BAHAGI NG PANANALITA

( Part of Speech )

1. Pangngalan (Noun) 2. Panghalip (Pronoun) 3. Pang-uri (Adjective) 4. Pandiwa (Verb) 5. Pang-abay (Adverb) 6. Pangatnig (Conjunction) 7. Pang-angkop () 8. Pang-ukol (Preposition)

A. Pangngalan (Noun) - bahagi ng pananalita na
nagsasaad ng ngalan ng tao, bagay, pook o lugar, hayop, pangyayari, damdamin, kaisipan o ideya.
Uri ng Pangngalan 1. Pantangi (Proper Noun) - nagsasaad ng tanging pangalan ng tao, hayop at bagay at isinusulat sa malaking titik (capital letter) ang unang letra o titik ng salita. Hal: Tsina, Judy Ann, monggol 2. Pambalana (Common Noun) - tawag sa karaniwang pangalan. Hal: bansa, artista, lapis

mga salitang likas at katutubong atin na maaaring mapag-isa Hal: lilo. silo. lila. gitna o hulihan man. Payak .ang mga salitang-ugat o pangngalang payak na nagtataglay ng panlapi sa unahan. Hal: ganda .kagandahan isda . ilog 2. lambat.palaisdaan away .mag-away sayaw .sumayaw . Maylapi .Kayarian ng Pangngalan 1.

alaala . Ang unang dalawang pantig lamang ang inuulit kapag ang pangngalan ay may tatlo o higit pang pantig. guniguni. sabi-sabi . Hal: gamugamo.mga pangngalang inuulit ang salitang ugat o ang salitang maylapi. Inuulit . Hal: tatay-tatayan.3. biru-biruan Tandaan: May mga pangngalang ang anyo ay mga salitang inuulit ngunit hindi ginigitlingan sapagkat ang inuulit na mga pantig ay walang katuturan kapag napag-isa. Ang kabuuan ng mga salitang ito ay itinuturing na mga salitang ugat.

Hal: ari-arian. tau-tauhan b. Pag-uulit na Parsyal .Klase ng mga pangngalang inuulit a.inuulit ang buong salita Hal: sabi-sabi. sari-sari . Pag-uulit na Ganap .bahagi lang ng salitang-ugat ang inuulit.

sampay-bakod akyat-bahay. Tambalan .mga pangngalang binubuo ng dalawang magkaibang salita na ipinapalagay na isa na lamang. bahay-aliwan kapit-tuko . Hal: hampaslupa.4.

Santos 3. Panlalaki Hal: kuya. walang kasarian Hal: silya.Kasarian ng Pangngalan (Gender of Noun) 1. Pambabae Hal: ate. lobo. di-tiyak Hal: doktor. G. Gng. huwes. nanay. tatay. puno . 4. titser. Cruz 2. punongguro.

nasa gawi at kaisipan.pangngalang hindi nakikita o nahahawakan ngunit nadarama. buwig. pagdurusa 2. pagmamahal. Hal: kawan. Hal: katalinuhan. Lansak . kumpol. Basal . ulap 3.mga pangngalang nakikita o nahahawakan Hal: pula. batalyon .mga pangngalang nagsasaad ng pagsasamasama.Uri ng Pangngalan ayon sa Gamit 1. pulutong. Tahas . grupo o pangkat.

B. (Sa kanila ang mga iyan. Hal: Ibigay mo ang mga aklat kay Rosa.ay bahagi ng pananalita na inihahali o ipinapalit sa pangngalan (noun) upang mabawasan ang paulit-ulit na pagbanggit sa pangngalan na hindi magandang pakinggan. (Ibigay mo ang mga ito sa kanya. Panghalip ( pronoun) .) Kay Mila at Maria ang mga rosas na nasa mesa.) .

natin.Mga Uri ng Panghalip 1. Panghalip na Panao (Personal Pronoun) – ay ipinapalit sa ngalan ng taong nagsasalita. atin. kata Maramihan: Tayo. akin. Taong Nagsasalita Isahan: Ako. ko Dalawahan: kita. amin . Ito ay maaaring isahan. May kailanan ang panghalip na panao. sa taong kausap at sa taong pinag-uusapan. dalawahan at maramihan. naming. kami.

kanila. inyo. kata Maramihan: Sila. ninyo Taong Pinag-uusapan Isahan: Siya. ka Dalawahan: kita. kata Maramihan: Kayo.Taong Kausap Isahan: Ikaw. kanya Dalawahan: kita. niya. nila .

kinakausap o nag-uusap. Panghalip na Pamatlig (Demonstrative Pronoun)– ay inihalili sa pangngalang nagtuturo ng lugar na kinalalagyan ng pangngalan.2. diyan Malayo sa Nag-uusap Hal: iyon . heto. hayan/ ayan. hayun/ ayun. doon . Malapit sa Nagsasalita Hal: ito/ ire. dito Malapit sa Kausap Hal: iyan. Iinihalili rin ito sa pangngalan na malapit o malayo sa nagsasalita.

isapa. balana. madla . tanan. pawang. Nagsasaad ng Kaisahan Hal: Isa. pulos. iba. Nagsasaad ng dami o kalahatan Hal: lahat. bawat isa.3. Panghalip na Panaklaw (Indefinite Pronoun)ay mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan at dami o kalahatan ng kinatawang pangngalan.

hayop. alin) c. lugar (ano. Hal: a.inihahalili sa pangngalan kung nagtatanong. tao (ilan) . pangtao (sino. lugar. bagay. kanino) b. Panghalip na Pananong . bagay. hayop.4.

5.Malapit sa kausap Ganoon .Malapit sa nagsasalita Ganyan .Malayo sa nag-uusap . Panghalip na Patulad – ay inihalili sa itinutulad na bagay. Hal: Ganito/Ganire .

Kaukulang palagyo. Siya ay tutungo sa kapitolyo upang ilatag sa gobernador ang ating mga kahilingan.Kaukulan ng Panghalip 1. . Hal: 1.kung ang panghalip ay ginagamit bilang simuno(subject) ng pangungusap.

Ang bahay nila ay malapit sa paaralang iyong papasukan. Hal: 1. .Ito ay nagsasaad ng pang-aangkin nag isang bagay sa loob ng pangungusap. Kaukulang Paari .2.

Ang batas na ito ay makasasama para sa madla.3. .ginagamit na layon ng pang-ukol (preposition) o pandiwa (verb). Kaukulang Palayon . Hal: 1.

Matamis ang inihaing mangga ni Aling Ising. Pang-uri (Adjective) – ay mga salitang naglalarawan o nagbibigay katangian sa isang pangngalan o panghalip. Napakaganda nga ng bistidang iyan! . Hal: 1. 2.C.

.Uri ng Pang-uri Ang pang-uri ay may dalawang uri: 1. Panlarawan . Sanlaksa ang mga daga sa tumana. Pamilang . Si Mang Baste ay nag-iisang lumaban sa asong-ulol. b.mga salitang nagsasaad ng bilang Hal: a. Matamis ang tinda niyang mangga. 2. Rosas at itim ang motif ng kanilang kasal. Hal: a.mga salitang naglalarawan. b.

Si Alma ay higit na maganda kaysa kay Amelia. .Kaantasan ng Pang-uring Panlarawan 1. Hal: a. 2. Lantay – nagbibigay ng simple o payak na paglalarawan. Hal: a. maaaring pareho o ang isa ay nakahihigit ang katangian.Pahambing – naglalarawan sa dalawang pangngalan o tinutukoy. Si Amelia ay maganda.

Ang panghahambing ay higit sa dalawa. Hal: a. . Pinakamaganda si Anna sa kanilang lahat.3. Pasukdol – pagbibigay ng sukdulang paglalarawan o katangiang nakahihigit sa lahat.

Palipat . Ang layong ito ay pinangungunahan ng mga katagang ng.may simuno ito nguni't walang layong tumatanggap. 3.ipinalalagay na ito ang simuno (subject). Katawanin . Payak . Hal: Lubos na maghirap ang nangungurakot sa kaban ng bayan. gawa o kalagayan.D. .ay bahagi ng pangungusap na nagpapahayag ng kilos. 2. mga. Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1. kay at kina. Hal: Nagsampay ng damit si Maria.may simuno at tuwirang layon (direct object). PANDIWA (VERB). Hal: Ang mabait at magalang ay pinagpapala.

4.hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa. Hal: Si Jose Rizal ang sumulat ng Noli Me Tangere. Hal: Ang pagtatayo ng gusali ay pinasinayahan ng punong-lungsod . 5. Tahasan . Balintiyak .ginaganap ng simuno ang isinasaad ng pandiwa.

Hal: Magbibigay ng pagsusulit ang guro bukas ng hapon.nagpapahayag na ang kilos o gawa ay mangyayari pa lamang. Pangnagdaan/Naganap na o Perpektibo (Past Tense) nagpapahayag ng kilos o gawang natapos na. Hal: Naglalaba ng mga damit si Aling Bining sa ilog. Hal: Nagpirito ng isda si Mang Kulas.Mga Aspekto ng Pandiwa 1. Panghinaharap/Gaganapin o Kontemplatibo (Future Tense) . Pangkasalukuyan/Imperpektibo (Present Tense) nagsasaad ng pagkilos na nasimulan na subali't hindi pa natatapos. . 2. 3.

. Hal: Nagsisipalakpakan ang mga manonood sa programa. 2.ang pandiwa ay nasa payak na anyo. Maramihan .KAILANAN NG PANDIWA 1.marami ang simuno at kilos na isinasaad. Hal: Ang guro ay nagtuturo sa mga bata. Isahan .

makapag..Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwasa pangungusap.ay ang relasyon ng pandiwa sa paksa ng pangungusap.. maki. Aktor-pokus / Pokus sa Tagaganap ... ma.magpa-] Hal: Naglunsad ng proyektoang mga kabataan ... maka.Pokus ng Pandiwa. um. mang.. Uri ng Pokus ng Pandiwa 1. sumasagot sa tanong na “sino?” [mag.

. ma. -an] Sa Ingles. -i. Pokus sa Layon / Gol Pokus ..Ang paksa ang layon ng pandiwa sapangungusap. -ipa. ito ay ang direct object Hal: Nasira mo ang mga props para sa play.. .2.. sumasagot sa tanong na“ano?” [-in.

ma-/-an .3. . -an/-han . Lokatibong Pokus / Pokus sa Ganapan Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sapangungusap. sumasagot sa tanong na“saan?” [pag-/-an . mapag-/-an] Hal: Pinagtaniman namin ang bukiran ng maraming gulay. pang-/-an .

ito ay ang indirect object Hal: Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam. ipag-] Sa Ingles.Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sapangungusap. -in . Benepaktibong Pokus o Pokus sa Tagatanggap . ipang. .. sumasagot sa tanong na “para kanino” [i..4.

maipang-] Hal: Ang kaldero ang ipinangluto ni nanay ng masarap na ulam para sa amin.5. Instrumentong Pokus / Pokus sa Gamit . ..Ang paksa ang kasangkapan o bagay na ginagamit upangmaisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap.sumasagot sa tanong na “sa pamamagitan ng ano?”/ “ano ang gamit” [ipang.

ikina-] Hal: Ikinatuwa namin ang pagluluto ng masarap naulamng aming nanay.Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwasa pangungusap..6. sumasagot sa tanong na “bakit?”/ “ano ang dahilan” [i. Kosatibong Pokus / Pokus sa sanhi . ika. ..

-hin] Hal: Pinuntahan ni Henry ang tindahan para mamiling kagamitan.7. Pokus sa Direksyon -Ang paksa ang nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. . -han . sumasagot sa tanong na “tungo saan/kanino?” [-an . -in .

Hal: Ikinatuwa ng mga mamamayan ang maringal na pagdiriwang ngkalayaan ng bansa. Kaganapang Tagaganap.ay tumutukoy sa bahagi ng pangunahingnagpapahayag ng ganap na kahulugan sa pandiwa. Uri ng Kaganapan ng Pandiwa 1. .Kaganapan ng Pandiwa .bahagi ito ng panaguri na gumaganap sa kilos na ipinahahayag ng pandiwa.

sa pagdating ng mga panauhin. Kaganapang Layon – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng bagayna tinutukoy o ipinahahayag ng pandiwa.2. . Hal: Naghanda ng palatuntunan ang mga guro at mag-aaral.

. Hal: Nagbigay ng donasyon ang kanilang samahan para sa mgabiktima ng sunog. Kaganapang Tagatanggap– bahagi ng panaguri nanagpapahayag kung sino ang nakikinabang sa kilos na isinasaad ng pandiwa.3.

Kaganapang Ganapan – bahagi ng panaguri na nagsasaad nglugar na siyang pinaggaganapan ng kilos na ipinahayag ng pandiwa Hal: Nanood ng pagtatanghal sa plasa ang mga kabataan.4. .

5. Kaganapang Kagamitan – bahagi ng panaguri na nagsasaad kunganong bagay o kagamitan ang ginagamit upang maisagawa angkilos na ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Iginuhit niya ang larawan ni Rizal sa pamamagitan ng lapis. .

bahagi ng panaguri na nagsasaad ng direksyong isinasaad ng kilos na ipinahahayag ng pandiwa. Kaganapang Direksyunal . .6. Hal: Nagliwaliw siya sa Tagaytay buong araw.

7. Kaganapang Sanhi – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng dahilanng pagkakaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Hal: Nagwagi sila sa pakikihamok dahil sa katatagan ng kanilang loob. .

Ang manggang itinitinda ni Maria ay masyadong maasim. Panturing sa Pang-uri 1. Pang-abay (Adverb ) . .ay mga salitang naglalarawan (words that describe) o nagbibigay-turing sa pang-uri (adjective). Hal: A.E. pandiwa (verb) at kapwa pang-abay.

Talagang mabagal umunlad ang mga taong tamad. Panturing sa Pandiwa 1. Panturing sa kapwa Pang-abay 1. C. Dahan-dahan siyang umakyat ng hagdan para hindi magising ang kanyang natutulog na ina. .B.

Pang-abay na Pamaraan (Adverb of Manner) .Uri ng Pang-abay 1.naglalarawan sa pandiwa.ginaganap o gaganapin ang isang pangyayari o kilos. . Pang-abay na Panlunan (Adverb of Place) nagsasaad kung SAAN naganap. Ito ay kadalasang pinangungunahan ng katagang SA. Hal: Mahinahon niyang sinagot ang mga akusa sa kanya. 2. Hal: Tumira siya sa gubat ng labimpitong taon.

tuwing.3. mula. buhat. Pang-abay na Pamanahon (Adverb of Time) nagsasaad kung KAILAN naganap. kapag. sa. noon. kung. May Pananda (Nang. ginaganap at gaganapin ang isang pangyayari o kilos. walang pananda o nagsasaad ng dalas. Hal: Pupunta ako bukas sa palengke. umpisa. * Ang pang-abay na pamanahon ay maaaring may pananda. hanggang) .

taon-taon.Walang pananda (Kahapon. tuwing. bukas. gabi-gabi. mamaya. sa darating na Kuwaresma. sa pagdating ng panahon . ngayon Maylapi: kagabi. buwan-buwan) *Ang pang-abay na pamanahon ay may apat na uri: Payak: bukas. ngayon. atb. sandali. samakalawa Inuulit: araw-araw.) Nagsasaad ng dalas (Araw-araw. kangina. mamaya. taun-taon Parirala: noong nagdaang buwan.

oo. talaga.nagsasaad ng pagsang-ayon (tunay. sadya. magsisimba ako bukas. . 5.nagbabadya ng di-katiyakan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. Pang-abay na Pang-agam . Pang-abay na Panang-ayon .4. opo) Hal: Opo. Hal: Marahil ay matututo na siyang magtanda.

tulad ng hindi/di at ayaw Hal: Hindi pa lubusang nalulusaw ang yelo sa pitsel.6. Pang-abay na Pananggi . . Hal:Naragdagan ang timbang ko nang pitong kilo. Sumasagot sa tanong na gaano o magkano. Pang-abay na Panggaano o Pampanukat nagsasaad ng timbang o sukat. 7.nag-sasaad ng pagtanggi.

bilang o halaga.ang tagatanggap ng kilos. pook. lunan. . Ilan taon ka na? 9. Nagluto ng sopas ang nanay para kay Celso.ginagamit sa pagtatanong ukol sa panahon. Pang-abay na Pananong .nagsasaad ng kagalingang dulot para sa isang tao . a. a.8. Pang-abay na Benepaktibo .

Ito ay binubuo ng sugnay o pariralang nagsisimula sa dahil sa. Hal: Ang seminar ay hinggil sa pagpaplano ng pamilya. hinggil. Pang-abay na Pangkaukulan pinangungunahan ng tungkol. 11. sapagkat atbp.10. . o ukol. Pang-abay na Kawsitibo o Kusatibo nagsasaad ng dahilan. Hal: Siya ay nagkasakit dahil sa ambon.

12. .na. man Hal: Si Kiray ay darating na. naman. 13. Pang-abay na kundisyunal . Hal: Bubuti ang iyong buhay kung ikaw ay mag-aaral. Katagang pang-bay o Ingklitik .nagsasaad ng kundisyon para maganap ang pandiwa.

Ang pangatnig ay ginagamit din sa mga pangungusap na tambalan. parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay upang maipakita ang dalawa o higit pang kaisipan sa loob ng pangungusap.ay ang mga kataga o lipon ng mga salitang nag-uugnay sa dalawang salita. Pangatnig . .F. hugnayan at langkapan.

Uri ng Pangatnig 1. Panapos . (sa wakas. di-kawasa. sa bagay na ito) Hal: Makukuha ko na rin sa wakas ang inaasam kong promosyon sa trabaho. sa lahat ito.pangatnig na nagsasaad na malapit nang matapos ang pagsasalita o ang nais ipahiwatig ng pangungusap. .

2. Pananhi - nagsasaad ng kadahilanan o katuwiran para sa natapos na kilos. (kasi, dahil, palibhasa, sapagkat)

Hal: Sumakit ang kanyang lalamunan dahil sa kasisigaw.

3. Pamukod - pangatnig na ginagamit sa pagbukod o pagtatangi. (o, ni, maging)

Hal: Kung ikaw o si Liza ang bibigyan ng parangal ay wala akong tutol.

4. Paninsay - pangatnig na sinasalungat ng naunang parte ng pangungusap ang ikalawang bahagi nito. (ngunit, subalit, datapwat, habang, bagaman)

Hal: Nakatakda siyang umani ng tagumpay kahit (kahit na) maraming naninira sa kanya.

Panubali .5. ( kung.nagsasaad ito ng pagaatubili o pag-aalinlangan o alternatibong pagpipilian. . pag) Hal: Hindi tayo matutuloy sa sine kapag hindi umuwi nang maaga ang tatay. kapag.

Panimbang . (pati. . saka) Hal: Anupa't pinagbuti niya ang kanyang pag-aaral para makaahon sa kahirapan.6. anupa’t.pangatnig na gamit kung naghahayag ng karagdagang impormasyon at kaisipan.

Pamanggit .pangatnig na gumagaya o nagsasabi lamang ng iba. ( raw. sa ganang akin.di umano) Hal: Siya raw ang hari ng sablay .7.

Panulad . .gumagaya o tumutulad ng mga pangyayari. siya ring aanihin. kilos o gawa.8. Hal: Kung ano ang itinanim.

. kung gayon.9.gamit ang pangatnig na panlinaw upang ipaliwanag ang bahagi o kabuuan ng isang banggit. (kaya. sana) Hal: Nahuli na ang tunay na maysala kaya makakawala na si Berto. Panlinaw .

ng at g.ay mga katagang idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita upang maging kaaya-aya ang pagbigkas ng mga ito at magkaroon ng ugnayang panggramatika. Ang pangangkop ay ang mga katagang na.G. PANG-ANGKOP . . Ito ay maaaring matagpuan sa pagitan ng pang-uri at pangngalan.

Ito rin ang ginagamit sa mga salitang English na inuulit. Hal: malalim – bangin => malalim na bangin mataas – tao =>mataas na tao .* NA – ginagamit kung ang nauunang salita ay iuugnay sa sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant) maliban sa titik na n.

Hal: malaya – isipan ===> malayang isipan malaki – bahay ===>malaking bahay .* NG – ginagamit kung ang unang salita ng iuugnay ay nagtatapos sa patinig (vowel).

Hal: aliwan – pambata => aliwang pambata balon – malalim =>balong malalim .* G – ginagamit an gang iuugnay na unang salita sa sinusundan nito ay nagtatapos sa katinig na n.

panghalip. balak o layon. Ginagamit bilang pangngalang pambalana (common noun) .mga pantukoy na ang layon. Dalawang Pangkat ng Pang-ukol 1.H. pandiwa at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos. gawa. gawa. Ang mga donasyong ibinigay ng mga pulitiko ay para sa mga nasunug . ari. kilos o ari ay para sa lahat o balana. Hal: 1. Pang-ukol (Preposition) ay bahagi ng pananalitang naguugnay sa pangngalan. Ang tema ng talakayan ay ukol sa kahalagahan ng edukasyon. 2.

Ayon kay Jose Rizal. Ginagamit na pantukoy sa ngalan ng tanging tao . Ang librong kanyang binabasa ay ukol kay Imelda Marcos.2.mga pantuloy na ang layon. kilos o ari ay para sa tanging ngalan ng tao. 2. ang kabataan ang pag-asa ng bayan. gawa. Hal: 1. .

nina 4.Iba Pang Uri ng Pang-ukol 1. ng. ng mga 3. sa . kay . sa mga 2. kina 5. sa. kay. ni.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful