BAHAGI NG PANANALITA

( Part of Speech )

1. Pangngalan (Noun) 2. Panghalip (Pronoun) 3. Pang-uri (Adjective) 4. Pandiwa (Verb) 5. Pang-abay (Adverb) 6. Pangatnig (Conjunction) 7. Pang-angkop () 8. Pang-ukol (Preposition)

A. Pangngalan (Noun) - bahagi ng pananalita na
nagsasaad ng ngalan ng tao, bagay, pook o lugar, hayop, pangyayari, damdamin, kaisipan o ideya.
Uri ng Pangngalan 1. Pantangi (Proper Noun) - nagsasaad ng tanging pangalan ng tao, hayop at bagay at isinusulat sa malaking titik (capital letter) ang unang letra o titik ng salita. Hal: Tsina, Judy Ann, monggol 2. Pambalana (Common Noun) - tawag sa karaniwang pangalan. Hal: bansa, artista, lapis

mga salitang likas at katutubong atin na maaaring mapag-isa Hal: lilo. lila.palaisdaan away .Kayarian ng Pangngalan 1. silo. Maylapi . gitna o hulihan man.mag-away sayaw . ilog 2.kagandahan isda . Hal: ganda .ang mga salitang-ugat o pangngalang payak na nagtataglay ng panlapi sa unahan.sumayaw . lambat. Payak .

3.mga pangngalang inuulit ang salitang ugat o ang salitang maylapi. Inuulit . Hal: tatay-tatayan. Ang unang dalawang pantig lamang ang inuulit kapag ang pangngalan ay may tatlo o higit pang pantig. biru-biruan Tandaan: May mga pangngalang ang anyo ay mga salitang inuulit ngunit hindi ginigitlingan sapagkat ang inuulit na mga pantig ay walang katuturan kapag napag-isa. Ang kabuuan ng mga salitang ito ay itinuturing na mga salitang ugat. guniguni. Hal: gamugamo. alaala . sabi-sabi .

Klase ng mga pangngalang inuulit a.inuulit ang buong salita Hal: sabi-sabi.bahagi lang ng salitang-ugat ang inuulit. Pag-uulit na Parsyal . tau-tauhan b. Pag-uulit na Ganap . sari-sari . Hal: ari-arian.

sampay-bakod akyat-bahay. Tambalan . Hal: hampaslupa. bahay-aliwan kapit-tuko .mga pangngalang binubuo ng dalawang magkaibang salita na ipinapalagay na isa na lamang.4.

lobo. walang kasarian Hal: silya. puno . Pambabae Hal: ate. Santos 3. Cruz 2. Panlalaki Hal: kuya. punongguro. di-tiyak Hal: doktor. Gng. nanay. titser. G. tatay.Kasarian ng Pangngalan (Gender of Noun) 1. 4. huwes.

batalyon . Tahas . Hal: kawan.Uri ng Pangngalan ayon sa Gamit 1.mga pangngalang nagsasaad ng pagsasamasama. pagdurusa 2. buwig. ulap 3. Lansak . pagmamahal. kumpol. Basal . grupo o pangkat. Hal: katalinuhan.pangngalang hindi nakikita o nahahawakan ngunit nadarama. pulutong. nasa gawi at kaisipan.mga pangngalang nakikita o nahahawakan Hal: pula.

(Sa kanila ang mga iyan.ay bahagi ng pananalita na inihahali o ipinapalit sa pangngalan (noun) upang mabawasan ang paulit-ulit na pagbanggit sa pangngalan na hindi magandang pakinggan.B. Panghalip ( pronoun) .) Kay Mila at Maria ang mga rosas na nasa mesa. Hal: Ibigay mo ang mga aklat kay Rosa. (Ibigay mo ang mga ito sa kanya.) .

dalawahan at maramihan. natin. atin. naming. sa taong kausap at sa taong pinag-uusapan. Ito ay maaaring isahan.Mga Uri ng Panghalip 1. ko Dalawahan: kita. amin . kata Maramihan: Tayo. May kailanan ang panghalip na panao. akin. Taong Nagsasalita Isahan: Ako. kami. Panghalip na Panao (Personal Pronoun) – ay ipinapalit sa ngalan ng taong nagsasalita.

inyo.Taong Kausap Isahan: Ikaw. nila . kanila. kata Maramihan: Kayo. niya. ninyo Taong Pinag-uusapan Isahan: Siya. kata Maramihan: Sila. kanya Dalawahan: kita. ka Dalawahan: kita.

hayun/ ayun. kinakausap o nag-uusap. Malapit sa Nagsasalita Hal: ito/ ire. Panghalip na Pamatlig (Demonstrative Pronoun)– ay inihalili sa pangngalang nagtuturo ng lugar na kinalalagyan ng pangngalan. dito Malapit sa Kausap Hal: iyan. diyan Malayo sa Nag-uusap Hal: iyon . Iinihalili rin ito sa pangngalan na malapit o malayo sa nagsasalita. hayan/ ayan. doon . heto.2.

isapa.3. pawang. tanan. madla . pulos. Nagsasaad ng dami o kalahatan Hal: lahat. Nagsasaad ng Kaisahan Hal: Isa. bawat isa. balana. Panghalip na Panaklaw (Indefinite Pronoun)ay mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan at dami o kalahatan ng kinatawang pangngalan. iba.

Hal: a. bagay. Panghalip na Pananong . lugar. tao (ilan) . hayop.4. bagay. kanino) b. hayop. pangtao (sino. alin) c. lugar (ano.inihahalili sa pangngalan kung nagtatanong.

5.Malapit sa kausap Ganoon .Malapit sa nagsasalita Ganyan . Panghalip na Patulad – ay inihalili sa itinutulad na bagay. Hal: Ganito/Ganire .Malayo sa nag-uusap .

Kaukulang palagyo. Siya ay tutungo sa kapitolyo upang ilatag sa gobernador ang ating mga kahilingan. Hal: 1.kung ang panghalip ay ginagamit bilang simuno(subject) ng pangungusap.Kaukulan ng Panghalip 1. .

Ito ay nagsasaad ng pang-aangkin nag isang bagay sa loob ng pangungusap. Ang bahay nila ay malapit sa paaralang iyong papasukan. Hal: 1. Kaukulang Paari .2. .

ginagamit na layon ng pang-ukol (preposition) o pandiwa (verb).3. . Hal: 1. Ang batas na ito ay makasasama para sa madla. Kaukulang Palayon .

C. Pang-uri (Adjective) – ay mga salitang naglalarawan o nagbibigay katangian sa isang pangngalan o panghalip. Hal: 1. 2. Napakaganda nga ng bistidang iyan! . Matamis ang inihaing mangga ni Aling Ising.

.Uri ng Pang-uri Ang pang-uri ay may dalawang uri: 1. Si Mang Baste ay nag-iisang lumaban sa asong-ulol. Hal: a. Sanlaksa ang mga daga sa tumana. b. b. Pamilang . Rosas at itim ang motif ng kanilang kasal. Matamis ang tinda niyang mangga.mga salitang nagsasaad ng bilang Hal: a.mga salitang naglalarawan. Panlarawan . 2.

Pahambing – naglalarawan sa dalawang pangngalan o tinutukoy. maaaring pareho o ang isa ay nakahihigit ang katangian. Lantay – nagbibigay ng simple o payak na paglalarawan.Kaantasan ng Pang-uring Panlarawan 1. Hal: a. 2. Si Alma ay higit na maganda kaysa kay Amelia. . Hal: a. Si Amelia ay maganda.

.3.Ang panghahambing ay higit sa dalawa. Hal: a. Pasukdol – pagbibigay ng sukdulang paglalarawan o katangiang nakahihigit sa lahat. Pinakamaganda si Anna sa kanilang lahat.

mga. 3. Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1. 2. Palipat . .D.ipinalalagay na ito ang simuno (subject).may simuno at tuwirang layon (direct object). kay at kina. Ang layong ito ay pinangungunahan ng mga katagang ng. Katawanin .ay bahagi ng pangungusap na nagpapahayag ng kilos. gawa o kalagayan. Payak . Hal: Ang mabait at magalang ay pinagpapala. Hal: Nagsampay ng damit si Maria. Hal: Lubos na maghirap ang nangungurakot sa kaban ng bayan. PANDIWA (VERB).may simuno ito nguni't walang layong tumatanggap.

4.hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa.ginaganap ng simuno ang isinasaad ng pandiwa. Balintiyak . Hal: Ang pagtatayo ng gusali ay pinasinayahan ng punong-lungsod . 5. Tahasan . Hal: Si Jose Rizal ang sumulat ng Noli Me Tangere.

Mga Aspekto ng Pandiwa 1. 2. Hal: Naglalaba ng mga damit si Aling Bining sa ilog. Pangkasalukuyan/Imperpektibo (Present Tense) nagsasaad ng pagkilos na nasimulan na subali't hindi pa natatapos. Pangnagdaan/Naganap na o Perpektibo (Past Tense) nagpapahayag ng kilos o gawang natapos na. Hal: Nagpirito ng isda si Mang Kulas. 3. Panghinaharap/Gaganapin o Kontemplatibo (Future Tense) .nagpapahayag na ang kilos o gawa ay mangyayari pa lamang. Hal: Magbibigay ng pagsusulit ang guro bukas ng hapon. .

Isahan .ang pandiwa ay nasa payak na anyo. Hal: Nagsisipalakpakan ang mga manonood sa programa. 2.KAILANAN NG PANDIWA 1. Maramihan .marami ang simuno at kilos na isinasaad. . Hal: Ang guro ay nagtuturo sa mga bata.

sumasagot sa tanong na “sino?” [mag.magpa-] Hal: Naglunsad ng proyektoang mga kabataan .. maki. makapag. Uri ng Pokus ng Pandiwa 1... mang. Aktor-pokus / Pokus sa Tagaganap . ma. um.ay ang relasyon ng pandiwa sa paksa ng pangungusap. maka..Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwasa pangungusap...Pokus ng Pandiwa..

.. sumasagot sa tanong na“ano?” [-in.. -i. ma. ito ay ang direct object Hal: Nasira mo ang mga props para sa play.. Pokus sa Layon / Gol Pokus .2. -an] Sa Ingles. -ipa.Ang paksa ang layon ng pandiwa sapangungusap. .

3. ma-/-an . mapag-/-an] Hal: Pinagtaniman namin ang bukiran ng maraming gulay. sumasagot sa tanong na“saan?” [pag-/-an . Lokatibong Pokus / Pokus sa Ganapan Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sapangungusap. . pang-/-an . -an/-han .

ipag-] Sa Ingles. Benepaktibong Pokus o Pokus sa Tagatanggap ... . ito ay ang indirect object Hal: Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam. -in . ipang. sumasagot sa tanong na “para kanino” [i.Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sapangungusap.4.

Instrumentong Pokus / Pokus sa Gamit .sumasagot sa tanong na “sa pamamagitan ng ano?”/ “ano ang gamit” [ipang.Ang paksa ang kasangkapan o bagay na ginagamit upangmaisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap.5. maipang-] Hal: Ang kaldero ang ipinangluto ni nanay ng masarap na ulam para sa amin.. .

Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwasa pangungusap.. Kosatibong Pokus / Pokus sa sanhi . ika.6. . sumasagot sa tanong na “bakit?”/ “ano ang dahilan” [i. ikina-] Hal: Ikinatuwa namin ang pagluluto ng masarap naulamng aming nanay..

Pokus sa Direksyon -Ang paksa ang nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap.7. -in . . -han . -hin] Hal: Pinuntahan ni Henry ang tindahan para mamiling kagamitan. sumasagot sa tanong na “tungo saan/kanino?” [-an .

.ay tumutukoy sa bahagi ng pangunahingnagpapahayag ng ganap na kahulugan sa pandiwa. Hal: Ikinatuwa ng mga mamamayan ang maringal na pagdiriwang ngkalayaan ng bansa. Uri ng Kaganapan ng Pandiwa 1.Kaganapan ng Pandiwa . Kaganapang Tagaganap.bahagi ito ng panaguri na gumaganap sa kilos na ipinahahayag ng pandiwa.

2. Kaganapang Layon – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng bagayna tinutukoy o ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Naghanda ng palatuntunan ang mga guro at mag-aaral. . sa pagdating ng mga panauhin.

. Kaganapang Tagatanggap– bahagi ng panaguri nanagpapahayag kung sino ang nakikinabang sa kilos na isinasaad ng pandiwa.3. Hal: Nagbigay ng donasyon ang kanilang samahan para sa mgabiktima ng sunog.

Kaganapang Ganapan – bahagi ng panaguri na nagsasaad nglugar na siyang pinaggaganapan ng kilos na ipinahayag ng pandiwa Hal: Nanood ng pagtatanghal sa plasa ang mga kabataan.4. .

. Kaganapang Kagamitan – bahagi ng panaguri na nagsasaad kunganong bagay o kagamitan ang ginagamit upang maisagawa angkilos na ipinahahayag ng pandiwa.5. Hal: Iginuhit niya ang larawan ni Rizal sa pamamagitan ng lapis.

Kaganapang Direksyunal .bahagi ng panaguri na nagsasaad ng direksyong isinasaad ng kilos na ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Nagliwaliw siya sa Tagaytay buong araw. .6.

Hal: Nagwagi sila sa pakikihamok dahil sa katatagan ng kanilang loob. Kaganapang Sanhi – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng dahilanng pagkakaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa. .7.

pandiwa (verb) at kapwa pang-abay. . Pang-abay (Adverb ) . Hal: A.ay mga salitang naglalarawan (words that describe) o nagbibigay-turing sa pang-uri (adjective). Ang manggang itinitinda ni Maria ay masyadong maasim.E. Panturing sa Pang-uri 1.

Panturing sa Pandiwa 1. . Talagang mabagal umunlad ang mga taong tamad. Panturing sa kapwa Pang-abay 1.B. Dahan-dahan siyang umakyat ng hagdan para hindi magising ang kanyang natutulog na ina. C.

2. Hal: Mahinahon niyang sinagot ang mga akusa sa kanya.Uri ng Pang-abay 1. .ginaganap o gaganapin ang isang pangyayari o kilos.naglalarawan sa pandiwa. Hal: Tumira siya sa gubat ng labimpitong taon. Ito ay kadalasang pinangungunahan ng katagang SA. Pang-abay na Pamaraan (Adverb of Manner) . Pang-abay na Panlunan (Adverb of Place) nagsasaad kung SAAN naganap.

umpisa. * Ang pang-abay na pamanahon ay maaaring may pananda. kung. Hal: Pupunta ako bukas sa palengke. Pang-abay na Pamanahon (Adverb of Time) nagsasaad kung KAILAN naganap. sa. hanggang) . tuwing. ginaganap at gaganapin ang isang pangyayari o kilos. kapag. walang pananda o nagsasaad ng dalas. mula. noon. May Pananda (Nang.3. buhat.

sa darating na Kuwaresma. buwan-buwan) *Ang pang-abay na pamanahon ay may apat na uri: Payak: bukas. atb. taon-taon. gabi-gabi. ngayon Maylapi: kagabi. sa pagdating ng panahon . kangina. mamaya.) Nagsasaad ng dalas (Araw-araw. taun-taon Parirala: noong nagdaang buwan. mamaya. ngayon.Walang pananda (Kahapon. sandali. bukas. samakalawa Inuulit: araw-araw. tuwing.

nagbabadya ng di-katiyakan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. 5.4. magsisimba ako bukas. Pang-abay na Pang-agam . sadya. oo. talaga. Hal: Marahil ay matututo na siyang magtanda. Pang-abay na Panang-ayon . opo) Hal: Opo.nagsasaad ng pagsang-ayon (tunay. .

7. Pang-abay na Panggaano o Pampanukat nagsasaad ng timbang o sukat. Pang-abay na Pananggi .6. . Sumasagot sa tanong na gaano o magkano. tulad ng hindi/di at ayaw Hal: Hindi pa lubusang nalulusaw ang yelo sa pitsel. Hal:Naragdagan ang timbang ko nang pitong kilo.nag-sasaad ng pagtanggi.

a.ang tagatanggap ng kilos. Ilan taon ka na? 9.nagsasaad ng kagalingang dulot para sa isang tao .ginagamit sa pagtatanong ukol sa panahon. bilang o halaga. . pook.8. Pang-abay na Pananong . lunan. Pang-abay na Benepaktibo . Nagluto ng sopas ang nanay para kay Celso. a.

o ukol. Hal: Siya ay nagkasakit dahil sa ambon. Ito ay binubuo ng sugnay o pariralang nagsisimula sa dahil sa. .10. Hal: Ang seminar ay hinggil sa pagpaplano ng pamilya. Pang-abay na Kawsitibo o Kusatibo nagsasaad ng dahilan. hinggil. sapagkat atbp. 11. Pang-abay na Pangkaukulan pinangungunahan ng tungkol.

na. Hal: Bubuti ang iyong buhay kung ikaw ay mag-aaral. 13. Katagang pang-bay o Ingklitik . . Pang-abay na kundisyunal . man Hal: Si Kiray ay darating na.12. naman.nagsasaad ng kundisyon para maganap ang pandiwa.

ay ang mga kataga o lipon ng mga salitang nag-uugnay sa dalawang salita. Ang pangatnig ay ginagamit din sa mga pangungusap na tambalan. hugnayan at langkapan. Pangatnig . parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay upang maipakita ang dalawa o higit pang kaisipan sa loob ng pangungusap.F. .

di-kawasa. . Panapos . (sa wakas. sa bagay na ito) Hal: Makukuha ko na rin sa wakas ang inaasam kong promosyon sa trabaho.Uri ng Pangatnig 1.pangatnig na nagsasaad na malapit nang matapos ang pagsasalita o ang nais ipahiwatig ng pangungusap. sa lahat ito.

2. Pananhi - nagsasaad ng kadahilanan o katuwiran para sa natapos na kilos. (kasi, dahil, palibhasa, sapagkat)

Hal: Sumakit ang kanyang lalamunan dahil sa kasisigaw.

3. Pamukod - pangatnig na ginagamit sa pagbukod o pagtatangi. (o, ni, maging)

Hal: Kung ikaw o si Liza ang bibigyan ng parangal ay wala akong tutol.

4. Paninsay - pangatnig na sinasalungat ng naunang parte ng pangungusap ang ikalawang bahagi nito. (ngunit, subalit, datapwat, habang, bagaman)

Hal: Nakatakda siyang umani ng tagumpay kahit (kahit na) maraming naninira sa kanya.

( kung. Panubali . kapag.5. pag) Hal: Hindi tayo matutuloy sa sine kapag hindi umuwi nang maaga ang tatay. .nagsasaad ito ng pagaatubili o pag-aalinlangan o alternatibong pagpipilian.

anupa’t. saka) Hal: Anupa't pinagbuti niya ang kanyang pag-aaral para makaahon sa kahirapan. (pati. Panimbang .6. .pangatnig na gamit kung naghahayag ng karagdagang impormasyon at kaisipan.

( raw. sa ganang akin. Pamanggit .di umano) Hal: Siya raw ang hari ng sablay .pangatnig na gumagaya o nagsasabi lamang ng iba.7.

8. siya ring aanihin. kilos o gawa.gumagaya o tumutulad ng mga pangyayari. . Hal: Kung ano ang itinanim. Panulad .

(kaya. Panlinaw . .9. sana) Hal: Nahuli na ang tunay na maysala kaya makakawala na si Berto.gamit ang pangatnig na panlinaw upang ipaliwanag ang bahagi o kabuuan ng isang banggit. kung gayon.

ay mga katagang idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita upang maging kaaya-aya ang pagbigkas ng mga ito at magkaroon ng ugnayang panggramatika. Ang pangangkop ay ang mga katagang na. ng at g. Ito ay maaaring matagpuan sa pagitan ng pang-uri at pangngalan. . PANG-ANGKOP .G.

Hal: malalim – bangin => malalim na bangin mataas – tao =>mataas na tao .* NA – ginagamit kung ang nauunang salita ay iuugnay sa sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant) maliban sa titik na n. Ito rin ang ginagamit sa mga salitang English na inuulit.

Hal: malaya – isipan ===> malayang isipan malaki – bahay ===>malaking bahay .* NG – ginagamit kung ang unang salita ng iuugnay ay nagtatapos sa patinig (vowel).

Hal: aliwan – pambata => aliwang pambata balon – malalim =>balong malalim .* G – ginagamit an gang iuugnay na unang salita sa sinusundan nito ay nagtatapos sa katinig na n.

2. ari.H. kilos o ari ay para sa lahat o balana. Dalawang Pangkat ng Pang-ukol 1. balak o layon. Ginagamit bilang pangngalang pambalana (common noun) . Ang mga donasyong ibinigay ng mga pulitiko ay para sa mga nasunug .mga pantukoy na ang layon. Ang tema ng talakayan ay ukol sa kahalagahan ng edukasyon. Pang-ukol (Preposition) ay bahagi ng pananalitang naguugnay sa pangngalan. panghalip. Hal: 1. gawa. pandiwa at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos. gawa.

Ayon kay Jose Rizal.mga pantuloy na ang layon. kilos o ari ay para sa tanging ngalan ng tao. Hal: 1. gawa. Ang librong kanyang binabasa ay ukol kay Imelda Marcos. ang kabataan ang pag-asa ng bayan. 2. Ginagamit na pantukoy sa ngalan ng tanging tao . .2.

kina 5. ni. kay . nina 4. ng mga 3. sa . ng.Iba Pang Uri ng Pang-ukol 1. kay. sa. sa mga 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful