P. 1
Tagalog Literary Text

Tagalog Literary Text

5.0

|Views: 18,695|Likes:

More info:

Published by: Takatakatoji Memo Kimikamo on Mar 16, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as TXT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/20/2013

pdf

text

original

Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 - Essay Word Count: 2,341 <b>Ang Ritwal

Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay, marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim. Sa g anitong paraan, naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. Dagdag pa, ayon kay Mantikayan, naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. Naisasakatuparan lamang ito sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito, ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. Sa kabilang dako, mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Ayon kay Mojares, tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Sa pamumuno ng isang babaylan, may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Dagdag ni Mojar es: Samantala, kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Gamit ang isang palapag o platform, pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo, ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. Ibig sabihin, ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala, saloobin at ideolohiya ng grupo. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada, Mountain Province. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada, Mountain Province, Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot, naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. Ayon sa kanya, mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay, edad, at paniniwala ng pamilya ng namatay. Dahil din dito, may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. Ayon k ay Piluden-Omengan, upang maisagawa ang isang ritwal, may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon.

<b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon, lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Una, ito ay katutubong dula ng

panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. Pangalawa, pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Pangatlo, ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. Sa ganito, ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas, bagkus, ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Sa ganito, ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura, kas aysayan, relihiyon at ekonomiya. Samakatwid, ang ritwal ay maituturing na gahum . Bilang gahum, ito ay maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Kung gayon, buk od sa pag-oorganisa ng ugnayan, ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan, nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata, partikular ang kuwentong pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral, ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap , mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Dahil sa mga karanasang kong ito, napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon, lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon, na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip, kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Dahil dito, nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino, na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata, partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon, ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika, sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Maayos nang nailatag ang mga batas, patakaran, kasunduan, at iba pa, upang maging masaklaw at malalim, at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. Dahil sa globalisasyon, malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa, ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB), mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g

aya ng Pilipinas. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa, pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya, paggamit ng Ingles at iba pa. Ha limbawa noong 1969, binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). Sa ulat na ito, kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Pagkaraan nito, nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan, kasaysayan at panitikan. Ganito ang nakasaad sa artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>, na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan, itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa, kung saan ang ekonomya ay atrasado, hindi industriyalisado, at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>...</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>.</pd>2) </i>. Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Sa nasabing teksbuk, direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet ; (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos; (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano; (4) ukol kay Dr<pd>.</pd> Martin Luther King; (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID); at ib a pa. Dahil sa mga nabanggit na ito, nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan, na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>, nars, <i>care giver</i>, titser at iba pa, upang kumita ng dolyar. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. Walang m asama ang pangingibang-bansa, ang masama at higit na masakit, at mas pangmatagal an ang epekto, ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Sa panahon ng globalisasyon, walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Kadalasan, itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>, ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera:

<i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran, lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>.</pd>34) </i>. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan, sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa, taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa, bagsakan ng mga sobrang produ kto, at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S<pd>.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo , na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>, ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. Bilang pintu ngan, nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". Bilang sandata, ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>.</pd>69) </i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa, kail angan itong laging bantayan, ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa, mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi, maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila, at iba pa. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles, dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino, higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon , ekonomiya, politika, at iba pa, ay isang malaking banta sa globalisasyon. Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles, tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto, tulad halimbawa ng Rice Burger, at iba pa. Sa paraan nga namang ito, nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura, lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>, mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata, <i>brochures</i>, <i>fly ers</i>, makukulay na poster, at iba pa, na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma

kilala ang kanilang mga bagong produkto. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi, bus, paaralan, simbahan, lansangan at iba pa. Sa kanilang mga komersya l, laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya, pagmamahal sa matanda at iba pa, bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>, tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's, nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran, kung kay a, walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop.

5

Title:Sanaysay (2) <b></b>Ang kuwentong-pambatang "Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi hi" ni Ma <pd>.</pd> Corazon Remigio ay maituturing ng isang klasiko <b></b>. Kabilang ito sa pinakamabiling aklat pambata ng Adarna House. At bilang guro at tagapagkuwento, napatunayan kong patok ang kuwentong ito sa mga bata. Sa kuwento, isinasalaysay ng bata (narrator) ang ukol sa Mrs<pd>.</pd>Magalit na napagkakamalan niyang bruha dahil sa taglay nitong mga kakaibang katangian. Gan ito ang paglalarawan ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit. Patay ang buhok niya. Mala-alambre ito. Malaki ang butas ng kaniyang ilong. Mata las siyang tumingin. Pero maganda ang kaniyang ngipin. Puting-puti at kumikinang kung siya'y tumatawa. Mapapansing ang mga pang-uring ginamit ay tumutukoy sa panlabas na kaanyuan ni M rs<pd>.</pd> Magalit. Ang mga pang-uring ito ay nagiging batayan na rin ng bata kung ano ang tunay na pagkatao ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Maituturing na normal i to sa mga bata, na madalas na pinagbabatayan na totoo o kapani-paniwala ang kung ano ang kanilang nakikita o namamasid. Bukod dito, dala-dala rin ng bata ang mga paniniwala ng lipunan na isinalin o si nabi sa kanya ng kanyang lola. Ganito ang sinabi ng batang tagapagsalaysay: Bakit ko nasabing bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit? Hindi dahil mukha siyang bruha at ibang klase siyang tumawa kundi dahil hindi siya pumapasok sa bahay namin ka pag may walis sa pintuan. Sabi ni lola, (sumalangit nawa ang kaluluwa niya) ang mga bruho't bruha ay takot sa bahay na malinis. Panangga laban sa kanila ay wali s sa may pinto. Mayroon pang dahilan. Kaliwang kamay ang pansubo ni Mrs<pd>.</pd> Magalit. Ganya n daw ang mga bruho't bruha kung kumain sabi ni lola. Ngunit ang ganitong pagtingin ng bata ay nabago nang madapa si Mrs<pd>.</pd> Mag alit at lumipad ang mapuputi at makikinang ngipin nito. Nakadama ng awa ang bata sa matanda. Inaya ng bata si Mrs <pd>.</pd> Magalit sa kanilang bahay. Naging s usi ang pangyayari ito upang mabago ang pagtingin ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Maga lit na akala niya ay isang bruha. Inaya ng bata si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Di pumapasok sa isang bahay si Mrs<pd>.</pd>Magalit lalo na kung marumi ang kany ang tsinelas. Bukod dito, ipinaliwanag din ni Mrs<pd>.</pd> Magalit sa bata ang mga dahilan kung bakit ganoon siya kumilos. Nirarayuma na raw ang kanyang kanang

kamay kung kaya kaliwang kamay ang kanyang ginagamit sa pagsubo ng pagkain. Nap ahiya ang batang nagsasalaysay sa mga sinabing ito ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Ga nito ang sinabi ng batang nagsasalaysay: Napahiya ako. Maling-mali ang aking akalang bruha si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Tini tigan ko siya nang husto at aking napuna na matanda na siya. Maputi na ang mukha ng patay niyang buhok. Malaki ang butas ng ilong niya dahil medyo hirap siyang h uminga. Matalas siyang tumingin dahil malabo na ang kaniyang mga mata. Ang dating takot na nadarama ng bata kay Mrs<pd>.</pd> Magalit ay napalitan ng a wa. Mag-isa na lamang sa buhay si Mrs<pd>.</pd> Magalit. Walang asawa at walang mga anak na mag-aaruga. Simula noon, di na bruha ang tawag ng bata kay Mrs<pd>.< /pd> Magalit kundi lola. PAGPAPAHALAGA SA MATATANDA Tinutukoy sa kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi" ang mataas na pagpapahalaga ng lipunang Pilipino sa matatanda. Ipinahiwatig ng kuwe nto na ang ganitong pagpapahalaga o pag-aaruga sa matatanda ay mahalagang matutu nan ng mga bata. Mapapansing matapos ang nakahihiyang pangyayari kay Mrs<pd>.</pd> Magalit, inaya siya ng bata sa loob ng kanilang bahay upang magmeryenda. Ipinahihiwatig ng pan gyayaring ito ang pagiging bukas ng tahanan ng bawat pamilyang Pilipino sa mga n angangailangan, lalo na sa matatanda. Bukod dito, mapapansin ding sa loob mismo ng bahay ng bata naganap ang pagkakapa lagayan ng loob ng bata at ng matanda at pagbibigay solusyon sa problemang inila had sa kuwento. Ipinahihiwatig ng ganitong pangyayari na ang bahay ay mahalagang salik sa pagkakabuklod at pagkakaunawaan ng mga nakatira rito. Bagamat ipinahiwatig sa kuwento na ang pag-iisip ng bata ay madalas naiimpluwens yahan ng matatanda, tulad ng mga paniniwala sa pamanhiin, pagtingin sa panlabas na kaanyuan ng isang tao at iba pa, naipakita ring na maaari itong mawakasan at maitama. Sa kabuuan, mapapansing gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento ang kuwentong ''Bru-ha-ha-ha-ha-ha <pd>...</pd> Bru-hi-hi-hi-hi-hi.'' Dahil dit o, higit na naiiwan sa batang mambabasa ang (narratee) ang pag-iisip kung ano an g nais ipabatid o ipaunawa ng kuwento. Mapapansin din walang pangalan ang batang bida sa kuwento, kung kaya maaaring higit na maiugnay o iangkop ng batang mamba basa ang kanyang sarili sa batang nagsasalaysay. Aktibong tauhan ang bata sa kuwento dahil siya mismo ang sumubaybay at sumaksi s a mga kilos ni Mrs <pd>.</pd> Magalit. Walang ibang tumulong sa kanya upang bigy ang-solusyon ang kanyang mga pagtataka o problema ukol sa tunay na katauhan ni M rs <pd>.</pd> Magalit. Mapapansin wala sa kabuuan ng kuwento ang mga magulang ng bata. Ang bata rin mis mo ang nakaisip na papasukin si Mrs<pd>.</pd> Magalit sa loob ng kanilang bahay. Ipinahihiwatig na ang bata, kung mabibigyang lamang ng kalayaan at pagkakataon, ay may kakayahang ding magdesisyon at mag-isip ng mga solusyon sa kanyang mga pr oblema. Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdarasal ko. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Katolikon g kagaya ko. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makarating s a Dios ang mga dasal ko, malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Halos k aramihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer," wika nga. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi, nasanay ako sa gan ito. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa pakiramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. Na sa lahat ng mga nilala ng ng Dios, ako ang Kanyang pinakapaborito. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa aking bu hay ay ipinagdarasal ko. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakukuha sa p era," ang paniwala ko naman, "ang lahat ay nakukuha sa dasal." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang tibay ng aking pananalig.

May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Ipinagdasal ko ito nang ta imtim. Pero bago ko pa ipagdasal ito, matibay na ang paniwala kong muli itong ip agkakaloob sa akin. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Pinaniwalaan ko aga d na mapapasaakin ito. Pero nagkamali ako. Kahit anong dasal at pangungulit sa D ios ang gawin ko, hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Sa pakiramdam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Naghanap ako ng iba pang padrino, nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo, pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Para bang nagpahinga at nakatul og nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Kahit na s a akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga pa nalangin. Sa pagkakataong ito, hindi dininig ng Dios ang aking dasal. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Tinigilan ko na ang pang-iistorbo sa Dios. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Sa sarili ko na lang iniasa ang lah at sa aking buhay. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. At napatunayan kong tama ako. Kahit pala hindi ako magdasal, basta magsikap lan g ako at maging masipag, makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Matagumpay k o pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama k ahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa maraming santo. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Pinang hinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Bac laran, Quiapo, Mount Carmel, St <pd>.</pd> Francis, San Miguel, at St <pd>.</pd > Jude, at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng kung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Pinagtawanan ko ang aking s arili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mg a santong ito. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagd arasal, iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila - huwag silang umasa sa das al, sa halip, mas asahan nila ang kanilang sarili. Sa ganitong mga pagkakataon, buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagump ay nang walang tulong ng Dios. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako, konte nto sa buhay, nabibili ang mga gustong bilhin, napupuntahan ang lahat ng lugar n a gustong marating, at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako nagdaras al at humihingi ng anuman sa Dios. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paanan ng Di os. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap muli sa Kanya. Abril 2005 - panahon ng tag-init. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan, nakatapak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay nagsimul ang lumaki, lumalim, at magnaknak. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Maraming antiobiotics na ang akin g ininom. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hindi guma galing ang sugat ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa aking binti malapit sa tuhod. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko - kaila ngang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aking hita. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confine na sa ospital. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyong posib leng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ng

ngunit sa nangyari sa akin. napatun ayan kong totoo pala ito at hindi basta kasabihan lamang. 4 Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. kinakausap ang Dios. Tinuruan niya akong tanggapin nang maluwag sa loob ko ang nangyari sa akin. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mga milag rong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gumaling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging posible d ahil sa pagdarasal. muli kong nasambit ang pangalan ng Dios. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. pagkatapos ng mahabang panahon.tulunga n niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Kaya naman pauli t-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro . matutuklas an nating mas lamang pa rin ang mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi . Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nang nakat aas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at lakas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa para ang halos hindi natin nararamdaman at sa panahong hindi natin inaasahan. Nangyayari ang ganito hind i dahil hindi tayo pinakinggan ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. ngunit kung magbibilang lang tayo. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyari. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Palagi nating naririnig ang bagay na it o na tila isang palasak na kasabihan lamang. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Tinulungan niya akong mah alin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Bata pa lamang ako. Nagkaroon ak o muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin.unit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbig yan. Sa kauna-unahang pagkakataon. i pinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga dasal sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Minsan kasi. Maraming bagay na hinahangad ang ating puso subalit ang mga hangarin laman g ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. nakikius ap na tulungan ako sa kalagayan ko. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal . Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko.

Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. May mga sugatan at mga napuruhan . Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang. na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Iniisip na lamang nilang ang . Ilang minuto ang nakalipas. kahit na papaano. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. Piho nitong nakaligtas ang ama. ngunit huli na ang lahat. sa katanghalian. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Bagaman. narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. sa kalagitnaan ng hapon. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. Hinanap ni Kaleb ang ama. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Naging payapa ang kapaligiran. Isa itong signos ng karahasan. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. damo at baging. sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi.aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Ito ang kanilang almusal. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. at lumantad ang ilan sa kanila.

at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. la pad ng hibla at kunat nito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. Sinunod niya ito. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. At madalas. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an. iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. Ilang linggo. ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo. Minsan. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador.kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. . Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr. o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. kinis. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. At makalipas ang ilang araw. Siya lang ang batang may ganitong laruan. iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Panahon ito ng <i>saum</i>. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito.

Gayunpaman. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Mahirap daw magtampo si bossing. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo.Ilang buwan ang lumipas. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng <i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. pagsunod at pagsamba kay Allah. ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nakakatakot din magalit si utol. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. ang nararapat na takot. 4 . Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Napatay niya ang isang pulis. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. ang hepe.

PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton g lunod. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. Nanlamig ang kanyang katawan. Malalim ang gabi. Alas-otso na. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim.Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. Marahil. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. Kumakayod sa maligasgas na bato. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Makulimlim ang kalawakan. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Nami mighati si Aurora. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Dilat ang mata. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. pula nga lamang ang bahid nito. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Ihahalintulad niya sa basang lansangan. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO. MALAKAS SI LAYA. Rumaragasa ang ulan. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Ayaw niya sanang malaman. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Nakalulula at nakal iliyo. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. walang ligtas. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Isang iglap at matang may talim ni Laya an . Batid niyang may nais si Laya. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n.

Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Alas siete ng umaga. Sumasamyo ng kulob na hangin. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. marami roo . 'Yun lang. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum uluha nang muli ang kalawakan. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Nabuhay ang koro ng mga palaka. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Mas malalagay siya sa peligro. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Mahimbing. Ginawa niya ang nais nito. Tila batang takot sa mapagparusang i na. Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. MALAKAS SI LAYA. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. par ang mga tinig ito na umuusig. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Si Caloy. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. Pinatay si Aling Amanda. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda.g tinititigan ni Berting. sa kanyang mat ang may kahulugan. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. Pumanaw ang maghapon. Parang walang nangyari. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. parang wala siyang muwang na tupa. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Bagamat ganoon ang panahon. Humihingal. Kay Berting. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Lingid ito kay Berting. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok.

Dumilat nang muli ang umaga. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy.. at si Caloy. Una. Ikatlong araw ng burol. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. At sinuklian naman niya ng paglingon. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Pangalawa. Nilisan niya ang burol. ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Pagtatawanan mo lang ako. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. Nap asandal na lamang siya sa tukador. ngayon wal a na ang nag-utos. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka. Nakapagtataka. Si Caloy. . Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. May kumurot sa kanyang takot. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang kanyang iniingatang garapon. Dama pa niya ang lamig ng umaga. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama.n ang nakakikilala sa kanya. Ang mga kapitbahay. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Huwag mong itanong kung sino. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Walang imik. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Dinadalaw ni Berting ang burol. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. May katatagan na si Caloy. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. nanatili siyang bigo. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Nilulukob ng pagtataka.. Tag-ulan na nga. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. hindi niya maipaliwanag. kay Berti ng isang buhay. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. puro kadiliman. Nakikisama na paninisi.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Wal a na siya at ikalawa ka na. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. At ikatlo. Kilalang-kilala siya ni Caloy. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. Noong una. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Nararapat na ang paglayo. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . Si Berting sa patay. Malayong makalayo p a siya. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. "Berting<pd>. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan.

Hindi ang salitang "nanay" kasi hindi naman ako ang magigi ng sentro ng buhay niya kahit na gustuhin ko pa. Intindihin mo ang buhay mo. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan."Nagmamadali ka. . paikut-ikot. Su bali't simula noon ay nag-evolve na ang definisyon nito. Paikut-ikot. Ito rin ang salitang nagtulak sa akin na gawin ang <i>research</i> at ang papel na ito dahil ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i>. Mahirap ang may kagalit. isan g <i>science fiction writer</i> sa libro niyang <i>Neuromancer</i> (1984)." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. Kung tutuusin." may talim ang kanyang mga mata.Essay Word Count: 2023 <b>Ayoko!!!</b> Ito ang kauna-unahang salitang itinuro ko sa aking kaisaisang anak na babae. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. paikut-ikot. batay sa deskripsyong ito ni Benedikt. "Huwag mo 'kong pakialaman. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. Baka nga maging magkaaway pa ka mi paglaki niya gaya ng relasyon ko sa nanay ko ngayon. Subalit dahil madalas natin pinag-uusapan ang makababalaghang "<i>ethereal</i>" na lugar na ito at madalas natin sinasabi na s a lugar na ito natin nagagawang makipagkomyunikeyt sa ating mga kamag-anak at ka bigan kaya't ginagamit natin ang terminong ito na tila totoo itong nandiyan lang . hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. masasabing hindi na g-eeksist ang <i>cyberspace</i>." may tonong nakapanunuya. 4 Title:Sanaysay (33) Text 109 . Ano nga ba ang <i>cyberspace</i>? Bakit ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino rito? At bakit ko kinokontra ito? Ang terminong <i>cyberspace</i> ay unang ginamit ni William Gibson. Saan ba lakad?. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Hindi rin "tatay" kasi bakit? Importante ba iyon? Ito kasi ang salitang sa mahigit tatlumpung taon kong pagpapakatao ay nap agtanto kong isa sa pinakaimportanteng salitang dapat matutunan ng kababaihan.

walang humahadlang sa kakayahan nitong makapaglakbay at makapag hatid ng mensahe.</pd>1 %) ang na gtatrabaho sa agrikultural na sektor. Ito ang linyang nagpapanatili ng status quo nila bilang naghaharing uri sa labas at loob ng mundo ng <i>cyberspace</i>.9 milyong babae ang manggagawa samantalang ang mga lalaking manggagawa naman ay umaabot sa 19<pd>. Malawa k ang espasyo sa <i>cyberspace</i> at dapat na magamit ito sa pagbubuo ng imahen at impormasyong tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino. Ang terminong <i>cyberspace</i> ay tulad din ng ibang <i>neologisms </i> na nakapaglalarawan ng mga hindi pamilyar na teknolohiya sa mga pamilyar na termino. wika. Karamihan sa may kompyuter at nagpoprodyus ng texto sa <i>cyberspace</i> ay iyong naghaharing uri. ang <i>hegemony </i> ay isang uri ng dominasyon na ang paghaharing intelektwal at moral ay may k onsent o pagpayag ng kanilang pinaghaharian. ng <i>hegemony</i>. Ayon sa isang Italyanong Marxista na si Antonio Gramsci.ang wikang Ingles . radio. boses. at ang distribusyon ng texto bagama't hindi ni la kontrolado ay sa gahum pa rin. sa 241. Ito ang inaayawan ko dahil makapangyarihan ang internet bilang midyum. Sila ang may pinakamaraming website na napoprodyus .Ginagamit at nagugustuhan na nating gamitin ang terminong <i>cyberspace</ i> dahil na rin sa kawalan ng terminong magamit sa paglalarawan sa teknolohiya n g internet. Isa itong midyum na maaaring maghari na may konsent ang odyens nito gaya ng te lebisyon at iba pang uri ng pangmadlang midya. Nais ng gahum na magkaroon ng iisang linya lamang sa <i>cyberspace</i>. at iba pang madlang midya. Karamihan ng kababaihang ito ay nagtatrabaho sa <i>serv ice sector</i> (48<pd>. Madalas ginagawang halimbawa sa puntong ito ang midya na nakapaghahari at nakakaimpluwensiya ng odyens dahil na rin sa may konsent o pagpayag ito ng odyens. ng gahum upang mapa natili nila ang kasalukuyang istatus na sila ang naghahari.</pd>6 milyon. Samantala. ng gahum na kontrolin ang makapangyarihang <i>cyberspace< /i> gaya ng nagagawa nila sa telebisyon. <i>hegemonic linearity</i>. Ang iisang linyang tinutukoy ay iisang linya ng pro duksyon.511 na nangibang bansan . Kailangan ng <i>neologism</i> sa terminong <i>cyberspace</i> upang mag ing pamilyar ang tao sa teknolohiyang ito na punong-puno ng kababalaghan at kapa ngyarihan.</pd>6%). Idinagdag pa niya na ma y mga letrang G at H ang gahum na kapag binaliktad ay mapapansing nasa salitang <i>hegemony</i> din. Ginagamit ng may kapangyarihan o <i>hegemony</i> ang <i>cyberspace</i>. kontent at distribusyon ng texto sa <i>cyberspace</i> na sila. Gahum naman ang tawag ng kritikong si Isagani Cruz sa terminong <i>hegem ony</i> ng Ingles dahil ayon sa interbyu ko sa kanya. ang mensahe na gusto o pabor sa kan ila ang kadalasang nakasaad dito. ang gahum.ang wikang na uunawaan nila ang madalas na ginagamit dito. Kinokontra ko ang hegemonic linearity na it o. ang mga tao at bansang mayayaman.000 (37<pd>. Bumaba naman ng 76. Kaya pinipilit ng naghaharing uri . tumutukoy din sa kapangyar ihan ang salitang ito na galing sa wika ng mga Sebwano. umabot na sa 11. Ang <i>cyberspace</i> ay isang teknolohiya na kinikilalang totoo subali t wala dingding. Subalit sino nga ba an g kababaihang Pilipinong tinutukoy ko rito? Batay sa report ng <i>Center for Women's Resources</i> na lumabas sa <i >Usaping Lila 2004 Factsheet</i> noong nakarang taon. mukha. ang may kontrol. Ang linyang patriyarkal ang nagsisilbi sa interes ng kakaunting mayayaman. Ipinalaganap ni Cruz ang terminong gahum bilang katapat ng <i>hegemony</i> at ginamit naman ito ng iba't ibang kritiko kaya't nasa diksyun aryo na rin ito na ginawa ng Unibersidad ng Pilipinas. at li nya lamang ang kanilang pinopromowt sa napakalawak na mundo ng <i>cyberspace</i> . At dahil sa kapangyarihan na ito ng <i>cyberspace</i> kaya't ginagamit ito ng mga may kapangyarihan. ng <i>hegemony</i>. Kaya <i>linearity</i> dahil iisang uri lamang ang pilit na kumukontrol sa produksyon at iisang pag-iisip. a ng gahum.

mangutang. Ang pangalawang uri ng pagbasa ayon kay Hall ay tinatawag niyang <i>nego tiated reading</i> saan ang odyens ay may kakayahang makipag-negotiate sa interp retasyon ng imahen at impormasyon ng textong kanyang tinatanggap. Ang una ay tinatawag niyang <i>dominant hegemonic reading</i> na kung sa an ang odyens ay tinatanggap ang mensahe nang buong-buo at ng walang kwestyon. 136-138) Ayon ka y Hall may tatlong uri ng pagbasa ng odyens bilang tagatanggap ng mensahe .325 sa mga ito ay mga babae at 40 % sa mga ito ay p inagtrabaho sa <i>service sector</i>. na siya ring <i>founder</i> at dating pangulo ng < i>Philippine Internet Commerce Society</i>. at ilaan ang 77% ng national budget sa pambayad ng utang at tipirin ang natitirang 23% ng budget sa edukasyon. kakaunti lamang an g mga ganitong uri ng odyens dahil iba-iba ang kultura. nanatiling pang-aabusong sekswal ang isa sa pinakamatinding problema ng kababaihang Pilipino.ng texto. Ito ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipinong n a dapat ay mabigyan ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. At ang <i>oppositional reading</i> na siya ko namang gagamitin ay tumutu koy sa odyens na ayaw tanggapin ang mensahe. Sinasabing isang babae ang nagagahasa sa bawat isang oras kada 42 minuto. Samantala. karanasan. Sa ganitong ur i ng pagbasa sinasabing tinatanggap ng odyens ang ilang mensahe samantalang nire -reject niya ang ilan.</pd>com</ i> na nakapagpablish na rin ng mga papel tungkol sa kahalagahan ng teknolohiya s a mga Pilipino ay naglathala ng kauna-unahang <i>IT-focused statistics publicat ion Digital Filipino Stats Report</i> noong 2002 na nagsasabing: Ipinahayag ni Toral. Dumadami na nga ang gumagami t ng internet. Batay pa rin sa nasabing report. Mas nakakaraming odyens ang gumagamit ng ganitong uri ng pagbasa. Makaka pasok tayong lahat sa kalawakan ng mundo ng cyberspace sa halagang 15-20 pesos l amang kada oras. kaya naman kahit sa iskwater at mga sinasabing mahihirap na lugar sa Pilipinas gaya ng Bicol ay marami na ring mga <i>internet cafes</i>. Malaki ang epekto sa kababaihan ng krisis pang-ekonomiya ng bansa na lalo ng lumalala dahil sa ilang lider ng gobyerno na walang ginawa kundi ang mangikil . Si Janette Toral. I to ang uri ng pagbasa na ang odyens ay pasibo.g manggagawa noong 2003. Samantalang mahalagang malaman din ang nakasaad sa ikalawang report noong 2003 n . Kapangyarihan na untiunting lumalawak at lumalalim. pabahay. na inaasahan nila na madadagdagan ng isang milyon ang gumagamit ng internet kada taon. Makapangyarihan ang internet bilang midyum at malawak ang espasyo sa <i> cyberspace</i> kaya't ayokong isipin na walang mahalagang papel tayong mga babae sa pagbubuo ng imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa babae. ang internet bi lang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. kalusugan. magnakaw. 166. at por k barrel. sa papel kong ito ay gagamitin ko ang <i>oppositional readi ng</i> ng kilalang British sociologist na si Stuart Hall (1980. at kaalaman n g bawat odyens kaya't mahirap na matanggap nila ang mensahe ng buong-buo. <i>site owner</i> ng <i>DigitalFilipino<pd>. Lumalawak dahil dumadami na ang gumagamit ng inte rnet at lumalalim dahil sa mas makabuluhang bagay na ito ginagamit. na kinikwestyon ang imahen at impor masyon ng mensahe. Ayon kay Hall. <i>Oppositional reading</i> ang aking nais gamiting pagbasa k aya't maglilitanya ako ng tatlong ayoko sa imahen at impormasyon na tungkol at u kol sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makap angyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan Unang ayoko. Dahil ayoko. Ayoko ang imahen at impormasyon na tungkol at ukol sa kababa ihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil gaya ng nasabi ko na. walang nairereport na lalaking napuputulan ng ari kada isa o kahit dalawang oras.

ma gkaroon ng kaalaman ang gumagamit nito. sa pamamagitan ng paggamit ng banyagang wika sa internet ay pinapanatili ang pagbabalewala sa mga nakakaraming Pilipinong mas nakakaunawa at nakadarama ng mensahe sa wikang Filipino.<i>c hat</i>. At ang isa pang dapat tutukan sa dalawang report ng <i>DigitalFilipino< pd>. ang internet ay makapangyarihang midyum na ginagamit upang ma-<i>empower</i>. s a <i>Visiting Forces Agreement.</pd>com</i> lamang ang nagpupumilit magp akita ng positibong impormasyon tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino subalit nakasulat naman ito sa wikang Ingles. Gaya rin ng <i>website ng National Commi ssion on the Role of Filipino Women</i>. Binabalewala ang karapatan ng nakakarami na magkaroon ng kaalaman.000 bilang ng <i>websites na noong Disyembre 2004 ay umabot na sa isang milyon. <i>mail-order brides</i>. inilarawan ng Gabriela ang katangi an ng kanilang organisasyon na nagsisilbi sa interes ng kababaihan at bata at an g kanilang mga posisyon tungkol sa iba't ibang isyung panlipunan. hindi lamang dapat nakikit a at ginagamit ang internet sa paglalaro ng <i>Ragranok</i>. <i>sex t rade</i>. ang kanilang website na pang-internasyunal. Kailan . sa pakikipag.mga website na hindi makakatulong sa mga Pilipina na ma-empower. Ibig sabihin.<i>empower ang mga kababaihan? Nang subukan kong itayp ang salitang <i>Filipina sa Google search engin e</i>. at kahirapan. Subalit ang pinili kong bisitahin at tutukan ay ang <i>website</i> ng Ga briela dahil isa sila sa kinikilalang progresibo at malawak na organisasyon ng kababaihan sa Pilipinas. <i>APEC</i>. isang ahensiya ng gobyerno na nasa wika ng Ingles at nangangalaga sa mga Pilipina . Dumadami na nga ang kababaihang gumagamit ng internet at sa mas makabuluh ang bagay na ito ginagamit. Dagdag pa rito. Kung layunin ng Gabriela sa paggamit ng wikang Ingles ay upang makakuha ng suporta sa mga grupong internasyunal ay ma aari naman nilang gawin ito sa <i>gabnet<pd>. <i>penpal</ i> at <i>nude pictures</i> . subalit ano naman ang mga impormasyong makukuha ng m ga Pilipina sa internet? Makakatulong ba ang mga impormasyon sa mga <i>website </i> na tungkol at ukol sa kababaihang Pilipino sa internet upang ma. <i>cybersex</i> o sa paghahanap ng <i>boyfriend</i> at <i>girlfriend< /i> kundi upang makakuha ng bagong kaalaman.</pd>com</i>.</pd>com</i> ay ang resultang nagsasaad na nanatiling riserts pa rin ang pan gunahing dahilan kung bakit nag-iinternet ang mga Pilipino. Ibig sabihin nito. Maraming mahalagang impormasyon sa nasabing <i>website</i> na tumatalaka y ng kanilang posisyon sa iba't ibang isyung panlipunan gaya ng globalisasyon. subalit mahirap mangy ari ito kung nakasulat sa banyagang wika. Sa nasabing website. Tanging ang <i>bagongpinay<pd>. Mahalagang malaman ng kababaihang Pilipino sa iba't ibang parte ng Pilipinas at ng mundo ang mga isyung ito na makakatulong sa pagkaroon ng kaalaman sa ikauunla d ng sarili at bansa. Subalit sa pagpapaliwanag ng <i>website</i> ng Gabriela sa kanilang posi syon laban sa presensiya ng mga Amerikanong sundalo sa Pilipinas ay gumamit sila ng wikang Ingles at mga <i>feminist jargon</i> na sa ganang akin ay hindi nauu nawaan ng nakakaraming kababaihang Pilipino.a nagsasabing mas marami ang mga babaeng gumagamit ng internet kaysa mga lalake. may lumabas na 690. Subalit kapansin-pansin na sa unang pahina pa la mang ay marami na ang tungkol sa <i>Filipina mail-order-brides</i>. Dapat malaman ng kababaihang Pilipi no ang mga nasabing impormasyon at opinyon tungkol sa VFA.

com</i>." At sabay nito ang paglapag ng kabayo sa isang patag na lugar. 5 Title:Kwento (22) Natatanaw ko na ang mga bahay. Ang milyon-milyong mamamayang iyan a ng hindi nakapagrireklamo kapag sila'y pinagsasamantalahan. Dadalhin kita sa aking tore. Sa p amamagitan ng wikang nauunawaan at nararamdaman ay mas mapapalalim ang kaalaman ng kababaihang Pilipino para makipagkompetensya sa buong mundo." Mula sa lupa'y nadama ko ang unti-unting pag-angat namin patungo sa kalaw akan. Papalapit nang papalapit ang tunog. Ako si Duerme. Hindi mo makikita ang ta tlong makulay na buwang naglalaro sa kalawakan ng mga batong nakapilang pabilog. Nagdilim ang aking paligid nang malaman kong kinulubun gan ako ng isang sako at sapilitang kinargang pasakay sa kanyang kabayo.</pd>130) Kung ginagamit ng kababaihang Pilipino ang internet dahil sa impormasyon o dahil sa riserts gaya ng nakasaad sa survey ng <i>DigitalFilipino. Kita mo na halos ang kalawakan ng dagat. ang bantay ng Dagat ng Pait. hindi nakapaghahain ng kanilang mga katwiran kapag sila'y niyuyurakan at hindi nakapaggigiit ng kani lang karapatan kahit na sila ang nasa tama. Sadyang pagod na ang aking kalamnan kung kaya't inabutan ako nito. Lahat halos ay yari sa putik at pinatuyong dahon ng mga higanteng palmera. ma s kailangan lalo na gamitin ang wikang nauunawaan ng nakakaraming Pilipino. Hindi na sumasayad pa ang mga paa ng kabayo sa lupa at lumalakas pa ang ih ip ng hangin. Sinusuportahan ng maram ing lokal at internasyunal na batas ang karapatang ito. Mar arating ko na ito nang muling tumahip ang lupa. Walang lingon akong tumakbo nang buong bili s. Mahalagang maigiit ang p aggamit ng wikang Filipino sa internet dahil wika nga ni Lumbera: Ang usapin ng wikang pambansa ay usaping kinasasangkutan ng buhay ng milyon-mily ong Pilipino na hindi nakapagsasatinig ng kanilang mga adhikain at pananaw sa ka dahilanang ang nasa pamahalaan. Napakataas nitong aming kinalalagyan. "Ako lang ang 'di tinatablan ng kapangyarihan ng tatlong naghahabulang bu wan sa loob ng mga tipak ng batong nakahanay nang pabilog sa kalawakan. (2000: p<pd>. Hindi ka makalilimot.gang makilala ang karapatan ng bawat isa sa impormasyon. Nakakalula."Huwag k ang matakot. paaralan at iba-ibang institusyong panlipunan ay sa Ingles nagpapanukala at nagpapaliwanag. Makikituloy ako sa isa sa mga bahay na ito. Wala akong gagawin sa ' yong laban sa iyo at aking budhi. Narinig kong muli ang hiyaw ng l alaki at ang huni ng kanyang kabayo. Doon din ni ya tinanggal ang nakasuklob sa aking sako. .

At mula sa aking mga mata'y umagos ang luha.</pd>." "Dumito ka na. Luha ang tawag dito. 'di hindi ka rin marunong umiyak?" "Hindi ko pa nararanasan. Kung dangan ba nama'y bakit ka nagtagal sa pagtatago sa magkayakap na bato." "Alam mong nagtatago ako? Hindi ako maaaring magtagal." "E. "Wala."At hanggang mayroong liwanag na tumatama sa tubig ng Dagat ng Pait." At napahikbi na lamang ako. Kasama ito sa pagpapahayag ng sakit ng kalooban at maa aring magpalinaw ng paningin para maintindihan ang isang bagay o suliranin. may dinaramdam ka.. "Ano 'yang tubig na nanggagaling sa 'yong mata? May sakit ka ba?" "Wala akong sakit. umiiyak. Isipin mo na lamang na naririto ka para s amahan ako sa aking pag-iisa. Kapag mayroong labag sa iyong kalooban. Hind i ko maintindihan subalit mahirap para tanggihan ko pa ito." maikling sagot ko." "Mapanganib ang gabi." Doon ko nalamang buong buhay niya'y nag-iisa na siyang tulad ko. Ngayon ko lamang nakita 'yan. May dapat ka bang balikan? May maghahanap ba sa 'yo ?" "Wala." "Ako si Dulce. Doon niy a kinagisnan ang pamumuhay sa tore. Wala akong laban. Ang balat niya'y pinapula ng hangin ng Dagat ng P ait at itim na bahagyang kulot ang kanyang buhok. umi iyak. Bakit wala ka ba nito?" ganting tanong ko. Kung gayon. "Ano'ng ginagawa mo?" ang tanong ni Duerme. wala ng epekto ang naghahabulang mga buwan sa kalawakan at <pd>. mapupuna ang malamyos niyang pagkilos at ang lambing sa kanyang mukha. . "Ano 'yon?" "Kapag malungkot ka. Alam kong hindi niya pahih intulutan sa puntong iyon ang kagustuhan ko." paliwanag ko habang patuloy ang paghabol sa hininga at pagtulo ng luha. Kapag nasasaktan ka. Wala naman akong ibang pakay ku ndi ang malaman ang kinaroroonan ng Gubat ng Tamis. Ibalik mo ako. Wala akong magawa. Lalo mo l amang pinabibigat ang aking suliranin.. "Oo. "Umiiyak. "Maaari mo ba akong samahan?" ang tanong niya na isang alok sa akin." "Nag-iisa ka rin?" tanong bunga ng pagtataka ko. Siya si Duerme. Di ka aabot sa bayan. Bakit mo ako dinala rito?" "Iniligtas kita kanina. umiiyak. Huwag. Ang lalaking mayroong katawa ng halos katumbas ng kisig ng dalawang lalaking pinagsanib ang katawan at singta ngkad ng pitong-taong mulawin. Sa kanyang kakisigan.

Pero alam ko na ang nakaraan niya at kilala ko na siya. Ito si Mat andang Brino na asawa ni Matandang Saline. May babalikan ka?" "Kailangan kong bumalik sa Gubat ng Tamis at umani bago mapuno at mapilit ang lumayas ang mga naninirahan doon. mag-isa siyang namuhay at namalagi sa tore. Dito na niya inabutan ang pagtaas ng tubig ng dagat. Wa lang aani sa Gubat ng Tamis. Isang gabi. At sa pagsasabay na ito ay mayroong magkaibang panukala. Pinuno niya ang dagat hanggang sa lumalim ang tubig -alat nito dahil sa kanyang luha. Luming on siya sa akin kasabay ang pagtusok ng sinag sa kalawakan. Hanggang tu hod lamang ng matandang lalaking umampon sa kanya ang tubig ng dagat. Madali p ara sa tulad kong 'di pa nakararanas ng kasinungalingan o panlilinlang ang magti wala sa gaya niya. "Mag-uumaga na. Kailangan kong mapaniwala si Duerme. Nakasisilaw ito. pero walang nagbabalik na Matandang Brino. Hindi na rin nakita si Matandang Saline. Namighati nang taos si Matandang Saline. Nanatili si Matandang S aline nang kung ilang araw at tuluy-tuloy rin ang kanyang pagluhang tila agos ng rumaragasang talon at ilog. Aawatin at pagpapahingahin ko ang isip niya. ilang taon na siyang namamalagi sa toreng ito. Nakatingin ako sa kanyang pananahimik. kailangan ko nang bumalik. dumito ka na at samahan ako. Hin di ko na halos makita pa ang kanyang mukha. Naiwan nang mag-isa si Duerme sa tore na dating parola n g mag-asawang umampon sa kanya. Nagliliwanag na ang ka langitan.Tulad ko na namamalagi sa Gubat ng Tamis. Marahil ay hinahanap niya sa ilalim ng dagat ang ka nyang nawawalang asawa. arnibal at tsokolate. May iniisip siya. Ngayon lang siya nagkaroon ng makakasamang tulad ko na sabik d in sa isang tulad niya. Naghintay siya nang kung ilan g araw sa dalampasigan. <i>Hindi siya ang lalaking iiyak para may patunayan. Hindi ko maintindihan noong una. Sumikat na ang dalawang araw at tatlong buwang may iba't ibang kulay. Hindi ako mapalagay. May bahid ng mapusyaw na asul ang langit. at mga kaluluwa. Hindi ko alam kung bakit kailangang magsabay ang aming bibig. katas ng prutas. Hind i na nagpakita pa mula noon si Matandang Brino at ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Nakatitig siya sa kalawakan ng Dagat ng Pait. Wala akong dahilan para maging mailap sa kanya. Papakiusapan ko siya. Isa siyang lalaki na ngayon ko l amang nakilala. ang lalaking magpapaiyak para malaman an g taas at galing niya sa isa pang nilalang <i>. Sasapit na ang umaga. paruparo . Isa siyang estranghero. Kailangan kong makabalik. nakita na lamang ni Duerme ang kanyang Matandang Saline n a dahan-dahang lumalakad patungo sa laot. Ipinakain niya sa lalim ng dagat ang kanyang sarili. Alam kong ikasi siphayo niya ito. Hindi maintindihan ni Duerme ang pagluha ni Ma tandang Saline sapagkat hindi niya kayang umiyak o talagang wala siyang kakayaha ng lumuha. Humuhugot papaitaas ang liwanag. Kailang an kong kausapin si Duerme. engkantada. Binabantayan niya ang karagatan pati na ang maaaring pagbabalik nina Mata ndang Brino at Saline. Umakyat ang tubig hanggang baywang. at pukyutan." . Mapanukso ang mga Sirenang may pakpak na kristal. tinapay. Mula noon. At hahanapin ako ng mga diyos. Matututunan pa lamang niya ang p ag-iyak Naroroon pa kami. tu maas pa ito hanggang dibdib at inabot ang kanyang leeg hanggang sa lumubog ang k anyang sarili. Ang kuwento sa kanya ni Matandang Sal ine ukol sa dahilan ng pag-angat ng tubig ay dahil sa pakikiapid ni Matandang Br ino sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Aapaw ang mga krema. at mga kaluluwa. paruparo. "Ano pang sadya mo roon? Dumito ka na at samahan ako." "Mag-uumaga na. Mababalot ng tamis ang paligid hanggang sa hindi na ito maa aring pamalagian pa ng mga diyos. Hind i pa ako nakakakita ng Sirenang may pakpak na kristal pero luminaw rin nang ipal iwanag niya sa akin na iniwan sila ni Matandang Brino at sumama na sa mga Sirena ng may pakpak na kristal. engkantada." Sabay kaming nakapagsalita.

Ipinagbilin niya ang Gubat ng Tamis kakamba l ng sumpang ako lamang ang makapapasok dito at kailanman ay 'di ito iiwanan o k aliligtaan."Hindi ka na babalik. Natagpuan ko ang katawan ng Mangangaso ng T imog na nakahiwalay sa kanyang ulo samantalang naroroon din ang katawan ni Ama n a may ilang hinga pang natitira't bukas ang kanyang dibdib. Sumpa ito ni Ama bago siya mamayapa. Nais nang sumabog ng aking mga ugat. Isinara ko ang tarangkahan at nawala si la sa aking paningin. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. Kasa ma ito sa sumpa. Nakaramdam ako ng takot nang makita niya akong sumasakay kay Milan. iginagapos ang kalamnan ko. Kakaiba ang init nito. Nakasisilaw. eng kantada. Muli akong bumalik sa tore sakay ni Milan. . Noon ko nakita ang p uso niyang matamlay na ang pagtibok. Di to ka na titigil. Muli akong nagbalik sa Gubat ng Tamis. Naririto rin ang kadalisayan ng ak ing pagkatao. Nag-usap ang aming mga labi at nagya kap ang aming mga dila." "Susunduin ka ni Milan sa magkayakap na bato at ililipad ka niya rito. Paulit-ulit itong nangyari. Takot siyang baka ito masira at mabulabog ang mga nananahan dito. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. Nakapangkat at engkantada. Takot siyang may makaalam ng Gubat ng Ta mis. lahat ng paruparong lawin. Doon nabuo ang pasya kong lumisa n na. Ginawa ang nakagisnan at nakagawian. da hil hindi malalaman ng sinuman kung ano ang tamis kung wala ang pait at kung ano ang pait kung walang tamis </i>. Tahimik ang paligid. Minsan sa aking lihim na pakikipagtagpo kay Milan." Bakit ba napakahirap niyang tanggihan? Aaminin kong may panghihinayang ak o kung mawawala rin siya sa akin. Pinatid ko ang uhaw niya at binusog niya ako sa init na 'di ko naramdaman sa anumang siga o liyab ng apoy. na aking itinatago. Siya ang pinagkakatiwalaan ng Impong Kalikasan. Lihim sa mga diyos. Makulimlim. Ginawa ang lihim na pagtatagpo. Muli kong g kaba. na aking iniingatan. Bumalik ako sa Gubat ng Tamis. Pinuno ko ng tamis ang kanyang bibig at pinuno niya ng p ait ang sa akin. Nais ko siyang biyayaan ng aking sariling gatas na bahagi ng aking sar ili. Kitang-kita ko kung papaano nagpaligsahan sa bilis at l akas ang Ama at ang Mangangaso ng Timog. Hindi nila maaaring malaman. Ayaw niya ng mawala ito. Minsan nang nalig aw rito ang Mangangaso ng Timog at kanyang pinagsisira ang mga tanim at batis. At aking inialay sa pagtatagpo ng kanyang labi at aking dibdib ang lahat nang ito. at mga kaluluwa ito. Dahan-dahan niyang pinisil ang aking susong pinapipintog ng labingwalong taong pag-iisa. Ngayon lamang ito nangyari." Hindi pa ako nakasasagot ay hawak na ng kanyang kamay ang aking baywang. Kakaiba ito. Iiwanan mo ako. Bawal. Magkikita tayo. Hindi ako maaaring lumayo sa Gubat ng Tamis o sumama kung kanin uman. I kinagalit ni Ama at nagtuos ang kanilang mga patalim hanggang sa umabot sila sa labas ng Gubat ng Tamis. Inihagod pa niya ang kanyang kamay sa aking dibdib. Umaakyat. W alang ni isang bahagi ang tumatanggi sa nangyayari bagaman biglang naglaro sa ka lawakan ang huli't ikalawang araw. Naglalaglag an ang mga tuyong dahon. Nakapirmi ang mga kaluluwa. <i> Pareho na naming alam ang ibig sabihin ng tamis at pait. Bumal ik ako sa tore sakay ni Milan. Habang buhay akong naroroon at aani ng mga matamis na maipagbibili sa baya n. Araw-araw. si Impong Nakadapo ang ang mga diyos naramdaman an Kalikasan. "Muli akong maghihintay sa 'yo. Nag-uusap at nagkakasundo ang aming katawan. Babalik ako. paruparo. Muli akong bumali k sa Gubat ng Tamis. At sa sentro ng gubat ang isang matandang babae. sumasanib. Pinili kong lumabas matapos ang ilang sandali. nakita ko ang is ang kaluluwang ligaw na hinahanap ang tarangkahan ng Gubat ng Tamis.

"Sa paglilitis ko, sinira mo ang sumpa. At 'di ka nararapat pang tumigil dito," ang nanginginig na tinig ng matanda. Nakapanghihilakbot nang matanawan ko ng hawak niya ang ulo ni Ama. "Lisanin mo ang gubat at huwag nang magbalik. Tutugisin ka ng kabiguan. A t tutumbasan ng kasinungalingan ang iyong pakikisama sa sinuman," parusang binig kas ni Ama. Tahimik kong nilisan ang Gubat ng Tamis. Hinintay si Milan at saka bumali k kay Duerme. Doon ako tumigil. Doon nagsimula ang pamumuhay ko sa labas ng Guba t ng Tamis. Nabigo si Ama sa akin. Minsan, habang kinakabisa ko ang kanyang hubad na katawan sa aking paghap los, narinig ko ang mga tinig na naglalaro sa dagat. Mga babae, masasayang babae . Tumingin ako kay Duerme at alam niya ang nais kong malaman. "Sila ang mga mapanuksong Sirenang may kristal na pakpak. Dumadalaw sila rito. Nagbabakasakaling may marahuyo o maakit. Sila ang dahilan ng pagkawala ng Matandang Brino. Nararamdaman nila ang init ko. Alam nilang may kasama akong bab ae." "Iiwan mo rin ako. Mawawala ka rin. Mangyayari ba ito?" "Hindi. Naririto ka sa akin para kasamahin at alagaan." "Bakit nila ginagawa iyon?"

5

Title:Sanaysay (37) Text 113 - Folktales Word Count: 2,155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. Minsan, pinaparusaha n niya ang mga ito. Isang hapon, dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok, kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. Hindi na binigyan, itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta, "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at, sa dilim, narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot, "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso, umungol at tumabi sa kanila. Pagkaraan ng ilang saglit, narinig uli nila a

ng mga sigaw, mas malapit, mula sa gilid ng bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso, ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa, at kumaripas ng takbo. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy, lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w, malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at, sa takot, binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Sa isang kisap-mata, dumating ang mga humahabol - mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ilang minuto lamang, naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Isa sa mga mang angahoy, mas matapang, ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling, o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang, tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya ." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan, basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina, at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan, o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Hindi siya nagbago ng anyo. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya, laging sabi ay bata, maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Subalit ngayon, ma rami nang taon na hindi siya nakikita, kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g, kahit na sa liwanag ng buwan. Ngayon, ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria, wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Naglaho na si Mariang Makiling. Sabi ng iba, kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. Subalit sumbong ng iba, nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito, karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya, kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Minsan, may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Kahit kaila n, hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga, at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Ang binata mismo ay walang imik. Mabait siya at mababa ang luob, subalit tahi mik at malihim. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan, tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Subalit dumating ang araw, dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Upang makaiwas ang anak, minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Nalungkot ang binata nang marinig ito, at lalo siyang naging tahimik. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon, ilang araw lamang bago s iya ipakasal. "Sana sa akin ka ipinangako," sabi sa kanya ni Mariang Makiling, "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Isa pa, hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Kaya naman kitang ipagtanggol, pati na ang iyong mga kamag-anak." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka, upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. Tapos, naglaho na si Maria Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at, sa halip, ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot

nuong kasal. Mula nuon, wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. SABI sa mga alamat, nagkapanahon nuong nakaraan, ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Kahit na sila ay may hiwaga, nagsalita sila at umibig, namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon, sina Gat Panahon at Dayang Makiling, at ang kaisa-isa nilang anak, si Maria. Maganda at magiliw si Maria, at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Diwata rin tulad ng mga ma gulang, hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw, nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak, ang uso nuon. Ang makapal niyang buhok, abot hanggang s akong ang haba, ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. Pagdaan niya, yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Hindi lum alayo ang mga Aeta, bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling - wala pang salapi nuon, at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay - sa mga salakot, banig at sutla. Isang araw, nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula, ang panginuon sa nayon ng Bai, upang mamili at mag-aliw. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon, at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din, bitbit ang kanilang mga "panind a." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon, nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. Kapwa nakaharap sa nagtitinda , nagkadikit ang kanilang mga balikat, at nagkatinginan silang dalawa. Hindi sin asadya, nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Bilang paghingi ng paumanhin, yumuko si Gat Dula kay Maria na, sa hinhin, ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap, nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Mula nuon, madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling, subalit kahit kailan man, hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. Nuon kasi, gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong, at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Gaano man katalik sila , hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nabalo nang namatay ang asawang babae, siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae, sina Mangita at L arina. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu - kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. At araw-araw naman, ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Kaiba siya sa kapatid, hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. At malupit. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Tapos, nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. Paminsan-minsan, naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Dahil dito, ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Isang araw, isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin

gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan, at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Sinigawan niya at iti nulak palayo. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. Pagkatapos, sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Nagpasalamat ang matandang babae. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa," sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang, at nagsalit a pa ng paghamak. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi, lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon, namatay ang ama. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a, tulad sa madalas na niyang gawa, upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon, laganap ang sakit duon. Siya ay nahawa, nagkasakit at natuluyan. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Upang magkaruon ng hanap-buhay, umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Ilang saglit lamang, nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko," habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Katunayan, sa laki ng inggit at muhi sa kapatid, hinangad niyang mamatay na si Mangita. Kaya, sa halip na alagaan ang kapatid, itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. "Oo!" sagot ni Larisa, at ipinak ita pa ang supot, wala nang laman. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. Pagbalik ng kanyang paningin, matapos ng ilang saglit, hindi na pulubi ang nasa harap niya, kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo," bigkas ng diwata, "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa, sabay sa paratang at pataw ng parusa. "Mula ngayon, luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. "Halika," bulong ng diwata kay Mangita, "umuwi na tayo!" At mula nuon, duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa, walan g tigil ang suyod sa buhok. Isa-isa, naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. At tuwing malakas ang ulan at hangin, inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na, pagkita ng mga tao, ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan.

5

Title:Sanaysay (40) Text 130 - Essay Word Count: 2,261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata, wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon, ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. May mga iilang kritiko ang nag susuri, ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan.

Sa mga panggradwadong tesis naman, kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan, pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata, pagsusuri sa wikang ginamit, at bayograpikal na pagsusuri. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan, lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito, pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika, taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Samakatuwid, ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian, halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa Seattle sa Amerika, isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. Ayon sa magulang, ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. Sa Pilipinas, wala pang nangyayaring ganito. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu, tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae, ng ukol sa kasarian, at iba pa. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman, na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae, lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo. Sa kasalukuyan, ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan, at higit sa lahat, itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama ntayan. Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata, walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a, ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran, kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Dahil dito, paulit-ulit a ng pagkakamali, inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila, mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap, o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian, halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla, <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng

babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>.</pd> Gatmaita n. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. Ngunit tulad ng mga naba nggit, ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago, ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito, sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>, ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito, at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6, inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay, kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. Muli, hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Dito at maging doon, sa loob o labas man ng tahanan, iisa ang gampanin ng babae, ang gumawa ng mga gawaing bahay, bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. <i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Parang papel d e liha na pang-isis</i>. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay, isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay, na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan, hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina, kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki.

magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k anyang ina. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. Sa m aghapon. kuskos dito. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. nagkaiba ng a lamang sa lunan. Samakatuwi d. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa.. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio..Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. o isang manok na hindi galing sa itlog. "<i>Alam mo anak. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). Sa huli ng kwento. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang . Dahil dito.</pd> Anonuevo. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Sa halip. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. piga doon. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>.

5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. Pangalawang ayoko. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. Bilang mano k. panitikan. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P . Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa.Essay Word Count: 2. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok.ganap na manok. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa. edukasyon. Bilang isang batang manok. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. syensa. <i>nurse</i>. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. bilang bunso at "lalaking manok". ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. Marahil. teknoloh iya. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika.247 Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. "Paglaki ko. at iba pa.

may mga prinsipeng darating.ilipino na manirahan sa ibang bansa.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>.</pd>com</i>. </i>" mga mahihina. Batay sa RA 6955. at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. <i>filipinalady<pd>. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200.000. British. Sa parehong <i>search engines</i>. <i>flier</i>. at <i>filipi nawife<pd>. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. piling-pili. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex . ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan.</pd>com</i>. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. hindi tumataba. Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. Sa ngayon. at pag yamanin ang hindi nila bansa. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. ililigtas sila sa kahirapan at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay. seksi.pd>com</i>. at hindi rin nagrereklamo. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina. tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya.</pd>com</i>. o kahit na sinong banyagang lalake. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. paglingkuran ang mga dayuhang asawa. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. piling-pili. hindi tumataba. seksi. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>.

</pd>putanginamo<pd>. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. mukha. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. mga website gaya ng <i>www<pd>. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. kultura at pag-iisip.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum." <i"there is no need to fear or hope. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. Walang artikulo sa diyaryo. bagamat ang karamihan ng texto. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. boses. upang magkaroon ng boses. ako. Kapangyarihan g makontra ang gahum. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. ang iba't ibang bab ae tao. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. oil. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. boses at presensya ang kababaihang Pilipino.high fiber<pd>. Impormasyon . at diyaryo ang pag-aari ni to. imahen at kapangyarihan. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. at iba pa. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. sa <i>hegemonic linearity</i>. kundi mga seks objek. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen.</pd>superpekpek <pd>. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. wika at kamalayan.</i>. dildo. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. imahen. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. <i>www<pd>.</pd>com</i>. ng kontent. kultura. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. Ibig sabihin. kultural.</pd>com</i>. bansa. sa mga kababaihan. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. ang <i>hegemony</i>. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. at marami pang iba. Isa tayo sa maaaring makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. Sa <i>world wide web</i>. rad yo. but only to look for new weap . Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator.</pd>com</i>. <i>www<pd>.

May Eat Bulaga yung isa.</pd>O<pd>. Kung tutuusin. ang ating pagi ging tao. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. exclusions. Sa karanasan ko. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. Alam kong ang ating pagiging babae. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. A<pd>. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. at kapangyarihang makontr a ang gahum. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami.</pd>P. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. may Wowowee naman ang kabila. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao.. StarStru ck sa Siyete. Ngayon.</pd> S<pd>.</pd> S<pd>.ons</i>. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. Babae yata ako.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo.</pd>A<pd>. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako. Nasa bitu ka mo na.</pd>P<pd>. Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan..</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. MAY multiply factor ang midya. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo. Star Circle Quest sa Dos.</pd> vs<pd>. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. ang ating pagiging Pilipino. Alam kong may magagawa tayo. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? . ano po kaya ang iiwanan nating salita. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. ng lmga kataga. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. and silences</i>. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay.</pd> sa mga tenga nila.

Agosto 13). apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). Sila lang daw ang mayroon noon. ." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. sila ang 'exclusive. Nababawan ako sa praktis na ito. Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. At wala akong karapatan na tutulan. Ani brodkaster. sabi ng isang brodkaster nila. Para sa akin." Kinabukasan." Kung sino ang makauna. malakas ang dating ng konseptong ito. bawat edisyon. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga. Quezon City. "Negosyante. Bawat araw. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network. Unahin naman natin ang Kapuso. Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. Ang kabila wala. exclusive!. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. sa lenggwa he ng mga mamamahayag.' Wala naman akong tutol doon.<b>Makauna lang</b> Minsan. Kaya nga eksklusibo. Agosto 14). mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. Narito si (pangalan ng reporter). Wala namang umaangal dito. " (Mula sa 24 Oras. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. 'scoop. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. patayan. Mani la. Na rito si (reporter). Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan. exclusive!. ang sabi ng lead anchor. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. Siyempre. Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan. Sabi sa Webster Dictionary. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita.

ako... Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. .. Dahil kung ganoon. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy.Mamamatay ka sa sobrang ginaw. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. Hudyat iyon ng pamamahinga.Ganito pala sa labas. 6 Title:Alamat (5) Text 118 . bumuhos na ang malakas na ulan. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila.. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan..' tila nang-iinsulto ang mga ito. Sa akin. ikaw. Samakatuwid. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Bilang panghabambuhay na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo..Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw.Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. A. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. "<b>G</b>a. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. <b>T</b>ulad ng dapat asahan.Ayoko na sa labas . Ma.

Para sa nakararami. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. <b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. Sapagkat walang awa sa kapwa. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. Pinarusahan sila at ipinakulong sa mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing.<b>N</b>oong unang panahon. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. Nagkibit balikat lang ang gahaman. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. mangga. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Dali dali itong nagpunta. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas ." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan." . Lalo itong nagalit-galitan. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. May kayabangan din siya. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig.

<b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o.<b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. sila lang ang dapat na may anihin. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman." "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. akala mo kung sino ka. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar ungang Sultan. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. Sa anumang kanilang itinanim. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan . Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. Pinad . Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. Mga magulang ko ang iyong inalipin. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan.

Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. Barabas.iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. <b>L</b>umakad ang mga araw. Lumago ang halaman. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali. "<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. Ito ay natupad. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. <b>I</b>sang araw. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. Ang bata'y pinangalanan g Durian. <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. . Nakita nilang ang balat ng bunga ay manipis at maliit ang buto. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. na ang gustong sabihi'y munting tinik. Si Durian ay nagkasakit. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Ang laman ay malasutla at matamis. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. "Barabas. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri.

" At nawala ang babae. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. sones. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao. pumitas siya ng lansones at kumain. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. . Kumain na k ayo. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. ngunit ang laman nama'y matamis. <b>D</b>ahil sa prinsesa. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. Kanya itong pinarusahan. <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. Isang araw. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. pinagkatakutan ang lansones. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. walang gaanong pumapansin dito. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. "Alam kong nagugu tom kayo. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. At naroon nga ang bakas ng kurot. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki.. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. ang mga Bilaan at Manobos. inalisan ko na ito ng lason. Maaari na ninyong kainin. Mula noon. Nalason siya. Gayunman .<b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. Walang nangahas kumain nito. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy. Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. <b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. <b>M</b>insan. isang babaing nakaputi ang dumating. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. noong unang panahon." Takot pa rin a ng mga tao. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. Pinawalan ang kidlat at kulog. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. <b>S</b>a mayamang kaharian. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago.

umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. Subalit wala kaming napala. sa basketball court. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo. Bukod pa rito. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. Nananatiling sa football field. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. sa mga malls. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. Isinagawa namin ang prepara syon. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. Tulad ng iba pang kasapi. parke .5 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. tirahan. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an g sarili hanggang sa kamatayan. Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. Ang nakalulungkot pa. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. mula sa matinding pagsasanay. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. At nang nasa Europa na kami.

Maituturing pa nga itong i sang paradokso. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. <b>Ang Radyo. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. sila'y produktong pang-export. Buko d pa sa mga domestic helpers. Lalo pa. wala kang mararating at walang kang kikitain. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. melodya. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. Magkagayon pa man. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika.o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Ang siste sa ating lipunan. Telebisyon. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil . Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. ritmo at saliw. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon. Resulta. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. S a madaling salita.

Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian. Ayon pa rin sa IFPI. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. Ikatlo. Mas tagos ito sa puso. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. At sa kasalukuyan.ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. Sino b gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dito. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k . Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. Una. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. Ikalawa. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. ang . At lalo pa. paglago ng ekonomiya at a naman ang magtatangkang dahil sa piracy? At dahil pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment mga posibleng trabaho. may humigit. Kalimit an. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. lalo pa sa mga musikero. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. At ang mga producers at recording companies na napip ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. Higit pa rito. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace.kumulang na US$4. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues.

Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. Ikatlo. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. maaar ing ito ang maging bentaha natin.awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Ikaapat. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. At sa ganitong paraan. Ikalawa. KATHA at MTV AWARDS. Ikalima. 4 Title:Sanaysay (42) Text 132 . Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. Una. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit.Essay . paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. AWIT AWARDS.

pagbabagong pampisikal tulad ng produksiyon ng punlay a t salik na pangkultura gaya ng ritwal ng pagtutuli. tinedyer mula sa 'teen' at 'age(r). Subalit hi ndi lang pisikal na paggulang ang batayan ng pagbabago sa aspetong pansikolohiya . Marami sa kanila ang salat sa kaalaman tungkol sa banta ng pagkalat at pagpigil ng HIV/AID S. Kahit pa nga unibersal na nalalaman kung ano ang HIV/AIDS laganap pa rin ang maling kabatiran tungkol sa sakit na ito. at dalagita na nananatiling kinatatakutan ang mga sakit na kaugnay ng seks walidad lalo na ang HIV/AIDS. Samantala. ang mga bata ay may iba't ibang panawag pa nga sa kan yang pagdaan sa panahon ng paglalabintaon.' Samantala ang <i>teenager</i> ay nagsisimu la sa edad na labintatlo (13) at karaniwan na may mga pagbabagong pampisikal sa paggulang ng tao tulad ng produksiyon ng punlay (mula sa punla ng buhay . mahalaga ang kultura at lipunan na nakikialam sa kanyang pagkilala sa sarili. Ang <i>adolescence</i> ay isang yug to sa pag-unlad na maaaring sumaklaw sa mga <i>transitions</i> o paglilipat mula sa isang panahon papunta sa susunod na panahon kung saan may ibang inaasahang p agbabago. Ang <i>teenager</i> naman ay sasaklaw sa edad na 13 (thirteen) hanggang 19 (nineteen). iyong mga sakit na may kinalaman sa sariling panga ngatawan gaya ng tuberculosis o kanser. mauwi sa kasalan at magkaroon ng asawa. Ang mga lalaki naman ay nagsisimula sa binatilyo. Nabatid sa may 243ng mga binata. da laga. at pang sosyal. Panimula at paglilinaw Unang ginamit ni Virgilio G<pd>. Sa mga umpukan sa isang panahon ng tag-araw. isang paraan sa Sikolohiyang Pilipino sa paghahagilap ng datos sa la rangan at sinuri ang mga sagot na pawang mga salita sa kwalitatibong pamamaraan . dalaga o binata. Sa karanasan sa Pilipinas.</pd> Enriquez ang katagang lalabintaon upang tu kuyin ang mga kabataang nasa pagitan ng 11 hanggang 19 na taong gulang. Sa madali't sabi. Maaari din itong sumaklaw hanggang bago maging ganap na ang gulang o sa Ingles ay <i>adult</i>. ligawan. Ang pagbabago ng indibidwal ay tinatakdaan ng impluwensiya ng mga magkasanib na mga salik na pansarili. . p ang seksuwalidad. Ginamitan ng pagtatanong-tanong ang pananalik sik na ito. Ang sap ilitang salin sa wikang Ingles ay dalawa ang konseptuwal na <i>adolescent</i> at ang tinakdaan ng edad na <i>teenager</i>. halimbawa bunga ng pandidiri ang pag-iwas ng iba sa kanila. tinanung-tanong ang mga kabataan sa mga lungsod sa Kamaynilaan at piling nayon sa lalawigan tungkol sa kanilang libangan. ang m ga Pilipinong kabataan ay dumadaan sa panahon ng pagbabago. at lambingan. Sinulyapan sa pag-aaral na ito ang samu't saring mga saliksik na nagpapatiba y sa napag-alaman sa pagtatanung-tanong sa mga kabataan. Ang mga nagsisimula pa lamang sa pag lalabintaon ng babae ay tinatawag na dalaginding. gayundin iyong may kinalaman sa aspekton g sosyal.<i>spe rm</i>) sa lalaki at pangingitlog (<i>ovulation</i>) naman sa babae.Word Count: 2. pagdadalaga a ng panahon ng mga patuloy na pagbabago at pagdanas ng sariling seksuwalidad ng b abae. Ang isang tao ay maaaring manatiling binata o dalaga habang panahon o di kaya ay makipag-relasyon. binatilyo. Ito nga ang palasak na panawag sa Filipino. karaniwang dumaan na sa ritwal ng pagtutuli (<i>circumcision</i>) at binatang-binata na bilang paglalar awan sa mga pisikal na pag-iiba dulot ng pagbabagong biolohikal may matipuno nan g katawan at mas matangkad na sa kaysa kaedad na babae. malapit ng magkaregla (regla <i>menstruation</i>) at ang dalagita naman ay may regla na at kita na ang mga p agbabago sa panlabas na anyo tulad ng pagtubo ng suso. Pinatibayan ng mga lit eraturang naipon ang nananatiling "feminized" at "stigmatized" na pananaw ng mga lalabintaunin sa HIV/AIDS at ang mga nakakabagabag na kanilang iniuugaling kaug nay ng kanilang seksuwalidad na maaaring maglagay sa kanila sa tiyak na kapahama kan ng pagkahawa at pagkalat nito. ang pagdadalaga at p agbibinata hanggang marating ang isang katayuang pangkultura.077 Isang deskriptibong pag-aaral ito na naglalahad ng nababatid ng mga lalab intaunin na naiuugnay sa panahon ng kanilang pag-unlad sa aspektong pansarili.

Pansin sa iniuugali ang pagkalito sa paglalabintaon. lusog ng katawan. Sa panahon ng paglalabintaon inihahanda ang sarili sa isang mahabang yugto ng la long pagulang at pagtanda. Malaki ang maitutulong ng mga nakatatandang may higit na karanasan at kawastuhan ng pag-iisip upang ala layan sa pagsasarili ang mga lalabintaunin. Tinutukoy niya dito ang ka kayahang makapagpasya ng mabuti para sa sarili alinsunod sa atas ng pakikipagkap wa at panatag na kalooban. Kailangang alamin ang mabi sang paraan ng pakikialam sa kanilang sekswalidad upang matulungan silang makaiw as sa STI lalo na sa sakit na HIV/AIDS. Sa pag-aaral ng paglalabintaon tutunghayan ang kalinawan ng isip ng kabataan. Ang kalinawan ng isip ku ng gayon ay bunga ng tamang pagkaunawa at tunay na pakikipagkapwa. a t marunong makipagkapwa. Ang paglalabintaon ay isang maikli subalit makabuluhang yugto sa buhay ng tao. Dapat pag-isipan ang mga bago at may bisang paraan ng pagpapaalam at pagpa paunawa sa kanila ng tiyak na panganib ng pagkahawa sa mga sakit na walang lunas tulad ng HIV. Nauna na ring ginamit ni Virgilio G<pd>. An g pagbibinata at pagdadalaga ay pagkakataon upang danasin ang sigla ng sariling seksuwalidad at husay ng mga pangkognitibong kakayahan. Maaari samak atuwid na tanda ng problemang pangkalusugan ang kawalan ng kalinawan ng isip. Samantala hindi pa gana p ang gulang at kulang sa karanasan kung kaya madalas na may kaguluhan sa kaisip an at bagabag sa damdamin ang naglalabintaon.</pd> Enriquez ang salitang kalinawan ng isip na katumbas sa Ingles ng <i>mental health</i>. sa kabila nam an ay i-praktis ang <i>safe sex</i>. at damdamin ang mag lalaan ng batayan sa paglalaan ng programa ng pakikialam upang maimpluwensiyahan ang kanilang pagpapasya sa mapanganib na sitwasyon tulad ng sex. tulad ng tahasang pagsuway sa bawal. bugnutin. Saliksik sa lansangan. at pa kikipagkapwa. Ang pagkakaroon sa maagang panahon ng STI ay maaaring mauwi sa pagkabaog sa kalaunan. Mukhang hindi mabisa ang ganitong lapit sa pagpapaalaala sa kanila ng panganib ng sakit na nakahahawa at nakamama tay. review of AIDS stud ies</i>) . partikular dito ang usapin ng HIV/AIDS. at pagtatakda ng kasarilinan ang paglalabintaon. halimbawa ang <i>sexually transmitted infect ion</i> (STI). Ang pagbubuntis ng lalabintauning babae o pagig ing ama ng lalabintauining lalaki ng wala sa panahon ay makapagdudulot din ng su liraning sikolohikal gaya ng pagtigil sa eskuwela at pag-aaruga sa anak. Ang sakit na naisasalin sa pakikipag-sex ay higit na mapanganib sa lalabintaunin dahil sa dulot nitong pangmatagalang epekto hindi lamang sa kan ysang kalusugang pangreproduktibo kundi lalo na sa sikolohikal na aspeto. sinop sa linangan (<i>field research. Panahon ng paghahanda ng sarili. at meron ding nagsasabing pigilan ang kahih inatnan ng maaagang pagbubuntis. at basagulero ay ilan sa mga t aong hindi malinaw ang isipan. Ang tampuhin. Ang pag-alam sa kanilang iniisip. Ang taong may malinaw na isip ay malusog. Lito ang karaniwan g lalaki o babaeng lalabintaunin sa kasalukuyang panahon sa kung aling alituntun in sa pagdanas sa kanilang sekswalidad ang susundin. Sa isang banda may nagsasabing <i>postpone</i> ang pakikipag-sex. gaya n g labis na pagkalungkot. masigla. Ibinabato sa kanila ang sa mu't saring mga usaping halos walang linaw laluna't may hasik na takot ang HIV. Ang pagkalito o kaguluhan sa isipan ay maaaring bunsod ng kawalan ng sigla. kawalan ng kalinga ng kapwa. paghahana p ng katatayuan sa lipunan. Hindi na kaila na sa panahon ngayon ay maraming kail angang haraping hamon ang mga nasa yugto ng paglalabintaon tulad ng mga tiyak na panganib sa sigla ng seksuwalidad. iniuugali. Gayundi n naman ang taong masasakitin ay mainitin din ang ulo. I naakala na may kalituhan ang isip nila bunsod ng banta sa sigla ng kanilang seks walidad gaya ng STI.Ang paglalabintaon ay isang panahon sa buhay na dinaraanan ng bawat isa. May hangganan ang gamit ng pananakot sa usapin ng HIV/AIDS lalo na sa lalabintaunin. Alam na ng marami na lubhang mapanganib ang se x sa lumalalang sitwasyon ng paglaganap ng HIV/AIDS. Pana-p anahon ang pagbabago kaya may mga hamon na haharapin upang marating ang susunod na panahon ng buhay tulad ng pagiging magulang (<i>parenting</i>) at kinalaunan ang pagiging matanda (<i>aging</i>). Ang taong walang sigla ay ni ayaw makihalubilo sa kapwa.

Gayunpaman kinailangan pa rin ang mga tulay (<i>go be tween</i>) para mapadali ang pakikipanuluyan at pagdalaw-dalaw. at <i>mental health</i> na maglilinaw sa kaasalang sekswal sa panahon ng paglalabintaon partikular ang pakikipagrelasyon at pag-uug aling kaakibat ay panganib (<i>risky behavior</i>). Ang umpukan ay likas na nabubuo sa pagtitipon-tip on ng mga taong magkakakilala na upang magkumustahan at mag-usap.Isang deskriptibong pag-aaral ang isinagawa para mailarawan ang kaalaman ng mga lalabintaunin sa kalusugan na naiuugnay sa yugto ng pag-unlad ng sariling seksuw alidad at paghahanda sa pagsasarili. Ang tulay ang nagpapakilala sa mga mananaliksik sa mga tao sa komu nidad sa simula ng kanilang pananaliksik at kinalaunan ay nakihalubilo na sila at nakipagpalagayang-loob na rin bago ang pagtatanong-tanong. Sa lunsod. Kalahok. ulit-ulit: Ang kwalitatibong lapit sa pananaliksik Katutubong lapit sa <i>interview</i> o pagtatanong-tanong (Pe-Pua. Bunga ng pagtatanong-tanong ang maraming sal ita na isinagot ng mga kalahok na lalabintaunin. Tanging ang Lalawigan ng Cavite ang pinagmulan ng mg a kalahok mula sa probinsiya at sa mga piling barangay sa Bayan ng Silang lamang . Nagkaroon muna sila ng pag-aar al sa mga katutubong pamamaraan ng pananaliksik at binigyan ng pagsasanay sa pag gamit ng mga metodong angkop sa karanasan at kultura ng mga kalahok. Nagtanong-tanong sa mga lalabintauning lalaki at babae upang malaman ang kanilang karanasan sa kanilang sekswalidad. Pakay ng pag-uusisa na alamin ang mga libangan at lambin gan ng mga lalabintaunin tuwing tag-araw. Mula sa mga salitang hinalaw s a mga usapan. Ang mga lalabintau nin na naging kalahok ay mula sa mga piling lunsod gaya ng Maynila. Talaan 1: Dami ng Kalahok Kalakhang Maynila . 2005) ang pam amaraan sa pag-iipon ng datos. Maka ti. Mandaluyong. Ang mga likas na umpukang ito ang sinalihan ng mga mananaliksik matapos ang pagpapakilala at pakikitungo sa kanila. Sa lalawig an. Hinagilap ang ilang mga pag-aaral sa HIV/A IDS. Tumulong sila sa pag-iipon ng datos noong panahong naka-enrol sila sa term inong tag-araw sa kursong Sikolohiyang Pilipino. umpukan. Ang mga hinalawan na pag-aaral sa linangan ay buhat sa mga ulat sa sam u't saring kumperensiya sa AIDS at sa mga instityut na nanaliksik tungkol dito. sinuri ang mga ito sa pamamagitan ng paghahanap ng pag-uulit (<i>r epetition</i>). Inikot ng mga mananaliksik na estudyante ang mga lansangan sa Kamaynilaan. Isang kwalitatibong lapit s a pananaliksik ang ginamit upang makaipon ng datos sa lansangan. Inipon din ang mga nailathalang pag-aaral tungkol sa STI at HIV/AIDS na may k inalaman sa sekswalidad ng kabataan at kanilang pag-uugali sa panahon ng paglala bintaon. Halos ka-edad din nila ang kanilan g mga pinagtanong-tanungan dahil nasa pagitan ng 17 hanggang 19 na taon gulang s ila. at mga katuwang sa pagtatanong-tanong sa lansangan Naging kalahok ang mga lalabintauning lalaki at babae sa mga umpukan sa isang la lawigan at mga piling lunsod sa kalakhang Maynila. mapa-lunsod o la lawigan man. <i>illness notions</i>. nagdalaw-dalaw na lamang sa kani-kanilang mga ko munidad ang mga mag-aaral sapagkat sila ay laki naman na rin doon at alam ang mg a pasikot-sikot sa lugar. Ito ang mga ginamit sa paglilinaw at p agpapalawig ng paliwanag sa naipong mga sagot. at pagbubuo ng mga kategorya ng sasaklaw sa mga napagsasamang salita. nakipanuluyan sila ng halos isang linggo sa komunidad upang alamin ang iniuu gali ng mga lalabintaunin doon pati na ang kanilang mga hilig at pinagkakaabalah an tuwing bakasyon. Gumawa ng gabay para sa pagtatanong-t anong ayon sa pakay ng pag-uusisa. Ang pagtat anong-tanong ay mabisa sa pag-usisa sa mga tao sa umpukan (<i>natural cluster</i >) na karaniwang may untahan. Usisaan. at Pasay. Quezon. pagkakatulad-tulad <i>pattern</i>). Katuwang sa pagtatanong-tano ng ang mga estudyante ng Batsilyer sa Siyensiya sa Sikolohiya na nasa ikatlong a ntas ng kolehiyo sa Pamantasang De La Salle.

kanayunan Bagama't hindi kailangan ang pagtatakda ng bilang ng kalahok sa kwalitatibong pa nanaliksik na ito. hanggat di naisusulat ang mga kuwento ukol sa kakapusan ng mga batang Pinoy. 11 o 12 t. minabuti na ring ipakita ang dami ng mga napagtanong-tanungan . 4 Title:Sanaysay (28) Text 104 . Ganito ang ma dalas na dahilan ng hindi pakiki-umpukan ng mga lalabintauning babae lalo na kun g ang kanilang mga magulang ay mahigpit at nagbabawal sa kanila na lumabas ng ba hay. May ilan ding mga kalahok na nasa nagsisimulang gulang ng paglalabintaon. g. Malamang na abala pa sa mga gawaing bahay ang mga ka-edad nila ng babae o di kaya naman ay di pinahihintulutang umalis ng bahay. Ito ay magkatulad sa probinsiya o sa siyudad man. Paanong maituturing na panitikang-pambata ang mga ito kung tung . g. Makikita ang pagkakaiba sa bilang ng mga lalabintauning lalaki na nasa umpuka n kaysa mga babae sa lalawigan o lunsod man. at may nasa lagpas na sa labintaon. Natutunghayan sa Talaan 1 ang dami ng mga kalahok sa pagtatanong-tanong na umabot sa 243ng la labintaunin mula sa lalawigan at mga lunsod. Masasabing karaniwang lalabintauni ng lalaki ang nagiging kalahok sa pagtatanong-tanong dahil sila ang madalas na n agtitipon-tipon. Ang mga naging kalahok na babae at lalaking lalabintaunin ay nasa pagitan ng 15 hanggang 19 na taong gulang. 20 at 21 t.Essay Word Count: 2025 Kaya nga. mananatiling kuwento ng mga batang elite at kabilang sa middle class ang ating mababasa.Kabuuang Bilang Lalaki = 82 Babae = 41 123 Kanayunan sa Lalawigan Lalaki = 83 Babae = 37 120 Kabuuang Bilang Lalaki =165 Babae = 78 243 Kabuuang bilang ng mga kalahok sa kalunsuran.

PBBY. libre na itong mahahawakan ng mga batang Pilipino sa buong kapuluan. Sa aking pagiging manunulat. worksyap o patimpalak na ito sa kanya. isinasalaysay ng batang si Ana (narrator) ang ukol sa kanyang pinsan g si Raquel na may sakit na leukemia. Kaya nga sa ngayon. Pamb ihira talaga! Sa una. Kung nais pakinisin ang isang bagong kuwento. kailangang gawin ito sa harap o kasama ng mga bata . Ganito ang paglalarawan ni Ana kay Raquel: Bilib na bilib ako kay Raquel. inggit ang nadarama ni Ana kay Raquel dahil taglay ng kanyang pinsan ang . Ang kulay ng buhok niya ay iba-iba. Ito sa palagay ko ang katutubong para an natin ng pagpapakinis o pagwo-worksyap sa kuwento. Sa lahat ng aking mga pinsan. Sa kuwento. Tumatak siya di lamang dahil sa kanyang m akulay at pambihirang buhok. Kayang-kayang ninuman ang sumulat ng kuwentong-pambata. tayo ay mga batang Pilipino. May asul. Kinikilala si Raquel bilang isa sa pinakasikat at pinakakilalang tauhan ng mga b atang Pilipino buhat sa kuwentong pambatang Ang Pambihirang Buhok ni Raquel na i sinulat ni Luis P<pd>. Pakin ggan muna natin ang mga batang Pilipino sa labas ng Maynila-marami sa kanila an g nabubuhay sa kakulangan. di niya nakiki ta ang halaga ng mga kumperensiya. Kaya nga. Kay a nga. kung wala namang balak na manalo sa Palanca. at saka pula. makikita kung a no ang kahinaan at kakulangan ng kuwento. na di malupit lipunang Pilipino sa kanila dahil silang talaga ang tunay na yaman at pag-asa ng ating b ansa. hanggang sa kanilang tahanan at ilalim ng kanilang mga unan bago matulog. Kung tunay na pambata ang mga ito. kundi dahil sa kanyang katatagan. dilaw. worksyap o kaya ay mga samahan uko l sa pagsulat ng mga kuwentong-pambata-na kung tutuusin ay maka-Kanluran sa isti lo at pamamaraan. napatunayan kong ang aking mga pagkukuwento sa mga batang lansangan sa Bino ndo ang tunay na nakatulong sa akin upang makasulat ng mga kuwentong nakatuntong sa lupa. At pagkatapos na matupad ang pangarap nating ito. Di sila ang target na mambabasa ng mga kuwentong-pambata. tulad ng ginawang pagsasalin ni Rizal sa mga kuwento ni Ande rsen. at kung anu-ano pa. Wala na sa National Bookstore ang mga aklat pambata. Kaya nga lahat ay maaaring makasulat ng k uwentong pambata. Kapag nangyari itong mga simpleng pangarap natin. Batay sa ekspresyon ng kanilang mukha. Di yaong nakaupo ang mga panelists na parang alam na alam nila ang lahat at ang kinabukasan ng kuwento sa nakasalalay sa kanilang mga sasabihin. kasama ng mga batang Pilipino at di lamang matatanda na taun-taon ay sila-sila na lamang ang nagkiki ta-kita. Ang pagdiriwang ng panitikan o aklat pambata ay kailangang ga win sa labas ng Museo Pambata. di ako naniniwala sa mga kumperensiya. sa panahon ng aking pagmumuni-m uni. plasa. ang isang manunulat ng mga kuwentong-pambata. sa kanilang mga sambitla. siya ang aking hina hangaan. aklatan.</pd> Gatmaitan. At marami ng batang Pilipino na kung bibigyan ng pangalawang buhay ay pipiliin uling maging Pilipino.kol o nakatuon lamang sa mga batang nasa Maynila? Lahat tayo ay dumaan sa pagkabata. At di lamang tayo dumaan sa pagiging bata. saka natin isunod ang iba pa n ating pangarap-dahil libre at ginastusan na pamahalaan ang produksyon ng mga akl at-pambata. Pambansang Aklatan o ng CCP. Ikinubli ng makukulay na buhok ni Raquel a ng tunay niyang sakit. Kailangang mga bata ang judge ng kuwento dahil para sa kanila naman talaga an g babasahing ito. simplehan muna natin ang ating pangarap para sa panitikang-pambata. h igit pa. ikuwento mismo ito sa mga bata. Isulat natin ang tungkol sa kanila. kundi nasa kanilang mga p aaralan. doon ko pa lamang masasabing t unay na kumakalinga ang sambayanang Pilipino sa mga bata.

Kay puti-puti. Pansinin ang k anyang pagkokompara: Hindi siya maselan kahit ang bango-bango niya. Sa bahaging ito. magaling mag-Ingles at kakaibang buhok. masasabing di talagang nak aalpas sa mga de-kahong representasyon ng bata si Ana. tulad ni Ana ang mga lika s at natatangi nilang katangian dahil sa pagkokompara ng kanilang sarili sa iban g bata. mapapansin ang mga de-kahong pananaw ni Ana ukol sa batang luma ki sa Maynila at sa batang lumaki sa baryo. Ipinakit a rin sa kuwento na ang maseselang usapin. Dahil dito. mahihinuhang higit na masaki t ang malagasan ng buhok kaysa mismong sakit na leukemia. lagi't laging may pagsisikap s i Ana na gayahin ang mga katangian ng kanyang pinsan. Narito ang bahagi ng kuwentong nasa paraan . Kay galing niyang mag-Ingles. Kinailangan ang gabay ng matatanda. higit pa rin siya ng mapalad dahil wala siyang anumang karamdaman. mabango at mahusay magsalita sa wikang Ingles. Bakit kaya wala ako ng mga meron siya? Tuloy. Sa bahaging ito lamang manunumbalik kay Ana ang pagtitiwala sa kanyang s arili. Ang inggit ni Ana kay Raquel ay ganap lamang na mawawala pagkaraan na matuklasan niya ang tunay na dahilan sa likod ng makukulay at magagarang buhok ng kanyang pinsan. p agdadamit. mayroon siyang kakaibang buhok. May dimpol siya pag ngumingiti. Hindi galawgaw kung kumilos. Pinatutunayan ng pangyayaring ito na di pa taglay ng bata ang sapat na pag-iisip upang maunawaan ang maseselang isyu tulad halimbawa ng pagkakasakit ng isang kamag-anak. Makinis ang ka niyang balat. Taglay ni Raquel ang mga katangiang wala siya-makinis na balat. Ipinahiwat ig ng kuwento na madalas na nakakaligtaan ng mga bata. At 'yun pa nga. dimpol.Sa bahaging ito. partikular ng kanyang mga m agulang upang maunawaan ang nangyari kay Raquel at maituring ang sarili bilang h igit na mapalad. Bilang pangunahing batang tagapagsalaysay (narrator). halimbawa. Tinutukoy sa kuwentong Pambihirang Buhok ni Raquel ang kahalagahan ng kalusugan kaysa anumang bagay.mga katangiang wala siya. pagkandirit at pagkanta-kanta ni Raquel. at kaligtara n naman nito ang mga batang lumaki sa baryo. Palagi niya n ga akong hinahalikan! Hindi siya isnabera kahit taga-Maynila sila. parang ang layo-layo ko. Ngunit ang ganitong pananaw ni Ana ay nabago dahil iba ang kanyang pinsang si Raquel sa kanyang inaakala. Sa mga batang tulad ni Raquel. Ito rin ang maibibigay na dahi lan kung bakit inilihim ng mga magulang ni Ana sa kanya ang tunay na sakit ni Ra quel. tulad ng pagkakasakit ay dapat na ili him sa mga bata. at ako'y amoy-araw. Siya pa nga ang nauunang pumansin sa akin. At hindi niya ako pinagtatawan an kahit mali-mali ang Ingles ko. Kinailangan ni Ana (narrator) ang mga paliwanag ng kanyang nanay at tatay upang higit na maunawaan ang nagyari kay Raquel. kung kaya kinailangan niyang magsuot ng makukulay at magagarang peluka upang ikubli o itago sa kanyang pinsang si Ana ang matinding kalungkutang kanyang nadarama. pag ikinokompara ko ang sa rili ko kay Raquel. Dahil sa mga pambih irang buhok ni Raquel. Ang mga batang lumaki sa Maynila ay higit na sibilisado. Hindi alam ni Raquel. Gumamit ng paraang narativ. ang pagngiti. Laging kailangan ang paliwa nag ng mga magulang o ng mas nakatatanda upang higit maunawaan ng isang bata ang mga pangyayari sa kanyang pamilya o kapaligiran. naiinggit ako sa kaniya. May kakaiba ring pa nanaw si Ana sa mga batang taga-Maynila at mga batang taga-baryo. na bagamat marami wala sa kanya na nasa kanyang pinsan. Ang mga katangiang ito na tag lay ni Raquel ang dahilan upang maramdaman ni Ana kalayuan ng kanyang sarili bil ang isang natatangi o ideyal na bata. Ang panggagayang ito ni Ana ay mangyayari sa buong panahong sila ay magkalayo ni Raquel. at ako'y taga baryo. deskriptiv at argumetativ sa bandang katapusan ang k uwentong Pambihirang Buhok ni Raquel. Mapapansing ang kanyang p akahulugan o pagkilala sa sarili ay naaayon sa katangian ng ibang bata. Maganda kasi siya. di galawgaw kun g kumilos. nagkaroon ng elemento ng sorpresa ang kuwento. ipinakikilala rin n i Ana ang kanyang sarili bilang kabaligtaran ng mga katangian ni Raquel.

magagandang tanawin. mali liit na bumbilya. Ka .</pd> Niño o Birheng Maria na lagi ng sinasabitan ng sampaguita-sa paniniwalang gaganda ang kita. Nilagyan n ila ito ng pintuan sa likod. magagandang tanawin. pusang kulay-ginto na kumakaway. nagtutugma ang mga lasa. at iba pa-kailangang simulan nang maisulat at maikuwen to sa mga bata ang mga dating di napag-uusapan. kartun karakter. at kultura ng mga Pilipino. Maluluwag ang mga bintana ng dyip upang makapasok ang hangin. nakitang solusyon ang mga sasakyang p andigma na iniwan ng mga Amerikano upang gawing pampublikong transportasyon. flyers. sa mga postcard. Sinasabing ang dyip ay isang magandang patunay kung gaanong kakulay ang ka saysayan. Hindi nga kami mayaman. sining. ang pagawa an ng dyip. magasin. tulad ng mga sakit. mas makulay. Hindi ako maganda o maputi. selyo. at iba't ibang pangkat-etniko. Kailangan nang sagutin ang mga dating itinuturing na mistery o at mahiwaga. Dito makik ita ang maliit na altar na may imahen ni Sto<pd>. o ng mga kilalang superhero. Sa paraang ito makikita ang pagiging malikh ain ng mga Pilipino. ito ay natatabingan ng makukulay na kurtina o jalousies. mga piniratang CD o DVD. At kung umuulan. M ula noon hanggang ngayon. "Ang kalusugan ay kayamana n. Pagkaraan nito'y naging isang malaking negosyo ang paggawa ng dyip sa Pilipinas. at pinatungan ng iba't ibang kul ay ang dating kulay berdeng kulay. Walang dyip sa Pilipinas na magkapareho ang disenyo. Madalas din na nakalagay ang lalagyan ng pera sa ibaba ng altar." 'yan ang madalas na sabihin ni Tatay. mga naiwang panyo ng mga pasahero. digmaan. Ang buong katawan ng dyip ay may disenyo o drowing ng bunsong a nak. Sa harapan makik ita rin ang makulay na ginantsilyong kurtina na may nakasulat na God Bless Our T rip. o kaya ay electric fan na madalang namang buksan. Ngunit kung sosya l ang tsuper. Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Madalas na mababakas ang personalidad ng tsuper sa disenyo ng dyip na kanyang mi namaneho. kapag mas maraming nakalagay. maliliit na bote ng Coke o San Miguel Beer. Makikita sa ganitong paraan ng pagdidisenyo ng mga Pil ipino ang konsepto ng halu-halo. isang paa ng sapatos ng sanggol. Tulad ng pagkaing halu-halo. Bukod sa mga pista. Nagsu lputang parang kabute ang mga pagawaan ng dyip sa buong Pilipinas. artista. rock band. Noon ko lang 'yon naintindihan. tig-kakaunting la hok ngunit kapag nahalo na. ang mga itinuturing na bawal at pangmatanda lamang. itinayo ni Mr<pd>. Sa mga tsuper. Kailangan ang mga ganitong kuwentong magbubukas at maglalapit sa mga bata sa mga isyung kailangan nilang harapin at bigyang solusyon. malimit ding gamitin o ipakita ang mga dyip sa tuwing ipakikilala ang bansang Pilipinas sa buong mundo. Noong taong 1950. ma papansing ang harapan ang pinakamakulay o punung-puno ng dekorasyon. Pero malusog ang aking katawan.</pd> Leopoldo Sarao sa Las Piñas. hinabaan ang kaha. ang dyip ang naging pangunahing pampublikong transport asyon sa buong bansa. Binago ng mga Pilipino ang mga dyip na binili nila sa mga Amerikano. at kung anu-ano. at kung anu-ano pa. at CD player na galing sa mga l umang kompyuter shop. Sa loob ng isang dyip. masaya at maganda. larawan ng mga mahal sa buhay. lagi't laging makikita ang makukulay na d yip. Sinundan ito ng iba pang pagawaan ng dyip sa Cebu at Cavite. Dahil dito. proble mang pampamilya. Higit na kailangang pa halagahan ang kalusugan kaysa anumang materyal na bagay o panlabas na kaanyuan. palaka ng may barya sa bibig. maipapabatid sa mga batang mambabasa (narratee) ang pananaw na kayam anang maituturing ang pagkakaroon ng maayos na kalusugan. ibinababa ang transpa rent na trapal. bandila ng mauunlad na bansa. Sa mga video na ipinalalabas ng Department of Tourism (DOT).g argumentativ: Bigla kong naalala ang madalas na sinasabi sa akin ni Raquel na mas mapalad daw ako kaysa kaniya. pusang gumagalaw-galaw a ng ulo.

nangang ahulugan na ang babaye. ilalagay nila. social worker. atendant s a ospital. titser. " "Barya lang po sa umaga. at iba pa." at kung anu-ano pa. nars. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). Bawat espasyo ay kailang ang lagyan ng disenyo. manggagawa sa pabrika. katulong sa bahay. m aging sa loob man o labas ng tahanan. Makikita rin sa loob ang iba't ibang karatula na may mga nakasulat na panuntunan na dapat sundin ng mga pasahero. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. Mga babae silang matalino. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". Mahalaga para sa mga Pilipino ang harapang pag-uusap. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. manunulat. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter." "Puwede matulog.ya lahat ng maaaring ipalamuti sa dyip. ang nakikita ang mukha lalong higit ang mga mata." "God k now Judas not pay. may prinsipyo. Ngunit may ilang mga dyip din naman na kakaunti ang nakalagay sa harapan. Mga babae silang may sariling pagpapasya. ang upuan ay magk akaharap na tila naghihikayat sa isang huntahan. 4 Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. doktora. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. bawal humilik. at pag-iisip. halimbawa." "Bayad muna bago bumaba nang di ka mapahiya. Maram i na ring mga kuwento ng pag-ibig ng mag-asawang nagkakilala at nagkaibigan sa l oob ng dyip. Mga babae silang may sariling katauhan. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan. Ang espasyo ay nagpapahiwatig ng kakulangan o kahirapan . ngunit u . Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. paninindigan. mananahi. tindera. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. "Magbayad nang maaga ng di maabala. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. Kung susuriin ang pagkakaayos ng mga pasahero sa loob ng dyip. emp leada sa opisina. Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. Katulad ng nag ing buhay ni Labog.

hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito. pantahan lamang. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. Sa halip.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. ay may kanikaniyang katungkulan. Para kay Labog. Muli ay naitanong ko sa sarili. Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan.nawain nating bawa't isa. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala . Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s a kanyang asawa." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela." (p. at ng bahay ang sa mga babaye.

Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. kaibigan ng mga kaibigan niya. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. 1962. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. kakilala ng mga kakilala niya. at Manuel. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. isinapelikula.</pd>. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito.kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. tiya. Gaya ng nabanggit na. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa. ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. ina. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. o ng mga kamag -anak niya. at ginawaran ng mga parangal. Mayo 13. kaanak . kwentista. 1962. nobelista. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. lola. binasa. Mayo 16. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. . sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. pati na ang pamangking si Teodoro. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. kinilala.

Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. Sa kabuuan. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. 4 . at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. ang inyong lingkod. May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. at Lopez Memorial Museum.Mayo 1962. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). at. pagpapakilala. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. isang malusog at magandang sanggol na babae. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: <b>1</b><pd>. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog. isang teorista. ang maisulat ang kanyang literari biografi. Abril 1962. Para sa pangalawang komponent naman. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. Ayon kay Louis Ke lly (2000). Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. Gayunman. (2) deskripsyon ng proseso o operasyon.</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. UP Diliman Main Library.

" Noong Marso 14 . 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas. Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo.Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today.. ako na yata ang ta ong ito. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal - . pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>.. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. I talked to her later at okay naman ang English niya.</pd>" o kaya'y "Lord. so understandable that she's so t ense.. Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba.. nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We.</pd>. sa Lag una. 2008." "Lord please<pd>. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. lang. noong Marso 9. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. Nakapagtataka lang. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa.. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. Ang sa akin lang naman. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. sila na lang." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles.. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. tulungan mo naman ako<pd>. sinabi ni Charlene Gonzales. Rosa. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo. It's the first time for her to join a contest. Sana.. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. President Gloria Macapagal-Arroyo. saklolo di ko kaya 'to<pd>. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o.</pd>" "Lord. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. President Macapagal Aroyo. Kasi. Halimbawa.. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles.

hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. bago umalis ng bahay.. at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. basta magsi kap lang ako at maging masipag. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Lord<pd>.< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Lord<pd>. kasunod ng aking "Tha nk you. St<pd>. hindi dininig ng Dios ang aking dasal. nasanay ako sa ganito. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Naghanap ako ng iba pang padrino. Pero bago ko pa ipagdasal ito. bago kumain." ang paniwala ko naman. </pd> Jude. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi. Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Quiapo." wik a nga. ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Sa pagkakataong ito. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. At napatunayan kong tama ako. Kahit pala hindi ako magdasal. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. Mount Carmel. itinatawag ko sa Kan ya. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran.. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal.</pd> Francis. Napatunayan ko rin na hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera.. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito. at sa gabi bago matulo g. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. at St<pd>. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin. San Miguel. ako ang Kanyang pinakapaborito.. "ang lahat ay nakukuha sa dasal.sa umaga pagkagising. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. . Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig. Pero nagkamali ako.

Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Sa ganitong mga pagkak ataon. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan.huwag silang umasa sa dasal. ngunit kung magbibilang lang tayo. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. ngunit sa nangyari sa akin. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. kinakausap ang Dios. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . sa halip. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. at magnaknak. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. Abril 2005 . Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa.Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. mas asahan nila ang kanilang sarili. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko .panahon ng tag-init. Sa kauna-unahang pagkakataon. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. kontento sa buhay. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. Bata pa lamang ako. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. pagkatapos ng mahabang panahon. nabibili ang mga gustong bilhin. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. lumalim. matutuklasan nating mas lamang pa rin a . Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang.

Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. Gayunman. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Sa papel na ito. Minsan kasi. saglit na kasiglahan at elaborasyon. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. dayalogo at tunog. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . dapat na magkaroon ng kamalayan sa konsepto ng 'love triangle'. kurot at kilig upang maging matagumpay na akdang romansa. malamang na mababa na rin kaysa sa mga iba pang mga na gsisisulat sa ibang genre. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin. 4 Title:Sanaysay (36) Text 110 .sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan. Alinman sa mga akdang ito ang tatangkaing isulat. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. kailangang may ideya ang magtatangka sa paggawa ng mga kuwadro. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. . dapat na mabatid ng isang nagnanais na magsulat sa ganitong genre ang ilang mga pangangailangan b ukod sa kanyang mayamang emosyon. 'happy ending'. Hayagang masasabi na mababa ang pagtingin sa pagsulat ng mga ito at an g kanilang mga manunulat.Essay Word Count: 2032 Romantesista ang isang manunulat ng akdang romansa. kailangang magtaglay ng kiliti . Sa pagsulat naman ng mga nobelang romansa. Minsan nga.ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. kapsyon. Sa pagsulat ng iskrip ng komiks. <b>Panimula</b> Maraming nagtuturing sa pagsusulat ng mg iskrip ng komiks at mga nobelang popula r na may temang romansa bilang mga akdang hindi maihahanay sa mga lehitimong lit eratura. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin.

ay bahagi lamang ng pantasya tulad .</pd> kapsyon Ito ang pagsasalaysay mo bilang manunulat. Mahirap ito dahil para na ring ang artist gag ampanang ito ng may-akda. Tulad ng kapsyon.Sa papel na ito. Dapat ding isaalang-alang ang pagtutugma ng kapsyon at larawan sa kuwadro. karaniwang pagtatakhan ang pagkakaroon ng tun og ng isang akdang nasusulat tulad ng iskrip sa komiks ngunit isa ito sa mga mah ika ng komiks. Dapat na kaya niyang makahagilap ng kahihinatnan o wakas na positibo o masaya kahit na nga dumanak na ang dugo o bum aha na sa luha ang istorya. Ang hirap dito ay ang limitasyon na isa ha nggang dalawang pangungusap na payak lamang ang dapat gamitin. Wawakasan ang mga talakay sa pagsasanib ng mga element ong dapat na isaalang-alang sa pangkalahatang pagsulat ng mga akdang romansa.</pd> tunog o sound effects Sa unang tingin o dinig. sa magandang paraan. isang kapat a t iba pa). d<pd>.</pd> dayalogo Ito ang mga pahayag na binibigkas ng mga tauhan. b<pd>. Layunin nito na maiparamdam sa mga tutung hay na hindi nalalayo ang mga pangangailangan sa pagsulat ng mga kadang romansa sa paglikha ng iba pang mga genre. <b>Dalaw ng Romansa</b> Dapat na romantesista ang isang manunulat ng komiks. ilang mga bagay ang dapat na bigyan ng pansin: a<pd>. Dapat na may abi lidad ang manunulat ng komiks na masilip ang banaag maging ng pinakamanipis na l iwanag sa pagitan ng pinakamadidilim mang ulap! Iyan ang romansang hatid ng kom iks. Hindi limitado sa g anito lamang ang romansang tinutukoy sa naunang pahayag. hugis (puso. Tinutumbasan ng manunulat ng iskrip ang mga bagay na dapat ay na ririnig sa isang tagpo. kasama sa obligasyon ang pag-isip ng mga posibleng mapabilang na pig ura at eksena sa susulating obra. Ang isang manunulat sa komiks ay dapat na nakakikita ng kagandahan sa kahit na p inakamasagwang bagay na kanyang nalalaman. Kapag haumaba pa kasi kaysa rito. Iyan ang dalaw ng romansang dapat na patulan ng isang manunulat ng komiks! Sa pagsulat ng iskrip sa komiks. Unang tatalakayin ang pagsulat ng komiks at susundan ng pagsulat ng mga nobela a t mini nobelang romansa. kapsyon at dayalogo. Dapat na kayang takasan. Tangka rin nito na maipadama na matindi rin ang hamong taglay ng pagsulat sa komiks at mga akdang romansa na minsa'y higit p a nga sa pagsulat ng mga tinaguriang lehitimong akda. Dito inilalaman ang mga deta lyeng hindi mababanggit sa dayalogo. Linawin natin ang pahayag na ito.</pd> kuwadro Ito ang paghahati-hati ng mga larawan sa bawat pahina ng komiks. tatsulok. Isa itong hamon sa kanya na gamitin ang mga titik upang tapatan ang mga tunog na. kung magkaminsan. wala ng matitirang espasyo para iguhit ang mga larawan sa kuwa dro. Madalas na iugnay ng isang karaniwang makabab asa o makaririnig ang salitang romansa sa lambingan o sa positibong ugnayan sa p agitan ng mga indibidwal na may pagtutugma sa nararamdaman. Bilang manunulat. Hindi kasi maipagkakasya lalo na sa maliit n a kuwadro anag tatlong bagay na nabanggit na: larawan. kalahati. tatalakayin nang pahapyaw ang ilang mga bagay na kailangan upan g makasulat ng mga nabanggit na akda. ng is ang manunulat ng komiks ang pangit na kaakibat ng katotohanan. c<pd>. Ang tanging kaibahan ay hindi manunulat ang aktuwal n a guguhit ngunit nasa kanya ang pagsasabi ng laki (buo. parihaba at iba pa) at kung ano mismo ang maki kita sa loob nito. kaila ngang maikli ang mga ito at tiyak.

Unang lumutang ang mga nobelang 1 20 pahina lamang ang kabuuan at sinundan naman ng mga mini-nobelang 50 pahina la mang. Naging mabili ang mga ito sa mga taong nais magbasa sa sariling wika ngun it nais na makaramdam ng hamon ng pag-iisip ng mga imaheng pahiwatig ng mga sali ta at hindi iyong lantaran ng idinidikta ng mga larawan na tulad sa mga komiks. Hindi kailangang madaliin kaya nananamnam ng may-akda an g bawat pintig na hatid ng kanyang emosyon! Hindi na kailangang sikilin kaya na ibubulalas nang walang pag-aalinlangan ang bawat salita at emosyong taglay ng mg a ng mga salita at tagpo<pd>. Ang sakit namang hatid ng pag-ibig ang nagpapatibay sa pusong nagmamahal. Ito ang sagot diyan: hinggil sa pag-ibig ang akdang isinusulat at sadyang ganyan ang pag-ibig. "Kung mahirap at masakit. isipin pa kung paanong ilalaman.. May bagong kalayaanag hatid ang ganitong mga genre. tila ha los pantay lamang sila. Ang hirap na nadarama ng nagmamahal ang pinaguugatan ng pagpapahalaga sa kanyang iniibig. ay lalo namang nag-umapaw s a inspirasyong dulot ng pag-ibig! <b>Romansa sa Isang Upuan Lamang</b> Dekada '90 nang umusbong ang mga nobelang romansa na hiwalay sa komiks at mga seryeng bahagi lamang ng mga magasin. Kung ihahambing nga sa kapanabikang dala ng tunggalian. May dagdag na pahinang magagamit ang isang manunulat upang maunti-unting buksan ang laman ng k anyang isip at dibdib. bakit pa isusulat?".. Ngayon. Napakahirap! Masakit sa ulo at sa dibdib! Maitatanong marahil. kung paanong pipigilan ang nag-uumapaw na kalipunan ng emosyon ng mga karakter na kabilang s a salaysay. Ang kaibhan. Ma gandang tanong. Tila baryasyon ito ng mga bahagi ng salaysay na pampanitikan.</pd> hantad man o tago! Hindi masakit sa ulo! Hindi makirot sa dibdib! May pattern na sinusu nod ang ganitong mga akda na bagamat nagkakaiba minsan ay nagkakatulad naman sa higit na madalas na pagkakataon sa iba't ibang akda... dulot ng patuloy na pagdanas ng sakit at hirap. kung paanong rerendahan ang nagpupumiglas na kakintalang dapat na manatili pagkatapos na matunghayan ang isang pag-uugnayang nasaksihan sa loob la mang ng dalawa hanggang apat na minuto (batay na rin sa bilis o bagal ng nagbaba sa) upang maunawaan ito ng mambabasa matapos niyang matitigan ang huling larawan sa pahina na kakikitaan ng salitang WAKAS.ng kapag 'science fiction' ang ang matutunghayan na iskrip.. Saglit na kasiglahan ang tawag sa bahaging may matinding kapanabikan na mararanasan ang sinumang sumusubaybay kahit na nga nasa unahang bahagi pa laman g ang salaysay. Pamilyar ang ilang bahagi ngunit posible pa ring makapagpalinaw ang bahagyang talakay sa ilang bagay na maaaring bago.. kukulungin at lilimitahan sa tatlo o apat na pahina ang isang madulang salaysay ng pagmamahal. <b>Simula</b> <b>Katawan</b> <b>saglit na kasiglahan</b> <b>elaborasyon</b> <b>tunggalian</b> <b>kasukdulan</b> <b>kakalasan</b> <b>Wakas</b> Pamilyar na tayo sa marami sa mga bahaging binanggit sa itaas ngunit h ayaan ninyong ipaliwanag nang bahagya ang dalawang bahagi na posibleng bago sa m ga tumutunghay: ang saglit na kasiglahan at elaborasyon. sandali lamang ang mga kapanabikang hatid . Kaya ang mga tunay na manunulat ng roma nsa.

Hindi limitado sa isang babae-dalawang lalaki. Nakikisalo na ang mamababasa sa karanasan ng tauhan sa salaysay.ng saglit na kasiglahan at mangyayari ang mga ito sa pagitan ng simula at elabor asyon. Kahit na nga minsan ay tila napakahirap at halos imposibleng malusutan ng bida ang mga suliranin. Dahil tila iisa na ang turing ng mambabasa sa bida at sa kany ang sarili. <b>Love triangle</b> Tatlong kaluluwa ang laging sangkot sa mga ganitong akda. pamilya o maging sa riling pagkatao na hindi kasundo ng tauhang naguguluhan. nangyayaring ituring ng sumusubaybay ang kanyang sarili bilang siya ring tauhan ng salaysay. sa bahaging ito nakadarama ng tila pagmamalaki at tagumpay ang mamba basa. Tatawa siya kapag masaya nag tauhan. <b>Dadaan sa hirap ang bida</b> Sa pagkakataong ito makakukuha ng sinmpatiya ang bida. Dito rin makukuha ng mambabasa ang mga detalyeng kailangan upang t unay na maunawaan ang darating na mga kapanabikan at pangyayaring hatid ng tungg alian. Ito ang magbibigay sa ka nya ng kagustuhang tapusin ang kanyang tinutunghayan sa isang upuan lamang. makakaban gon siya sa suliranin at magtatagumpay sa huli. Madalas na walang kapanabikang hatid ang elaborasyon ngunit kung sapat a ng nagawang panggising ng saglit na kasiglahan. Ang elaborasyon naman ay ang bahaging unti-unting natutuklasan ang mga detalyeng maaaring bumagabag sa sumusubaybay ng salaysay na dulot ng mga naunang pangyayari. Ang bahaging ito rin ang nagbibigay sa kanya ng lakas ng loob na lumaban maging sa tunay na buhay. Matapos ang bahagi. Sa tatlo kasi nalalagay sa pwersadong pamimili ang isang indibidwal n a magdadala sa kanyang pagpapasya kung alin ang papanigan. Kung napakaganda ng pagkakagawa sa ganitong pormula. mamumuhi ang sumusubaybay sa antagonista ng salaysay. aapihin ang bida. may mamahalin siya. Ki kiligin kapag nakadarama ng pagmamahal ang tauhan! <b>Magmamahal ang bida</b> Matapos na maging iisa ang bida at ang mambabasa dulot ng nabanggit sa itaas. darating ang pagkakataong malul utas ang mga ito. sulyapan naman natin ang pormulang sinusunod ng ga nitong mga akda: love triangle. Kasama na rin dito ang pagtuturing sa mga taong kaaway ng bida bilang kaaway. Dala kasi n g trayanggulo ang awtomatikong pananagumpay ng dalawa at pagtanggap ng natitiran g isa pa. <b>Makababangon sa suliranin ang bida</b> Laging nmakahahanap ng solusyon ang bida sa anumang suliraning ihahar ap sa kanya. kaya rin niya! . Dito magsisimul ang iugnay ng mambabasa ang sarili sa tauhang kanyang sinusubaybayan. Maaaring isang pangkat ang karibal. isang lalaki-dalawang b abae ang love triangle. napakadali na para sa mambabasa na mahalin ang mahal din ng bida. hindi ito mapapansin ng mambabas a. Dahil iisa nga ang mambabasa at ang bida: kung kaya ng bida. Kung na pakaganda ng pagkakasulat at madadala nang husto ang sumusubaybay. Wala na silang ipinagkaiba! Siya na ang tauhan! Iiyak na siya kapag umiyak ang tauhan. Ang saglit na kasiglahan ang magdaragdag sa kapanabikan ng mambabasa upa ng hindi bitiwan ang maliit na aklat na kanyang hawak.

Ang tatlong ito ang siyang sikreto ng tagong sulok ng puso na siyang pinagmumulan ng romantikong mga isinusulat. magdudulot ito ng panlulumo sa halip na kasiglahan. Kung magwawakas sa malung kot na paraan ang isang akdang romansa. kilig ang siyang mga pangangail angan ng isang mainam na akdang romansa. magsapatos. Ang masayang wakas kasi ang bubuo sa lahat ng positibong dulot at nadama ng mambabasa sa mga pinagdaanan niya bilang siya na ring bida. si Titser Trudy. Di sila lumiliban sa klase. Ang masayang wakas rin ang magbi bigay-kaganapan sa mga pangarap ng mambabasa at maging sa kanyang bagong tuklas na lakas ng loob upang humarap sa mga hamon ng buhay. ano pa ang kanyang mahi hiling? Dapat ding mabanggit na isa sa mga nakagawian sa pagsulat ng mga gani tong akda ang paggamit ng sagisag-panulat na pambabae o pangalang sadyang pambab ae. ng panghihinayang sa halip na pag-asa at pagkamuhi sa halip na pagibig. Ang tatlong K na ito. may taong itinakda upang magmahal sa bawat indibidwal. Mayroon din silang guro..</pd> ka yang talunin ng pag-ibig ang lahat! Makikita rin ito bilang bagay na espiritwal. . pinakadakila ang pag-ibig! Ang sarap ng pakiramdam kun g magsisilbing isang instrumento ang manunulat upang mapalaganap ang pinakadaki lang handog ng Diyos sa tao. 5 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. Sa tatlong ito. Naghahatid ang mga akdang romansang ito ng pag-asa na maganda ang mun do. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. o magdal a ng mga gamit o bag. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. kiliti. kayang lagpasan ang mga hamon ng buhay at higit sa lahat<pd>. Araw-araw silang pumapasok. Idagdag pa rito ang lakas ng loob na kung nasa isa ng indibidwal ang pinakadakilang handog ng Diyos sa tao. lilipas din ang mga p agsubok..<b>Magtatagumpay ang bida sa huli</b> Bawal ang malungkot na wakas sa mga akdang ito. Nakasaad kasi sa Bibliy a na tatlong bagay ang ibinigay ng Diyos sa tao: pag-asa. pananampalataya at pa g-ibig. kurot. Ang tatlong ito ang siya ring dahilan kung bakit hindi pagsasawaan ng mga mambabasa ang mga akdang pumapaksa sa pag-ibig sinuman ang sumulat ng mga ito. Dala ito ng katotohanang ang karamihan sa mga tumatangkilik ng mga kadang r omansa ay kababaihan.

Pero bago sila umuwi. Maraming pagkain sa barko. Sa katunayan. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas. hanggang sa matuto na si Buknoy. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. nagiging tunay silang mga bata. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. Sa mga oras na ito. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. Lilibutin n atin ang dagat. bumibili sila ng tukneneng. Pagkatapos. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Siyempre. Gusto niy ang maging pulis. di na tayo tatapak sa lupa. Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. uuwi na sila sa kanilang tirahan. Kahit anong lugar. Mula s a itaas ng tulay. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa." sabi ni Berto sa bunsong kapatid. uuwian nila si Mang Ben. Pagkatapos ng klase. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. "Buknoy. Masaya sina Buknoy at Berto. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Araw-araw.'Nung una. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. na dapat isulat o basahin. tatalon si Berto sa tubig. 'pag naging pulis na ako. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . "Ayos naman po. Ang langit na ang magiging bubong natin . "Patuyo na po. At 'yung mga liban naman." sagot ni Buknoy. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. "Kuya. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. 'pag nagkabarko na tayo. pupunta sila sa Jones Bridge. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak." matipid na sagot ni Berto. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy. pinu puntahan ni Titser Trudy. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan. Huhulihin natin si la. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Di na tayo magugutom. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao.

Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. adidas. motor. si Ti tser Trudy. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. Mga totoong kotse. at kung sino-sino pa. mas marami kayong magiging kaibigan . Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. mainit-init na tukneneng. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap.a bahay. umuusok na pansit. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. Mahusay na karpintero si Mang Ben. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben. panadero. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. Pinaaalis na tayo. drayber. kaya nagpunta agad ako rito. ang mabait na si Mang Ben. o pako. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. tit ser. pulis. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. Sumasakay sa matuling matorsiklo. babae o lal ake. naglalayag sa malaking barko. siomai." tugon ni B erto. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. si Mang Ben ang gumawa. matapos nilang maligo. at ulo ng manok na may m . yero. bumbay. Dumating si Titser Trudy." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. Isang hapon. intsik. maliit at malaking siopao. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. pero giba na ito. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya." "Salamat Titser Trudy. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. kaya niyang gawing maliit na bahay. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. nagulat sila sa kanilang nadatnan. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. madre. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. kahit kakau nti lang ang kahoy. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. bituka." balita ng isang ba ta sa kanila. Sa center. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. may pustiso o wala. iba't ibang kulay ng palamig. Sa center. Matanda o bata. doktor. sa malaking bahay namin tumitira. tindero't tindera. paa. matutuling dyip. May bilog at kuwadradong ho pya. at karitong itinutulak.

at kung ano-ano pa. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. para raw di ako maloko ng i ba. . Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. talagang matag al ang ulan. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. Walang tamad sa loob ng aming bahay. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. Pero kung minsan. May nagpaparoo't parito. Gano n naman sila e. wala na silang pareho. Sa sobrang laki ng aming bahay. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. di niya nakakalimutang dalawin ako. tapos sumunod si Nanay. Pero ako. pati magkuwenta. may nandudukot ng ibang pitaka. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. Pero ngayon. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. Kapag gumawa ng di mabuti. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. May nagpaparoo't parito. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. Natatandaan ko. 'Yung iba sa kani la. minsan kasa-kasama ko. Minsan naman. Astig magkuwento si Kuya Anghel. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. tulad nina Tatay at Nanay.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. wala itong haligi at bubong. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. tsitsaron. K ay lamig ng tubig. kendi. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. sabon. nagtatrabaho rin ako. Araw-araw. Mabait si Kuya Anghel. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. kaya 'yung iba kong kasama. Matagal-tagal na silang wala. pinarurusahan. kilala ko. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. Pero tulad ng ibang bahay. May nanghi hingi ng limos. at trak. si Kuya Anghel. May gamot sa sipon at ubo. sigarilyo. nude ls. dyip. berde. May nagtitinda ng dyaryo. at itlog ng pugo. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. ng ib ang mahihigaan. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Araw-araw. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. pagkagising ko isang umaga. may tulog sa araw at gising buong gabi. Unang nawala si Tatay . May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. Dito na 'ata ako lumaki. Kung minsan. walang pinto na dapat ikandado. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. Lahat kami. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. nakatayo at walang mahigaan. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. at pula. umulan man o umaraw. tubig. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. minsan hindi. naghahanap ng ibang masisilungan. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. mga ku wento ang pasalubong niya.

Mahira p ang walang bahay. Titira kami sa iisang bahay. Doon. Makikipagkaibigan ako. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. nakakalu . hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Pero kahit ganito ang aming bahay. Kahit sa maliit na is kinita. NAISIP KO. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Paano na sina Nanay at Tatay. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. Tutulong sa maraming gawain. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. May bahay pala na talagang para sa ak in. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Kailangan mong maging ligtas." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. "May bakanteng center na akong nakita. tanghalian at hapunan. Di pala ito matatawag na bahay. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. maaalagaan ka nila at matut uruan. kayang-kaya niyang sumingit. Bahay na hindi bahay ng iba. Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan." da gdag ni Kuya Anghel. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. Tulad ng ibang batang di na bumalik. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. Bahay na may haligi at bubong. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. dyip. Bahay na bahay namin. Muli akong mangangarap. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay.

Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. Titimbangin ang mga bakal at plastik. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. Walang daya ang kanyang timbangan. patis. Sasakay uli ako sa asul na kariton. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. Lahat ng tao. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. Si Kuya ang magmamaneho. Kahit saan kami magpunta. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. laging may kwento si Tatay. isang kutsara't platito. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. Mabait si Mang Ruben. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. M insan sabi ni Mang Ruben. Paggabi na. dalawang baso. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. 5 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. may lapad at ku wadrado ang katawan. "Aking Bunsong-bulinggit. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. mga butas na timba at palanggana. toyo. isang maliit na kaldero at yuping t akure. Tuwang-tuwa ako. Minsan. ipap arada lang ito ni Tatay. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Sa aking pagtulog. toyo . At kapag gusto naman naming umidlip. dati rin akon magkakariton. pati piktyur ng iba't ibang tao. Sa buong maghap on. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. patis. bakal. lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. may parang bombilya at kulay sampalok. patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. may mahaba at maiksi ang leeg. Papauwi. "Tulad n'yo. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. at gamot. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. noon daw. at gamot na parang matataas na bilding. nagtutulak ng bahay. Pero naging tamad daw ang mga tao. May dalawa kaming ping gan.sot kami nang walang gasgas o daplis. Nakahinga na nang maluwa ." ang sasabihin ni Tatay. may punggok. sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. walang pahinga ang kariton. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. noong matagal na matagal na. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. Sabi ni Tatay. May kahon din kami ng damit. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay.

pero parang pagod na pagod ito. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. Ako naman ang loob at ang manibela. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. mga butas na timba at palanggana. nagiging bangka ito. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin. komiks. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Napansin ko rin. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. At sa aming pagkukusot. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. Kapag umuulan at bumabah a. Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago.g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. mga bunging kaldero at kawali. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Pero minsan. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya. At bigla-bigla. Tulad namin ni Kuya. bilhan kayo ng pintura. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. wala talaga kaming makolekta ni Kuya." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Giniginaw na ako. Naisip ko kanina. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap." ang sabi ni Kuya. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta . Sa aming pag-uwi. ng asul na pintura. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. Busog na busog kami ni Kuya. "Kay sarap talagang mabusog. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. Di na kasi kul . Pagkatapos. susulpot ang mga bulang-lobo. Kapag gusto naman naming magpahinga. Ang lamig ng tubig. bakal. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Pero alam naming matibay ito. Wala kasi kam ing masilungan noon. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Kapag wala kaming makolekta. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton.

"Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. Kinabukasan. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Pagdating ko ng hayskul. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. mayaman o maykaya. kapag may-ensayklopedia sa bahay. ponkan. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira. ipinarada namin ang asul na kariton. na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin.ay asul ang masuwerte ninyong kariton. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. May iba pa palang libro bukod sa . Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. Simul a noon. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Matagal na silang wala. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. akala ko. at ubas. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. lalo na ang asul na asul na kariton. Kay saya ko noon at alam ko. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. Bagamat nasa probinsya ako. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Noon din. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Si kuya naman sa labas. Sa gabi. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s.

Pagdating ko ng kolehiyo. ang bukid ang di ko makakalimuta n. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. naririto ang buhay ng bawat tao. Paramihan kami ng nabas a. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. At kahit saan man ako mapunta . ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Kapag Sabado at Linggo.ensayklopedia. Cagayan de Oro. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. manipis ang gulong. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. "Ito ang buhay. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. isang libro agad ang binibili ko. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. "'Tay naman . Cebu. sinabi ni Lolo na. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. tulad noong tumira ako sa Si niloan. sa Sapang Palay. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. SABI NI LOLO. Ganoon 'ata talaga. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. Natatandaan ko. may collection ako. sa Balong Malayo. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. media at iba pa. m atulin pa rin ito. Para akong namataya n noon. Palitan at hiraman. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. . sa Gul od. Tanda ko. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Laguna sa loob ng dalawang taon. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. kulturang popular. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o." Hindi kumibo si Lolo. nabalutan ng putik ang aking mga libro . Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. Yabangan kami ng aming mga nabasa. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. napuntahan ko na. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. Laguna." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. malap it sa pilapil. Nang d umating kami. Minsan. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. Problema ko kasi. sa bukid at kung saan-sa an pa. sa Dulong Bayan. Sabi nga. Sa bawat perang natatanggap ko. Davao at iba pa. Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. Tumuloy siya sa k anyang silid. Pero sa kasamaang-palad. Gusto kong matahimik na ang mga ito. matinding depression ang naranasan ko. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod.

pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. sa di ni Lolo. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni g sandalan nito. Pakiramdam ko . upang kumita ng d olyar. Alam ko. ang maagiw na bodega. titser at iba pa. at mas pangmatagala n ang epekto. laging matamlay si Lolo. ang masama at higit na masakit. 5 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero makita. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. Par ang laging may iniisip. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. Walang ma sama ang pangingibang-bansa. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. Lolo sa datin hindi ko ito Pinuntahan ko kayang abutin Mula noon. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo. nars. Sa nasabing teksbuk. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo.Kinabukasan. Napansin ko. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. <i>care giver</i>. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Nakatali ito nang mahigpit. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID).</pd> Martin Luther King. at ib a pa. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. Dahil sa mga nabanggit na ito. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. upang doon siya magpahin ga. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito. (4) ukol kay Dr<pd>. .

Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a ng mismong wika nito. Bilang sandata. kailangan itong laging bantayan. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. tulad halimbawa ng Rice Burger. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa. Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. at iba pa. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. at iba pa.69)". Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. bagsakan ng mga sobrang produkto. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. ay isang malaking banta sa globalisasyon. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. at iba pa. mga batang may isang estante o higit pa ng mg . tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. Bilang pintungan. ekonomiya. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan.34). higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. politika. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. Kadalasan.Sa panahon ng globalisasyon. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. Sa paraan nga namang ito.

Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Sa paniniwala ni McGillis. <i>Panitikang Pambata. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. at iba pa. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Ang unang aklat na limbag. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. lansangan at iba pa. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. paaralan. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. <i>flyers</i>. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. makukulay na poster. kung kaya. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. simbahan. pagmamahal sa matanda at iba pa. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Kay McGillis. brochures. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. bus. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . ganito ang kanyang sinab . Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. Sa kanilang mga komersyal. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. tulad ng wika. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo.a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika.8). laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya.

Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. at insidental o peripheral lang a . na dapat igalang sa lahat ng oras. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio.i: "<pd>.. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.</pd> Stuart. Mula taong 1898 hanggang 1910. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata.</pd>H<pd>. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol. Edward Stratemeyer. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.</pd> La Belle. bida ang mga Amerikano. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.</pd>P<pd>.</pd>A<pd>. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan. Bukod sa kartilya at katon. bida. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames.</pd>M<pd>.. Ayon kay Luna Sicat Cleto. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito .</pd> Eady. Paglaon. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol.</pd> Stuart. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Sa bansang 1850. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier.</pd> Perkins. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol.</pd> Ralphson. at sa buhay ng mga santo. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</pd> Thomas.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas.</pd>F<pd>. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito.</pd> Hancock." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. pagbigkas ng mga salita. at Sargent R ayme.</pd>P<pd>. sa t alambuhay ng mga sikat na tao.<p d>H<pd>.</pd>I<pd>. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. Tinatawag din itong "abesedaryo. <i>The Filipino Twins</ i> (1923) ni L<pd>.

Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. Sa modernong panahon. opisina. imahen at simbolo. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. ang mga relasyon. radyo. Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito.ng presence ng mga Pilipino (p. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. Sa kabilang banda. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. Umaayon ito sa prinsipyo . Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto.31). 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. simbahan o mga organisasyon. magdedesis yon o mag-iisip. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Sa ganito. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. At madalas. kita at konsumerismo. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. alin ang pagtatawanan o iiyakan. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. nagi ging kumplikado at nalulusaw.

sayaw o ritwal. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan... Ibig sabihin. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan. may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. Sa mas malawak na pagtingin. Sa madaling salita.. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Sa madaling salit a. Para sa kanila.ng AIDA.. Gayunpaman. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. Bago pa man sumulpot ang tao. at sa mga susunod pang salinlahi. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. likhang sining. Ibi . may sarili nang itong materyal na realidad. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). Dito rin nila ibinabatay kun g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. Upang magawa. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). Sa ganito.. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. kasabihan. awit." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Para sa kanya. epiko.. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural.. Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. Ayon kay Prospero Co var (9).75).</pd> to create INTEREST D<pd>. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. Gayumpaman. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50). ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. Sa pamamagitan ng habitwalisasyon.. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 .. Dagdag nina Berger at Luckman. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. Up ang mabuhay ang mga unang tao.</pd>to attract ATTENTION I<pd>. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita. Ang mga ito ay: A<pd>. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. panggagagad at pa gsasalin sa iba. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili.

nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. asawa. karaniwan. Sa paraang ito. Ibi g sabihin. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>." (Hall 69). api. istruktura at daloy ng pagpapahayag. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. sa pamama gitan ni Cuneta. Gayumpaman. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. tined yer. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. mahirap.g sabihin. nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. Samakatuwid.Ibig sabihin. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . Dahil itinapat sila. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. kaibigan. amo. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan. Sa antas na ito. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto.95). Ayon ulit kina Berger at Luckman. Sa larangang ito. Ayon nga kay Roland Barthes. ay kanyang kagagawan (89). Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. sa produkto. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. mangingibig. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. Sa madaling salita.21). Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. komersyal sa tv at radyo. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. mayaman. siya na ang umaayon dito. ang mga ad ay hin di inosente. Bukod sa pagbibigay-impormasyon. . Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste.

Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan . naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Noong Agosto 1935. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. Nang makita ang isang tindahan. na itinatag n oong 1914. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. matapos ang walong taon. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin . Batay sa mga inilahad sa itaas. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. Sa advertisement sa radyo.Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. Samantala. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. Sa simula. Kamakailan. n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. Hindi nagtagal. Matapos mailagay ang load. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. Ang <i>Varsity News</i>. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. Sa ad na ito. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load.

mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. William Allen White. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl.</pd> Karig. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. atleta. Marlen E<pd>.</pd> Ackerman. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil . aktor. Mula rito. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. intelihente at dinamiko. Yale. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag.</pd> Pew. nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>. orador. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard. Columbia. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. Noong itatag ang CEG nang 1931. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. D<pd>. Quezon. </pd> Carl W<pd>. politiko. Princeton. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). Fordham at Marquette.</pd > Romulo. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. Wa lter M<pd>. makata. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl.g kasapi ng CEG. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. editor a t mga lider kabataan. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Sterling Fisher at George Wright Hawkins. Sa loob ng ilang taon p a lamang. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. taong 1935. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. debatista. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. ang mga kababaihan ay magaganda. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo.

Celestino C. Pascual at Duque. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology.a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Samantala. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. Leon M a<pd>. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. Carlos A<pd>. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez.</pd> Carlos. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. Ang taong 1933. Rufino R. Kasa ma niya rito sina Torres. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). Vega ng <i>The National</i>.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. lathalain. Porfirio Miraflores. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Castro at Pabl o Viray. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. interby u. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. Garma. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Gil R<pd>. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Daisy Hontiveros. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. D<pd>. Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream. Sa loob ng tatlong taon ng Guild.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala . Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa mga miyembro nito. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Enrique Quema at Poblador. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. at mga miyembro sina Raul Manlapus. ayon kay Rodriguez. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon.</pd> Rama. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han. Sa kanyang pamumuno. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Vinzons.

katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931.</pd> Modesto Farolan (1937). Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n a magasin. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). Iprinesenta rin ni Kal<pd>. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya . magbasa at mak . ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG.wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. Samantala. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. Subalit para kay Manuel E<pd>. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. kalihim ng Departamento ng Pinansya. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. mga asignatura sa wikang Ingles. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko. Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. isinulong ni Helen Benit ez. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. Ayon kay Prop<pd>. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila. editor at mamamahayag sa ma instream.

maalalahanin. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. may konsiderasyon. Sa Ingles. Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). editoryal at b alitang pamapalakasan. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>. hindi ito mad aling sagutin. marespeto." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. m apag-aruga. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita.</pd>H<pd>. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. mapagbigay. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. Sinusugan naman ni Prop<pd>. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. mapagmalasakit. 4 Title:Sanaysay (44) Text 136 .Essay Word Count: 2.</pd> Crispino Jamias. mapaglingkod.</pd>V<pd>. Sa naturang kumperensya. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). Ayon rin kay Ferrucci (2006). mapagpasensya. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao.ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral. Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. at mas ayahin." Kay Narciso-Apuan (Symposium.121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. pakikiramay sa kanila. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". mapagtiwala. Nobyembre 24. 2005) naman. ang pahayag ng kalihim. A<pd>. May mga ilan nang sumubok . sanaysay.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. mapagk umbaba. pahayagan at magasin. mapagpatawad.

nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. nagpapatibay ng loob ng kapwa. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). isang madre. Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. mapagmalasakit. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. isang pari. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan . <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). 2005). isang propesor ng wikang Pilipino. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. malawak ang pag-unaw a. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. at malapit sa Diyos.na magbuo. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. marunong makipagkapwa. Nobyembre 24. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. Sa ngayon. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. hindi nanghahamak o nanlalait . De Mesa 1991). nagbibigay ng pag-asa. buk as ang loob. maawain. nagpapakatoto o. at dalawang <i>charity volunteer</i>. Ito ay ang hindi pagiging makasarili. Narciso-Apuan Symposium. mabait. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. maunawain. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. may magandang intensyon para sa ibang tao. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. matulungin (De Mesa 1991). 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. humi hingi ng tawad. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16.</pd>47. nag-aaruga. mapagbigay (De Mesa 1991. ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. malaya. mapagkumbaba. Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao.

sapagka . at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. Knox. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. Hess. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. sa tingin ng mananaliksik. <i>content analysis</i> ang ginamit. isang <i>counselor</i>. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. Sa sitwasyong ito. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>. Thompson. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at bumuo ng mga domeyn at kategorya. Williams at Ladany 2005). hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. Sa kulturang Pilipino. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. Sa 14 na kalahok. Sa pananaw ng mananaliksik. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong.ng depinisyon ang kagandahang loob. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito.

nakalagay ang mga deskripsyon. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. hindi iniinda ang abala. inuuna ang kapakanan ng iba . at ur i ng mga ito. may konsiderasyon. Thompson. may mga ilan ding naging pagsubok. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. Sa pagsusuri naman ng datos. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. pagdodomina ng isang miyembro. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. may pakikipagkapwa. porsyento. Williams at Ladany (2005). Ayon kay Hill. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. Siya ay may malasakit. Hess. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. Knox. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro.t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. <b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos. Sa bawat talaan. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa.

uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. <i>unconditional</i>. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. <i>Pakikipagkapwa</i>. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> . Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. bukal ang loob. maalalaha nin May utang na loob. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. hindi sila naghihintay ng kapalit. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . marangal. kahit saan. nagbibigay ng serbisyo. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . Kapag sila ay nagbigay ng tulong. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan.Laging handang tumulong. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang. <i>Malinis na kalooban</i>.

Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. handang magsakripisyo 75 31 19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. hindi nang-aabala. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. . Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa.Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. disiplinado. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. iniisip ang kapakanan ng iba.

Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Isang araw. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. at damo. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka .Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. para marinig natin kung siya ay parating na. Ang bodega ay puno ng mga mais. kay a't siya'y nalunod. Halina kayo't tayo'y aalis na. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus . bigas." ang wika ng inahing manok. Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya.5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 ." ang sigaw ng isang sisiw. Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. "Hindi iyon mga sisiw. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. sigaw ni inahing manok." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Sila'y mga bibi. Hilig nila talaga ang tubig.

"maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto. Nangako siy . Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". hihingi ka sa akin." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. walang naip ong pagkain ang tipaklong. sagot ng lima. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. Panay ang pamamasyal. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Agad nitong pinalaki ang katawan. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. Tapos ngayon. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Nang dumating ang tag-ulan. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. sa kanyang trono. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Huminga ng malalim ang ama. O sige. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. Walang may gusto na gawin ito. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan. "ama. b ibigyan kita ngayon. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka. Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid.a?' Ang mga daga ay nagtinginan. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. hanggang sa maabot na niya ito. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo. pero sa susunod ay hindi na". Sa kanyang paglipad. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. "Masaya ako sa buhay natin. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito.

Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso. Naisin man niyang kainin ito. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. "Kumusta na kayo ?" sigaw niya. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. Isang araw. ang pagong ay nahulog. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. gamit naman ang kanyan g bibig. Bibili siya ng pagkain. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. G ayunpaman. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. At ganoon nga ang kanyang ginawa. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa." Isang araw. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. Minsan. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. Laking tuwa ng hari. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. Isang araw. Ang isa ay mayaman. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan. "Isa itong kamangha-manghang bagay. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. pupunta si Mang Isko sa bayan. siya ay nagulat sa nakita." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso.a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Isang araw. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. lumabas ng bakuran ang usa. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. Pagbalik ni Mang Isko. Sa halip. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Isang araw. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. .

Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Nawa'y tanggapin ninyo. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Maya-maya'y may na . "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang." ang sabi pa nito. Ang sabi niya. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. Sa wakas. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya." ang sabi pa nito sa hari." Natuwa ang mayamang kapatid. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap.Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Nagtaka and isang pulubi. Lubos namang natuwa ang hari. Isang gabi. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Natuwa and dalaw ang pulubi." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. "Ito na marahil ang hari ang mga hari. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. Ngunit sa kanyang kabiglaan." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki." ang sabi ng isa. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo.

kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain. <b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. "<b>I</b>na. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain.pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. Nang buk san niya iyon.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. <b>M</b>insan. <b>S</b>amantalang ang ina naman. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. <b>A</b>t isang araw nga. <b>A</b>ng ama. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. 5 Title:Alamat Text 114 . . <b>N</b>gunit lingid kay Roque. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. At sa kanyang paglayas. Inaalagaan nito ang pamilya. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. Animo bumigat iyon.

<b>N</b>oong araw. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. <b>M</b>ula sa malayo. At ikaw Magda. sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. at napailalim sa tubig ang mag-aama. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. Nagkaroon sila ng maraming anak. <b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. <b>M</b>ula sa malayo." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. Nais sanang magbago ng isip si Magda . ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. humaba ang kanilang mga nguso. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. <b>B</b>igla. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama."<b>O</b>o nga po! Mang Damaso. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. hangga't ikaw Damaso. . <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak.

at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. "<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. Palagi siyang nagdara sal. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. gabi na ito nang makauwi. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan." ang pagsusumamo ni Juan. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. Bago dumilim. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. Hangang minsan. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. . Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. ginabi ka yata ng uwi ngayon. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat." ang pagsisinungaling ni Juan. <b>M</b>insan. "<b>O</b> anak. "<b>P</b>asensiya na po. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga." ang wika ni Aling Rosa sa anak. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita.<b>A</b>ng ina. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. At bigla. kung kaya't agad umibig dito si Juan. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga. <b>A</b>ng anak. <b>S</b>a paglipas ng panahon. bakit? Sabihin mo. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. isang baba e ang kanyang nakilala." "<b>N</b>gunit. mabilis na tumanda si Aling Rosa. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. "<b>A</b>nak. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. si Helena. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena.

"<b>D</b>ios ko po. taas noo siya at walang sin umang pinapansin. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo. "<b>A</b>te. "Lumayu-layo ka nga rito. Lay o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. Hu malakhak itong lumapit. Si Juan ay naging isang butiki. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko. tulungan mo. <b>M</b>aya-maya. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip." "<b>L</b>umayo ka rito. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. napakahirap abutin. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. Kung nanghihiram sila sa iyo. <b>S</b>a takot. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. <b>M</b>ula sa malayo. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. At bilang pag-alala sa kanyang i na. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. wala kang perang ipambayad dito. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. Baka masira lang ito. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. pahiramin mo. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. Doon ka sa Nanay magpasulsi. Kung humihingi sila ng tulong. Istorbo ka talaga. at naglaro sa paligid. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. Ate tulungan mo naman ako. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. "<b>A</b>te. Parang langit ang taas nito." Parang walang narini . pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo.

<b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala.. pagalit itong sumig aw. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw.baka magkasakit ka. iha. Bilang parusa. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. oras-oras. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. humabi nang humabi. Inuu lit ko... Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga." pagpigil ng mapagmahal na ina. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. malakas. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. Wala akong pakialam kung kasalanan man un. Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. Gamba." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a." "<b>W</b>ala kayong pakialam. Iniistorbo na naman ninyo ako.g si Gamba. "Ano ba kayo." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. .." luhaang sabi ng ina." dugtong ng kapatid niyang lalaki." "<b>G</b>amba. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan. kung malilipasan ka sa pagkain. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo. at buo ang tunog.. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala..

.</pd> diretso na rin sa AIDS!" Heto pa. HIV-AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusug an Text 134 . Mga halimbawa ng kulang na kabatiran sa AIDS Hindi tulo ang AIDS! Nico 16 "sa napag-alaman ko.</pd> sa guys parang may nana yung lumalabas" Mark 20 "yung tulo. Naging paksa sa mga umpukan ang mga sakit na nakahahawa at inilaan ang m ga tanong tungkol sa mga sakit na kaugnay ng sekswalidad. Akala ng ilang lalaki ng lalabintaunin na ang lahat ng STI gaya ng tulo o gonorrhea ay HIV. AIDS din yun<pd>. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila... Ay on sa mga untahan sa umpukan lumalabas na maraming akala ang mga lalabintaunin n a sumasalamin sa mas malalaking problemang may kinalaman sa kanilang sariling se kswalidad at sa kultura at lipunang kanilang ginagalawan. hindi sabaw o sabon ang gamot sa HIV! Rona 20 .Essay Word Count: 2. Akala din ng marami na simple lamang ang lunas sa sakit na AIDS tulad ng katas ng halaman o sabaw ng prutas o di kaya ay paglalangas ng tubig na may sabon.249 <i>Sexually transmitted infection</i>.. Itinanong-tanong ang tungkol sa <i>sexually transmitted infection</i> at ang tungkol sa HIV/AIDS. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat . Natutunghaya n sa mga sumusunod na halimbawa ang ilang tamang kabatiran at ilan ding mga naka babagabag na kakulangan sa pag-unawa sa mga sakit na nakakahawa at nakamamatay g aya ng HIV/AIDS. 6 Title:Sexually transmitted infection.<b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. di ba palatandaan ng AIDS yung hirap sa pag-ihi<pd> . HIV/AIDS: Kabatiran ng kabataan sa kalusu gan Ilan pang halimbawa ng mga usapan ng mga lalabintaunin tungkol sa kanilang kalus ugan at seksuwalidad ang hinalaw upang mailarawan ang kanilang kabatiran tungkol dito. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw.

</pd>kaya di mo maiiwasan<pd>.</pd>" Ilang maling pananaw Daisy 16 "<pd>.</pd>g<pd>. Halimbawa ang <i>wasting sy ndrome</i> ng <i>consitutional illness</i> kung saan nilalagnat ng mataas.</pd>" Gilbert 16 "<pd>.. <i>fungus</i>.</pd> kung magka-AIDS ako sasabihin ko sa iba na 'wag na silang maglalapit sa akin.... Samantala sa mga <i>opportunist ic infections</i> may apat na maaaring magsamantalang <i>micro organisms</i> s a mahinang sistemang panlaban sa sakit tulad ng <i>bacteria</i>..</pd>" Angelo 14 "<pd>..... Dalawa ang prosesong nagpapaliwanag ng pagka-komplikado ng AIDS. sa halikan<pd>.</pd>hindi mo naman alam kung sino may sakit na AIDS di ba<pd>...</pd> 'pag may AIDS.. at sobrang mahina ang katawan ng may sakit."ang gamot sa AIDS.</pd> AIDS nakukuha mo sa laway. la bis na nagpapawis sa gabi. ang pagkasira ng bait o dili kaya ay magkakaroon ng mabilis na paghina ng kakayahang pangkognitibo ng tao. . (<i>Herpes zoster</i>).... Hihina ang sistemang pang-immune ng katawan na nauuwi sa malalang sakit na AIDS o Acquired Immunodeficiency Syndrome.. Magkakar oon din ng <i>neurologic disease</i> na kinahihinatnan ng <i>direct viral disea se</i>. (e<pd>..</ pd> <i>Candida albicans</i>). ang halimbawa nito ay <i>dementia</i>. at <i>protoz . <i>virus</i>. ano ba ang HIV ate/kuya? Elsa 14 "AIDS nakakahawa<pd>....</pd>pang-bawas lang buco juice<pd>. ewan ko parang gan'on.</pd> hindi dapat lumapit sa taong may AIDS kasi nakakahawa<pd>...</pd>" Erik 16 "<pd>. Sa <i >disease secondary to the immunodeficiency state</i> naman may mga <i>malignanc ies</i> at <i>opportunisitic infections</i> na maaaring kahinatnan. (e<pd>. hindi naman pinag-uusapan" Jomar 19 "kapag nasama sa tubig tapos nainom. Ang HIV ay isang retrovirus o kilala itong Human Immunodeficiency Vi rus. ang labis na panga ngayayat at patuloy na panghihina ng pangangatawan. Dulot ng HIV ang <i>direct viral disease</i> at a ng <i>disease secondary to the immunodeficiency state</i>..</pd> <i>Mycobacterium tuberculosis</i>).</pd>" Raymond 17 "<pd>. baka mahawa sila</pd>.</pd> ang gamot mainit na tubig na may konting sabon" Teka muna. parang<pd>. .< /pd>sabi ng lola " Mark 20 "sa tulo<pd>..</pd>g<p d>.." HIV ang dahilan ng AIDS Hindi nababatid ng tama ng maraming lalabintaunin na ang HIV ang dahilan ng saki t na AIDS. kailangan may sariling gamit kasi puwede ka ng mahawaan kapag ginamit mo iyong kanyang kutsara o baso<pd>.. Ang <i>direct viral disease</i> ay magkakaroon ng <i>constitutional illness</i>. nagkakaroon ka na ng AIDS<pd>. Ang <i>Ka posi's sarcoma</i> ay isang <i>malignancy</i>.....</pd> hindi ko alam kung paano nagkaka-AIDS.

Ito ay sobrang sensitibo sa pag-<i>detect</i> n g HIV (99<pd>.. Ang ibang kinatatakutang sakit ng mga kalahok ay tuberculo sis (TB) at cancer.. Mas komplikado ang paraang ito subalit mas masino p sa paggamit ng antigens (e<pd>.. Dahil na rin sa wala pang natutuklasang lunas s a sakit na AIDS ang mga paraan ng pagpigil sa pagkalat ng nakamamatay na sakit n a ito ay isang malaking hamon pa rin sa mga eksperto sa medisina at pag-uugali o behebyur. imahe ng s .</pd> p24).. Ayon sa mga kalahok na lalabinta unin kinatatakutan nila ang mga sakit na STD... inaantala ang pagdami ng mga <i>retrovirus</i> na ito sa paggamit n g HAART <i>triple drug therapies</i> Ang may mga <i>opportunistic infections< /i> naman ay ginagamot sa mga angkop na lunas dito gaya ng <i>antibiotics</i> . Isa rito ay ang paraan ng pagtuturo at pagkatuto sa mga dapat iwasang gawain na nagpapataas ng antas ng panganib na magkahawaan.</pd>AIDS nakukuha thro' injection (IV drug users) Benedict 17 "<pd>. sa infected na karayom o dugo<pd>..</pd> <i>Pneumocystis carinii pneumonia</i> o PCP). wala pang gamot para diyan<pd>. Ang Western blot test ay isa pang paraan ng pagtiya k kung may HIV ang isang tao. May mga AIDS-<i>defining opportu nistic infections</i> na rin bukod sa may ebidensiya na ng HIV infection ang ta ong may <i>full-blown AIDS</i>. Humahanap na rin ng bakunang panlaban sa HIV kanya lamang ay maraming probl ema ang kinakaharap ng mga siyentipiko tungkol dito. pagpawi ng gana sa sex (seksuwalidad). Upang matiyak naman kun g may AIDS na ang may HIV binibilang ang CD4 T-lymphocyte para alamin kung ito a y mas mababa na sa takdang bilang (CD4 < 200).. sekswalidad.</pd>g<pd>. Kasalukuyang paraan ng pag-alam kung may HIV at AIDS at mga pagpigil ng pagkalat nito Ang ELISA o enzyme-linked immunosorbent assay test ang isa sa mga paraan ng pag -alam kung ang tao ay may HIV. Ang ilang halimbawa ng mga naging tugon sa mga tanong ay mat utunghayan sa ibaba. 'pag nagka-AIDS hindi na gagaling<pd >. Ang <i>prevention</i> o pagpigil ang tanging paraan sa pagtigil ng pagkalat ng HIV.. at sosyal. Ang PCP ang karaniwang sakit ng may AIDS. Ito na ang pinangangambahang kalagayan na nauuw i sa kamatayan ng nahawa ng HIV.</pd>AIDS..</pd>" Verne 18 "<pd>. Kinatatakutan ang ganitong mga sakit dahil may kaugnayan pa rin sa mga aspetong sarili..oa</i> (e<pd>.. Samantala sa mga nahawaan na ng HIV. Id inadahilan nila ang takot sa mga ganitong sakit sa pagkawala ng sigla sa buhay ( sarili).</pd>AIDS madaling kumalat.</pd>" Caryl 16 "<pd>. subalit marami ang <i>false positive</i> kaya iminumung kahi ang pag-uulit ng test...</pd>g<pd>. Ang pagkakaroon ng TB o ca ncer ay seryosong banta sa lakas ng katawan (panghihina ng kalamnan). at sosyal. Halimbawa ng tamang kabatiran Michelle 12 "<pd>. sekswalidad. Ang isa pang paraan ng pagpigil ay ang pagsala sa mga produktong dugo na gagamitin sa medisi na.</pd>AIDS nakukuha sa sexual intercourse. at ang paglayo ng iba bunga ng p andidiri (sosyal). <i>sexually</i> (<i>socially</i> ) <i>transmitted disease</i> at ang AIDS.</pd>" Kinatatakutang sakit ng mga kalahok na lalabintaunin Ang mga kinatatakutang sakit ng mga lalabintaunin ay may kinalaman sa mga sumusu nod na aspeto: sarili.</pd>5%). acquired immunodeficiency virus.

... Inaakala pa rin ng marami na bunga ng kakaibang sekswalidad ang pagkakaroon ng sakit na HIV. Sus ulyapan ang samu't saring saliksik sa larangan ng pag-aaral sa HIV/AIDS ang mga usaping kaugnay ng mga pananaw na pambabae at pang bakla lamang ang sakit na ito .</pd> para makaiwas sa AIDS. Napag-alaman din sa mga lalabintauning kalahok hindi lamang ang kanilang agam-ag am sa AIDS kundi ang mga pananaw na sumasalamin sa kakulangan ng pag-unawa sa sa kit na ito. Halos ganito r in ang <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na ito kung saan inaakala na sa ba bae nanggagaling ang HIV virus at kumakalat dahil sa pakikipagtalik sa isang bab aeng nagkaroon ng ibang partner sa sex bukod sa kanyang kasintahan o asawa..</pd> nakukuha ang AIDS sa pambabae<pd>. Sa ilang sumusunod na halimbawa sa ibab a... hindi makikipag-ano sa mga babaeng gala at sa mga bakla<pd>... Gayundin mariin pa ring pinaniniwalaan nila na ang mga bakla ang may dala ng sakit na HIV/AIDS dahil daw sa mga aktibiting sekswal ng mga ito. Ayon pa sa pag-aa ral mabilis na dumarami ang mga kaso ng HIV sa Timog Silangang Asya lalo na sa Thailand at mga karatig bansa nito na di kalayuan sa Pilipinas. <i>Stigmatized</i> ang s akit na HIV/AIDS sa mga bakla at babaeng bayaran. Sinabi sa pag-aaral na ang mga babae ay may <i>multiple vulnerabilities</i> ku ng saan lalong madaling mahawa sila sa STI partikular sa HIV.. Ay on sa pag-aaral. Ito ang siyan g nagpapanatili sa banta ng lalong malawakang pagkalat nito sapagkat hindi malin aw sa marami ang dahilan ng pagsasalin-salin ng HIV.... mag-ingat na rin sa mga ganitong babae. Samantala hin di malinaw sa mga kalahok kung bakit mga babae lalo na ang mga bayaran at ang mg a bakla ang dahilan ng pagkalat ng HIV. Akala pa rin ng marami sa kanila na ang sakit ay nakukuha sa pakikipag-sex lam ang sa mga babaeng bayaran at mga bakla..</pd>" Rutloy 19 "<pd>. nasa tiyak na panganib ang mga kababaihan lalo na ang mga bata at lalabintauning babae sa pagkahawa sa sakit na HIV. Ang retrovirus ay galing sa mga bakla at naisasalin sa pakikipag-sex sa kanila.</pd> nakukuha ang AIDS kung na kikipagtalik ka sa bakla!" Sulyap sa samu't saring saliksik <i>Stigmatized</i> at <i>feminized</i> ang sakit na HIV/AIDS. sa ganitong lugar<pd>.. Ang mga prostityut o mga babaeng bayaran ang nagpapasa ng sakit na STI at HIV/AIDS dahil sa pasalin-salin sila sa iba't ibang kostomer .</pd>" Gary 15 "<pd>.arili (pangangayat ng katawan).</pd>umiwas sa mga bayarang babae...</pd>yung lalaki sa lalaki<pd>. Ang <i>Feminization of HIV/AIDS</i> ni Nwe Nwe Aye (2004) ay naglalahad ng mga katibayan ng maling pananaw at pagkakabit sa kababaihan ng sakit na ito. Natutunghayan ang ganitong pag-uugnay sa mga sumusuno d na halimbawang hango sa mga interbyu. matutunghayan ang ganitong mga pananaw. sila mismo kasi nakakakuha ng AIDS. anyong panlabas (pagkalugas ng buhok)..</pd>" Ryan 19 "<pd>. Halimbawa ng <i>feminized</i> na pananaw sa sakit na AIDS Keith 18 "<pd>. Ang mga lalabintaunin lalo na ang mga lalaki ay naniniwalang ang sa kit na AIDS ay pambabae o pang mga bakla lamang at nahahawa ang mga lalaki dito.. Sinasabi din nila lalo na ng mga lalak ing lalabintaunin na nahahawa ng HIV sa pakikipagtalik sa mga tinatawag nilang l alaking operada o transekswal at sa mga hindi matitinong babae o kung ituring ni la ay mga babaeng gala.. Idinagdag pa ng . at kaloob an (pagkawala ng pag-asa).

Ilang mahahalagang usapin ang inilahad ni Nwe Nwe Aye (2004) sa kanyang pag-aara l kaugnay ng AIDS at kasalukuyang iminumungkahing paraan ng pagpigil ng HIV.</pd>8%). Ang ABC ay istratehiya ng pakikialam kung saan itinuturp na ang A para sa pag-<i>abstain</i > sa sex. Halimbawa sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> (Poblete 2005) m as marami ngang naitalang kaso ng HIV/AIDS sa mga lalaki (62<pd>. sa pag tatalik nahawa ang mga lalaki. dapat magi ng bahagi ng pangkalahatang istratehiya ang ganitong kaalaman upang maging mabis a ang programa para sa pagpapaalam sa banta ng AIDS. Sa pagtataya ni Cravero (2004) sa sitwasyon ng HIV/AIDS sa Pilipinas sinabi niya na kailangan g basahin ang mga tanda na <i>slow at <i>low cases ng sakit bilang <i>hidden</i> at <i>growing</i> dahil nga sa maraming palatandaan ng pagmumulan ng pagkal at nito. Ayon pa rin sa ulat. . karami han sa mga ina ay nahawaan ng kanilang mga asawang lalaki na nakuha ang <i>retro virus</i> sa labas ng bansa noong naghahanap-buhay pa sila bilang mga <i>overs eas worker</i> (Javier 2006). Gayundin naman ang HIV <i>transmission risk</i> ay mas matindi sa sit wasyon na may puwersahang pakikipagsex. Ayon kay Nwe Nwe Aye.</pd>2%). <i>commercial sex workers</i> . lahi. Sa interbyu sa mga ama at ina na may HIV. pwersahang pakikipagtalik. Ilang nakalap na mga pag-aaral sa epidemyolohiya ng HIV/AIDS at mga sarbey tungk ol dito ang maglilinaw na ang sakit na ito ay walang pinipiling kasarian. Ay on sa kanya hindi sapat ang ABC bilang <i>prevention strategy</i> lalo na para sa mga kababaihan. Pinatutunayan ito ng nakaraa ng tala ng pagdami ng kasong iniuulat na may HIV/AIDS. Dapat na ngang ulit-ulitin sa mga kalalakihan na ang sakit na ito ay unibersal. Aniya maraming <i>overseas workers</i>. Ayon pa rin sa naging ul at ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . mula sa buwanang pagtatala ng 1 0ng kaso lamang sa mahabang panahon ay nagkaroon ng biglaang pagtaas ng bilang s a 20ng kaso ng HIV/AIDS nitong taong 2006. Marami sa mga babae ang walang kapangyarihan sa negosasyon tulad ng mga nasa <i>commercia l sex work</i> at nasa marahas na sitwasyon. Marami ring babae ang nahawaan ng kani-kanilang mga asawang lalaki samantalang nananatili silang tapat sa mga ito. partikular sa mga bata at lalabintauning babae. at C para sa pag gamit ng <i>condom</i> . Ang sitwasyon ng kababaihan ang higit na mapanganib at hindi ang kanilang iniuugaling kaugnay ng sekswalidad. Mahihinuha na mas maraming kalalakihan ang may HIV/AIDS at sila ay nasa maagang yugto ng pagiging <i>adult</i> .pag-aaral na mas mataas na ang <i>rates ng HIV sa mga babaeng lalabintauning may asawa.39 taong gulang (37<pd>.29 taong gulang (31<pd>. Iminungkahi sa pag-aaral na ang lalabin tauning babae ay dapat magkaroon ng sapat na kaalaman at kasanayan upang makaiwa s mahawaan ng HIV. o pananampalataya at hindi usaping pangbabae o pambakla kundi panlahat. ano ang bisa ng ABC kung may karahasan sa kaba baihan gaya ng <i>rape</i> o panggagahasa. gulang . Aniya. Pataas din aniya ang bilang mula sa naunang nait alang kaso noong 1984 sa mga taong nasa 20 . at iyong nasa <i>commercial sex work</i> na hindi nakapipili talaga ng kung sino ang k anilang magiging kostomer.</pd>7%) at sa mga nasa 30 . Nagkalat pa rin nga ang pananaw na ang AIDS ay sakit ng babae at sila ang nakah ahawa sa mga lalaki. B para sa <i>being faithful</i> (pagiging tapat). ang lahat ay maaaring magkaroon at may banta sa bawat isa sa atin. at mapanganib na ugali ng mga kabataan sampu ng kanilang mga iniuugali sa sek swalidad ang mga palatandaan ng banta ng HIV/AIDS. Hindi rin sapat ang paggigiit sa kanila ng paggamit ng <i>condom< /i> dahil laging naroon ang banta ng pwersahan at pamimilit na sex. Idiniin niya na mahalagang isali ang mga lalaki lalo na ang mga lalabintaunin sa kampanya sa pag-unawa sa sitwasyon ng mga kababaihan upang higit na mapangalagaan ang kanilang kalusugan.</pd>8%) kaysa sa mga babae (37<pd>.

Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Sumisidhi ang digmaan. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Batid ito ng kanyang Ditse. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Usaki Kimadori. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina nanahanan ni Alfonso. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo.5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Hindi niya malilimutan ito.Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. si Hen. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama t puno ng patumapat ang kanyang kapatid. Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka . Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga.

" pahayag ni D itseng Cora. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. Balighong pangamba ang kanyang nara mdaman. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Kumukulimlim ang panahon. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Lumipas pa ang mga araw. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Kinabukasan. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Tila unos a ng pagpatak ng ulan. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Karne an g laman ng bayong. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa pamumuno at pagpaparusa sa mga katutubo. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin.nyang Ditseng Cora para sa Heneral. Ma ." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Walang imik si Gloria. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral.

Ako si Dulce. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Di ko lang batid kung saang direksyon. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Lihim ito. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis.y kadalasan ang kanilang pagkikita. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas. Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Siya si Duerme. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. pero walang nakatagpo. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. wala na si Ditse. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Nabatid ni Hen<pd>. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana .</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. ang inisip ko. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Papalapit siya. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. magdidilim na. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Mahalumi gmig. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. Tumahimik ang paligid. Papalubog na an g ikalawang araw. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Isa lang ang batid ko. malapit at lumalapit siya sa akin. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. tunguhin at saliksikin. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso. Piho ko'y naliligaw ito.

At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. D oon ko ipinasyang tumakbo na. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. dilaw. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . Alam kong malayo na ito sa akin. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito.674 Sa paniniwala ni McGillis. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Humahangos. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. Kinabahan na ako. Nakailang hakbang na ako.w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. tulad ng wika. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. 4 Title:Sanaysay (46) Text 141 . kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Kay McGillis. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi . May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Tuluy-tuloy ako. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Nakita ko na ang daan patungong bayan. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto.Essay Word Count: 2. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. <i>Panitikang Pambata. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador.

Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan.</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.</ pd>8) </i>. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Bukod sa kartilya at katon. pagbigkas ng mga salita. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. na dapat igalang sa lahat ng oras." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Ang unang aklat na limbag. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal.. Paglaon. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. Hindi tulad ng Doctrina Christiana. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. Sa bansang 1850. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>.. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya.nas. sa t . ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Tinatawag din itong "abesedaryo.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier.

</pd>H<pd>. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito.</pd>F<pd>.</ pd>H<pd>. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil .</pd>A<pd>. pagkontrol sa mga kaalaman. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. bida ang mga Amerikano. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>.</pd>P<pd>.</pd> Ralphson.</pd> Thomas. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>.</pd> Perkins. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. mababait na kaibigan at higit sa lahat.</pd>I<pd>. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito.</pd> Stuart. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. Ayon kay Luna Sicat Cleto. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda . Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. bida. at sa buhay ng mga santo. at Sa rgent Rayme. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>.alambuhay ng mga sikat na tao. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga.</pd>M<pd>.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika .</pd> Hancock. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. Edward Stratemeyer. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Kung kaya.</pd> Eady. Tinawag silang mga pen sionados. Muli. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>.</pd> Stuart. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</pd> La Belle. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. Mula taong 1898 hanggang 1910. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s.</pd>P<pd>.

</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. nandoon pa rin sila. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. hindi ito ang wika ng ating "k . kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. at sa lahat-lahat na yata. sa mga babasahin.ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Tila wala na tayong pwed eng puntahan.. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>.</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao . Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. sa mga panoorin.. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. ahen siya. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. Ika nga. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. tulad ng Amerika. sa ating sinasalita. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. at tanggapan ng pamahalaan. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Sa mga kasalukuyang teksbuk. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain.</pd>180) </i>. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Anumang gawin nating pag-iwas. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila.

Bright M inds Read! at iba pa. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. Madalas. partikular ang televisyon. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Sa kasalukuyan. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga.aluluwa". kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. malilikh . ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Taon-taon. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Big Book. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitikang-pambata. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Manuals. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. Higit sa lahat. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. At kung minsan. Dahil dito. Bukod di to. Poster s Series. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. Teen Novellas at Teen Romance. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. Dahil dito. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. Klasrum Adarna. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. ba le wala rin.

Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. Sa pamamagitan nito. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. Sa mga simulang pahayag sa kwento. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan.a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. 6 Title:Sanaysay (43) Text 133 . Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap.Essay Word Count: 2.063 Samakatuwid. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. . Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>.

at iba. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. <i>antenna</i> ng TV. tulad ng <i >ruler</i>. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil. ugali. Dahil di to. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. Sa mga batang hindi pa nakababasa. ng kanilang mga iniidolo. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. stik ng <i>fishball< /i>. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. at iba pa. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. Pero hindi na ito ang mahalaga. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. pambomba ng bola. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo.</pd> Anon uevo. Alam din ng bata na <i >hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. . Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>.<i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. suklay. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Isang babae ang sumulat ng kwento. torotot. ngunit sa halip na mahatsing ito. tulad ng akala ng bata.

kung kaya hanggang ngayon. kasama ng mga kalaro</i>. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. agad na lalabas ang mainit na kape. . binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. sumukob sa malalaking puno. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. na ang lalaki ay laging malakas. <i>loko lang</i>. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). biglang nagbago ang lahat. umawit sa buwang hugis karit. pagtanaw sa mga b ituin. agad niyang nagagawa. <i>O nagpapatintero. Sa kwento. Sa kwento ni Garlitos. <i>Gumagala buong gabi. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa.Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. Sa ngayon. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. taguan. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. tulad ng pagpunta sa hardin. nag-iisip at hindi emosyonal. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. Ngunit isang araw. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. magpahangin. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. plantsadong damit at iba pa. bakla o t omboy. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. ang Ruming ay pangalang hindi lik as na panlalaki. o <i>w alang lang</i>. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. Tumuklas ng mga bagay-bagay. hapung-hapo siya. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. Sa pamamagitan nito. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. tumbang-preso.

ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. Maaaring ituro ng mga kwento. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Ang katulong ay hindi lamang katulong. at de-kahong representasyon sa mga kwento. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. ga nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. taglay ng panitikang pambata. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. negatibo. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. Sa kanila ng kamalayan. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. nang hindi namamalayan ng mga bata. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. nagseselos. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses . Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. Samakatuwid.Ang maganda sa kwento. Emosyonal (nalulungkot. Tulad ng mga babae. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. sentimen tal. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. Sa pamamagitan ng kwento. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa.

Kung mangyayari ito. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h awak ay pistol. Gera hanggang Dresden. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. 6 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya.o at maunawaan. Taglay nito kultura. anumang kasarian. Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a . pantay na kumikilala sa lahat ng tao. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. at higit sa lahat. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. Dahil ang katoto hanan. subalit kinak ailangan ko itong gawin. Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo. Sa pamamagitan nito. Kung kaya. upang malikha ang isang lip unang malaya. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. wika. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . Sa naipon niyang salapi. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. uhaw at gutom. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. pananaw. Maselan ang kalagayan naming dalawa. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. maunlad. at paniniwala ng isa ng lipunan. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa.

Ika-6 ng Agosto 1942. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Kung minsan ay maaamoy mo a . habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox.. Tanggap na niya ako. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. Noong una. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Akala ko'y katapusan na nami n. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw. Ako'y isang LIHIS. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso... Kasama dito si Ilienno. Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis. Ika-27 ng Enero 1943.. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Ika-17 ng Abril 1943. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Ako. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Isina ra ang klab ni Ilienno. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. 1943. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo.awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami nagkakilala. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Oo. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian . Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Katatapos lamang ng taglamig. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Si Waldteim at ako. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Narating namin ang sinasabing Dresden. Ika-20 ng Abril 1944.

Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. wala na. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. malinis at marangal. Wala nang limitasyon Waldteim.. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m . Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Sa barracks. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Ika-20 ng Mayo 1944. Wala kaming magawa. Mapanib ugho ang kanyang dila. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Inaanay na ang aming katawan. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Ganunpaman. Ayaw kong isipin ang<pd>. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Binuhusan sya ng tubig. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. o dalisay. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Kahapon ng tanghali. ang mga bahagi ng Koran.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944.ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Nan ghihina na ang kaibigan ko. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. wala na an g dating kisig ni Waldteim. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin. tinulungan ko siya. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya.. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>. ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Ika-26 ng Mayo 1944. dalawa ang inutas ng punglo. Hindi ko ma tiis. Pilit kong itinatali ang bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Takot na akong mawala pa siya. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Lahat ng naniniwala sa gawi. Nagpumilit siyan makatayo. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. mabato at mainit ang aming hinihigan.

para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap.aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Walang nakakibo sa mga nakakita. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Tulala ang kanyang ina. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. Makaraan ang ilang saglit. Siya pa ring batang masunurin. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. . Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila.

estado sa lipunan. Kabilang dito ang pagiging mabuting ina ." Nasa tuktok ng ha yrarkiyang ito ang konsepto ng "pakikipagpalagayang-loob" na nangyayari lamang s a pagitan ng magkakaibigan kung ihahambing sa "pakikisama" na maaaring sa kahit kanino (Santiago 1976:132-139). Quindoza Santiago 2002:191). panggrupo o komunidad. Samantalang dominante nama n ng mga kaso ng pananakit at pang-aabuso ang listahan ng mga nakasasakal na rel asyon sa mga babaeng ito (Collins 1990: 619-620). Matatagpuan sa antas na ito ang k awing-kawing na puwersa ng lipunang gumagahum sa isang tao. Pakikipagkapwa ang tawag sa ganitong konsepto o relasyong taosa-tao sa kulturang Pilipino (Enriquez 1981:13. Sa level na personal makikita ang karanasan. makapangyarihang elemento ang pag-ibig at ang pag-iibigan ng isang babae at lalake. at emosyon ng isang tao na bahagi ng kanyang kaakuhan. Kasama sa kat egoryang personal ang relasyon ng kababaihan sa isa't isa. Pin atunayan nina Moi at Quindoza Santiago na dikta ng kultura ang pagkababae at pag kalalaki (Moi 1985. At sapagkat walang dalawang taong m ay parehong kaakuhan. May mga katangian ding nararapat na taglay niya upang maging mahusay ang kanyang pagganap sa nasabing papel. motibasyon. Ang panlaping "pakiki-" ay nangangahulugang "pagsama at pagdamay sa anumang bagay n a ginagawa o nadarama ng iba" (Enriquez 1981:13). ugali. may napakaraming antas ng pakikipagkapwa ng m ga Pilipino. at panl ipunan. Para sa kababaih ang African-American halimbawa. Maaaring mapagpalaya o nakasasakal ang mga relasyong ito. Kadalasang nakakulong sa pamilya at pagpapamilya ang mga ekspektasyon at katangiang ito. Ayon sa paglalahad ni Santiago sa "The Language of Food" (1976). asawa. g . Kaya bago pa man gampanan ng isang babae ang kanyang papel sa lipunan ay mayroon ng mga ekspektasyon sa kanya sa pa gganap ng naturang papel. marka ito ng pagkatao. Ang mga ito ay makikita sa level na personal. at anak. Sa artikulong "Black Feminist Thought in the Matrix of Domination" (1990). Manipulado ng gahum ng dominanteng grupo ang ikalawang antas ng pagdanas at pakikibaka: ang panggrupo o pangkomunidad. at ang pagkababae o pagkalalaki. tulad ng fingerprint. ayon kay Collins. tinalakay ni Patricia Hill Collins ang tatlong level ng pagdanas (experience) a t pakikibaka (resistance) ng isang babae sa limang puwersa ng lipunang tinatalak ay.4 Title:Sanaysay (39) Text 129 . Quindoza Santiago 2002). dagdag ni Quindoza Santia go (Quindoza Santiago 2002:14).360 Hindi maihihiwalay sa naunang apat ang salik ng gender o kasarian at sekswalidad ang pagiging babae o lalaki. edad.Essay Word Count: 2. mula sa pagiging "civil o civility" o "pakikitungo" hanggang sa pag kakaroon ng "sense of unity and identification" o "pakikiisa. Bahagi ng antas na i to ang mga salik o kontextong kultural tulad ng lahi. at sa kalalakihan o p akikipagkapwa.

itsura o pisik al na anyo. Ang mahirap na babae. May teorya si Ma<pd>. May ibang kuwento naman ang mga babaeng matalino at maykaya sa buhay. Sa bawat lugar. Tulad ng pagiging ina at asawa. ay may dalawang opsyon ang babae. Ayon pa kay Valdez. at edad sa kulturang Filipino. Bat ay sa "pisikal na kagandahan" naman at "talino" ang mga opsyon na maaari sa kaba baihan sa labas ng bahay. may pagkakataon siyan g umasenso sa buhay. na k adalasang "hindi maganda" dahil kung maganda ang babae ay sasabihing maganda't m atalino." Kadalasang may istigma sa lipunan ang ganitong tawag dahil sa pag-iisip na walang nanligaw o nagkagusto sa babae dahil hindi na maganda ay threatened pa ang lalake sapagka t matalino at maaaring kapantay niya (ng lalake) ang istatus. Kung gayon. at nakadepende ang dalawang ito sa kanyan g "social status" o estado sa lipunan. Pansinin na higit n a mababa ang status ng puta. Nararapat na magkakabahagi sa pagbuo ng identidad ang mga kontextong kultural na binanggit (Smith 1990. higit na mapaiigting ang identidad ng isang b abae kung isasama ang salik ng relasyon o pakikipagkapwa (Smith 1990). Ani Cruz: <i>Hindi dapat inaaalis sa kontexto ng pamilya. at maitim na kompleksyon. An g mga babaeng nasa loob ng bahay ay kadalasang yaong may sekswal na relasyon sa lalake kaya't ang tawag ay "asawa" o yaong mga babaeng walang sekswal na relasyo n ngunit binabayaran upang gumawa ng mga trabahong-bahay tulad ng "katulong" at "yaya. at maaari naman magkaroon ng magandang karera sa kanyang propesyon sa labas ng baha y kung matalino. malalaking bint i o pata. Maituturing na "hindi maganda" ang "matitigas na braso. Ngunit napansin ni Santos sa kanyang pagsusuri sa pantikan ni Pantoja Hidalgo sa artikulong "Feminist Uses for Enchantment: A Gendered Reading of Cris tina Pantoja Hidalgo's Tales for Rainy Night" sa <i>The Likhaan Book of Philippi ne Criticism 1992-1997</i> (2000) na ang identidad ng isang babae ay palagiang n akabase lamang sa kanyang mga "social relationship" (Santos 2000:348). Samantalang ang babaeng maganda at maykaya sa buhay ay maaaring magkaroon ng magandang trabaho bagaman walang sekswal na relasyon sa la lake.</pd> Stella Valdez. Hindi tayo bansang America kung saan maaaring malunod sa kawalang-identidad an g isang kritiko. ginamit ni Valdez ang bahay bilang parameter ng pagsusuri. binanggi t ni Valdez na may dalawang lugar na maaaring puntahan ang isang babae sa lipuna ng Pilipino . kaysa "maybaha y. Sa "Himanting: Suhay Sa Kamalayang Ni lamatan ng Kamalayang May Basag" (1997) sa espesyal na isyu para sa kababaihan n g <i>Daloy</i>. at bawal" ang ganitong relasyong se kswal sa labas ng bahay. isang iskolar at premyadong mana naysay. Lalo't hi git sa isang bansang "personal" tulad ng Pilipinas. "negatibo.ang "loob at ang labas ng bahay" at ang dalawang ito ay "mediated ng pagkakaroon o absens ng isang sekswal na ugnayan sa lalaki" (Valdez 1997:36). relihiyon. "Ang implikasyon kasi kailangang matuto siyang bu hayin ang sarili dahil hindi siya maganda" (38). Ang mga babaeng hindi maganda ay may dalawang pagpipiliang karir sa buh ay: maaaring maging katulong kung malakas ang katawan at masinop magtrabaho. Ang kababaihang kabilang sa ganitong kategorya ay kadalasang "m as mababa ang opsyon dahil ang mga ito ay komplemento lamang." Madalas na "hindi maganda" (ito siguro ang politically-correct term) o p angit ang mga babae sa huling kategorya. dahil ilegal at nasa labas ng bahay. Ani Valdez. Mir on 1999). ukol sa gahum ng gender o sekswalidad. Sa artikulo. masama. Yaong mga babaeng magaganda ay maaaring magkaroon ng d alawang pagpipilian sa labas ng bahay. journal ng Departamento ng Pilipino ng Pamantasang De La Salle. Ganito rin ang opsyon sa labas ng bahay para sa mga babaeng matalino.ender. sapagkat kung wala rin lamang sekswal n a relasyon sa lalake." tulad ng mga tind era at sekretarya. kung saan ang tao ay may halaga bilan g tao at hindi bilang utak lamang o sensibilidad (Cruz 2002: 24)</i>. at sekswalidad (Collins 1993:619)." na ang ibig sabihi' y may ilegal na relasyong sekswal sa lalake kapalit ng pera. at lipunan ang kritika . dahil walang pera a t hindi nakapagtapos ng pag-aaral ay maaaring maging "puta." bagaman parehong sekswal na relasyon sa lalake ang basihan ng ganitong kateg orya. Ngunit dahil matalino lamang (at hindi maganda) ay malaki a ng posibilidad na tumanda siyang dalaga o maging "matandang dalaga. estado sa lipunan. Tayo ay bansang personal. sa loob at labas ng bahay. magagaspang na kamay. Kabaliktaran nito . kaibigan. Dahil nakapag-aral. ang babaeng magaganda ay kadalasang matatagpuan sa labas n g bahay." dagdag ni Valdez.

upang maging ganap ang pag-alam ng Dimensyon ng Kaapihan ng isang babae. nararapat na maliwanagan ang Dimensyon ng Kaap ihang ito. mahalagang salik sa pagtukoy ng pos isyon at papel ng kababaihan sa lipunang Pilipino ang mga panlipunang institusyo n. Sapagkat ang malulupit na karanasang ito ang nagsisilbing permananten g tatak ng pagkatao." ayon sa historyador na si Constantino. simbahan. Samakatuwid. maganda't matalino pa.ang leybel na matandang binata na may positibong konotasyon dahil sinasabing wal ang nagustuhang babae kaya tumandang binata na lamang. At ito'y matatagpuan sa antas ng mga panlipunang ins titusyon tulad ng paaralan. itsura o pisikal na anyo. hindi lamang layon ng pag-aaral na ito ang makabuluhang pagtukoy ng mga salik-kultural na nagbibiga y-kahulugan sa pagkababae at ang iba't ibang dimensyon nito. ay maliit na bahagi lamang sa isang malaking korporasy on ng isang makapangyarihang pamilya na kumukontrol sa halos lahat ng serbisyong panlipunan tulad ng sa kuryente o Meralco. at edad sa pagtuk oy ng identidad at kinabukasan ng isang babae sa ilalim ng isang bansang may kas aysayan ng kolonisasyon tulad ng Pilipinas. makikitang may iba't ibang posisyon ang sarisarin g imaheng tinalakay ni Valdez sa artikulo. hindi sapat na isiwalat lamang na may kalupitang nangyayari sa kab abaihan sa isang lipunan. ayon kay Collins. mahalagang suriin ang posisyon ng isang babae sa iba pang antas ng dominasy on . Pinakamaswerte sa lahat ng mga ito ang babaeng maykaya na sa buhay. ayon pa kay Collins. Isa itong malaking "miseducation. at iba pang pormal na organisasyon.sa personal at panlipunan. Gahum ng kapitalismo naman ang isinusulon g ng mga istasyon ng telebisyon dahil ang isa sa pinakapaboritong chanel dito sa Pilipinas. Bagkus. Dalawa lamang ang babaeng may asawa at matandang dalaga sa mga representasyon ng kababaihang matatagpuan sa matrix na ito. hi ndi sapat sa pag-aaral ng pagdanas at pakikibaka ng kababaihan ang pababa-taas o pataas-babang istruktura ng kapangyarihan. bagaman nagbibigay ang mga ito ng oportun idad upang matuto. May kaakibat na "paghihirap" at "oportunidad" ang posisyon o lokasyon ng i sang babae sa komplikadong matrix (Zinn at Dill 1999:107). Sa iskima ni Valdez. Isang magandang halimbawa ang sistema ng edukasyon sa Pilipin as na mula sa kolonyalismo ng mga Amerikano. Samant alang may iba't ibang intensidad naman ang kalupitan sa kababaihang wala sa domi nanteng uri. Bukod dito. isinusulong naman ng mga organisasyong ito ang mali o di-angk op na uri ng katotohanang nakabatay sa pamantayan ng naghaharing-uri o dayuhan ( Collins 1990:109). kung gayon. bukod sa Matrix ng Pagkababae na sakop ng ikalawang an tas. lawak at lalim ng d ominasyong buhat sa sarisaring puwersang likha ng magkakaibang lokasyon o posisy on sa buhay. sapagkat ang mga ito ang nagsisilbing malawak na venyu ng paninikil o pang-aa pi sa kababaihan. Dala ng ganitong paliwanag. Ayon pa kay Collins. Tatawagin natin Matrix ng Pagkababae ang Matrix ng Dominasyon ni Collins na nilapatan ng teorya ni Valdez. Higit na mabuti ang b uhay ng babaeng may katayuan o katangiang nabibilang sa gahum ng lipunan. mapapansin na kawing-kawing ang apat na salik ng gend er o sekswalidad. Higit na makahulugan ang pagsusuri n g kaparaanan ng mga nasa ibaba ng matrix. na ibilang lamang sa isang kategorya ang iba't ibang mukha. dahil tila ba hindi "normal ang ganito sa ating kultura. samakatuwid. estado sa lipunan. Mahalagang ma-locate kung nasaan ang isang babae sa ganitong matrix . Sa kabila ng ganitong katotohanan. Nasa tukto k ang babaeng maykaya sa buhay at may asawa (o sekswal na relasyon sa lalaki). Kung ilalapat ang iskimang ito sa Ma trix ng Dominasyon ni Collins. Tulad ng personal at panggrupo o komunidad. S amantalang nasa ibaba naman ang isang mahirap na matandang dalaga. May ikatlong antas ang pagdanas at pakikibaka ng kababaihan sa gahum ng li punan. isang pagtataksil sa paghahanap ng katotohanan. ang Chanel 2." kaya't may pagkakataon siyang malay o ang marating sa buhay (36-44). media. na gamitin ang kanilang kakaunting kakanyahan upang magbigay-katuturan sa kanilang hamak na sitwasyon ( Collins 1990: 619). . yaong mga api. at hindi dahil walang nag kagustong babae sa kanya batay sa pamantayan ng lalake. ngunit higit na mah alaga ang paglalahad ng pag-iral at pakikibaka ng mga api sa kanilang hamak na s itwasyon.

isang rebolusyonaryong pinuno sa Libya na matagal na nakipaglaban sa mga Ita lyano. panggrupo. samantalang ang pag-iral. ay isang pangangailangan sa pag-aaral ng kababaihan o pangkab abaihan sapagkat gaya ng naipakita. May pagkakatulad ang konsepto ng pag-iral (o hindi) ng mga kapatid nating Musli m sa konsepto ng mga Hapon. estado sa buhay) at Antas n g Dominasyon (personal. Sa kontexto ng kulturang Pilipino. iskolar at propesor ng wikang Filipino. maghahatid ng malawak at komplikadong konsepto o Dimens yon ng Pagkababae ang ugnayan ng dalawa. panlipunan) ay bubuo nang higit na malawak na konsepto ng Dimensyon ng Kaapihan.Kultural ang konsepto ng pag-iral. itinatali ng mga Muslim ang kan ilang mga binti at paa habang nakaluhod sa kanilang pwesto sa labanan upang pigi lan ang kanilang mga sarili (o ang kanilang instinct) na tumayo at tumakbo. lalim. kung gayon. Mula sa pagsus uri ng ilang panitikang likha ng kalalakihan tulad ng <i>The Pretenders</i> at < i>Without Seeing the Dawn</i>. itsura. At kapag ikinabit sa Diskurso ng Pag-iral an g Dimensyon ng Kaapihan. higit nilang nanaisin na hindi umiral kaysa umiral na walang dangal at hindi malaya. kaya't sa halip na h umarap sa publiko nang walang mukha (o dangal). sa sanaysay na "Ang Pa gkalalaki sa Panitikang Pilipino" sa <i>Salaysay: Pananaliksik sa Wika at Paniti kan</i> (2001) ang konsepto ng pag-iral ng kalalakihang Pilipino. Nabasa ko sa librong <i>Muammar Al Qathafi: The Grea t Leader</i> (1989) ni Jaime Ramirez. na may pondo mula sa gobyerno ng Libya (o kay Muammar Al Qathafi) bagaman produksyong Hollywood ang pelikula. Para sa mga ganitong uri ng tao. propesor ng Mass Communications at naging Research and Publications Coordinator ng Center for Regional Operations ng Unive rsity of the Philippines sa Cebu City. Base sa pag-aaral ni A gcaoili at mula sa mga halimbawang binanggit. Maisusuma ng panimulang pormularyo ang pangkalahatang konsepto ng sanaysay na ito: <i>Matrix ng Pagkababae + Antas ng Dominasyon = Dimensyon ng Kaapihan</i> <i>Pag-iral + Dimensyon ng Kaapihan = Dimensyon ng Pagkababae</i> . walang saysay na mabuhay ang isang taong walang dangal. Pinakapopular ang ganitong disposisyon ng lalake sa katauhan ni Romeo ng <i>Romeo and Juliet</i> ni William Shakespeare nang kanyang makita na tila patay si Juliet. ang tungkol kay Sheik Omar El Mukht ar. mas kanais-nais ang magpakamatay . Ang pagtingin sa pag-iral ng babaeng persona sa Panitikang Pil ipino. sa mga Hapones at Muslim. Ang pagsasama ng Matrix ng Pagkababa e (kolonisasyon. na higit na nanaisin ng isang Muslim na mamatay sa pakikipaglaban para sa kalayaan kaysa masakop ng dayuhan. at mga balita sa dyaryo tungkol sa kalalakihan. at taas. naging bahagi ng ginawang pag-aaral ni Aurelio Agcaoili. ang "nihilismo" (137) ay disposisy ong lalake. Para sa mga Hapon. edad. gender o sekswalidad. n apansin ni Agcaoili na ang mga lalaking tulad nina Antonio Samson at Carding ay nagdedesisyong "kitilin ang sariling buhay (at ng mga minamahal) kapag sila ay n ahaharap sa mga dagok ng buhay" (Agcaoili 2001:137). at napanood ko sa pelikulang <i>Lion of t he Desert</i>. Sa kabuuan. ay di sposisyong babae. sa kabila ng anumang hirap ng buhay. Pinatutunayan ito ng mga nagtutunggalia ng paniniwala ng iba't ibang relihiyon at ideolohiya. hindi lahat ng uri ng tao ay may kapasidad a t lakas ng loob umiral. halimba wa. Sa pelikula. naniniwala akong ang maging babae o ang pagkababae ay hindi ka sing simple ng ating inaasahan kaya't gagamitin ko ang salitang "dimensyon" upan g mangahulugan at ihambing ang konsepto ng pagkababae sa isang figyur sa geometr i na may iba't ibang lawak. "Harakiri" o "seppuku" ang tawag sa marangal na pagpapakamatay ng isang Hapon.

binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. panibugho.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. mula 1940 hanggang 1949. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>.4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. Samantala. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. <b>4</b><pd>. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. <b>5</b><pd>. Bi lang panimulang pag-aaral. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. at mula 1950 hanggang 1959. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. <b>3</b><pd>. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. Samantala. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. masisipag. Samantala. at malinis magtrabaho ang enk owder dito.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. Nang magtagal. kadakilaan. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. pagkakaibigan. at para mas mapabilis pa. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. buhay-pamilya. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. pagmamahal sa hayop at kalikasan. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. paghahangad ng pagbabagong-buhay. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv. pagtit . mabuting pakikisama sa kapwa. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. pag-asa. pagmamaha l sa kapatid.

pagbabayad sa kasamaan. Sa tahanan din ni Ms<pd>. Kwento ni Ms<pd>. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. Para sa bawat dekada.</pd> Soledad S<pd>. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel. pag-ibig sa bayan. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. at manunulat. katapatan sa sinumpaang tungkulin. pangarap na makaahon sa kahirapan. Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay. at labinlima (15) naman noong dekada 50.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin.</pd> Arcenas Jr<pd>. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. katapatan sa isang panata.</pd>Nina Morales.</pd> Reyes. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. at Direktor Danny Zialcita.</pd>. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa.</pd> Nina.</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa.</pd>.</pd> Nina Morales. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. ina. Una. Naging saksi si Mr<pd>. matagal ang p anahong ginugugol para rito. at pananalig sa Maykapal. buhay may-asawa. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. limampu't isa (51) noong dekada 30. lola. at pamangkin g si Mr<pd>. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit .iwala. pangalawa.</pd> Teodoro Arcenas. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog. Mula kay Mr<pd>. Naisip ko. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. at pang-apat. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. Sabi pa niya. pangatlo. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. Kay Ms<pd>. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. himala. katalinuhan ng bab ae.</pd>. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay.

Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up .eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan. para sa ikatlong komponent. Dahil dito. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso. Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. sa kanyang mga layunin. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. nanini wala akong napunan ang kakulangan. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. 138) Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. (p. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. Samantala. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. Gayundin naman. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog.

ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. makasamang mangarap ng magandang buhay. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. isinisingit ko pa rin ang pa nanalbos at pangunguha ng mga bunga na maaaring ibenta. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. makidalangin sa Maykapal. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. <b>Pag-aaral sa kolehiyo</b> . Bilang pangwakas. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. taga-develop ng mga black and white ID picture at iba pa. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. Kalimutan na muna ang bok sing.Essay Word Count: 2014 Naging tagatutok na rin ako ng ilaw para sa video. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. tagadala ng mga picture o dip loma na dapat i-laminate. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. 4 Title:Sanaysay (31) Text 107 . Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. makibaka sa kanilang kah irapan. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. Sa palagay ko. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. at kung minsan. Kung walang okasyon o mga picture na maide-deliver. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. Higit sa lahat. dahil sa pag-aaral na ito.

Itinabi ko nang libo na pinaghirapan ko noong nakaraang bakasyo mararating. Pero wala palang mata ang iskwelahan para makakita. s a paghahanap ng mga pwedeng pasukang iskwelahan at pagkuha ng mga entrance exam. Pitong-libo ang halaga ng permit. Naubos na ang mg a araw na palugit. L aging akong may baong bio-data sa aking bag. Masyado raw akong maliit para maging service crew. Isinabay ko sa paghahanap ng iskwelahang mapapasuk an ang pagbibigay ng aking bio-data sa bawat fast-food na aking madaanan noon. baka kuning iskolar. walang tumanggap sa akin kahit isa.Akala ko'y nakaipon na ako nang malaki noon. Wala palang bisa ang ibayong pagsisipag ko no ong bakasyon upang makapag-aral ako sa kolehiyo. 'Ni 'di man lang ako tinanong. hinihingi na ang permit bago makakuha ng final exam. Sa hinaba-haba ng aking ipinila at paghihintay. siguro 'pag nakita ng iskwelahan na matiyaga ang istudyante. iisa lang ang sagot sa akin kapa g kaharap na ako ng nag-iinterview. na anak na panganay ng aking Ate. kahit pa naglulumot ang puno. Banking & Finance yata ' yon. Sa ilang beses na pagluwas ko at pa mo'y mga Diyos kung magtanong. Kung maaari nga lang sanang sabihing sanay naman akong umakyat ng puno. Walang taong kailangang ha napin at papagtubusin ng kanilang mga obligasyon. Kaya't naisipan kong maghanap ng trabaho bilang isang service crew sa fast food chain. walang katinag-tinag at walang anumang pag-iisip at pagsisisi. Nakituloy ako sa boarding house ng aking pamangking kumukuha ng kursong nursing. Ito ang simula ng mga tunay kong problema. Pero nakapasok pa rin ako sa kolehiyo. Kaya't iisang libo ang natira sa gpapainterbyu sa mga taong akala buong ingat ang natitirang isang n. kahit gaano kalanggam o kahigad. Tinatawag na agad ang kasunod ko. Naging highest pa nga ako sa mga pagsusulit noo n sa klase. "Bye! Bye! Napakamahal na iskwelahan!" Paalam na rin sa 'sang-libong downpayment ko! Walang sinuman sa aking pamilya ang nakakaalam ng pangyayaring ito. kahit pa gaano kataas. Akala ko'y sapat na ang aking naipo n para makapag-aral sa kolehiyo. Kaya isang araw. kahit saa ng liblib o lupalop ng mundo. ka yang-kaya ko. Buti na lang at hindi ko na problem a ang ID picture. Pero isa lang ang sigurado at alam na alam ko noon. dahil 'di na biro ang laki ng perang kailangan ko. Tunay na problema. Mahirap talagang maging mahirap sa may pangarap na makapag-aral. Sa pagluwas-luwas ko noong papuntang Maynila. Pero walang punong kailangang akyatin sa loob ng f ast food. 'Di na p wede ang sulat ng paumanhin o pakikiusap. Sa dinami-dami ng tumawag at n ag-interbyu sa akin. Pero ang sabi. gamit ang downpayment na isang libo na na tira sa aking ipon. Sabi ko. Marami naman ang tumawag sa akin sa teleponong ibinigay ko. ba't noon lang daw ako lumapit sa kanya at magda-drop. Kaya ko ring hagilapin ang bahay ng mga taong nagtatago. Nagpunta ako guidance (counselor). Walang punong maaaring talbusan sa Maynila. hindi pala. Nakabibinging "Next please!" ang malimit kong marinig. Ang iba nama'y may nakahanda nang sukatan ng taas bago pa man interbyuhin . masyadong huli na raw at 'di na maibabalik ang isang li bong downpayment ko. maging ang p . Akala ko'y matutulungan niya akong makakuha ng final exam. na telepono ng kaibigan ng aking kaeskwela noong high school. Hinding-hindi na ito kayang sustentuhan ng pananalb os o pagde-deliver ng picture. dinoble ko ang sipag at tiyaga sa pag-aaral. Ito kasi ang uso noon. kahit alam kong wala na itong aking ipon. halos maubus-ubos na ang ipon ko. Kumuha naman ako ng isang kursong 'di ko alam kung ano.

Akala nila'y sobrang sipag ko l ang talaga. street. Siyempre. nabawi ko ang card ko 'nung high school. Kay puputi ng nagla lakihang gusali at berdeng-berde ang mga halamang parang plastik na di nawawalan ng bulaklak. Mabilis daw kasi a kong kumilos (na ipinakita ko 'nung training pa lang) kaya dapat daw akong nasa istasyong ito. <b>Natigil sa pag-aaral Kaya sa unang pagkakatao'y naranasan kong tumigil sa pag-aaral. Pero buti na lan g at sa aking paghinto. Pero nai babalik naman ang tiyaga. 'Di na mahalaga sa akin ang grades na nakuha ko. at maging sa tiyagang ibinuhos ko noon sa pag-aaral. Hinayang na hinayang ako sa pitong libo na aking ibinayad na halos limang buwan kong pinaghirapan. Ayos lang kahit papaano dahil hinding-hindi na naman ako babalik sa iskwelahang iyon. Sa mga oras na kakaunti ang kumakain. ibinigay sa akin ang isang kapi rasong papel.amangkin kong tinutuluyan. nasabak ako sa counter. na ako pa rin ang batang ang problema ay kung saan maaaring makapanalbos upa ng may mabaon. INCOMPLETE ang lahat ang grades ko. 'Di kailanman sila naging maluwag sa akin. Health Certificate. hindi pa man ako nakakalapit. Kung kaya nakabalik ako sa iskwelah ang pinasukan ko. Parang nag-iiba ang mundo ko kapag nakakapasok ako ng La Salle. Hindi pala biro ang tanggapin bilang service crew. gustung-gusto ko lang makapasok at makita an g nakabibighaning mga gusali at halaman sa loob ng La Salle. ayos na ayos lang a ko. nakikipag-unahan ako sa ibang mga serv ice crew sa pagkuha ng pagkaing dapat i-deliver. Pero bago ako makapasok at maihatid ang pagkaing oder sa La Salle. ka hit sandaling-sandali lang. Kailangan pa ng NBI at Police Clearance. dahil nakadar agdag nga naman ako sa magaan naman ngunit pilit nilang pinabibigat na trabaho. at tanggapin bilang isan g legal na service crew. mga Lasalista ang halos lahat ng kumakain. madali kong nahahanap ang mga buildi ng. Kapag opisina sa La Salle ang umoorder. ngunit 'di na upang mag-aral kundi para bayaran ang utang kong pitong-libo (kahit abot-langit ang aking panghihinayang!). na walang anumang mabigat na problema akong pinapasan. Akala nila. Pagkalabas ko sa mukhang perang iskwelah ang iyon. o bahay ng mga umorder. Siyempre. Mayor's Permit. Bu kod pa sa mukhang nadidismaya at naiinis sa akin ang mga gwardiya. Wala raw kasi akong final exam kaya INCOMPLETE. Pero sanay akong makiharap sa lahat . Umutang muna ako sa pamangkin kong may regular na allow ance kada linggo. Pagkatapos kong magbayad. Nakaipon ako sa aking pagiging service crew. Eksperto yata ako sa paghahanap ng mga bahay . maging sa mga ayaw akong harapin o sa mga naaasar sa akin. kahit pa halos araw-araw ay nagde-deliver ako ng pagkain sa loo b ng La Salle. nagde-deliver din ako ng mga pagkaing orde r mula sa mga kalapit na opisina. ay nagsasalubong na a ng kilay ng mga gwardiyang pagtatanungan ko. pero ang pitong-libo. Pero ang 'di nila alam. may tumanggap na sa akin bilang service crew sa isang ba gong-bagong tayo na fast food. katakot-takot na pagsisiyasat ang gagawin sa akin ng mga gwardiya. Ito na ang huling pagpapaloko ko. Hinding-hindi kaila nman naging pamilyar ang aking mukha sa mga gwardiya. 'di na. at pambayad sa dalawang set ng u niporme. na halos nasa tapat ng La Salle sa Vito Cruz. kundi akong-ako lang. pinunit ko ang kapirasong papel na grades ko raw. bukod pa ang ilang ulit na interview at pagbabalik-balik. upang makuha ko ang aking mga credentials. Ang important e sa akin. Malaki-laki r in ang kailangang pera upang magkaroon ng lahat ng ito. na para bang bomba ang aki ng dala at sa akin nakasalalay ang buhay ng lahat ng tao sa loob ng La Salle. Sa tuwing magde-deliver ako. Sana'y nakapag-aaral din ako. Pitong libo pala ang hal aga ng mga INCOMPLETE? . Sa unang araw ko bilang service crew.

Nakapasa ako. ay ang manghingi sa aking kapatid ng pamasahe kung talagang wa lang-wala na ako. napadaan ako sa isang luma at parang kumbentong iskw elahan. Nagpatuloy ako sa pagiging service crew sa araw. ay talagang isang malaking problema sa akin. Pinupulsu han kong maigi ang drayber kung kailan dapat bumaba nang 'di napapansin. nag-uwian ako mula Bulacan patungong Maynila. Pero hinding-hindi ako tumigil sa pag-aaral. ang problema ko na lang ay pamasahe at pambili ng pagkain sa araw-araw. Alam kong nabibigatan na rin siya sa akin. pagiging isang ti tser pala ang pinasok ko. Dagdag pa ang 'di magandang pakikitungo sa akin ng aking pamangkin. A tleast 'ka ko. pagsakay ko ng dyip o bus. Walang 'd i nagsasawa sa pagtulong. Nakakadi smaya lalo na kung tyempong umaambon o kaya'y umuulan. sa Luneta ako natutulog. Nakikihati pa nga naman ako sa kanyang tinitipid na allowance kada linggo. kaya't napilitan na akong humiwalay. nang kahit papaano ay makatipid ako sa pamasahe. Madalas ding nagwa-wan-tu-tri na lang ako sa dyip. saka ko lang nalaman na kilalan g-kilala pala ang iskwelahang pinasukan ko sa kursong education. Murang-mura ang aking matrikula kumpara sa pinanggalingan kong iskwelahan. dahil hindi pwedeng magpa lipas ng gabi sa Luneta. na kahit papaano ay mad aling mahagilap. Wala akong kamalay-malay. dahil nahuli akong umiihi sa isang pader sa m ay Luneta. Pero 'di nagtagal. <b>Sagad-sagarang pagtitipid</b> Kung talagang pwede namang 'di pumasok sa araw na iyon. Kundi dahil sa kaibigan kong binulabog ko nang madaling araw na iyon. Pero kahit murang-mura. lalo na kung madalas. Sa mga araw o gabing tila isa akong wanted at nagtatago sa may-ari ng boarding h ouse dahil wala pang sweldong pambayad ng upa. matutulog akong kasama ng mga lal . nakapag-boarding house na ako. durugista. Kung minsan nga. Walang ibang ku rsong iniaalok dito kundi education. ng sabong panlaba at pampaligo. Isa pa. Da hil siguro sa matinding inis na ng aking pamangkin. shampoo. Pero panibagong problema ang mga linggong dapat nang magbayad ng upa. Sa mga unang linggo. Walang kaabog-abog akong pumasok at nagtanong kung kailan ang entrance e xam. Lalo pang nadagdagan ang problema ko 'nung matapos ang anim na buwang kontrata k o bilang service crew. pero ayos lang naman dahil sanay naman ako rito. mandu rukot. A ng 'di ako sanay. at solvent boys. Dahil dito. Kamuntik-muntikan na rin akong makulong sa kulungang puno ng mga snatcher. at estudyante naman sa gabi. 'di muna ako pumapasok. problema ko pa ring malaki ang pera. at ng iba pa. natanggap uli ako bilang service crewi. Pagkapasok ko bilang freshman uli. Nagkataon namang buwan iyon ng pagkuha ng exam.<b>Pagbabalik sa pag-aaral</b> Pauwi galing sa pagbabayad. Nararamdaman kong sawa na siyang tumulong. Tiniis ko ang layo at ang pagod ng biyahe. kahit kadugo ko at anak ng aking Ate ang aking tinutuluyan. 'di ko na problema ang matrikula. mahirap pa lang makituloy. Tandang-tanda ko'y seventy pesos ang aking ibinayad para sa entrance exam. ini-imagine kong sana'y naging pera na lang ang mga balat ng kendi o ang mga tiket na nakasingit sa mga upuan nang m ay maipamasahe ako. Madali na akong nakap asok dahil may experience na raw ako. Buti na lang at may natawagan akong isang kaibigan na siyang nagbayad ng tatlong daang piso na piyansa para 'di ako makulong. kung kaya pinagtataguan na n iya ako ng pagkain. colgate. Sa mga linggong wala akong sweldo.

Sa umaga. maantot na balot at penoy. Sa canteen ng aming eskwelahan. na itinuturing n a pinakabunso ang ukol sa kanyang malaki at kakaibang pamilya.</ . naabutan ako ng isang gwardiya na naliligo. Punto de bista ni Noy ang ginamit sa kuwento. at iba pang kinumpiskang mga paninda sa Luneta. at ng maraming-maraming tula. Patok na patok ang kuwentong ito sa mga bata at napatunayan ko na ito. meron ding higante sa tangkad.. <b>Pagsusunog ng kilay</b> Bukod sa pagiging working student. candy. iba-iba ang porma. sa opisina ng publikas yon ako lihim na natutulog. 4 Title:Sanaysay Ang kuwentong "Sandosenang Kuya" ni Russell Molina (2003) ang kuwentong-pambata na di ako napapahiyang ikuwento sa mga bata. Ito ang gabi ng aking paggawa ng mga reaction at term pap er. naging kaibigan ko si Ate Helen. kasama ng mga kinumpisk ang taho. naisingit ko pa rin ang pagiging staff writer ng student publication ng aming eskwelahan. sa may CR ng library ako lihim na naliligo. sigarilyo. malap ad. o kaya'y pritong tinapa sa sandamukal na kanin na binili ko. Ganito inilarawan ni Noy ang kan yang sandosenang kapatid: Sandosena ang kuya ko. ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' ay di nagsimula sa pagsasalaysay ng pangyayari o paglalarawan ng isang tauhan. Sa kuwentong ito. at 'y ung isa nama'y tinutukso naming isda! (ang laki kasi ng mata niya) Pero kahit na iba-iba ang kanilang hugis at itsura. Sa mga gabing wala talaga akong matulugan. Naglalakad na ng dahan-dahan at walang anumang nililikhang ingay o kaluskos. na ang opisina ay naging bahay ko n a rin paglaon. Tinalakay sa kuwento ang pangangailangan ng isang bata sa pamilya. iisa lang ang tawag ko sa kanila<pd>. Pero isang malas na umaga. ang mas maha laga ay ang magagandang karanasan at pagmamahal na ibinigay sa kanya ng kanyang mga kuya. Tinatakpan ko ng mga diyaryo ang lahat ng bintana.aking nanlilisik ang mga mata at tila handang mamamatay. May bilugan. tocino. kumunat na chicharon.. Problema ko rin maging ang mainit na tubig para sa kape sa umaga. Bagamat di ta lagang maituturing na tunay na pamilya ng bata ang kanyang pamilya. Ang kuwento ay sini mulan ng ekspresyong "Ano ba 'tong mga batang itoooo!" bilang pagpapakita na di madaling pamahalaan ang isang malaking pamilya. May pormang artista. Di tulad ng ibang kuwento. Iba-iba ang itsura. isinalaysay ng isang batang lalaki na si Noy. may pormang henyo. Umiihi ako sa bote ng softdrink. Siya ang nagbibigay sa akin n g sabaw at nagpapailalim ng maliit na hiwa ng baboy o kaya'y longganisa. u pang 'di maaninag ng mga gwardiyang nagroronda sa gabi ang liwanag na nagmumula sa screen ng computer. habang nangangaligkig ako sa lamig ng tubig.

di ba?</i>" <b>SORPRESA</b> Taglay ng kuwento ang elemento ng sorpresa. Dito kami dinadala upang sa kalye ay hindi magpagala-gala. <i>Sandosenang nakabantay sa patintero</i>. Ipinahihiwatig nito na ang pagpapakahulugan sa pamilya ay nag babago sa pagtakbo ng panahon. 'wag mong pa hirapan ang mga kuya mo ha</i>. Di makapaniwala si Noy na kailangan ng umalis ng kanyang pinakamata ndang kuya. <i>Sandosenang kalaro ko ng taguan sa plasa</i>. <i>Sandosena rin ang nagtakbuhan nang mahuli kami ng asong-bantay</i>. Sa paraan ng paglalarawan ni Noy. Nasa tamang gulang na ako at kaya ko nang mag-isa</i>. Ganito ang naging paliwanag ni Noy: <i>Oo nga pala. Di niya maunawaan kung bakit kailangang umalis ng pinakamatanda niyang kuya. <i>Sa harap ng TV. mahihiwati gang nasa kamalayan ni Noy na ang bawat miyembro ng isang pamilya ay di dapat na maghiwalay. "pag nasa wastong edad na'y kai langang umalis na rito." ang bungad niya. Dahil dito. masasabing di niya tinitingnan na isang proble ma ang pagkakaroon ng malaking pamilya o ang pagkakaroon niya ng sandosenang kuy a. Siya ang aming kinikilalang ama. Matatawag na isang pamilya ang pamilya ni Noy dah il lahat ng mga kasapi nito ay nagtutulung-tulungan upang maibigay ang kanyang m . na tunay na magkakad ugo. Bilang pinakabunso. Ganito ang pagsasalaysay ni Noy: <i>Laking gulat ko nang isang araw. Ganito ang isinalaysay ni Noy: <i>Sandosenang ngiti ang bumabati sa akin tuwing umaga</i>. <i>Sandosena ang kumakanta kasabay ng radyo (pero wala namang tumatama sa tono) </i>. tila naging napakalaking tungkulin ngayon ni Noy na magpaliwanag sa mambabasa na kanyang pinaasa sa simula pa lamang ng k uwento. Ang tinatawag nilang Tatay ay di talaga nila tunay na ama. "Magpakabait ka. nakita ni Noy na ang pagkakaiba-iba ng kanyang mga kuya ang dahilan kung bakit higit na nagiging masaya at makulay ang kanyang buhay pagkaba ta.pd> kuya. aalis na ako sa makalawa. Tinutukoy ng kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na mahalaga para sa isang bata ang p agkakaroon ng isang pamilyang masasandigan at makapagbibigay sa kanyang ng makuk ulay na karanasan. Bakit kailangang umalis ni kuya?</i> <i>Ang tanong na ito ni Noy ay sasagutin ng kanyang kinikilalang ama. Kuya?</i>" "<i>Kailangan ko nang umalis ng bahay. hindi ko nasabi sa 'yo. Si Noy at ang kanyang sandosenang kuya ay di tunay na magkakapatid o magkak adugo." <i>Hindi ako makapaniwala. <i>Sandosenang titser ang nagturo sa akin magbasa at magsulat</i>. Di to napupunta ang mga batang ulila na kagaya ko . sandosenang kalawit ang pumitas ng mangga sa kapitbahay< /i>. Ginagampanan ng kanyang sandosenang kuya ang ibat ibang tungkulin para sa ka nya bilang pinakabunso sa kanilang pamilya. sandosenang masasayang kuwento</i>. ang mas mahalaga ay may tinatawag siyang kuya. lumapit sa akin ang pinakamatanda kong kuya. Ganito ang naging tugon ng ama ni Noy</i>: "<i>Ganiyan talaga iho. <i>Sandosenang doktor din ang gumagamot kapag ako'y may lagnat</i>. Siya at ang aking sandosenang kuya ang nakagisnan kong pamilya</i>. <i>Ako na talaga ang pinakamasuwerte sa buong mundo! </i> Ngunit dumating ang isang malaking problema ni Noy. "Noy.wala nang magulang o kamag-anak na makakapag-alaga. Suwerte nga namin at nandito si Tatay. <i>Pag malungkot naman. <i>Sandosenang tsinelas ang lumilipad sa tumbang preso</i>. sa bahay kalinga kami lahat nakatira. <i>Noong ako'y nagutom. ngunit nabubuhay sa isang bahay kalinga. <i>Sa bawat problema ko. Higit niyang pinagtuunan sa kanyang paglalarawan na bagamat iba-iba ang itsur a ng kanyang mga kuya." ang paliwanag ni Tatay. Sa pangyayaring ito. Hindi ka naman titira nang habambuhay dito sa bahay kali nga. sandosenang solusyon at payo</i>. Ang pamilyang tinutukoy ni Noy sa si mula ng kuwento ay di ang pamilyang inaasahan ng mambabasa. sandosenang "ha-ha-ha!" at "hi-hi-hi!" ang maririnig mo</i>." "<i>Saan ka pupunta. <i>Sandosena ang katulong ko sa pagwawalis ng kalat</i>.

Ganito inilarawan ng bata ang tigre na kanyang nakikita: May isang tigre sa pader sa garahe ni papa. Ngunit batay sa paglalarawan ng bata sa kuwento. Pagkatapos balik na naman siya sa pader. Ang pag-alis ng pinakamatandang kuya ni Noy ang naging hudyat upang paghandaan n aman niya ang kanyang tungkulin bilang bagong kuya sa mga bagong darating na bat a. gumamit ng paraang arg umentativ ang kuwento. Bilan g tagapagkuwento. na maaari talagang alagaan at maging kaibigan ng isang bata. "pero lahat sila ay tatawagin kang<pd>. Sa kuwentong ito. tila napakaamo ng tigre. tila siya ang nag-uugnay sa lahat ng kanyang Kuya. "Iba-iba ang kanilang itsura. sinasalubong niya ako. na may iba pang mga bata na mapupunta rito. Mg a bagong kapatid ko. Mas bata nga lang sila sa akin. tinitingnan niya ako na tila nagsasabing "Hihintayi n kita!" sabay kaway ng buntot. si Noy (narrator) ay nabigyan ng sariling pag-iisip. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan.. bilang matatanda. kasunod ang biyoletang anino sa dingding ko. Sa kanyang pag-alis at pag-uwi ng bahay. kung mahiwaga ang gabi dinadalaw siya ng t igre at kung saan-saan sila nagpupunta. Isang mabangis na hayop ang tigre na kailanman ay di maaaring maging kaibigan ng isang bata at alagaan sa loob ng bahay. Bukod dito. Halina't basahin sa mga bata ang kuwentong ''Sandosenang Kuya'' na sa palagay ma giging klasiko sa mga darating na panahon.. Binasag ng kuwentong ito ang tradisyunal na depinisyon na pamilya. "Rowwrrr?" ang bati niya. pasuot-suot sa aking mga paa. Ayon sa bata. ang kanilang bahay ay bukas par a sa lahat. Bukod dito . Dumaan sa kamalayan ng isang batang ulila ang paglalarawa n ukol kanyang kinagisnang pamilya. Tuwing umaalis ako sa umaga. Ang isang batang ulila na tulad ni Noy ay maaar i pa ring lumaking isang kompletong bata kahit na nasa bahay-kalinga. Sa pamamag itan nito. dinadalaw ako ng tigr e. Simpayat ng tingting. <b>MATALIK NA PAGKAKAIBIGAN</b> Ang pagiging matalik na magkaibigan ng tigre at ng bata ay patutunayan ng susuno d na bahagi ng kuwento. Inilahad ng kuwento ang bagong pananaw ukol sa pagkakaroon ng isang pamilya. sindilaw ng ar aw. "Anong ginagawa mo rito sa gabing ganito? Halika laro . laging nakaantabay sa kanya ang tigre. tila nakapaloob at nasasangkot din sa kuwento ang mambabasa at nagigi ng kasapi ng pamilya. isinasalaysay ng isang batang babae ang ukol sa isang tigre na kanyang nakikita sa pader ng garahe ng kanyang ama. Ganito ang kanyang paglalarawan: Kapag mahiwaga ang gabi. Simbilis ng jaguar. Ang kuwentong 'Tiger on the Wall' ni Annette Flores Garcia ay kabilang sa aking listahan ng magagandang kuwentong pambatang inilathala ng Adarna House noong 200 5.ga pangangailangan bilang pinakabunso. naroroon siya lagi at ang kaniyang matang berde at mist eryoso. At sila na ang magiging bun so. Bilang isang batang tauhan sa kuwento. Tuwing mapapasulyap ako. Ang pagiging kuya ay isang tungkuling maaaring maisalin.. tigre sa pader. Tanging siya lamang ang nak akakita ng tigreng ito. mapapansing tiyak ang paglalarawan ng bata sa tigre. Ganito ang sinabi ng kanyang kinikilalang ama: Darating ang araw. Dahil tulad nga ng sinabi. sabi ni Tatay. Sa kuwento.</pd> Kuya. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo. sa pader ng g arahe ng kanyang ama. lalo na sa mga batang ulila o napabayaan. binuksan din ng kuwento ang bagong pananaw na maaari pa ring lumakin g masaya at kompleto ang buhay ng isang batang ulila na sa mga magulang o kaya a y wala sa sariling tahanan. Natutulog pa kaya ang tigre? Saan siya kumakain at bakit hindi siya nahu hulog? Sa bahaging ito. parang ahas na madilaw at mabuhok. at kabilugan at bughaw ang buwan. tiyak din kung saang bahagi ng bahay nakikita ng bata ang tigre. direkta niyang kinakausap ang mambabasa (narratee)." dugtong ni Tatay.. lumulundag siya sa kama. sindulas ng magnanakaw. Sa hapon naman." Bukod sa narativ at deskriptiv na paraan ng pagkukuwento. iba-iba ang kanilang porma.

kung ano ang kanyang nakikita at nararanasan." sabi ni Eduardo sabay kamot sa ulo. walang nakakikita sa tigre kundi ako. papunt a sa buwan at mga bituin.tayo!" anyaya niya. Sinakyan ko siya (kapag ganitong panahon ang tigre ay lumalaki). Ang ganitong pagtalakay sa pangangailangan ng bata na makapag-isa at magkaroon n g sariling espasyo upang higit na maging malaya at maging malikhain ay nagdudulo t ng bagong pananaw sa mga batang nagbabasa (narratee). higit niyang pin aniwalaan ang sarili. sabay andar sa kotse Kahit si Lola na lagi kong kakampi ay walang nakikita. Sa kabila nito. Di ito maituturing na isang pagtakas. ipagtatanong pa rin ng bata sa mga kasamahan niya sa bahay kung sino ang tigre sa pader. Ang pribadong pan ahon na ito ng bata ay di dapat panghimasukan ng matatanda. Sa bahaging ito ng kuwento. kundi isang pagtuklas dahil pagkaraan naman ay nagbabalik ang bata sa kanilang bahay. hinding-hindi ko na siya makita! Tinutukoy sa kuwento. Ganito ang pagsasalaysay ng bata ukol sa kanyang pagtat anong: Isang araw. madalas ay naghahanap siya ng kakampi o ng tutulong sa kanya upang makita ang labas ng bahay o matuklasan ang iba pang magagandang bagay sa kanyang kapaligiran. May natatangi o naiibang paraan ng pagtingin ang bata sa mga bagay sa kanyang paligid at mahalagang kilalanin o igalang ito ng iba. di na rin niya nakita ang tigre sa pader bukod sa kanyang an ak. mahihinuhang tila nagpapahayag na ng hinanakit ang b ata dahil sa kawalan niya ng kakampi sa loob ng kanilang bahay bukod sa kanyang lola. Ipagkaloob natin sa mga bata ang kanilang sariling espasyo. natutuklasan niya ang kanyang mga potensyal o kakayahan bilang isang bata. maituturing na buo at may pani nindigan ang bata sa kuwento. Pagdating ng umaga. naitanong ko. "Putik. Nakakubli o nak atago ang ideolohiyang nais ipabatid ng kuwento. tulad ng nangyari sa batang nagsasal aysay nang siya ay maging isang ina na. na kung minsan ay kailangan ng bata ang pag-iisa upang hig it na maging malaya at malikhain. iha. Ang pagkakaroon ng saril ing espasyo sa loob ng tahanan ay mahalaga upang higit nilang makita ang kanilan g gampanin bilang bata. Ang kabuuan ng kuwentong "'Tiger On The Wall'' ay gumamit ng paraang narativ at deskriptiv sa pagkukuwento. "Sino ang tigre sa pader?" "Patak ng tinta. "Marka lang 'yan sa pader. Lumipas ang panahon at ako'y tumanda. ang tigre at ako. di niya titingnan ang tigre sa pader na parang walang nangya ri o na parang di sila magkaibigan. Naigiit niya sa loob ng tahanan ang pangangailanga n niya sa sariling espasyo o pag-iisa. "Grasa. na ang ganitong mga pangangailangan at kakayah an ng bata ay naglalaho sa kanyang paglaki. bigyan natin sila ng . Ganito ang naging wakas ng kuwento. Ipinahihiwatig sa kuwento na ang bahay kung minsan ay nagsisilbing kulungan din ng bata. Nakatira muli ako sa bahay ng tatay ko." Wala. paimbulog sa himpapawid. Pero walang makakita o makapagsabi kung sino ang tigre sa pader bukod sa kanya. mahihiwatigang ang pagdating ng tigre sa gabi sa silid ay a ng hudyat ng paglaya ng bata palabas ng bintana." sagot ni Rico at nagkibit ng balikat." sabi ni Papa. "Usok. Isinalaysay at inilarawan ng bata ang tigre sa pader ng garahe ng kanyang ama na tanging siya lamang ang nakakakita. Kung kaya. Pagkaraan ng maraming taon. ang anak ko ang nakakakita ng ti gre sa pader." sabi ni Mama na may hawak na bulaklak. Sa kanyang mga pribadong panahon. paimbulog sa himpapawid. Ngunit ipinahihiwatig sa kuwento. Ang mga ganitong pangyayari kung gabi ay inililihim ng bata. Pero ako? Kahit pilitin ko pa. Mahihiwatigang ding maikukumpara sa isang ma panglaw na kagubatan ang bahay na tinitirhan ng bata at sa gitna ng kagubatang i to ay nakita niya ang isang kakampi at kaibigang tigre. Bilang isang batang tauhan (narrator) sa kuwento. sa kanyang pagbalik sa baha y ng kanyang tatay. papunta sa buwan at mga bituin. Ngayon. At naglaro nga kaming dalawa. paglundag niya palabas ng bintana. Mahaba ang panahong sinakop ng kuwento dahil ang batang nagsasalaysay sa kuwento ay naging isang ina na. Sa pangyayaring ito. Wala man siyang kakampi.

at kinis ng kanyang katawan. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. katas ng prutas at pukyutan. kurba. Iwasan natin silang hubugin ayon lamang sa ating kagustuhan. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . Ilang araw ang lumipas. At nang kinaumagahan. hubog. Iisa na lamang ang natitira. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. malapot na arnibal. Hahanapin ng mga tao ang mga ito." Katahimikan. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Hindi ko alam kun g bakit. bilang matata nda. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. Pagsasanibin ang init." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. At sisinupin ng pagmamahal a . Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan.kalayaan upang higit nilang makita ang kanilang sariling kakayahan at mga katan gian. Wala akong pinagsisisihan. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. ang pagsanibi n ang aming katawan. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. 6 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. napuspos ng pa gkain ang hapag. tinapay at tsokolat e. Kung saan niya ibabaling ang kata wan at ihihilig ito sa akin. Kilala na namin ang isa't isa. Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. sa mga krema. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. mortal man o imortal.

Nilapitan ko siya. Muli kong natanawan ang parola. Gubat ito ng tamis. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. ay masanay. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. Alam namin ang pait at lungkot mo . May posibilidad na ang isa sa am in. Pagod ako noon. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. Gawin mo ang dapat. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. Kakaiba ito. Nasa ilalim ako ng himbing. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. May signos ang panaginip. Totoo ang signos ng panaginip. Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Naroroon si Impo at Ama. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. At sa batuhan. Ngayon lamang ito nangyari. Muli kong naramdaman ang kaba. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. Nakapangkat ang mga diyos at engkantada. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Nagkatotoo ang parusa ni Ama. makalimot at magsawa </i>. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. Naroroon si Impo at Ama. Iniwan ko siya. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng . Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. katapatan at kapalaluan. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae.t babalutin ng kasiyahang-loob. at panlilinlang. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. kasinungalingan. Nilulunod ako ng paninibugho. ng saya at siphayo. Tahimik ang paligid. May luha na ang kanyang mga mata. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Papalubog na ang ikalawang araw. Bumalik ka kay Duerme. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Naglaho na ang datin g pait. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Wala siyang malay. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. Wala akon g magawa. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Naulinigan ko ang mga hikbi. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. ng katotohana n at kasinungalingan. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Nagising ako ng isang panaginip. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Dama nil a ang aking kalungkutan. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. Nakapirmi ang mga kaluluwa. At dito ko siya muling hinagkan. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Nagbangon ako.

Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. simba o pista. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. Kinailangan pang suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. may sarili na siyang kaibigan. sa Dagat ng Tamis. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. bahay-pari at tanggapan. Malumanay ang pag-uusap n ila. Suot ang puting abito. ika-anim ng hapon. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Maaawain si Pa dre. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante .Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. Paulit-ulit. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. ika-labing dalawa ng tanghali. ikatlo ng hapon. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Masunurin si Kuba. an g kanyang sarili. simbahan. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Bago it o sa kanyang paningin. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot.

Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo.na ang katiwalang matandang hardinero. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. . Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Mainit ang katanghalian. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Totoo ang kanyang mga inutas. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. magkikita pa rin sila kung Linggo. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. 4 Title:Kwento (4) Siguro. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan.

Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. at hapunan. tanghalian. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Siya ang nagpapakain sa akin. at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. magtitinginan. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. . sa Bayan. At sa bilog na mesa. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. At tuwing papalubog na ang araw. papauwi ng iskul. sa magandang hardin ng aming kapitbahay. at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa. tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. May Mama akong Papa. muling seseryoso at sandaling tatahimik. pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y.At tuwing araw ng Linggo. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. maghahalakhakan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Si Mama lang ang naghahatid sa akin. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang. At kahit anong mangyari. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. papasok sa iskul. MAY MAMA AKONG Papa. sa umagahan. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin. wala naman talagang nabago. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. may a-maya'y magtatawanan na sila. mula S abado at lalo na kung Linggo. Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza. sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa. Pakiramdam ko.

<i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid. Mga <i>pictures</i> ko lang. kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. "May Mama akong Papa. Pag-uwi namin ni Mama. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama. kung mayroon." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa.Walang-wala kaming problema ni Mama. ang nagPAPAbaon ng bimpo. at <i>class picture</i> ko noong isang taon. sa kanya ako nagPAPAturong magsulat. noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla. "Di ba ang isang pamilya. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk. ang nagPAPAligo sa akin araw-araw. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. . noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt." sabi ni Titser Malou.

. nagPAPAbaon ng bimpo. Pag-uwi namin ni Mama. siya ang unang-unang matu tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Tapos. sa pagPAPAagos ng bangkang papel. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama. Alam ko. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. pamilya pa rin kayong matatawag. Mama o ang inyong Papa man. kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola. laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako.sa pagPAPAagos ng bangkang papel. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama." sa bi ni Titser Malou. Niyakap niya ako nang mahigpit. matatawag itong isang pamilya. Bubuhayin at papag-aralin kita. "Jayson. ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa." sabi sa akin ni Mama. isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mamang nagPAPAkain sa akin. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan. ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi. nagPAPAligo sa akin araw-araw. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama.

"Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye. di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Siguro talagang wala namang makikita rito." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord. Sa maraming silid sa aming paaralan. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid. isang pagPAPAsalamat. sa maagiw at maalikabo k na silid. doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. "Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." sabi ni Titser. Sinilip ko ang loob ng silid. "Nakakatakot 'ata do'n. papagPAPAhingahin ko na. Mawawala ang nakaririnding ingay. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Madilim nga ang loob nito. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Tatahimik ang buong klase. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Simula noong pasukan hanggang ngayon.Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase. Napapansin ko. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro." . "Ayoko ngang makulong do'n. Kapag sinabi na ito ni Titser. ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon. maging ng ibang mga bata." saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. Sa Mama kong Papa. hindi ko pa i to nakitang binuksan. "Doon. parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. At kapag nangyari 'yon si Mama." bulong niya sa akin. Nahuli na pala ako ng taya.

Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa." Kinabukasan nga. may nagkakabit ng mga kurtina. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa. iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. "Kung gayon." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio. uwi na tayo."Halika na bilisan mo. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. maalikabok at maagiw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. may nagpupunas ng bintana. Ariel. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Kinabukasan. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende. kailangang magpakitang-gilas kayo bukas. papel de liha a t basahan. at iba pa. sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa." tugon naming lahat. ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid." puri sa akin ni Titser. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. Pero tulad ng dati. Sabi ng nanay niya." "Naku. . Ningning." yaya ni Dye-dye sa akin. " mga bilin ni Titser. Nanatili itong nakakandado. Marie. kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. may nagbubunot ng mga damo sa halamanan. may nagwawalis. sabon. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. hindi pumasok si Dyedye. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba. Walang liliban. sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig. nagkala gnat daw.

Kinabukasan ng umaga.Bago ako umuwi. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Kailangang makita nila kayong nagbabasa." dinig ko sa aking likuran. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya. Iba na ang umiigkas na mga pangitain. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Pero teka. 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. walang nagsasalita. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan. "Marie. . NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE." sabi ni Titser . Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa". Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. sabay tayong umuwi. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. "Iho. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase. tinanaw ko uli ang silid na tahimik. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. maalika bok at walang pumapansing silid. walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. Natiis ito ni Berting. ang maagiw. 7 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. bago dumating ang mga espesyal nating bisita. Malilinis at maaayos ang mga silid. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Tinanaw ko ang silid na tahimik. si Dye-dye uli.

Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim ot sa lalaking kinasama. Ang babae . BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. Dito siya walang laban.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Pangala wa. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora. At lahat nang oras. Wala siyang kalaban-laban.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Tuloy hindi mo man gusto. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa. Pero wala kang magagawa. nagkaroon ka ng karamdaman. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Buhat n oon.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. Mahir ap na. Dito siya na dehado. Inaninag niya ito. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Taga-salin siya ng asido sa mga container. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Nag-isip nang nag-isip si Berting. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Imahen ng isang nananagho . NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Balik kayod na naman si Aurora. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Ang hindi alam ni Berting. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora .ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin . IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi.siya si LAYA. naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO .At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. mahabang buhok na sasayad sa lupa. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. Balik papag ka na naman. BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. Unang-una. Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon.

May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Ang mukha ni Berting. Nagbangon si Berting. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA. Naaalala na ni Berting ngayon. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Uuwi sila ng La Union. May banta ang pagbagsak ng ulan. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. La Union. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. Umaandap ang gasera. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA . Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Maulap. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Dito unang nagpasya si Lay a. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito. Walang anino si Berting. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Uuwi sila. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. alas dos ng umaga. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Payapa na. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Nagtagumpay si Laya. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo.y na babae ang naroroon.

Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Pinalaya ni Arceo ang mga babae sa kanyang nob ela mula sa diktang ito ng lipunan.</pd> Arceo ang siyang nagpasimuno sa pananaw na "feminista" sa makabagong panitikang Filipino. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. Sa mula't mula pa. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. siya man ay maging biktima ng karahasan at kalupitan ay kaya niy . Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. In isip niya kung saan ito ilalagak. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. isang babaing may sariling paninindigan at pagpapasiya. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Nakalilito. Ipinakita ni Arceo na ang mundong ito ay di lamang mund o ng mga lalaki kundi mundo rin ng mga babae.ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. Hindi palahian o pambahay lamang ang mga b abae. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Tapos na ang ipinamanang ito nang nakalipas. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Nakalantad sa nobela ni Arceo katotohanang sa pa glakad ng panahon ay maaaring mabago ang pagtingin sa mga babae. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. itinatampok niya sa kanyang mga kuwen to at nobela angbabaing kaiba. Wala na at di na muling magbabalik pa ang panahong ang babae ay itinuturin g na premyong napapanalunan at naiuuwi ng mga sundalong nagtagumpay sa kanilang misyon. Sa Paunang Salita sa aklat-antolohiya ng mga kwento ni Arceo na may pama gat na <i>Mga maria. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. Mga Eva</i> ay binanggit ni Thelma B<pd. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding.</pd> Kintanar (199 5) ang ganito ukol kay Arceo: Kinikilala ng maraming kritiko na si Liwayway A<p d>. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. 4 Title:Sanaysay (7) Hindi na sila ang mga babaeng sinasabing ipinanganak upang mangana k at manatili sa loob ng bahay. Ang kailangan lamang ay may manguna sa adhikaing matamo ang pagbabagong ito. Nag-aambag si Arceo ng mga bagong pananaw na taliwas sa nakagawian nang paniniwala ukol sa papel ng mga babae sa loob ng tahanan at sa lipunan. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Binuwag ni Arceo ang panin iwalang lalaki lamang ang dapat mabuhay nang maligaya sa mundong ito na ang nagh ahari ay ang Diyos Ama. Ito ang tirahan ng kanyang kay amanan. Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya.

Higit na kumuha ng aking atensyon ang mga patalastas na inilalathala sa kanya kung may s usunod na o may bagong nobela na siyang ilalabas." Ganito naman ang karaniwang nakasula t patungkol sa mga ilalathalang kuwento niya: "<i>Isa pa rin ito sa tatlong kuwe nto ng kuwentistang babae na ipinagmamalaki ng Liwayway sa bilang na ito</i>. Sinikap ni Arceo na kumawala sa kombensyonal na paglalarawan sa babae bilang mat iisin at di marunong lumaban. Pedrito Reyes. Ang hangarin ni Arceo na makilala ang talino ng mga babae at maiangat an g kanilang kalagayan sa lipunan ay patuloy pa ring magiging hangarin ng mga baba eng naniniwala sa sarili nilang talino at kakayahan. Yaon ay katotohanan sa ating lipunan. Dahil dito. mga babaeng handang manin digan para sa kanilang karapatan. Halimbawa.</pd> Arceo ay nakikita bilang katipan. sa Liwayway ay kar aniwang ganito ang patalastas: "<i>Abangan ang bagong nobela ng inyong kinasasab ikan at hinahagaang si Hilaria Labog<i/>. Teodoro Virrey. ano man ang kinakaharap niyang suliranin o responsibilida d.</pd> Medina Sr<pd>. Ano man ang kanyang gawai n. Ngunit ipinakikita ni Arceo na ang pagganap sa mga papel na ito ay hindi pagsusumite lamang sa mg a tradisyonal o de-kahong pagtingin sa kakabaihan. Nangunguna si Liwayway A<pd>.</pd >..ang itayo ang sarili at magbagong-buhay.." Masasabing ang karamihan ng mga babae sa akda ni Liwayway A<pd>. May tiwala siya sa sa rili at hindi kailangang umasa sa iba. Fausto Galauran. Sa pagbasa ko ng mga libro at mga lumang isyu ng iba't ibang babasahin at magasin sa Rare Books Section at Serials Section ng National Library. Gervaci o Santiago. de-k alidad at popular na kuwentista si Labog noong kanyang panahon. Kaya din niyang ipaglaban ang kanyang karapatan at hindi basta nagpapaapi lamang.</p d> Arceo sa tukuyang paglalarawan sa tauhan at tema ng kanyang mga akda n g imahen ng "strong woman. Microfilm Center ng UP-Diliman Main Library. at Lopez Memorial Museum sa layuning tuklasi n kung sino ang kauna-unahang babaeng manunulat ng maikling kuwentong Tagalog. mahalagang 'bu hayin' at kilalanin siya. Pangatlo. may tungkulin ang manunulat sa kanyang lipunan. Severino Reyes. May tatlong pangunahing dahilan kung bakit: Una. Ang corpus ng kanyang mga kat ha ay may indikasyon ng kanyang feministang pananaw sa panahong hindi pa gaanong kinikilala o nakikilala ang feminismo sa Pilipinas. Nemesio Caravana. Tungkulin niyang maging tagapagpahayag ng mga mithiin ng kanyang panahon. Napansin ko ang malaking bilang ng mga kathang kanyang naisulat. Sa p ananaw na feminismo. nagtagumpay si L abog na makaigpaw sa kalakaran ng kanyang panahon at nagawa niyang ihanay ang sa rili sa kinikilalang kalalakihang manunulat. may espesyal na katangian si Labog bilang manunulat. Si Arceo at ang kilusang feminista ay iisa sapagkat iisa ang hangarin nila para sa mga babae. Pangalawa. Introduksyon Isa si Hilaria Labog sa mga nanguna at kinilalang nobelista at kuwentist a noong kalagitnaan ng dekada 20 hanggang dekada 50. Jose Esperenza Cruz. Brigido Batungbakal. at maging sa pananaw ni Arceo. in a mga t radisyonal na papel na ginagampanan ng kababaihan at laging kaugnay sa kanilang buhay ang lalaki o pamilya." Napansin ko ring nakahanay ang pangalan ni Labog sa mga kinilalang lalak ing manunulat noong araw tulad nina Buenaventura G<pd>. n atuon ang aking atensyon sa isang manunulat na babaeng nagngangalang Hilaria Lab og. ang babae ay may sariling katauhan at pag-iisip. Ang pakikibaka ni Ar ceo laban sa kinagisnang tradisyong mahina ang babae. Ayon kay Batnag (1996). maybahay. malakas ang lalake ay paki kibaka pa rin ng kilusang feminista hanggang sa ngayon. Maging sa mga talakay sa kasaysayan ng Magasing Liwayway ay nababanggit palagi ang pangalan ni Labog bilang isa sa mga naging pinakamahusay na manunulat . at Lazaro Fran cisco. ang mithiing ito ay ang pags ulong ng kapakanan ng interes ng mga babae.

Hilaria Labog. Reyes sa kanyang librong Katha (1997) ay malaon nang tinanggap ng libu-libong mambabasa. "dapat masuri ang mga akda nina Rosalia Aguinaldo. (1992) muling binigyang-diin ng kritikong si Reyes na. Samantala. < i>Liwayway Extra</i>. at Ligaya D<pd>. at bigyan n g kapangyarihan ang mga binawian nito. Kailangang bigyang-ngalan ang mga walang pangal an. Sinabi ko sa sarili na maaaring hindi man si Labog ang kauna-unahang babaeng manunulat sa Tagalog. sa kabila ng tinaglay na popularidad ni Labog noong kanyan g panahon. Mag dalena Jalandoni.kailangang ilagay sila sa sentro ng pagsusuri. "hindi na kailangang ipagtan ong pa ng mga mambabasa sa Tagalog si Labog: Siya'y isa sa mga manunulat na baba e na naghawan ng landas sa pagsulat ng maikling katha at nobelang Tagalog." (196 2) Subalit. at sa kabila ng marami niyang kuwentong nalathala sa iba't ibang ling guhang babasahin at magasin ay wala pa ring nagtangkang pag-aralan siya.</pd> O freneo (1999) ang ganito: "<pd>. Mula kalagitnaan ng dekada '20 hanggang dekada '50. at Hilaria Labog na nagsulat ng kuwento." Hindi lamang si Reyes ang naniniwala sa kahalagahan ng pagbuhay at pagkil ala sa mga babae ano man ang maging gawain o kalagayan nila sa buhay. palitawin ang hindi nakikita. bigyang-tinig ang mga pinatahimik. Ang mga kuwento ni Labog. Sa libro ni Reyes na Ang <i>Silid na Mahiwaga . nobela . "sino ang nakakikilala kina Francisca Laurel.Kalipunan ng mga Kuwento't Tula ng mga Babaeng Manunulat</i> (1994). Kailangang bigya ng-halaga. makabubuting simulan ang ganitong uri ng pag-aaral. Bulaklak</i>. Ayon naman kay Ligaya D<pd>. ayon sa kritikong si Soledad S. Walan g sapat at detalyadong tumalakay sa kanya at sa kanyang mga akda partikular ang kanyang mga kuwento. isinantabi k o na ang nauna kong layunin na ang maging paksa ng riserts na ito ay ang kauna-u nahang babaeng manunulat sa Tagalog. Rosalia Aguinaldo. Idinagdag pa ni Reyes na naging ritwal na sa mga mambabasa ang pagbasa ng mga k uwento ni Labog.. Fausta Cortez. <i>Sampaguita</i>. <i>Silahis</i>. 1976-1996</i>. mababasa ang tanong ng kritiko na. ma aaring sabihing ito ay esensyalismo subalit sa unang yugto ng feminismo sa kriti sismo.</pd> Perez. sa librong <i>Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popula r . upang maunawaan ang katangian ng mga akdang sinulat ng kababaihan. at maging kilala man sila o hindi. Mula sa tanong na ito ng kritiko." Dahil sa mga naunang talang natuklasan ko tungkol kay Labog. at <i>Hiwaga</i>. Susana De Guzman.. Hindi dapat nawawala o nasa gili d lamang sila . <i>Ilang-Ilang. Sa librong <i>Tinig at Kapangyarihan: Mga Kuwentong Bu hay ng Kababaihang Manggagawa sa Bahay</i>. manunulat ng lathalaing "Ginintu ang Didal" sa magasing Ilang-Ilang noong dekada 60. Rosario De Guzman Lingat.Piling Sanaysay.</pd>sapagkat ang buhay at karanasan ng kababa ihan ay napakahalagang paksa ng imbestigasyon. at tula noong kalahatian ng siglo?" ang maitutugon ay halos wala na o bihira n a ang nakakikilala sa mga nabanggit. mapatutu nayang mahalagang maipakilalang muli ang nahuhusay na babaeng manunulat ng nagda ang panahon katulad ni Labog. <i>Alitaptap</i>. nakapagtala ako ng i sandaan at limang (105) kuwento ni Labog mula sa mga magasing <i>Liwayway</i>. Filo mena Alcanar. nangangailangan pa rin siya ng ating atensyon at karapat-dapat pa rin siyang buhayin at bigyan ng espas . lalo na ang kababaihang 'pangkaraniwan' na kadalasan ay hindi naisasa ma sa mga salaysay at diskurso.</ pd> Perez. <i>Dalaga</i> .sa literaturang Tagalog. binanggit ni Rosalinda P<pd>. <i>Aliwan</i>. Ang m alaking bilang ng mga kwentong naisulat ni Labog at nailathala sa iba't ibang ba basahin at magasin ay patunay ng naging walang sawang pagtangkilik sa kanya ng m ga mambabasa sa Tagalog at ng pananabik at pag-abang ng mga ito sa kanyang mga k wentong nabigyan niya ng iba't ibang bihis at kulay.

Kabilang pa rin sa kanyang mga nobela ang <i>Anak ng Gobernador</i>. <i>Ang Bagong Sinderela</i>. Tondo Sec ondary School. <i>Bumagsak na Dambana </i>. <i>Kabayanihan</i> (1933). <i>Matinik na Bulaklak</i>. <i>Lihim ng Lumang Simbahan</> . sina Ilumin ada at Benigno Jr<pd>. <i>Kal uluwang Dakila</i> (1948). Katulad ng nabanggit na. at sa Escuela Municipal.</pd> Garcia. Nang mabiyuda siya ni Benigno Sr<pd>. sa <i>Lumang Kumbento</i> (1929). si Manuel. Isa ang naging anak niya kay Jose. Naipasa niya ang Civil Service Examinat ion noong 1907. Samantala. ang ilan sa mga nobela ni Labog ay isinalin sa pelikula n g Exotic Films.</pd>. <i>Sa La ndas ng Kaligayahan</i> (!945). ng Insular Life nong 1924. Na gkamit rin ng karangalan sa <i>Timpalak Liwayway</i> ang kanyang nobelang <b>Sa Lumang Kumbento</b> noong 1929. Nagtamo ng gantimpala ang kan yang nobelang <b>Nadaya! </b><pd>.yo sa ating panahon. auditor ng Pub lic Service Commission noong 1910. hindi lamang dahil sa tinamasa niyang popularidad. Samantala.</pd> Sa ntos Award. at naging kalihim din at ingat-yaman ng samahang Ang Mithi ng Bataan. at <i>Matamis na Paghihiganti</i> (1946).</pd>. at <i>Dinilig ng Dugo</i> (1938). <i>Busilak</> at <i>Armando at Leonor</>.</pd> Orosa (1980) na pi .. at <i>Ulilang Kalapati</i> (1947). Tumanggap din siya ng Lope K<pd>. hindi lamang isang kwentista si Labog. sa libro ni Rosalinda L<pd>.</pd> Jose A<pd>. Ang pagsisikap ni Labog na magtagumpay sa larangan ng literatura ay napah alagahan at naisakatuparan nang tumanggap siya ng dalawang gantimpala sa <i>Timp alak Pampanitikan ng Commonwealth</i> noong 1940. at Aklatang Balagtas. Nagkaroon sila ng dalawang anak. <i>Salamin ng Buhay</i>. <i>Nagicay A Lawag</i> (1949). <i>Pan auhin sa Hatinggabi</i>. Naging kalihim siya ng Jose Palma Cl ub. Isa rin s iyang nobelista. <i>Natacneng A Cararua </i> (1952). kundi hi git sa lahat. lumipat siya sa Bureau of Customs a t isa sa naging unang limang babaeng kawani sa naturang kompanya. Kabilang sa maraming nobelang kanyang inakda ang <i>Mga Guhit ng Kapalaran</i> (1928). <b>Ang Biograpiya: Isang Pagpapakilala kay Hilaria Labog</b> Ipinanganak si Hilaria Labog sa isang maykayang pamilya noong En ero 14. <i>Kalbaryo ng Tagum pay</i>.</pd>. Isa pang patunay ng pagkilala sa kanyang pagiging de-kalidad na manunulat ang paghirang sa kanya ng <i>Gantimpalang Palanca<i> upang maging isa sa mga hu rado nito sa kategorya ng Maikling Kuwento sa Tagalog noong taong 1954-1955. <i>Tinangay ng Apoy</i>. nagpa kasal naman siya kay Dr<pd>. Unang ikinasal si Labog kay Benigno Zialcita Sr<pd>.. at ang <i>Simpatikong Tsuper</i> (195 4). Regalado at Gregorio N<pd>. <i>Boda de Plata</i> (1941). <i>Inahing Hamili</i> (1953). Ang ginawa kong 'pagbuhay' kay Labog at ang pagretriv ng kanyang mga kuwento ay magsisilbing unang hakbang sa pagtanggap sa hamon ng kritikong si Reyes na maipakilala at masuri ang mga akda ng mga babaeng manunulat. kas ama ang mga batikan ding sina Iñigo Ed.</pd> Morales. at naging isa sa tatlong kauna-unahang babaeng nagtrabaho sa Bur eau of Education. 1890 sa Samal. <i>Kasal na Walang Pag-ibig</i>. <i>Maria Rosa</i> (19 30).</pd> at nagtamo naman ng karangalang-banggi t at ng gantimpalang P500 ang kanyang <b>Katipunan ng Maiikling Kuwento</b>. Sinikap ni Labog na paunlarin ang sarili bilang isang manunulat sa pamama gitan ng aktibong pagsali sa iba't ibang samahang pampanitikan tulad ng Ilaw at Panitik. <i> Ang Suliranin ng Kanyang Pag-ibig</i>. Bataan. ang kanyang kuwentong <b>Walang Mal iw</b> ay nakasama sa antolohiya ng <i>50 Kuwentong Ginto ng 50 Batikang Kuwenti sta</i> ni Pedrito Reyes noong 1939. Nag-aral siya sa Tondo Grammar School. Makalipas ang isang taon. 12 Panitik. <i>Dakilang Ina</i>. dahil sa tinaglay niyang kalidad at kahusayan bilang manunulat. Ayon kay Perez. <i>Naglahon g Liwanag</i>.

mapa-love life.. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. isang espesyal na katangian pa rin ni Labog ang pagkakaro on ng bahid ng feminismo ng karamihan sa kanyang mga kuwento at maging sa kanyan g naging buhay... may iniinom mang beer o wala. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito. ma pa-family problem open sa barkada.namagatang "<i>Above The Throng (Portraits and Profiles. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad. binanggit ng awtor na ang ilang nobela ni Labog ay isinapelikula naman ng Premier Production at ng Sampaguita Pictures. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin. nagkakaintindihan kayo. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin. 4 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 . Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman.. Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin.</pd> magkakabarkada. Sketches and Silhouette s) </>". Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan.. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo.</pd> Exel 19 "<pd>. Maliban sa popularidad at kahus ayan bilang manunulat. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae.</pd> .. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>.211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a.Essay Word Count: 2. yung di mo ma-open sa magulang<pd>.

ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala... tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom...</pd> 'ayun an<pd>. Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 .. pwede namang hindi<pd>. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>.. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1. parang hindi baduy tignan.... Herpes simplex...</pd> 'pag nakatambay.. sa barkada rin ang bida! "<pd>.27 taong gulang. Hepatitis B. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang. pangit<pd>.</pd>" Anthony 19 "<pd>. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004).</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali.. nagyoyosi. so alam mo na yon... paglasing na parang wala ng paki.</pd>" Roel 19 "<pd>.. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis. bakit kailangan. sabay may kainumang babae.</pd>" Gary 15 "<pd>. basta nakausap lang. nag-iinom. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex.. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> . HIV 2.. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila. 'pag yung gir l lasing na rin. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003). ok na!" Ken 20 "<pd>.</pd> 'pag lasing na.'pag umiiyak ka.. . Candida albicans.</pd>" "pare.</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik.</pd>" .</pd> gumigimik. Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis. nanonood ng bold<pd >.. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral.. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>....</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka..</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004).</pd> para makaiwas sa sakit.... at Treponema pallidium.. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>. may chance talaga na mangyari<pd>. at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> ...

.. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak... Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>.</pd> kasi ako<pd>. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila... pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad.</pd>" Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak.. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki... Una.. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral.</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>..</pd>" Nico 16 "<pd>.. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama.</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king . Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito."naniniwala ako sa sex before marriage<pd>.. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki.</pd> pwede nga sex without marriage<pd>. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Gayundin.

Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad... pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa... Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi . Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa.... Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon.</pd> para maka-iwas sa AIDS.... Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko.. M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino .</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa..</pd> kapit sa patalim<pd>. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos..</pd>" Benedict 17 "<pd>..</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. tigilan ang panlalaki<pd>. paninigar ilyo. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan.. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin. ehersiyo.< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon.. Ang paninigarilyo. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> .</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>.naka-ano sa iyo may AIDS<pd>.</pd> dun sa walang trabaho<pd>. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan.</p d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal. Sa literatura. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito.. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak.. Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi.

sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. Ayon kay Salazar (1985).on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. ang loob ang siyang panloob na sarili. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula . at marangal). at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. Ayon sa resulta. Sa salitang 'kagandahang loob'. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. nagbibigay-serbisyo. nagbibigay ng lakas n g loob. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong. Sa pun tong ito mga kaibigan. at inuuna ang kapakanan ng iba). dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). <i>unconditional</i> . kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. hindi iniinda ang abala. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. computer. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. Gayunman. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. Ayon kay Il eto (1979). may konsiderasyo n.' 5 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. tulad ng snow. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa." "kusang loob" at "kagandahang loob." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. bukal ang kalooban." "sama ng loob.

At ngayon. Sa ayaw at sa gusto natin. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. Mula 2001. Sa kasal ukuyan. manong at dyutay. dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. Una. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. gayong kapag nasa krisis. Mga kaba bayan. radyo at spaghetti. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. pagkat iyan ang . Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. hindi problema kung center o centre. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. acknowledgment o acknowledgement. at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. patuloy itong nanghihiram. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. Galing Zoo (Dao Ming Zi). ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. Ganito ang nangyari sa Ingles. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Hanggang ngayon. batas at iab pa. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. color o colour. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. encyclopedia o encycl opaedia. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Halimabawa. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. yayaman at yayaman ang atin g wika. at pagkat buhay. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles.ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. kimono at tempura (Hapones). Upang higit na maging intelektwalisado. ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. patuloy itong nagbabago. lasagna at spaghetti (Italyan). nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. enroll o enrol. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. Maging sa Ingles naman ay gayundin. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. matematiks. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. Sa formulang ito. Samakatuwid. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. sa Espanyol at sa Ingles. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi.

ideya. Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . intelektwalisado na ang wikang Filipino. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais.</pd>1:31 ). gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha.at pagsisipag. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. pagtitiyaga. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. 1-2 ). tulad ng kahalagahang pa ntao. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. karanasan. H indi siya nag-iisa. nararanasan sa iba. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. ayan sa istandard ng mga aksyong moral. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. . makipag-away o makipagtulungan. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap. at katauhan. Upang maunawaan ito nang higit. siya. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. Tinuruan . pagluluto at pag-aayos . Inuulit ko. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay.nararapat talaga. aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. damdamin. pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing.1 :26:5. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. may pananagutan siya sa iba. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. o maga1it . Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang .

Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. 4 Title:Kwento (15) . upang hindi mahirapan. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Ang pagiging mabait . Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan." Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. kasayahan at mga koronasyon. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Sakay ng kalesa. nagbalik siya sa dating bisyo. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Nagbunga ito n g mapait na karanasan.ng mga kasangkapan. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. masipag. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o. Sapagka't malapit na. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo.

matamis at masarap at ku ng minsan pa nga'y maanghang. Mabuting m aglakad-lakad at magpalipas-oras. At nadiskubre nilang dalawa na mas masarap a ng fishball kapag isinusubo ito ng kasa-kasama. nagpasya si Marites nang muli n iyang makita ang oras sa relo." "Sa Bulacan pa ako umuuwi. Mainit. Malayo. "Shorap! Laplapan naitech! Pling. " "Delikado panahon ngayon. Gusto mo sa bahay ka na tumuloy? Sa Parañaque. Sa kotse sila nagpatuloy ng kuwentuhan. "Kakainggit naman palaman kayotra!" dagdag pa ng isa.Sabi ni Marites. "Sir Pabling?" "Ikaw naman. matamis at masarap ang anghang ng halik kes a sa fishball. Malayang ginawa ito nang walang pag-iimbot ni Marites. Liberal itong si Marites na 'di tulad ng ibang babaeng nagkukumahog umuwi lalo't bago pa lamang kakikilala sa lalaki. <b>2:00AM-3:00AM<pd>. Ihahatid pa kita.</d> Imbitasyon</b>. plung!" bulalas na may kasabay p ang ipit na pagtawa. Kaya ko na. plang. Tila mga magkakabarkadang masiyahin. 'wag na lang." "Okey." Napangiti si Marites at sumakay sila sa kotse na may tila parehong iniisi p.</d> Eksena sa kotse</b>. uwi na tayo. Biruan. Tumingin si Marites na tila sigurado sa desisyon. <b>12:00AM-1:00AM<pd>. Ok lang ba. Nagsimula na ang kanilang magandang pagtitinginan sa isa't isa. Nak pil at Adriatico Circle. masama nga raw ang umuwi at matulog ng busog. shoray mez sisteraka! Byonda mez! Wineru ka ni! Efektsenez ang menth ol mezlak!" ang sabi ng isang sa tatlong magkakabarkada. tawanan at titigan ang ka nilang pangunahing libangan nang ilang sandali pa. Joey. Nakangiti ang buong gabi sa dalawang magkakilalang biniyayaan ng magandang pag-uumpisa ng relasyong nag-ugat sa lunang Malate. Inimbitahan niya si Mr<pd>. . Inistart ni Joey ang makina ng kotse. May ilang nakasaksi nito. At kung ma tama kang makikinig ay tila may wikang galing pa sa ibang planeta. bukas ka na umuwi. lalo pa ang kanilang mga plano sa buhay at kung papaan o ba dapat maging ideyal na magkatipan. Nakita n iya ang karitong tindahan ng fishball. <b>1:00AM-2:00AM<pd>. "Ay. "Joey. Bagaman. Nagtatawanan sila ukol sa kanilang nakaraan nang mapatigil sila. Mag-isa lang ako pero sa sala na ko matutu log. Napakaram i na nilang napag-usapan.</pd>Pabling n a kumain at siya na ang manlilibre." Niyakap ni Joey si Tess at hinagkan ito. saan bahay mo? Hatid na kita. Mas mainit. Tess?" "Okey.</pd> Tamis ng unang halik sa may hardin</b>. Joey na lang ang itawag mo sa 'kin.

Kinumutan niya ito matapos na tanggalin ang pagkakapusod ng buhok at sinupin ang kanyang sandals. Ilang sandali niyang tinitigan si Tess habang nakaupo sa gi lid ng kama. Nagtatanong. Napangiti si Joey. Hinawakan niya ang kamay ni Joey at hinagkan ito na tila tupang gumagalang sa berdeng damuhan ng talampas. Patayo na sana siya pa ra iwan ang babae nang madama niya ang hawak nito sa kanyang bisig. Lalo pa na kasiping niya ang taong kanyang pinapangarap na makasama . Salamat kay Ester.</pd>Pabling. Nag-iisa na siya. Tama siya. Il ang messages ang pumasok dito. Kanyang kinarga at inihi ga ang tulog ng si Tess.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 2) </b>. Kanyang hinawakan ito at hinagkan ni Joey ang kamay ni Tess. Medyo mainit ang ulo ni Robert nang tawagan niya si Mr<pd>. Masarap n gang magmahal sa malamig na madaling-araw. mabilis: Ipinatong din ni Joey sa kamay ni Tess ang kan yang kamay. Narating nila ang condo ni Mr<pd>. <b>7:00AM-8:00AM<pd>. Sadyang masara p ang may kasiping sa gabing malamig. <b>4:00AM-5:00AM<pd>. Kakatwang hindi niya inisip na magkaroon ng milagro ng pagniniig sa oras na iyo n. Inabot ang cellphone at binuksan ito mula sa magdamag na pagkakapatay.</d> Ang tawag sa telepono</b>. Walang anumang paliwanag at nahiga siya sa tabi ni Tess at inunan nito ang kanyang dibdib. Maliwanag na ang sikat ng araw subalit sadyang nakapang-aakit pa rin ang paghimbing. Humili g sa balikat ni Joey si Tess at pumikit na nakangiti. Mahigpit ang yakap ni Joey nang mausisang unan na lamang i to.Kambiyo-Primera: "Buti at nagkakilala tayo. Tess.</d> Bukang-liwayway</b>.</pd>Joey Pab ling. Lalo pang nabakas ang kagandahan ng dalagang naiidlip. Kambiyo-Kuwarta. <b>5:00AM-6:00AM<pd>." Kambiyo-Tersera. Sadyang inililibot ni Mr<pd>. Magkayakap at sadyang nilasap ang pangako ng bukang-liwayway.</d> Masarap magmahal sa malamig na madaling-araw (part 1) </b>. Narating nila ang sandaling may pangangailangan sa pagtatalik subalit hindi na pinayagan pa ni Marites ito. <b>3:00AM-4:00AM<pd>. harurot: Ipinatong ni Tess ang kamay sa kandungan ni Joe y. Joey. Minarapat niyang matulog na lamang sa sala. Kambiyo-Segunda: "Salamat at gusto mo rin pala ako. <b>6:00AM-7:00AM<pd>. Hindi ako nagkamali na sumama sa iyo. Napapitlag siya sabay bangon.</d>velation</b>. . Galing kay Robert ang marami. Pinagsaluhan nila ang init. mabait ka nga." Nagmaniobra para tuluyang lisanin ang lugar. Mahigpit ang yakap ni Joey. Tila nilalasap ang bawat sandali at umaasang hindi na ito matatapos pa.</pd>Pabling ang kanyang kamay sa paghaplos. Ilang minuto siyang nakahigang dilat at mabigat ang paghinga. Nilingon niy a ito at nakita ang mapanghikayat na tingin ng dalaga. yakap at halik sa mga oras ng kanilang pagsis iping. nagtat aka at nagpapatawag sa landline si Robert.

"Ni hindi ko alam kung nasaan at ano na ang nangyari sa 'yo. Hindi ko al am kung tuloy pa tayo sa usapan natin kagabi. 'Tol, ang labo mong kausap. Anyway , kasama mo raw 'yung chick na hinahanap mo. 'Wag mo na i-deny, buking ka na. Si nabi sa akin ni Ester na sumama raw 'yung hinahanap mong chick. Inamin din niya ang totoo d'un sa chick. Jackpot ka, pare! Siguro, alam mo na ngayon ang sikret o ni Marites. Gusto ko sanang sabihin sa iyo at bigyan ka ng warning pero 'di ki ta makontak. Patay yata ang cellphone mo. Hinayaan ni Ester kasi hindi mo siya p inapansin at laging binabale-wala lately. At may tama rin pala sa 'yo ang dalaga . 'Yung dalagang dating binata. Hoy, tama na ang pagmumukmok. Sikreto na natin ' yan. Pumasok ka na, oy!" <b>8:00AM-9:00AM<pd>,</pd> Pag-alis / Pagtakas</b>. <b>Voice over: JAPAN AIR, FLIGHT 2254 BOUND FOR TOKYO DEPARTED FROM NINOY AQUINO INTERNATIONAL AIRPORT AT EXACTLY 8:15AM</b>. Nagpark ang kotse ni Mr<pd>.</pd>Joey Pabling sa carpark ng NAIA, alas-ot so y medya. Wala na si Marites. Nakita niyang tumawid sa kalawakan ang eroplano pero hindi niya sigurado kung sakay nga nito si Marites. Hindi niya mapaniwalaan ang sinabi ni Robert. Pero iisa lang ang kanyang naisip at nasigurado. <b>9:00AM-10:00AM<pd>,</pd> Si lalake iiwan ni Babae? Si babae na dating lalake? Kahit sino pa siya</b>. Dumating siya sa office. Tahimik siya. Nakita ni Robert ang pagdating ni Joey. Nilapitan, inakbayan at kinausap para bigyan ng suporta. Tinungo nila ang cafeteria para pagsaluhan ang de-boteng serbeza at 'sang order ng fried chicken . Hindi na sana gusto pang kantiin ni Robert ang isyung ukol kay Marites at kung ano ang naramdaman niya para dito pero<pd>...</pd> "Alam mo, pasalamat na rin ako kay Ester at nakilala ko si Marites. Hinan ap ko siya kahapon dahil alam kong siya na ang aking dapat makasama habang-buhay . At nang malaman ko ang tunay niyang katauhan, mas lalo ko pa siyang minahal. H ahanapin at hihintayin ko siya ulit." Umiinom ng serbeza si Robert nang hindi niya mapigilang maibuga ito sa sa riling kandungan. Mariin ang pagkakahawak ni Joey sa bote at may tinging puno n g pangako ng muling pagkikita.

<b>S I

B E R T I N G</b>

UMAGA, ala-singko sa diktador na orasan. Gumuguhit pa sa nakayapos na k umot sa katawan ang malamig na hangin na nagmumula sa alikabuking bentilador. Wa lang katinag-tinag ang katawan sa pagkakahiga sa papag na nilatagan ng buling ba nig at sinapnan ng kumot. Nagpupumiglas na masinagan ng sumisilip na araw ang s ilid na sinasangga ng bintanang yari sa kapis. Maaga kung sumilay ang araw kung tag-init. Ito ang silid na pinagparadahan ng 'sang laksang lamok na nakidigma sa ngayon ay mauupod nang katol. Parang nasa paraiso ng usok at hangin at dilim at lamig at tigas ng katre at mga lumang gamit at kilu-kilong agiw. Ito ang si lid ni Berting. Kung saan siya nahihimbing, nagigising, kumakain at nag-iisip s a mga gabing nang-aakit ang mga tila imposibleng panaginip. Panaginip na nagmam asahe sa pagod sa pagtatakang utak ni Berting. Batid nito ang bawat hikbing kimk im ni Berting. Ito ang kanyang kasa-kasama tuwing gabing unat na ang kanyang pag al na katawan. Dito niya kinatatagpo ang babaeng de-pakpak ng lawin at may buho k na 'sing haba ng kanyang tangkad hanggang lupa. Ito ang kanyang kaibigan mula

pa nang mabaog siya sa isang matinding sakit. Ito na ang pumipili ng kanyang t utunguhin o gagawin. Lahat alam na niya kahit pa sa panaginip lang niya ito nat atagpuan. Inililipad siya nito sa pinakamataas na bangin at doon iniiwan habang pinag-iisip ng mga desisyong kahit hindi niya gustuhin, ganoo't ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok ang masusunod. Sumasama siya dahil na rin sa takot ng pag-iisa. May kasama si Berting dati, nag-iisa na siya ngayon. Suma sama siya dahil takot siyang makitang muli ang mga pangyayaring nagbunsod sa kan ya upang mag-isa. Si Berting. Si Berting na takot kung magbabalik sa kanyang a laala ang mga lumipas na binusog ng dugo at galit. Si Berting na laging kasama ang babaeng may pakpak ng lawin at mahabang buhok na pinangalanan niyang LAYA. Si Laya na ang kasa-kasama niya ngayon. Ang lumilipad sa kanyang utak na humihi kayat upang tumakas nang kahit na panandalian lamang. Mahal niya ang panaginip tuwing kasama niya si Laya dahil naliligalig siyang harapin ang katotohanan. Ang katotohanang hindi siya makapag-iisa dahil sa nanglalamong nakalipas. Hayan ang nakatihayang si Berting na kumikita lang sa paekstra-ekstra sa traysikel ng kapitbahay na ang bawat sira nito ay isinisisi at ikinakaltas pa s a kanyang boundary. Otsenta pesos. Otsenta pesos ang boundary ng kalawanging t raysikel na muntik pang ikasama ng loob ng may-ari nang pakiusapan ito ni Bertin g na babaan. Hayan napapayag pa rin ni Berting ito sa gusto niyang halaga kahit pa halos mapigtal na ang lalamunan niya sa pagmamakaawa. Wala ring nagawa kahi t pa pangatwiranan ng may-ari na buong araw itong ilalabas ni Berting at magkata likuran ang upuan nito 'di gaya ng pangkaraniwang traysikel. Palibhasa'y matand ang dalaga at tila may gasinulid pang lambing sa dibdib para sa mga lalaking wal ang kasa-kasama gaya ni Berting. 'Yan ang pakilala niya. Pero ngayon tanghali na. TOK! TOK! TOK! BOG! BOG! BOG! Ginulantang nang maagang paninira ng pintuan itong si Berting sa pagkaka himlay mula sa malalim na pagkaidlip. Naroroon pa nga si Laya sa kanyang tagpuan habang pinipikitan ng mga naglalarong mata. Si Aling Amanda, ang may-ari ng tra ysikel ay sumisirena dahil sa tatlong dahilan. Una, dahil tanghali na at nakahi lata pa ang kanyang mala-kalabaw kung kumayod na si Berting. Pangalawa, hindi n ito inintrega ang boundary kahapon, naniningil siya. At ang huli, gusto niyang masilip kahit na papaano ang lalaki at kung sakali ay mapagsawaan ang alaala nit o sa buong maghapon. Napapitlag siya sa kanyang hinihigan at agad na iniusod ang antigong tuk ador. Parang may ikinukubli sa lawanit na dingding nito. Pero kung may tao man g nakakikita sa kanya, sa kabilisan e 'di na mabibigyang halaga pa kung bakit ni ya ito iniusod para dumikit pang lalo ang tukador sa dingding. Mabilis niyang p inagpaglagos sa kanyang mga hita ang pantalong kupas. Hubad siya at kita ang k atipunuan ng isang lalaking naglalaro sa may dalawampu't walong taon nang nabubu hay. Mabilis niyang tinungo ang pintuang alkitran ang pintura. Mabilis niyang nasilayan ang nanlilisik na mukha ni Aling Amanda. At mabilis ding inungkat na ng matandang dalaga ang mga dahilan kung bakit sumugod ito nang ganoong kaaga. At hindi na nakapagsalita pa si Berting, ni hindi na nakuha pang anihin ang nags ulputang muta sa kanyang mata bago pa man makaalis ang matanda. Noong umagang ' yon, para siyang itinubog sa isang bariles ng nagyeyelong tubig. Kagabi, napag-isipan pa ni Laya sa panaginip ni Berting na huwag nang il abas ang traysikel at tumigil na muna sa bahay. Tulad ng dati, napapayag niya s i Berting nang ilipad niya ito sa pinakamatarik na bangin. Pipilipit ang sikmura ng sinuman sa lula. Parang bata si Berting na nagmamakaawa't nangangakong gagaw in ang gusto ni Laya. Ngayon lang ito nangyari. Alam niyang ikatutuwa na naman ni Laya ang pa ngyayaring ito sa susunod niyang pag-idlip. Naiipit siya sa lakas ng pangako ka y Laya at ang obligasyon kay Aling Amanda. May mga pagkakataong parang naduduro

g na kristal ang tawa ni Laya sa mga nangyayari kay Berting. Sumusulak ang dugo sa kanyang utak na tila ba nilulunod ang maliwanag niyang pag-iisip. Nakakalit o at walang magawa kundi ang magmakaawang itigil na nito ang pagtawa.

5

Title:Sanaysay (35) Text 111 - Folktales and Epics Word Count: 2,099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon, sa nayon ng Hannanga, isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay. Katunayan, ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay, at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Kaya kahit nuong bata pa, tiningala na siya bilang pinuno, at hanga ang mga tao sa kanya. Nang mag-binata si Aliguyon, ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan, ang kaaway ng kanyang ama, sa nayon ng Daligdigan. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito, si Pum bakhayon, marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Kasing bilis ng kidlat, umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at, kagila-gilalas, sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata, binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Pabalik-balik at walang tigil, naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon, hindi pa rin tumigil ang bakbakan, at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok, kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban, at pagkaraan ng 3 taong b akbakan, natuto silang igalang ang isa't isa. Biglang bigla, tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto, sa wakas, ang ba kbakan. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Sa paglawak ng katahimikan, umunlad ang dalawang nayon. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon, pinili niyang asawa si Bugan, ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon, si Aginaya. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao.

IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan, naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung,' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Ang tatlong bayani - sina Baltog, Handyong at Bantong - ang sumabak, pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Tulad ng dalaw ang sawa - ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. Ang dambuhalang baboy-da mo , si Tandayag. Ang halimaw na Buwaya . Si Buringkantada na iisa ang mata .Si Angongoluod, ang bakulaw. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. Ang mga pating. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal, at ang Bicol, mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. Tapos, nagsimula ang sunud-sunod na lindol, sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan - ang Hantik, ang Kolasi at ang Isarog. Bumaon ang lupa, pati mga bundok ay gumuho, at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon, sa Magarao, na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. Sa lakas ng mga lindol, umangat ang Pasacao mula sa dagat, pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw, si Rabot, ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao, at kalahati ay hayop. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan, si Bantong, upang puksain si Rabot. N agsama ng 1,000 mandirigma si Bantong subalit talino, at hindi lakas ng katawan, ang ginamit niya laban sa halimaw. Hindi nila sinugod agad ang lungga, kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga - mga tao na gina wang bato ni Rabot. Pagtagal, namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Kaya minsang tulog si Rabot, ginapang siya ni Bantong. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. Sa kasamaang-pa lad, napatay ang ama, pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. Sa kabilang dako, n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . Isinumpa ni Lam-Ang - sapagkat ito nga ang naging pangalan niya - na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot, inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Bilang ganti, pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot, gamit ang tangi niyang sandata - isang sibat. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Kaginsa-ginsa, umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Kinabukasan, ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines, isang babae taga-Kandon, isang munting nayon sa hilaga. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako

sa mga bukid. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama, nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. Tapos, pinugutan niya ng ulo. Sa Kandon, dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. Siksikan silang lahat at, upang makalapit sa bahay, napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana, kung saan siya pumasok sa bahay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo, kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Humangos siya pabalik sa in a, at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Pinuno niya ito ng iba pang gi nto, mga alahas, mga estatua at iba pang mamahaling bagay. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina, nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Nuong araw ding iyon, ikinasal sina Lam-Ang at Ines. Pagkaraan ng tatlon g taon, nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Isang araw, binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak, at sa kanyang m ga ninuno, kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. Ayon masam ang panaginip, dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin, kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya, ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay, pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Pagsapit ng takdang araw, dumumog ang lahat ng tao sa nayon, pati na sa mga kala pit sa paligid, upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan, ang dambuhalang halimaw na pating, at sinakmal ang bayani. Sa bahay , nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Bumagsak ang kalan , umuga ang hagdan, at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang, at inuwi sa bahay. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang, binalot niya ang mga buto sa pulang sutla, tumalikod at nagdasal nang nagdasal. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin, naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. Pagkaraan ng ilang sandali lamang, lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang, silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. Si Mariang Makiling ay isang dalaga, hindi tumatanda, nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas, subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. O kung paano siya namamahay. Sabi ng iba, nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Ang sabi naman ng iba, nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. Ang kutis niya ay makinis, kayumanggi ng kaligatan, sa bigkas ng mga Tagalog. Malaki at itim ang kanyang mga mata, mah aba at makapal ang buhok, at maliliit ang mga kamay at paa, at mala-kandila ang mga daliri. Sa madling salita, siya ay maniwaring isang diwata, parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas, pasulpot-sulpot sa pagitan

ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. Paminsan-minsan, natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo, ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin, walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. Kung minsan daw, nilalapitan daw sila, binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. Walang naglalakas-luob na kumausap, sumunod o magmanman man lamang sa kanya. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid, binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy, at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Dati-rati, pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit, at pati alahas, para sa mga kasal, binyagan at pista. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga, batang inahen na hindi p a nangingitlog. Paminsan-minsan, lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy, isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto, barya, pati mga alahas. Minsan, ayon sa kwento, isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki, na nagka-galos-galos sa mga tinik. Biglang-bigla, narating nila ang isang ma liit na kubo. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. Natigilan ang lalaki, lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. "Sa akin iyong baboy damo," sabi ni Mariang Makiling sa lalaki, "at hindi mo dap at hinabol. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod, at sugatan. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. Halika sa loob, magpahinga ka at kumain. Gagaling ka, tapos maaari ka nang umuwi." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. Pumasok siya sa kubo at, wala ng imik, kinain lahat ng lugaw na hinain. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo, gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. "Ibigay mo ito sa iyong asawa," sinabi niya sa lalaki na, utal pa rin, ay yumuko lamang bago umalis. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Habang pauwi, pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Kinabukasan, nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi.

4

Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario , ang noo'y secretary general ng PBBY. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson, Carla Pacis, Robert Magnuson, Augie Rivera, Lara Saguis ag at May Tobias. Noong 2000, kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Noong 2003, isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Bukod dito, nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro. Kaugnay nito, layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca, PBBY-Salang a Writers' Prize, National Book Award, Gintong Aklat Award at iba pa. Noong 1996, inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Noong ika-17 ng Mayo 2003, sa kauna-unahang pagkakataon, iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin, Amelia Lapeña-Bonifacio, Vi rgilio Almario, at Rene Villanueva, bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera, ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya, silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat, magpalabas, magpabilis, ma gturo, magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. Nauna silan g lahat sa atin. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). Samakatuwid, itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Dahil dito, nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop, maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon, nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat - n agkakaroon ng mukha, hugis o katawan, ang mga tauhan. Dahil dito, higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan, lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. Noong ika-7 ng Hunyo, 1991, matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl, naitatag Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd >K<pd>.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>.</pd>K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro, Joanne de Leon, Felix Mi

products design and merchandising. pintor.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook.</pd>K<pd>.</pd>K<p d>. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. Mula sa orihinal na kasapi na 21.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. manunulat. ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. ilustrasyon . mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency. bahay-ampunan at iba pa. Sa pagtakbo ng panahon. Di magtatagal. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. lalong na ang mga batang mahi hirap. graphic desi gner. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. Patuloy Ang I<pd>. Germany at Japan.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. Regular a ng kanilang mga pulong. Mel Silvestre at Jason Moss.</pd>N<pd>. aklatan. mural. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. animated features . Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura.</pd>N<pd>. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas.</d>N<pd>.</pd>N<pd>. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. at iba pa.</d>K<pd>.</pd>K<pd>. Hanggang sa kasalukuyan. textbook. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. Tiyak na di magtat agal. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito. at iba pang propesyunal. hospital.</pd>N<pd>. bukod sa mga aklat-pambata. na siyang target na mambabasa ng mga ito. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. ang kalidad ng kuwento. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. Ang I<pd>. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan.</d>K<pd>. paglalathala ng newsletter.</pd>N<pd>. materyal na ginamit.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . at mga edukador.</pd>K<pd>. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a . Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo.guel. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. n aniniwala Ang I<pd>. manunulat. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata.</pd>K<pd>.

kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. at mangyari pa. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/. asahan natin ang masalimuot. narito na ang 2001 Revisyon. Kung ito naman ang pag-uusapan.</pd> Pineda.</pd>P <pd>. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito.me/ kaysa sa /unipo r. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. Sa puntong ito. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. Sa kabila ng dako. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon.</pd> Ponciano B<pd>. Upang maiwasan ito. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. Simplisidad at Ekonomiya.me/. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon." Sa makatuwid. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. tulad ng naunang patnubay. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling.t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . Malinaw itong nabanggit sa blg. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P . Sa blg. Muli. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. G ayunman. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro.2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon.</pd> Nita P. Gayunman . ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. Pero. Ang anak kong si Ma riz. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. Ang resulta. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. si Mardi ko.

tiyak na mal ulunod ito at mamamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay.mer/ ba o /pri. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. At di na magiging isang puno. At di na magiging isang puno.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas." . aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig. iyon nga lamang." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan." "A! Alam ko na.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. iinom ako ng maraming-maraming tubig.RIMER? /pray. /v/ at /z/. /Pilipi. natutuyo ito at di na tumutubo. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. nalulunod i to at namamatay.

Kring! Kring! Kring! . makapagsasalita.' ang utos sa akin ni Lola Terry. is ang matamis na matamis na santol. naalala kong bigla. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol." si Lola Terry uli. "Martina. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola." ang sabi ng isip ko. malalaki at paliku-likong ugat." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. "Sa Maynila. "Para sa aking mahal na apo. hapunan na. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na."Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. "Sarap talagang panghimagas ng santol." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. bibig. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. May maliliit. saka isinawsaw sa isang platitong asin. Ngayon. At si Kuya Lester." "Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. makaririnig. teng a. binibili pa 'yan. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. at mata?" "Paano na ako makakahinga.

mukhang nakakarami ka na. bukas nang umaga." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. "Kung maliit lang naman ang buto. "Anak. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. May sobra pang isa sa aking mga daliri. nakahinga na ako. Malapit na ang pasukan anak. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay." sagot ni Nanay." "Pero anak. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. Si Ate Perla. Madalas si Ate Rowena at s ." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. di totoo 'yon." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. Ate Charito. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. Ate Sally. hane?" ang bilin ni Lola. Dahan-dahan lang. Bumalik na uli sa dati lah at."Si Lola talaga. sasama 'yon kapag umoo ka. at si Kuya Tuan. Kuya Itim. 'Pag balik ko sa mesa. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. "Si Lola naman. Kuya Ruben." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. Kuya Puti. Kaya bin ibilang kong lagi. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay." Sa sinabi ni Nanay. tiyak na makakakain uli ako ng santol. Piliin mo 'yung mga hinog. At sandali lang. siyam kaming magkakapatid. "Aba e. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" "Ayos maman po ako dito 'Nay. Ate Rowena. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i. "Lester. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry.

Siguro salbahe ang mumu sa bintana. "Gener. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. Tapos isang malakas na. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay. Sabi ni Nanay. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. Tapos malakas na." aya ni Ate Rowena. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. TUWING HAPON. Taguan uli sa salamin ang aming laro. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener." aya ni Ate Rowena. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. naglalaro kami ng taguan. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. KINABUKASAN. bilisan mo at may mumu sa bintana. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. "Gener. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Rowena puwera at Sally kasali. Kapag nasa malaking bahay na kami. "Gener. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. bilisan mo at may mumu sa bintana. . Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. "Halika na Bunso. Si Ate Sally. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula.i Ate Sally lang ang aking nakakasama. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Taguan sa salamin ang aming laro. Sila an g kambal kong kapatid na babae. Magkamukhang-magkamukha sila. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay . "Halika na Bunso. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g. Sa malaking salamin ng lumang aparador.

Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Sina Ate Perla. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya. KINABUKASAN NG HAPON. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. Tulad uli ng dati. Parang kakaiba ang lahat. Ate Charito." "Oo anak. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. GABI. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. Tapos natulog na kami. Sinuklay naman ako ni Ate Sally.Pauwi. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. at Kuya Tuan ay malalaki na. Ate Sally. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. ibang-iba talaga ang lahat. "Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena. Kuya Puti. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. Ate Rowena. Kuya Itim. Kuya R uben." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Pagdating namin sa malaking bahay. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. "Talaga 'Nay. . Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig.

at siyempre. Lumapit sa akin ang mumu. "Tay. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. gusto po namin na dito na siya tumira. TUWING GABI. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY." ang sabat naman ni Kuya Ruben . PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. siya po ang bunso naming kapatid.Dumating din pala si Ate Perla. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Kuya Ruben. Hanggang ngayon. Binilang ko silang lahat. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. mabibilang ko na talaga. "Tay. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. hanggang lumakas nang lumakas. simula ngayon dito na siya titira sa atin." si Kuya Tuan . NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. Ngayon. "Tay. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. Kuya Itim. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. "Tay. "Nakakamukha natin siyang lahat. magkakalatugan ang mga pinggan at baso. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. "Mga anak. Hinawakan niya ako sa balikat. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. "Aba." ang sabi ni Kuya Puti. Biglang sumaya ang malaking bahay. Ate Ch arito. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. At sa hating-gabi. Tapos. si Ate Rowena at Ate Sally." ang sabi ng mumu. "Nardo." ang sabi ni Ate Perla." At nakapalibot silang lahat sa akin. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa." ang sabi ni Ate Charito. Kuya Puti. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. Medyo natakot ako sa kanya. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. SIMULA NOON. siya na po si Gener. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. ." si Ate Sally naman. pahina. Kuya Tuan.

Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. Ang <b>Canal De La Reina</b>. 1 972. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Bilang isang feminista. Ang sunog na ito ang naging dahilan. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah . mabago ang kalagayan nila sa lipunan. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo n City noong ika-26 ng Pebrero. Wala siya sa likod ng lalaki. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. ay kapantay siya nito. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. nakaalis na siya. Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. sa Tondo. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. 1998." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. ayon kay Arceo. Mayn ila. 7 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. at ihanay sila sa mga lalaki. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. Ayon kay Arceo.sa lakas man o sa kaalaman."Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki. at sa hal ip. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna.

taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. Sa katunayan.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. ang tunay na m ay-ari ng lupa. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. gayundin ang mga pangyayari. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. isang babae. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. Nakapikit siya ngunit .alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. isang asawa. at higit sa lahat. wika ng nobelista. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . sa mga buhay ng tao. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap. Makasala nan siya. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. 1972. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. mapang-api sa kapwa. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. masama ang ugali at mapang-api. makasarili. buhay man o patay. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. Manapa. Si Nyora Tentay. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. ay nagkataon lamang</b>.ang mga tauhan at pangalan. <b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Ayon pa rin kay Arceo. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan.

. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni. Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Sina Leni. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono. Kung mahirap maging isang ina. Pero ngayon ay wala na . Gracia. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. ang mga resibo sa buwis. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay.. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. . pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. Wala na akong paggalang sa kanya. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. Samantala. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto.. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. at buuin itong muli.gising na gising ang kanyang diwa. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. amin niya. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa.. sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. si Vi ctor. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. Si Leni. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. At napatunayan ko naman.

Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. Datapwa't hindi nagtapat ang mga . Nag-iisip sila. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. 4 Title:Alamat (2) Text 115 . May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. nangangarap at nagtata gumpay. Pag kaawa. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Panlulumo. s anhi man ng tao o ng kalikasan.Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw. Subalit sa ka bila ng mga ito. hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. si Ingga. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. ang usurera. Paghanga. ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Aywan niya kung ano. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. hindi nagtataas ng boses. Matapos ang malaking baha.Samantala. biglang ibinababa ang kampana't itinago. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan.

tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ang lahat ay nakakuha ng kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin . Si Rita ay batang lubhang malikot. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lahat ng mamamayan . mayama n. Isang araw ang Panginoong Diyos ay nanaog at dala ang isang kamandag upang batii n ang mga ahas. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas. Hindi sumagot si Rita. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. matanda. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. k awangki ng kopa. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ngayon natakpan siya ng bilao. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis. si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob.bata. at hugis kampana. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n a anaki'y ginto.ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Ang unang nakakuha ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka mabagsik. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang. Ang ibong iyon ay si Rita. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . "Habang ako'y natutulog. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan. Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Hindi nahalata ng ina. <b>I</b>sang umaga. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. wala rin rin si Rita roon. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. ang tinatawa g ngayong maya. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. Isang araw.

ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito. may apat na paa. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. na isa nang inutil. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan. "Nanghihingi sila ng ating ani. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa"." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. "Singkamas pala ang tawag dito. ngunit kung lipas na at walang saysay. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala .. Ayon sa paniniwala. maikling buntot. at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS. <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Lum apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan. mahabang leeg. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay. hango sa mga salitang "CINCO MAS" . ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi. Maaaring tama o mali ito. inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa.di kaagad nabatid ang pagbibigayan ng kamandag." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan.

may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a....</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang . biglang umugong ang kapaligiran. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong. babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon..</pd>!" Tinugon siya nang b iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong..... Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso. "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>..</pd>! "Ha-ha-ha<pd>....mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay.. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina. ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa." <b>N</b>oong unang panahon. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong..</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana.</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng. Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay.</pd> patungo<pd >.</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> .. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol . Nagpasiya ang Pandita ng barangay... at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos. yumanig ang lu pa<pd>.... nawawala rin ang malaking gong... hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha.</pd> papalayo<pd>.. masugatan man ang puso at dibdib.</pd> papalayo<pd>.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>.. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. hataw-tunog. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak. <b>Iyan palang lalaki. ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>.<<pd>pd> sunod-sunod..</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. pandala s<pd>.</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>. <b>I</b>sang araw. ang lahat ay mababata at matitiis.. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita.. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa.</pd>! Lumindol<pd>. "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>.. At nabuo ang isang pasiyang mapait..

. . ang masarap na pagkain. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa.kay Rufina..</pd> Pat <pd>. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no." ang galit na galit na wika ni Aling Sela. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. "Ang sinasabi ko lamang ay h indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. Di na niya alam ang daan pabalik.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina. Pinagmasdan niya itong mabuti.</pd> Pat <pd>.. Nalilig aw na siya. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela." ang nagagalit na wika ni Aling Sela. Di na niya alam ang daan pauwi. "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit.. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>. 4 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa." ang sang-ayon ni Mang Milyo." ang amo ni Mang Milyo. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay.. ang madyik-tuwalya.. "<b>H</b>uwag kang magalit. at ang pulbos ng kanyang Nanay.

.</pd> Pat <pd>... pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. mga kamay at mga paa. walang masarap na pagkain.Pero walang makarinig sa kanya.. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang.. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip. katawan. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan. Ayaw na niyang magtago. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro. agad na siyang lumalapit. narinig na rin niya ang kanyang pangalan. Isang pan aginip lang pala ang lahat. Wala nang naghahanap sa kanya.</pd> Pat <pd>. m adyik-tuwalya at pulbos. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao.</pd> Pat < pd>. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. Pawis na paw is na siya.. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. Mahal niya an g manika... "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat.</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat.. Bago ang manika. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay .. <b>Plastik na Buhok</b> . Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. Mula noon.. ang manikang nagkulong sa kanya. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan.</pd> Pat <pd>. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay. agad na siyang umuuwi.. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. Walang mga barya. Sa wakas. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. "Pat <pd>.

Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. ang mga manika. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Tahimik ang buong paligid. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Walang nakaaalam. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi . Naiidlip na ang mga tao. wala nang galit na pagkahol. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Mapanga nib. mga kamay a t mga paa. Ang silid ay kahon. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Natapos nang may katahimikan. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw. wala siyang nakita o naramdaman. kahit laman at dugo pa niya ito. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. katawan. Walang humpay. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Dito takot si Mamang. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. tu loy ang balse ng mga katawan. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. Hindi na niya ito pinansin pa. Walan g humpay. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Walang humpay. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana. Malamig ang umiihip na hangin. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. Madalang sa pagkurap. Tahimik ang lansangan. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Hindi maaari. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Kinaumagahan. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw.Tulad ng kanyang manika. Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping.

Wala na siya. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto.n. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya. Nagbabayad ang may utang. Kinakailangang maging malinis. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Wala na. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Walang permanente sa isipan ng tao. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. Ito ang bentahe ng dalawang utak. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay.bagong manika. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. batid 'yan ng batang may bagong manika. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. Gayunpaman. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Nais ng bata ng bagong manika. Walang pinipiling oras o lunan. Dapat na magbayad. . Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Magliliyab. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Simple ang lahat ng plano. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. nagbabago ng takbo. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Nakaliliyo ang amoy ng siga. Gaya rin siya ng hangin. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman.

Lalo pa siyang binabalutan ng takot. walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Siya na ang nagtabi ng karet. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Nabalisa na si Mamang. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. sa kanya. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami g at tahimik. Kinailangan niyang maidlip. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Tahimik na tahimik. Nagising si Mamang nang madaling araw. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. . Para sa bata.Ngayon. Ilang araw ang nagdaan. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Bumili ang Mamang ng mga manika. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Hindi maaari. Walang magawa. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Mahal niya ang manika. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha.

.

Mahalaga para sa mga Pilipino ang kapwa.7 Title:Sanaysay (29) Text 105 . Sa kabila ng mga ganitong makukulay na katangian ng dyip bilang ispesimeng pangk ultura. Sa mga probinsya. "walang sinuman ang maaaring mabuha y para sa kanyang sarili lamang." Naniniwala ang mga Pilipino na kung tutulong k a sa ibang tao. kung walang barya ang tsuper o ang pasahe ro. iminungkahi na ang unti-unting pagbabawa s o pagtatanggal ng dyip lalo na sa Kamaynilaan. M ay estribo para sa marunong sumabit. Kung minsan din. Dahil dito. mekaniko at mga manggagawa sa mga motor o machine shop. Bawat bahagi ng dyip ay may gamit. Halimbaw a. kakatok o papara upang di l umampas ang pasahero. at kung bingi ang tsuper. Sa kabi la ng pagtatayo ng iba pang pampublikong transportasyon tulad ng LRT at MRT. lahat ay susutsot. pagbibigay ng upuan sa mga bagong sakay.Essay Word Count: 2005 Ipinakikita ng mga panuntunang ito na may mga obligasyon o tungkulin ang bawat p asahero na dapat nilang sundin. Minsan maririnig ang pahayag na "Mag-taxi ka kung ayaw mong masaling!" Kung tutuusin. Dik it-dikit ang mga pasahero sa dyip. makikita rin ang isang maliit na basurahan sa loob ng dyip na dapat pagtapunan ng mga pasahero dahil sabi nga "Bawal magtapon sa labas ng dyip. tulad ng mga tsu per. pag-aabot ng bayad o sukli. di pa rin nabawasan ang bilang ng mga pampasaherong dyip. darating ang panahon ikaw naman ang tutulungan. Tabi-tabi. Maraming langis ang nasasayang kung . patuloy pa rin ang suliranin sa matinding trapiko. at iba pang alternatibo pampublikong sasaky an tulad ng FX at bus. May hawakan ang mga pasahero o nakasabit. Noon pa mang taon 1979. opereytor. Ang ganitong mungkahi ay nagdu lot ng malaking pangamba lalo sa mga Pilipinong umaasa sa dyip. Di dapat sumakay ng dyip ang mga taong maselan o ayaw masaling o maalikabukan. Ang kabutihan ng isang tao ay nas usukat sa kanyang pakikipagkapwa. kaya nga kinaiinisan ang mga pasaherong ayaw madikitan o masaling ng iba. Bukod dito. may mga pasaherong nagbubukas ng kanilang pitaka upang baryahan ang buong pe ra. itinuturing din itong pangunahing dahilan ng matinding trapiko lalo na s a Kamaynilaan. Kung minsan. ang mga paalala ay sinasabi sa par aang pabiro o di direkta upang maiwasan ang makasakit ng damdamin ng ibang tao. pagtulong sa mga pasaherong maramin g dala. saan naman kaya itinatapon ng tsuper ang laman ng maliit na basura han sa loob ng kanyang dyip? Kapansin-pansin din ang pagtutulungan ng mga pasahero sa loob ng dyip. Malaking tulong sana ekonomiya ng Pilipinas lalo na sa panahon ng krisis sa lang is kung mababawasan ang bilang ng mga dyip. na higit na maraming sakay na pasahero. ang bubungan ng dyip ay di lamang sa mga pinamili kundi para rin sa mga pasaherong nagmamadaling makauwi ." Per o ang tanong. pag-akay sa mga bata o matatandang sasakay o bababa. may katwiran ang pahayag na ito. Sabi nga.

Dahil dito. Sa aking karanasan bila ng bata noon sa San Joaquin. Dagdag pa ang polusyon sa hangin na dala ng mga dyip na sanhi ng i ba't ibang uri ng sakit. Sa panahon ng krisis sa langis. sa tuwing magkakaroon ng krisis sa langis . malaking pinsala ang naidudulot sa mga Pilipino at sa ekonomiya ng bansa sa pangkabuuan. Gawing ligtas at maayos ang mga daan upang mahikayat ang mga tao na maglakad lalo na kung malapit lamang ang pupuntahan. mur a at ligtas na pampublikong transportasyon.titingnan ang bilang ng dyip na bumibiyahe sa bilang ng mga pasaherong kanilang naisasakay. parang higit na nagiging materialistic ang tao tuwing da rating ang Pasko. Pagdating ng hapon. Ang langis ay di panghabambuhay at ano ang magiging silbi ng mga dyip kung ma wawala ang nagpapatakbo rito? Mahalagang pagtuunan din ng pamahalaan ang iba p ang alternatibo o iba pang mapagkukunan ng enerhiya bago tuluyang mawala ang lan gis. magmama hal ito sa pinakamataas nitong halaga. Pero habang ako ay lumalaki at nadaragdagan ang edad. di puwedeng alisin ang mga dyip dahil kung tatanggalin ito. Ano ang gagawin natin sa napakarami nati ng dyip? Paano ang mga Pilipinong nakaasa rito? Ano ang kanilang ikabubuhay? Magpapatuloy ang pagtakbo ng mga ipinagmamalaking nating mga dyip. Sinasabi ng takot ang mga Pilipino sa malalaking pagbabago. bago pa man tayo abutan nito. Pinipili ko ang mga bahay na may Christmas Tree dahil alam kong mayaman sila. Pero sabi nga. nasasabi ko ng ang Pasko ay para lang talaga sa mga bata. Higit na magagamit ang langis sa mas mahahalagang indu striya tulad ng pabrika. Dagdag pa rito. Ang dating panandaliang solusyon sa suliranin transportasyon pagkaraan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay naging panghabambuhay. Protektahan at pondohan ang mga imbensyong Pilipino ukol sa alternatibong enerhiya. unti-unting nawawala ang k inang at hikayat ng Pasko. To toong di nawawala ang hikayat ng Pasko sa akin noong bata ako. Batangas. ngunit patulo y ring maririnig ang pag-angal ng mga pasahero dahil sa taas ng pamasahe. sa kawalan ng kaligtasan sa daan at sa matinding ka hirapan. Kahit nakalatag na sa daan ang maraming solusyon sa mga kabit-kabit na suliranin g ito. Pasko ang pinakaaabangang buwan ng mga batang Pilipino. ngunit patuloy na aangal ang mga Pil ipino sa matinding polusyon. naging gawi ko na. ang Pasko ay panahon lamang ng paggastos -. Kailangan nang simulan ang pamahalaan ang isang seryoso at malakihang proyekto n a magpapaunlad sa pampublikong transportasyon sa Pilipinas. Sa tingin ko nga. sasagasaan lamang ito ng makukulay at humaharurot nating mga dyip. kasama ng ibang bata n a magbahay-bahay upang manghingi ng Pamasko. Dagdagan ang mga daang maaaring lakaran ng mga tao o daanan ng mga bisikleta. puno na ng barya ang aking bulsa. Lihim na lihim ko itong ginagawa d ahil isa akong Iglesia. Ayaw ng mga Pilipino ang pa gbabago dahil ang pagbabago nga naman ay pagsasakripisyo. higit na mahalaga ang magbigay kaysa tumanggap. Sa matatanda. kuryente at iba pang pagawaan ng mga pangunahing pangan gailangan ng tao. higit na mahalaga ang pagbabahagi ng mga biyay ang natanggap sa buong taon. mauubos na ang langis. An . mawa walan ng bagsakan ang mauunlad na bansa ng kanilang mga surplus na makina. Kailangan ng magpla no at tingnan ang hinaharap. di niya ito iiwan o papalitan. May kaugnayan din ang pagdagsa ng dyip sa pag-uugali ng mga Pilipino.maramin g dapat bilhin para sa kung kani-kaninong mahahalaga at di gaanong mahahalagang tao. Hangga't may nakukuha siyang pakinabang sa isang bagay na maliit. Ngayon. Nararamdaman at naki kita na natin ang maaaring mangyari sa hinaharap. Patul oy na magiging "Hari ng Daan" ang mga dyip. luma o nakagisnan na niya. Wala silang ibang bansang maaaring pagtapunan ng mga pinaggamitan nilang makina kund i ang Pilipinas lamang. makikita ang kawalan ng maayos at pangmatagalang programa ng pamahalaan upang maipagkaloob sa mga Pilipino ang isang maayos.

na di ko inaasahan. nilagyan ng ginupit na pinakurba-kurbang papel para gawing buntot. Di tulad ng mga kwentong aking narinig at napanood ukol sa mga labandera. naramdaman kong muli ang magin g bata--may magbubukas na tahanan upang ako ay papasukin kasama ng iba pang bata . Sa sandaling iyon. Bilang isang teenager. Napanood ko r in noong nasa kolehiyo ako ang pelikulang "Gloria Labandera". Wala naman akong reklamo rito. ng pagkakaroon ng pag-asa at pagbuo muli ng makulay na pangarap. di tulad ng mga babaeng nasa komersyal ng mga sabong-panlaba na laging nakangiti at tila di nabibigatan kahit sangkaterba ang kanilang dapat labhan. Tanda ko. kinulayan ng krayola. Kasabay ng pagbibigay niya ng isang sakong labada an g pagbibigay ng isang baretang Tide at 3 pakete ng noon ay Tide Ultra. Pangarap ko nga ring magnegosyo ng laundr y shop balang araw. Ito ay dahil ako mismo ay naging isang labandero noong ak o ay nasa hayskul. Sa isang pribadong paaralan ako nag-aaral. Pero isang araw ng Sabado. habang pinagmamasdan ko ang munting parol na yari sa pap el. ang damdaming aking nararamdaman noon tu wing darating ang Pasko. Ngunit tulad ng lahat ng labandera. lalo na yaong may malalaki at makikinang na Christmas T ree sa bahay. Payak na payak ang parol--gawa sa pad paper. at makabuluhang pakiramdam tuwing darating ang Pasko. Malapit na malapi t sa akin ang kwento ng mga labandera. pagsasayang talaga ng oras para sa akin ang pagtambay. Inatupag ko ang pag-aaral at paglalabandero. an g matagal na panonood ng tv at pakikinig ng music. nakita ko ang isang munting parol na yari sa papel na nakasabit sa bahay ng aking kapatid. kumot. Nagkusot ako. Gusto ko talagang makatapos ng hayskul. Pero sa sandaling iyon. Naging kaulayaw ko noon ang malalaking batya. m akukuha ang kabuluhan at kahulugan ng Pasko. palo-palo at poso. wala a kong pamilyang dapat suportahan. wala na ang kakaibang pakiramdam -. Mayroon siyang isang maliit na karinderya sa aming lugar.a ng masarap. Naramdaman ko ang masarap na pakiramdam. Nagtanggal na malulupit na libag at mababagsi . Alam ko ang bigat at hirap ng pagiging isang labandera. magaan. Di ko pinalilipas ang maghapong walang ginagawa. Gawa ito ng aking isang pamangkin na baba e.g Pasko ay panahon ng pagbibigayan. kaya kailangan kong makaipon para sa aking buwanang matrikula. Dagdag pa. ang mabi bigat na pantalon. taglay ko rin ang pag-asa at ang maganda't m akulay na pangarap. ang pamimisikleta o paggala k ung saan-saan. kobre-kama at kung anu-ano pa. ta lagang interesado ako. Ang aking mga Sabado at Linggo ay nakalaan sa pagla laba ng damit nina Aling Aida. Iba ang s itwasyon ko dahil isa akong lalaki at isang teenager pa lang noon. bigla kong naramdaman ang kakaibang damdamin--ang payak ngunit makabuluhang damdamin. Bigla akong nasabik na muling suma pit ang Pasko! Marami na akong narinig at nabasang kuwento ukol sa mga labandera. Hinarap a t binaka ang mga bula at problema. Gusto kong balikan ang aking pagkabata. Pero kahit anong gawin ko. madalas na laging babae ang pumapa sok sa isipan kapag pag-uusapan ang paglalaba bilang isang hanapbuhay. timba. Sa mga sandali palang di inaasahan at sa mismong kapayakan ng aking namamasid. 100 piso ang bayad sa akin sa para isang sak ong damit. Ang pag-asang may magbubukas na tahanan sa akin at sa mga kasamahan kong bata. Basta pag kwento tungkol sa paglalaba o sa mga labandera. Kung min san. katu-katulong din ako ni Aling Aida sa paghuhugas ng mga pinagkainan at pag -iigib ng tubig. mga anak na dapat pakainin at buhayin o matindi ng sakit na kailangang pagalingin. Masayang-masaya ang kanilang mga m ukha kahit nakabilad sa araw o sankaterba ang dapat labhan. Si Aling Aida ang nagpapalaba sa akin.

Salamat sa kahirapan dahil nasukat ko ang aking kakayahan. Ngayon. Salama t sa bawat pagsikat ng araw na nagbibigay sa akin ng pag-asa. Nagbanlaw. tiyak na di magpapalaba sa akin si Aling Aida at lalong di ko makakamit ang maayos na buhay at panatag na kalooban. Nagtupi ng mga damit na parang dinaanan ng plantsa. Walang pangarap na ibinibigay nang libre. pagpindot sa noo' y usong-uso at makukulay na Pager at iba pa. Lahat ng pangarap ay pinaghihirapan. Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona. Buti na lang at nagkakaroon lagi ako ng panibagong sigla at lakas. Wala na akong pinangangambahan ngayon. hawak ko na ang aking pangarap. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Pagkata pos. Nagbanlaw. kipkip ang pag-asang makakamit ko rin ang aking pinakamimithing pangarap. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. ang kuwento ng aking tagumpay! Ako ang bunsong n apabayaan. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). nangingiti ako. Natutunan ko talagang walang shortcut sa pagkakamit ng pangarap. Nakadama ng matinding pagod. Tuwing babalikan ko ang aking pagiging labandero. Kayang-kaya ko itong bayaran. . sa paglalaro ng kanilang mamahaling Tamagochi. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay.k na mantsa. ihahatid ko na ang mga nilabhan kong damit kay Aling Aida nang ayos na ayos . Nagsampay. Nagtatapos din pala ang lahat ng hirap! Nakatapos ako ng aking pag-aaral hanggan g sa kolehiyo. Nagdasal na sana'y di umulan at sumikat na ng matindi ang araw. Di ko kinaawaan ang aking sarili at lalong-lalo di ako nakadama ng pagkainggit s a aking mga kaklase na noo'y nahuhumaling sa pakikinig ng mga awit ng Eraserhead s at Rivermaya. Ito ang aking totoong kuwento. Salamat nang walang hanggan at di mo ako iniwan. Nagkula. 'Di ako ang bunsong nasunod ang anumang gusto o ang bunsong nakahilat a't naghihintay lang ng hain sa mesa. Natutong maghintay. Salamat kay Aling Aida na di nagdalawang-isip na ako'y kunin upang ako'y kanyang maging labandero. Salamat sa sangkaterbang labada na tumulong sa akin upang maging matatag. Kay sarap nitong hawakan at damhin lalo na't tunay na pinaghirapan at pinagsumikapan. At nagbanlaw. At salamat sa Tide na aking naging katuwang sa mga panahong tila kay layo ng aki ng mga pangarap. Talagang di ko na ging problema ang pagbabayad sa aking matrikula. Kung di ko sig uro pinagbuti ang aking paglalaba.

Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. tradisyon. Sarnantala. sosyal at moral val yus. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. hanggang mabalitaan ito ni Leona.Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. Natatangi ang kanyang istilo . Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap . tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. matatag at matigas . Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. Muling nagbalik ang karam daman nito. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. KATAUHAN Tulad ng isang molave. i ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. kultura. pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. bab ae at sugal. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. anyo . nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon.

Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay.y panghinaan ng kalooban. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao.Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. Ayon naman kay Bryn Hall. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. itinatangi. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. . paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. Ang valyus ay ginugusto. hinahangad at ikinasisiya ninuman. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. 77. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan.79). kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. pp. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama.

Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. pananampalataya. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay.Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. valyus.Legends Word Count: 2004 . Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. may asawa at mga anak. pagtitiis at pagtitimpi. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. pag-asa." She never vered from crises by the heart. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat. Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . Dekada.

nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. . <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon. Ti nawag itong Bundok ng Mayon." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. <b>L</b>umipas ang mga araw. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. Maganda. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa. Himala ng mga himala. mabuti siya ng pinuno. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay. na animo'y nahihintakutan." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan." sagot ni Prinsesa Taal. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. bilang alaala kay Daragang Magayon. Dahil siya ay isang Prin sesa. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. Sa kasamaang-palad." "<b>A</b>nak. tumayo ka at huwag ng lumuha. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. mapatawad po sana ninyo ako. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka." paamong wika ng Datu. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. Bukod sa kaisa-isa lamang. Datu Balind a ang tawag sa kanya. "<b>A</b>nak. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo.<b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. Napakaganda at perpekto ang hugis. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li.

<b>D</b>i kalaunan may isang Datu. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Mayroon sayawan at kantahan. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko. maliwanag ang sikat ng buwan. Nagdiwang ang buong balangay. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon." pakiusap ng Datu. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. "<b>S</b>alamat ng marami po. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin. Mula umaga hanggang hapon." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. ang humingi ng tulong sa mga anito. Habang sumasagwan . " Anak." paliwanag ng Datu. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa. "Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Panalangi ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Ama ko. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. Pagkainip ang kanila ng naramdaman. Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama." Sagot ng Prinsesa.<b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. W alang tigil sa paglangoy. <b>I</b>sang gabi. namasyal ang mag-asawa.

malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit." . "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. <b>S</b>a isang gubat na madawag. <b>M</b>ula noon. Ngunit nabigo silang lahat. pilit niyang inabot.si Datu Mulawin. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Subalit. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. "Mad aling lutasin iyan. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. si Mariang Sinukuan. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. bukod sa pag iging maitim. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. kapwa s ila lumubog. dahil nabighani ito. <b>I</b>sang araw. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala.

di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o. ng Zibra ang Tsonggo. Lahat ay kumakanta. at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. ni Mangga a ng Dalanghita.<b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. nakikita ang masayang paligid. mahal na Ada." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. . Masayang-masaya ang kagubatan. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. Heto ako. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. "Gusto kong maging maligaya ka. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan. Nak akasama sila sa pagsasaya. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. kantahan. "<b>M</b>abuti pa sila. Maawa kayo. ni Saging ang Papaya. Kaya't sa cadena de amor. B ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Sa gabi ng ng hayop at halaman. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol.

Samantala. may Padre Agaton naman ang Makamisa. Samantala. nambabato ng ta sa. ang "Makamisa. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. mabuting pakikipagkaibigan. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila.5 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. at nagdadabog kapag nagmimisa. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> . Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. nagmumura. huwarang pamilya. pagpapakasakit. pag-iwas sa masama at kabuktutan. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. Ang pangatlo niyang nobel a. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle." na di niya natapos sulatin. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. Sa larangan ng nobela. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. at pagmamahal sa Diyos. dalisa y na pag-ibig. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. Sa panahon ng mga Kastila. Dahil dito.

Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. Sila ang dapat manai g lagi. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. bilang isang babae. matiisin. Hindi nakatututol an g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. sapagkat higit sa pagiging prayle. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak. sila ay mga lalaki. Si Maria. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal. bilang isang tao. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. at higit sa lahat. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. ulirang asawa (ni Jose). Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki.nagbibili ng aliw. Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. Samantala.</pd>al<pd>. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae.</pd>al<pd>. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Malinaw ang dahilan ni to. lalo na ng mga babae. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. (Reyes: 1992). Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. Samakatw id. mabuting ina. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba . hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. et<pd>.si Eba. at masunuri n sa Diyos.</pd> 1977). Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae .Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. et<pd>. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao.</pd>: 1977). Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito.

ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. Siya kaya'y nasangguni. paglalaba. katulad ng nabanggit na. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga . bilang anak ni Haring Linceo. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. mahinhin. at iresponsableng asawa. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . naghintay. at tapat. Samantala. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. Si Pia Alba. at naghiyas ng turbante ni Florante. pagluluto. Sa kasalukuyan. Lagi. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . Samantala. si Sisa. nagtahi ng plumahe. maganda. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. mabait. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. paglilinis ng bahay. bilang isang katangi-tanging baba e. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. nagsiyasat ng baluti't koleta. Si Laura ay larawan ng kahinaan. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. Si Laura ang naggawa ng s agisag. minsan man. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. batugan.e. nag-abot ng bandang isusuot. mapaglingkod. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. panrelihiyon.

hindi maampat ang pag-agos. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). Kilala ako ng guidance. at kung saan-saan pa. 4 Title:Sanaysay (32) Text 108 .natural. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. partikular na sa kanyang mga nobela. may paninindigan. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. Samantala. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. ulirang maybahay. at alam kung ano ang gusto sa buhay. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan.sunod. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. rasyunal at intelektwal. sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. hindi palai sip (Reyes:1992). tag asilbi sa asawa.intelektwal. Mendiola. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). Ang babae ay parang kalikasan . Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae.Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. . Sila ay mga babaeng pantahanan. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. Ito ay mapagtimpi. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian . marunong magpasya. napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. Kung minsan. at sikolohikal.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . emosyonal. ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon.

Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Kaya noong nakar aang Marso. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Kung ano ang aking itinuturo. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Tila dininig yata ang aking kahilingan. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako. Tulad ng dati. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary. sa masikip at malupit na May nila. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Alam kong alam na niya ang lahat. 'di na ako sa May nila naglalagi. ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Araling Panlipunan. Inalok ako ng pa . seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Napakasimple ng buhay. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. naka-graduate</b> Isang tag-araw. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. Laguna. at pati Phys ical Education. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Computer. nagturo ako ng Filipino. Mataas ang tin gin sa mga guro. Pero ngayon naisip ko. Basta ang alam lang nila. Pasong-paso na ako sa Maynila. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos.

pinalagyan ng magandang tiles. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. at pinapinturahan. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. a t higit sa lahat. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. aircon sa kwarto. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. Binigyan din ako ng . sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. Bukod sa Timpalak Palanca. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. Marami na rin silang itinatanong sa akin. sabitan ng tuwalya.ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. de-flush at may shower pa. at isang magandang salamin. sala set. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. Tamad naman daw akong istudy ante. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . sikip at init. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. ako ang napiling magturo. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. Sa sampung guro na nagsanay. Wa lang-wala na akong maaabala. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. walang-wala na akong mapeperwisyo. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. pala-absent daw ako. lalagyan ng sabon at tissue. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. water dispenser na may mainit at malamig. ref. dining table. sa kinita kong dolyar. sa istasyon ng radyo. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. isang malambot at mamahaling kama. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. Naging sunud-sunod ang imb itasyon sa akin. may maliit ding labab o. sa La Salle magaganap ang klase. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. pangalawa. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. component. Dahil ay ng ahay: tubo. pinalagyan ng magagarang ilaw. Sa kasalukuyan. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. Tinanggap ko ang oportunidad na ito.

Mababalik natin ito sa kanya. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. SSS ID. alahas. importante man o hindi . Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . Sa transaction slip ng BPI. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. pagkainis. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. "Mommy o. panyo. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle." "Bakit Mommy. isang Mabuhay Miles card ng PAL. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain.scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. cellphone. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . "Hindi anak." sabi ko sa kanya. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin." Nang nasa bahay na kami. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. Naisip ko. Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. kundi bilang isang titser. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. at iba pa. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. Pero wala akong nakitang anuman. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap.panghihinayang. Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. "A kina itatago ko muna." sa got ko. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos.000 ang remaining balance. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. S imple ang mga nabubuong pangarap. nalaman kong 1955 siya . doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. payong.gaya halimbawa ng pitaka. May mga bago na ring gusaling nadagdag. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. Pakiramdam ko. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. bag." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila.

5 Title:Kwento (6) Noon daw. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. "ano'ng reward mo.ipinanganak. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no. Nang muli kaming magkita ng aking klase. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. Sa tulong ng Merobank. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin." Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. Naisip ko. Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. At kailan man. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. "walang bini gay sa akin. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. Kinabukasan. Pero meron akong reward mula sa langit. . Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. Sa harap ng kanilang mga kaklase. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Hindi naman ako nabigo. Pangalawa. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. sa aking klase. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards.

Sikwenta. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. Nagiging makakalimutin na ang N anay. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing. Pakiramdam ko. di pa natin siya gaanong naaal agaan. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. "Sana. "Naku." sabi ni Tatay. "Siguro. di papayag ang Nanay. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo." an g Tatay ko. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. bente.Nakabukas noon ang bintana. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. "Puwede tayong kumuha ng katulong. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. "Saka." ang Nanay ko. kay lapit namin sa mga bituin." Matagal uli bago sumagot si Tatay. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. Araw-araw. di ka ba nagtataka. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi . "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. "Di papayag si Bing-Bing. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon." si Nanay uli. Isa pa. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. madumi na ang hangin. Di na sumagot si Tatay. Dito sa atin. Pero ang ipinagtataka ko lang. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw.

maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. Binuhat ni Tatay si Lola. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. nagulat ako sa aki ng nakita. ISANG GABI. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Tinulungan ako ni Tatay. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. Nataranta sina T atay at Nanay. At nang mabuksan. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. Isa pa. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. ang kanyang asawa at mga anak. alambre. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola.g ang diyaryong kanyang binabasa. Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. tansan. Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Pinaalis niya sa akin ang punda. Lahat ay may gamit sa kanya. Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. ISANG UMAGA. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. Di na ku mikibo si Lola. pati sina Tatay at Nanay. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Sabi ng doktor. at maging kay Tito Juan. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. Walang nasasayang kay Tatay. panali. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. karton. pira-pirasong tabla. Pagkatapos. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. MAY parang gustong abutin si Lola. magsasama pa kami nang matagal na matagal. tabla. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. pinupulot din niya. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. Alam ko. pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay." ang sinabi ni T . Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. di nauubusan ng dalaw si Lola. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. Sa araw-araw. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. pati mga pako. kaunting yero. maging si Tito Juan. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. Kinabukasan. maging si Tito Juan. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. dumating sina Tito Juan.

maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. makupad at di pa pulido ang g awa. "Mang Tomas. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. tinatanggap ni Tatay. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. masinsin ang mga kahoy. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa." ang sabi ni Tatay. tabla. kahoy. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. ibinibigay nila kay Tatay. Dahil dito. Aba'y Mang Tomas. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam." dagdag ng nakauniporme. at kung anu-ano." dagdag pa nila." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. Dahil kay Tatay. Basta pagdating ng hapon. Lahat ng puwede pang gamitin. pako. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. Ganoon lagi si Tatay. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa.atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. lawanit . na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. bisagra. "Aba'y kay gandang bangkito nire. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay." sabi ng isang nakauniporme. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. alambre. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. ayos na ayos sa aking paglalaba. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. Tuwing hapunan. . Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to.

Tapos maririnig ko na lang. Nagsilabasan ang mga tao. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko." ang sabi ni Tatay. Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan. Ipagpapalaman ako ni nanay. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. parang totoo na ang lahat. Tapos. AT ISANG UMAGA." ang sabi naman ni Nanay. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Gigibain na talaga ang mga bahay sa Daang-bakal. Tulad ng aking mga ka laro. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. . Sa isang iglap lang. Parang agawan sa beys.Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. Tapos saka niya sasalain. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Iininin niya ang sinaing. Si Na nay naman. Hinarangan nila ang paparating na trak. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. maglalaga siya ng kape sa takure. maraming bahay na ang nasira. Tuwing umaga. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Pero ngayon. Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. Sana manalo kami. Naghihiyawan ang mga tao. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. parang bagong bili . At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . sinigang na bangus ang lagi naming ulam. W alang umaayaw. Sa tanghalian naman. nasanay na sa balitang ito. Kahit tira na lang ang pandesal. "Tamang-tama ang asim. "Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay.

Minsan. Habang nagkukuwentuhan ka mi. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. Kinakailangang taon-taon. dahil hindi pa siya nas usuklian. Rusya at iba pa. Pransya. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Tapos ikukula niya ang damit. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Sa Philcoa. kasi sama-sama kami nakapagtatangh alian. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . Wala ng nagtitindang dalanghita.219 Magandang umaga sa ating lahat. Hmmm. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Thailand. Siyempre. bumanat siya ng: Excuse me. Ma laysia. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Ibig sabihin lamang. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. Ibig sabihin. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. my cockney accent na ang epal. panay ang kanyang Ingles. sa aking palagay. habang sakay ako ng JAC Liner. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. limitado ang iyong oportunidad.Essay Word Count: 2. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. Kapag naglalaba si Lola Epang. wala silang katulad na pagdiriwang. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. I have not received my change yet. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . S abi ko. Kanina. mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. kumbaga. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. Nang dumaan ang konduktor. Nakapasa na raw siya sa board. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan . Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. naisip ko.Mapapangiti lamang si Lola Epang. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. sangkatutak ang nakabalandrang ponk an. Astig na an g mga wika nila. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. Sa mga bansang Hapon.

Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. a ng puntahan namin ay Padillo. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. uunlad ang ating bansa. isang upscale shopping mall sa Maynila. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. believe it or not. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. Walang duda na mahalaga ang In gles. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. Walang makakatakas dito. isang buwan lang sa kanila. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. Evian ang tatak. sa simpleng termin o. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. Noong maliit pa ako. Pero. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. Ibig sabihin. Pinapatay nito ang lokal na industriya. sa bi nga. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. nautot ako. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. ang website lahat nasa Ingles. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. Nang marinig ko ito. Pag lumabas naman ng hotel.ng sapatos sa Rockwell. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. Vietnam at Indonesia. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. pag nag-uusap kami. tayo. Ngayon. sulat-bulate. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. maniwala man kayo o hindi. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. Noong nakaraang taon. ito ang ating kinasadlakan. kuting pa rin. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. kabilang na ang UP. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. Recio. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. Ang Ingles ay hindi naging paraan p . At Ripley's B elieve it or Not. yes. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. Naririyan na ang globalisasyo n. citizens of E nverga Republic. ang tungo'y sa Kachina. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. sign language. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Sa isang linang sa aming bayan. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. anak naman ng pating. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. kapag napakahusay natin sa Ingles. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan. Ramchand. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Sa atin. Subalit. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. malaki ang posibilidad. Minsan sa inis ko. Kung sila ay tiger economy na. partikular na yaong mga nasa gobyerno.

Ang resulta. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin. kapag balubaluktot ang I ngles. Sa mga bansang mauunlad. Ang tawag sa Silicon Valley nila. Kapag magaling ka sa Ingles. Kuwait at Colombia. bobo. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya. Sa ating bansa. Kasunod sa kaputian ng laha t. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. may ma kapal na salamin. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. mat alino ka. ibinibigay na laman g kahit kanino. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. itinuturo ang matematika. Putra Jaya. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. Kalimitan daw. cute. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. Kalimitan. moinseur at. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . Nasa likod tayo ng South Africa. Cze ch Republic. South Korea. pisika. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. Nakakaiyak Kuya Cesar. comment sava. Muli. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. na nasa wikang Pranses. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Filipi no man o Cebuano. PE ang kanyang tinapos. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino.ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. agham at teknolohiya sa sariling wika. BOBO. may nak alapit akong babaeng guro. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. ayaw kong maiyak. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. industrial park at no swerving. Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. iilan pa lamang ang gumagawa nito. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. gusto kong mautot. Ayon din sa mga guro. Sa UP Integrated School halimbawa. pinahiran ng crayola ang mukha. Slovakia at Bulgaria. Samantala sa Sci ence. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". Subalit hanggang sa ngayon. Nang magsagawa ng pagsusulit. boses lamang ng guro ang nariri nig. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. Sa kanilang mga bookstore. Sa Malaysia. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. sa Math. sa mga unibersidad. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. no left turn. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. hindi pa rin tayo matuto. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. Tayo. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. Noong 1997. nakapusod na buhok at masansan . biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Lagi't lagi. Ang kanilang dahil an. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. panay Ingles ang titulo. subalit hanggang ngayon. ang mga aklat ay nasa wika nila. Sa isang kumperensya. at pag hindi.</pd> Sionil Jose. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. isa mga higante ng ating panitikan. Ang reklamo ng isa. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. kapag Filipino ang subject. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. Kilitiin nyo ako.

And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. super duper mega katangahan. Hanggang ngayon. Maraming salamat. Nakangiting-nakangiti siya. humikab. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses. "Hindi po malalim ang aking Filipino. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. Eh di gamitin ang French Fries. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really. hahahaha. minukmok at sinaludsod. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. hindi ako su misigaw ng Fuck You. Mababaw lang talaga kayo. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. amoy albatross. Kung may hawak akong bomba atomika. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. post-kolonyalismo. pinapahina ang Ingles. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. at Balarila ni Lope K<pd>. Gusto kong maiyak para sa kanila. kapag ako'y nagagalit. Ayon nga kay F<pd>. Maya-maya. tan ging Filipino ang ating pag-asa. ngumiti ako. Ako naman ang nagtawa. post-istrukturalismo. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. hindi na ako mabait. gusto ko na siyang ilibing ng buhay. Dagdagan ko pa. pang-uri. Ngayon. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . so you teach sugnay. Ang sabi ko. Putang Ina ang sinasabi ko.Legends Word Count: 2069 . Namilog a ng kanyang mga mata. Ito ang hamon sa ating lahat. Kaya naman. Hahahaha.</pd> Santos. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. pahinante sa dyip. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. Hindi po ako nagmumura. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. Hindi niya naintindihan." Ito ang kasawian ng ating bansa. pandiwa. Hahaha haha. San Chai. Kawawa naman ang mga taong ito. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi.</pd> Sionil Jose. Nang matapos na akong magb asa. Malalim daw kasi ang Filipino ko. Ang sagot ko sa kanya. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. Fish Tayo. Laganap na ito sa media. maglalako ng pansit at taho. piniritong Pranses. sabi ko Filipino. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. mulang akademya hanggang bahay . tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. Bigla siyang natahimik. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Bilang pagresbak. semiotika. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. sabi ko. Teacher daw siya ng Ingles. hah ahahaha.g na amoy ng pabango. kargador sa pier.

Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang misyunerong nangangaral. Bagamat sa L imasawa. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. Sa kasamaang palad. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. At upang lalo pang makita ang sarili. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. Madali naman siyang natuto. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Sa katuna yan. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr . At isa pa. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. matangos na ilong. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. bagay na kinasasabikan na niya. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. siya ay si Narcissus. marami ang naliwanagan sa katotohanan.Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila. Upang magawa ito. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. Sapagkat misyunero. At isang araw. Sa paglipas ng mga araw. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. Leyte nagdaos ng unang misa. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya.

Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda." "Naku. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. Sila po ang mga kaibigan ko rito." usal ng matanda. ang binata ay tinawag na Irog. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Magmula noon." magalang na tanggol ng bina ta. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw.us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. Noong unang panahon. Nagawa niyang panali ang mga baging. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus ." "Tulad sa halaman. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin." anang matanda. . Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Taos puso s ilang humingi ng tawad." Mula noon ay naging malikhain ang binata. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. Ginimbal sila ng katotohanan. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. at nakaaalis ng uhaw. "Totoo palang napakabait mo. matamis. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. Napakabait mo. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. huwag po. Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. ganyan din ang sa tao. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Kat ulad ni Kristo. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. Upang makatiyak. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko. "Siyanga pala. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. "Salamat. Minsan. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus.

"Huwag kang magtaka. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. Ang maganda ay pulutin ninyo. Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon." Sumagot si Irog. Ang Lil ." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. mamahalin kita sa isang kondisyon. "Sige. Subalit kapag ang dagat ay malalim. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. Hindi ito makalilipad. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Napaluha si Giliw. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Agad nila itong ipinakita sa ina. ang aming panginoon. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. "Patawad po sa aking karahasan. ito ay maingay." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. Malayo na ang kanyang narating. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. T inawag itong Giliw ni Irog. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. "Ako nga pala si Irog. Isang umaga. Palagi siyang nagpupunta sa batis. Ngayon . Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n a nag-aawitan. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Matalino naman siya at maraming alam. anak. Dito nagmula ang pangalang Panay. May pakpak ang mga ito.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. "Nakaganda niya. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. "Oo. hindi ba. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa." hinging paumanhin ng binata. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. ito ay tahimik. iyan si Panay. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan. Nagulat ito nang makita si Irog.

Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan. Umawit din ito. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. Muli silang naghintay. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan.iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Para s a kanila. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. Kahit may namu muno sa bayan." pal iwanag ng pinuno. Ilang sandali pa. Ayon sa alamat. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. . Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. "Ganito. 4 Title:Alamat (3) Text 116 . Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. ang lawin ay malas na ibon. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito." Utos niya. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw.

"<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. "<b>B</b>akit. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. e. "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela." paliwanag ni Mang Milyo. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid."<b>A</b>. Matatapos na ako." <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. At nang dumating ito ay walang dalang kahon. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. . <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela." ang pahayag ni Rufi na. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. "<b>S</b>andali na lamang po." ang pagalit na tugon ni Rufina.

Nag-usap na naman sila ng nag-usap. hihintayin kita sa halamanang ito. Kaya paalam na irog. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. hindi na ako makababalik." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. Mariang Maganda. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe." ang pangako ng prinsipe. Nang malapit ng maghatinggabi. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. "Mangyari'y. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. nguni't hindi maaari. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. Hindi niya mabatang lisa ." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. "Kailangang umalis na ak o. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe." "<b>B</b>akit. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Maghahatinggabi na. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda.. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. sa kanyang pamamasyal. dumating ang prinsipe. "<b>M</b>ariang Maganda. kung hindi. Araw-araw. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. Is ang araw. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. kay ganda ng mga bulaklak mo. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot.. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. walang makakatulad di to sa inyo. Ibig ko sanang isama kita. Ang prinsipe naman pala'y gayon din.

Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. Galit na galit si Sidapa. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. Makaraan ang ilang araw. o oras nang humarap sa ilang bisita. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. datu at mga barangay sa bayan-bayan. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Natakot ang prins esa. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. . Kapag nangyari ito. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan.nin siya ng kanyang minamahal. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Sa kanilang paghahatakan. Iyon ang mga unang saging sa daigdig. damit at pagkain para sa pamilya. o oras nang tapusin ang isang pulong. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Hindi laman g isa o dalawang kopita. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. <b>I</b>lang araw. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. Nagkakalab an ang mga puno. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. Araw-araw. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. lubos na nalulungkot si Sidapa. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak.

"Magandang M utya. Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at . <b>S</b>a sobrang kahihiyan. "kita'y iniibig. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan.. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. malapit sa munting ilog.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. <b>N</b>oong unang panahon. "Dapat niya ng malaman!" . sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising. Bathalang Sidapa. galing sa kahariang malapit dito. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag." mungkahi ng lalaki. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang.. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. Wala kang utang na loob.patawad po. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin." "<b>P</b>a. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. Bilang parusa . Minsan. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. "<b>I</b>sang araw. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit.

6 Title:Ang Kalikhaan ng Ritwal Text 139 . orasyon at ritwal. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. pag-uusisa at mahalagang yugto o pangyayari sa buhay ."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. Siya'y sumagot. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay.Essay Word Count: 2. walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Nagkaroon ng maringal na handaan . Ang bawat hiling. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. Hindi pa siya nagbabalik. matapos ang anihan. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan.418 <b>Ang Kalikhaan ng Ritwal</b> Lumaki ako sa isang tahanan na naniniwala sa mga lamang-lupa. <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo.kainan at sayawan.

Ang pangalawa ay ang halaga ng tagapagda loy ng ritwal. Sa pamamagitan nito. Sa ganitong paraan. ang aking nanay ay housewife na nagriritwal. asukal at bulaklak bilang mga sagradong bagay. Makikita sa salaysay na ang nanay ang nagtatakda sa tamang asal. Isinasalaysay naming mag-ana k ang naratibo ng aming buhay. Ang dalawang elementong ito ay malalim na nakabaon sa kamalayang Filipino tulad ng inilahad ng mga pag-aaral nina Prospero Covar. tinanong ko si Nanay kung saan niya natutunan ang m agsagawa ng ritwal. <b>A</b><pd>. Mayroong da . makikita ang mga bagay at gawaing may kinalaman sa relihiyon tulad ng bibliya. Tulad lamang noong isang beses kami'y lumipat noong nasa grade school pa l amang ako. ayon kay Covar (1998) ay na kabatay sa ating retablo ng paniniwala. ang batayang ispiritwal ng ritwal. Kung ang ibang nanay ay empleyado at housewife. Ang paglipat ay hindi lang simpleng paglipat. ang pagpasok ng prusisyon ng aming mga gamit na binubuhat ng mga kargador. Siya ang nagbibigay-pahiwatig kung kailan dapat matimpi sa bawat hakbang. pagpadyak at pagtalon naming magkakapatid ay nagpigil ako. Sa aming pagpasok. Sa salaysay. at ang panghuli. May mga hakbang na dapat ga win. kami naman ang pinapila ni Nanay para sa ritwal ng pag-adya ng mga negatibong enerhiya at pagsasalubong sa bagong bahay. Pagkatapos ng ritwal. una pang m asisilayan ng aming mga gamit ang loob ng bahay. kung gaano dapat kabilis ang kilos at anong mga bagay ang dapat unahin. Kaya kahit gusto k ong subukin ang tibay ng sahig at kuwarto sa pamamagitan ng pagtakbo. Ang mundo ng mga Pilipino ay gumagalaw dahil sa dalawang aspekto: ang ispiritwal at ang materyal na mundo. inipon namin ang mga kasangkapang aming gag amitin: ang bigas para laging may pagkain sa aming mesa. ang mga sariwang bulaklak na wal ang tinik para sa bahay at sa mga elementong naninirahan dito. ang Bibliya para sa ispiritwal na pangangailangan namin. unang ilalapag ang bulaklak at Bibliya sa a ltar at isusunod na aayusin ang mga kasangkapan sa kusina. Bago ito sinimulan.</pd> <b>Mga Antas ng Naratibo: Materyal at Ispiritwal</b> Ang ating pananampalataya at ispiritwalidad. ayon kay Nanay. Ang kaniyang lola ay isang Muslim na makikitang nagriritwal tuwing kabilu gan ng buwan at habang tumataas o bumababa ang mga alon sa dagat. ang asin bilang simbolo ng buhay namin. ang asukal para sa isang matamis na pamumuhay. Si Nanay bilang ulo ng pamilya ang mauuna sa pila tangan ang Bibliya at m ga bulaklak. an g pagtuturing sa bigas. Ako. Noong una. Pagkatapos maipasok ang lahat ng gamit sa bahay. At naisip ko. at pati na rin ang pagiging Muslim ng lola na nagturo sa nanay ng ritwal. Nakita ko sa mga mata ng aking mga kapatid ang pagtataka at pagkamangha nila sa pinagagawa sa amin. Nagsisilbing tagapagsalaysay ng aming pangunahing diwa ang aming nanay. maging sa ilang ulit naming paglilipat-bahay. Natutunan niya ito sa kanyang lola sa Zamb oanga. ayaw niya itong sabihin sa akin. Mauuna dapat. hindi maaaring hindi kami magagabayan ng aming ri twal. Kaya. bumigay na rin siya. bilang panganay ang inatasang magdala ng bigas at asin habang ang dalawa kong kapatid ang magdadala ng asukal at tubig. ang pagriritwal sa aming angkan ay ang aming buhay. pag galang sa kalikasan tulad ng buwan at dagat. Resil Mojares at Zeus S alazar. Makikita sa inilahad na salaysay ang dalawang mahalagang elemento ng pagr iritwal. pagpuprusisyon. Marahil dahil sa pangungulit ko. ang tubig para m anatiling kalmado at malamig ang aming mga ulo. At sinimulan namin ang aming prusisyon. asin. May mga ritwal na dapat sundin. Pi nagpawisan ang kapatid kong lalaki habang bahagyang nanginginig ang kamay ng kap atid kong babae. n agpapakilala kami sa aming bahay.naming mag-anak ay pinakikilos ng mga ritwal. Una.

kurba at anyo na bumubuo sa kanilang paligid. and pagpapako sa krus ( 89). May lihim na karunu ngan ang kalikasan. mayroong maitatawag na li him na karunungan. Sa kabilang banda.ang datu. O kaya'y may pagbabago sa nilalaman ng mga dasal sa pamamagitan ng paggamit ng mga kontemporanyong salita at paniniwala. at talon halimbawa. Kabilang ang mga katalona/babaylan sa "bahagi ng isang istrukturang panlipunan at pang-ekonomiya na umiikot sa gawain ng tatlong sentral na personahe . mayroong pagpapahalaga ang mga katutubo noon na alagaan at magbigay-g alang sa bawat sulok. puno. ayon kay Covar. makikita pa rin na dalawang mundo ang nagtatalaban: ang materyal at ispiritwal. ang ritwal para kay Covar ay isang anyo ng panalangin na nilikha ng tao upang makipag-ugnayan sa mga kakaibang nilalang (su pernaturals). pag-aalay. Sa Tagalog. Gayumpaman. Ang mga kilos. nabib igyan ng lohika ang pagbabahaginan ng komunidad ng mga materyal na bagay at asal /pag-uugali. Ito ay makikita sa paggam it ng mga kasalukuyang kagamitan sa halip ng mga tradisyunal o katutubong bagay. Ang bawat mundo at ang tatlong antas (ang kalangitan. may iba't ibang karunungang mabubuo mula sa mga mundong ito. Dagdag pa niya. paglangkap. Dahil dito. kalagitnaan at kailaliman ) ay may nabubuong ugnayan. Ayon sa pag-aaral ni Resil Mojares (1985). Sila ang nagsisilbing tagapangalaga ng ating kalikasan. Ayon nga sa kanya. may mga ispesyalistang namamahala sa mga ritwal. D ahil dito. a ng mga katutubong ritwal ay umaangkop din sa panahon. Isa sa mga pagpapalitang ito ay ang mga idinaraos na seremonya tula d ng <i>panglihi</i> o <i>paganito</>. Sa madaling sabi. Ayon sa paniniwala. ang panday at ang babaylan o katalo nan mismo" (Salazar 4). ang lihim na karunungan ay may kinalaman sa ispirituwalidad. ay himlayan o dili kaya'y tahanan ng mga anito. "Ang lihim na karunungan ay nagmumula sa k alangitan.lawang bahagi ang materyal na mundo natin: ang kalikasan at kultural. Makikita sa mga pag-aaral na tinalakay na ang pagriritwal ay umaayon sa mga naratibong ispiritwal. ang ritwal ay isang manipestasyon ng pananampalataya. pagrorosaryo. Hindi lahat ng tao ay maaaring mamuno sa isang ritwal. Ga yumpaman. Ang anumang gawai n. u pang ipaliwanag at magbigay-kahulugan sa anumang pangyayari. kalagitnaan at kailaliman. Ang mga bato. marami itong pagbabansag tulad ng pagsusuplina. Samakatuwid." (45) Makikita ito sa paniniwala ng ating mga ninuno sa anit ismo. Ang relasyon sa pagitan ng materyal at ispirituwalidad na daigdig ng mga Pilipino ay may talong antas: ang kalangitan. pagpapasan ng krus. sa mga Bisaya. Noong unang panah on. panggagamot. espiritu at anito. sila ang mga babaylan. Bahagi ng kalikasan ang pisikal at bayolohikal na aspekto habang ang kultural ay binubuo n g ating sining at panlipunang kalinangan. Pinagmumulan din ng lihim na karunungan ang kailaliman. tulad ng mga epiko o alamat. kagamitan o dasal na sinasambit ay na kapailalim sa mga katutubong salaysay na nilikha. <pd><b>B</b>. ang manipestasyon ito nagaganap o natutupad lamang kung may isang kara pat-dapat na tauhang magsasagawa o mamuno. nagkaroon man ng pagbaba go sa anyo at nilalaman. panalanging walang patid. Ang datu sa istrukturang panlipunan noon ang siyang nam amahala sa pulitikal at pangkabuhayang aspekto ng lipunan. pagmimisa. Sa kabilang banda. Nakapaloob sa paniniwalang ito ang pananalig ng mga katutubo na mayroong mga anito na nakatira sa kalikasan. sila ang catalo nan. Isa sa mga pangunahing sandigan ng pre-kolonyal na komunidad ay ang pagsasaalang-alang sa p alitan ng produkto at serbisyo. habang ang panday ang . may tungkuling inaako ang mga anito. pag-aayuno.</pd> <b>Pangunahing Tauhan sa Naratibo: Babaylan sa Ritwal</b> Kinikilala ni Salazar ang ritwal bilang ang binhi para sa teatro o drama natin sa ngayon. Sa ganito. ay iniuugnay sa pananampalataya at relihiyo n sa paniniwalang maganda ang magiging resulta sapagkat sumusunod sa isang mataa s na ugnayan o may gabay ng mga makapangyarihang nilalang. pampulitika man o pang-ekonomiya.

Ang kaluluwa ng isang taong yumao ay maaaring lumisan at sumapi sa iba. Sa kaso ng pagtutu li halimbawa. ang pagtimbang bilang ritwal ay isinasagawa sa pamamagitan ng paghiga sa sanggol sa tela na tila idinuduyan sa dalawang haligi. ang sumasaping espiritu o hindi kaya'y ang kaluluwa ng Dios Ama. Sa konteksto ng katutubong paniniwala. Nagsasagawa rin ng mga ritwal tulad nito ang mga Katoliko sa anyo ng pagb inbinyag. m akikita rin ito sa ritwal ng baljanji. ang nagsisilbing tagapamagitan ng tao sa m ga espiritu. ang ritwal ng paggunting ay isang seremonya kung saan ginugupi t ng pari ang buhok ng bata bago ito umabot sa kaniyang unang taon. hakika. Sa kabilang dako. A ng bawat persona ay may kaluluwa. Kung gayon. Ayon sa kanya. Samantala. Sa pamamagitan ng ritwal na ito. hinango ang sagradong ritwal sa Bibliya na nagpapa kita ng pagbibinyag sa lawa ni Juan Bautista kay Hesus. kung gayon. kinakatay ang isang bak a o kambing dahil sa paniniwalang ang hayop na kinatay ang siyang magpapatotoo s a kabilang buhay na ang sanggol ang tunay na anak ng kaniyang magulang. M ayroong nakadapong manok sa isang haligi habang iniaawit ng Imam ang mga relihiy osong kataga sa Arabic. Sa kabilang banda. Ang makikita lamang ay ang entri ukol sa <i>rito</i> na sa wikang Espanyol ay singkahulugan rin ng sa Latin. ito'y isang seremonya o <i>rite</i>. Ang duw aa salamat ay isang ritwal ng dedikasyon kung saan ang ang sanggol ay iniaalay s a propetang si Muhammad. Ito ang itinuturing na paglalangkap o sapi. nagkakaroon ng kaganapan ang transisyon mula sa isang walang muwan g na bata o pagiging inosente nito tungo sa isang "ganap na binata.itinuturing ni Zeus Salazar na "pangalawang haligi ng barangay" dahil sa kakay ahan at tungkulin nitong magpanday ng mga instrumento na yari sa bakal at mga ka kailanganing armas ng komunidad. ang pagtutuli ng mga bata tuwing tag-init ay isang anyo ng r itwal. relihiyon at med isina at lahat ng uri ng teoretikal at praktikal na kaalaman hinggil sa mga peno meno ng kalikasan" (Salazar 6). Ayon sa diksyunaryo. Kung wal a ang ritwal na ito. Sa Diccionario Hispano-Tagalog ni Pedro Serrano Laktaw (1889). Naiiba rito ang babaylan. Samantala. Sa baljanji. ang babaylan ang siyang namamahala o tagagabay ng datu sa mga ritwal. talaytayan o ang kinikilalang midyum (48). walang naitalang pagpapakahulug an sa ritwal. Nakabitin sa isang haligi ang isang sako ng bigas habang ang mga regalo naman ang nasa kabilang haligi. Ang mga babaylan." Gayundin. Anak o Ina ay lumalangkap sa sinumang kanilang mapiling sapian. Ayon kay Covar. Karaniwan. ibinibigkas ng Imam mula sa Koran ang duwaa salamat. paggunting at pagtimbang ng mga T ausug. hindi makikilala ng bata ang kaniyang mga magulang sa kabil ang buhay. Sa pag-aaral ni Raymond Jamous (sa De Coppet 1992) inilatag niya ang kons epto ng ritwal bilang isang '<i>rite of passage</i> na kaakibat ng konsepto ng s akripisyo. Walan g kasarian ang espiritung sasapi sa tao kaya may mga naituturing na babaylan na lalaki. I to ay dahil sa tungkulin niya sa "larangan ng <i>kalingan</i>. ang <i>rite of passage</i> ay nakatuon sa pangunahing aktor at sa mga pagbabagong nagaganap at naganap sa kanya habang ginagawa ang r itwal. ang Dios ay may tatlong persona. sa mga . Sa ritwal ng hakika. ang sanggol ay maaari nang sumunod sa yapak ni Muhammad. Ang babaylan ang may "pinakasentral na personahe" sa Lipunang Pilipino. Sa Romano Katoliko. Samakatuwid. maaaring langk apan ang mga babaylan/catalona. <b>Kapangyarihan at Bisa ng Ritwal</b> Ang salitang ritwal ay isang pag-angkop sa salitang Latin na <i>rituali s</i>. ang sakripisyo ay nakatuon naman sa mga pagbabago na nangyayar i sa mga kalahok sa ritwal at sa mga relasyong nabubuo rito.

Subalit. pagpuputol ng buhok at iba pa. a nd response among all the participants. Ang ritwal ay isang tekstong itinatanghal o performance text. (Denzi n 91) Ang tekstong itinatanghal ay may tagapagsalaysay." Ang inuman ay may pulitikal na pagbasa sa dahilang iniangkop ni Magellan ang ritwal ng inuman upang makapalagayang-loob ang Hari ng Limasawa para sa kan ilang interes. Sa kasa ysayan. mayroon rin silang ritwal para sa pagbabati sa magkaaway. mayr oong pagpapahalaga sa mga imahen na makikita o nalilikha mula rito. pagkaraan ng indoktrin a. biyograpikal. (Denzin 17. ( Pertierra 121-122) Sa dahilang ang ritwal ay isang simbolikong gawain. nananatili pa rin ang inumang pinoy. Ang mga tekstong tulad nito. drama at nagbab ago ang punto-de-bista nito. "ritual sequences are built on a regula rity of repetition and rhythm which standardizes a level of cognition. Pag humantong sa hustong gulang ang bata. Ang katangian ng ritwal bilang isang pagtatanghal at ang kapangyarihan n itong makapagpabago ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito ay makik ita natin sa ating nakaraan at kasalukuyan. 19) Sa ganito. panlipunan. at mga estetikang salik na umaagapay sa pag-unawa ng tao sa teksto (o sa ritwal) at sa mga karanasan ng mg a kalahok at manonood. ang isinisilang na bata ay iniaalay sa Simbahan o sa Pastor na kinataw an ng Simbahan. mahihinuha na ang pakikipagkamay o shaking of hands ay isang mani pestasyon ng isang ritwal ng pagkakasundo. then take the drinking vessel in their right han d and extend the fist of their left hand toward the company. Sa kultura natin. isang simbolikong gawain ang ritwal na may layuning pagbigkisin at lumikha ng kaayusan sa komunidad sa pamamagitan ng mga kilos/pagtatanghal. Ayon nga sa kanya. Walang mayaman. siya na'y maaari nang binyagan. ang mahahalagang usapin. pulitikal. pantay-pantay ang estado ng mga umiin om. Sa inuman. walang mahirap. bukas sa interpretasyon ang isang teks tong itinatanghal tulad sa kaso ng ritwal. ang ritwal sa inumang Pinoy sa kasalukuyan ay isang paraan ng paglulusaw sa ugnayang pangkapangyarihan. ang ritwal ay maaaring magsilbi rin bilang isang anyo ng ka sunduan. makikita natin ang iba't ibang ritwal b ilang kasunduan tulad ng sandugo.Iglesia." Ibig sabihin. Ang serye ng aksyon sa ritwal ay isang apropriyasyon sa konstruksyon ng m ga pangungusap. Sa mga Pangutar an Sama. Dagdag pa ni Biron-Polo. Isa sa mga katangian ng ritwal ay ang kapangyarihan nitong makapagpabago at nakalilikha ng mga ugnayang pangkapangyarihan sa konteksto nito. Samakatuwid. kapwa mga tanggero/a. "They rai se their hands to heaven first. ang pagpapahalaga ay nakatuo n sa transpormasyon ng isang pang-araw-araw na gawain o karanasan tungo sa isang pagtatanghal gamit ang pantasya (Biron-Polo 5). mayrooong tinataglay na kapang yarihan ang ritwal. Tinatawag nil a itong kipalat. Sa pag-aaral ni Edilberto Alegre na <i>Inumang Pinoy</i> (1992). ang ritwal ay isang seremonya (English 1977) na may pulitikal at relihiyosong tema tulad ng p ista ng Moriones (Pertierra 1994). Ayon kay No rman Denzin may mga elementong nakapaloob sa isang tekstong itinatanghal. Sa kabilang dako. maselan man o hindi. bagamat hindi sa anyo ng inuman. Kung pagbabatayan ang depinisyon ni Pertierra ukol sa simbolikong katang ian ng ritwal. Binubuwag ng inuman ang antas panlipunan sa pagit an ng isang mayaman at mahirap. lega l man o illegal. ay inilalatag at tinutuldukan sa pamamagitan ng inuman. pandangganyo ng Obando (Tolentino 2003). madalas nating marinig ang "maBOTEng usapan" at "din aan sa inuman." Kadalasan. binanggit niya ang obserbasyon ni Pigafetta sa una ng engkwentro nina Magellan at ng Hari ng Limasawa. Dahil dito. banghay. at r itwal ng buhay ng Ama at Inang Santisima na Trinidad (AIST) (Ortiz 2002) at pamu . Dagdag pa ni Raul Pertierra. ay bunga ng historikal. hin di tulad ng kina Magellan at sa Hari ng Limasawa na kapwa may mataas na panunung kulan. Sa kasalukuyan. affect.

Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Ang alam ko kasi. Hindi katulad nu'ng isa. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Per o si Inay. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina.. Hindi ko alam kung bakit." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah . Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Ku. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. may kasama pang palo ang pangaral niya. Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. ang kaisa-isa kong anak. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki.. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. 5 Title:Malaki na ko. Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. Ewan ko ba. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Sa aming magkapatid. ng kuwento namin ni Inay. Kapag minalas pa kami. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya. Ganyan si Inay.muwesto (Covar 1998) sa Banahaw. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Ang totoo nga niyan. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin.

Mabait si Tita Flora sa amin. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. dahil may edad na siya. Minsan tuloy. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod. Kulang na lang ay hilingin kong sana. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Kung anu -anong iniisip mo. di ko pa narinig na pinuri niya ako. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Parang ako.ay tungkol sa amin ni Ate. Pangalawa. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe . Ito rin siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. "A basta! Hindi ako naniniwala. naiisip kong ampon lang ako. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. "Mahal ka ng Inay mo. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Pero nang bandang huli. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Gaya ni Gina. Una. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Sa simula. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. Hindi niya kasi ako pinapalo. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. Ako naman. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Bakit nga hindi e. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. "Naku. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Sabi kasi ni Aling Tale. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. ang tsismosa naming kapitbahay. Kahit minsan kasi. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay.

Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako ng lupa nang mga oras na iyon. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. "Pigilin mo si Inay. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Dinaanan ko muna si Rowena. Pinagpapawisan ako n ang malamig. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Lalo akong kinabahan. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. K aya lang. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo. Bukod kay Tita Flora. "Sama ka sa 'kin. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. 'lilibre kita. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Manood tayo ng sine sa bayan. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Libang na libang kami. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan.la. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. mahal ko ang silyang .

Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko.. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi.. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa. "Rowena. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. Nagd adabog ako. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. . Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. "Inay. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Sinasadya kong mahul i o mauna. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may.ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya. araw-araw na tayong papasyal. gabi. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. Pero hindi ko nagawang magsa lita.

Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. Bagaman. Gamit a ng paa bilang talinghaga. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. Cassettes. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito. Ayon kay Prospero Covar (9). "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. ang mga magulang ang nagiging ahensya . Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig." Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan.4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Gayumpaman. Ikawalo. Kung gayon. Ang resul ta. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. Ikapito. Sa mga mungkahing ito. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Sa lahat ng sektor sa lipunan. hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. Samakatuwid.

ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. ang pagtuturo ng mga kaugalian. <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an.ng kanilang identidad. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya. Sa lahat ng uri ng midya. imahen at pagpapakahulugan ng midya. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. Samantala. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. serbisyo at institusyonal. Sa libro ni Visitacion R<pd>. Ibig sabihin. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). Una. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. Sa bilang na ito. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad). Sa ganito . ang print ad ang siyang masasabing palasak. Sa kabilang banda. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Pangalawa. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). pagpapahalaga. pumanga lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. Batay sa mga ideyang nailahad. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat . maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata. kabutihang loob o pagkamakabayan.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Una.<.

tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Aniya. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. lalung-lalo na ang mga magulang . lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ng ad na panserbisyo ay tu ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. ang ad na panserbisyo. Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. ang sumunod na uri. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob ng tahanan. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan . "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. ang s ekundaryang sosyalisasyon. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. isang eksperto sa komunikasyon. Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. Subalit kung sisipating mabut i. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). ay nakatuon naman sa mga usaping nasa labas ng taha nan. Para kay Hamid Mowlana. libangan at kalusugan. Katulad ng nasabi na. Pangatlo. isang sosyolohista. Para naman kay Todd Gitlin.awan siya sa mismong kaayusan (74). Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. paglalakbay. Ang ibang ad naman ay tungkol sa edukasyon. Sa yugtong ito. Kung kaya't ang resulta nito. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli.

Makailang ulit niyang hinihintay. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. hindi niya makakaya ang maniwala. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Pista na naman sa riles. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. simbahan. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. Samakatuwid. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Palabiro kasi si Jua n. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. wala na ang makakasalo. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. 4 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. Sa kabilang ba nda. Gayumpaman. Hinihintay niya. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. Masarap para kay Juan a . Sa yugtong ito. Paulit-ulit. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. Ang lalaking kanyang makakasalo. lubos man o bahagya lamang. May bumubulusok na tren. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Gusto niyang kumawala.o subworld (130) tulad ng paaralan. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Ganoon na lang palagi. Gayumpaman.

Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. natagpuan ko ang isang buka l. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. lalo na kapag panahon ng anihan. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama y. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. kamatsile at sine guwelas. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. . Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Hindi naman ako ganito noon. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod.ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. Hindi na marahil mauulit pa. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Day dreaming. ito na ang aking naging tambayan. Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Madalas akong napapatulala. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. Minsan. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. kaimito. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. At mula noon. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Nags awa na rin si Noah. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. Sabi pa nga ng tatay. Madalas kong dalawin ito. Iba si Noah. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod .

Kapag magaling. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. salamin at fiberglass. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. May kalakal dito. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. Husto naman ang tulog ko sa gabi. Paulit-ulit lang araw-araw. malimit tao an g nangunguna sa listahan. ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. walang bibili at patutunguhan ang sarili. Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Kagubatan din ang lungsod. lak asan lang ng loob. Marahil. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Ito nga marahil ang FAQ. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Ang nangyayari. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. Ganito na lamang ang buhay ko. Ika nga. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. . Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . napapahigab at tuluyang nakakatulog. May producers at may consumers din. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. mula Lunes hanggang Biyernes. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo.Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan.

Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. At naghanda nga ang kaharian. lakasan lang ng loob. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. 4 Title:Alamat (6) Text 119 . pero walang magagaw a. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila.Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. lalung-lalo na si tatay. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. Biruin mo.Inimbitahan ang maraming . Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko.Legends and Fables Word Count: 2. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. ang pakikipaggitgita n. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. Pero gaya nga ng sinab i ko. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. kapaligiran. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Nagdalawang isip din naman ako nung una. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. At sa umaga at hapon. marangal. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang.196 <b>S</b>a paglipas ng panahon. dumating ang takdang araw sa pagpili ni Prinsesa Amapela ng mapapangasawa.

Nagsidating din ang maraming maki kisig na prinsipe upang ang isa sa sa kanila ay siyang mapangasawa ng prinsesa. <b>A</b>gad na ikinasal ng hari sina Prinsesa Amapela at Prinssipe Algori." at tuluyan nang lumisan. <b>K</b>aya dapat nating tandaan na hindi natin dapat husgahan ang tao sa kanyan . Ito ay naging isang napak akisig na lalaki. Ngunit higit sa lahat. nanghinayang nang husto si Prinsesa Amapela bagay na hindi niya pinahalata. <b>N</b>amangha ang lahat." Bumababa ang isang kumpol ng ulap. Nabigla ang lahat sa inasal ng prinsesa. <b>D</b>i nagtagal. "<b>A</b>no pa ang hinihintay mo! Lumayas ka na! Ayaw kitang makita!" ang muling bulyaw ng prinsesa na tila nandidiri. An g lahat ng prinsipe ay tumayo sa kanyang harapan at nagbigay-galang. <b>B</b>igla ay nagbago ang anyo ng prinsipeng pangit. Nabalot din ito ng bal ahibo sa buong katawan at nagkaroon pa ng buntot. <b>B</b>iglang nabago ang anyo ni Prinsipe Algori. "<b>S</b>ino ka? Hindi ka na nahiya sa iyong sarili! Napakapangit mo! Lumayas ka rito at magbalik ka na sa kwebang pinanggalingan mo!" ang bulyaw nito. " ang agad na idinugtong nito sabay turo kay Prinsipe Algori. nagsimula ng mamili si Prinsesa Amapela ng mapapangasawa. Ito ang naging parusa ng kanyang pagiging suplada at mapagmataas. Dinala na si Prinsesa Amap ela sa kagubatan ni Prinsipe Algori.maharlikang tao buhat sa iba't ibang kaharian. Isa-isa ng nag-alisan ang mga nabigong prinsipe. Isa sa mga prinsipe ang nagustuhan ng prinsesa. ngunit nanatiling nakatayo sa harapan ang pangit na prinsipe. <b>N</b>gayong mag-asawa na tayo kailangan mong sumama sa aking kaharian. <b>S</b>i Prinsipe Algori ay isang napakasipag na prinsipe. <b>H</b>indi makapaniwala ang lahat. Ito ay naging kakaibang nilal ang ng puno ng balahibo ang buong katawan. "<b>S</b>iya ang aking napili! Si Prinsipe Algori! Siya ang aking mapapangasawa. <b>M</b>alumanay na nagsalita ang prinsipeng pangit: "Hindi ako manghihinayang s a isang tulad mo. subalit huli na. <b>H</b>indi napigilan ng prinsesa ang sarili. <b>N</b>anghinayang ang lahat lalo na ang hari at reyna. Kung ano ang ganda ng iyong mukha ay siya namang kapangitan ng iyong ugali. at ito'y si Prinsipe Algori." ang wika nito. Nagsigawan at nasindak ang lahat." At si Prinsesa Amapela ang kauna-unahang matsing sa kagubatan. higit kay Prinsipe Algori. <b>M</b>asayang lumapit si Prinsipe Algori sa prinsesa at humalik sa kamay nito. sapagkat ang pangit na prinsipe ay ang "Diyos pala ng Kakisigan. "<b>A</b>nong ibig mong sabihin?" ang nagtatakang tanong ng prinsesa. at sumakay rito ang "Diyos na Ka kisigan. na animo Adonis na n amumukod tangi sa lahat ng naroroon. Nguni t matapos ang kasal. lal o pa't bigla na lang nabago ang anyo ni Prinsesa Amapela." ang w ika ni Prinsipe Algori.Ngunit bago pa man napili ni Prinsesa Amapel a ang makisig na prinsipe ay may nakita siya na napakapangit na prinsipe na naka tayo sa likuran nito. na siya palang "Diyos ng mga hayop sa gubat . ganun na lamang ang gulat ng lahat.

talagang nahihirapan siya sa pag-aaruga sa mga batang ito. Ma sipag at maalaga sa kanyang mga anak. "<b>M</b>ga ulo ninyo." sabi niya. "<b>S</b>ino na ang mag-aalaga sa amin?" tanong ng ikalawang anak. <b>M</b>abilis ang paglaki nito at kaagad naging isang mataas na puno. Pagkalibing sa ina nila. "<b>S</b>ino na ang maglalaba ng ating damit?" tanong ng ikatlong anak. "<b>H</b>uwag na kayong umiyak. Ang mga mata'y singningas ng apo. Ang saplot ay matandang kasuotan. . <b>N</b>agkainan at nag-inuman at ngayon nakita nila na di nga sila magugutom pa ng muli. I libing ninyo siya at maghintay kayo sa kanyang libingan. <b>S</b>umunod ang sampung mababait na mga bata. Ang kaawa-awan g mga bata ay nag-iyakan at ang sabi nila ay ganito: "Sino na ang magpapakain sa amin?" tanong ng pinakamatandang anak. "Ibabagsak ko ito at b uksan ninyo. Ang looban ay natatamnan ng sarisaring halamanang namulmulaklak. Ang mga bungang iyon ay kauna-unahang niyog dito. Ang mga taong dumaraan ay panay papuri ang bukambibig." ang wi ka ng ikaapat na anak. May pulupot na b asahan ang kamay. <b>I</b>sang araw. binant ayan nila ang libing araw at gabi at pagkatapos ng sandaling panahon ay may naki ta na nga silang isang halaman na tumubo. Siya'y pilay kaya pahingkud-hingkod kung lumakad. nakita nilang may tubig ito. Ang punong iyon ay pagkukunan ninyo ng makakain araw-araw. <b>D</b>ahil sa sampu ang kanyang anak. Siya'y maganda at maputi." ang sigaw niyang babala sa itaas." sabi nila. <b>M</b>ay isang diwatang napakapangit! Ang mukha niya'y mapula at kulubot.g panlabas na anyo. Kaaki-akit ang k anyang tahanan dahil sa taglay nito ang lahat ng kulay ng bahag-hari. <b>N</b>oong unang panahon sa bundok ng Cristobal ay may isang mabait na ina. Tinikman nila ang lama n at ang nasabi ay: "Ang puti at kay sarap naman ng lasa ng bungang ito. Talagang napakabuti niya at mahal na mahal ang kanyang mga anak. "<b>M</b>arahil aakyatin ko na lamang itong puno. Akala ng mga bata ay nanana ginip lang sila. "Di kayo pababayaan ng inyong ina." sabi ng pinakamatanda at dali -dali siyang umakyak at pumitas ng bunga. <b>H</b>abang sila ay nag-iiyakan. sa daigdig. nagkasakit ang ina at bigla na lamang namatay. may dumating na isang babae na di nila kilala . Ang mga punong-kahoy ay may mga bungang nakakasila w sa mata kung tamaan ng silahis ng araw." <b>N</b>ang biyakin ng ikalawang anak ang bunga. <b>N</b>aghulog pa ng maraming bunga ang batang umakyak sa itaas ng puno. <b>B</b>iglang nawala ang maputi at magandang babae. pagkatao at pag-uugali. "<b>N</b>aku! Ang puti at ang tamis ng tubig. <b>A</b>ng kanyang bahay ay nakatayo sa magandang dalampasigan. Makikita ninyo na may t utubo roon na puno. Nagtaka a ng mga bata dahil sa taas ng puno at sa dami ng bunga nito.

"<b>N</b>akikita ko. Siya'y hihingkud-hingkod . Sa mga unang sandali. Lalo siyang pumang it sa kapipisngot."Ang langit ay asul at ang bunkok ay lunti. Kami po'y handang magbayad. Huwag na nating lisanin ang loobang ito." Ang mga nakikita nilang tanawin araw -araw ay sapat ng magpatighaw sa pagnanasa nilang magkaroon ng magandang tirahan at perang panakip sa pangangailangan. masdan mo ang mag andang bahay na iyon. <b>N</b>atakot sina Malakas at Ligaya. "<b>A</b>ko'y ulila ng lubos. <b>S</b>a kabila ng lahat ng kahirapan ang dalawa ay maligaya. Sila'y nagpapasasa sa hirap upang may makain. Sila'y maralita at hindi napasok sa paaralan. Walang umiino sa kanila. Nakatatakam ang mga bungang pinilakan at ginintuan na nangab itin sa sanga ng mga kahoy. Siya'y langhap ng langhap pagka't may naaamoy na ibang tao. Nakalimot sila kung s aan sila naroon. Nangain siya at pinatakaan si Ligaya ng matamis na bunga. "Mawilihin po kami sa bulaklak." sagot ni Ligaya. <b>S</b>ila'y naglibot at nakita ang bahay ng diwata. "<b>B</b>akit kayo nangahas pumasok dito?" ang bungad na tanong. Si Malakas ay umakyat sa punong-kahoy.. "<b>B</b>akit ninyo pinupol ang aking mga halaman at kinain ang mga bunga? Sigaw ng matanda. "<b>T</b>ayo na pumasok sa hardin. Laging naibubulal as nila ang salitang." ang sagot." sabi ng batang lalaki. "<b>W</b>alang nakatira rito!" "<b>O</b>o. Sil a'y namupol ng mga bulaklak.<b>I</b>sang umaga." "<b>B</b>akit hindi muna kayo humingi ng aking pahintulot? Mga pangahas!" "<b>I</b>naamin po namin ang aming kasalanan. Sila'y nanginig sa takot." ang dugtong pa. Gust o po namin." Ligaya. "matikas ang lipad ng ibon at ang lagaslas ng ilog ay parang panaginip. Sila'y naging palabo y at walang tirahan. noong ako'y bata pa." Sa pagtitig ni la sa mga ibon at batis sila'y nakakapagsalita ng. "Ano ang ginaga wa ninyo?" patuloy pa. Kami p ." sabi ni Ligaya.. si la'y hintakot nguni't lumagay ang loob ng malaunan. Huwag na tayong umalis. "<b>W</b>alang tumitira rito. Malakas... "<b>A</b>ko'y palibot-libot upang humanap ng trabaho upang may makain. <b>N</b>aglakas-loob na sumagot si Malakas." ang sagot ni Ligaya. isang batang lalaki't isang batang babae ang lumisan ng kani lang tahanan.." Sabi ni Malakas.gusto ang.mga prutas.. Walang maghahanap sakin. Naaamoy ko ang halimuy ak ng mga bulaklak." ang alok ni Malakas. <b>S</b>a-darating ang diwatang galing sa dalampasigan. "<b>G</b>ayon din ako. may isang mamang nagkuwento sa akin tungkol sa lunang katulad nito." <b>N</b>aligayahan ang mga bata kaya lumipas ang mga oras. "May halamanan. <b>B</b>inuksan ng dalawa ang tarangkahan ng halamanan.

Ang lahat ng kayamanan ay kanyang iniingatan. Sa pag-aakalang ibang aso iyon na may hawak-hawak ring bu to sa bibig. Sila'y nagpadapo-dapo sa mga halaman. <b>S</b>a kawalan ng puso ng donya ay malayo ang damdamin ng mga kababayan niya. Siya'y may tangang mg a bagwis na yari sa bulaklak. Dahil dito.o'y mga ulila. sunog. Siya kapagkaraka ay naging isang magandang diwata. asul. Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. "Oh. napadaan siya sa isang ilog. <b>P</b>atakang nagsalita si Malakas. Pakikinabangan ko kayo. Para sa kanya pinakamayaman siya at pawa ng maralitang dapat tapak-tapakan ang lahat na.Piinakisay niya ang kany ang katawan. Isang aso ang nakahukay ng buto sa lupa. Tinangay ng agos ang buto at hindi na uli nakuha pa ng sakim na aso. Tuwang-tuwa siya at dali-daling hinawa kan ang buto sa pamamagitan ng kanyang bibig. Pinagmasdan niya ang ilog at doo'y nakita niy a ang sariling anino. Ubos at wala nang pagkain sa kanyang munting pulo n g Buyayaw. BALISANG BALISA ang Matsing. lun ti at kulay kahel!" "<b>S</b>a halamanang ito tayo mabubuhay ng mahabang panahon!" sabi ni Malakas. Maraming pagkain sa kabilang malaking pulo at tumpak! Dapat siyang lumipat duon! Ang hirap. tinahulan niya iyon nang tinahulan upang maangkin din ang butong pa g-aari nito. Wala itong kinikilalang kapitbahay. <b>K</b>apag may kalamidad tulad ng bagyo. Gawin po ninyo kaming alila! Handa kaming magsilbi!" <b>P</b>inagulong-gulong ng diwata ang kanyang mga mata. Itim. kayo'y gagawin kong hardinero. "Masdan mo aking mga pakpak. Mula ngayon mahahagkan ninyo ang aking mga bulaklak at maaari kayong magpapasasa sa aking mga bunga!" <b>D</b>inantayan ng diwata ng kanyang mahiwagang baston ang dalawang bata at sa isang iglap sila'y nagkapakpak. Gusto niyang lagi itong nadadagdagan upang mapanatili raw n iya ang kasaganaan habambuhay. Nakita niya nang harapan ang diwata. o lindol na lubhang nakaapekto sa mga kapitbahay ay wala siya isa mang tinutulungan. kailangang tumawid sa makitid . at gutom na gutom na siya. "<b>Y</b>ayamang mawilihin kayo sa bulaklak. "<b>A</b>ko ngayo'y magandang paru-paro!" sabi ni Malakas. humulagpos mula sa kanyang bibig ang butong hawak-hawak at nahulog s a ilog." <b>S</b>iya'y bumulong ng mga salitang maysa-engsekto at namangha ang dalawang b ata. pinangiwi-ngiwi ang mga labi at nag-isip. ngunit nang siya ay malapit na. "<b>A</b>ko rin!" sang-ayon Ligaya. magandang diwata!" <b>I</b>binaba ni Ligaya ang kanyang mga kamay na nakatakip sa kanyang mga matan g nasilaw sa liwanag. "<b>N</b>auunawaan ko. "sapagka't tayo ngayo'y mga paruparo ng diwata!" <b>S</b>a isang komunidad ay may matapobreng donyang sobra sa sungit. Kailangang lagi mo siyang tinatawag na donya upang hin di ka niya ingusan at sigaw-sigawan. Sila'y may tangang mahiw agang baston na may nakakabit na bituin sa dulo. Kapag bumababa sa malapalasyong bahay at sumakay sa ipinagyayabang na karwahe a y parang wala siyang sinumang nakikita.

6 . subalit kung walang naghihintay sa loob. Subalit matalik kitang kaibigan. Hindi nagtagal. Upang makatiyak. "Sayang. sumigaw siya. Maaari bang isakay mo ako sa likod mo at itawid sa ka bila?" Pumayag si Buwaya at itinawid si Matsing sa kabilang pulo. nagkunwa ring patay na siya. umongol ka!" At umngol nga si Buwaya upang patunayan na hindi siya nagpapatay-patayan! Kumaripas patakas si Matsing. Nang ligtas na saka lamang siya lumingon. Buwaya!" sigaw ni Matsing bago tumakas." sabi ni matsing. nasa labas si Matsing at naghahanap ng pagkain. nakita niya ang mga bakas sa lupa at naghinalang tatambanga n siya ni Buwaya. "Kung mayroong nasa loob ng bah ay. dapat siyang humiya w!" Pagkarinig ni Buwaya. Buwaya!" sigaw ni Matsing mula sa malayo. kahit ano ang mangyari! Nagsimula na siya nang nakita niya si Buwwya na naghihi ntay sa gitna ng tubig. "Ang atay mo. humiyaw nga siya upang ipahiwatig na walang naghihintay sa loob ng bahay. Pagbalik ni Matsing. "Sino ba namang patay na buwaya ang umuungol?!" Marami pa silang naging paghahamok. kung buhay ka pa. dumapa siya sa lupa nang walang kilos. kaya ipinasiya ni Matsing na tumawid sa tubig. huwag kang umimik. Walang laman ang bahay. sa wakas. tumahimik siya. naglublob siya sa putik hanggan g bumantot ang amoy niya." "Atay ko!" bulalas ni Matsing. "Dagat. dapat kang maging malamig!" Lumapit sa dalampasigan si Matsing at isinawsaw ang kanyang kamay. "May hihiyaw ba kung walang n asa loob ng bahay!?" Nabigo uli. kun g mapanganib talaga sa akin ang tumawid. Buwaya!" sigaw ni Matsing. Buwaya. "Ikaw. Mabilis na bumaba ito at tumakbo sa gubat. "Iyon ang paborito ko. Nag tago sa loob ng bahay si Buwaya at nag-abang. at ipinasiya niyang maghiganti." ungol ni Buwaya. Ang lamig! Na tigilan si Matsing sa sagot ng dagat. laging nakaiwas si Matsi ng sa mga pakana ni Buwaya. "Ano ang gusto mo sa akin?" tanong ni Matsing. hindi sumuko si Buwaya.na dagat nang palangoy. "subalit k ung talagang patay ka na. pinasok niya ang bahay ni Mats ing. gutom din tulad niya. Subalit m ahirap din ang mamatay sa gutom. kaya dinapuan siya ng maraming langaw tulad ng gawa nila sa bangkay. "Wala kang kaalam-alam. Naiwan si Buwaya sa pampang. Paano siya makakarating sa kabilang pulo? "Maigi pa. tanungin ko ang dagat. Hindi siya gumagalaw. Tapos. isang katutak na mga buwaya ang palangoy-la ngoy sa tubig. iniwan ko duon sa kabilang pampang dahil mabigat at baka malunod ako kung dinala ko. "Tanga ka." sabi ni Matsing. "Talagang gunggong ka. "Mayroon ba namang nag-iiwan ng atay niya!" Tuluy-tuloy na siya sa gubat at nagtago. ka ya kukunin ko para sa iyo. na mapapatay siya kung lumangoy. subalit dahil tuso. Isang araw. Mas mahirap. dagat. Kinabukasan. galit na g alit. dumating si Matsing at lumapit sa "patay" na Buwaya.

Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. "Kung gusto mong makaalis dito. Dahil dito. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing." pangako nito. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito." . magtulungan tayo. At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon. At sinabing." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon." ang sabi naman ng kambing. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. Isang araw. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon. Agad itong tumalon sa balon. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. At kapag nakalabas na ako. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. "Ako muna ang lalabas ." ang sabi ng kambing. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. at saka kita hahatakin palabas. lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing." ang sabi ng lobo. "Oo. Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing.Title:Pabula Text 124 ." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan." ang wika ng inahing manok. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. "S ige. Pagkuwa'y sinab ing. Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan.

Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. "Buk as na bukas din. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. laking gu lat nila sa nasaksihan. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan. Sinugod ang munting daga. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. Nakadama ng takot si munting daga. at sinabing ." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Dahil dito.Tama nga ang sinabi ng inahing manok. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang . "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Ngunit muli. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. Noon ito marahang lumapit sa munting daga.

halamanan at palaisdaan sa bukid. Su mama ka sakin. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. Humanga si Dagang-b ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. Isang araw. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. napag.karne at iba pa. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Pagkatapos nilang kumain. Laking paghanga ng tigre sa lobo. prutas. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. "Masaya sa lungsod. Sabi niya. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan. naghain si Dagang Bukid. "Sa pagkakaalam ko. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o. Nang wala na ang pusa. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. Sabi ni Dagang-bukid. magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. may keso. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. Parurusahan ka Niya. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. karne at tinapay." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso." ang sabi ng lobo. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang . Marami ring masasarap na pagkain." Ayaw maniwala ng tigre. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. Ang hi ndi nito alam.kainin nang bigla itong magsalita at tumutol.

dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. Ano pang mahihil ing ko. nauwi ito sa korte. Pag may trabahong dapat gawin. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais. May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Sa naging pahayag ng hukom. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar. " .pag-ani ng mga mais. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. Sa kasamaang palad. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan . At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot.

masasabing malay at. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya.Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. trahedya at pagpaplano ng pamilya. 6 Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. lugar na panlibangan at bakasyunan. Sa puntong i to pa lamang. Ayon sa kanya . Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. Sa ganito. kahit paano . kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. Pangalawa. ilarawan at kung maaari ay talakayin. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. bagkus. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. Para sa pananaw ng magulang. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang . Samakatuwid. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. Sa isang pagtingin. kalikasan. Sa mga ganitong pagkakataon . Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. simbahan. Katulad ng sa midya. halimbawa na ang mga magulang. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. Sa kabilang banda.

K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. they'll be home at last. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. korporasyon o samahan. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang.pagkakataon. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Sa madaling salita. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Batay sa mga pangungusap sa ad. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Dahil may banta sa realidad na nililikha. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. Katulad ng nasabi na. korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Dahil bahagi ang mga negosyo. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. Gayumpaman. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Sa madaling salita. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Ibig sabihin nito. Dahil may paliwanag.

, natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan, tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay. Samakatuwid, ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo, korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Batay sa mga tinalakay, matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang, sila ang kinakausap ng mga ito. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad, ang mga ad na pamprodukto, ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak, makikita ang medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan, pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. Ibig sabihin, sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. Gayumpaman, ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Sa isang b ahagi, maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari, tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. Sa kabilang banda naman, ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan, binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Para sa kanya, may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6; Holmes 36). Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad; * distorsyon ng realidad; * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad; at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Sa una, ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman, may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Sa pangatlo, ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabih in, hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip , itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). Dito, ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad. Sa halip, ang realidad ang repleksyon ng midya. Ibig sabihin, ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. Kung gayon, maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata

ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Upang masagot ito, magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad, tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan, maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Sa paimbabaw na pagbasa, makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. Kung may suliranin man, ang mga ito ay madaling maresolba. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park, isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. Batay sa deskripsyon sa body copy, ideyal ang pagtira rito. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu ngusap sa copy, "It's a lifestyle so exiciting, so complete, you can't ask for m ore." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan, kumpleto sa pasilidad, at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Bukod sa body copy, makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. Sa kabuuan, tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. Ngunit ito ay i mahen lamang. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino, binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang.

4

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa

lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan. Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago.

Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit o. Sa madaling salita, mga mito. Sa kanyang librong Mythologies, nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 - 119). Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). Sa ganito, ang mga tunog, imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Sa teoryang ito, ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Dito, hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Batay sa mga tinalakay na konsepto, mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan, konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas, makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad, mga pangangaila ngan nito at relasyon. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Sa kanilang pagsakop, ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Sa kasalukuyan, ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo, maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto, ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Bukod dito, ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. Sa madaling salita, ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 - 51). Sa kabilang banda, dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya, partikular na ang advertisement. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ngunit dapat ala

lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. May kani-k anilang karanasan, oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Kadalasan, ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. Ngunit sa katotohanan, lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon, ang ugnayan ay masalimuot , polisemik at multi-direksyunal. Sa ganito, nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan, ang audience o mamimili. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. Kaugnay nito, kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya, isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula paggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo, teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon, nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag, ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. Sa pagaaral na ito, sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931, ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon, hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Mula pa ggising sa umaga, hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi, mga balita sa radyo , telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay, mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon, makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat, makapagpakilos at makapagpalaya. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag, sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon - sa tah anan, simbahan, sa kalsada, sa Kongreso, kanayunan, sa bundok at maging sa loob ng paaralan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. Sa mundo ng pamamahayag, may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan, kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006, mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino.

Ika-25 ng Hulyo taong 1931, sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr., editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University, ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus.

4

Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. Kamakailan, ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>.</pd> Aguirre, ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Ayon sa kanilang pananaliksik, ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. Sa bilang na ito, 8<pd>.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). Dagda g pa rito, ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan, kalusugan, pagkakaroon ng sariling tahanan, edukasyon, maagang pagtatrabaho, kak ulangan ng batayang serbisyo, kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii - xviii). Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente, ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas, sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Hihingi kami ng mga laruan, at ng tirahan para sa mga street children. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby, at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga, nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. Sana magtayo siya ng ospital, magbigay n g libreng pagkain at gamit, ipaayos ang basketball court, at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Sabi ng ilan sa amin, dapat ipasara na ang tambakan, pero sabi naman ng iba, huwag, dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. Sana ipalinis niya ang Payatas, ipaayos ang mga daan, magpatayo ng mga poste ng ilaw, takpan ang mga kanal, dalasan ang pangongolekta ng basura, a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>, m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A - C). Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan, al

alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. Gayumpaman, may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. Habang may sinasalaming katotohanan, may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Masasabi ring habang may binub uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad, pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Ayon nga kay Tolentino, ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad, ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media, lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo, kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito. Bukod pa rito, ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya, pabahay at karapatan ng mga bata, limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad, ang pag bibigay ng pag-asa. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan, mga uri ng tulong na naibigay, at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad. Batay sa mga sinuring print ad, nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang, lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan, tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar, ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Katulad ng nabanggit na, ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip, ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. Sa ganito, ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman, nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon, ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Gayumpaman, darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito, makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Bukod dito, may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. Dito, ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas, inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Gayumpaman, tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s

kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. Sa halip. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. Maayos nang nailatag ang mga batas. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. Samakatuwid. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. Kung gayon. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. preskriptibo an g mga ad. Bukod dito. Dahil dito. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. ang sistemang pan . na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. at iba pa. Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes.a ideyal na realidad na nais ng magulang. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69). Ibig sabihin. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Ibig sabihin. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. Dahil sa globalisasyon. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. partikular ang kuwentong pambata. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. patakaran. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Dahil sa mga karanasang kong ito. kasunduan. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. upang maging masaklaw at malalim.

Napakadali ng aking pagk aka-promote mula sa data encoder at uploader hanggang sa pagiging head ng IT Div ision. Sa ulat na ito. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. Nasa ikalabing-dalawang palapag ako nakatalagang mag-opisina. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). kasaysayan at panitikan.. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya.g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. Nasa pangalawang cubicle ang aking mesa. Ito rin ang nakapa gbibigay sa akin ng inspirasyon at pananabik para muling makabalik sa aking tamb ayan.. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. lahat na ng pangangailangang gamit ng isang opisina ay nasa akin na.May s ariling computer. Akin itong kinuha ba go nagpasa-Maynila mula sa higanteng punongkahoy na aking pinamalagian sa lalawi gan na may halamang tila baging at dahon ng palmera na nakadapo-nakakapit sa mga sanga.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. Ang tanging tagapagpaalala sa akin ng aking tambayan. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan. Hindi ko malimutan ang aking unang araw dito. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. fax machine at laser printer. Kung tutuusin. It o ang pinakaabalang floor dahil sa dito matatagpuan ang Information Technology D ivision at ang Accounting Section. 4 Title:Kwento (14) Mayroon itong kantinang tila 'sing laki ng dalawang basketball court sa a ming lalawigan. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay a ng Pilipinas. hindi industriyalisado. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Sunud-sunod na nag- . Parang isang self-extracting file ito na click lang ng click at tuluy-tul oy na itong nagbukas sa akin ng mga magagandang oportunidad. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. Hali mbawa noong 1969. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). paggamit ng Ingles at iba pa. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Naroroon din ang kapirasong hala mang nakababad sa tubig na aking dala mula pa sa lalawigan. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>.2). Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Pagkaraan nito.

Pho toshop at Excel. Lumakas pa ito hanggang parang nasa barkong aligaga sa gitna ng laot habang humahagunot ang bangis ng alon at u nos. Higit pa sa sukat ng l indol ang marakulyo ng lupa habang tila umaalpas ang virus sa kalawakan. hindi ako nakaramdam ng t akot. Kahit pa may bukas na ibang window sa screen tulad ng internet. pantasya man o pira-pirasong butil ng posibilidad. Ito rin ang mga sandaling aking pinaglalabanan ang pagtunga nga sa harapan ng computer habang hinihintay matapos ang print jobs ng illustrat ions. Doon ko lama ng natantong ang link na ito ay ang magpapakawala sa pinakamabangis na virus na siyang magtatanim ng punla ng higit na hirap. Subalit mapagpaubaya ako. Laking lalawigan nga k asi kaya marahil palaging alaala ng mga sulok nito ang nasa aking isipan. At mula sa biglaang pag-unos nang kung ilang minuto ay saka ito tumugot. Ganito malimit ang nagaganap kapag napapatunganga ako. Matamlay rin ang halamang nakababad sa tubig. At sa araw na ito. dahil ayokong maipunan ng gawain. Tila dinig kahit pa ang paggulong ng tubig s a mga salaming bintana ng gusali. Minsan lang naman ako makaranas na salakayin ng virus na mula pa sa mundo ng cyberspace. Sapin-sapin na ng a madalas ang mga window. Madalas akong nauupo sa aking cubicle ng apat hanggang limang oras para magtrabaho. mga planong hindi maisagawa. At pagkatapos. Napapatunganga ako sa kawalan at pumapasok na na man sa aking napakalawak na RAM. Nag banta ng malakas na bugso ang panahon. parang nagpumilit ang panahon na magbukas ng panibago sa aking isipan. Manapa'y nakaramdam pa nga ako ng pananabik kung ano ang magaganap sa pagk akaluwal ng virus. Walang pagitang ang mga patak ng tubig. Kailangan ko ring matapos ito. Mistulang bagong bukas na window sa display scr een ang bagong masamang panahon. Tila binubutas nito ang bum bunan at ginagalusan ang balat sa aking pagpasok. Tanggap lamang ako nang tanggap dito. matindi ang sikat ng araw. Sa window na iyon nagbukas ang isang hyperlink na aking minabuting buksan u pang makaalpas sa papatinding pagyanig ng lupa. Na g-ipon ng makapal na abuhing ulap ang kalangitan. multitasking din ang aking pagpasok sa opisina at ang aking kinawiwilihang pagtunganga o daydreaming sa oras dapat ng pagtatrabaho. pilit sa aking pinadudungawa n ng aking kamalayan para dalhin kung saan-saang lupalop. Nag-umpisang iduyan ng lupa ang lahat ng nakatiri k na likhang tao at nakalapat sa kanyang dibdib. Nagsimulang gumuhit dito ang m ga tila ugat na kidlat at pagdadabog ng kulog. Umihip ang malamig na hangin. Aking inaasikaso ang lahat ng bagay na dapat kong matapos o ibigay s a aking dalawang encoders para mai-file at upload ito. Bagaman. hinih intay ko namang matapos ang pagbe-burn ng mga documents at graphic elements sa C D. At nagsimula nang bum uhos ang matinding ulan. Hindi ito ang dating may luntiang dahon at sariwang itsura. Subalit nabigo ako. Nagpahinga ang kalawakan upang ipaubaya sa lup a ang galit at ang pagpupuyos. Naipangako ko sa sarili na aking papalitan ang tubig nito bago ako umuwi mamaya. Ito ang naglalaman ng aking pinakatatagong alaa la. Habang aking binabasa ang mga reports. Kakatwang lupaypay at namumutla ang halaman ngayon. na kahit hindi ko naisin. Kahit pa naka-aircondition na ang opisina ay tila umaalma ang makina nito at dama pa rin namin ang alinsangan. Nagbitak ang mga kalye sa lalong pagtahip ng lupa. Dahil naman kasi sa napapaligiran ng salamin ang aming opisina kung saan naglal agos ang sinag nito. Parang nagtatampo matapos pahirapan ng ma tinding sikat ng araw ang lahat. Para it ong agilang humihiyaw sa pagbagwis ng napakalapad na pakpak na yari sa yelo na m . Sa katindihan ng araw ko naramdaman ang unti-unting pagkulimlim. Saglit na nagkaroon ng katahimikan. Ni hindi na matatanaw pa ang kalapit na gusali at tila nilunod na ng tubig ang lansangan.run ang programa sa aking buhay. At syempr e pa. Dito ako nasanay at nabab ad sa multitasking na pagtatrabaho. mga inaasam. aking hahanapan ng disenyo ang bawat links ng website habang n agdadownload ng mga materials para sa specific projects ng bawat division ng com pany. P arang may nais na sabihin o hilingin.

Bumulusok ang virus mula sa bitak sa lupa at doon ito bumaon a t nagpahinga. Napansin kong wala na ang halamang nakababad sa tubi g sa mesa. Tila binabarena ito at binabasag ang tibay ng semento at baka l. Aking itong nilapitan. At ilang sandali pa. lumago at nagkausbong pa ng mga bagong dahon . Hanggang sa magkalamat ang sahig ilang metro ang layo sa akin. Tapos na ang pagbe-bu rn ng CD at maging ang mga pangitaing kanina lamang ay aking kinapalooban. pa ruparo at bubuyog. Tuluy-tuloy pa ito.ay buntot ng buwaya at paa ng kabayong itim. Nagsimulang magkaroon ng buhay ang aking halaman sa mesa. Dali-dali kong kinuha ito sa aki ng mesa. Nakatakda na ang direksyon nito. Nakagugulat. . Sinubukan kong maupo sa isa sa kanyang mga sanga. Napakabilis ng loading rate nito. alinlangan at pagdili-dili. Nag-automatic download ang window ng bagong pang itain. nadama ko ang pagbayo ng kongkreto . Nagsimula na ring humuni ang kuliglig na tila humihiling ng p agpatak ng ulan. Hinawakan ang kanyang katawan. Aking inilipat at idinapo ito sa sangang animo'y iniaabot ang kanyang s arili. Unti-unting nangagkahulog ang mga gamit ko sa mesa. Dinayo ako nito sa lungsod upang muli kaming mag kita. Subalit napansin kong wala dito ang halamang tila baging at dahon ng palm era ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Isang software itong hindi na m aaaring i-abort pa. Tanging ang vase na lamang ang naroroon. Isang kisap-mata lamang bago ito bumulaga sa akin. ikasampung palapag. May hanging umi ihip mula sa kailaliman ng lupa kasabay ng tila ugong ng limang truck na nag-uun ahang makapiglas mula sa madilim ng bitak. higit pa sa normal. At napabalikwas ako nang may humagupit sa aking balika t. "Sir. tapos na po 'yung bine-burn nyong CD. Parang mga holen lamang itong tumatama sa kanyang higanteng katawan. At dumalu yong-pumailanlang ang nagpapaputok at biyak ng sahig sa paglantad ng punongkahoy na may katawang hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kamay. nag simula ng maglabasan sa kung saan-saang sulok ng higanteng puno ang mga ibon. bumayo na ang napakalakas na pwersa mul a sa sahig ng aking palapag. Kakaiba ang virus sapagkat hindi it o kayang harangin at puksain ng anumang anti-virus na lumalabas mula sa ROM ng c omputer. Nagsimulang magputukan ang mga salamin sa bintana. At ang pagpasok n ito sa gusali ay walang pigil. Sunud-sunod na pumutok ang mga palapag. nagsayaw ang mga poste. hanggang sa marating niya an g tuktok ng gusali. Inabot na ng kung anumang nilalang ang aking kinala lagyan. ikawalo. Inabot na n iya ang ikaanim. At tumutubo rito ang mga sangang may malagong dahon at matipunong katawang balo t ng makapal na balat kahoy at lumot. Napangiti na lamang ako. Natira ang katiwasayan ng punongkahoy sa gitna n g bawat palapag ng gusali. nap atid ang kawad ng mga kuryente at nagkalamat ang mga bintana na natuluyang sumab og. Agad kong naisip ang halaman sa mesa at naintindihan ang mensahe nito sa akin. Nanahimik ang lugar. Pawis an at bahagyang hinihingal. Bagama't humuhupa pa lang ang pangamba't sigalot. Nabiyak ang lupa at nilulon nito ang ilang sasakyan at gumuhong tuluyang ang maraming gusali. Isang higanteng puno ito na tumubo sa loob ng gusaling aking pinapasukan. Nagbalik muli ang alaala ng aking tambayan. At mula sa ikalabing dalawang palapag. Namukadkad din ang mahalimuyak na bulaklak nang biglang tumunog ang nakabibing ing kampana. Umaabot ito sa libu -libong Kbps. Hindi ko nga lang sigurado kung ito ay is a pang anti-virus. Hindi ko pinagtakhan ang ka nyang kawalan. Mauna na po kaming umuwi." Napatango na lamang ako sa aking staff. Tinapik pala ako ng isa sa aking staff para magpaaalam kasabay ng pagtunog ng cellphone ko. Nasa ikatlo o ikaapat o ikalima na itong palapag. At sa nakabibinging hiyaw ng virus nagbitak ang kalye. Nataraugan ako sa pagkakatambad nito sa akin. Sigurado akong may software ito na naka-install sa aking PC. Muling nanahimik. Nakatatawang ang isan g virus ang bumuhay sa isang software. Parang nagdiriwang habang tila may sumasalakay sa akin. Tumatahip ang aking inuupan. Ang punongkahoy sa lalawigan na aking kinawilihan. Naging luntian at masigla na ang mga dahon nito. Agad itong yumakap sa sanga.

Batid ko rin namang h indi na kinailangan pa ng GPS para muli akong ituro sa landas ng pagbabalik sa l alawigan at ganoon din naman nang ako ay dalawin ng punongkahoy at matagpuan sa aking pinapasukang tanggapan. ang sarap ng luto ng nanay at ang kaganda han ng simpleng buhay.Napalitan ang laman ng monitor. Nawala na ang aking pagiging kampante sa direksyon at kinalalagyan ng pun o. Napakabilis ng pangyayari. Napabu ntong hininga na lamang ako." . An g realidad na aking pinagkukulungan at saglit na pinaniniwalaang nababagay sa ak ing buhay. Nakatimo na sa aking isipan ang bawat akyat. mas lalo pang maku kumpleto kung aking bibisitahin ang dati kong tambayan. Ito ang buhay. DALAWANG araw na ang nakaraan buhat nang makauwi ako sa lalawigan. Ang muling makapa g-isip sa kandungan ng punongkahoy na aking kinahiratihan. Higit pa sa lahat. Aking dinaanan a ng dating maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Parang nagbago na ang lugar. Birtwal. Inabot ko ang aking nag-aalburotong cellphone k atabi ng keyboard at binasa ang text message. Bagamat nakapagtatakang hindi ko na makita ang mga punongkahoy na palatanda an ko. Hindi na kailangan pa ng GPS o anumang teknolohiyang pangheograpiya para matunton ko ang kinalalagyan ni to. Sa bawat pag-usad ko patungo sa kalooban ng kagu batan. Napaupo na lamang ako sa isang batong nakasaksi ng pagbabagong ito. Ito'y a rtipisyal na kapaligiran na aking pinili at hindi ang natural at kinagisnan kong pamumuhay. Nakakatulog ako ng mahimbing. txt bak pra lu2 ako 4 u f 2loy ka. Muli kong narini g ang awit ng mga ibon at ang huni ng mga kuliglig. Matapos ang agahan. Ilang hakbang pa at tumambad na sa akin ang isang kapatagan. Lumipas ang ilang sandali at aking napagpasyahang umuwi na. Bagaman. palusong at liko patungo sa aki ng tambayan. Uuwi ako mata pos ang ilang panahong inilagi ko sa Maynila. Nakalaman sa aking database ang bawat sul ok ng lugar. Panahon na para lumabas ako rito at bumalik sa totooong realidad. Tanging sa virtual reality ko na laman g muli makatatagpo ito. Matagal ko na ring inasam ang maka uwi at makadalaw man lang. Tama na ang artipisyal sa buhay ko. Maaaring hanggang sa pagtunganga ko na lamang sa op isina muling mababalikan ang punongkahoy. Wala na ang maraming puno rito at iilan na lamang ang natit ira. na kahit kailan ay hindi maaaring maging realidad dahil sa g inawa lamang ito ng pagkakataon at hindi ng kusang takbo ng aking buhay. Lalo pa na nabubuhay ako sa isang virtual reality. mas dama ko ang kakaibang kutob. 4 . Kaya ko pang hanapin ito. Walang dikta ng deadline o ang init ng singaw at dumi ng syudad o ang artipisyal at de-kemikal na kapaligiran. "musta. Nagsara ang mga window na nakabukas sa sc reen. Nasamyo ko na muli ang hanging sariwa. Nangungusap ang mga ito sa a kin. anak? 2loy b uwi mo tom? wait k nmin ng ttay mo sa haus. aking pinuntahan ang tambayan. ito ang sadya ko sa lalawigan. Nakahihinayang at nakalulungkot.nay At saka ko naalala ang aking pag-uwi bukas ng gabi.

"May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. Pauli t-ulit sa buong maghapon. Si Angel Perl . Hapi Bertdey. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. kapag dumating na raw ang aking anghel. aso. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. May mga puno. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel.Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. Di raw para sa mga bata a ng opisina. nagawa ko na. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Puro tunog lang ng st apler. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. talagang matagal ang ka nyang trabaho. at ng mga regalo. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. Ngayon. ang mga tao. Tapos. Pagkatapos. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri. stamp pad. pero di pa rin tapos si Mama. araw. sobrang saya ko. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. bulaklak. Napangiti si Tolits. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. ng mga laruang nakasabit. Pero sabi ni Mama. parang mga robot at wala man lang ngumingiti. ang araw ng kanyang kapanganakan. ang kanyang unang kaarawan. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. "Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. narinig n iya ang isang awiting." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. maiiwan na ra w ako sa bahay. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. mangga. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. telepono. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano.

Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. "Kain pa Lara. pinatutulog pa rin niya ako. Mabait si Angel Charito. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos." ang bilin ni Mama. ikaw na ang bahala kay Kala. libangin mo. pero sa buong maghapon. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. minsang naman sobrang konti. pinapanood namin. "O Angel Rowena. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla. pakainin mo palagi. "Halika Lara. Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. ikaw na ang bahala kay Lara. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. nagpaalam si Angel Rowena ." ang lagi niyang aya sa akin. "O Angel Sally. Pero isang araw. "O Angel Perla." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. palitan natin ng tuwalya ang likod mo. patulugin mo sa tanghali." ang bilin ni Mama. para di ka magkasak it. ang pang-apat kong anghel. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. para lumaki ka agad. magsisimula na ang palabas.a ang una kong anghel. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. Sabi ni Mama. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon. para lumaki ka agad. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. nagpaalam si Angel Charito. "Halika Lara. kailang . ikaw na ang bahala kay Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin." ang bi lin ni Mama. pagdating ni Mama. wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. "O Angel Charito. para na akong ispasol. Sabi ni Mama." ang bilin n i Mama. ikaw na ang bahala kay Lara." ang lagi niyang sinasabi sa akin. "Tulog na Lara. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata. Sab i ni Mama. Ka hit ayaw ko ng matulog. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. Sabi ni Mama. Pero isang hapon. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. 'wag mong hayaang pawisan ang likod.

ag ad niya akong hinahanap. paliliguan na kita. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. Pero tulad nung mga dati kong anghel. Totoo nga bang may anghel. pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw.an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. "O Angel Raki." ang sabi ni Mama sa akin. pinaliliguan agad niya ako. masarap itong tubig. Sandali lang akong mawala. minsan naman sobrang lamig. ikaw na ang bahala kay Lara. Sa buong maghapon. si Angel Lai. Kahit konting dumi lang. ako na ang iyong magiging anghel. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. Bilin ni Mama. si Angel Raki. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya." ang bilin ni M ama. Tulad nung mga dati kong angel. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga. . Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. Pero isang gabi."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. Mabait si Angel Lai. ikaw na ang bahala kay Lara. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. binati ako ng halik ni Mama. "O Angel Lai. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. nagpaalam na rin si Angel Raki." a ng bilin ni Mama. habang nagpapahinga si Mama. Minsang sobrang init ng tubi g. nag-aalaga. "Mula ngayon Lara. "Halika na Lara. paliguan mo. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay. isang hapunan. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay.' ang lagi niyang takot sa akin. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. 'wag mong hayaang lumabas. nagpaalam na si Angel Lai . "Lara. kami na ang m agkasama. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel.

At dahil kaisa-isang anak siya. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan.. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya. madali siyang nakikita.. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya..</pd> PAT <pd>. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay.</pd> nakatago na kayo <pd>.. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. O kahit saan man siya magtago.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay.. Ito kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o. ibig sabihin. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan.... saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. At sigurado ako. "PAT <pd>...</pd> isa <pd>. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro.Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya.... kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya. "Pat <pd>.. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. Kung minsan nga... at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay.</pd> Pat <pd>. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel.. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. Kapag n agtatago siya.</pd> tatl o <pd>. Bukod dito. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito.</pd> PAT <pd>.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. at tutulong sa akin.. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis.</pd> dalawa <pd>.. Anghel na hinding-hindi magpapaalam. mag-aalaga. Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno. Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. At kapag naki ta na siya.. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. agad na siyang hinahanap. kailangan na niyang umuwi ng bahay. ... Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay.. Kaisa-isang anak si Pat.</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu .</pd> Pat <pd>. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan. anghel na magbabantay. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya.

. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>.. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo." ang sabi ni P at sa sarili.</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala.. At nagsimula na ngang maghanap ang taya. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan.</pd> tatlo <pd>.</pd> dalawa <pd>... kanyang Tatay.</pd> Pat <pd>.. At kapag nakita na siya. ang kanyang malamang braso. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito..</pd> nakatago na kayo <pd>. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya.. Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay..." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay. Isang hapon. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya.. "'Pag napuno mo na 'yan. "Siguro rito.' ang yaya ng kanyang Tatay. bibili tayo ng bagong alkansya mo. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya. agad na siyang hinahanap..</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon. Kahit nasa akikipaglaro.. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!"... Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan.</pd> Pat <pd>.an." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay.</pd>" ang sabi ng taya.. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. kahit sandali.. .</pd> isa <pd>.. "Pat <pd>. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako. at malalaking binti. mahihirapan na akong makita ng taya.

Sa gitna ng tumitinding labanan ng mga koponan sa inter-p amantasang liga ng basketbol. Karaniwan nang nagkakaroon ng maliliit n a alitan ang mga pamantasang kalahok sa ligang National Collegiate Athletic Asso ciation o NCAA kung saan kasapi ang Ateneo. Sa panunungkulan ni Vinzons."Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. Ginanap ang dalawang kauna-unahang pulong sa opisina ng <i>The Guidon</i > sa Kalye Anda-Arzobispo. Kasamang inaprubahan ng mga miyembro ang Konstitusyong isinulat nina Vinzons. ang pagkakaroon ng maayos na samahan ng mga pamantasan at ang pagsusulong ng propesyonalismo sa mga miyembrong patnugot nito upang iangat ang kalidad ng pama mahayag pangkampus (Valenzuela 1933: 170). Jose P<p d>. Matapos nito'y inihalal ang mga unang opisyal ng CEG.</pd> Peña. fakultad ng Ateneo de Manila (170). Peña at Guerrero at ang kasabihang "A drop of ink makes the millions think" bilang islogan ng grupo. Labindalawang pat nugot mula sa apat na publikasyon ang mga unang miyembro ng organisasyon: mula s a <i>The Guidon</i> ng Ateneo sina Leon Ma<pd>. Salvador P<pd>. National University (NU). D e La Salle College (DLSC) at San Beda College (SBC). mula sa <i>The Philippine Collegian>/ i> ng UP sina Wenceslao Q<pd>.</pd> Vinzons.</pd> David Jr<pd>.</pd> Lopez at Maria Kalaw. Liberato C<pd>. mula sa <i>The Varsitarian</i> ng UST sina Efren C<pd>. isang tabloyd na tumakbo sa loob ng dalawang taon at nagsilbing publik asyon ng mga pamantasan sa Maynila. Intramuros. Naging pangunahing layuni n ng grupo ang pagpapakilala ng pamamahayag pangkampus sa hanay ng mga estudyant e. at mula sa <i>The National<i> ng NU sina Porfirio G<pd>. na siyang karaniwang nagbaba lita ukol sa mga pangyayari sa liga. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan.</pd>. malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay.</pd> J<pd>. UP. UST.</pd> de la Cruz at Rafael T<pd>. 6 Title:Sanaysay (18) Layunin ng pagpupulong na ito na pag-usapan ang mga problemang kinakahara p ng mga pahayagang pangkampus at isulong ang magandang samahan ng mga patnugot ng mga pahayagang ito. Bukod rito'y naglabas din ang Guild ng mga p ampleto.</pd> Rodriguez Jr<pd>. kalihim si Kalaw at ingat-yaman si Anatolia Gamboa ng <i>Educators' Monthly</i>.</pd> Quema at Horacio de la Costa.</pd> Miraflores.</pd> Franklin Ewing. Maynila noong Agosto 9. nais ng mga patnugot. inilabas ang pahayagang <i>Intercollegiate P ress</i>.</pd>.</pd> Pob lador at Ernesto R<pd>.</pd> Guerrero Jr<pd>. Jose C<pd>. bise-presidente si Miraflores. Naging un ang modereytor si Fr<pd>. na ayusin ang relasyon ng mga mamamahayag p angkampus at ng mismong mga pamantasan. Tinanghal na unang presidente ng organisasyon si Vinzons.</pd> Ipinanukala ni David ang pangalang College Editors Guild (CEG) para sa o rganisasyon na sinang-ayunan ng lahat. mimeograp at iba pang dokumento bagamat walang nagsilbing opisyal na pa . at sa naghahanap ng taya.

ang "You Write a Pla y. Mula sa mga personalidad ng Guild. K asama na rin ang ilang usapin sa alitan ng kanilang mga eskwelahan sa basketbol at sa iba pang mga kompetisyon at paligsahang nilalahukan ng mga ito. Samantala. Nang sumunod na taon ng Hulyo 1934. ang bawat pamantasan ay magkakaroon ng k anilang sariling paligsahan para sa pagsulat ng isang yugtong-dula at ang manana lo ang siyang magiging lahok ng publikasyon. Ang pangyayaring ito ay nagtulak sa ilang mga tao sa CEG upang mas maging interesado na lumahok sa pambansang politika. ang kauna-unahang partido politikal na binubuo ng mga kabataan tulad nina Arturo Tolentino. nagtagumpay si Vinzons na makasama b ilang pinakabatang delegado sa Constitutional Convention na siyang lumikha ng Ko nstitusyon ng bansa sa ilalim ng pamahalaang Komonwelt. isang politikal na organisas yong kinabibilangan ng mga lider-kabataan mula sa iba't ibang panig ng bansa. Teodoro M<pd>. ang paglilimita ng kapangyarihan ng presidente ng bans . ang mga mag-aaral mula sa UST. <b>Ang Unang Hakbang sa Pagsulong</b> Matapos maitatag ang CEG ng mga patnugot ng mga publikasyong nagmula sa i lan sa pinakakilalang mga kolehiyo't pamantasan sa Pilipinas. Lorenzo Sumulong.hayagan. Carme n Planas at Avelino Lorenzana (Cabatuando 1967: 1) kung saan karamihan sa mga mi yembro ay mula sa CEG. naging abala ang mga op isyal at lider ng CEG sa kanilang mga bagong tatag na organisasyong politikal na nagdulot ng pananahimik ng CEG sa mahigit apat na buwan. Dahil dito. Muli na lamang naging aktibo ang CEG noong Nobyembre ng 1933 sa pagluluns ad nito ng pinakamalaking proyekto para sa susunod na taon. Noong Disyembre 9. hi ndi na itinuloy ang panukalang ito ng mga mambabatas (34). Mula sa mga pamunuan hanggang sa mga miyembro nito'y nagkaroon ng mabilis na pagkilala ang CEG mula sa mga tao sa labas ng org anisasyon. Pinag-usapan ng mga patnugot ang iba't ibang isyu mula s a simbahan at relihiyon hanggang sa mga pambansang usapin (Azcarate 1954: 33). Sa artikulong lumabas sa <i>The Gui don</i> na may titulong "CEG Announces Play Production. Union Theological Society. We Produce It. NU. naging kilala rin ang CEG sa p anahong ito bilang tagapaglunsad ng mga paligsahan sa paggawa ng mga pahayagan s a anyo ng diaryo at magasin sa hanay ng mga miyembro nito.</pd> Kalaw. Oktubre 1933 nang binuo ni Rodriguez ang Young Men's Party. Naging aktibo ang organisasyon sa pagsusulong ng mga kamp anya para sa maayos at malinis na pamamahala at pagsasarili. pinangunahan ni Rod riguez na siyang bagong pangulo ng CEG at ni Vinzons na nahalal namang pangulo n g Konseho ng mga Mag-aaral ng UP." sinabing ang unang tatl ong mapipiling pinakamagaling ng CEG ay itatanghal sa publiko na siyang magbibig ay ng huling desisyon para sa kung sino ang mananalo. Bukod sa mga kontrobersya sa eleksyon. Inorganisa ni Vinzons ang Young P hilippines Party. Mga kilalang personal idad sa mainstream midya ang naging mga hurado at tagapagsalita sa mga pagpupulo ng at programa ng Guild. Naging pangunahing aktibidad ng CEG sa mga unang araw at buwan nito ang p agdaraos ng mga pulong at diskusyon sa mga kapihan sa mga hotel at pagkain sa mg a mamahaling restawran sa Maynila upang magpalitan ng kultura't kakanyahan ang i ba't ibang publikasyon." Sa naturang kontest. University of Manila (UM). Far Eastern College (ngayo'y Far East ern University o FEU) at Columbian Institute ang pagpoprotesta sa harap ng Kongr eso kung saan dinidinig ang House Appropriations Act na may panukalang taasan an g suweldo at alawans ng mga mambabatas. umusbong ang pagnanasa ng organisasyon g makilahok sa pambansang politika. Dahil sa kontrobersyang nilikha nito. Isinulong ni Vinzons ang pagkakaroon ng probisyon para sa pagbibigay ng pang-akademikong kalayaan sa mga pampublikong pamantasan. 1932. maagang gumawa ng ingay ang mga taong bumubuo nito. La yunin naman nitong makibahagi sa mga pambansang usapin sa politika at maging sa nakatakdang eleksyon (Young Men's 1933: 14).

" (1954) sinabi ni Malay na bilang isang porma ng kompromiso dahil sa insidente.</pd> Guerrero na hingan ng paumanhin sina Malay. Sinai C<pd>. bilang modereytor ng Guild sa halip na magkaroon pa ng halalan. Inaasa han umano nilang sa araw ring iyon. pagbubukas ng klase para s a taong 1934-1935. <b>Ang Politika/o sa Guild</b> Dahil sa pagiging matunog ng mga pangalan ng ilang mga personalidad ng Gu ild lalo na sa pambansang politika. ikinabigla ng mga delegado mu la sa <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon ng grupo upang dumako na sa eleksyo n para sa magiging bagong modereytor ng Guild sa pagsisimula ng programa.</pd> Haimada at Conrado B<pd>.</pd> Malay. Sa kanyang artikulong "Fightin' and Feudin' CEG. Dahil rito. at ang pagkakaroon ng pambansang wika sa Pilipinas na nakabatay sa Tagalog (C abatuando 1967: 2). Ang eleksyong na ganap sa unang pulong ay lumikha ng malaking kontrobersya sa loob at labas ng or ganisasyon dahil sa ilang araw na pagtalakay rito ng mga pahayagan sa mainstream . inihain ng mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> ang mosyon na hirangin na lamang si Prop<pd>." na umano'y maaaring tingnan bilang rekisito na ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay naroroon ("Staff Bolts" 1934: 1). ay si Rodriguez an g laging nagwawaging pangulo ng CEG. Subalit ito'y mariin namang pinabulaanan ni Rodrig uez at sinabing ang lahat ng miyembrong publikasyon ng CEG ay pinadalhan ng imbi tasyon. ihahalal pa lamang ang magiging bagong pangu lo ng CEG ngunit noon lamang nila nalaman na mayroon nang naganap na pagpupulong at halalan noong Hulyo 22 ngunit hindi umano sila nakatanggap ng imbitasyon par a rito. inakusahan nina Armando J<pd>. na kapwa rin delegado ng <i>Philippine Collegian</i>. Sa sumunod na pulong ng CEG nuong Hulyo 29. binigyan niya ng pagkakataong magpaliwanag ang grupo nina Haimada. na sinadya umanong hindi sila paabutan ng liham-imbitasyon para sa gagana ping halalan sa pagkapangulo. Sinabi nitong na ng mahalal noong ika-22 ng Hulyo si Rodriguez ay hindi pa ito nahihirang na cont ributing editor ng <i>The National</i> kung kaya't hindi ito maaaring mahalal. lumabas sina Malay. Mariin naman itong tinutulan ng ilang deleg ado at sinabing ito ay isang anyo ng diktadura mula sa mga patnugot ng <i>Philip pine Collegian</i>. nahalal na muli bilang pangulo si Rodriguez.</p d> Vicente Lontok. may mga delegadong nanawagan upang patal sikin ang mga delegado ng <i>Philippine Collegian</i> dahil sa kanilang mga aksy on at pananalita.</pd> Uichanco ang pamunuan ng CEG.a. maging nina Malay ang pananatili sa plenaryo nina Arlyne Lopez a t Daisy Hontiveros. U ichanco at Haimada sa lugar kung saan nagaganap ang pulong. Hiniling ng mga ito sa punong opisyal ng ginanap na kongreso na si Leon Ma<pd>. At sa loob n g tatlong halalang ito. partikular ni Rodr iguez. Subalit ikinagulat n g mga delegado. Nagbigay rin ng ilang mga teknikal na punto si Haimada. Bago pa ibaba ni Guerrero ang kanyang desisyon ukol sa mosyon. Haimada at Uichanco dahil sa kanilang mga sinabi sa plenaryo. nagsimulang umusbong ang prestihiyo ng Guild . maanomalya diumano ang tatlong taon nang insidenteng hindi nakatatanggap ng imb itasyon ang <i>Philippine Collegian</i> tuwing idaraos ang halalan. Subalit kasabay nito ay ang pagiging mas politikal ng mga miyembro ng organisa syon. Ipinagtanggol naman ng huli ang kanilang naging reaksyon mula sa pagsisimula pa lamang ng pulong. Sa unang pulong ng Guild noong ika-22 ng Hulyo. . Matapos ang mahabang pagtatalo. kabilang ang naganap nang taong iyon. tagapayo ng kanilang publikasyon. Subalit bago pa man ito mapagdesisyunan. K inuwestyon din niya ang probisyon sa Konstitusyon ng CEG na nagsasabing ang mga opisyal ay nararapat na ihalal ng "lahat ng dumalong miyembrong publikasyon. Una.

Bagamat hindi sumama sa "walk-out . Nagpalitan ang magkabilang kampo nina Malay at Rodriguez ng sulat sa mga pahayagan hinggil sa kung ang mga delegado ba ng <i>Philippine Collegian</i> ay kusang umalis o sila ba ay pinatalsik ng CEG. ang nararapat na pag-iwas ng mga pahayagang pangkampus sa politika. sinabi niyang na rarapat na maging interesado lamang sa mga balitang pangkampus at hindi dapat sa politika ang mga pahayagan ng mga estudyante ("Adviser Romulo" 1934: 1). kapwa mula sa <i>Philippine Collegi an</i> ay nagpapatunay lamang na walang katotohanan ang paratang nina Haimada na tatlong taon nang sadyang hindi pinapadalhan ng imbitasyon ang publikasyon kung kaya't hindi nakalalahok sa eleksyon ng CEG.</pd> Romulo. Sa huli'y hindi na rin naipagpatuloy at naisulong ang pagta tatag ng sinasabing bagong organisasyon ng mga manunulat pangkampus. sa pag ka-presidente. Hindi rito nagtapos ang pakikipagtunggali ng <i>Philippine Collegian</ i> laban sa CEG.Kinabukasan ay naging laman ng mga diaryo sa Maynila ang sinasabing pagp apatalsik sa pulong ng CEG ng ilang delegado ng <i>Philippine Collegian</i> sa p angunguna ng patnugot nitong si Malay samantalang sa iba'y ang sinasabing pagwal k-out ng grupo. Sa pulong na isinagawa nuong Setyembre. Matapos ang pangyayari. kanila pa ring iginiit na walk-out at hindi pag papatalsik ang naganap sa pulong ("Collegian ends" 1934: 3). nanatili ang pagka karoon ng mga aktibidad ng organisasyon. ipinasa a ng resolusyong nagpapahayag ng pagtiwalag at hindi na pagbubuo ng anumang porma ng relasyon at pakikipag-ugnayan ng Board of Management sa organisasyon ("Colleg ian Board" 1934: 1). at pangalawa sa posisyon ng modereytor ng CEG. Samantala. Isinumite rin ni Malay ang irrevocable withdrawal ng <i>Philippine Colleg ian</i> sa pagiging kasapi ng CEG. Binanggit niya ang <i>The Guidon</i> bilang isang halimbawa ng publikasyo n na sa nakalipas na mga apat o limang taong paglalabas nito ng isyu ay naging t apat sa pagiging isang publikasyon ng mga estudyante na tumatalakay lamang sa mg a pangyayari na may kinalaman sa mga estudyante sa kolehiyo. iginiit ni Rodriguez na ang pagiging unang presidente ni Vinzons at pagiging bise-presid ente ni Fe Palma sa nakaraang dalawang taon. sa proseso ng pagbabago ng Konstitusyon ng pahayagan. inihapag ng <i>Philippine Collegian</i> ang plano ng pagbubuo ng isang bagong organisasyon na tatawaging Inter-Collegiate League o f Editors na magiging eksklusibo para sa mga aristokratang intelektwal na mamama hayag pangkampus mula sa mga aniya'y primera-klaseng pahayagan at magasin ng mga kolehiyo't pamantasang may magandang reputasyon sa Pilipinas ("Collegian ends" 1934: 3). binigyang diin ni Carlos P<pd>. pinatalsik ni Malay sina Hontiveros at Lopez sa pu blikasyon dala na rin ng hindi pagsama ng dalawa sa pag-alis nina Malay sa kapul ungan." sinabi nina Lopez at Hontiveros na sadyang sila ay may iba lamang na pagtingi n sa mga pangyayari. Kasabay nito. ang nahalal ng modereytor ng Guild . Sa kanyang pagtalakay sa pamamatnugot at pamamahala ng isang publikasyon. Gayunpaman. Matapos ang dalawang kontrobersyal na eleksyon sa taong 1934: una. 4 .

"Kay Tita Flora na lang ako hihingi ." "Alam kong galit ka sa akin. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Dito na lang ako sa bahay." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. "Alam kong galit ka sa akin. Sa isip ko. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Lalo na ikaw. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral." dugtong ni Inay. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela.. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay." bul ong ko sa sarili. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya.Title:Malaki na ko. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon." Isa pang malalim na buntunghinin ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. anak. Mahal kita." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. Lalo akong nagalit ka y Inay. "Mag-aral ka sana. . Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko. "Ayoko na po talagang pumasok. anak. Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. anak. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela..e. Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral.

O kaya naman." giit ni Tita Flora. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Nagtaka ako . "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. "Sa Sabado na 'yon. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin." Sa loob-loob ko. "Maaga kang gumising sa Sabado. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. Paminsan-minsan. Magmumukha lang akong tanga 'ron. "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Nagtatagumpay na ako. kapag naiinip ako sa amin. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. "e ano sa 'kin. Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. di umatend siya. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. Lalong tumibay sa aking sa rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito. "Mary Ann. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. Ikaw na lamang ang sasama. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. "O. Isa pa. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong. pu mupunta ako kina Rowena." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko." "Sasamahan mo 'ko anak. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora. Isang gabi. Kotse ang karamihan sa mga ito. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n . Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya.Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora.

Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. si Gracita nga yata. "Emma!" . Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan.gilan din namang bago." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. Umiwas akong sabayan siya. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. Nagbulungan naman ang iba pa. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. Gracit a Talaro. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan.. 'yung best friend mo. Sinundan ko si In ay. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig. "Parang si. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Ako si Gracita. "Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala. Parang trabahadora sa kung saang pabrika." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. Sige.. Mayaman an g itsura nito.. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. puntahan mo sila ro'n. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. sige." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko.. "A. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. Marami itong suot na alahas sa katawan. At hindi nga ako nagkamali." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel .

Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. Si Cecili naman abogada na. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. ako nga. CPA. Nagtatalo ang loob ko.. "Gracita?" "Oo. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Hindi ko man sadyain. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. "Tayo na pong umuwi<pd>. "Parang walang nangyari sa'yo. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon.. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Ngayon<pd>. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Tingnan mo 'ko. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong.Humarap ang babae kay Inay. . h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. espesyalistang doktora na 'ko. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. Nagkakaganito ang aking si k aren. Napakunot ang noo. Gusto kong magalit kay Inay... hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. Si Pia.

ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. dapat niya itong mailabas. K apag nilikha ang iskala. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob'.5 Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 . Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. Ayon kay Ileto (1979). Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob.Essay Word Count: 2. "sama ng loob". masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob. upang makita ito sa isang tao. maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. "utang na loob". h indi niya ito ipinagsasabi. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . . Ayon kay Salazar (1985). maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Pangalawa. a ng loob ang siyang panloob na sarili. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. "kusang loob" at "kagandahang loob .257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Bukod pa dito.

<i>Hinduism</i>. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. natuklasan nila Dahlsgaard. kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ayon kay Seligman (2000). Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob. maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. <i>Athenian</i>. magbigay ng se rbisyo. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Una. Pa ngalawa. ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. <i>Buddhism</i>. walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto. <i>Juda ism</i>. ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha. <i>temperance</i>. hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. <i>Christianity and Islam</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. at sa iba pang gamit. ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao. Ma aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>. at inuuna ang kapakanan ng ibang tao. Kung lagi siyang handang tumulong. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p . Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob. <i>wisdom</i>. sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho.Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. <i>transcendence at <i>courage</i>. <i>Taoism</i>. <i>humani ty</i>. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>. isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>.

Subalit kung babalikan ang bawat kilos. makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas. Samakatuwi d. pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. mayro on ding aspektong naratibo. Sa mga susun od na pag-aaral. Kung gayon. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas. Sa ganito. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> . Sa kasaysayan. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. k agamitan. i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. pag-awit. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Samakatuwid. Gayumpaman. ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat.angyayari. babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman. marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon. Kadalasan. Sa pagpili ng kalahok. may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bilang panimula. kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bukod dito. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989). ginagampanang papel ng mga kalahok. mayroon ding aspektong naratibo. maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Kadalasan. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas. hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Sa pangkalahatan. at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang.

ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman. Bilang isang panlipunang proseso. Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m . Bilang gahum. ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan. nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. "it implies that we want stories for something they can do for us. Ibig sabihin. Mahalaga kung gayon. Aniya. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. Sa madaling salita. halimbawa. ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa paimbabaw. and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin. Buhat dito. alamat at epiko. Sa madaling salita. guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status'. nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Sa kabilang banda. Samakatwid. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos. Ibig sabihin. "they are the bystanders.</pd> Hillis Miller. something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). interested onlookers.Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan. ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito . orasyon at pagrorosaryo. b ahagi ng naratibo ang pagbuo. Kung gayon.</pd> Mario Francisco (1991). Dahil sa mas midya at teknolohiya. Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa ganito. Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal. kas aysayan. mitolohiya. ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba. Ayon nga kay J<p d>. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Gayumpaman. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo. pinapagtibay nito ang isang kaayusan. ang pag-apu hap sa estruktura. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14). Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. witnesses who have the power to confer validity on the ritual. bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Ang mga ep ikong bayani halimbawa. an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva. mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>. pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). ito a y maaaring magmanipula. Ayon kay Ar istotle.

Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal . Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>.diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig." Luntian ang kapaligiran. nadagdagan pa ang kinawilihang libangan ni Ben. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno.ga diwa . 5 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben.

Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Pero hindi si Marita. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Isang araw na makulimlim. Pinalapot ng matinding pag-iisip. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha bang bumubuhos ang malakas na ulan. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. B umagsak ang katawan ni Marita. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai . <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. Makalipas ang ilang buwan. Malimit na malalim ang iniisip. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Madalang na umuwi si Ben. Umikot ang kanyang pani ngin. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. Bagaman. Walang malay. Puno ito ng mga deboto. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Walang imik. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Walang kaus ap. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. Nagpatuloy siya sa paglalakad.igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. pagrorosaryo. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Tag-ulan na. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak.

dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. hiwa sa balat at pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Iniuwi ni Ben si Marita. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat.pahayag ng saloobin. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. Bagaman. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. Ilang araw nang maalinsangan. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. . Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Tinawag siya nito habang naka ngiti.

Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Nanatiling walang imik ang asawa. Walang sumalubong kay Be n. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. kililing ng sorbetero. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Anim. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . 4 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> . batang pakalat -kalat. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Hindi na makilala kung sino si B en. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. busina at pag-atungal ng mga motor. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan. palahaw ng tindero. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. manlalako ng swipsteyk.Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay.

Pang-apat siya sa laman ng elevator. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator.</pd> Ehemm.</pd> Exaltacion ang natira. Hindi makakain si Mr<pd>.</pd> ng empleyado ang cafeteria. "Mr<pd>. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon.</pd> Alfonso. <b>11:00AM-12:00NN<pd>. Lumabas sila sa 7th floor.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. mga kalatog ng plato't kubyertos katapusang pagtunog ng cash register sa coun Joey Pabling. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Tanghalian na at punung-puno aintindihan ang mga tao sa ingay ng . Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening. At agad na tinungo ni Mr<pd>. Ang Meeting</b>. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo.. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. si Mr<pd>. Nagbabakas akali. Madaming inihanda si Mr<pd>. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. Natapos ang meeting. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango.</pd>Joey Pabling bago ang meeting.</pd>Joey Pabling. Natulala.</pd> Sa Cafeteria</b>. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. Matapos.. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Masuwerteng naabutan. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo.</pd>Pabling. Papalabas na ito at wala siyang nagawa.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang.</pd>Pabling<pd>.<b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. <b>10:00AM-11:00AM<pd>.</pd> Ang Babala</b>. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). At sa araw na ito. Mr<pd>. 'Wag kang pakasiguro. lakas ng radyo at ang tila walang ter. nasulyapan at natagpuan pa niya ito. Halos hindi magk kuwentuhan. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. meeting na naman ang kanyang haharapin. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>.</pd> Ang Elevator</b>.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae. Nagmamadali ang lahat dito. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. Release and Orientation Department. Dalawa silang l alake at dalawang babae. nananahimik sa kanyang pag-iis . Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa.

Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. niligawan. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip. Libo-libo ang apli kanteng babae. encode r. Ester. Bukod pa. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. "Pasensya na. Alam ni Ester at Mr<pd>. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. Mula sa pagiging DH. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak.</pd> Trabaho lang. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. Si Ms<pd>. Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. Nilamigan na siya ng pananghalian. para makuha ang record ng babae. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester. siya na mi smo ang tatapos nito. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. ako na magha hanap. teacher. tumango at naupo. "Hindi. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes.</pd> Pabling. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon.</pd>Pabling ito. caregiver. secretary. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Pwede bang magpatulong sa 'yo.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. nurse.</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>." ani Joey.a. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. punta ko d'yan. humigop ng kape sabay inilapag sa ta ble at inusal ang tugon.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila . ako na bahala sa 'yo. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. Nagtungo siya sa 2nd floor. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. Big o niyang nilisan ang silid. "Pare. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. Buo ang loob ni Mr<pd>. Minsan na kasing pino rmahan. Malalim ang kanyan g iniisip. walang personalan</b>. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. Mamayang uwian. Ngumiti si Ester. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. Na-love at first-sight yata.

At kaibigan pa pala n i Ester. Nagdiwang siyang mag-isa. . Nakaaayos ang files ayon sa trabaho.</pd> Ang Pagpapakilala</b>.</ pd>Marites Almonte. ikaw ang bahala.</pd> Ang Kasunduan</b>. "Mr<pd>. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. <b>6:00PM-7:00PM<pd>.</pd>Pabling. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey.</pd> ng lalake</b>. Sa C<pd>.</pd> ng babae: Cute siya. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. Bagama't muli niyang nasamyo a ng pamilyar na bango. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi. Napakaliit ng office.</pd> ng lalake: Ang ganda niya.</pd> ng babae.may hinihintay pa sa lobby. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr. Napakaliit ng mundo. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya.</pd>R<p d>. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. <b>5:00PM-6:00PM<pd>. Sa C<pd>.</pd>Pabling. Excuse me. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section.</pd>R<pd>. Namula. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Ms<pd>. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un. Si Ester ito at kasama si Marites. Ah." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran. yung totoo.</pd>Pabling. Buko dito. Maganda ang porma. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. I want you to meet my friend. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko.</pd> Sa C<pd>. Masyado siyang abala. Ipinakilala si Joey kay Marites. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo. namutla. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order.</pd>R<pd>.</pd> Pabling. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. Kakatwa man. Syempre pa si Mr<pd>.</pd>R<pd>.</pd >Pabling ang taya. <b>4:00PM-5:00PM<pd>.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. basta. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. nautal at nanlamig si Mr<pd>. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. Naghanda na si Mr<pd>. <pd>. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>.

Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo.</pd> Balik office</b>. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. May ngiti sa kanyang muk ha. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. Nakapokus siya sa dalaga. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan.</pd>Marites Almonte. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. para sa babaeng nais niy ang makilala. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan. Simpleng patay-gutom. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.</pd> Restaurant sa Malate</b>. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama.</pd> Ang Cellphone</b>.</pd>Pabling at Marites.</pd> Pabling. Sadyang pinagpala ang araw niya. Nangungusap ang mga mata ni Marites. blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites.</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Sonata.<b>7:00PM-8:00PM<pd>.</pd> "Sir Pabling. Dalawang ulam at dalawang kanin. . Sa puntong ito..</pd>Pabling sa tuwa. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila.</pd>Pabling ang cellphone.. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase. Biology. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. cellphon e.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana. Sadyang may kemistri nga si Mr<pd>. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Pinatay ni Mr <pd>. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa.</pd> Carpark</b>. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. <b>11:00PM-12:00AM<pd>. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>. Komiks at Bed. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain .< /pd>Pabling. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>. Lalo na nang<pd>. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.

"aral na nga sa iskwelahan. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. 'di na kita napakinabangan sa bahay". Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. Noo'y kumikita na ako kahit . Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang.5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Walang ibang may responsibilidad sa a kin. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili. aral pa rin pati sa bahay. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. maging sa aking mga panagini p. Apat na babae at apat na lalaki. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. nagpupuno ng tubig sa tapayan. at ako ang pang-siya m. Grade four ako nang nawala si Tatay. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak na libro o kaya'y nagsusulat. Ako ang bahala sa aking mga gamit. nagbubunot ng mga ligaw na damo . Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. sa aking pagtulog at paggising. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. Sasabihin niya. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. Sa kanya. at iba pa. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. ang bunso. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. Tanda ko. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay. gayundin ako. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. mas mabuti. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. Mahilig akong mag-aral. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. kund i ang mismong sarili ko lang. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. naglalampaso ng sahig. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid.

papaya. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. banaba. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera. Kaya ayos na ayos! Nagalugad ko ang aming buong Barangay. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. ako ang tinatawag niya. mangga. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). Kahit anong mang yari. sa mga istambay sa kanto. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. taga-resibo sa mga may downpayment. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. Hadlang na hadlang ang kahirapan . Talbos ng kamote at kangkong. Libre pa ang tanghalian at merienda. Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. Nangunguha rin ako ng santol. Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. at sa iba pang matataong lugar. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. sinigwelas. si Ka Amado. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. uniporme. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. at usbong. Ang kakapal talaga ng mukha! . Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. At nakukuha pang ngumiti. dahon ng sili. bulaklak o bunga ng sampalok. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. at pang-matrikula. Tanda ko. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral." gusto ko siyang sagutin. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . wala rin akon g kita. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. langka. kaymito. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor. at iba pa. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. Magha-high school ako. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga.papaano sa pangunguha ng talbos. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. taga-lagay ng film. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. atis. Ako ang taga-b uhat ng kamera. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture.

Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. Pero may Chrismas Party. pamasahe. Pambaon sa araw-araw. Habang nag-aaral sa high school. Pagkapitas. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. Tanda ko'y mga first year high school na noon. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. o malunggay. naranasan ko na ring mahulog. Tuwang-tuwang ako noon. may dagdag akong kita. Pero pagkatapos kong mahulog. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Nakabili ako ng bag. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. hinding-hindi ako nalulula . baka talagang alam ng aking walong kapatid. pagkatanggal ng matinding sakit. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. malalanta ito at mangi ngitim. Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. at iba pang pwedeng talbusan. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. Walang ibang may pakialam sa akin. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. at pambili ng ilang mga kai langan. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. sili. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. na kayang -kaya ko naman. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. JS Prom. ng aking dalawang polo at isang pantalon. ng aking nanay noon. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. kangkong. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. Kasunod nito. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. Walang mam amakyaw ang bumili. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. nangunguha pa rin ako ng usbong. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Kung 'di tama ang pagkakapitas. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. at maide-deliver ko pa. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. dahil kung plastik.<b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. bunga naman. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan . kundi akong-ako pa rin. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. ng aking mga gamit s a school. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Nagtanong din ako sa mga bih asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Sa mga panahong iyon. Simula noon . Siguro nga. Matapos ang usbong. kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. lahat inaakyat ko para tal busan. Ayokong maitiman uli ng usbong. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. Naisi p ko.

Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. "Amang. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad." . ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. makikiraan na. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. Kayang-kaya ko namang bayaran. Siguro. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. 4 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. at iba pa. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. pinabaunan ng tubig at tinapay. Minsan. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. birthday. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. ang alam nila. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian. Kaya noon. pagkatapos ko ng high school. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. dahil ku ng mauubos. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. binyagan. Habang nagtuturo nga ang aking titser. pulburon. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. mababawasan ang kita ko. Kaya noong bakasyon. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang.bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. yema. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan.

May mga dayong pumutol dito para manirahan. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la . Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. Pinakiramdaman ko ang paligid. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. Walang pagdadalawang-isip. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Halos hindi na siya kumukurap. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. Naroroon sa dakong iy on. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin. At h indi pa man nagtatagal. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. natagpuan ko ito. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin." "Yun na nga po marahil. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. pinaalis sila.Hindi ko napigilan ang magtanong. animo'y kumakaway. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. Kanya akong kinanlong. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. kamatsile at iba pa rito. "Dating may mga punong mangga. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. Subalit hanggang doon na lamang. makapagtanong na. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. "Tatang." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Umaambon.

ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. Hiling niyang yumaman at magkaro. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Sa kabila ng kawalan ng ina. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Ganyan ang buhay sa kanya. Bata pa nga noon si Norm an. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak.rong ito. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. W ala siyang interes dito. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p . " Si Totoy Tato. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. <i>Marcos. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Laging ganito. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. sa kanila lang ang Diyos. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Nahilig siya sa mga baril-barilan . Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. naisalba ng ama ang kanyang anak. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi. Gayumpaman. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. tuta ng Kano.

sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. . Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Itinuro na rin ng ama. Anak. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas. Iba ang ama niya. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. "Nasa tamang gulang ka na. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. Hindi niya maintind ihan. ang paggalang dito. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. hina wakan ang baril at bumababa. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo.agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. Sin anay siyang mag-alaga nito. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. napakadaling gawin. Bukas. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. Sa una'y may kahirapan. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Beynte-uno na siya. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. sukab na estudyante." ang b ilin pa ng kanyang ama. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. May matinong pulis. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Hindi na ito laru-laruan. isang kalabit lang sa gatilyo. Matagal mo na itong gustong malaman. Namatay siya sa saki t. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Malulunok mo ito. Mag-uumaga na. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. Nais niyang tu mulad sa ama. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari.

Napipiho niyang kilala niya ito. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Subalit ngayon. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Nag-iisa na siya. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing. May nakabuhol na lubid sa paa. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre.Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. Lumalapit pa . natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Kilala niya ito. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. . May naghaharing katahimikan. Batid niyang kilala niya ito. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. Lumalapit pa. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Malapit na. Nagiisa na siya sa buhay. Sa malayo. sa kamay. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. Sa kamay niya ay a ng mga lubid. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Ang lalaking bihag ni Laya. kumot at unan. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Si Caloy. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. sa dibdib at leeg. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib.

. "Tama. . Hindi kita titigilan." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda.Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Madalas atakihin ang bata. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Kipkip ing bilin. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Wasak na si Berting. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Si Caloy. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. Malupit ka Berting <p d>. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. May tila pinupunit na hininga. May katandaan na siya. Lumpo na si Berting. Wala siyang magawa sa takot. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Sabay ulit sa dibdib." tapos wala na siyang nasabi pa. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Pero wala nang ligtas pa. Di ako nagkamali. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay.</pd>" sumisiklab. Walang magawa si Berting. Maputla. Nagising ang kanyang ulirat. Lumipas na ang araw kay Berting. Pipi na si Be rting. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Nasa kanya na nananahan si Laya. Nagsimulang rumagasa ang ulan. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Mahirap ang may kagalit. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan." sabay tarak ng patalim sa sikmura. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul. Nakita ko. "Hindi ako lilimot a. nakapaninilab. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. May kasama akong tutulong sa akin. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Hindi na siya makalalayo pa. Nakaumang sa kanya. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Nagsawa na ito sa pag-iyak. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Sabay ulit sa pantog. si Lay Kinabukasan. nakilala niya ang tinig nito. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan.. Sabay ulit sa leeg. At muli doon n iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. ang kip kip ni Laya. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya.

Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa . kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Kung minsan pa nga. Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. Kung minsan naman. Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Hindi na paulit-ulit pa. si Marco kung gabi. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Tahimik ang paligid. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Kasama sila sa bayong ng hirap. Tahimik din ang bata. May takdang paggamit at takda ng tapos. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Masaya ang gabi. Siya si Bobot. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Ganyan ang gabi kay Marco. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Kung minsan lima. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Lumabas na ang doktor. wala na ang kanyang anak. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Ganyan ang umaga ni Bobot. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad. Hindi na siya ang B obot na madusing. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. pati pa ang pa mumuhay.Gipit na gipit na silang mag-ama. Baldado ang ina. ang mga kapatid. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. iba't iba ang k asama. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Wala nang naghihirap sa bahay. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipag