na premyong napapanalunan at naiuuwi ng mga sundalong nagtagumpay sa kanilang misyon. Nag-aambag si Arceo ng mga bagong pananaw na taliwas sa nakagawian nang paniniwala ukol sa papel ng mga babae sa loob ng tahanan at sa lipunan. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Ipinakita ni Arceo na ang mundong ito ay di lamang mund o ng mga lalaki kundi mundo rin ng mga babae. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Tapos na ang ipinamanang ito nang nakalipas. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. siya man ay maging biktima ng karahasan at kalupitan ay kaya niy .</pd> Kintanar (199 5) ang ganito ukol kay Arceo: Kinikilala ng maraming kritiko na si Liwayway A<p d>.</pd> Arceo ang siyang nagpasimuno sa pananaw na "feminista" sa makabagong panitikang Filipino. Hindi palahian o pambahay lamang ang mga b abae. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito.

at maging sa pananaw ni Arceo. may espesyal na katangian si Labog bilang manunulat.ang itayo ang sarili at magbagong-buhay. May tatlong pangunahing dahilan kung bakit: Una." Ganito naman ang karaniwang nakasula t patungkol sa mga ilalathalang kuwento niya: "<i>Isa pa rin ito sa tatlong kuwe nto ng kuwentistang babae na ipinagmamalaki ng Liwayway sa bilang na ito</i>. Introduksyon Isa si Hilaria Labog sa mga nanguna at kinilalang nobelista at kuwentist a noong kalagitnaan ng dekada 20 hanggang dekada 50. malakas ang lalake ay paki kibaka pa rin ng kilusang feminista hanggang sa ngayon.</p d> Arceo sa tukuyang paglalarawan sa tauhan at tema ng kanyang mga akda n g imahen ng "strong woman. Pangalawa. Ngunit ipinakikita ni Arceo na ang pagganap sa mga papel na ito ay hindi pagsusumite lamang sa mg a tradisyonal o de-kahong pagtingin sa kakabaihan. Teodoro Virrey. Pangatlo. Gervaci o Santiago. Nangunguna si Liwayway A<pd>. Severino Reyes." Napansin ko ring nakahanay ang pangalan ni Labog sa mga kinilalang lalak ing manunulat noong araw tulad nina Buenaventura G<pd>. Napansin ko ang malaking bilang ng mga kathang kanyang naisulat. nagtagumpay si L abog na makaigpaw sa kalakaran ng kanyang panahon at nagawa niyang ihanay ang sa rili sa kinikilalang kalalakihang manunulat. Pedrito Reyes. maybahay. Sa p ananaw na feminismo. Brigido Batungbakal. Maging sa mga talakay sa kasaysayan ng Magasing Liwayway ay nababanggit palagi ang pangalan ni Labog bilang isa sa mga naging pinakamahusay na manunulat . Tungkulin niyang maging tagapagpahayag ng mga mithiin ng kanyang panahon. Ano man ang kanyang gawai n." Masasabing ang karamihan ng mga babae sa akda ni Liwayway A<pd>. in a mga t radisyonal na papel na ginagampanan ng kababaihan at laging kaugnay sa kanilang buhay ang lalaki o pamilya. de-k alidad at popular na kuwentista si Labog noong kanyang panahon. Sa pagbasa ko ng mga libro at mga lumang isyu ng iba't ibang babasahin at magasin sa Rare Books Section at Serials Section ng National Library. at Lazaro Fran cisco. Ang hangarin ni Arceo na makilala ang talino ng mga babae at maiangat an g kanilang kalagayan sa lipunan ay patuloy pa ring magiging hangarin ng mga baba eng naniniwala sa sarili nilang talino at kakayahan. at Lopez Memorial Museum sa layuning tuklasi n kung sino ang kauna-unahang babaeng manunulat ng maikling kuwentong Tagalog. Fausto Galauran.. Jose Esperenza Cruz.</pd> Arceo ay nakikita bilang katipan. ang babae ay may sariling katauhan at pag-iisip. n atuon ang aking atensyon sa isang manunulat na babaeng nagngangalang Hilaria Lab og. may tungkulin ang manunulat sa kanyang lipunan. Ayon kay Batnag (1996). mahalagang 'bu hayin' at kilalanin siya. Kaya din niyang ipaglaban ang kanyang karapatan at hindi basta nagpapaapi lamang. Nemesio Caravana. Si Arceo at ang kilusang feminista ay iisa sapagkat iisa ang hangarin nila para sa mga babae. ano man ang kinakaharap niyang suliranin o responsibilida d.</pd >. Yaon ay katotohanan sa ating lipunan. Sinikap ni Arceo na kumawala sa kombensyonal na paglalarawan sa babae bilang mat iisin at di marunong lumaban. Ang pakikibaka ni Ar ceo laban sa kinagisnang tradisyong mahina ang babae. Microfilm Center ng UP-Diliman Main Library. sa Liwayway ay kar aniwang ganito ang patalastas: "<i>Abangan ang bagong nobela ng inyong kinasasab ikan at hinahagaang si Hilaria Labog<i/>. Dahil dito. ang mithiing ito ay ang pags ulong ng kapakanan ng interes ng mga babae. Halimbawa. mga babaeng handang manin digan para sa kanilang karapatan. May tiwala siya sa sa rili at hindi kailangang umasa sa iba. Higit na kumuha ng aking atensyon ang mga patalastas na inilalathala sa kanya kung may s usunod na o may bagong nobela na siyang ilalabas..</pd> Medina Sr<pd>. Ang corpus ng kanyang mga kat ha ay may indikasyon ng kanyang feministang pananaw sa panahong hindi pa gaanong kinikilala o nakikilala ang feminismo sa Pilipinas.

nangangailangan pa rin siya ng ating atensyon at karapat-dapat pa rin siyang buhayin at bigyan ng espas . "hindi na kailangang ipagtan ong pa ng mga mambabasa sa Tagalog si Labog: Siya'y isa sa mga manunulat na baba e na naghawan ng landas sa pagsulat ng maikling katha at nobelang Tagalog. ayon sa kritikong si Soledad S.</ pd> Perez. 1976-1996</i>. Bulaklak</i>.</pd>sapagkat ang buhay at karanasan ng kababa ihan ay napakahalagang paksa ng imbestigasyon. at tula noong kalahatian ng siglo?" ang maitutugon ay halos wala na o bihira n a ang nakakikilala sa mga nabanggit. Rosario De Guzman Lingat. lalo na ang kababaihang 'pangkaraniwan' na kadalasan ay hindi naisasa ma sa mga salaysay at diskurso. ma aaring sabihing ito ay esensyalismo subalit sa unang yugto ng feminismo sa kriti sismo. Samantala. mapatutu nayang mahalagang maipakilalang muli ang nahuhusay na babaeng manunulat ng nagda ang panahon katulad ni Labog. Ang mga kuwento ni Labog. isinantabi k o na ang nauna kong layunin na ang maging paksa ng riserts na ito ay ang kauna-u nahang babaeng manunulat sa Tagalog. sa librong <i>Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popula r . Reyes sa kanyang librong Katha (1997) ay malaon nang tinanggap ng libu-libong mambabasa. "dapat masuri ang mga akda nina Rosalia Aguinaldo. at sa kabila ng marami niyang kuwentong nalathala sa iba't ibang ling guhang babasahin at magasin ay wala pa ring nagtangkang pag-aralan siya. bigyang-tinig ang mga pinatahimik. at Ligaya D<pd>..Kalipunan ng mga Kuwento't Tula ng mga Babaeng Manunulat</i> (1994). manunulat ng lathalaing "Ginintu ang Didal" sa magasing Ilang-Ilang noong dekada 60. at maging kilala man sila o hindi.</pd> O freneo (1999) ang ganito: "<pd>. "sino ang nakakikilala kina Francisca Laurel. binanggit ni Rosalinda P<pd>. sa kabila ng tinaglay na popularidad ni Labog noong kanyan g panahon. Mag dalena Jalandoni. < i>Liwayway Extra</i>. Fausta Cortez. Ang m alaking bilang ng mga kwentong naisulat ni Labog at nailathala sa iba't ibang ba basahin at magasin ay patunay ng naging walang sawang pagtangkilik sa kanya ng m ga mambabasa sa Tagalog at ng pananabik at pag-abang ng mga ito sa kanyang mga k wentong nabigyan niya ng iba't ibang bihis at kulay." Dahil sa mga naunang talang natuklasan ko tungkol kay Labog. <i>Alitaptap</i>. Filo mena Alcanar. at bigyan n g kapangyarihan ang mga binawian nito. Walan g sapat at detalyadong tumalakay sa kanya at sa kanyang mga akda partikular ang kanyang mga kuwento.Piling Sanaysay. Sa libro ni Reyes na Ang <i>Silid na Mahiwaga . Sinabi ko sa sarili na maaaring hindi man si Labog ang kauna-unahang babaeng manunulat sa Tagalog.." Hindi lamang si Reyes ang naniniwala sa kahalagahan ng pagbuhay at pagkil ala sa mga babae ano man ang maging gawain o kalagayan nila sa buhay. upang maunawaan ang katangian ng mga akdang sinulat ng kababaihan.sa literaturang Tagalog. <i>Dalaga</i> . Mula sa tanong na ito ng kritiko. (1992) muling binigyang-diin ng kritikong si Reyes na. Rosalia Aguinaldo. Mula kalagitnaan ng dekada '20 hanggang dekada '50. <i>Sampaguita</i>. nakapagtala ako ng i sandaan at limang (105) kuwento ni Labog mula sa mga magasing <i>Liwayway</i>. Kailangang bigya ng-halaga. at Hilaria Labog na nagsulat ng kuwento. <i>Silahis</i>. <i>Aliwan</i>." (196 2) Subalit.</pd> Perez. Sa librong <i>Tinig at Kapangyarihan: Mga Kuwentong Bu hay ng Kababaihang Manggagawa sa Bahay</i>. Susana De Guzman. nobela . Idinagdag pa ni Reyes na naging ritwal na sa mga mambabasa ang pagbasa ng mga k uwento ni Labog. Hindi dapat nawawala o nasa gili d lamang sila . at <i>Hiwaga</i>. makabubuting simulan ang ganitong uri ng pag-aaral. palitawin ang hindi nakikita. mababasa ang tanong ng kritiko na. Kailangang bigyang-ngalan ang mga walang pangal an. <i>Ilang-Ilang. Ayon naman kay Ligaya D<pd>. Hilaria Labog.kailangang ilagay sila sa sentro ng pagsusuri.

Ayon kay Perez. sa <i>Lumang Kumbento</i> (1929). Regalado at Gregorio N<pd>. Isa ang naging anak niya kay Jose. ang kanyang kuwentong <b>Walang Mal iw</b> ay nakasama sa antolohiya ng <i>50 Kuwentong Ginto ng 50 Batikang Kuwenti sta</i> ni Pedrito Reyes noong 1939. Katulad ng nabanggit na. <i>Busilak</> at <i>Armando at Leonor</>. at naging isa sa tatlong kauna-unahang babaeng nagtrabaho sa Bur eau of Education.. hindi lamang dahil sa tinamasa niyang popularidad. at ang <i>Simpatikong Tsuper</i> (195 4). Na gkamit rin ng karangalan sa <i>Timpalak Liwayway</i> ang kanyang nobelang <b>Sa Lumang Kumbento</b> noong 1929. Isa rin s iyang nobelista. at <i>Ulilang Kalapati</i> (1947). nagpa kasal naman siya kay Dr<pd>. lumipat siya sa Bureau of Customs a t isa sa naging unang limang babaeng kawani sa naturang kompanya.</pd> Sa ntos Award. Kabilang sa maraming nobelang kanyang inakda ang <i>Mga Guhit ng Kapalaran</i> (1928).</pd>. <i>Nagicay A Lawag</i> (1949). <i>Sa La ndas ng Kaligayahan</i> (!945). <i>Kasal na Walang Pag-ibig</i>. at Aklatang Balagtas. auditor ng Pub lic Service Commission noong 1910. Sinikap ni Labog na paunlarin ang sarili bilang isang manunulat sa pamama gitan ng aktibong pagsali sa iba't ibang samahang pampanitikan tulad ng Ilaw at Panitik. <i>Ang Bagong Sinderela</i>. Kabilang pa rin sa kanyang mga nobela ang <i>Anak ng Gobernador</i>.</pd> Morales. Tumanggap din siya ng Lope K<pd>. Nagkaroon sila ng dalawang anak. Samantala. <i>Bumagsak na Dambana </i>. <i>Salamin ng Buhay</i>. Ang pagsisikap ni Labog na magtagumpay sa larangan ng literatura ay napah alagahan at naisakatuparan nang tumanggap siya ng dalawang gantimpala sa <i>Timp alak Pampanitikan ng Commonwealth</i> noong 1940. <i>Dakilang Ina</i>. <i>Inahing Hamili</i> (1953). at sa Escuela Municipal. <i>Pan auhin sa Hatinggabi</i>.</pd> Orosa (1980) na pi . Ang ginawa kong 'pagbuhay' kay Labog at ang pagretriv ng kanyang mga kuwento ay magsisilbing unang hakbang sa pagtanggap sa hamon ng kritikong si Reyes na maipakilala at masuri ang mga akda ng mga babaeng manunulat. Isa pang patunay ng pagkilala sa kanyang pagiging de-kalidad na manunulat ang paghirang sa kanya ng <i>Gantimpalang Palanca<i> upang maging isa sa mga hu rado nito sa kategorya ng Maikling Kuwento sa Tagalog noong taong 1954-1955. dahil sa tinaglay niyang kalidad at kahusayan bilang manunulat. <i>Matinik na Bulaklak</i>. Nang mabiyuda siya ni Benigno Sr<pd>. <i>Kal uluwang Dakila</i> (1948). at <i>Matamis na Paghihiganti</i> (1946).yo sa ating panahon. hindi lamang isang kwentista si Labog. Nagtamo ng gantimpala ang kan yang nobelang <b>Nadaya! </b><pd>. Bataan. <i>Kabayanihan</i> (1933). <i>Lihim ng Lumang Simbahan</> . <i>Tinangay ng Apoy</i>. <i>Natacneng A Cararua </i> (1952). kundi hi git sa lahat. <i>Naglahon g Liwanag</i>.. Makalipas ang isang taon.</pd> Jose A<pd>. Naipasa niya ang Civil Service Examinat ion noong 1907.</pd> at nagtamo naman ng karangalang-banggi t at ng gantimpalang P500 ang kanyang <b>Katipunan ng Maiikling Kuwento</b>. <i>Kalbaryo ng Tagum pay</i>. kas ama ang mga batikan ding sina Iñigo Ed. at <i>Dinilig ng Dugo</i> (1938). <i>Maria Rosa</i> (19 30). Naging kalihim siya ng Jose Palma Cl ub. 12 Panitik. sina Ilumin ada at Benigno Jr<pd>.</pd> Garcia. 1890 sa Samal.</pd>. <i>Boda de Plata</i> (1941). Nag-aral siya sa Tondo Grammar School. Samantala. at naging kalihim din at ingat-yaman ng samahang Ang Mithi ng Bataan. Tondo Sec ondary School. Unang ikinasal si Labog kay Benigno Zialcita Sr<pd>. sa libro ni Rosalinda L<pd>. ng Insular Life nong 1924. <b>Ang Biograpiya: Isang Pagpapakilala kay Hilaria Labog</b> Ipinanganak si Hilaria Labog sa isang maykayang pamilya noong En ero 14. <i> Ang Suliranin ng Kanyang Pag-ibig</i>.</pd>. ang ilan sa mga nobela ni Labog ay isinalin sa pelikula n g Exotic Films. si Manuel.

. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a.. Maliban sa popularidad at kahus ayan bilang manunulat.Essay Word Count: 2. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan.. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. isang espesyal na katangian pa rin ni Labog ang pagkakaro on ng bahid ng feminismo ng karamihan sa kanyang mga kuwento at maging sa kanyan g naging buhay.namagatang "<i>Above The Throng (Portraits and Profiles.</pd> magkakabarkada. yung di mo ma-open sa magulang<pd>. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo. 4 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 . may iniinom mang beer o wala.. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. Sketches and Silhouette s) </>". binanggit ng awtor na ang ilang nobela ni Labog ay isinapelikula naman ng Premier Production at ng Sampaguita Pictures. nagkakaintindihan kayo.</pd> ... Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. ma pa-family problem open sa barkada. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>. mapa-love life. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal.</pd> Exel 19 "<pd>.

nagyoyosi.</pd>" "pare.</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004). bakit kailangan.</pd> 'pag lasing na.. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis.. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 . at Treponema pallidium. Hepatitis B.. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> . so alam mo na yon.</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka. . mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan.. nag-iinom.. Herpes simplex. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).. pwede namang hindi<pd>. sa barkada rin ang bida! "<pd>.. 'pag yung gir l lasing na rin.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal.</pd> gumigimik...'pag umiiyak ka. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003). Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral.. paglasing na parang wala ng paki. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>.... Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>.</pd> 'ayun an<pd>.. parang hindi baduy tignan.</pd>" Roel 19 "<pd>..</pd>" Gary 15 "<pd>..</pd> para makaiwas sa sakit. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> .</pd>" . Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. HIV 2. ok na!" Ken 20 "<pd>.. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex... basta nakausap lang.. may chance talaga na mangyari<pd>. nanonood ng bold<pd >. ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala..</pd>" Anthony 19 "<pd>.. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.... Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik.27 taong gulang...</pd> 'pag nakatambay.. Candida albicans. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom.. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis. sabay may kainumang babae. pangit<pd>..

. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>. Gayundin.</pd> kasi ako<pd>. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki.. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral.. Una. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito...</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki.. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin."naniniwala ako sa sex before marriage<pd>.. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV...</pd> pwede nga sex without marriage<pd>.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king .. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak.. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila...</pd>" Nico 16 "<pd>.</pd>" Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak.

at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos.</pd> dun sa walang trabaho<pd>.</pd> kapit sa patalim<pd>. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. ehersiyo..</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> ..</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon.. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex.. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao.... Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino .. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi.naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal.. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi . Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin.. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan.</p d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>... Ang paninigarilyo. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon...</pd>" Benedict 17 "<pd>.</pd> para maka-iwas sa AIDS.. tigilan ang panlalaki<pd>. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito.. Sa literatura.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>. paninigar ilyo. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa...

sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. nagbibigay-serbisyo. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. at inuuna ang kapakanan ng iba). Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. Ayon kay Salazar (1985). malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo.' 5 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. tulad ng snow.on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . bukal ang kalooban. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. computer. at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles." "sama ng loob. ang loob ang siyang panloob na sarili. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika." "kusang loob" at "kagandahang loob. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. nagbibigay ng lakas n g loob." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula .' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. hindi iniinda ang abala. Ayon sa resulta. at marangal). may konsiderasyo n. Sa salitang 'kagandahang loob'. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. Ayon kay Il eto (1979). kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. Gayunman. <i>unconditional</i> . Sa pun tong ito mga kaibigan.

Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. Sa ayaw at sa gusto natin. kimono at tempura (Hapones). Sa formulang ito. acknowledgment o acknowledgement. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. encyclopedia o encycl opaedia. matematiks. yayaman at yayaman ang atin g wika. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. patuloy itong nanghihiram. Hanggang ngayon. pagkat iyan ang . radyo at spaghetti. gayong kapag nasa krisis. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. Upang higit na maging intelektwalisado. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles.ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. manong at dyutay. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. color o colour. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). Mula 2001. enroll o enrol. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. lasagna at spaghetti (Italyan). kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. Mga kaba bayan. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). Galing Zoo (Dao Ming Zi). Sa kasal ukuyan. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. at pagkat buhay. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. patuloy itong nagbabago. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. sa Espanyol at sa Ingles. Ganito ang nangyari sa Ingles. Samakatuwid. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. Una. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. Maging sa Ingles naman ay gayundin. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. batas at iab pa. Halimabawa. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. At ngayon. hindi problema kung center o centre.

Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. ideya. may pananagutan siya sa iba. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. pagtitiyaga. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . pagluluto at pag-aayos . Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. intelektwalisado na ang wikang Filipino. nararanasan sa iba. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . H indi siya nag-iisa. Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao.nararapat talaga. o maga1it . kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. damdamin. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. tulad ng kahalagahang pa ntao. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. Tinuruan .</pd>1:31 ). . Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. siya. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. 1-2 ).at pagsisipag. karanasan. Inuulit ko. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao.1 :26:5. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. at katauhan. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Upang maunawaan ito nang higit. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. makipag-away o makipagtulungan. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na.

Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Sakay ng kalesa. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. kasayahan at mga koronasyon. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Ang pagiging mabait . upang hindi mahirapan. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . ang pagpatol sa sinu-sinong babae. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . masipag. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. 4 Title:Kwento (15) . Nagbunga ito n g mapait na karanasan. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. nagbalik siya sa dating bisyo. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan.ng mga kasangkapan. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Sapagka't malapit na. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan.

Inistart ni Joey ang makina ng kotse. <b>1:00AM-2:00AM<pd>. Inimbitahan niya si Mr<pd>. Ok lang ba. Gusto mo sa bahay ka na tumuloy? Sa Parañaque.</pd> Tamis ng unang halik sa may hardin</b>. Nagtatawanan sila ukol sa kanilang nakaraan nang mapatigil sila. Joey na lang ang itawag mo sa 'kin. "Shorap! Laplapan naitech! Pling.Sabi ni Marites. Ihahatid pa kita. "Joey. plung!" bulalas na may kasabay p ang ipit na pagtawa. Nakita n iya ang karitong tindahan ng fishball." "Sa Bulacan pa ako umuuwi. Nak pil at Adriatico Circle. At nadiskubre nilang dalawa na mas masarap a ng fishball kapag isinusubo ito ng kasa-kasama. " "Delikado panahon ngayon. Tila mga magkakabarkadang masiyahin. Tumingin si Marites na tila sigurado sa desisyon. shoray mez sisteraka! Byonda mez! Wineru ka ni! Efektsenez ang menth ol mezlak!" ang sabi ng isang sa tatlong magkakabarkada. nagpasya si Marites nang muli n iyang makita ang oras sa relo.</d> Eksena sa kotse</b>. "Kakainggit naman palaman kayotra!" dagdag pa ng isa. <b>2:00AM-3:00AM<pd>.</d> Imbitasyon</b>. matamis at masarap at ku ng minsan pa nga'y maanghang. saan bahay mo? Hatid na kita. Tess?" "Okey. Mabuting m aglakad-lakad at magpalipas-oras. masama nga raw ang umuwi at matulog ng busog. May ilang nakasaksi nito. Joey." Napangiti si Marites at sumakay sila sa kotse na may tila parehong iniisi p.</pd>Pabling n a kumain at siya na ang manlilibre. Malayang ginawa ito nang walang pag-iimbot ni Marites. Nakangiti ang buong gabi sa dalawang magkakilalang biniyayaan ng magandang pag-uumpisa ng relasyong nag-ugat sa lunang Malate. Kaya ko na. <b>12:00AM-1:00AM<pd>. "Ay. Napakaram i na nilang napag-usapan. 'wag na lang. Biruan. Mas mainit. lalo pa ang kanilang mga plano sa buhay at kung papaan o ba dapat maging ideyal na magkatipan. bukas ka na umuwi. Bagaman. "Sir Pabling?" "Ikaw naman." "Okey. . matamis at masarap ang anghang ng halik kes a sa fishball. Malayo. tawanan at titigan ang ka nilang pangunahing libangan nang ilang sandali pa. Mag-isa lang ako pero sa sala na ko matutu log. Mainit. At kung ma tama kang makikinig ay tila may wikang galing pa sa ibang planeta. Sa kotse sila nagpatuloy ng kuwentuhan. plang." Niyakap ni Joey si Tess at hinagkan ito. Nagsimula na ang kanilang magandang pagtitinginan sa isa't isa. uwi na tayo. Liberal itong si Marites na 'di tulad ng ibang babaeng nagkukumahog umuwi lalo't bago pa lamang kakikilala sa lalaki.

Magkayakap at sadyang nilasap ang pangako ng bukang-liwayway. Inabot ang cellphone at binuksan ito mula sa magdamag na pagkakapatay.</pd>Pabling ang kanyang kamay sa paghaplos.Kambiyo-Primera: "Buti at nagkakilala tayo. Nag-iisa na siya. <b>5:00AM-6:00AM<pd>. Tama siya. <b>7:00AM-8:00AM<pd>. Kakatwang hindi niya inisip na magkaroon ng milagro ng pagniniig sa oras na iyo n. Masarap n gang magmahal sa malamig na madaling-araw. Tila nilalasap ang bawat sandali at umaasang hindi na ito matatapos pa. mabilis: Ipinatong din ni Joey sa kamay ni Tess ang kan yang kamay. Lalo pang nabakas ang kagandahan ng dalagang naiidlip.</d> Bukang-liwayway</b>. Tess. Kambiyo-Segunda: "Salamat at gusto mo rin pala ako. Sadyang masara p ang may kasiping sa gabing malamig. Pinagsaluhan nila ang init." Nagmaniobra para tuluyang lisanin ang lugar. Hinawakan niya ang kamay ni Joey at hinagkan ito na tila tupang gumagalang sa berdeng damuhan ng talampas.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 1) </b>. Kambiyo-Kuwarta. Maliwanag na ang sikat ng araw subalit sadyang nakapang-aakit pa rin ang paghimbing. Joey. Sadyang inililibot ni Mr<pd>. Napangiti si Joey. Humili g sa balikat ni Joey si Tess at pumikit na nakangiti.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 2) </b>. Kinumutan niya ito matapos na tanggalin ang pagkakapusod ng buhok at sinupin ang kanyang sandals. Hindi ako nagkamali na sumama sa iyo. nagtat aka at nagpapatawag sa landline si Robert. yakap at halik sa mga oras ng kanilang pagsis iping. Il ang messages ang pumasok dito. Napapitlag siya sabay bangon. Patayo na sana siya pa ra iwan ang babae nang madama niya ang hawak nito sa kanyang bisig. Ilang sandali niyang tinitigan si Tess habang nakaupo sa gi lid ng kama." Kambiyo-Tersera. Salamat kay Ester. harurot: Ipinatong ni Tess ang kamay sa kandungan ni Joe y. Nagtatanong. Galing kay Robert ang marami. Ilang minuto siyang nakahigang dilat at mabigat ang paghinga. Minarapat niyang matulog na lamang sa sala. Narating nila ang condo ni Mr<pd>. <b>6:00AM-7:00AM<pd>. Lalo pa na kasiping niya ang taong kanyang pinapangarap na makasama .</pd>Pabling.</d> Ang tawag sa telepono</b>. Kanyang hinawakan ito at hinagkan ni Joey ang kamay ni Tess. Nilingon niy a ito at nakita ang mapanghikayat na tingin ng dalaga. Mahigpit ang yakap ni Joey nang mausisang unan na lamang i to. Medyo mainit ang ulo ni Robert nang tawagan niya si Mr<pd>. Walang anumang paliwanag at nahiga siya sa tabi ni Tess at inunan nito ang kanyang dibdib.</pd>Joey Pab ling. mabait ka nga. Mahigpit ang yakap ni Joey. Kanyang kinarga at inihi ga ang tulog ng si Tess. Narating nila ang sandaling may pangangailangan sa pagtatalik subalit hindi na pinayagan pa ni Marites ito. <b>3:00AM-4:00AM<pd>. <b>4:00AM-5:00AM<pd>. .</d>velation</b>.

"Ni hindi ko alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 'yo. Hindi ko al am kung tuloy pa tayo sa usapan natin kagabi. 'Tol, ang labo mong kausap. Anyway , kasama mo raw 'yung chick na hinahanap mo. 'Wag mo na i-deny, buking ka na. Si nabi sa akin ni Ester na sumama raw 'yung hinahanap mong chick. Inamin din niya ang totoo d'un sa chick. Jackpot ka, pare! Siguro, alam mo na ngayon ang sikret o ni Marites. Gusto ko sanang sabihin sa iyo at bigyan ka ng warning pero 'di ki ta makontak. Patay yata ang cellphone mo. Hinayaan ni Ester kasi hindi mo siya p inapansin at laging binabale-wala lately. At may tama rin pala sa 'yo ang dalaga . 'Yung dalagang dating binata. Hoy, tama na ang pagmumukmok. Sikreto na natin ' yan. Pumasok ka na, oy!" <b>8:00AM-9:00AM<pd>,</pd> Pag-alis / Pagtakas</b>. <b>Voice over: JAPAN AIR, FLIGHT 2254 BOUND FOR TOKYO DEPARTED FROM NINOY AQUINO INTERNATIONAL AIRPORT AT EXACTLY 8:15AM</b>. Nagpark ang kotse ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling sa carpark ng NAIA, alas-ot so y medya. Wala na si Marites. Nakita niyang tumawid sa kalawakan ang eroplano pero hindi niya sigurado kung sakay nga nito si Marites. Hindi niya mapaniwalaan ang sinabi ni Robert. Pero iisa lang ang kanyang naisip at nasigurado. <b>9:00AM-10:00AM<pd>,</pd> Si lalake iiwan ni Babae? Si babae na dating lalake? Kahit sino pa siya</b>. Dumating siya sa office. Tahimik siya. Nakita ni Robert ang pagdating ni Joey. Nilapitan, inakbayan at kinausap para bigyan ng suporta. Tinungo nila ang cafeteria para pagsaluhan ang de-boteng serbeza at 'sang order ng fried chicken . Hindi na sana gusto pang kantiin ni Robert ang isyung ukol kay Marites at kung ano ang naramdaman niya para dito pero<pd>...</pd> "Alam mo, pasalamat na rin ako kay Ester at nakilala ko si Marites. Hinan ap ko siya kahapon dahil alam kong siya na ang aking dapat makasama habang-buhay . At nang malaman ko ang tunay niyang katauhan, mas lalo ko pa siyang minahal. H ahanapin at hihintayin ko siya ulit." Umiinom ng serbeza si Robert nang hindi niya mapigilang maibuga ito sa sa riling kandungan. Mariin ang pagkakahawak ni Joey sa bote at may tinging puno n g pangako ng muling pagkikita.

<b>S I

B E R T I N G</b>

UMAGA, ala-singko sa diktador na orasan. Gumuguhit pa sa nakayapos na k umot sa katawan ang malamig na hangin na nagmumula sa alikabuking bentilador. Wa lang katinag-tinag ang katawan sa pagkakahiga sa papag na nilatagan ng buling ba nig at sinapnan ng kumot. Nagpupumiglas na masinagan ng sumisilip na araw ang s ilid na sinasangga ng bintanang yari sa kapis. Maaga kung sumilay ang araw kung tag-init. Ito ang silid na pinagparadahan ng 'sang laksang lamok na nakidigma sa ngayon ay mauupod nang katol. Parang nasa paraiso ng usok at hangin at dilim at lamig at tigas ng katre at mga lumang gamit at kilu-kilong agiw. Ito ang si lid ni Berting. Kung saan siya nahihimbing, nagigising, kumakain at nag-iisip s a mga gabing nang-aakit ang mga tila imposibleng panaginip. Panaginip na nagmam asahe sa pagod sa pagtatakang utak ni Berting. Batid nito ang bawat hikbing kimk im ni Berting. Ito ang kanyang kasa-kasama tuwing gabing unat na ang kanyang pag al na katawan. Dito niya kinatatagpo ang babaeng de-pakpak ng lawin at may buho k na 'sing haba ng kanyang tangkad hanggang lupa. Ito ang kanyang kaibigan mula

pa nang mabaog siya sa isang matinding sakit. Ito na ang pumipili ng kanyang t utunguhin o gagawin. Lahat alam na niya kahit pa sa panaginip lang niya ito nat atagpuan. Inililipad siya nito sa pinakamataas na bangin at doon iniiwan habang pinag-iisip ng mga desisyong kahit hindi niya gustuhin, ganoo't ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok ang masusunod. Sumasama siya dahil na rin sa takot ng pag-iisa. May kasama si Berting dati, nag-iisa na siya ngayon. Suma sama siya dahil takot siyang makitang muli ang mga pangyayaring nagbunsod sa kan ya upang mag-isa. Si Berting. Si Berting na takot kung magbabalik sa kanyang a laala ang mga lumipas na binusog ng dugo at galit. Si Berting na laging kasama ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok na pinangalanan niyang LAYA. Si Laya na ang kasa-kasama niya ngayon. Ang lumilipad sa kanyang utak na humihi kayat upang tumakas nang kahit na panandalian lamang. Mahal niya ang panaginip tuwing kasama niya si Laya dahil naliligalig siyang harapin ang katotohanan. Ang katotohanang hindi siya makapag-iisa dahil sa nanglalamong nakalipas. Hayan ang nakatihayang si Berting na kumikita lang sa paekstra-ekstra sa traysikel ng kapitbahay na ang bawat sira nito ay isinisisi at ikinakaltas pa s a kanyang boundary. Otsenta pesos. Otsenta pesos ang boundary ng kalawanging t raysikel na muntik pang ikasama ng loob ng may-ari nang pakiusapan ito ni Bertin g na babaan. Hayan napapayag pa rin ni Berting ito sa gusto niyang halaga kahit pa halos mapigtal na ang lalamunan niya sa pagmamakaawa. Wala ring nagawa kahi t pa pangatwiranan ng may-ari na buong araw itong ilalabas ni Berting at magkata likuran ang upuan nito 'di gaya ng pangkaraniwang traysikel. Palibhasa'y matand ang dalaga at tila may gasinulid pang lambing sa dibdib para sa mga lalaking wal ang kasa-kasama gaya ni Berting. 'Yan ang pakilala niya. Pero ngayon tanghali na. TOK! TOK! TOK! BOG! BOG! BOG! Ginulantang nang maagang paninira ng pintuan itong si Berting sa pagkaka himlay mula sa malalim na pagkaidlip. Naroroon pa nga si Laya sa kanyang tagpuan habang pinipikitan ng mga naglalarong mata. Si Aling Amanda, ang may-ari ng tra ysikel ay sumisirena dahil sa tatlong dahilan. Una, dahil tanghali na at nakahi lata pa ang kanyang mala-kalabaw kung kumayod na si Berting. Pangalawa, hindi n ito inintrega ang boundary kahapon, naniningil siya. At ang huli, gusto niyang masilip kahit na papaano ang lalaki at kung sakali ay mapagsawaan ang alaala nit o sa buong maghapon. Napapitlag siya sa kanyang hinihigan at agad na iniusod ang antigong tuk ador. Parang may ikinukubli sa lawanit na dingding nito. Pero kung may tao man g nakakikita sa kanya, sa kabilisan e 'di na mabibigyang halaga pa kung bakit ni ya ito iniusod para dumikit pang lalo ang tukador sa dingding. Mabilis niyang p inagpaglagos sa kanyang mga hita ang pantalong kupas. Hubad siya at kita ang k atipunuan ng isang lalaking naglalaro sa may dalawampu't walong taon nang nabubu hay. Mabilis niyang tinungo ang pintuang alkitran ang pintura. Mabilis niyang nasilayan ang nanlilisik na mukha ni Aling Amanda. At mabilis ding inungkat na ng matandang dalaga ang mga dahilan kung bakit sumugod ito nang ganoong kaaga. At hindi na nakapagsalita pa si Berting, ni hindi na nakuha pang anihin ang nags ulputang muta sa kanyang mata bago pa man makaalis ang matanda. Noong umagang ' yon, para siyang itinubog sa isang bariles ng nagyeyelong tubig. Kagabi, napag-isipan pa ni Laya sa panaginip ni Berting na huwag nang il abas ang traysikel at tumigil na muna sa bahay. Tulad ng dati, napapayag niya s i Berting nang ilipad niya ito sa pinakamatarik na bangin. Pipilipit ang sikmura ng sinuman sa lula. Parang bata si Berting na nagmamakaawa't nangangakong gagaw in ang gusto ni Laya. Ngayon lang ito nangyari. Alam niyang ikatutuwa na naman ni Laya ang pa ngyayaring ito sa susunod niyang pag-idlip. Naiipit siya sa lakas ng pangako ka y Laya at ang obligasyon kay Aling Amanda. May mga pagkakataong parang naduduro

g na kristal ang tawa ni Laya sa mga nangyayari kay Berting. Sumusulak ang dugo sa kanyang utak na tila ba nilulunod ang maliwanag niyang pag-iisip. Nakakalit o at walang magawa kundi ang magmakaawang itigil na nito ang pagtawa.

5

Title:Sanaysay (35) Text 111 - Folktales and Epics Word Count: 2,099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon, sa nayon ng Hannanga, isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Katunayan, ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay, at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Kaya kahit nuong bata pa, tiningala na siya bilang pinuno, at hanga ang mga tao sa kanya. Nang mag-binata si Aliguyon, ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan, ang kaaway ng kanyang ama, sa nayon ng Daligdigan. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito, si Pum bakhayon, marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Kasing bilis ng kidlat, umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at, kagila-gilalas, sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata, binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Pabalik-balik at walang tigil, naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon, hindi pa rin tumigil ang bakbakan, at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok, kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban, at pagkaraan ng 3 taong b akbakan, natuto silang igalang ang isa't isa. Biglang bigla, tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto, sa wakas, ang ba kbakan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Sa paglawak ng katahimikan, umunlad ang dalawang nayon. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon, pinili niyang asawa si Bugan, ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon, si Aginaya. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.

IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan, naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung,' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Ang tatlong bayani - sina Baltog, Handyong at Bantong - ang sumabak, pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Tulad ng dalaw ang sawa - ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Ang dambuhalang baboy-da mo , si Tandayag. Ang halimaw na Buwaya . Si Buringkantada na iisa ang mata .Si Angongoluod, ang bakulaw. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Ang mga pating. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal, at ang Bicol, mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Tapos, nagsimula ang sunud-sunod na lindol, sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan - ang Hantik, ang Kolasi at ang Isarog. Bumaon ang lupa, pati mga bundok ay gumuho, at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon, sa Magarao, na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. Sa lakas ng mga lindol, umangat ang Pasacao mula sa dagat, pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw, si Rabot, ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao, at kalahati ay hayop. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan, si Bantong, upang puksain si Rabot. N agsama ng 1,000 mandirigma si Bantong subalit talino, at hindi lakas ng katawan, ang ginamit niya laban sa halimaw. Hindi nila sinugod agad ang lungga, kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga - mga tao na gina wang bato ni Rabot. Pagtagal, namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Kaya minsang tulog si Rabot, ginapang siya ni Bantong. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Sa kasamaang-pa lad, napatay ang ama, pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Sa kabilang dako, n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . Isinumpa ni Lam-Ang - sapagkat ito nga ang naging pangalan niya - na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot, inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Bilang ganti, pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot, gamit ang tangi niyang sandata - isang sibat. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Kaginsa-ginsa, umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Kinabukasan, ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines, isang babae taga-Kandon, isang munting nayon sa hilaga. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako

sa mga bukid. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama, nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Tapos, pinugutan niya ng ulo. Sa Kandon, dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Siksikan silang lahat at, upang makalapit sa bahay, napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana, kung saan siya pumasok sa bahay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo, kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Humangos siya pabalik sa in a, at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto, mga alahas, mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina, nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Nuong araw ding iyon, ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Pagkaraan ng tatlon g taon, nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Isang araw, binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak, at sa kanyang m ga ninuno, kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. Ayon masam ang panaginip, dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin, kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya, ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay, pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Pagsapit ng takdang araw, dumumog ang lahat ng tao sa nayon, pati na sa mga kala pit sa paligid, upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan, ang dambuhalang halimaw na pating, at sinakmal ang bayani. Sa bahay , nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Bumagsak ang kalan , umuga ang hagdan, at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang, at inuwi sa bahay. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang, binalot niya ang mga buto sa pulang sutla, tumalikod at nagdasal nang nagdasal. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin, naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Pagkaraan ng ilang sandali lamang, lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang, silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. Si Mariang Makiling ay isang dalaga, hindi tumatanda, nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas, subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. O kung paano siya namamahay. Sabi ng iba, nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Ang sabi naman ng iba, nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang kutis niya ay makinis, kayumanggi ng kaligatan, sa bigkas ng mga Tagalog. Malaki at itim ang kanyang mga mata, mah aba at makapal ang buhok, at maliliit ang mga kamay at paa, at mala-kandila ang mga daliri. Sa madling salita, siya ay maniwaring isang diwata, parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas, pasulpot-sulpot sa pagitan

ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Paminsan-minsan, natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo, ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin, walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Kung minsan daw, nilalapitan daw sila, binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Walang naglalakas-luob na kumausap, sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid, binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy, at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Dati-rati, pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit, at pati alahas, para sa mga kasal, binyagan at pista. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga, batang inahen na hindi p a nangingitlog. Paminsan-minsan, lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy, isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto, barya, pati mga alahas. Minsan, ayon sa kwento, isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki, na nagka-galos-galos sa mga tinik. Biglang-bigla, narating nila ang isang ma liit na kubo. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Natigilan ang lalaki, lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. "Sa akin iyong baboy damo," sabi ni Mariang Makiling sa lalaki, "at hindi mo dap at hinabol. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod, at sugatan. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Halika sa loob, magpahinga ka at kumain. Gagaling ka, tapos maaari ka nang umuwi." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Pumasok siya sa kubo at, wala ng imik, kinain lahat ng lugaw na hinain. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo, gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. "Ibigay mo ito sa iyong asawa," sinabi niya sa lalaki na, utal pa rin, ay yumuko lamang bago umalis. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Habang pauwi, pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Kinabukasan, nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi.

4

Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario , ang noo'y secretary general ng PBBY. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson, Carla Pacis, Robert Magnuson, Augie Rivera, Lara Saguis ag at May Tobias. Noong 2000, kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Noong 2003, isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Bukod dito, nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Kaugnay nito, layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca, PBBY-Salang a Writers' Prize, National Book Award, Gintong Aklat Award at iba pa. Noong 1996, inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Noong ika-17 ng Mayo 2003, sa kauna-unahang pagkakataon, iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin, Amelia Lapeña-Bonifacio, Vi rgilio Almario, at Rene Villanueva, bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera, ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya, silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat, magpalabas, magpabilis, ma gturo, magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. Nauna silan g lahat sa atin. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Samakatuwid, itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Dahil dito, nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop, maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon, nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat - n agkakaroon ng mukha, hugis o katawan, ang mga tauhan. Dahil dito, higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan, lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. Noong ika-7 ng Hunyo, 1991, matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl, naitatag Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro, Joanne de Leon, Felix Mi

graphic desi gner.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito.</d>K<pd>. Sa pagtakbo ng panahon. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a . lalong na ang mga batang mahi hirap. hospital. Tiyak na di magtat agal. aklatan.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. at mga edukador. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. manunulat. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. mural.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. ang kalidad ng kuwento.guel. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito.</pd>N<pd>. Mula sa orihinal na kasapi na 21. paglalathala ng newsletter.</pd>K<pd>.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan.</pd>K<pd>.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata.</pd>N<pd>. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas. bukod sa mga aklat-pambata.</pd>N<pd>. na siyang target na mambabasa ng mga ito. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. pintor.</pd>N<pd>. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo.</pd>K<pd>.</pd>N<pd>. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. at iba pang propesyunal. Hanggang sa kasalukuyan. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. bahay-ampunan at iba pa. Germany at Japan. Ang I<pd>. Di magtatagal. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. ang mga miyembro ng Ang I<pd>. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. products design and merchandising.</d>N<pd>. textbook. materyal na ginamit. Patuloy Ang I<pd>.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. Mel Silvestre at Jason Moss. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya.</pd>K<p d>. at iba pa. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. ilustrasyon . bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento. Regular a ng kanilang mga pulong. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. animated features . Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. manunulat. n aniniwala Ang I<pd>.</d>K<pd>.

Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. Pero. narito na ang 2001 Revisyon. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod.me/. Gayunman . Simplisidad at Ekonomiya. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. Muli. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon." Sa makatuwid. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. tulad ng naunang patnubay. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling.t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . si Mardi ko.</pd>P <pd>. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. Upang maiwasan ito.</pd> Pineda. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P . bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). Sa kabila ng dako. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. Ang resulta.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. G ayunman. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF.me/ kaysa sa /unipo r.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon.</pd> Ponciano B<pd>. Sa puntong ito. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. Malinaw itong nabanggit sa blg. asahan natin ang masalimuot. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino.</pd> Nita P. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. Kung ito naman ang pag-uusapan. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. Ang anak kong si Ma riz. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. Sa blg. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). at mangyari pa. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>.

At di na magiging isang puno. iyon nga lamang." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na." "A! Alam ko na. /Pilipi.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay.mer/ ba o /pri. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli." . At di na magiging isang puno." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig.RIMER? /pray. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan. natutuyo ito at di na tumutubo. iinom ako ng maraming-maraming tubig. nalulunod i to at namamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto. /v/ at /z/. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika.

"Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. "Para sa aking mahal na apo. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. "Sa Maynila. binibili pa 'yan. bibig." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. naalala kong bigla. Ngayon.' ang utos sa akin ni Lola Terry. May maliliit. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester."Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. "Sarap talagang panghimagas ng santol. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. saka isinawsaw sa isang platitong asin. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. at mata?" "Paano na ako makakahinga. teng a." "Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na." ang sabi ng isip ko. makapagsasalita. Kring! Kring! Kring! . is ang matamis na matamis na santol." si Lola Terry uli. hapunan na." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. malalaki at paliku-likong ugat. At si Kuya Lester. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. "Martina. makaririnig. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita.

hane?" ang bilin ni Lola. tiyak na makakakain uli ako ng santol. at si Kuya Tuan. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. "Anak. "Kung maliit lang naman ang buto. Kaya bin ibilang kong lagi." "Pero anak. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. At sandali lang. nakahinga na ako. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry. Si Ate Perla. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. sasama 'yon kapag umoo ka. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. siyam kaming magkakapatid." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. "Si Lola naman. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay." sagot ni Nanay." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. 'Pag balik ko sa mesa. Madalas si Ate Rowena at s . Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. Kuya Puti. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. bukas nang umaga. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" "Ayos maman po ako dito 'Nay. "Aba e." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. "Lester. May sobra pang isa sa aking mga daliri. Dahan-dahan lang. Piliin mo 'yung mga hinog. Malapit na ang pasukan anak." Sa sinabi ni Nanay. Bumalik na uli sa dati lah at." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. Ate Charito. Ate Rowena. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol."Si Lola talaga. Kuya Itim. mukhang nakakarami ka na. di totoo 'yon. Ate Sally. Kuya Ruben.

Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Tapos isang malakas na. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . Si Ate Sally. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. Sabi ni Nanay. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula." aya ni Ate Rowena. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. . Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. bilisan mo at may mumu sa bintana. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Kapag nasa malaking bahay na kami. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. "Halika na Bunso. KINABUKASAN. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan." aya ni Ate Rowena. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. "Halika na Bunso. bilisan mo at may mumu sa bintana. "Gener.i Ate Sally lang ang aking nakakasama. Taguan sa salamin ang aming laro. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. Magkamukhang-magkamukha sila. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. TUWING HAPON. naglalaro kami ng taguan. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. "Gener. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. Rowena puwera at Sally kasali. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. "Gener. Siguro salbahe ang mumu sa bintana. Taguan uli sa salamin ang aming laro. Tapos malakas na. Sa malaking salamin ng lumang aparador.

Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. . Tulad uli ng dati. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. KINABUKASAN NG HAPON. at Kuya Tuan ay malalaki na. ibang-iba talaga ang lahat." "Oo anak. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Parang kakaiba ang lahat. Ate Charito. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Kuya Itim. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. Sina Ate Perla. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. Pagdating namin sa malaking bahay. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. Tapos natulog na kami. Kuya R uben. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. Ate Sally. Ate Rowena." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo.Pauwi. "Talaga 'Nay. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Kuya Puti. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. GABI. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay.

Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. siya po ang bunso naming kapatid. mabibilang ko na talaga. SIMULA NOON. Tapos. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. At sa hating-gabi. Hanggang ngayon. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. "Tay. Lumapit sa akin ang mumu. Kuya Tuan. Biglang sumaya ang malaking bahay. "Tay. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. Medyo natakot ako sa kanya. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso." si Ate Sally naman. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally." ang sabat naman ni Kuya Ruben . Hinawakan niya ako sa balikat. "Nakakamukha natin siyang lahat. "Tay. at siyempre. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa." At nakapalibot silang lahat sa akin." ang sabi ni Kuya Puti. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. "Nardo. "Aba. Kuya Puti. pahina." ang sabi ni Ate Perla. TUWING GABI. Kuya Ruben.Dumating din pala si Ate Perla. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. "Tay. gusto po namin na dito na siya tumira. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas." ang sabi ng mumu. Kuya Itim. si Ate Rowena at Ate Sally." ang sabi ni Ate Charito. simula ngayon dito na siya titira sa atin. Binilang ko silang lahat." si Kuya Tuan . Ngayon. Ate Ch arito. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. "Mga anak. siya na po si Gener. . ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. hanggang lumakas nang lumakas.

Ang sunog na ito ang naging dahilan. ayon kay Arceo."Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. mabago ang kalagayan nila sa lipunan. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. 7 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. sa Tondo. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. nakaalis na siya. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. at sa hal ip. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah . Ang <b>Canal De La Reina</b>. 1 972. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. Wala siya sa likod ng lalaki. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo n City noong ika-26 ng Pebrero. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Mayn ila. Ayon kay Arceo. ay kapantay siya nito. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. at ihanay sila sa mga lalaki. 1998. Bilang isang feminista.sa lakas man o sa kaalaman. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan.

Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. wika ng nobelista.alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. ay nagkataon lamang</b>. Manapa. Ayon pa rin kay Arceo. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. Si Nyora Tentay. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. isang babae. Sa katunayan. makasarili. mapang-api sa kapwa. buhay man o patay. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. Makasala nan siya. ang tunay na m ay-ari ng lupa. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. masama ang ugali at mapang-api. <b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . sa mga buhay ng tao. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. 1972. at higit sa lahat. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. isang asawa. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito.ang mga tauhan at pangalan. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. Nakapikit siya ngunit . gayundin ang mga pangyayari. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha.

sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay.gising na gising ang kanyang diwa. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. ang mga resibo sa buwis. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. Si Leni. Gracia. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. Kung mahirap maging isang ina. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. Samantala. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. Wala na akong paggalang sa kanya. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. .. si Vi ctor... at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. amin niya. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. Sina Leni.. At napatunayan ko naman. at buuin itong muli. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. Pero ngayon ay wala na .

ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. Datapwa't hindi nagtapat ang mga . biglang ibinababa ang kampana't itinago. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga.Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. s anhi man ng tao o ng kalikasan. ang usurera. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. Matapos ang malaking baha. 4 Title:Alamat (2) Text 115 . Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Paghanga. tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. Panlulumo. Aywan niya kung ano. Pag kaawa. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. nangangarap at nagtata gumpay. Nag-iisip sila. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. hindi nagtataas ng boses. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw.Samantala. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. si Ingga. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Subalit sa ka bila ng mga ito.

Nguni't hindi rin nila matagpuan. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. k awangki ng kopa. Isang araw. at hugis kampana." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang. Hindi nahalata ng ina. <b>I</b>sang umaga. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. matanda. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng. Ang ibong iyon ay si Rita. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Ngayon natakpan siya ng bilao. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. Isang araw ang Panginoong Diyos ay nanaog at dala ang isang kamandag upang batii n ang mga ahas. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Lahat ng mamamayan . Ang unang nakakuha ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka mabagsik. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan.ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n a anaki'y ginto. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Ang lahat ay nakakuha ng kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin . Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. "Habang ako'y natutulog. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag.bata. may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. mayama n. tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Hindi sumagot si Rita. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". ang tinatawa g ngayong maya. wala rin rin si Rita roon. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno.

ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. ngunit kung lipas na at walang saysay. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. maikling buntot." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka. inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman.di kaagad nabatid ang pagbibigayan ng kamandag. "Singkamas pala ang tawag dito. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Ayon sa paniniwala. mahabang leeg. nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. na isa nang inutil. na kasing linamnam ng kanyang alamat. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala . Mula noon ang laman ng makatas. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi. ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito. may apat na paa. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan. Maaaring tama o mali ito. ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong. ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Lum apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili.. hango sa mga salitang "CINCO MAS" . "Nanghihingi sila ng ating ani.

</pd>! Lumindol<pd>.</pd>! "Ha-ha-ha<pd>. yumanig ang lu pa<pd>. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita....</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana.mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay.</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. ang lahat ay mababata at matitiis.</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong... at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos... Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. hataw-tunog. nawawala rin ang malaking gong..</pd>!" Tinugon siya nang b iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol . ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>.<<pd>pd> sunod-sunod. biglang umugong ang kapaligiran..</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas.. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay.. masugatan man ang puso at dibdib. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a.. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. At nabuo ang isang pasiyang mapait. <b>I</b>sang araw...... <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay..</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> . Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha..</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang .</pd> papalayo<pd>. "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>. <b>Iyan palang lalaki..</pd> patungo<pd >.</pd> papalayo<pd>. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>.. pandala s<pd>... babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat.. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina.. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak... Nagpasiya ang Pandita ng barangay. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso.. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong. "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong... ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa.." <b>N</b>oong unang panahon. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.

" ang galit na galit na wika ni Aling Sela." ang amo ni Mang Milyo. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. Pinagmasdan niya itong mabuti..kay Rufina. .</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. Nalilig aw na siya.. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no." ang sang-ayon ni Mang Milyo. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit... "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa.</pd> Pat <pd>.. Di na niya alam ang daan pauwi. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. at ang pulbos ng kanyang Nanay.. Di na niya alam ang daan pabalik. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay. ang madyik-tuwalya.</pd> Pat <pd>. ang masarap na pagkain. "<b>H</b>uwag kang magalit. 4 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. "Ang sinasabi ko lamang ay h indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan.

agad na siyang umuuwi.. walang masarap na pagkain. <b>Plastik na Buhok</b> . Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang.. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>.. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay.</pd> Pat <pd>. Mahal niya an g manika.. Isang pan aginip lang pala ang lahat.</pd> Pat <pd>. mga kamay at mga paa. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal.. Ayaw na niyang magtago.. katawan. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao.. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay..</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat.</pd> Pat < pd>... ang manikang nagkulong sa kanya. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . Mula noon. "Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang. Sa wakas.</pd> Pat <pd>. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay.. Wala nang naghahanap sa kanya. m adyik-tuwalya at pulbos. narinig na rin niya ang kanyang pangalan. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. Walang mga barya. agad na siyang lumalapit. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan.Pero walang makarinig sa kanya. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. Bago ang manika. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat.. Pawis na paw is na siya.

Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Dito takot si Mamang. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. katawan. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Tahimik ang buong paligid. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. kahit laman at dugo pa niya ito. Malamig ang umiihip na hangin. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Madalang sa pagkurap. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Kinaumagahan. Hindi maaari. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Natapos nang may katahimikan. Hindi na niya ito pinansin pa. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. wala nang galit na pagkahol. ang mga manika. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi . Ang silid ay kahon. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Naiidlip na ang mga tao. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. Walang nakaaalam. Mapanga nib. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. tu loy ang balse ng mga katawan. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. wala siyang nakita o naramdaman. Walan g humpay.Tulad ng kanyang manika. Walang humpay. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. mga kamay a t mga paa. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Tahimik ang lansangan. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Walang humpay. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan.

Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Wala na siya. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Gaya rin siya ng hangin.bagong manika. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran.n. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Simple ang lahat ng plano. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Walang pinipiling oras o lunan. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Ito ang bentahe ng dalawang utak. nagbabago ng takbo. Walang permanente sa isipan ng tao. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Dapat na magbayad. Nagbabayad ang may utang. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. batid 'yan ng batang may bagong manika. Kinakailangang maging malinis. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . . naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Magliliyab. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Gayunpaman. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Wala na. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Nais ng bata ng bagong manika.

Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Kinailangan niyang maidlip.Ngayon. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Bumili ang Mamang ng mga manika. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami g at tahimik. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Mahal niya ang manika. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. . Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Hindi maaari. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Walang magawa. Nag-iisang nag babalse si Mamang. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. sa kanya. Nagising si Mamang nang madaling araw. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Nabalisa na si Mamang. Tahimik na tahimik. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Ilang araw ang nagdaan. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Para sa bata. Siya na ang nagtabi ng karet.

.

pagtulong sa mga pasaherong maramin g dala. darating ang panahon ikaw naman ang tutulungan. Sa mga probinsya. may katwiran ang pahayag na ito. M ay estribo para sa marunong sumabit. Noon pa mang taon 1979. kakatok o papara upang di l umampas ang pasahero.Essay Word Count: 2005 Ipinakikita ng mga panuntunang ito na may mga obligasyon o tungkulin ang bawat p asahero na dapat nilang sundin. Sa kabi la ng pagtatayo ng iba pang pampublikong transportasyon tulad ng LRT at MRT. at kung bingi ang tsuper. di pa rin nabawasan ang bilang ng mga pampasaherong dyip. Di dapat sumakay ng dyip ang mga taong maselan o ayaw masaling o maalikabukan. Maraming langis ang nasasayang kung . Sabi nga. pag-aabot ng bayad o sukli. Bukod dito. saan naman kaya itinatapon ng tsuper ang laman ng maliit na basura han sa loob ng kanyang dyip? Kapansin-pansin din ang pagtutulungan ng mga pasahero sa loob ng dyip. tulad ng mga tsu per. kaya nga kinaiinisan ang mga pasaherong ayaw madikitan o masaling ng iba. pagbibigay ng upuan sa mga bagong sakay. Dik it-dikit ang mga pasahero sa dyip. ang bubungan ng dyip ay di lamang sa mga pinamili kundi para rin sa mga pasaherong nagmamadaling makauwi . "walang sinuman ang maaaring mabuha y para sa kanyang sarili lamang. Sa kabila ng mga ganitong makukulay na katangian ng dyip bilang ispesimeng pangk ultura. Ang kabutihan ng isang tao ay nas usukat sa kanyang pakikipagkapwa. iminungkahi na ang unti-unting pagbabawa s o pagtatanggal ng dyip lalo na sa Kamaynilaan." Naniniwala ang mga Pilipino na kung tutulong k a sa ibang tao. mekaniko at mga manggagawa sa mga motor o machine shop. itinuturing din itong pangunahing dahilan ng matinding trapiko lalo na s a Kamaynilaan. lahat ay susutsot. May hawakan ang mga pasahero o nakasabit. at iba pang alternatibo pampublikong sasaky an tulad ng FX at bus. Halimbaw a. patuloy pa rin ang suliranin sa matinding trapiko. Bawat bahagi ng dyip ay may gamit. ang mga paalala ay sinasabi sa par aang pabiro o di direkta upang maiwasan ang makasakit ng damdamin ng ibang tao. Kung minsan din. Minsan maririnig ang pahayag na "Mag-taxi ka kung ayaw mong masaling!" Kung tutuusin.7 Title:Sanaysay (29) Text 105 . Tabi-tabi. na higit na maraming sakay na pasahero. Mahalaga para sa mga Pilipino ang kapwa. Malaking tulong sana ekonomiya ng Pilipinas lalo na sa panahon ng krisis sa lang is kung mababawasan ang bilang ng mga dyip. pag-akay sa mga bata o matatandang sasakay o bababa. Ang ganitong mungkahi ay nagdu lot ng malaking pangamba lalo sa mga Pilipinong umaasa sa dyip." Per o ang tanong. kung walang barya ang tsuper o ang pasahe ro. Kung minsan. makikita rin ang isang maliit na basurahan sa loob ng dyip na dapat pagtapunan ng mga pasahero dahil sabi nga "Bawal magtapon sa labas ng dyip. Dahil dito. opereytor. may mga pasaherong nagbubukas ng kanilang pitaka upang baryahan ang buong pe ra.

higit na mahalaga ang magbigay kaysa tumanggap. Batangas. Pinipili ko ang mga bahay na may Christmas Tree dahil alam kong mayaman sila. naging gawi ko na. sasagasaan lamang ito ng makukulay at humaharurot nating mga dyip. kuryente at iba pang pagawaan ng mga pangunahing pangan gailangan ng tao. Dagdag pa rito. Wala silang ibang bansang maaaring pagtapunan ng mga pinaggamitan nilang makina kund i ang Pilipinas lamang. sa kawalan ng kaligtasan sa daan at sa matinding ka hirapan. Kailangan ng magpla no at tingnan ang hinaharap. Gawing ligtas at maayos ang mga daan upang mahikayat ang mga tao na maglakad lalo na kung malapit lamang ang pupuntahan. mur a at ligtas na pampublikong transportasyon. puno na ng barya ang aking bulsa. Dagdag pa ang polusyon sa hangin na dala ng mga dyip na sanhi ng i ba't ibang uri ng sakit. To toong di nawawala ang hikayat ng Pasko sa akin noong bata ako. mauubos na ang langis. Dahil dito. Pero habang ako ay lumalaki at nadaragdagan ang edad. Ayaw ng mga Pilipino ang pa gbabago dahil ang pagbabago nga naman ay pagsasakripisyo. Patul oy na magiging "Hari ng Daan" ang mga dyip. May kaugnayan din ang pagdagsa ng dyip sa pag-uugali ng mga Pilipino.maramin g dapat bilhin para sa kung kani-kaninong mahahalaga at di gaanong mahahalagang tao. malaking pinsala ang naidudulot sa mga Pilipino at sa ekonomiya ng bansa sa pangkabuuan. Pero sabi nga. ang Pasko ay panahon lamang ng paggastos -. Pasko ang pinakaaabangang buwan ng mga batang Pilipino. di niya ito iiwan o papalitan. Protektahan at pondohan ang mga imbensyong Pilipino ukol sa alternatibong enerhiya. Ang dating panandaliang solusyon sa suliranin transportasyon pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay naging panghabambuhay. Nararamdaman at naki kita na natin ang maaaring mangyari sa hinaharap. kasama ng ibang bata n a magbahay-bahay upang manghingi ng Pamasko. Sa matatanda. Ang langis ay di panghabambuhay at ano ang magiging silbi ng mga dyip kung ma wawala ang nagpapatakbo rito? Mahalagang pagtuunan din ng pamahalaan ang iba p ang alternatibo o iba pang mapagkukunan ng enerhiya bago tuluyang mawala ang lan gis. di puwedeng alisin ang mga dyip dahil kung tatanggalin ito. mawa walan ng bagsakan ang mauunlad na bansa ng kanilang mga surplus na makina. Sinasabi ng takot ang mga Pilipino sa malalaking pagbabago. Lihim na lihim ko itong ginagawa d ahil isa akong Iglesia. Pagdating ng hapon. ngunit patulo y ring maririnig ang pag-angal ng mga pasahero dahil sa taas ng pamasahe. Sa tingin ko nga. luma o nakagisnan na niya. Kahit nakalatag na sa daan ang maraming solusyon sa mga kabit-kabit na suliranin g ito. nasasabi ko ng ang Pasko ay para lang talaga sa mga bata. Sa panahon ng krisis sa langis. makikita ang kawalan ng maayos at pangmatagalang programa ng pamahalaan upang maipagkaloob sa mga Pilipino ang isang maayos. magmama hal ito sa pinakamataas nitong halaga.titingnan ang bilang ng dyip na bumibiyahe sa bilang ng mga pasaherong kanilang naisasakay. Hangga't may nakukuha siyang pakinabang sa isang bagay na maliit. Higit na magagamit ang langis sa mas mahahalagang indu striya tulad ng pabrika. unti-unting nawawala ang k inang at hikayat ng Pasko. Sa aking karanasan bila ng bata noon sa San Joaquin. Dagdagan ang mga daang maaaring lakaran ng mga tao o daanan ng mga bisikleta. ngunit patuloy na aangal ang mga Pil ipino sa matinding polusyon. parang higit na nagiging materialistic ang tao tuwing da rating ang Pasko. bago pa man tayo abutan nito. Ano ang gagawin natin sa napakarami nati ng dyip? Paano ang mga Pilipinong nakaasa rito? Ano ang kanilang ikabubuhay? Magpapatuloy ang pagtakbo ng mga ipinagmamalaking nating mga dyip. higit na mahalaga ang pagbabahagi ng mga biyay ang natanggap sa buong taon. sa tuwing magkakaroon ng krisis sa langis . Ngayon. An . Kailangan nang simulan ang pamahalaan ang isang seryoso at malakihang proyekto n a magpapaunlad sa pampublikong transportasyon sa Pilipinas.

at makabuluhang pakiramdam tuwing darating ang Pasko. nakita ko ang isang munting parol na yari sa papel na nakasabit sa bahay ng aking kapatid. Kasabay ng pagbibigay niya ng isang sakong labada an g pagbibigay ng isang baretang Tide at 3 pakete ng noon ay Tide Ultra. Mayroon siyang isang maliit na karinderya sa aming lugar. ta lagang interesado ako. 100 piso ang bayad sa akin sa para isang sak ong damit. naramdaman kong muli ang magin g bata--may magbubukas na tahanan upang ako ay papasukin kasama ng iba pang bata . Di tulad ng mga kwentong aking narinig at napanood ukol sa mga labandera. kaya kailangan kong makaipon para sa aking buwanang matrikula. Tanda ko. Ang aking mga Sabado at Linggo ay nakalaan sa pagla laba ng damit nina Aling Aida. pagsasayang talaga ng oras para sa akin ang pagtambay. katu-katulong din ako ni Aling Aida sa paghuhugas ng mga pinagkainan at pag -iigib ng tubig. na di ko inaasahan. an g matagal na panonood ng tv at pakikinig ng music.g Pasko ay panahon ng pagbibigayan. Pero isang araw ng Sabado. ng pagkakaroon ng pag-asa at pagbuo muli ng makulay na pangarap. Masayang-masaya ang kanilang mga m ukha kahit nakabilad sa araw o sankaterba ang dapat labhan. Pangarap ko nga ring magnegosyo ng laundr y shop balang araw. wala a kong pamilyang dapat suportahan. kinulayan ng krayola. Gawa ito ng aking isang pamangkin na baba e. mga anak na dapat pakainin at buhayin o matindi ng sakit na kailangang pagalingin. ang mabi bigat na pantalon. kobre-kama at kung anu-ano pa. ang damdaming aking nararamdaman noon tu wing darating ang Pasko. magaan. lalo na yaong may malalaki at makikinang na Christmas T ree sa bahay. Gusto ko talagang makatapos ng hayskul. Basta pag kwento tungkol sa paglalaba o sa mga labandera. Napanood ko r in noong nasa kolehiyo ako ang pelikulang "Gloria Labandera". Payak na payak ang parol--gawa sa pad paper. Inatupag ko ang pag-aaral at paglalabandero. ang pamimisikleta o paggala k ung saan-saan. Hinarap a t binaka ang mga bula at problema. Naging kaulayaw ko noon ang malalaking batya. Bilang isang teenager. Ito ay dahil ako mismo ay naging isang labandero noong ak o ay nasa hayskul.a ng masarap. bigla kong naramdaman ang kakaibang damdamin--ang payak ngunit makabuluhang damdamin. Pero sa sandaling iyon. taglay ko rin ang pag-asa at ang maganda't m akulay na pangarap. Sa isang pribadong paaralan ako nag-aaral. Iba ang s itwasyon ko dahil isa akong lalaki at isang teenager pa lang noon. Si Aling Aida ang nagpapalaba sa akin. Nagtanggal na malulupit na libag at mababagsi . habang pinagmamasdan ko ang munting parol na yari sa pap el. Sa mga sandali palang di inaasahan at sa mismong kapayakan ng aking namamasid. Bigla akong nasabik na muling suma pit ang Pasko! Marami na akong narinig at nabasang kuwento ukol sa mga labandera. timba. di tulad ng mga babaeng nasa komersyal ng mga sabong-panlaba na laging nakangiti at tila di nabibigatan kahit sangkaterba ang kanilang dapat labhan. Dagdag pa. Pero kahit anong gawin ko. Sa sandaling iyon. nilagyan ng ginupit na pinakurba-kurbang papel para gawing buntot. madalas na laging babae ang pumapa sok sa isipan kapag pag-uusapan ang paglalaba bilang isang hanapbuhay. Malapit na malapi t sa akin ang kwento ng mga labandera. Di ko pinalilipas ang maghapong walang ginagawa. kumot. Alam ko ang bigat at hirap ng pagiging isang labandera. Ngunit tulad ng lahat ng labandera. Wala naman akong reklamo rito. Kung min san. palo-palo at poso. Gusto kong balikan ang aking pagkabata. wala na ang kakaibang pakiramdam -. Nagkusot ako. Ang pag-asang may magbubukas na tahanan sa akin at sa mga kasamahan kong bata. Naramdaman ko ang masarap na pakiramdam. m akukuha ang kabuluhan at kahulugan ng Pasko.

Salamat sa sangkaterbang labada na tumulong sa akin upang maging matatag. At salamat sa Tide na aking naging katuwang sa mga panahong tila kay layo ng aki ng mga pangarap. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. Wala na akong pinangangambahan ngayon. Nagbanlaw. Salamat sa kahirapan dahil nasukat ko ang aking kakayahan. Natutong maghintay.k na mantsa. Nagsampay. Nagtupi ng mga damit na parang dinaanan ng plantsa. Kay sarap nitong hawakan at damhin lalo na't tunay na pinaghirapan at pinagsumikapan. Nagbanlaw. kipkip ang pag-asang makakamit ko rin ang aking pinakamimithing pangarap. 'Di ako ang bunsong nasunod ang anumang gusto o ang bunsong nakahilat a't naghihintay lang ng hain sa mesa. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. . ang kuwento ng aking tagumpay! Ako ang bunsong n apabayaan. Nagkula. ihahatid ko na ang mga nilabhan kong damit kay Aling Aida nang ayos na ayos . ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). Lahat ng pangarap ay pinaghihirapan. tiyak na di magpapalaba sa akin si Aling Aida at lalong di ko makakamit ang maayos na buhay at panatag na kalooban. Kung di ko sig uro pinagbuti ang aking paglalaba. sa paglalaro ng kanilang mamahaling Tamagochi. Talagang di ko na ging problema ang pagbabayad sa aking matrikula. Salamat nang walang hanggan at di mo ako iniwan. At nagbanlaw. Walang pangarap na ibinibigay nang libre. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Natutunan ko talagang walang shortcut sa pagkakamit ng pangarap. nangingiti ako. pagpindot sa noo' y usong-uso at makukulay na Pager at iba pa. Salamat kay Aling Aida na di nagdalawang-isip na ako'y kunin upang ako'y kanyang maging labandero. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. Buti na lang at nagkakaroon lagi ako ng panibagong sigla at lakas. Nagtatapos din pala ang lahat ng hirap! Nakatapos ako ng aking pag-aaral hanggan g sa kolehiyo. Salama t sa bawat pagsikat ng araw na nagbibigay sa akin ng pag-asa. Ito ang aking totoong kuwento. Tuwing babalikan ko ang aking pagiging labandero. Di ko kinaawaan ang aking sarili at lalong-lalo di ako nakadama ng pagkainggit s a aking mga kaklase na noo'y nahuhumaling sa pakikinig ng mga awit ng Eraserhead s at Rivermaya. Pagkata pos. Nagdasal na sana'y di umulan at sumikat na ng matindi ang araw. Nakadama ng matinding pagod. Kayang-kaya ko itong bayaran. hawak ko na ang aking pangarap. Ngayon.

kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. Sarnantala. i ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. anyo . Muling nagbalik ang karam daman nito. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. matatag at matigas . Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . sosyal at moral val yus. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. bab ae at sugal. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat.Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. kultura. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. KATAUHAN Tulad ng isang molave. hanggang mabalitaan ito ni Leona. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. tradisyon. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap . pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Natatangi ang kanyang istilo .

Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Ayon naman kay Bryn Hall. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya.y panghinaan ng kalooban. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. hinahangad at ikinasisiya ninuman. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. itinatangi. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Ang valyus ay ginugusto. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. 77.Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa.79). pp. . panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing.

Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. pag-asa. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . valyus. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela." She never vered from crises by the heart. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. may asawa at mga anak. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan.Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. pagtitiis at pagtitimpi. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. pananampalataya. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Dekada. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984).Legends Word Count: 2004 .

Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. mabuti siya ng pinuno. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. Sa kasamaang-palad. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. na animo'y nahihintakutan. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. Dahil siya ay isang Prin sesa. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li.<b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. Himala ng mga himala." paamong wika ng Datu. Maganda. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. ." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. "<b>A</b>nak. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon." sagot ni Prinsesa Taal." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay." "<b>A</b>nak. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. Bukod sa kaisa-isa lamang. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Datu Balind a ang tawag sa kanya. <b>L</b>umipas ang mga araw. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. bilang alaala kay Daragang Magayon. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. Napakaganda at perpekto ang hugis. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. mapatawad po sana ninyo ako. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. tumayo ka at huwag ng lumuha. Ti nawag itong Bundok ng Mayon. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan.

Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama." pakiusap ng Datu. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . <b>I</b>sang gabi. "<b>S</b>alamat ng marami po. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama." Sagot ng Prinsesa." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. Mula umaga hanggang hapon. Panalangi ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. W alang tigil sa paglangoy. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa." paliwanag ng Datu. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa.<b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Nagdiwang ang buong balangay. Habang sumasagwan . maliwanag ang sikat ng buwan. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Mayroon sayawan at kantahan. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. Ama ko. namasyal ang mag-asawa. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. " Anak." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. ang humingi ng tulong sa mga anito. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na.

<b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. "Mad aling lutasin iyan. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan." . Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. <b>S</b>a isang gubat na madawag. dahil nabighani ito. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay.si Datu Mulawin. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. Subalit. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. si Mariang Sinukuan. pilit niyang inabot. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. bukod sa pag iging maitim. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. <b>I</b>sang araw. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. kapwa s ila lumubog. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. <b>M</b>ula noon. Ngunit nabigo silang lahat.

<b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. ni Mangga a ng Dalanghita. Lahat ay kumakanta. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. mahal na Ada. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. "<b>M</b>abuti pa sila. Nak akasama sila sa pagsasaya. ng Zibra ang Tsonggo. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. Kaya't sa cadena de amor. Sa gabi ng ng hayop at halaman. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. nakikita ang masayang paligid. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. Maawa kayo. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. B ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. kantahan. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. "Gusto kong maging maligaya ka. . Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. Heto ako. Masayang-masaya ang kagubatan. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. ni Saging ang Papaya.<b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito.

pag-iwas sa masama at kabuktutan." na di niya natapos sulatin. mabuting pakikipagkaibigan. nambabato ng ta sa. pagpapakasakit. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. at nagdadabog kapag nagmimisa. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. dalisa y na pag-ibig. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. Dahil dito. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. ang "Makamisa. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. at pagmamahal sa Diyos. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. nagmumura.5 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. Samantala. Ang pangatlo niyang nobel a. may Padre Agaton naman ang Makamisa. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> . huwarang pamilya. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. Samantala. Sa panahon ng mga Kastila. Sa larangan ng nobela. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan.

dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan.</pd>al<pd>. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992).si Eba. Hindi nakatututol an g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. at masunuri n sa Diyos. Si Maria. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. Sila ang dapat manai g lagi. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. sila ay mga lalaki. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen.Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae.</pd>: 1977). ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba . alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito.nagbibili ng aliw. ulirang asawa (ni Jose). Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . (Reyes: 1992). Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. at higit sa lahat. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. matiisin. mabuting ina. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. bilang isang tao. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. bilang isang babae. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. Samantala. lalo na ng mga babae. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. et<pd>. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. et<pd>. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. sapagkat higit sa pagiging prayle. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. Malinaw ang dahilan ni to.</pd>al<pd>. Samakatw id.</pd> 1977).

Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. batugan. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. mapaglingkod. Si Laura ay larawan ng kahinaan. nagtahi ng plumahe. Sa kasalukuyan. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . bilang isang katangi-tanging baba e. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. panrelihiyon. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. maganda. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . nag-uli k-ulik sa pagpapasya. Samantala.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. paglalaba. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. paglilinis ng bahay. naghintay. Siya kaya'y nasangguni. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. at tapat. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. nag-abot ng bandang isusuot. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura.e. si Sisa. nagsiyasat ng baluti't koleta. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. Lagi. at naghiyas ng turbante ni Florante. Si Laura ang naggawa ng s agisag. katulad ng nabanggit na. mabait. Samantala. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. mahinhin. Si Pia Alba. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga . at iresponsableng asawa. pagluluto. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. bilang anak ni Haring Linceo. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. minsan man.

sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. tag asilbi sa asawa. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. Ang babae ay parang kalikasan . ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. hindi palai sip (Reyes:1992). hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. Sila ay mga babaeng pantahanan. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. emosyonal. at kung saan-saan pa. hindi maampat ang pag-agos. Samantala. Kung minsan. Kilala ako ng guidance. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. . Minsan sa tapat ng Korte Suprema. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus.natural. at sikolohikal. ulirang maybahay. Mendiola. rasyunal at intelektwal.sunod. Ito ay mapagtimpi. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. partikular na sa kanyang mga nobela.intelektwal. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. at alam kung ano ang gusto sa buhay. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. 4 Title:Sanaysay (32) Text 108 .Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. may paninindigan. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). marunong magpasya. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante.

Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Pasong-paso na ako sa Maynila. Mataas ang tin gin sa mga guro.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. sa masikip at malupit na May nila. Inalok ako ng pa . Pero ngayon naisip ko. at pati Phys ical Education. Basta ang alam lang nila. 'di na ako sa May nila naglalagi. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Kung ano ang aking itinuturo. naka-graduate</b> Isang tag-araw. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Computer. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Tila dininig yata ang aking kahilingan. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Tulad ng dati. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. Kaya noong nakar aang Marso. nagturo ako ng Filipino. Napakasimple ng buhay. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Laguna. Araling Panlipunan. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Alam kong alam na niya ang lahat.

Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. sa La Salle magaganap ang klase. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . aircon sa kwarto. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. Marami na rin silang itinatanong sa akin. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon.ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. pinalagyan ng magandang tiles. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Naging sunud-sunod ang imb itasyon sa akin. at isang magandang salamin. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. ref. walang-wala na akong mapeperwisyo. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. Bukod sa Timpalak Palanca. ako ang napiling magturo. pinalagyan ng magagarang ilaw. Dahil ay ng ahay: tubo. a t higit sa lahat. Binigyan din ako ng . sa istasyon ng radyo. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. Sa kasalukuyan. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. water dispenser na may mainit at malamig. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. isang malambot at mamahaling kama. may maliit ding labab o. pala-absent daw ako. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. sala set. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. Wa lang-wala na akong maaabala. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. dining table. sabitan ng tuwalya. Tamad naman daw akong istudy ante. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. sikip at init. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. lalagyan ng sabon at tissue. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. sa kinita kong dolyar. Sa sampung guro na nagsanay. de-flush at may shower pa. pangalawa. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. component. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. at pinapinturahan.

Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. nalaman kong 1955 siya . Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. "Hindi anak. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Pakiramdam ko. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. Mababalik natin ito sa kanya. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. cellphone. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka." Nang nasa bahay na kami. S imple ang mga nabubuong pangarap. "Mommy o. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila. "A kina itatago ko muna." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. panyo. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. May mga bago na ring gusaling nadagdag. importante man o hindi .panghihinayang." sabi ko sa kanya. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. isang Mabuhay Miles card ng PAL. Naisip ko. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. at iba pa.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. SSS ID. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. bag. payong. alahas. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card." sa got ko. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ.gaya halimbawa ng pitaka. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. pagkainis. Pero wala akong nakitang anuman." "Bakit Mommy. kundi bilang isang titser. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin.000 ang remaining balance. Sa transaction slip ng BPI. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain.scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. maagang-maaga akong pumasok at nag libot.

5 Title:Kwento (6) Noon daw. Pangalawa. Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. "ano'ng reward mo." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. Naisip ko. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Hindi naman ako nabigo. Sa tulong ng Merobank.ipinanganak. Kinabukasan. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. Pero meron akong reward mula sa langit. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. Nang muli kaming magkita ng aking klase. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. Sa harap ng kanilang mga kaklase. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. sa aking klase. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. At kailan man. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. "walang bini gay sa akin. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. . nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin.

" sabi ni Tatay. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. Pero ang ipinagtataka ko lang. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. "Sana." si Nanay uli. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. "Naku.Nakabukas noon ang bintana. madumi na ang hangin. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. kay lapit namin sa mga bituin. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. "Di papayag si Bing-Bing. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. Dito sa atin. "Siguro. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. bente." ang Nanay ko. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. di pa natin siya gaanong naaal agaan. "Saka. "Puwede tayong kumuha ng katulong. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. Isa pa. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. di papayag ang Nanay. Pakiramdam ko. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. Nagiging makakalimutin na ang N anay. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi . Hitik na hitik na ito sa bulaklak. di ka ba nagtataka. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. Di na sumagot si Tatay." an g Tatay ko. Araw-araw. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d." Matagal uli bago sumagot si Tatay. Sikwenta.

ISANG UMAGA. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. Nataranta sina T atay at Nanay. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. dumating sina Tito Juan. Alam ko. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. maging si Tito Juan. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. magsasama pa kami nang matagal na matagal. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. kaunting yero. ISANG GABI. At nang mabuksan. tabla. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. alambre. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Tinulungan ako ni Tatay. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Binuhat ni Tatay si Lola. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. Di na ku mikibo si Lola. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. Walang nasasayang kay Tatay. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Isa pa. tansan. Pinaalis niya sa akin ang punda. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. at maging kay Tito Juan. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. nagulat ako sa aki ng nakita. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. maging si Tito Juan. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay.g ang diyaryong kanyang binabasa. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. Kinabukasan. pati mga pako." ang sinabi ni T . Parang di na sila nakikilala ni Lola. Sa araw-araw. pati sina Tatay at Nanay. Lahat ay may gamit sa kanya. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Pagkatapos. Sabi ng doktor. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. pira-pirasong tabla. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. karton. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. di nauubusan ng dalaw si Lola. MAY parang gustong abutin si Lola. ang kanyang asawa at mga anak. pinupulot din niya. panali. Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos.

"Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. kahoy. "Mang Tomas. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to. alambre. Aba'y Mang Tomas. . Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil." sabi ng isang nakauniporme. bisagra. Dahil kay Tatay. tinatanggap ni Tatay." ang sabi ni Tatay. pako. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. tabla. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. Lahat ng puwede pang gamitin. "Aba'y kay gandang bangkito nire. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. Tuwing hapunan. ibinibigay nila kay Tatay.atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. Dahil dito. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay." dagdag ng nakauniporme. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. at kung anu-ano." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. ayos na ayos sa aking paglalaba. lawanit . napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. masinsin ang mga kahoy. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. makupad at di pa pulido ang g awa. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. Ganoon lagi si Tatay. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. Basta pagdating ng hapon. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay." dagdag pa nila.

Tapos maririnig ko na lang. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Tapos. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . parang totoo na ang lahat. W alang umaayaw. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. Nagsilabasan ang mga tao. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader.Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Sana manalo kami. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Kahit tira na lang ang pandesal. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. AT ISANG UMAGA. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. Iininin niya ang sinaing. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Sa tanghalian naman. Pero ngayon. Naghihiyawan ang mga tao." ang sabi naman ni Nanay. nasanay na sa balitang ito. Tuwing umaga. "Tamang-tama ang asim. Parang agawan sa beys. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Si Na nay naman. Ipagpapalaman ako ni nanay. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. maglalaga siya ng kape sa takure. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. . Tulad ng aking mga ka laro. Gigibain na talaga ang mga bahay sa Daang-bakal. Tapos saka niya sasalain. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok." ang sabi ni Tatay. maraming bahay na ang nasira. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Sa isang iglap lang. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. parang bagong bili . Hinarangan nila ang paparating na trak.

Kinakailangang taon-taon. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. wala silang katulad na pagdiriwang. Thailand. sangkatutak ang nakabalandrang ponk an. habang sakay ako ng JAC Liner. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak.Mapapangiti lamang si Lola Epang. my cockney accent na ang epal. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Ma laysia. Sa mga bansang Hapon. Minsan. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. kumbaga. Hmmm. bumanat siya ng: Excuse me. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . Astig na an g mga wika nila. Ibig sabihin. Habang nagkukuwentuhan ka mi. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. Rusya at iba pa. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. Siyempre. Nakapasa na raw siya sa board. Kapag naglalaba si Lola Epang. I have not received my change yet. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. panay ang kanyang Ingles. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa.219 Magandang umaga sa ating lahat. Nang dumaan ang konduktor. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Wala ng nagtitindang dalanghita. Tapos ikukula niya ang damit. naisip ko. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. kasi sama-sama kami nakapagtatangh alian. dahil hindi pa siya nas usuklian. Pransya. sa aking palagay. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. limitado ang iyong oportunidad. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan . Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. S abi ko. Ibig sabihin lamang. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang.Essay Word Count: 2. Kanina. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. Sa Philcoa.

Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. Recio. Noong nakaraang taon. partikular na yaong mga nasa gobyerno. Evian ang tatak. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. Pero. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. isang buwan lang sa kanila. tayo. Ang Ingles ay hindi naging paraan p . A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. Kung sila ay tiger economy na. uunlad ang ating bansa. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Ibig sabihin. Pag lumabas naman ng hotel. Walang makakatakas dito. Noong maliit pa ako. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. pag nag-uusap kami. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. yes. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. Minsan sa inis ko. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. maniwala man kayo o hindi. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Ngayon. Walang duda na mahalaga ang In gles. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . ang tungo'y sa Kachina. malaki ang posibilidad. kuting pa rin. a ng puntahan namin ay Padillo. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. Sa atin. Sa isang linang sa aming bayan. Naririyan na ang globalisasyo n. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. sign language. citizens of E nverga Republic. isang upscale shopping mall sa Maynila. At Ripley's B elieve it or Not. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. Subalit. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. Vietnam at Indonesia. kabilang na ang UP. Ramchand. kapag napakahusay natin sa Ingles. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Nang marinig ko ito. ang website lahat nasa Ingles. Pinapatay nito ang lokal na industriya. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. anak naman ng pating. sa simpleng termin o. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya.ng sapatos sa Rockwell. sulat-bulate. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. nautot ako. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. sa bi nga. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. believe it or not. ito ang ating kinasadlakan.

Cze ch Republic. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. Sa mga bansang mauunlad. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. pisika. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. bobo. Samantala sa Sci ence. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . sa mga unibersidad. Nasa likod tayo ng South Africa. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. may ma kapal na salamin. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. may nak alapit akong babaeng guro. Nakakaiyak Kuya Cesar.ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. South Korea. boses lamang ng guro ang nariri nig. Ayon din sa mga guro. sa Math. kapag Filipino ang subject. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. moinseur at. Ang tawag sa Silicon Valley nila. iilan pa lamang ang gumagawa nito. na nasa wikang Pranses. Kapag magaling ka sa Ingles. Sa UP Integrated School halimbawa. comment sava. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. Slovakia at Bulgaria. Ang kanilang dahil an. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. mat alino ka. industrial park at no swerving. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. ang mga aklat ay nasa wika nila. Kuwait at Colombia. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. ayaw kong maiyak. Muli. agham at teknolohiya sa sariling wika. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. nakapusod na buhok at masansan . Subalit hanggang sa ngayon. Ang reklamo ng isa. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. hindi pa rin tayo matuto. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Nang magsagawa ng pagsusulit. panay Ingles ang titulo. pinahiran ng crayola ang mukha. Ang resulta. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. Tayo. cute. Sa Malaysia. Kilitiin nyo ako. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. at pag hindi. Kalimitan daw. isa mga higante ng ating panitikan. no left turn. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Putra Jaya. BOBO. itinuturo ang matematika. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon.</pd> Sionil Jose. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. Kasunod sa kaputian ng laha t. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. PE ang kanyang tinapos. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Kalimitan. subalit hanggang ngayon. Sa kanilang mga bookstore. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. Noong 1997. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. gusto kong mautot. kapag balubaluktot ang I ngles. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. ibinibigay na laman g kahit kanino. Filipi no man o Cebuano. Lagi't lagi. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. Sa ating bansa. Sa isang kumperensya.

pinapahina ang Ingles. pang-uri. pahinante sa dyip. Ang sagot ko sa kanya. amoy albatross. kargador sa pier. hindi ako su misigaw ng Fuck You. minukmok at sinaludsod. piniritong Pranses. Hanggang ngayon.g na amoy ng pabango. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. Maraming salamat. Laganap na ito sa media. ngumiti ako.Legends Word Count: 2069 . Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. Nang matapos na akong magb asa. Dagdagan ko pa. at Balarila ni Lope K<pd>. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. "Hindi po malalim ang aking Filipino.</pd> Santos. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Hindi niya naintindihan. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. hindi na ako mabait. Hindi po ako nagmumura. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Bilang pagresbak. Gusto kong maiyak para sa kanila. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. Maya-maya." Ito ang kasawian ng ating bansa. Ito ang hamon sa ating lahat. Ang sabi ko. Hahahaha. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. Teacher daw siya ng Ingles. so you teach sugnay. sabi ko. Ayon nga kay F<pd>. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. San Chai. super duper mega katangahan. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. pandiwa.</pd> Sionil Jose. tan ging Filipino ang ating pag-asa. hah ahahaha. Ako naman ang nagtawa. Eh di gamitin ang French Fries. maglalako ng pansit at taho. post-kolonyalismo. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. Fish Tayo. Kaya naman. Putang Ina ang sinasabi ko. hahahaha. Namilog a ng kanyang mga mata. Nakangiting-nakangiti siya. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. Bigla siyang natahimik. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. Malalim daw kasi ang Filipino ko. Ngayon. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. Mababaw lang talaga kayo. semiotika. kapag ako'y nagagalit. Kung may hawak akong bomba atomika. Kawawa naman ang mga taong ito. post-istrukturalismo. Hahaha haha. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. humikab. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. sabi ko Filipino. mulang akademya hanggang bahay .

Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr . Sa paglipas ng mga araw. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Sa katuna yan. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. siya ay si Narcissus. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. At isa pa. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang misyunerong nangangaral. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. Leyte nagdaos ng unang misa. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. Madali naman siyang natuto. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. At isang araw. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. At upang lalo pang makita ang sarili. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. bagay na kinasasabikan na niya. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Sapagkat misyunero. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Upang magawa ito. Bagamat sa L imasawa.Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. matangos na ilong. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Sa kasamaang palad. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos.

isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. Kat ulad ni Kristo. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Ginimbal sila ng katotohanan. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Magmula noon." Mula noon ay naging malikhain ang binata. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. "Salamat. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . at nakaaalis ng uhaw. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. Noong unang panahon. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. huwag po. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. ganyan din ang sa tao." "Tulad sa halaman. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda." "Naku. Sila po ang mga kaibigan ko rito. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya." usal ng matanda. "Siyanga pala. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. . matamis. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. Nagawa niyang panali ang mga baging. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas. Upang makatiyak. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. Taos puso s ilang humingi ng tawad." magalang na tanggol ng bina ta. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin.us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. ang binata ay tinawag na Irog. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. "Totoo palang napakabait mo. Minsan. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Napakabait mo. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito." anang matanda.

"Ako nga pala si Irog. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n a nag-aawitan. mamahalin kita sa isang kondisyon. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Hindi ito makalilipad. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. Malayo na ang kanyang narating. Subalit kapag ang dagat ay malalim. iyan si Panay. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. ang aming panginoon. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. "Patawad po sa aking karahasan. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. ito ay maingay. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. May pakpak ang mga ito. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Agad nila itong ipinakita sa ina. hindi ba." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Dito nagmula ang pangalang Panay. anak. T inawag itong Giliw ni Irog. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Isang umaga. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. Matalino naman siya at maraming alam." hinging paumanhin ng binata. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. Ang maganda ay pulutin ninyo." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag." Sumagot si Irog. Ngayon . Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. "Sige. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. Napaluha si Giliw.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Ang Lil . Nagulat ito nang makita si Irog. "Nakaganda niya. "Huwag kang magtaka. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. "Oo. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. ito ay tahimik. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo.

" pal iwanag ng pinuno. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. . Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya.iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Umawit din ito. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Para s a kanila. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. Ayon sa alamat. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Muli silang naghintay. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. "Ganito. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. ang lawin ay malas na ibon. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. Kahit may namu muno sa bayan. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. 4 Title:Alamat (3) Text 116 . "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. Ilang sandali pa. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong." Utos niya.

Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela. "<b>S</b>andali na lamang po. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. Matatapos na ako. ." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot." ang pagalit na tugon ni Rufina. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita." ang pahayag ni Rufi na. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. "<b>B</b>akit. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali."<b>A</b>. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo." paliwanag ni Mang Milyo." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. e. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman.

"<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. hindi na ako makababalik. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. kay ganda ng mga bulaklak mo. "Mangyari'y." "<b>B</b>akit. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling." ang pangako ng prinsipe. Kaya paalam na irog. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Is ang araw. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. Mariang Maganda. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. kung hindi. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. sa kanyang pamamasyal. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. "<b>M</b>ariang Maganda. Araw-araw. dumating ang prinsipe. Nag-usap na naman sila ng nag-usap.. hihintayin kita sa halamanang ito. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob.. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Nang malapit ng maghatinggabi. "Kailangang umalis na ak o. nguni't hindi maaari. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Hindi niya mabatang lisa . Ang prinsipe naman pala'y gayon din. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. Maghahatinggabi na. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. walang makakatulad di to sa inyo. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Ibig ko sanang isama kita. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda.

datu at mga barangay sa bayan-bayan. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. Makaraan ang ilang araw. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan.nin siya ng kanyang minamahal. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. Hindi laman g isa o dalawang kopita. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. o oras nang humarap sa ilang bisita. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Nagkakalab an ang mga puno. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. <b>I</b>lang araw. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Kapag nangyari ito. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Sa kanilang paghahatakan. Galit na galit si Sidapa. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. Araw-araw. damit at pagkain para sa pamilya. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. o oras nang tapusin ang isang pulong. . <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. lubos na nalulungkot si Sidapa. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Natakot ang prins esa. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa.

"<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan." "<b>P</b>a. malapit sa munting ilog." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. Bathalang Sidapa. galing sa kahariang malapit dito. "Magandang M utya.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga." mungkahi ng lalaki. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. "kita'y iniibig. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan. Bilang parusa . Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw.. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit. Minsan. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. "<b>I</b>sang araw. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian.patawad po. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. <b>N</b>oong unang panahon. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin.. "Dapat niya ng malaman!" ."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. Wala kang utang na loob. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita.

Essay Word Count: 2. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. pag-uusisa at mahalagang yugto o pangyayari sa buhay .kainan at sayawan. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. Hindi pa siya nagbabalik. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Siya'y sumagot. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. Nagkaroon ng maringal na handaan . "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. 6 Title:Ang Kalikhaan ng Ritwal Text 139 . Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah.418 <b>Ang Kalikhaan ng Ritwal</b> Lumaki ako sa isang tahanan na naniniwala sa mga lamang-lupa. orasyon at ritwal. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. Ang bawat hiling. matapos ang anihan. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya.

ang pagpasok ng prusisyon ng aming mga gamit na binubuhat ng mga kargador.</pd> <b>Mga Antas ng Naratibo: Materyal at Ispiritwal</b> Ang ating pananampalataya at ispiritwalidad. ayon kay Nanay. n agpapakilala kami sa aming bahay. Ang dalawang elementong ito ay malalim na nakabaon sa kamalayang Filipino tulad ng inilahad ng mga pag-aaral nina Prospero Covar. Siya ang nagbibigay-pahiwatig kung kailan dapat matimpi sa bawat hakbang. Makikita sa salaysay na ang nanay ang nagtatakda sa tamang asal. Kaya. At sinimulan namin ang aming prusisyon. Kung ang ibang nanay ay empleyado at housewife. Ang paglipat ay hindi lang simpleng paglipat. unang ilalapag ang bulaklak at Bibliya sa a ltar at isusunod na aayusin ang mga kasangkapan sa kusina. May mga ritwal na dapat sundin. Tulad lamang noong isang beses kami'y lumipat noong nasa grade school pa l amang ako. Sa aming pagpasok. Sa ganitong paraan. Ang mundo ng mga Pilipino ay gumagalaw dahil sa dalawang aspekto: ang ispiritwal at ang materyal na mundo. Si Nanay bilang ulo ng pamilya ang mauuna sa pila tangan ang Bibliya at m ga bulaklak. inipon namin ang mga kasangkapang aming gag amitin: ang bigas para laging may pagkain sa aming mesa. Pagkatapos ng ritwal. Kaya kahit gusto k ong subukin ang tibay ng sahig at kuwarto sa pamamagitan ng pagtakbo. Nagsisilbing tagapagsalaysay ng aming pangunahing diwa ang aming nanay. May mga hakbang na dapat ga win. bumigay na rin siya. ang pagriritwal sa aming angkan ay ang aming buhay. Natutunan niya ito sa kanyang lola sa Zamb oanga. ayon kay Covar (1998) ay na kabatay sa ating retablo ng paniniwala. Sa salaysay. Pi nagpawisan ang kapatid kong lalaki habang bahagyang nanginginig ang kamay ng kap atid kong babae. Noong una. Ang kaniyang lola ay isang Muslim na makikitang nagriritwal tuwing kabilu gan ng buwan at habang tumataas o bumababa ang mga alon sa dagat. at pati na rin ang pagiging Muslim ng lola na nagturo sa nanay ng ritwal. Una. Marahil dahil sa pangungulit ko. hindi maaaring hindi kami magagabayan ng aming ri twal. Mayroong da . una pang m asisilayan ng aming mga gamit ang loob ng bahay. at ang panghuli. At naisip ko. Makikita sa inilahad na salaysay ang dalawang mahalagang elemento ng pagr iritwal. ang mga sariwang bulaklak na wal ang tinik para sa bahay at sa mga elementong naninirahan dito. asukal at bulaklak bilang mga sagradong bagay.naming mag-anak ay pinakikilos ng mga ritwal. Pagkatapos maipasok ang lahat ng gamit sa bahay. ang Bibliya para sa ispiritwal na pangangailangan namin. makikita ang mga bagay at gawaing may kinalaman sa relihiyon tulad ng bibliya. ang tubig para m anatiling kalmado at malamig ang aming mga ulo. <b>A</b><pd>. Resil Mojares at Zeus S alazar. Bago ito sinimulan. bilang panganay ang inatasang magdala ng bigas at asin habang ang dalawa kong kapatid ang magdadala ng asukal at tubig. Nakita ko sa mga mata ng aking mga kapatid ang pagtataka at pagkamangha nila sa pinagagawa sa amin. Sa pamamagitan nito. kung gaano dapat kabilis ang kilos at anong mga bagay ang dapat unahin. Ako. tinanong ko si Nanay kung saan niya natutunan ang m agsagawa ng ritwal. ang batayang ispiritwal ng ritwal. asin. ang asin bilang simbolo ng buhay namin. pag galang sa kalikasan tulad ng buwan at dagat. Isinasalaysay naming mag-ana k ang naratibo ng aming buhay. pagpuprusisyon. pagpadyak at pagtalon naming magkakapatid ay nagpigil ako. ayaw niya itong sabihin sa akin. ang aking nanay ay housewife na nagriritwal. kami naman ang pinapila ni Nanay para sa ritwal ng pag-adya ng mga negatibong enerhiya at pagsasalubong sa bagong bahay. maging sa ilang ulit naming paglilipat-bahay. Mauuna dapat. Ang pangalawa ay ang halaga ng tagapagda loy ng ritwal. ang asukal para sa isang matamis na pamumuhay. an g pagtuturing sa bigas.

Ayon sa pag-aaral ni Resil Mojares (1985). kalagitnaan at kailaliman. Gayumpaman." (45) Makikita ito sa paniniwala ng ating mga ninuno sa anit ismo. Ayon nga sa kanya. mayroong maitatawag na li him na karunungan. Ang mga kilos. pag-aayuno. Sa kabilang banda. ang ritwal ay isang manipestasyon ng pananampalataya. panalanging walang patid. Nakapaloob sa paniniwalang ito ang pananalig ng mga katutubo na mayroong mga anito na nakatira sa kalikasan.ang datu. O kaya'y may pagbabago sa nilalaman ng mga dasal sa pamamagitan ng paggamit ng mga kontemporanyong salita at paniniwala. ay himlayan o dili kaya'y tahanan ng mga anito. kalagitnaan at kailaliman ) ay may nabubuong ugnayan. may mga ispesyalistang namamahala sa mga ritwal. espiritu at anito.</pd> <b>Pangunahing Tauhan sa Naratibo: Babaylan sa Ritwal</b> Kinikilala ni Salazar ang ritwal bilang ang binhi para sa teatro o drama natin sa ngayon. pagrorosaryo. Samakatuwid. pagmimisa. Ito ay makikita sa paggam it ng mga kasalukuyang kagamitan sa halip ng mga tradisyunal o katutubong bagay. <pd><b>B</b>. Ang mga bato. at talon halimbawa. ang panday at ang babaylan o katalo nan mismo" (Salazar 4). kagamitan o dasal na sinasambit ay na kapailalim sa mga katutubong salaysay na nilikha. Ayon sa paniniwala. paglangkap. ang lihim na karunungan ay may kinalaman sa ispirituwalidad. pagpapasan ng krus. ay iniuugnay sa pananampalataya at relihiyo n sa paniniwalang maganda ang magiging resulta sapagkat sumusunod sa isang mataa s na ugnayan o may gabay ng mga makapangyarihang nilalang. panggagamot. Makikita sa mga pag-aaral na tinalakay na ang pagriritwal ay umaayon sa mga naratibong ispiritwal. May lihim na karunu ngan ang kalikasan. Pinagmumulan din ng lihim na karunungan ang kailaliman. ang manipestasyon ito nagaganap o natutupad lamang kung may isang kara pat-dapat na tauhang magsasagawa o mamuno. Sa kabilang banda. and pagpapako sa krus ( 89). D ahil dito. puno. sila ang catalo nan. Bahagi ng kalikasan ang pisikal at bayolohikal na aspekto habang ang kultural ay binubuo n g ating sining at panlipunang kalinangan. a ng mga katutubong ritwal ay umaangkop din sa panahon. tulad ng mga epiko o alamat. Sila ang nagsisilbing tagapangalaga ng ating kalikasan. Ang anumang gawai n. nabib igyan ng lohika ang pagbabahaginan ng komunidad ng mga materyal na bagay at asal /pag-uugali. pampulitika man o pang-ekonomiya. may iba't ibang karunungang mabubuo mula sa mga mundong ito. Sa Tagalog. pag-aalay. Hindi lahat ng tao ay maaaring mamuno sa isang ritwal. Dahil dito. ang ritwal para kay Covar ay isang anyo ng panalangin na nilikha ng tao upang makipag-ugnayan sa mga kakaibang nilalang (su pernaturals). mayroong pagpapahalaga ang mga katutubo noon na alagaan at magbigay-g alang sa bawat sulok. Ga yumpaman. Kabilang ang mga katalona/babaylan sa "bahagi ng isang istrukturang panlipunan at pang-ekonomiya na umiikot sa gawain ng tatlong sentral na personahe . ayon kay Covar. marami itong pagbabansag tulad ng pagsusuplina. may tungkuling inaako ang mga anito. kurba at anyo na bumubuo sa kanilang paligid. Isa sa mga pangunahing sandigan ng pre-kolonyal na komunidad ay ang pagsasaalang-alang sa p alitan ng produkto at serbisyo. Sa ganito. sila ang mga babaylan. makikita pa rin na dalawang mundo ang nagtatalaban: ang materyal at ispiritwal. Dagdag pa niya. Ang datu sa istrukturang panlipunan noon ang siyang nam amahala sa pulitikal at pangkabuhayang aspekto ng lipunan. nagkaroon man ng pagbaba go sa anyo at nilalaman. Isa sa mga pagpapalitang ito ay ang mga idinaraos na seremonya tula d ng <i>panglihi</i> o <i>paganito</>. u pang ipaliwanag at magbigay-kahulugan sa anumang pangyayari. Ang bawat mundo at ang tatlong antas (ang kalangitan. sa mga Bisaya. Noong unang panah on. "Ang lihim na karunungan ay nagmumula sa k alangitan.lawang bahagi ang materyal na mundo natin: ang kalikasan at kultural. habang ang panday ang . Sa madaling sabi. Ang relasyon sa pagitan ng materyal at ispirituwalidad na daigdig ng mga Pilipino ay may talong antas: ang kalangitan.

kung gayon. A ng bawat persona ay may kaluluwa. ang pagtutuli ng mga bata tuwing tag-init ay isang anyo ng r itwal. hakika. Ito ang itinuturing na paglalangkap o sapi. Ang mga babaylan. Kung gayon. ang sakripisyo ay nakatuon naman sa mga pagbabago na nangyayar i sa mga kalahok sa ritwal at sa mga relasyong nabubuo rito. Anak o Ina ay lumalangkap sa sinumang kanilang mapiling sapian. I to ay dahil sa tungkulin niya sa "larangan ng <i>kalingan</i>. Ayon sa kanya. Sa konteksto ng katutubong paniniwala. talaytayan o ang kinikilalang midyum (48). Sa kaso ng pagtutu li halimbawa. Ang duw aa salamat ay isang ritwal ng dedikasyon kung saan ang ang sanggol ay iniaalay s a propetang si Muhammad. Ayon kay Covar. ito'y isang seremonya o <i>rite</i>. Ang kaluluwa ng isang taong yumao ay maaaring lumisan at sumapi sa iba. Samakatuwid. Walan g kasarian ang espiritung sasapi sa tao kaya may mga naituturing na babaylan na lalaki.itinuturing ni Zeus Salazar na "pangalawang haligi ng barangay" dahil sa kakay ahan at tungkulin nitong magpanday ng mga instrumento na yari sa bakal at mga ka kailanganing armas ng komunidad. Samantala. ang babaylan ang siyang namamahala o tagagabay ng datu sa mga ritwal. M ayroong nakadapong manok sa isang haligi habang iniaawit ng Imam ang mga relihiy osong kataga sa Arabic. Sa baljanji. walang naitalang pagpapakahulug an sa ritwal. Sa Romano Katoliko. <b>Kapangyarihan at Bisa ng Ritwal</b> Ang salitang ritwal ay isang pag-angkop sa salitang Latin na <i>rituali s</i>. hindi makikilala ng bata ang kaniyang mga magulang sa kabil ang buhay. Sa pamamagitan ng ritwal na ito. nagkakaroon ng kaganapan ang transisyon mula sa isang walang muwan g na bata o pagiging inosente nito tungo sa isang "ganap na binata. Naiiba rito ang babaylan. ang pagtimbang bilang ritwal ay isinasagawa sa pamamagitan ng paghiga sa sanggol sa tela na tila idinuduyan sa dalawang haligi. m akikita rin ito sa ritwal ng baljanji. paggunting at pagtimbang ng mga T ausug. Sa pag-aaral ni Raymond Jamous (sa De Coppet 1992) inilatag niya ang kons epto ng ritwal bilang isang '<i>rite of passage</i> na kaakibat ng konsepto ng s akripisyo." Gayundin. Sa Diccionario Hispano-Tagalog ni Pedro Serrano Laktaw (1889). Nagsasagawa rin ng mga ritwal tulad nito ang mga Katoliko sa anyo ng pagb inbinyag. hinango ang sagradong ritwal sa Bibliya na nagpapa kita ng pagbibinyag sa lawa ni Juan Bautista kay Hesus. Sa kabilang banda. ang Dios ay may tatlong persona. Ayon sa diksyunaryo. Kung wal a ang ritwal na ito. ang sanggol ay maaari nang sumunod sa yapak ni Muhammad. Ang makikita lamang ay ang entri ukol sa <i>rito</i> na sa wikang Espanyol ay singkahulugan rin ng sa Latin. ang sumasaping espiritu o hindi kaya'y ang kaluluwa ng Dios Ama. kinakatay ang isang bak a o kambing dahil sa paniniwalang ang hayop na kinatay ang siyang magpapatotoo s a kabilang buhay na ang sanggol ang tunay na anak ng kaniyang magulang. Samantala. ang ritwal ng paggunting ay isang seremonya kung saan ginugupi t ng pari ang buhok ng bata bago ito umabot sa kaniyang unang taon. ang nagsisilbing tagapamagitan ng tao sa m ga espiritu. maaaring langk apan ang mga babaylan/catalona. Sa ritwal ng hakika. Karaniwan. Nakabitin sa isang haligi ang isang sako ng bigas habang ang mga regalo naman ang nasa kabilang haligi. Ang babaylan ang may "pinakasentral na personahe" sa Lipunang Pilipino. ibinibigkas ng Imam mula sa Koran ang duwaa salamat. ang <i>rite of passage</i> ay nakatuon sa pangunahing aktor at sa mga pagbabagong nagaganap at naganap sa kanya habang ginagawa ang r itwal. relihiyon at med isina at lahat ng uri ng teoretikal at praktikal na kaalaman hinggil sa mga peno meno ng kalikasan" (Salazar 6). Sa kabilang dako. sa mga .

"ritual sequences are built on a regula rity of repetition and rhythm which standardizes a level of cognition. then take the drinking vessel in their right han d and extend the fist of their left hand toward the company. Walang mayaman. Sa kultura natin.Iglesia. ang mahahalagang usapin. pantay-pantay ang estado ng mga umiin om. Binubuwag ng inuman ang antas panlipunan sa pagit an ng isang mayaman at mahirap. ( Pertierra 121-122) Sa dahilang ang ritwal ay isang simbolikong gawain. makikita natin ang iba't ibang ritwal b ilang kasunduan tulad ng sandugo. bukas sa interpretasyon ang isang teks tong itinatanghal tulad sa kaso ng ritwal. hin di tulad ng kina Magellan at sa Hari ng Limasawa na kapwa may mataas na panunung kulan. banghay. affect. pulitikal. 19) Sa ganito. Dahil dito. ay bunga ng historikal. ang isinisilang na bata ay iniaalay sa Simbahan o sa Pastor na kinataw an ng Simbahan. pandangganyo ng Obando (Tolentino 2003). ang pagpapahalaga ay nakatuo n sa transpormasyon ng isang pang-araw-araw na gawain o karanasan tungo sa isang pagtatanghal gamit ang pantasya (Biron-Polo 5). Ang serye ng aksyon sa ritwal ay isang apropriyasyon sa konstruksyon ng m ga pangungusap. pagkaraan ng indoktrin a." Kadalasan. Dagdag pa ni Raul Pertierra. pagpuputol ng buhok at iba pa." Ibig sabihin. Sa inuman. mayroon rin silang ritwal para sa pagbabati sa magkaaway. Dagdag pa ni Biron-Polo. madalas nating marinig ang "maBOTEng usapan" at "din aan sa inuman. siya na'y maaari nang binyagan. maselan man o hindi. ang ritwal ay isang seremonya (English 1977) na may pulitikal at relihiyosong tema tulad ng p ista ng Moriones (Pertierra 1994)." Ang inuman ay may pulitikal na pagbasa sa dahilang iniangkop ni Magellan ang ritwal ng inuman upang makapalagayang-loob ang Hari ng Limasawa para sa kan ilang interes. a nd response among all the participants. lega l man o illegal. Sa kabilang dako. (Denzi n 91) Ang tekstong itinatanghal ay may tagapagsalaysay. binanggit niya ang obserbasyon ni Pigafetta sa una ng engkwentro nina Magellan at ng Hari ng Limasawa. Pag humantong sa hustong gulang ang bata. Sa pag-aaral ni Edilberto Alegre na <i>Inumang Pinoy</i> (1992). "They rai se their hands to heaven first. (Denzin 17. Ang mga tekstong tulad nito. at mga estetikang salik na umaagapay sa pag-unawa ng tao sa teksto (o sa ritwal) at sa mga karanasan ng mg a kalahok at manonood. Ayon nga sa kanya. bagamat hindi sa anyo ng inuman. Kung pagbabatayan ang depinisyon ni Pertierra ukol sa simbolikong katang ian ng ritwal. drama at nagbab ago ang punto-de-bista nito. at r itwal ng buhay ng Ama at Inang Santisima na Trinidad (AIST) (Ortiz 2002) at pamu . nananatili pa rin ang inumang pinoy. Ayon kay No rman Denzin may mga elementong nakapaloob sa isang tekstong itinatanghal. Ang ritwal ay isang tekstong itinatanghal o performance text. panlipunan. ay inilalatag at tinutuldukan sa pamamagitan ng inuman. mayrooong tinataglay na kapang yarihan ang ritwal. kapwa mga tanggero/a. walang mahirap. Sa kasa ysayan. ang ritwal ay maaaring magsilbi rin bilang isang anyo ng ka sunduan. Sa kasalukuyan. ang ritwal sa inumang Pinoy sa kasalukuyan ay isang paraan ng paglulusaw sa ugnayang pangkapangyarihan. mayr oong pagpapahalaga sa mga imahen na makikita o nalilikha mula rito. Sa mga Pangutar an Sama. Samakatuwid. Tinatawag nil a itong kipalat. Ang katangian ng ritwal bilang isang pagtatanghal at ang kapangyarihan n itong makapagpabago ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito ay makik ita natin sa ating nakaraan at kasalukuyan. mahihinuha na ang pakikipagkamay o shaking of hands ay isang mani pestasyon ng isang ritwal ng pagkakasundo. isang simbolikong gawain ang ritwal na may layuning pagbigkisin at lumikha ng kaayusan sa komunidad sa pamamagitan ng mga kilos/pagtatanghal. biyograpikal. Isa sa mga katangian ng ritwal ay ang kapangyarihan nitong makapagpabago at nakalilikha ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito. Subalit.

Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. Per o si Inay. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. 5 Title:Malaki na ko." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah . Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. ng kuwento namin ni Inay. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Ang alam ko kasi. Hindi ko alam kung bakit. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay.. may kasama pang palo ang pangaral niya. Sa aming magkapatid. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. Ku.muwesto (Covar 1998) sa Banahaw. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. Ang totoo nga niyan. Hindi katulad nu'ng isa. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. ang kaisa-isa kong anak. Ganyan si Inay. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Ewan ko ba. Kapag minalas pa kami. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay.. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya.

Gaya ni Gina. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. "Mahal ka ng Inay mo. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Pangalawa. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Kung anu -anong iniisip mo. Pero nang bandang huli. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. dahil may edad na siya. Sabi kasi ni Aling Tale. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. "Naku. "A basta! Hindi ako naniniwala. Parang ako. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Sa simula. Bakit nga hindi e.ay tungkol sa amin ni Ate. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe ." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. Ito rin siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Hindi niya kasi ako pinapalo. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. ang tsismosa naming kapitbahay. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. Mabait si Tita Flora sa amin. Kulang na lang ay hilingin kong sana. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. naiisip kong ampon lang ako. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Minsan tuloy. Kahit minsan kasi. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. di ko pa narinig na pinuri niya ako. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin. Una. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. Ako naman.

Dinaanan ko muna si Rowena." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. mahal ko ang silyang .la. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. 'lilibre kita. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako ng lupa nang mga oras na iyon. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. K aya lang. Libang na libang kami. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. "Sama ka sa 'kin." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Lalo akong kinabahan. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Manood tayo ng sine sa bayan." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. "Pigilin mo si Inay. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. Bukod kay Tita Flora.

Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya.. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. "Inay. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. gabi.. "Rowena. Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. araw-araw na tayong papasyal. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Sinasadya kong mahul i o mauna. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi.ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. . Hindi ko na siya kinausap mula noon. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Nagd adabog ako. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin.

Kung gayon. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Sa lahat ng sektor sa lipunan. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Dapat nating h arapin ang katotohanang. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. Cassettes. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika." Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). Ikapito. Bagaman. Ikawalo. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. Ayon kay Prospero Covar (9). Ang resul ta. Samakatuwid. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. ang mga magulang ang nagiging ahensya . Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. Gayumpaman. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. Sa mga mungkahing ito.4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. Gamit a ng paa bilang talinghaga. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid.

Sa kabilang banda. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. ang pagtuturo ng mga kaugalian. serbisyo at institusyonal. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). Una. Una. ang print ad ang siyang masasabing palasak. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat . Sa bilang na ito. Sa ganito . pumanga lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. kabutihang loob o pagkamakabayan. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. Samantala. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). Batay sa mga ideyang nailahad. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. Pangalawa. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. Sa lahat ng uri ng midya. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51).ng kanilang identidad. imahen at pagpapakahulugan ng midya. Sa libro ni Visitacion R<pd>.<. pagpapahalaga. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. Ibig sabihin. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman .

Pangatlo. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Aniya. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). ang sumunod na uri. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan . ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Ang ibang ad naman ay tungkol sa edukasyon. libangan at kalusugan. Para kay Hamid Mowlana. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. ang s ekundaryang sosyalisasyon. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ng ad na panserbisyo ay tu ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. Para naman kay Todd Gitlin. isang eksperto sa komunikasyon. Sa yugtong ito. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob ng tahanan. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. ang ad na panserbisyo. paglalakbay. "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. lalung-lalo na ang mga magulang .awan siya sa mismong kaayusan (74). isang sosyolohista. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Katulad ng nasabi na. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. Subalit kung sisipating mabut i. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). Kung kaya't ang resulta nito. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. ay nakatuon naman sa mga usaping nasa labas ng taha nan. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak.

Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. hindi niya makakaya ang maniwala. lubos man o bahagya lamang. Samakatuwid. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Sa kabilang ba nda. Hinihintay niya. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Palabiro kasi si Jua n. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Ganoon na lang palagi. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Pista na naman sa riles. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. Gayumpaman. Ang lalaking kanyang makakasalo. wala na ang makakasalo. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. Gusto niyang kumawala. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. May bumubulusok na tren.o subworld (130) tulad ng paaralan. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. Gayumpaman. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . 4 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. Makailang ulit niyang hinihintay. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. simbahan. Paulit-ulit. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. Masarap para kay Juan a . Sa yugtong ito.

Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama y.ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. kaimito. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. . hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. Madalas kong dalawin ito. Hindi na marahil mauulit pa. At mula noon. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Madalas akong napapatulala. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Sabi pa nga ng tatay. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. ito na ang aking naging tambayan. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. natagpuan ko ang isang buka l. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Day dreaming. Minsan. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. lalo na kapag panahon ng anihan. Nags awa na rin si Noah. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Iba si Noah. Hindi naman ako ganito noon. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. kamatsile at sine guwelas.

napapahigab at tuluyang nakakatulog. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. Marahil. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. May producers at may consumers din. mula Lunes hanggang Biyernes. Ika nga. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Kagubatan din ang lungsod. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Kapag magaling.Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. May kalakal dito. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. . malimit tao an g nangunguna sa listahan. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. Husto naman ang tulog ko sa gabi. Ito nga marahil ang FAQ. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. lak asan lang ng loob. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Ang nangyayari. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. salamin at fiberglass. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. Ganito na lamang ang buhay ko. Paulit-ulit lang araw-araw. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko.

Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. marangal. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden.Inimbitahan ang maraming . karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko.Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. Nagdalawang isip din naman ako nung una. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. kapaligiran. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado.196 <b>S</b>a paglipas ng panahon. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan.Legends and Fables Word Count: 2. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. pero walang magagaw a. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. Pero gaya nga ng sinab i ko. At naghanda nga ang kaharian. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. lakasan lang ng loob. ang pakikipaggitgita n. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. lalung-lalo na si tatay. Biruin mo. At sa umaga at hapon. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. 4 Title:Alamat (6) Text 119 .

"<b>A</b>no pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. Nguni t matapos ang kasal. lal o pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa Amapela. na siya palang "Diyos ng mga hayop sa gubat . <b>M</b>asayang lumapit si Prinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. <b>A</b>gad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prinssipe Algori. Nabalot din ito ng bal ahibo sa buong katawan at nagkaroon pa ng buntot. <b>K</b>aya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyan ." ang wika nito. "<b>A</b>nong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. Kung ano ang ganda ng iyong mukha ay siya namang kapangitan ng iyong ugali. subalit huli na. <b>S</b>i Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prinsipe. "<b>S</b>ino ka? Hindi ka na nahiya sa iyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. "<b>S</b>iya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. at sumakay rito ang "Diyos na Ka kisigan. Ngunit higit sa lahat." ang w ika ni Prinsipe Algori. <b>N</b>anghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. Nagsidating din ang maraming maki kisig na prinsipe upang ang isa sa sa kanila ay siyang mapangasawa ng prinsesa." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. ganun na lamang ang gulat ng lahat. na animo Adonis na n amumukod tangi sa lahat ng naroroon. higit kay Prinsipe Algori. Ito ay naging kakaibang nilal ang ng puno ng balahibo ang buong katawan. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. at ito'y si Prinsipe Algori. Dinala na si Prinsesa Amap ela sa kagubatan ni Prinsipe Algori. " ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. <b>D</b>i nagtagal. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. <b>M</b>alumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit: "Hindi ako manghihinayang s a isang tulad mo. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. <b>H</b>indi makapaniwala ang lahat. <b>N</b>gayong mag-asawa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. <b>B</b>igla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. nagsimula ng mamili si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. An g lahat ng prinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. Ito ay naging isang napak akisig na lalaki. nanghinayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata." at tuluyan nang lumisan. <b>H</b>indi napigilan ng prinsesa ang sarili. Ito ang naging parusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. <b>B</b>iglang nabago ang anyo ni Prinsipe Algori. <b>N</b>amangha ang lahat. Nabigla ang lahat sa inasal ng prinsesa. Nagsigawan at nasindak ang lahat.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapel a ang makisig na prinsipe ay may nakita siya na napakapangit na prinsipe na naka tayo sa likuran nito.maharlikang tao buhat sa iba't ibang kaharian. Isa-isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinsipe.

"<b>S</b>ino na ang mag-aalaga sa amin?" tanong ng ikalawang anak. may dumating na isang babae na di nila kilala . <b>M</b>abilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno." ang sigaw niyang babala sa itaas. I libing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan." sabi niya. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. <b>S</b>umunod ang sampung mababait na mga bata. <b>D</b>ahil sa sampu ang kanyang anak. talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. May pulupot na b asahan ang kamay. Ang mga taong dumaraan ay panay papuri ang bukambibig. Nagtaka a ng mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito. Ang kaawa-awan g mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magpapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. <b>H</b>abang sila ay nag-iiyakan.g panlabas na anyo. Ang mga punong-kahoy ay may mga bungang nakakasila w sa mata kung tamaan ng silahis ng araw. "<b>M</b>ga ulo ninyo. "<b>M</b>arahil aakyatin ko na lamang itong puno. Siya'y pilay kaya pahingkud-hingkod kung lumakad. Ma sipag at maalaga sa kanyang mga anak. sa daigdig. binant ayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may naki ta na nga silang isang halaman na tumubo. nakita nilang may tubig ito. "Di kayo pababayaan ng inyong ina. Pagkalibing sa ina nila. Tinikman nila ang lama n at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. Siya'y maganda at maputi." sabi nila. <b>M</b>ay isang diwatang napakapangit! Ang mukha niya'y mapula at kulubot. Ang mga mata'y singningas ng apo. <b>N</b>aghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. <b>A</b>ng kanyang bahay ay nakatayo sa magandang dalampasigan. Makikita ninyo na may t utubo roon na puno. <b>N</b>oong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. "<b>S</b>ino na ang maglalaba ng ating damit?" tanong ng ikatlong anak." sabi ng pinakamatanda at dali -dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. "<b>N</b>aku! Ang puti at ang tamis ng tubig. Akala ng mga bata ay nanana ginip lang sila. "Ibabagsak ko ito at b uksan ninyo. <b>B</b>iglang nawala ang maputi at magandang babae." ang wi ka ng ikaapat na anak. <b>N</b>agkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pa ng muli. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito. <b>I</b>sang araw." <b>N</b>ang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. "<b>H</b>uwag na kayong umiyak. pagkatao at pag-uugali. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. Kaaki-akit ang k anyang tahanan dahil sa taglay nito ang lahat ng kulay ng bahag-hari. Ang saplot ay matandang kasuotan. . Ang looban ay natatamnan ng sarisaring halamanang namulmulaklak.

" Sa pagtitig ni la sa mga ibon at batis sila'y nakakapagsalita ng. "<b>G</b>ayon din ako. Walang maghahanap sakin. Naaamoy ko ang halimuy ak ng mga bulaklak. "<b>T</b>ayo na pumasok sa hardin.. Walang umiino sa kanila. "<b>A</b>ko'y ulila ng lubos. Gust o po namin. Nakalimot sila kung s aan sila naroon. Lalo siyang pumang it sa kapipisngot. Siya'y langhap ng langhap pagka't may naaamoy na ibang tao." "<b>B</b>akit hindi muna kayo humingi ng aking pahintulot? Mga pangahas!" "<b>I</b>naamin po namin ang aming kasalanan." ang sagot ni Ligaya. Sila'y nagpapasasa sa hirap upang may makain." sagot ni Ligaya. si la'y hintakot nguni't lumagay ang loob ng malaunan. "<b>W</b>alang nakatira rito!" "<b>O</b>o. "Ano ang ginaga wa ninyo?" patuloy pa. Sila'y maralita at hindi napasok sa paaralan." <b>N</b>aligayahan ang mga bata kaya lumipas ang mga oras."Ang langit ay asul at ang bunkok ay lunti. <b>S</b>a-darating ang diwatang galing sa dalampasigan.. may isang mamang nagkuwento sa akin tungkol sa lunang katulad nito. Huwag na tayong umalis. Siya'y hihingkud-hingkod . isang batang lalaki't isang batang babae ang lumisan ng kani lang tahanan." Ligaya." Ang mga nakikita nilang tanawin araw -araw ay sapat ng magpatighaw sa pagnanasa nilang magkaroon ng magandang tirahan at perang panakip sa pangangailangan. Sil a'y namupol ng mga bulaklak. "<b>W</b>alang tumitira rito.gusto ang. <b>B</b>inuksan ng dalawa ang tarangkahan ng halamanan. "May halamanan. <b>S</b>ila'y naglibot at nakita ang bahay ng diwata.. Sila'y naging palabo y at walang tirahan. Kami p .. <b>N</b>atakot sina Malakas at Ligaya. "Mawilihin po kami sa bulaklak. Huwag na nating lisanin ang loobang ito. <b>S</b>a kabila ng lahat ng kahirapan ang dalawa ay maligaya. Sila'y nanginig sa takot. Laging naibubulal as nila ang salitang. "<b>B</b>akit kayo nangahas pumasok dito?" ang bungad na tanong. <b>N</b>aglakas-loob na sumagot si Malakas.mga prutas. "matikas ang lipad ng ibon at ang lagaslas ng ilog ay parang panaginip. Nakatatakam ang mga bungang pinilakan at ginintuan na nangab itin sa sanga ng mga kahoy." ang dugtong pa." Sabi ni Malakas. masdan mo ang mag andang bahay na iyon. "<b>B</b>akit ninyo pinupol ang aking mga halaman at kinain ang mga bunga? Sigaw ng matanda. Si Malakas ay umakyat sa punong-kahoy. "<b>N</b>akikita ko.." ang sagot.. "<b>A</b>ko'y palibot-libot upang humanap ng trabaho upang may makain. noong ako'y bata pa. Kami po'y handang magbayad." sabi ni Ligaya." sabi ng batang lalaki.<b>I</b>sang umaga." ang alok ni Malakas. Nangain siya at pinatakaan si Ligaya ng matamis na bunga. Malakas. Sa mga unang sandali.

Pakikinabangan ko kayo. tinahulan niya iyon nang tinahulan upang maangkin din ang butong pa g-aari nito.o'y mga ulila. Sila'y may tangang mahiw agang baston na may nakakabit na bituin sa dulo. pinangiwi-ngiwi ang mga labi at nag-isip. napadaan siya sa isang ilog. Dahil dito. asul. BALISANG BALISA ang Matsing. "<b>A</b>ko rin!" sang-ayon Ligaya. Gusto niyang lagi itong nadadagdagan upang mapanatili raw n iya ang kasaganaan habambuhay. Nakita niya nang harapan ang diwata. Siya'y may tangang mg a bagwis na yari sa bulaklak. ngunit nang siya ay malapit na. "Masdan mo aking mga pakpak. <b>P</b>atakang nagsalita si Malakas. Tinangay ng agos ang buto at hindi na uli nakuha pa ng sakim na aso. sunog. Isang aso ang nakahukay ng buto sa lupa." <b>S</b>iya'y bumulong ng mga salitang maysa-engsekto at namangha ang dalawang b ata. Itim. Gawin po ninyo kaming alila! Handa kaming magsilbi!" <b>P</b>inagulong-gulong ng diwata ang kanyang mga mata. Ang lahat ng kayamanan ay kanyang iniingatan. Mula ngayon mahahagkan ninyo ang aking mga bulaklak at maaari kayong magpapasasa sa aking mga bunga!" <b>D</b>inantayan ng diwata ng kanyang mahiwagang baston ang dalawang bata at sa isang iglap sila'y nagkapakpak. Para sa kanya pinakamayaman siya at pawa ng maralitang dapat tapak-tapakan ang lahat na. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo n g Buyayaw. Wala itong kinikilalang kapitbahay. o lindol na lubhang nakaapekto sa mga kapitbahay ay wala siya isa mang tinutulungan. "<b>Y</b>ayamang mawilihin kayo sa bulaklak. "sapagka't tayo ngayo'y mga paruparo ng diwata!" <b>S</b>a isang komunidad ay may matapobreng donyang sobra sa sungit. magandang diwata!" <b>I</b>binaba ni Ligaya ang kanyang mga kamay na nakatakip sa kanyang mga matan g nasilaw sa liwanag. Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. Kapag bumababa sa malapalasyong bahay at sumakay sa ipinagyayabang na karwahe a y parang wala siyang sinumang nakikita. Tuwang-tuwa siya at dali-daling hinawa kan ang buto sa pamamagitan ng kanyang bibig. Kailangang lagi mo siyang tinatawag na donya upang hin di ka niya ingusan at sigaw-sigawan. "<b>A</b>ko ngayo'y magandang paru-paro!" sabi ni Malakas. "<b>N</b>auunawaan ko. Sa pag-aakalang ibang aso iyon na may hawak-hawak ring bu to sa bibig. kailangang tumawid sa makitid . Siya kapagkaraka ay naging isang magandang diwata. "Oh. at gutom na gutom na siya. Pinagmasdan niya ang ilog at doo'y nakita niy a ang sariling anino. kayo'y gagawin kong hardinero. humulagpos mula sa kanyang bibig ang butong hawak-hawak at nahulog s a ilog. <b>S</b>a kawalan ng puso ng donya ay malayo ang damdamin ng mga kababayan niya. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. Sila'y nagpadapo-dapo sa mga halaman. <b>K</b>apag may kalamidad tulad ng bagyo. lun ti at kulay kahel!" "<b>S</b>a halamanang ito tayo mabubuhay ng mahabang panahon!" sabi ni Malakas.Piinakisay niya ang kany ang katawan.

tumahimik siya. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. Buwaya!" sigaw ni Matsing. "Wala kang kaalam-alam. Subalit matalik kitang kaibigan. Kinabukasan. "Ano ang gusto mo sa akin?" tanong ni Matsing. Isang araw. "Mayroon ba namang nag-iiwan ng atay niya!" Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. "Dagat. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa ka bila?" Pumayag si Buwaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. kun g mapanganib talaga sa akin ang tumawid. gutom din tulad niya. sa wakas. Hindi siya gumagalaw. Mas mahirap. Tapos. naglublob siya sa putik hanggan g bumantot ang amoy niya. Buwaya. sumigaw siya. umongol ka!" At umngol nga si Buwaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. na mapapatay siya kung lumangoy. tanungin ko ang dagat. 6 . dapat kang maging malamig!" Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. Walang laman ang bahay. nasa labas si Matsing at naghahanap ng pagkain. Subalit m ahirap din ang mamatay sa gutom. Ang lamig! Na tigilan si Matsing sa sagot ng dagat. "Ang atay mo. at ipinasiya niyang maghiganti. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambanga n siya ni Buwaya. Pagbalik ni Matsing. pinasok niya ang bahay ni Mats ing. isang katutak na mga buwaya ang palangoy-la ngoy sa tubig. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. "May hihiyaw ba kung walang n asa loob ng bahay!?" Nabigo uli." sabi ni matsing. "Sayang. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. "Talagang gunggong ka." "Atay ko!" bulalas ni Matsing. "Sino ba namang patay na buwaya ang umuungol?!" Marami pa silang naging paghahamok. "Iyon ang paborito ko. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buwwya na naghihi ntay sa gitna ng tubig. dagat. "Kung mayroong nasa loob ng bah ay. Buwaya!" sigaw ni Matsing mula sa malayo. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa loob ng bahay. "Ikaw. dapat siyang humiya w!" Pagkarinig ni Buwaya. Upang makatiyak. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. Nag tago sa loob ng bahay si Buwaya at nag-abang. laging nakaiwas si Matsi ng sa mga pakana ni Buwaya. subalit dahil tuso. huwag kang umimik. "subalit k ung talagang patay ka na. Naiwan si Buwaya sa pampang. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon.na dagat nang palangoy. nagkunwa ring patay na siya." ungol ni Buwaya. Buwaya!" sigaw ni Matsing bago tumakas. dumating si Matsing at lumapit sa "patay" na Buwaya. "Tanga ka. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. kung buhay ka pa. galit na g alit. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? "Maigi pa." sabi ni Matsing. subalit kung walang naghihintay sa loob. ka ya kukunin ko para sa iyo. Hindi nagtagal. hindi sumuko si Buwaya.

Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan." ." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. at saka kita hahatakin palabas. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing.Title:Pabula Text 124 . Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. magtulungan tayo." ang sabi ng kambing. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. At kapag nakalabas na ako. Isang araw." pangako nito. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. Pagkuwa'y sinab ing. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing." ang sabi ng lobo. Dahil dito. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan. Agad itong tumalon sa balon." ang wika ng inahing manok. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. "S ige. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. "Oo. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. "Kung gusto mong makaalis dito. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo." ang sabi naman ng kambing. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. "Ako muna ang lalabas . Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. At sinabing.

dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. laking gu lat nila sa nasaksihan. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan.Tama nga ang sinabi ng inahing manok." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang . May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Dahil dito. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Ngunit muli. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. "Buk as na bukas din. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" Noon lumabas sa lungga ang munting daga. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. Nakadama ng takot si munting daga. Sinugod ang munting daga. at sinabing .

prutas. karne at tinapay. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Pagkatapos nilang kumain. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. "Masaya sa lungsod. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. Ang hi ndi nito alam. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. halamanan at palaisdaan sa bukid. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod.kainin nang bigla itong magsalita at tumutol. naghain si Dagang Bukid. Marami ring masasarap na pagkain." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Isang araw. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang .isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. napag. Nang wala na ang pusa. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. may keso. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin." ang sabi ng lobo. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. "Sa pagkakaalam ko. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Su mama ka sakin. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad." Ayaw maniwala ng tigre. Sabi ni Dagang-bukid.karne at iba pa. Sabi niya. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. Humanga si Dagang-b ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Parurusahan ka Niya.

nauwi ito sa korte." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Sa naging pahayag ng hukom. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo.pag-ani ng mga mais. Pag may trabahong dapat gawin. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. " . Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. Sa kasamaang palad. Ano pang mahihil ing ko. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon.

Ayon sa kanya . Sa ganito. kalikasan. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. bagkus. Sa kabilang banda. Pangalawa. halimbawa na ang mga magulang. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. Sa isang pagtingin. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang . ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. Katulad ng sa midya. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. ilarawan at kung maaari ay talakayin. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. masasabing malay at. kahit paano . nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. Para sa pananaw ng magulang. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili.Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. lugar na panlibangan at bakasyunan. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. simbahan. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. Sa puntong i to pa lamang. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. 6 Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. Sa mga ganitong pagkakataon . Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. trahedya at pagpaplano ng pamilya. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. Samakatuwid. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan.

Gayumpaman. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. korporasyon o samahan. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. Dahil may banta sa realidad na nililikha.pagkakataon. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Ibig sabihin nito. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. Katulad ng nasabi na. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Dahil may paliwanag. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Batay sa mga pangungusap sa ad. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Sa madaling salita. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Sa madaling salita. they'll be home at last. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. Dahil bahagi ang mga negosyo. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad.

, natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan, tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Samakatuwid, ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo, korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Batay sa mga tinalakay, matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang, sila ang kinakausap ng mga ito. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad, ang mga ad na pamprodukto, ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak, makikita ang medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan, pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ibig sabihin, sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Gayumpaman, ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Sa isang b ahagi, maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari, tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Sa kabilang banda naman, ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan, binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Para sa kanya, may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6; Holmes 36). Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad; * distorsyon ng realidad; * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad; at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Sa una, ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman, may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Sa pangatlo, ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabih in, hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip , itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Dito, ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Sa halip, ang realidad ang repleksyon ng midya. Ibig sabihin, ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Kung gayon, maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata

ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Upang masagot ito, magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad, tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan, maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa paimbabaw na pagbasa, makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Kung may suliranin man, ang mga ito ay madaling maresolba. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park, isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Batay sa deskripsyon sa body copy, ideyal ang pagtira rito. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu ngusap sa copy, "It's a lifestyle so exiciting, so complete, you can't ask for m ore." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan, kumpleto sa pasilidad, at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Bukod sa body copy, makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Sa kabuuan, tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Ngunit ito ay i mahen lamang. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino, binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang.

4

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa

lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan. Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago.

Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit o. Sa madaling salita, mga mito. Sa kanyang librong Mythologies, nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 - 119). Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Sa ganito, ang mga tunog, imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Sa teoryang ito, ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Dito, hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Batay sa mga tinalakay na konsepto, mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan, konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas, makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad, mga pangangaila ngan nito at relasyon. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Sa kanilang pagsakop, ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Sa kasalukuyan, ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo, maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto, ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Bukod dito, ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. Sa madaling salita, ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 - 51). Sa kabilang banda, dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya, partikular na ang advertisement. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ngunit dapat ala

lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. May kani-k anilang karanasan, oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Kadalasan, ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. Ngunit sa katotohanan, lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon, ang ugnayan ay masalimuot , polisemik at multi-direksyunal. Sa ganito, nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan, ang audience o mamimili. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. Kaugnay nito, kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya, isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula paggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo, teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon, nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag, ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. Sa pagaaral na ito, sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931, ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon, hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula pa ggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo , telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon - sa tah anan, simbahan, sa kalsada, sa Kongreso, kanayunan, sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. Sa mundo ng pamamahayag, may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan, kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006, mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino.

Ika-25 ng Hulyo taong 1931, sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr., editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University, ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus.

4

Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. Kamakailan, ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.</pd> Aguirre, ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Ayon sa kanilang pananaliksik, ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. Sa bilang na ito, 8<pd>.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Dagda g pa rito, ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan, kalusugan, pagkakaroon ng sariling tahanan, edukasyon, maagang pagtatrabaho, kak ulangan ng batayang serbisyo, kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii - xviii). Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente, ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas, sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Hihingi kami ng mga laruan, at ng tirahan para sa mga street children. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby, at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga, nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Sana magtayo siya ng ospital, magbigay n g libreng pagkain at gamit, ipaayos ang basketball court, at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Sabi ng ilan sa amin, dapat ipasara na ang tambakan, pero sabi naman ng iba, huwag, dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. Sana ipalinis niya ang Payatas, ipaayos ang mga daan, magpatayo ng mga poste ng ilaw, takpan ang mga kanal, dalasan ang pangongolekta ng basura, a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>, m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A - C). Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan, al

alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Gayumpaman, may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. Habang may sinasalaming katotohanan, may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Masasabi ring habang may binub uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad, pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Ayon nga kay Tolentino, ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad, ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media, lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo, kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Bukod pa rito, ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya, pabahay at karapatan ng mga bata, limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad, ang pag bibigay ng pag-asa. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan, mga uri ng tulong na naibigay, at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Batay sa mga sinuring print ad, nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang, lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan, tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar, ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Katulad ng nabanggit na, ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip, ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Sa ganito, ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman, nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon, ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Gayumpaman, darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito, makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Bukod dito, may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Dito, ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas, inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Gayumpaman, tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s

may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. at iba pa. Ibig sabihin. Maayos nang nailatag ang mga batas. upang maging masaklaw at malalim. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Bukod dito. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). Dahil sa mga karanasang kong ito. partikular ang kuwentong pambata. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. patakaran. preskriptibo an g mga ad. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. Dahil sa globalisasyon. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. ang sistemang pan . Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. Kung gayon. Ibig sabihin. Samakatuwid. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Dahil dito. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . Sa halip. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. Dahil may banta sa realidad na nilili kha.a ideyal na realidad na nais ng magulang. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. kasunduan. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom.

4 Title:Kwento (14) Mayroon itong kantinang tila 'sing laki ng dalawang basketball court sa a ming lalawigan. hindi industriyalisado. Nasa pangalawang cubicle ang aking mesa. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay a ng Pilipinas. paggamit ng Ingles at iba pa. Hali mbawa noong 1969. Kung tutuusin. Parang isang self-extracting file ito na click lang ng click at tuluy-tul oy na itong nagbukas sa akin ng mga magagandang oportunidad. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. kasaysayan at panitikan. Nasa ikalabing-dalawang palapag ako nakatalagang mag-opisina. Ito rin ang nakapa gbibigay sa akin ng inspirasyon at pananabik para muling makabalik sa aking tamb ayan.g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Sunud-sunod na nag- . Akin itong kinuha ba go nagpasa-Maynila mula sa higanteng punongkahoy na aking pinamalagian sa lalawi gan na may halamang tila baging at dahon ng palmera na nakadapo-nakakapit sa mga sanga. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa.2). Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Pagkaraan nito. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>.. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. Naroroon din ang kapirasong hala mang nakababad sa tubig na aking dala mula pa sa lalawigan. It o ang pinakaabalang floor dahil sa dito matatagpuan ang Information Technology D ivision at ang Accounting Section.May s ariling computer.. fax machine at laser printer. lahat na ng pangangailangang gamit ng isang opisina ay nasa akin na. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. kung saan ang ekonomya ay atrasado.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. Napakadali ng aking pagk aka-promote mula sa data encoder at uploader hanggang sa pagiging head ng IT Div ision. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. Ang tanging tagapagpaalala sa akin ng aking tambayan. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Sa ulat na ito. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). Hindi ko malimutan ang aking unang araw dito.

Nag banta ng malakas na bugso ang panahon. Madalas akong nauupo sa aking cubicle ng apat hanggang limang oras para magtrabaho. Para it ong agilang humihiyaw sa pagbagwis ng napakalapad na pakpak na yari sa yelo na m . pilit sa aking pinadudungawa n ng aking kamalayan para dalhin kung saan-saang lupalop. mga planong hindi maisagawa. Ito rin ang mga sandaling aking pinaglalabanan ang pagtunga nga sa harapan ng computer habang hinihintay matapos ang print jobs ng illustrat ions. na kahit hindi ko naisin. Naipangako ko sa sarili na aking papalitan ang tubig nito bago ako umuwi mamaya. At mula sa biglaang pag-unos nang kung ilang minuto ay saka ito tumugot. Dahil naman kasi sa napapaligiran ng salamin ang aming opisina kung saan naglal agos ang sinag nito. hindi ako nakaramdam ng t akot. pantasya man o pira-pirasong butil ng posibilidad.run ang programa sa aking buhay. Minsan lang naman ako makaranas na salakayin ng virus na mula pa sa mundo ng cyberspace. Dito ako nasanay at nabab ad sa multitasking na pagtatrabaho. Sa katindihan ng araw ko naramdaman ang unti-unting pagkulimlim. parang nagpumilit ang panahon na magbukas ng panibago sa aking isipan. Matamlay rin ang halamang nakababad sa tubig. Aking inaasikaso ang lahat ng bagay na dapat kong matapos o ibigay s a aking dalawang encoders para mai-file at upload ito. Nagpahinga ang kalawakan upang ipaubaya sa lup a ang galit at ang pagpupuyos. Mistulang bagong bukas na window sa display scr een ang bagong masamang panahon. Sapin-sapin na ng a madalas ang mga window. Umihip ang malamig na hangin. matindi ang sikat ng araw. Subalit nabigo ako. mga inaasam. Sa window na iyon nagbukas ang isang hyperlink na aking minabuting buksan u pang makaalpas sa papatinding pagyanig ng lupa. Tila binubutas nito ang bum bunan at ginagalusan ang balat sa aking pagpasok. Bagaman. Kakatwang lupaypay at namumutla ang halaman ngayon. Nagsimulang gumuhit dito ang m ga tila ugat na kidlat at pagdadabog ng kulog. At sa araw na ito. Laking lalawigan nga k asi kaya marahil palaging alaala ng mga sulok nito ang nasa aking isipan. Kahit pa may bukas na ibang window sa screen tulad ng internet. Manapa'y nakaramdam pa nga ako ng pananabik kung ano ang magaganap sa pagk akaluwal ng virus. multitasking din ang aking pagpasok sa opisina at ang aking kinawiwilihang pagtunganga o daydreaming sa oras dapat ng pagtatrabaho. Ni hindi na matatanaw pa ang kalapit na gusali at tila nilunod na ng tubig ang lansangan. Napapatunganga ako sa kawalan at pumapasok na na man sa aking napakalawak na RAM. Parang nagtatampo matapos pahirapan ng ma tinding sikat ng araw ang lahat. Lumakas pa ito hanggang parang nasa barkong aligaga sa gitna ng laot habang humahagunot ang bangis ng alon at u nos. Nag-umpisang iduyan ng lupa ang lahat ng nakatiri k na likhang tao at nakalapat sa kanyang dibdib. Tila dinig kahit pa ang paggulong ng tubig s a mga salaming bintana ng gusali. Tanggap lamang ako nang tanggap dito. Subalit mapagpaubaya ako. Pho toshop at Excel. Nagbitak ang mga kalye sa lalong pagtahip ng lupa. Higit pa sa sukat ng l indol ang marakulyo ng lupa habang tila umaalpas ang virus sa kalawakan. dahil ayokong maipunan ng gawain. At syempr e pa. Habang aking binabasa ang mga reports. Na g-ipon ng makapal na abuhing ulap ang kalangitan. hinih intay ko namang matapos ang pagbe-burn ng mga documents at graphic elements sa C D. Kailangan ko ring matapos ito. Doon ko lama ng natantong ang link na ito ay ang magpapakawala sa pinakamabangis na virus na siyang magtatanim ng punla ng higit na hirap. Saglit na nagkaroon ng katahimikan. Ito ang naglalaman ng aking pinakatatagong alaa la. aking hahanapan ng disenyo ang bawat links ng website habang n agdadownload ng mga materials para sa specific projects ng bawat division ng com pany. P arang may nais na sabihin o hilingin. Kahit pa naka-aircondition na ang opisina ay tila umaalma ang makina nito at dama pa rin namin ang alinsangan. Walang pagitang ang mga patak ng tubig. Ganito malimit ang nagaganap kapag napapatunganga ako. At nagsimula nang bum uhos ang matinding ulan. At pagkatapos. Hindi ito ang dating may luntiang dahon at sariwang itsura.

Tuluy-tuloy pa ito. At ang pagpasok n ito sa gusali ay walang pigil. Bumulusok ang virus mula sa bitak sa lupa at doon ito bumaon a t nagpahinga. Tumatahip ang aking inuupan. Nagsimula na ring humuni ang kuliglig na tila humihiling ng p agpatak ng ulan. Isang software itong hindi na m aaaring i-abort pa. At sa nakabibinging hiyaw ng virus nagbitak ang kalye. Unti-unting nangagkahulog ang mga gamit ko sa mesa. Muling nanahimik. Nanahimik ang lugar. Isang higanteng puno ito na tumubo sa loob ng gusaling aking pinapasukan. Nagsimulang magputukan ang mga salamin sa bintana. At ilang sandali pa. Nataraugan ako sa pagkakatambad nito sa akin. Tanging ang vase na lamang ang naroroon. nap atid ang kawad ng mga kuryente at nagkalamat ang mga bintana na natuluyang sumab og. Napangiti na lamang ako. Hinawakan ang kanyang katawan. Sunud-sunod na pumutok ang mga palapag. Tila binabarena ito at binabasag ang tibay ng semento at baka l. Natira ang katiwasayan ng punongkahoy sa gitna n g bawat palapag ng gusali. Dali-dali kong kinuha ito sa aki ng mesa. Inabot na ng kung anumang nilalang ang aking kinala lagyan. Sinubukan kong maupo sa isa sa kanyang mga sanga. Hanggang sa magkalamat ang sahig ilang metro ang layo sa akin. ikasampung palapag. At mula sa ikalabing dalawang palapag. nagsayaw ang mga poste. Namukadkad din ang mahalimuyak na bulaklak nang biglang tumunog ang nakabibing ing kampana. Nakatakda na ang direksyon nito. nag simula ng maglabasan sa kung saan-saang sulok ng higanteng puno ang mga ibon. Dinayo ako nito sa lungsod upang muli kaming mag kita. Nakagugulat. Ang punongkahoy sa lalawigan na aking kinawilihan. Napakabilis ng loading rate nito. nadama ko ang pagbayo ng kongkreto . At napabalikwas ako nang may humagupit sa aking balika t. Pawis an at bahagyang hinihingal. "Sir. Nakatatawang ang isan g virus ang bumuhay sa isang software. Aking inilipat at idinapo ito sa sangang animo'y iniaabot ang kanyang s arili. Nagsimulang magkaroon ng buhay ang aking halaman sa mesa." Napatango na lamang ako sa aking staff. Naging luntian at masigla na ang mga dahon nito. ikawalo. lumago at nagkausbong pa ng mga bagong dahon . Isang kisap-mata lamang bago ito bumulaga sa akin. Napansin kong wala na ang halamang nakababad sa tubi g sa mesa.ay buntot ng buwaya at paa ng kabayong itim. Subalit napansin kong wala dito ang halamang tila baging at dahon ng palm era ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. hanggang sa marating niya an g tuktok ng gusali. Aking itong nilapitan. Tapos na ang pagbe-bu rn ng CD at maging ang mga pangitaing kanina lamang ay aking kinapalooban. pa ruparo at bubuyog. . Hindi ko nga lang sigurado kung ito ay is a pang anti-virus. alinlangan at pagdili-dili. Nag-automatic download ang window ng bagong pang itain. At dumalu yong-pumailanlang ang nagpapaputok at biyak ng sahig sa paglantad ng punongkahoy na may katawang hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kamay. bumayo na ang napakalakas na pwersa mul a sa sahig ng aking palapag. tapos na po 'yung bine-burn nyong CD. May hanging umi ihip mula sa kailaliman ng lupa kasabay ng tila ugong ng limang truck na nag-uun ahang makapiglas mula sa madilim ng bitak. Nasa ikatlo o ikaapat o ikalima na itong palapag. Parang nagdiriwang habang tila may sumasalakay sa akin. Hindi ko pinagtakhan ang ka nyang kawalan. Umaabot ito sa libu -libong Kbps. Kakaiba ang virus sapagkat hindi it o kayang harangin at puksain ng anumang anti-virus na lumalabas mula sa ROM ng c omputer. Nagbalik muli ang alaala ng aking tambayan. Inabot na n iya ang ikaanim. Agad itong yumakap sa sanga. higit pa sa normal. Mauna na po kaming umuwi. Parang mga holen lamang itong tumatama sa kanyang higanteng katawan. Bagama't humuhupa pa lang ang pangamba't sigalot. Agad kong naisip ang halaman sa mesa at naintindihan ang mensahe nito sa akin. At tumutubo rito ang mga sangang may malagong dahon at matipunong katawang balo t ng makapal na balat kahoy at lumot. Tinapik pala ako ng isa sa aking staff para magpaaalam kasabay ng pagtunog ng cellphone ko. Nabiyak ang lupa at nilulon nito ang ilang sasakyan at gumuhong tuluyang ang maraming gusali. Sigurado akong may software ito na naka-install sa aking PC.

"musta. mas dama ko ang kakaibang kutob. Bagaman. Ang muling makapa g-isip sa kandungan ng punongkahoy na aking kinahiratihan. Nangungusap ang mga ito sa a kin. DALAWANG araw na ang nakaraan buhat nang makauwi ako sa lalawigan.Napalitan ang laman ng monitor. na kahit kailan ay hindi maaaring maging realidad dahil sa g inawa lamang ito ng pagkakataon at hindi ng kusang takbo ng aking buhay. Batid ko rin namang h indi na kinailangan pa ng GPS para muli akong ituro sa landas ng pagbabalik sa l alawigan at ganoon din naman nang ako ay dalawin ng punongkahoy at matagpuan sa aking pinapasukang tanggapan. Nakalaman sa aking database ang bawat sul ok ng lugar. Nawala na ang aking pagiging kampante sa direksyon at kinalalagyan ng pun o." . Inabot ko ang aking nag-aalburotong cellphone k atabi ng keyboard at binasa ang text message. Tanging sa virtual reality ko na laman g muli makatatagpo ito. Aking dinaanan a ng dating maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Panahon na para lumabas ako rito at bumalik sa totooong realidad. Nakahihinayang at nakalulungkot. palusong at liko patungo sa aki ng tambayan. Hindi na kailangan pa ng GPS o anumang teknolohiyang pangheograpiya para matunton ko ang kinalalagyan ni to. ito ang sadya ko sa lalawigan. Matapos ang agahan. Tama na ang artipisyal sa buhay ko. Birtwal. Higit pa sa lahat. Ito'y a rtipisyal na kapaligiran na aking pinili at hindi ang natural at kinagisnan kong pamumuhay. anak? 2loy b uwi mo tom? wait k nmin ng ttay mo sa haus. Ilang hakbang pa at tumambad na sa akin ang isang kapatagan. Muli kong narini g ang awit ng mga ibon at ang huni ng mga kuliglig. Sa bawat pag-usad ko patungo sa kalooban ng kagu batan. Nasamyo ko na muli ang hanging sariwa. Ito ang buhay. Nagsara ang mga window na nakabukas sa sc reen. 4 . Uuwi ako mata pos ang ilang panahong inilagi ko sa Maynila.nay At saka ko naalala ang aking pag-uwi bukas ng gabi. aking pinuntahan ang tambayan. Napabu ntong hininga na lamang ako. Lumipas ang ilang sandali at aking napagpasyahang umuwi na. Nakatimo na sa aking isipan ang bawat akyat. Parang nagbago na ang lugar. An g realidad na aking pinagkukulungan at saglit na pinaniniwalaang nababagay sa ak ing buhay. Napaupo na lamang ako sa isang batong nakasaksi ng pagbabagong ito. txt bak pra lu2 ako 4 u f 2loy ka. ang sarap ng luto ng nanay at ang kaganda han ng simpleng buhay. Kaya ko pang hanapin ito. Lalo pa na nabubuhay ako sa isang virtual reality. mas lalo pang maku kumpleto kung aking bibisitahin ang dati kong tambayan. Napakabilis ng pangyayari. Matagal ko na ring inasam ang maka uwi at makadalaw man lang. Bagamat nakapagtatakang hindi ko na makita ang mga punongkahoy na palatanda an ko. Walang dikta ng deadline o ang init ng singaw at dumi ng syudad o ang artipisyal at de-kemikal na kapaligiran. Nakakatulog ako ng mahimbing. Maaaring hanggang sa pagtunganga ko na lamang sa op isina muling mababalikan ang punongkahoy. Wala na ang maraming puno rito at iilan na lamang ang natit ira.

Tapos. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. pero di pa rin tapos si Mama. Di raw para sa mga bata a ng opisina." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . ng mga laruang nakasabit. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. kapag dumating na raw ang aking anghel. sobrang saya ko. ang kanyang unang kaarawan. ang araw ng kanyang kapanganakan. Pagkatapos. Si Angel Perl . mangga. narinig n iya ang isang awiting. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. Puro tunog lang ng st apler. Hapi Bertdey. Pauli t-ulit sa buong maghapon. ang mga tao. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. talagang matagal ang ka nyang trabaho. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. telepono. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. at ng mga regalo. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. maiiwan na ra w ako sa bahay. nagawa ko na. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. Napangiti si Tolits. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay.Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. bulaklak. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. May mga puno. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. Ngayon. araw. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. Pero sabi ni Mama. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. stamp pad. aso.

Mabait si Angel Charito. para di ka magkasak it. libangin mo." ang lagi niyang sinasabi sa akin. magsisimula na ang palabas. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata." ang lagi niyang aya sa akin. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. Pero isang araw." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. minsang naman sobrang konti. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. "O Angel Rowena. "O Angel Perla. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. pagdating ni Mama. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. Sabi ni Mama. "Halika Lara. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. "Kain pa Lara. patulugin mo sa tanghali. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. kailang ." ang bilin ni Mama. pakainin mo palagi. Sabi ni Mama. nagpaalam si Angel Charito. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito." ang bilin ni Mama. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. Ka hit ayaw ko ng matulog. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata." ang bi lin ni Mama. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon." ang bilin n i Mama. "O Angel Sally. ikaw na ang bahala kay Lara. pero sa buong maghapon. para lumaki ka agad. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. ikaw na ang bahala kay Lara. ikaw na ang bahala kay Lara. para na akong ispasol. Sab i ni Mama.a ang una kong anghel. Sabi ni Mama. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. nagpaalam si Angel Rowena . ikaw na ang bahala kay Kala. pinatutulog pa rin niya ako. "O Angel Charito. Pero isang hapon. "Tulog na Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin. pinapanood namin. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. ang pang-apat kong anghel. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. "Halika Lara. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. para lumaki ka agad.

Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. Bilin ni Mama. isang hapunan. . kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. si Angel Raki. Kahit konting dumi lang. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. Sa buong maghapon. ag ad niya akong hinahanap. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. Tulad nung mga dati kong angel. "Lara. si Angel Lai. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. Totoo nga bang may anghel." ang bilin ni M ama. Minsang sobrang init ng tubi g. "Halika na Lara. binati ako ng halik ni Mama. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. nagpaalam na rin si Angel Raki." ang sabi ni Mama sa akin. ako na ang iyong magiging anghel. paliguan mo. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. 'wag mong hayaang lumabas. ikaw na ang bahala kay Lara. minsan naman sobrang lamig.an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. nag-aalaga. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. Sandali lang akong mawala. Pero tulad nung mga dati kong anghel. pinaliliguan agad niya ako."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. "Mula ngayon Lara. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. habang nagpapahinga si Mama. kami na ang m agkasama. Mabait si Angel Lai. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay. "O Angel Raki. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. ikaw na ang bahala kay Lara. masarap itong tubig.' ang lagi niyang takot sa akin. paliliguan na kita. "O Angel Lai." a ng bilin ni Mama. nagpaalam na si Angel Lai . Pero isang gabi.

"Pat <pd>.. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay.. kailangan na niyang umuwi ng bahay.. Bukod dito.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya. ibig sabihin... si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu . Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro... Kung minsan nga.</pd> PAT <pd>.. Kaisa-isang anak si Pat... O kahit saan man siya magtago. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay.. agad na siyang hinahanap.Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama..... at tutulong sa akin. Anghel na hinding-hindi magpapaalam.</pd> Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya. mag-aalaga...</pd> tatl o <pd>. . nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan..</pd> PAT <pd>. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. anghel na magbabantay.</pd> isa <pd>.. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. At kapag naki ta na siya.</pd> nakatago na kayo <pd>. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. At dahil kaisa-isang anak siya.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>..</pd> dalawa <pd>. kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya.</pd> Pat <pd>.. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. At sigurado ako.</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. Ito kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o.. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. Kapag n agtatago siya.. "PAT <pd>. madali siyang nakikita. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis.

" ang sabi ni P at sa sarili. kanyang Tatay. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. ang kanyang malamang braso. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo.</pd> nakatago na kayo <pd>..</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. "'Pag napuno mo na 'yan." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay.</pd>" ang sabi ng taya.</pd> Pat <pd>. Isang hapon. Kahit nasa akikipaglaro. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon.." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay. mahihirapan na akong makita ng taya. at malalaking binti.</pd> tatlo <pd>. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. kahit sandali. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya.. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. At kapag nakita na siya. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya...an. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya.. "Pat <pd>.</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala... "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito.. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya. .... bibili tayo ng bagong alkansya mo.</pd> dalawa <pd>.. .' ang yaya ng kanyang Tatay..</pd> Pat <pd>.</pd> isa <pd>. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan.. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. agad na siyang hinahanap.. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya. "Siguro rito. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan..

6 Title:Sanaysay (18) Layunin ng pagpupulong na ito na pag-usapan ang mga problemang kinakahara p ng mga pahayagang pangkampus at isulong ang magandang samahan ng mga patnugot ng mga pahayagang ito. nais ng mga patnugot. UST. Maynila noong Agosto 9. na ayusin ang relasyon ng mga mamamahayag p angkampus at ng mismong mga pamantasan. Jose C<pd>. Naging pangunahing layuni n ng grupo ang pagpapakilala ng pamamahayag pangkampus sa hanay ng mga estudyant e.</pd> Franklin Ewing.</pd> Ipinanukala ni David ang pangalang College Editors Guild (CEG) para sa o rganisasyon na sinang-ayunan ng lahat. Sa panunungkulan ni Vinzons. inilabas ang pahayagang <i>Intercollegiate P ress</i>.</pd> Peña.</pd> Pob lador at Ernesto R<pd>. kalihim si Kalaw at ingat-yaman si Anatolia Gamboa ng <i>Educators' Monthly</i>. ang pagkakaroon ng maayos na samahan ng mga pamantasan at ang pagsusulong ng propesyonalismo sa mga miyembrong patnugot nito upang iangat ang kalidad ng pama mahayag pangkampus (Valenzuela 1933: 170). National University (NU). malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. mimeograp at iba pang dokumento bagamat walang nagsilbing opisyal na pa . at mula sa <i>The National<i> ng NU sina Porfirio G<pd>. Kasamang inaprubahan ng mga miyembro ang Konstitusyong isinulat nina Vinzons. Tinanghal na unang presidente ng organisasyon si Vinzons. isang tabloyd na tumakbo sa loob ng dalawang taon at nagsilbing publik asyon ng mga pamantasan sa Maynila. fakultad ng Ateneo de Manila (170)."Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat.</pd>. Karaniwan nang nagkakaroon ng maliliit n a alitan ang mga pamantasang kalahok sa ligang National Collegiate Athletic Asso ciation o NCAA kung saan kasapi ang Ateneo. Matapos nito'y inihalal ang mga unang opisyal ng CEG. Jose P<p d>.</pd> Miraflores. Peña at Guerrero at ang kasabihang "A drop of ink makes the millions think" bilang islogan ng grupo. Naging un ang modereytor si Fr<pd>. D e La Salle College (DLSC) at San Beda College (SBC). Bukod rito'y naglabas din ang Guild ng mga p ampleto. Ginanap ang dalawang kauna-unahang pulong sa opisina ng <i>The Guidon</i > sa Kalye Anda-Arzobispo.</pd> J<pd>. mula sa <i>The Varsitarian</i> ng UST sina Efren C<pd>.</pd> Lopez at Maria Kalaw. na siyang karaniwang nagbaba lita ukol sa mga pangyayari sa liga. at sa naghahanap ng taya.</pd> Quema at Horacio de la Costa.</pd> de la Cruz at Rafael T<pd>.</pd> Guerrero Jr<pd>. UP. Liberato C<pd>. Labindalawang pat nugot mula sa apat na publikasyon ang mga unang miyembro ng organisasyon: mula s a <i>The Guidon</i> ng Ateneo sina Leon Ma<pd>.</pd> Rodriguez Jr<pd>. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. Sa gitna ng tumitinding labanan ng mga koponan sa inter-p amantasang liga ng basketbol.</pd> David Jr<pd>. Intramuros.</pd>. mula sa <i>The Philippine Collegian>/ i> ng UP sina Wenceslao Q<pd>.</pd> Vinzons. bise-presidente si Miraflores. Salvador P<pd>.

Nang sumunod na taon ng Hulyo 1934. Mula sa mga personalidad ng Guild. naging abala ang mga op isyal at lider ng CEG sa kanilang mga bagong tatag na organisasyong politikal na nagdulot ng pananahimik ng CEG sa mahigit apat na buwan. Mula sa mga pamunuan hanggang sa mga miyembro nito'y nagkaroon ng mabilis na pagkilala ang CEG mula sa mga tao sa labas ng org anisasyon.hayagan. Samantala. nagtagumpay si Vinzons na makasama b ilang pinakabatang delegado sa Constitutional Convention na siyang lumikha ng Ko nstitusyon ng bansa sa ilalim ng pamahalaang Komonwelt. Union Theological Society. We Produce It. maagang gumawa ng ingay ang mga taong bumubuo nito. Carme n Planas at Avelino Lorenzana (Cabatuando 1967: 1) kung saan karamihan sa mga mi yembro ay mula sa CEG. Far Eastern College (ngayo'y Far East ern University o FEU) at Columbian Institute ang pagpoprotesta sa harap ng Kongr eso kung saan dinidinig ang House Appropriations Act na may panukalang taasan an g suweldo at alawans ng mga mambabatas. ang "You Write a Pla y. Noong Disyembre 9. Naging aktibo ang organisasyon sa pagsusulong ng mga kamp anya para sa maayos at malinis na pamamahala at pagsasarili. ang paglilimita ng kapangyarihan ng presidente ng bans . umusbong ang pagnanasa ng organisasyon g makilahok sa pambansang politika. pinangunahan ni Rod riguez na siyang bagong pangulo ng CEG at ni Vinzons na nahalal namang pangulo n g Konseho ng mga Mag-aaral ng UP. Lorenzo Sumulong. Teodoro M<pd>. Isinulong ni Vinzons ang pagkakaroon ng probisyon para sa pagbibigay ng pang-akademikong kalayaan sa mga pampublikong pamantasan." Sa naturang kontest. Pinag-usapan ng mga patnugot ang iba't ibang isyu mula s a simbahan at relihiyon hanggang sa mga pambansang usapin (Azcarate 1954: 33). La yunin naman nitong makibahagi sa mga pambansang usapin sa politika at maging sa nakatakdang eleksyon (Young Men's 1933: 14). K asama na rin ang ilang usapin sa alitan ng kanilang mga eskwelahan sa basketbol at sa iba pang mga kompetisyon at paligsahang nilalahukan ng mga ito. University of Manila (UM). ang mga mag-aaral mula sa UST. Sa artikulong lumabas sa <i>The Gui don</i> na may titulong "CEG Announces Play Production. Inorganisa ni Vinzons ang Young P hilippines Party. Dahil dito. Bukod sa mga kontrobersya sa eleksyon. naging kilala rin ang CEG sa p anahong ito bilang tagapaglunsad ng mga paligsahan sa paggawa ng mga pahayagan s a anyo ng diaryo at magasin sa hanay ng mga miyembro nito. Dahil sa kontrobersyang nilikha nito. Ang pangyayaring ito ay nagtulak sa ilang mga tao sa CEG upang mas maging interesado na lumahok sa pambansang politika." sinabing ang unang tatl ong mapipiling pinakamagaling ng CEG ay itatanghal sa publiko na siyang magbibig ay ng huling desisyon para sa kung sino ang mananalo.</pd> Kalaw. Muli na lamang naging aktibo ang CEG noong Nobyembre ng 1933 sa pagluluns ad nito ng pinakamalaking proyekto para sa susunod na taon. isang politikal na organisas yong kinabibilangan ng mga lider-kabataan mula sa iba't ibang panig ng bansa. ang kauna-unahang partido politikal na binubuo ng mga kabataan tulad nina Arturo Tolentino. <b>Ang Unang Hakbang sa Pagsulong</b> Matapos maitatag ang CEG ng mga patnugot ng mga publikasyong nagmula sa i lan sa pinakakilalang mga kolehiyo't pamantasan sa Pilipinas. hi ndi na itinuloy ang panukalang ito ng mga mambabatas (34). 1932. NU. ang bawat pamantasan ay magkakaroon ng k anilang sariling paligsahan para sa pagsulat ng isang yugtong-dula at ang manana lo ang siyang magiging lahok ng publikasyon. Mga kilalang personal idad sa mainstream midya ang naging mga hurado at tagapagsalita sa mga pagpupulo ng at programa ng Guild. Oktubre 1933 nang binuo ni Rodriguez ang Young Men's Party. Naging pangunahing aktibidad ng CEG sa mga unang araw at buwan nito ang p agdaraos ng mga pulong at diskusyon sa mga kapihan sa mga hotel at pagkain sa mg a mamahaling restawran sa Maynila upang magpalitan ng kultura't kakanyahan ang i ba't ibang publikasyon.

Bago pa ibaba ni Guerrero ang kanyang desisyon ukol sa mosyon. <b>Ang Politika/o sa Guild</b> Dahil sa pagiging matunog ng mga pangalan ng ilang mga personalidad ng Gu ild lalo na sa pambansang politika. pagbubukas ng klase para s a taong 1934-1935.</pd> Uichanco ang pamunuan ng CEG. K inuwestyon din niya ang probisyon sa Konstitusyon ng CEG na nagsasabing ang mga opisyal ay nararapat na ihalal ng "lahat ng dumalong miyembrong publikasyon. Subalit kasabay nito ay ang pagiging mas politikal ng mga miyembro ng organisa syon. Ang eleksyong na ganap sa unang pulong ay lumikha ng malaking kontrobersya sa loob at labas ng or ganisasyon dahil sa ilang araw na pagtalakay rito ng mga pahayagan sa mainstream . Subalit ito'y mariin namang pinabulaanan ni Rodrig uez at sinabing ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay pinadalhan ng imbi tasyon. Ipinagtanggol naman ng huli ang kanilang naging reaksyon mula sa pagsisimula pa lamang ng pulong. Sa kanyang artikulong "Fightin' and Feudin' CEG. Sinabi nitong na ng mahalal noong ika-22 ng Hulyo si Rodriguez ay hindi pa ito nahihirang na cont ributing editor ng <i>The National</i> kung kaya't hindi ito maaaring mahalal. Inaasa han umano nilang sa araw ring iyon. Sa unang pulong ng Guild noong ika-22 ng Hulyo. Mariin naman itong tinutulan ng ilang deleg ado at sinabing ito ay isang anyo ng diktadura mula sa mga patnugot ng <i>Philip pine Collegian</i>.</pd> Malay. Una. maging nina Malay ang pananatili sa plenaryo nina Arlyne Lopez a t Daisy Hontiveros. ihahalal pa lamang ang magiging bagong pangu lo ng CEG ngunit noon lamang nila nalaman na mayroon nang naganap na pagpupulong at halalan noong Hulyo 22 ngunit hindi umano sila nakatanggap ng imbitasyon par a rito.a. nagsimulang umusbong ang prestihiyo ng Guild . inakusahan nina Armando J<pd>. Nagbigay rin ng ilang mga teknikal na punto si Haimada. ikinabigla ng mga delegado mu la sa <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon ng grupo upang dumako na sa eleksyo n para sa magiging bagong modereytor ng Guild sa pagsisimula ng programa. partikular ni Rodr iguez. tagapayo ng kanilang publikasyon. Haimada at Uichanco dahil sa kanilang mga sinabi sa plenaryo. Subalit bago pa man ito mapagdesisyunan.</p d> Vicente Lontok.</pd> Haimada at Conrado B<pd>." na umano'y maaaring tingnan bilang rekisito na ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay naroroon ("Staff Bolts" 1934: 1). bilang modereytor ng Guild sa halip na magkaroon pa ng halalan. ay si Rodriguez an g laging nagwawaging pangulo ng CEG. binigyan niya ng pagkakataong magpaliwanag ang grupo nina Haimada. .</pd> Guerrero na hingan ng paumanhin sina Malay. inihain ng mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon na hirangin na lamang si Prop<pd>. nahalal na muli bilang pangulo si Rodriguez. Dahil rito. na kapwa rin delegado ng <i>Philippine Collegian</i>. Sinai C<pd>. At sa loob n g tatlong halalang ito. lumabas sina Malay. kabilang ang naganap nang taong iyon. U ichanco at Haimada sa lugar kung saan nagaganap ang pulong. Subalit ikinagulat n g mga delegado. Hiniling ng mga ito sa punong opisyal ng ginanap na kongreso na si Leon Ma<pd>. na sinadya umanong hindi sila paabutan ng liham-imbitasyon para sa gagana ping halalan sa pagkapangulo. Matapos ang mahabang pagtatalo." (1954) sinabi ni Malay na bilang isang porma ng kompromiso dahil sa insidente. Sa sumunod na pulong ng CEG nuong Hulyo 29. may mga delegadong nanawagan upang patal sikin ang mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> dahil sa kanilang mga aksy on at pananalita. maanomalya diumano ang tatlong taon nang insidenteng hindi nakatatanggap ng imb itasyon ang <i>Philippine Collegian</i> tuwing idaraos ang halalan. at ang pagkakaroon ng pambansang wika sa Pilipinas na nakabatay sa Tagalog (C abatuando 1967: 2).

sinabi niyang na rarapat na maging interesado lamang sa mga balitang pangkampus at hindi dapat sa politika ang mga pahayagan ng mga estudyante ("Adviser Romulo" 1934: 1). ang nararapat na pag-iwas ng mga pahayagang pangkampus sa politika. Binanggit niya ang <i>The Guidon</i> bilang isang halimbawa ng publikasyo n na sa nakalipas na mga apat o limang taong paglalabas nito ng isyu ay naging t apat sa pagiging isang publikasyon ng mga estudyante na tumatalakay lamang sa mg a pangyayari na may kinalaman sa mga estudyante sa kolehiyo. Nagpalitan ang magkabilang kampo nina Malay at Rodriguez ng sulat sa mga pahayagan hinggil sa kung ang mga delegado ba ng <i>Philippine Collegian</i> ay kusang umalis o sila ba ay pinatalsik ng CEG. ipinasa a ng resolusyong nagpapahayag ng pagtiwalag at hindi na pagbubuo ng anumang porma ng relasyon at pakikipag-ugnayan ng Board of Management sa organisasyon ("Colleg ian Board" 1934: 1). sa pag ka-presidente. Isinumite rin ni Malay ang irrevocable withdrawal ng <i>Philippine Colleg ian</i> sa pagiging kasapi ng CEG. nanatili ang pagka karoon ng mga aktibidad ng organisasyon. sa proseso ng pagbabago ng Konstitusyon ng pahayagan. iginiit ni Rodriguez na ang pagiging unang presidente ni Vinzons at pagiging bise-presid ente ni Fe Palma sa nakaraang dalawang taon. Hindi rito nagtapos ang pakikipagtunggali ng <i>Philippine Collegian</ i> laban sa CEG. inihapag ng <i>Philippine Collegian</i> ang plano ng pagbubuo ng isang bagong organisasyon na tatawaging Inter-Collegiate League o f Editors na magiging eksklusibo para sa mga aristokratang intelektwal na mamama hayag pangkampus mula sa mga aniya'y primera-klaseng pahayagan at magasin ng mga kolehiyo't pamantasang may magandang reputasyon sa Pilipinas ("Collegian ends" 1934: 3). at pangalawa sa posisyon ng modereytor ng CEG. Sa kanyang pagtalakay sa pamamatnugot at pamamahala ng isang publikasyon. binigyang diin ni Carlos P<pd>." sinabi nina Lopez at Hontiveros na sadyang sila ay may iba lamang na pagtingi n sa mga pangyayari. Sa pulong na isinagawa nuong Setyembre. Gayunpaman. Samantala. kanila pa ring iginiit na walk-out at hindi pag papatalsik ang naganap sa pulong ("Collegian ends" 1934: 3). Matapos ang dalawang kontrobersyal na eleksyon sa taong 1934: una. Kasabay nito. 4 .Kinabukasan ay naging laman ng mga diaryo sa Maynila ang sinasabing pagp apatalsik sa pulong ng CEG ng ilang delegado ng <i>Philippine Collegian</i> sa p angunguna ng patnugot nitong si Malay samantalang sa iba'y ang sinasabing pagwal k-out ng grupo. kapwa mula sa <i>Philippine Collegi an</i> ay nagpapatunay lamang na walang katotohanan ang paratang nina Haimada na tatlong taon nang sadyang hindi pinapadalhan ng imbitasyon ang publikasyon kung kaya't hindi nakalalahok sa eleksyon ng CEG. pinatalsik ni Malay sina Hontiveros at Lopez sa pu blikasyon dala na rin ng hindi pagsama ng dalawa sa pag-alis nina Malay sa kapul ungan. Bagamat hindi sumama sa "walk-out .</pd> Romulo. Matapos ang pangyayari. Sa huli'y hindi na rin naipagpatuloy at naisulong ang pagta tatag ng sinasabing bagong organisasyon ng mga manunulat pangkampus. ang nahalal ng modereytor ng Guild .

Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. anak. Lalo akong nagalit ka y Inay." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela." dugtong ni Inay.Title:Malaki na ko. . Dito na lang ako sa bahay. anak. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. "Ayoko na po talagang pumasok. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. Lalo na ikaw." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. "Mag-aral ka sana. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi . Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan." "Alam kong galit ka sa akin. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling.. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy." Isa pang malalim na buntunghinin ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. Mahal kita. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral.e.. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya." bul ong ko sa sarili. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Sa isip ko. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. anak. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. "Alam kong galit ka sa akin.

"Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n . "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Ikaw na lamang ang sasama. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. "Maaga kang gumising sa Sabado. "O. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. "Sa Sabado na 'yon. Lalong tumibay sa aking sa rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. pu mupunta ako kina Rowena. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. Isa pa. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Kotse ang karamihan sa mga ito. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora.Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Nagtatagumpay na ako." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. Pero gustung-gusto ko ang ganito. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili." Sa loob-loob ko. kapag naiinip ako sa amin. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Paminsan-minsan." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. di umatend siya." "Sasamahan mo 'ko anak. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. Isang gabi. "e ano sa 'kin. Magmumukha lang akong tanga 'ron. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. "Mary Ann. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo." giit ni Tita Flora. O kaya naman." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. Nagtaka ako .

Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. At hindi nga ako nagkamali. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon.. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. puntahan mo sila ro'n." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. Umiwas akong sabayan siya. si Gracita nga yata.. Nagbulungan naman ang iba pa. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. "A. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. Marami itong suot na alahas sa katawan. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay.." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Mayaman an g itsura nito. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. "Emma!" . Gracit a Talaro. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Ako si Gracita.. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . "Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos.gilan din namang bago. Sige. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. sige. 'yung best friend mo. Sinundan ko si In ay. "Parang si.

espesyalistang doktora na 'ko. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k." Parang nanginginig ang boses ni Inay." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. "Gracita?" "Oo. Tingnan mo 'ko. Napakunot ang noo. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Hindi ko man sadyain. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong.Humarap ang babae kay Inay.. "Tayo na pong umuwi<pd>. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. Nagkakaganito ang aking si k aren.. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. Si Pia.. Si Cecili naman abogada na. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. "Parang walang nangyari sa'yo. CPA. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. Gusto kong magalit kay Inay. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya.. Nagtatalo ang loob ko. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. Ngayon<pd>. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. ako nga. .

masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). upang makita ito sa isang tao. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. h indi niya ito ipinagsasabi. Bukod pa dito. a ng loob ang siyang panloob na sarili. Ayon kay Salazar (1985). ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Ayon kay Ileto (1979). ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. "sama ng loob". K apag nilikha ang iskala." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob'. Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. "kusang loob" at "kagandahang loob . ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob.257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. . <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. "utang na loob". maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Pangalawa.Essay Word Count: 2. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu.5 Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 . dapat niya itong mailabas. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob.

<i>wisdom</i>. kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ma aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. <i>humani ty</i>. ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan. natuklasan nila Dahlsgaard. <i>temperance</i>. at inuuna ang kapakanan ng ibang tao. o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto. isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>.Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una. Kung lagi siyang handang tumulong. <i>transcendence at <i>courage</i>. maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa. sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. <i>Buddhism</i>. ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Ayon kay Seligman (2000). Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Ang mga ito ay <i>justice</i>. ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha. <i>Juda ism</i>. <i>Taoism</i>. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p . <i>Athenian</i>. walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. at sa iba pang gamit. maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. <i>Hinduism</i>. magbigay ng se rbisyo. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>. <i>Christianity and Islam</i>. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>.

Samakatuwi d. Kadalasan. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon. ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989). Kung gayon. maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Gayumpaman. marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Samakatuwid. Bukod dito. ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Sa ganito. pag-awit. sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas. pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Sa pagpili ng kalahok. i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. ginagampanang papel ng mga kalahok. Sa kasaysayan. ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Bilang panimula. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas. makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas. mayroon ding aspektong naratibo. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa pangkalahatan. kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Gayumpaman. Kadalasan. mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> . Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Sa kultur a at kamalayang Pilipino. Sa mga susun od na pag-aaral. babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. k agamitan. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas.angyayari. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang. may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri.

Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin. lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Ibig sabihin. guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status'. orasyon at pagrorosaryo. Bilang isang panlipunang proseso. ito a y maaaring magmanipula. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Gayumpaman. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo. ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. Buhat dito. pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). b ahagi ng naratibo ang pagbuo. ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. alamat at epiko.</pd> Hillis Miller. nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman. Sa paimbabaw. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba. ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Mahalaga kung gayon. Bilang gahum. Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan. Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal. bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . "it implies that we want stories for something they can do for us. g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>. ang pag-apu hap sa estruktura. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Ibig sabihin. Kung gayon. Sa madaling salita. an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14). relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Samakatwid. ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Ayon nga kay J<p d>. ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Aniya. something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). halimbawa. interested onlookers. witnesses who have the power to confer validity on the ritual. upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito . katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva. kas aysayan. Sa kabilang banda. Ang mga ep ikong bayani halimbawa.Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle. mitolohiya. "they are the bystanders. nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo.</pd> Mario Francisco (1991). Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m . Dahil sa mas midya at teknolohiya. Sa ganito. Sa madaling salita.

diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog." Luntian ang kapaligiran. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta.ga diwa . Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. nadagdagan pa ang kinawilihang libangan ni Ben. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal . dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. 5 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan.

Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Madalang na umuwi si Ben. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha bang bumubuhos ang malakas na ulan. Walang imik. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai . Umikot ang kanyang pani ngin. Isang araw na makulimlim. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. B umagsak ang katawan ni Marita. Bagaman. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Tag-ulan na. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. pagrorosaryo. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita.igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Walang malay. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Makalipas ang ilang buwan. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Nagpatuloy siya sa paglalakad. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Malimit na malalim ang iniisip. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. Puno ito ng mga deboto. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Walang kaus ap. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Pero hindi si Marita. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat.

Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Bagaman. Ilang araw nang maalinsangan. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Iniuwi ni Ben si Marita. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. hiwa sa balat at pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo.pahayag ng saloobin. Tinawag siya nito habang naka ngiti. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. . Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap.

Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. manlalako ng swipsteyk. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Walang sumalubong kay Be n. 4 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> . Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Anim. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. kililing ng sorbetero. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . palahaw ng tindero. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. Nanatiling walang imik ang asawa. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot.Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. Hindi na makilala kung sino si B en. Puno ng tao ang patio ng simbahan. busina at pag-atungal ng mga motor. batang pakalat -kalat. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos.

Madaming inihanda si Mr<pd>. Hindi makakain si Mr<pd>. <b>11:00AM-12:00NN<pd>. At agad na tinungo ni Mr<pd>. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo.</pd>Pabling<pd>. si Mr<pd>.<b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. lakas ng radyo at ang tila walang ter. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Tanghalian na at punung-puno aintindihan ang mga tao sa ingay ng . Lumabas sila sa 7th floor. Halos hindi magk kuwentuhan.</pd> Ehemm. 'Wag kang pakasiguro. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. <b>10:00AM-11:00AM<pd>.</pd> Exaltacion ang natira. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Release and Orientation Department. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. meeting na naman ang kanyang haharapin. Ang Meeting</b>. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Natulala. Natapos ang meeting.</pd>Pabling. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay.</pd> Ang Babala</b>. Matapos.</pd>Joey Pabling bago ang meeting. Pang-apat siya sa laman ng elevator.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae.</pd> ng empleyado ang cafeteria. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. Nagbabakas akali.. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Nagmamadali ang lahat dito." <b>12:00NN-1:00PM<pd>.</pd>Joey Pabling. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. Masuwerteng naabutan. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. "Mr<pd>. Dalawa silang l alake at dalawang babae. Mr<pd>.</pd> Alfonso.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. At sa araw na ito.</pd> Sa Cafeteria</b>. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. mga kalatog ng plato't kubyertos katapusang pagtunog ng cash register sa coun Joey Pabling. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim.. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito.</pd> Ang Elevator</b>. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. nananahimik sa kanyang pag-iis .

<b>1:00PM-2:00PM<pd>. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila .</pd> Pabling. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. Si Ms<pd>. Minsan na kasing pino rmahan. secretary. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. Na-love at first-sight yata. siya na mi smo ang tatapos nito. Nagtungo siya sa 2nd floor. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. nurse. encode r. teacher. Malalim ang kanyan g iniisip. ako na bahala sa 'yo. Alam ni Ester at Mr<pd>. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Libo-libo ang apli kanteng babae. ako na magha hanap. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. para makuha ang record ng babae. niligawan. walang personalan</b>. "Pare. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Pwede bang magpatulong sa 'yo. Ester. Buo ang loob ni Mr<pd>. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. Mamayang uwian. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert.</pd> Trabaho lang. Big o niyang nilisan ang silid. Bukod pa. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. "Pasensya na. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. Nilamigan na siya ng pananghalian. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. punta ko d'yan. tumango at naupo.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. caregiver." ani Joey. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. "Hindi. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. humigop ng kape sabay inilapag sa ta ble at inusal ang tugon. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. Mula sa pagiging DH. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha.a. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Ngumiti si Ester. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante.</pd>Pabling ito.

Ms<pd>. Namula. Maganda ang porma. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. .</pd>Pabling. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Nagdiwang siyang mag-isa.</pd> Ang Kasunduan</b>.may hinihintay pa sa lobby. "Mr<pd>. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi.</pd>R<pd>.</pd> ng babae: Cute siya. Napakaliit ng office. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun.</pd> ng babae. nautal at nanlamig si Mr<pd>. Masyado siyang abala.</pd> Ang Pagpapakilala</b>. <b>5:00PM-6:00PM<pd>. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. basta. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita.</pd> ng lalake: Ang ganda niya. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko.</pd> Pabling.</pd >Pabling ang taya. <b>6:00PM-7:00PM<pd>. Bagama't muli niyang nasamyo a ng pamilyar na bango. Si Ester ito at kasama si Marites.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. Ah. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. Naghanda na si Mr<pd>. Buko dito. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. Napakaliit ng mundo. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya. Ipinakilala si Joey kay Marites.</pd> Sa C<pd>. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo.</pd>R<pd>. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files.</pd>R<p d>. namutla.</pd> ng lalake</b>. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey.</ pd>Marites Almonte.</pd>R<pd>. ikaw ang bahala.</pd>Pabling. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi.</pd>Pabling. Syempre pa si Mr<pd>. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. yung totoo. Sa C<pd>. Kakatwa man.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Excuse me. I want you to meet my friend. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. <pd>. At kaibigan pa pala n i Ester. Sa C<pd>. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a.

laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Simpleng patay-gutom.</pd>Marites Almonte. Pinatay ni Mr <pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. <b>11:00PM-12:00AM<pd>. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. Nangungusap ang mga mata ni Marites. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan.</pd> Pabling. . <b>10:00PM-11:00PM<pd>.</pd> Carpark</b>. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain .</pd>Pabling ang cellphone. blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites.</pd>Pabling sa tuwa. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. cellphon e. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama.. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>. Komiks at Bed. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama. Sadyang may kemistri nga si Mr<pd>. para sa babaeng nais niy ang makilala.</pd> "Sir Pabling.</pd>Pabling at Marites. Sadyang pinagpala ang araw niya. Sonata.. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Dalawang ulam at dalawang kanin.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Lalo na nang<pd>. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. Sa puntong ito.</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. May ngiti sa kanyang muk ha. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan.</pd> Ang Cellphone</b>. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso.< /pd>Pabling. Nakapokus siya sa dalaga.<b>7:00PM-8:00PM<pd>. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo. Biology. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert.</pd> Balik office</b>.

Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. Walang ibang may responsibilidad sa a kin.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. ang bunso. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. maging sa aking mga panagini p. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. at iba pa.5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . nagpupuno ng tubig sa tapayan. Grade four ako nang nawala si Tatay. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. Ako ang bahala sa aking mga gamit. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. naglalampaso ng sahig. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. 'di na kita napakinabangan sa bahay". Sa kanya. mas mabuti. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. nagbubunot ng mga ligaw na damo . kund i ang mismong sarili ko lang. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. Mahilig akong mag-aral. aral pa rin pati sa bahay. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. sa aking pagtulog at paggising. Noo'y kumikita na ako kahit . Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. Tanda ko. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. at ako ang pang-siya m. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. Apat na babae at apat na lalaki. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak na libro o kaya'y nagsusulat. gayundin ako. "aral na nga sa iskwelahan. Sasabihin niya. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili.

Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Ang kakapal talaga ng mukha! . walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. banaba. Libre pa ang tanghalian at merienda. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. sa mga istambay sa kanto. bulaklak o bunga ng sampalok. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. atis. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. uniporme. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. taga-lagay ng film. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. Kahit anong mang yari. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. Kaya ayos na ayos! Nagalugad ko ang aming buong Barangay. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. Nangunguha rin ako ng santol. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. at sa iba pang matataong lugar. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. si Ka Amado. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. papaya. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha.papaano sa pangunguha ng talbos. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. Hadlang na hadlang ang kahirapan . kaymito. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. Magha-high school ako. At nakukuha pang ngumiti. ako ang tinatawag niya. at pang-matrikula. langka. at iba pa. Talbos ng kamote at kangkong. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . Ako ang taga-b uhat ng kamera. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. taga-resibo sa mga may downpayment. dahon ng sili. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. at usbong. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. sinigwelas. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. wala rin akon g kita. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Tanda ko. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. mangga. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture." gusto ko siyang sagutin. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school.

mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. Matapos ang usbong. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. kangkong. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. na kayang -kaya ko naman. Kung 'di tama ang pagkakapitas. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. at pambili ng ilang mga kai langan. Tuwang-tuwang ako noon. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. may dagdag akong kita. Tanda ko'y mga first year high school na noon. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. Walang ibang may pakialam sa akin. ng aking nanay noon. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. at maide-deliver ko pa. Pero may Chrismas Party. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Pero pagkatapos kong mahulog. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. bunga naman. o malunggay. pamasahe. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. naranasan ko na ring mahulog. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. sili. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. baka talagang alam ng aking walong kapatid. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. nangunguha pa rin ako ng usbong. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan . kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. Habang nag-aaral sa high school. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. lahat inaakyat ko para tal busan. Siguro nga. hinding-hindi ako nalulula . Nagtanong din ako sa mga bih asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Kasunod nito. Simula noon . JS Prom. Walang mam amakyaw ang bumili. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. Pambaon sa araw-araw. Ayokong maitiman uli ng usbong. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. at iba pang pwedeng talbusan.<b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. malalanta ito at mangi ngitim. dahil kung plastik. ng aking mga gamit s a school. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. ng aking dalawang polo at isang pantalon. pagkatanggal ng matinding sakit. Nakabili ako ng bag. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Sa mga panahong iyon. Pagkapitas. Naisi p ko. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. kundi akong-ako pa rin. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko.

Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos.bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . Kaya noon. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). 4 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. Kayang-kaya ko namang bayaran. Kaya noong bakasyon." . pulburon. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. mababawasan ang kita ko. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. "Amang. pagkatapos ko ng high school. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. Habang nagtuturo nga ang aking titser. dahil ku ng mauubos. Minsan. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. makikiraan na. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. birthday. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. ang alam nila. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. Siguro. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. pinabaunan ng tubig at tinapay. at iba pa. binyagan. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. yema. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita.

animo'y kumakaway. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. natagpuan ko ito. Naroroon sa dakong iy on. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Halos hindi na siya kumukurap. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la . Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. pinaalis sila. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. May mga dayong pumutol dito para manirahan." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. makapagtanong na. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Umaambon. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Walang pagdadalawang-isip. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Pinakiramdaman ko ang paligid. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. "Tatang. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Kanya akong kinanlong.Hindi ko napigilan ang magtanong. Subalit hanggang doon na lamang. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. "Dating may mga punong mangga. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. At h indi pa man nagtatagal. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. kamatsile at iba pa rito." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. Umihip ang malamig at sariwang hangin." "Yun na nga po marahil.

ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog.rong ito. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. Nahilig siya sa mga baril-barilan . Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Hiling niyang yumaman at magkaro. Ganyan ang buhay sa kanya. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Gayumpaman. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. tuta ng Kano. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. Sa kabila ng kawalan ng ina. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. sa kanila lang ang Diyos. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. Laging ganito. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. W ala siyang interes dito. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p . At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. naisalba ng ama ang kanyang anak. " Si Totoy Tato. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. <i>Marcos. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Bata pa nga noon si Norm an.

ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. Hindi na ito laru-laruan. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. Mag-uumaga na. hina wakan ang baril at bumababa. Beynte-uno na siya. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. . Hindi niya maintind ihan. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya." ang b ilin pa ng kanyang ama. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas.agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. napakadaling gawin. Iba ang ama niya. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. Namatay siya sa saki t. sukab na estudyante." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. ang paggalang dito. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. Itinuro na rin ng ama. Nais niyang tu mulad sa ama. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Bukas. Matagal mo na itong gustong malaman. isang kalabit lang sa gatilyo. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. Sa una'y may kahirapan. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. Malulunok mo ito. "Nasa tamang gulang ka na. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. Sin anay siyang mag-alaga nito. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. May matinong pulis. Anak. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril.

Ang lalaking bihag ni Laya.Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Napipiho niyang kilala niya ito. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Batid niyang kilala niya ito. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. kumot at unan. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Sa malayo. Malapit na. sa dibdib at leeg. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Lumalapit pa . nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Subalit ngayon. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. sa kamay. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Lumalapit pa. May naghaharing katahimikan. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. May nakabuhol na lubid sa paa. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. . Si Caloy. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Kilala niya ito. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Nag-iisa na siya. Nagiisa na siya sa buhay. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan.

Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Hindi na siya makalalayo pa. Mahirap ang may kagalit. Si Caloy. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Malupit ka Berting <p d>." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Nakaumang sa kanya. May tila pinupunit na hininga. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay." tapos wala na siyang nasabi pa. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Sabay ulit sa leeg. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan.. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Kipkip ing bilin. Wasak na si Berting. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Lumipas na ang araw kay Berting. May katandaan na siya. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. Nagsawa na ito sa pag-iyak. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Di ako nagkamali.</pd>" sumisiklab. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon.Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Sabay ulit sa pantog. At muli doon n iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. May kasama akong tutulong sa akin. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. "Tama. Pipi na si Be rting. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda." sabay tarak ng patalim sa sikmura. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Nasa kanya na nananahan si Laya. Pero wala nang ligtas pa. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. . <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Maputla. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Sabay ulit sa dibdib. "Hindi ako lilimot a. si Lay Kinabukasan. nakilala niya ang tinig nito. Nakita ko. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Hindi kita titigilan.. Madalas atakihin ang bata. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Lumpo na si Berting. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. Umusal pa ang lalaki sa dilim. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. Wala siyang magawa sa takot. nakapaninilab. Nagising ang kanyang ulirat. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. Nagsimulang rumagasa ang ulan. Walang magawa si Berting. ang kip kip ni Laya. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw.

Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Tahimik din ang bata. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan.Gipit na gipit na silang mag-ama. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. May takdang paggamit at takda ng tapos. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Ganyan ang gabi kay Marco. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Ganyan ang umaga ni Bobot. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. <b>Makata sa Ilog</b> Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Kung minsan lima. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Hindi na siya ang B obot na madusing. Siya si Bobot. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Masaya ang gabi. Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. Wala nang naghihirap sa bahay. Kung minsan pa nga. Kasama sila sa bayong ng hirap. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. iba't iba ang k asama. si Marco kung gabi. wala na ang kanyang anak. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Hindi na paulit-ulit pa. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa . Baldado ang ina. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. pati pa ang pa mumuhay. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Tahimik ang paligid. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . ang mga kapatid. Kung minsan naman. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Lumabas na ang doktor. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid.

Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Umaasa. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Bla ngko ang kanyang mukha. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Papalubo g na ang araw. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Gulat at tulala ang lahat. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol." Papalubog na ang araw. 4 . naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Para hig it na masamyo ang bango. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Patay na ang kan yang asawa. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Huli na. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Buntis si Ema noon. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Dito niya nasabing. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin.ng paningin. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Ilang ulit itong nang yari. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. ang makata sa ilog. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Minsan. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. Pinanawaan ng hinagpis. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Naghihintay sa asawa. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito.

Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking anak. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan <b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga . mahal na Datu. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe." saad ng Datu sa salamangker o. Lagi niyang na