BAHAGI NG PANANALITA

( Part of Speech )

1. Pangngalan (Noun) 2. Panghalip (Pronoun) 3. Pang-uri (Adjective) 4. Pandiwa (Verb) 5. Pang-abay (Adverb) 6. Pangatnig (Conjunction) 7. Pang-angkop () 8. Pang-ukol (Preposition)

A. Pangngalan (Noun) - bahagi ng pananalita na
nagsasaad ng ngalan ng tao, bagay, pook o lugar, hayop, pangyayari, damdamin, kaisipan o ideya.
Uri ng Pangngalan 1. Pantangi (Proper Noun) - nagsasaad ng tanging pangalan ng tao, hayop at bagay at isinusulat sa malaking titik (capital letter) ang unang letra o titik ng salita. Hal: Tsina, Judy Ann, monggol 2. Pambalana (Common Noun) - tawag sa karaniwang pangalan. Hal: bansa, artista, lapis

Kayarian ng Pangngalan 1. lambat.sumayaw . gitna o hulihan man. lila.mga salitang likas at katutubong atin na maaaring mapag-isa Hal: lilo.palaisdaan away . Hal: ganda . ilog 2. silo.mag-away sayaw . Maylapi .kagandahan isda .ang mga salitang-ugat o pangngalang payak na nagtataglay ng panlapi sa unahan. Payak .

Ang kabuuan ng mga salitang ito ay itinuturing na mga salitang ugat. alaala . Hal: gamugamo. Inuulit . biru-biruan Tandaan: May mga pangngalang ang anyo ay mga salitang inuulit ngunit hindi ginigitlingan sapagkat ang inuulit na mga pantig ay walang katuturan kapag napag-isa. Ang unang dalawang pantig lamang ang inuulit kapag ang pangngalan ay may tatlo o higit pang pantig.3.mga pangngalang inuulit ang salitang ugat o ang salitang maylapi. guniguni. Hal: tatay-tatayan. sabi-sabi .

Klase ng mga pangngalang inuulit a. Hal: ari-arian. tau-tauhan b.inuulit ang buong salita Hal: sabi-sabi. Pag-uulit na Ganap . sari-sari .bahagi lang ng salitang-ugat ang inuulit. Pag-uulit na Parsyal .

4. Tambalan . sampay-bakod akyat-bahay.mga pangngalang binubuo ng dalawang magkaibang salita na ipinapalagay na isa na lamang. Hal: hampaslupa. bahay-aliwan kapit-tuko .

G.Kasarian ng Pangngalan (Gender of Noun) 1. Cruz 2. puno . Panlalaki Hal: kuya. Gng. titser. 4. tatay. Santos 3. Pambabae Hal: ate. punongguro. huwes. walang kasarian Hal: silya. di-tiyak Hal: doktor. lobo. nanay.

Hal: katalinuhan. nasa gawi at kaisipan.pangngalang hindi nakikita o nahahawakan ngunit nadarama. Tahas . grupo o pangkat. pagmamahal. buwig.mga pangngalang nakikita o nahahawakan Hal: pula. Lansak . kumpol. pulutong. Hal: kawan. pagdurusa 2. Basal . batalyon .mga pangngalang nagsasaad ng pagsasamasama. ulap 3.Uri ng Pangngalan ayon sa Gamit 1.

Hal: Ibigay mo ang mga aklat kay Rosa. Panghalip ( pronoun) . (Ibigay mo ang mga ito sa kanya. (Sa kanila ang mga iyan.B.ay bahagi ng pananalita na inihahali o ipinapalit sa pangngalan (noun) upang mabawasan ang paulit-ulit na pagbanggit sa pangngalan na hindi magandang pakinggan.) .) Kay Mila at Maria ang mga rosas na nasa mesa.

Ito ay maaaring isahan. kami. atin. kata Maramihan: Tayo. ko Dalawahan: kita. akin. Panghalip na Panao (Personal Pronoun) – ay ipinapalit sa ngalan ng taong nagsasalita. Taong Nagsasalita Isahan: Ako. naming.Mga Uri ng Panghalip 1. May kailanan ang panghalip na panao. sa taong kausap at sa taong pinag-uusapan. dalawahan at maramihan. natin. amin .

Taong Kausap Isahan: Ikaw. inyo. nila . kanila. niya. ka Dalawahan: kita. ninyo Taong Pinag-uusapan Isahan: Siya. kanya Dalawahan: kita. kata Maramihan: Sila. kata Maramihan: Kayo.

doon . Malapit sa Nagsasalita Hal: ito/ ire. Iinihalili rin ito sa pangngalan na malapit o malayo sa nagsasalita. hayun/ ayun. heto. dito Malapit sa Kausap Hal: iyan. hayan/ ayan.2. Panghalip na Pamatlig (Demonstrative Pronoun)– ay inihalili sa pangngalang nagtuturo ng lugar na kinalalagyan ng pangngalan. kinakausap o nag-uusap. diyan Malayo sa Nag-uusap Hal: iyon .

iba. Panghalip na Panaklaw (Indefinite Pronoun)ay mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan at dami o kalahatan ng kinatawang pangngalan. Nagsasaad ng Kaisahan Hal: Isa. bawat isa.3. isapa. Nagsasaad ng dami o kalahatan Hal: lahat. tanan. madla . pulos. balana. pawang.

lugar.4.inihahalili sa pangngalan kung nagtatanong. hayop. alin) c. bagay. Hal: a. tao (ilan) . kanino) b. pangtao (sino. Panghalip na Pananong . bagay. hayop. lugar (ano.

Panghalip na Patulad – ay inihalili sa itinutulad na bagay.Malapit sa kausap Ganoon .Malapit sa nagsasalita Ganyan .Malayo sa nag-uusap . Hal: Ganito/Ganire .5.

Siya ay tutungo sa kapitolyo upang ilatag sa gobernador ang ating mga kahilingan. . Hal: 1.Kaukulan ng Panghalip 1. Kaukulang palagyo.kung ang panghalip ay ginagamit bilang simuno(subject) ng pangungusap.

Hal: 1.2.Ito ay nagsasaad ng pang-aangkin nag isang bagay sa loob ng pangungusap. . Ang bahay nila ay malapit sa paaralang iyong papasukan. Kaukulang Paari .

Kaukulang Palayon . .3.ginagamit na layon ng pang-ukol (preposition) o pandiwa (verb). Hal: 1. Ang batas na ito ay makasasama para sa madla.

Matamis ang inihaing mangga ni Aling Ising. Napakaganda nga ng bistidang iyan! . Hal: 1. Pang-uri (Adjective) – ay mga salitang naglalarawan o nagbibigay katangian sa isang pangngalan o panghalip. 2.C.

Sanlaksa ang mga daga sa tumana. Hal: a. b. b. . Panlarawan .mga salitang naglalarawan.Uri ng Pang-uri Ang pang-uri ay may dalawang uri: 1. Matamis ang tinda niyang mangga.mga salitang nagsasaad ng bilang Hal: a. 2. Pamilang . Si Mang Baste ay nag-iisang lumaban sa asong-ulol. Rosas at itim ang motif ng kanilang kasal.

. Hal: a.Pahambing – naglalarawan sa dalawang pangngalan o tinutukoy. Hal: a. 2. Lantay – nagbibigay ng simple o payak na paglalarawan. maaaring pareho o ang isa ay nakahihigit ang katangian. Si Amelia ay maganda.Kaantasan ng Pang-uring Panlarawan 1. Si Alma ay higit na maganda kaysa kay Amelia.

.3.Ang panghahambing ay higit sa dalawa. Pinakamaganda si Anna sa kanilang lahat. Hal: a. Pasukdol – pagbibigay ng sukdulang paglalarawan o katangiang nakahihigit sa lahat.

. Palipat .may simuno at tuwirang layon (direct object). Payak . Hal: Ang mabait at magalang ay pinagpapala.ay bahagi ng pangungusap na nagpapahayag ng kilos. PANDIWA (VERB). gawa o kalagayan.D. Katawanin . Hal: Nagsampay ng damit si Maria. 2. kay at kina. Hal: Lubos na maghirap ang nangungurakot sa kaban ng bayan.ipinalalagay na ito ang simuno (subject). 3. mga. Ang layong ito ay pinangungunahan ng mga katagang ng.may simuno ito nguni't walang layong tumatanggap. Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1.

5.4.hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa. Balintiyak .ginaganap ng simuno ang isinasaad ng pandiwa. Hal: Ang pagtatayo ng gusali ay pinasinayahan ng punong-lungsod . Hal: Si Jose Rizal ang sumulat ng Noli Me Tangere. Tahasan .

Hal: Magbibigay ng pagsusulit ang guro bukas ng hapon. 2. Hal: Naglalaba ng mga damit si Aling Bining sa ilog. Panghinaharap/Gaganapin o Kontemplatibo (Future Tense) . Pangkasalukuyan/Imperpektibo (Present Tense) nagsasaad ng pagkilos na nasimulan na subali't hindi pa natatapos. 3.Mga Aspekto ng Pandiwa 1. . Pangnagdaan/Naganap na o Perpektibo (Past Tense) nagpapahayag ng kilos o gawang natapos na. Hal: Nagpirito ng isda si Mang Kulas.nagpapahayag na ang kilos o gawa ay mangyayari pa lamang.

ang pandiwa ay nasa payak na anyo.marami ang simuno at kilos na isinasaad. Hal: Nagsisipalakpakan ang mga manonood sa programa.KAILANAN NG PANDIWA 1. Hal: Ang guro ay nagtuturo sa mga bata. Isahan . Maramihan . 2. .

Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwasa pangungusap. mang.. um. sumasagot sa tanong na “sino?” [mag.. maka.ay ang relasyon ng pandiwa sa paksa ng pangungusap. Uri ng Pokus ng Pandiwa 1.magpa-] Hal: Naglunsad ng proyektoang mga kabataan .Pokus ng Pandiwa. makapag. maki. Aktor-pokus / Pokus sa Tagaganap .... ma...

-an] Sa Ingles.2. ito ay ang direct object Hal: Nasira mo ang mga props para sa play.Ang paksa ang layon ng pandiwa sapangungusap. -ipa. .. -i. sumasagot sa tanong na“ano?” [-in... Pokus sa Layon / Gol Pokus . ma..

. sumasagot sa tanong na“saan?” [pag-/-an . Lokatibong Pokus / Pokus sa Ganapan Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sapangungusap. -an/-han . pang-/-an .3. ma-/-an . mapag-/-an] Hal: Pinagtaniman namin ang bukiran ng maraming gulay.

. ito ay ang indirect object Hal: Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam. sumasagot sa tanong na “para kanino” [i.4.Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sapangungusap. ipag-] Sa Ingles. -in . ipang. Benepaktibong Pokus o Pokus sa Tagatanggap . ..

maipang-] Hal: Ang kaldero ang ipinangluto ni nanay ng masarap na ulam para sa amin. .5.Ang paksa ang kasangkapan o bagay na ginagamit upangmaisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap.. Instrumentong Pokus / Pokus sa Gamit .sumasagot sa tanong na “sa pamamagitan ng ano?”/ “ano ang gamit” [ipang.

. ikina-] Hal: Ikinatuwa namin ang pagluluto ng masarap naulamng aming nanay. Kosatibong Pokus / Pokus sa sanhi .Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwasa pangungusap.6. ika. sumasagot sa tanong na “bakit?”/ “ano ang dahilan” [i. ..

-in .7. -han . sumasagot sa tanong na “tungo saan/kanino?” [-an . -hin] Hal: Pinuntahan ni Henry ang tindahan para mamiling kagamitan. Pokus sa Direksyon -Ang paksa ang nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. .

.Kaganapan ng Pandiwa . Kaganapang Tagaganap. Uri ng Kaganapan ng Pandiwa 1.bahagi ito ng panaguri na gumaganap sa kilos na ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Ikinatuwa ng mga mamamayan ang maringal na pagdiriwang ngkalayaan ng bansa.ay tumutukoy sa bahagi ng pangunahingnagpapahayag ng ganap na kahulugan sa pandiwa.

2. Kaganapang Layon – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng bagayna tinutukoy o ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Naghanda ng palatuntunan ang mga guro at mag-aaral. . sa pagdating ng mga panauhin.

3. Kaganapang Tagatanggap– bahagi ng panaguri nanagpapahayag kung sino ang nakikinabang sa kilos na isinasaad ng pandiwa. . Hal: Nagbigay ng donasyon ang kanilang samahan para sa mgabiktima ng sunog.

.4. Kaganapang Ganapan – bahagi ng panaguri na nagsasaad nglugar na siyang pinaggaganapan ng kilos na ipinahayag ng pandiwa Hal: Nanood ng pagtatanghal sa plasa ang mga kabataan.

5. . Kaganapang Kagamitan – bahagi ng panaguri na nagsasaad kunganong bagay o kagamitan ang ginagamit upang maisagawa angkilos na ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Iginuhit niya ang larawan ni Rizal sa pamamagitan ng lapis.

Hal: Nagliwaliw siya sa Tagaytay buong araw.6.bahagi ng panaguri na nagsasaad ng direksyong isinasaad ng kilos na ipinahahayag ng pandiwa. Kaganapang Direksyunal . .

.7. Kaganapang Sanhi – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng dahilanng pagkakaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Hal: Nagwagi sila sa pakikihamok dahil sa katatagan ng kanilang loob.

pandiwa (verb) at kapwa pang-abay. . Pang-abay (Adverb ) .ay mga salitang naglalarawan (words that describe) o nagbibigay-turing sa pang-uri (adjective). Ang manggang itinitinda ni Maria ay masyadong maasim. Hal: A. Panturing sa Pang-uri 1.E.

Panturing sa kapwa Pang-abay 1. Panturing sa Pandiwa 1. Dahan-dahan siyang umakyat ng hagdan para hindi magising ang kanyang natutulog na ina. Talagang mabagal umunlad ang mga taong tamad. C. .B.

. Hal: Mahinahon niyang sinagot ang mga akusa sa kanya.Uri ng Pang-abay 1. 2. Pang-abay na Panlunan (Adverb of Place) nagsasaad kung SAAN naganap. Pang-abay na Pamaraan (Adverb of Manner) .naglalarawan sa pandiwa.ginaganap o gaganapin ang isang pangyayari o kilos. Hal: Tumira siya sa gubat ng labimpitong taon. Ito ay kadalasang pinangungunahan ng katagang SA.

tuwing. sa. * Ang pang-abay na pamanahon ay maaaring may pananda. ginaganap at gaganapin ang isang pangyayari o kilos. hanggang) . May Pananda (Nang. buhat. kapag. Hal: Pupunta ako bukas sa palengke. kung. Pang-abay na Pamanahon (Adverb of Time) nagsasaad kung KAILAN naganap.3. walang pananda o nagsasaad ng dalas. mula. noon. umpisa.

sandali. ngayon Maylapi: kagabi. bukas. tuwing. taun-taon Parirala: noong nagdaang buwan. buwan-buwan) *Ang pang-abay na pamanahon ay may apat na uri: Payak: bukas. taon-taon. sa pagdating ng panahon .) Nagsasaad ng dalas (Araw-araw. gabi-gabi. ngayon. atb. sa darating na Kuwaresma. kangina. mamaya. mamaya. samakalawa Inuulit: araw-araw.Walang pananda (Kahapon.

Hal: Marahil ay matututo na siyang magtanda. 5. opo) Hal: Opo. magsisimba ako bukas. talaga. sadya. Pang-abay na Panang-ayon .nagsasaad ng pagsang-ayon (tunay.nagbabadya ng di-katiyakan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. . oo. Pang-abay na Pang-agam .4.

tulad ng hindi/di at ayaw Hal: Hindi pa lubusang nalulusaw ang yelo sa pitsel. Hal:Naragdagan ang timbang ko nang pitong kilo.nag-sasaad ng pagtanggi. . 7.6. Pang-abay na Pananggi . Pang-abay na Panggaano o Pampanukat nagsasaad ng timbang o sukat. Sumasagot sa tanong na gaano o magkano.

8.ginagamit sa pagtatanong ukol sa panahon. . Nagluto ng sopas ang nanay para kay Celso. a. Pang-abay na Pananong . bilang o halaga. lunan. pook. Pang-abay na Benepaktibo . a.nagsasaad ng kagalingang dulot para sa isang tao . Ilan taon ka na? 9.ang tagatanggap ng kilos.

sapagkat atbp. hinggil.10. Pang-abay na Pangkaukulan pinangungunahan ng tungkol. Hal: Ang seminar ay hinggil sa pagpaplano ng pamilya. 11. Pang-abay na Kawsitibo o Kusatibo nagsasaad ng dahilan. o ukol. Ito ay binubuo ng sugnay o pariralang nagsisimula sa dahil sa. . Hal: Siya ay nagkasakit dahil sa ambon.

13. Katagang pang-bay o Ingklitik .na. naman. Pang-abay na kundisyunal . .nagsasaad ng kundisyon para maganap ang pandiwa.12. Hal: Bubuti ang iyong buhay kung ikaw ay mag-aaral. man Hal: Si Kiray ay darating na.

parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay upang maipakita ang dalawa o higit pang kaisipan sa loob ng pangungusap. . Pangatnig . Ang pangatnig ay ginagamit din sa mga pangungusap na tambalan. hugnayan at langkapan.ay ang mga kataga o lipon ng mga salitang nag-uugnay sa dalawang salita.F.

Uri ng Pangatnig 1. sa lahat ito. .pangatnig na nagsasaad na malapit nang matapos ang pagsasalita o ang nais ipahiwatig ng pangungusap. Panapos . sa bagay na ito) Hal: Makukuha ko na rin sa wakas ang inaasam kong promosyon sa trabaho. (sa wakas. di-kawasa.

2. Pananhi - nagsasaad ng kadahilanan o katuwiran para sa natapos na kilos. (kasi, dahil, palibhasa, sapagkat)

Hal: Sumakit ang kanyang lalamunan dahil sa kasisigaw.

3. Pamukod - pangatnig na ginagamit sa pagbukod o pagtatangi. (o, ni, maging)

Hal: Kung ikaw o si Liza ang bibigyan ng parangal ay wala akong tutol.

4. Paninsay - pangatnig na sinasalungat ng naunang parte ng pangungusap ang ikalawang bahagi nito. (ngunit, subalit, datapwat, habang, bagaman)

Hal: Nakatakda siyang umani ng tagumpay kahit (kahit na) maraming naninira sa kanya.

Panubali . kapag.nagsasaad ito ng pagaatubili o pag-aalinlangan o alternatibong pagpipilian. ( kung.5. pag) Hal: Hindi tayo matutuloy sa sine kapag hindi umuwi nang maaga ang tatay. .

Panimbang . saka) Hal: Anupa't pinagbuti niya ang kanyang pag-aaral para makaahon sa kahirapan. . anupa’t.pangatnig na gamit kung naghahayag ng karagdagang impormasyon at kaisipan. (pati.6.

pangatnig na gumagaya o nagsasabi lamang ng iba. Pamanggit .di umano) Hal: Siya raw ang hari ng sablay . ( raw.7. sa ganang akin.

kilos o gawa.8.gumagaya o tumutulad ng mga pangyayari. siya ring aanihin. Panulad . . Hal: Kung ano ang itinanim.

.gamit ang pangatnig na panlinaw upang ipaliwanag ang bahagi o kabuuan ng isang banggit. (kaya. Panlinaw . sana) Hal: Nahuli na ang tunay na maysala kaya makakawala na si Berto.9. kung gayon.

Ito ay maaaring matagpuan sa pagitan ng pang-uri at pangngalan. ng at g. PANG-ANGKOP .G. . Ang pangangkop ay ang mga katagang na.ay mga katagang idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita upang maging kaaya-aya ang pagbigkas ng mga ito at magkaroon ng ugnayang panggramatika.

Hal: malalim – bangin => malalim na bangin mataas – tao =>mataas na tao .* NA – ginagamit kung ang nauunang salita ay iuugnay sa sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant) maliban sa titik na n. Ito rin ang ginagamit sa mga salitang English na inuulit.

* NG – ginagamit kung ang unang salita ng iuugnay ay nagtatapos sa patinig (vowel). Hal: malaya – isipan ===> malayang isipan malaki – bahay ===>malaking bahay .

Hal: aliwan – pambata => aliwang pambata balon – malalim =>balong malalim .* G – ginagamit an gang iuugnay na unang salita sa sinusundan nito ay nagtatapos sa katinig na n.

Ang tema ng talakayan ay ukol sa kahalagahan ng edukasyon. gawa. Ginagamit bilang pangngalang pambalana (common noun) . 2.mga pantukoy na ang layon. Pang-ukol (Preposition) ay bahagi ng pananalitang naguugnay sa pangngalan. gawa. kilos o ari ay para sa lahat o balana.H. Dalawang Pangkat ng Pang-ukol 1. ari. pandiwa at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos. panghalip. balak o layon. Hal: 1. Ang mga donasyong ibinigay ng mga pulitiko ay para sa mga nasunug .

kilos o ari ay para sa tanging ngalan ng tao. 2. Hal: 1. ang kabataan ang pag-asa ng bayan.2. . Ayon kay Jose Rizal. Ginagamit na pantukoy sa ngalan ng tanging tao . gawa. Ang librong kanyang binabasa ay ukol kay Imelda Marcos.mga pantuloy na ang layon.

ng mga 3. nina 4.Iba Pang Uri ng Pang-ukol 1. kay . kay. sa mga 2. ng. sa. kina 5. ni. sa .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful