BAHAGI NG PANANALITA

( Part of Speech )

1. Pangngalan (Noun) 2. Panghalip (Pronoun) 3. Pang-uri (Adjective) 4. Pandiwa (Verb) 5. Pang-abay (Adverb) 6. Pangatnig (Conjunction) 7. Pang-angkop () 8. Pang-ukol (Preposition)

A. Pangngalan (Noun) - bahagi ng pananalita na
nagsasaad ng ngalan ng tao, bagay, pook o lugar, hayop, pangyayari, damdamin, kaisipan o ideya.
Uri ng Pangngalan 1. Pantangi (Proper Noun) - nagsasaad ng tanging pangalan ng tao, hayop at bagay at isinusulat sa malaking titik (capital letter) ang unang letra o titik ng salita. Hal: Tsina, Judy Ann, monggol 2. Pambalana (Common Noun) - tawag sa karaniwang pangalan. Hal: bansa, artista, lapis

lila.ang mga salitang-ugat o pangngalang payak na nagtataglay ng panlapi sa unahan. ilog 2. lambat. Hal: ganda .Kayarian ng Pangngalan 1.sumayaw .mga salitang likas at katutubong atin na maaaring mapag-isa Hal: lilo.mag-away sayaw . Payak .palaisdaan away . gitna o hulihan man. Maylapi . silo.kagandahan isda .

3. Hal: tatay-tatayan. Inuulit .mga pangngalang inuulit ang salitang ugat o ang salitang maylapi. guniguni. alaala . Ang unang dalawang pantig lamang ang inuulit kapag ang pangngalan ay may tatlo o higit pang pantig. sabi-sabi . Ang kabuuan ng mga salitang ito ay itinuturing na mga salitang ugat. Hal: gamugamo. biru-biruan Tandaan: May mga pangngalang ang anyo ay mga salitang inuulit ngunit hindi ginigitlingan sapagkat ang inuulit na mga pantig ay walang katuturan kapag napag-isa.

bahagi lang ng salitang-ugat ang inuulit. sari-sari . Pag-uulit na Ganap . Hal: ari-arian.inuulit ang buong salita Hal: sabi-sabi.Klase ng mga pangngalang inuulit a. tau-tauhan b. Pag-uulit na Parsyal .

mga pangngalang binubuo ng dalawang magkaibang salita na ipinapalagay na isa na lamang.4. Tambalan . sampay-bakod akyat-bahay. bahay-aliwan kapit-tuko . Hal: hampaslupa.

Panlalaki Hal: kuya. punongguro. walang kasarian Hal: silya. Gng. puno . Santos 3. 4. di-tiyak Hal: doktor. lobo. Cruz 2. nanay.Kasarian ng Pangngalan (Gender of Noun) 1. tatay. G. titser. Pambabae Hal: ate. huwes.

Basal . grupo o pangkat.mga pangngalang nagsasaad ng pagsasamasama. ulap 3. Hal: kawan.pangngalang hindi nakikita o nahahawakan ngunit nadarama. Lansak . pagmamahal. Tahas . batalyon . pagdurusa 2. Hal: katalinuhan. kumpol. nasa gawi at kaisipan. pulutong.mga pangngalang nakikita o nahahawakan Hal: pula. buwig.Uri ng Pangngalan ayon sa Gamit 1.

B. Hal: Ibigay mo ang mga aklat kay Rosa.) .) Kay Mila at Maria ang mga rosas na nasa mesa. (Ibigay mo ang mga ito sa kanya.ay bahagi ng pananalita na inihahali o ipinapalit sa pangngalan (noun) upang mabawasan ang paulit-ulit na pagbanggit sa pangngalan na hindi magandang pakinggan. Panghalip ( pronoun) . (Sa kanila ang mga iyan.

natin. ko Dalawahan: kita. Ito ay maaaring isahan. Panghalip na Panao (Personal Pronoun) – ay ipinapalit sa ngalan ng taong nagsasalita. kata Maramihan: Tayo.Mga Uri ng Panghalip 1. amin . naming. kami. dalawahan at maramihan. atin. sa taong kausap at sa taong pinag-uusapan. akin. May kailanan ang panghalip na panao. Taong Nagsasalita Isahan: Ako.

kanya Dalawahan: kita. ka Dalawahan: kita. niya. kanila.Taong Kausap Isahan: Ikaw. ninyo Taong Pinag-uusapan Isahan: Siya. inyo. kata Maramihan: Kayo. nila . kata Maramihan: Sila.

hayan/ ayan. Panghalip na Pamatlig (Demonstrative Pronoun)– ay inihalili sa pangngalang nagtuturo ng lugar na kinalalagyan ng pangngalan. Malapit sa Nagsasalita Hal: ito/ ire. hayun/ ayun. Iinihalili rin ito sa pangngalan na malapit o malayo sa nagsasalita. diyan Malayo sa Nag-uusap Hal: iyon . doon . dito Malapit sa Kausap Hal: iyan. heto.2. kinakausap o nag-uusap.

pulos. pawang. Panghalip na Panaklaw (Indefinite Pronoun)ay mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan at dami o kalahatan ng kinatawang pangngalan. balana. bawat isa. madla . tanan.3. isapa. Nagsasaad ng Kaisahan Hal: Isa. Nagsasaad ng dami o kalahatan Hal: lahat. iba.

lugar (ano. hayop.inihahalili sa pangngalan kung nagtatanong. Panghalip na Pananong . bagay.4. tao (ilan) . hayop. Hal: a. alin) c. kanino) b. lugar. bagay. pangtao (sino.

Malapit sa kausap Ganoon . Hal: Ganito/Ganire .Malapit sa nagsasalita Ganyan .5.Malayo sa nag-uusap . Panghalip na Patulad – ay inihalili sa itinutulad na bagay.

kung ang panghalip ay ginagamit bilang simuno(subject) ng pangungusap. Kaukulang palagyo.Kaukulan ng Panghalip 1. Hal: 1. . Siya ay tutungo sa kapitolyo upang ilatag sa gobernador ang ating mga kahilingan.

2. Ang bahay nila ay malapit sa paaralang iyong papasukan. .Ito ay nagsasaad ng pang-aangkin nag isang bagay sa loob ng pangungusap. Kaukulang Paari . Hal: 1.

Ang batas na ito ay makasasama para sa madla.3.ginagamit na layon ng pang-ukol (preposition) o pandiwa (verb). Kaukulang Palayon . . Hal: 1.

2. Matamis ang inihaing mangga ni Aling Ising. Napakaganda nga ng bistidang iyan! . Hal: 1. Pang-uri (Adjective) – ay mga salitang naglalarawan o nagbibigay katangian sa isang pangngalan o panghalip.C.

2. Matamis ang tinda niyang mangga. .Uri ng Pang-uri Ang pang-uri ay may dalawang uri: 1. Sanlaksa ang mga daga sa tumana. Panlarawan .mga salitang nagsasaad ng bilang Hal: a. Hal: a. b. b.mga salitang naglalarawan. Rosas at itim ang motif ng kanilang kasal. Pamilang . Si Mang Baste ay nag-iisang lumaban sa asong-ulol.

Hal: a. Hal: a. maaaring pareho o ang isa ay nakahihigit ang katangian. . Si Alma ay higit na maganda kaysa kay Amelia. 2.Pahambing – naglalarawan sa dalawang pangngalan o tinutukoy. Lantay – nagbibigay ng simple o payak na paglalarawan. Si Amelia ay maganda.Kaantasan ng Pang-uring Panlarawan 1.

. Hal: a. Pinakamaganda si Anna sa kanilang lahat. Pasukdol – pagbibigay ng sukdulang paglalarawan o katangiang nakahihigit sa lahat.Ang panghahambing ay higit sa dalawa.3.

Ang layong ito ay pinangungunahan ng mga katagang ng. gawa o kalagayan. . Hal: Nagsampay ng damit si Maria. Hal: Lubos na maghirap ang nangungurakot sa kaban ng bayan.may simuno ito nguni't walang layong tumatanggap. mga. Hal: Ang mabait at magalang ay pinagpapala. Palipat .ipinalalagay na ito ang simuno (subject). kay at kina. Payak . Katawanin .D. PANDIWA (VERB). 3.ay bahagi ng pangungusap na nagpapahayag ng kilos. 2.may simuno at tuwirang layon (direct object). Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1.

ginaganap ng simuno ang isinasaad ng pandiwa.4. Balintiyak .hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa. Tahasan . Hal: Si Jose Rizal ang sumulat ng Noli Me Tangere. Hal: Ang pagtatayo ng gusali ay pinasinayahan ng punong-lungsod . 5.

Panghinaharap/Gaganapin o Kontemplatibo (Future Tense) . Hal: Nagpirito ng isda si Mang Kulas. 3. .Mga Aspekto ng Pandiwa 1. 2. Pangnagdaan/Naganap na o Perpektibo (Past Tense) nagpapahayag ng kilos o gawang natapos na. Hal: Magbibigay ng pagsusulit ang guro bukas ng hapon.nagpapahayag na ang kilos o gawa ay mangyayari pa lamang. Pangkasalukuyan/Imperpektibo (Present Tense) nagsasaad ng pagkilos na nasimulan na subali't hindi pa natatapos. Hal: Naglalaba ng mga damit si Aling Bining sa ilog.

Isahan . 2.ang pandiwa ay nasa payak na anyo. Hal: Ang guro ay nagtuturo sa mga bata.KAILANAN NG PANDIWA 1.marami ang simuno at kilos na isinasaad. Hal: Nagsisipalakpakan ang mga manonood sa programa. Maramihan . .

Pokus ng Pandiwa..ay ang relasyon ng pandiwa sa paksa ng pangungusap.Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwasa pangungusap.. makapag. sumasagot sa tanong na “sino?” [mag.. Uri ng Pokus ng Pandiwa 1. ma. mang. um.. maki.magpa-] Hal: Naglunsad ng proyektoang mga kabataan .... Aktor-pokus / Pokus sa Tagaganap . maka.

-an] Sa Ingles..2.. ma... Pokus sa Layon / Gol Pokus .Ang paksa ang layon ng pandiwa sapangungusap. . -ipa. sumasagot sa tanong na“ano?” [-in. ito ay ang direct object Hal: Nasira mo ang mga props para sa play. -i.

-an/-han . mapag-/-an] Hal: Pinagtaniman namin ang bukiran ng maraming gulay. sumasagot sa tanong na“saan?” [pag-/-an .3. pang-/-an . . ma-/-an . Lokatibong Pokus / Pokus sa Ganapan Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sapangungusap.

ito ay ang indirect object Hal: Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam. ipag-] Sa Ingles.Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sapangungusap. Benepaktibong Pokus o Pokus sa Tagatanggap . ipang. sumasagot sa tanong na “para kanino” [i... . -in .4.

sumasagot sa tanong na “sa pamamagitan ng ano?”/ “ano ang gamit” [ipang.5.Ang paksa ang kasangkapan o bagay na ginagamit upangmaisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap.. . maipang-] Hal: Ang kaldero ang ipinangluto ni nanay ng masarap na ulam para sa amin. Instrumentong Pokus / Pokus sa Gamit .

6... Kosatibong Pokus / Pokus sa sanhi .Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwasa pangungusap. . sumasagot sa tanong na “bakit?”/ “ano ang dahilan” [i. ika. ikina-] Hal: Ikinatuwa namin ang pagluluto ng masarap naulamng aming nanay.

-han .7. -in . Pokus sa Direksyon -Ang paksa ang nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. . -hin] Hal: Pinuntahan ni Henry ang tindahan para mamiling kagamitan. sumasagot sa tanong na “tungo saan/kanino?” [-an .

Uri ng Kaganapan ng Pandiwa 1. . Kaganapang Tagaganap.Kaganapan ng Pandiwa . Hal: Ikinatuwa ng mga mamamayan ang maringal na pagdiriwang ngkalayaan ng bansa.ay tumutukoy sa bahagi ng pangunahingnagpapahayag ng ganap na kahulugan sa pandiwa.bahagi ito ng panaguri na gumaganap sa kilos na ipinahahayag ng pandiwa.

2. Kaganapang Layon – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng bagayna tinutukoy o ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Naghanda ng palatuntunan ang mga guro at mag-aaral. sa pagdating ng mga panauhin. .

Hal: Nagbigay ng donasyon ang kanilang samahan para sa mgabiktima ng sunog. Kaganapang Tagatanggap– bahagi ng panaguri nanagpapahayag kung sino ang nakikinabang sa kilos na isinasaad ng pandiwa. .3.

. Kaganapang Ganapan – bahagi ng panaguri na nagsasaad nglugar na siyang pinaggaganapan ng kilos na ipinahayag ng pandiwa Hal: Nanood ng pagtatanghal sa plasa ang mga kabataan.4.

5. Kaganapang Kagamitan – bahagi ng panaguri na nagsasaad kunganong bagay o kagamitan ang ginagamit upang maisagawa angkilos na ipinahahayag ng pandiwa. . Hal: Iginuhit niya ang larawan ni Rizal sa pamamagitan ng lapis.

Kaganapang Direksyunal . Hal: Nagliwaliw siya sa Tagaytay buong araw.6. .bahagi ng panaguri na nagsasaad ng direksyong isinasaad ng kilos na ipinahahayag ng pandiwa.

Kaganapang Sanhi – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng dahilanng pagkakaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Hal: Nagwagi sila sa pakikihamok dahil sa katatagan ng kanilang loob. .7.

ay mga salitang naglalarawan (words that describe) o nagbibigay-turing sa pang-uri (adjective). Panturing sa Pang-uri 1.E. pandiwa (verb) at kapwa pang-abay. . Ang manggang itinitinda ni Maria ay masyadong maasim. Hal: A. Pang-abay (Adverb ) .

C. Panturing sa kapwa Pang-abay 1. Talagang mabagal umunlad ang mga taong tamad. . Dahan-dahan siyang umakyat ng hagdan para hindi magising ang kanyang natutulog na ina. Panturing sa Pandiwa 1.B.

Pang-abay na Pamaraan (Adverb of Manner) . Pang-abay na Panlunan (Adverb of Place) nagsasaad kung SAAN naganap. Ito ay kadalasang pinangungunahan ng katagang SA.ginaganap o gaganapin ang isang pangyayari o kilos.naglalarawan sa pandiwa.Uri ng Pang-abay 1. 2. Hal: Tumira siya sa gubat ng labimpitong taon. Hal: Mahinahon niyang sinagot ang mga akusa sa kanya. .

kapag. buhat.3. mula. May Pananda (Nang. Pang-abay na Pamanahon (Adverb of Time) nagsasaad kung KAILAN naganap. noon. hanggang) . ginaganap at gaganapin ang isang pangyayari o kilos. umpisa. tuwing. Hal: Pupunta ako bukas sa palengke. sa. * Ang pang-abay na pamanahon ay maaaring may pananda. kung. walang pananda o nagsasaad ng dalas.

kangina. sa darating na Kuwaresma. ngayon Maylapi: kagabi. buwan-buwan) *Ang pang-abay na pamanahon ay may apat na uri: Payak: bukas. taun-taon Parirala: noong nagdaang buwan. mamaya. atb.) Nagsasaad ng dalas (Araw-araw. samakalawa Inuulit: araw-araw. ngayon. taon-taon. mamaya. sandali. sa pagdating ng panahon . gabi-gabi. bukas.Walang pananda (Kahapon. tuwing.

sadya. oo.nagsasaad ng pagsang-ayon (tunay. Pang-abay na Pang-agam .nagbabadya ng di-katiyakan sa pagganap sa kilos ng pandiwa.4. . Pang-abay na Panang-ayon . 5. opo) Hal: Opo. talaga. Hal: Marahil ay matututo na siyang magtanda. magsisimba ako bukas.

7.nag-sasaad ng pagtanggi. Pang-abay na Pananggi .6. tulad ng hindi/di at ayaw Hal: Hindi pa lubusang nalulusaw ang yelo sa pitsel. Pang-abay na Panggaano o Pampanukat nagsasaad ng timbang o sukat. Sumasagot sa tanong na gaano o magkano. Hal:Naragdagan ang timbang ko nang pitong kilo. .

Nagluto ng sopas ang nanay para kay Celso.ginagamit sa pagtatanong ukol sa panahon. a. lunan. Pang-abay na Pananong . Pang-abay na Benepaktibo . . bilang o halaga.nagsasaad ng kagalingang dulot para sa isang tao .8. pook.ang tagatanggap ng kilos. a. Ilan taon ka na? 9.

hinggil. 11. o ukol. Hal: Ang seminar ay hinggil sa pagpaplano ng pamilya. Pang-abay na Pangkaukulan pinangungunahan ng tungkol. Pang-abay na Kawsitibo o Kusatibo nagsasaad ng dahilan. Ito ay binubuo ng sugnay o pariralang nagsisimula sa dahil sa.10. sapagkat atbp. Hal: Siya ay nagkasakit dahil sa ambon. .

na. Hal: Bubuti ang iyong buhay kung ikaw ay mag-aaral. . 13. Pang-abay na kundisyunal . naman. Katagang pang-bay o Ingklitik . man Hal: Si Kiray ay darating na.nagsasaad ng kundisyon para maganap ang pandiwa.12.

.F. Pangatnig . hugnayan at langkapan. Ang pangatnig ay ginagamit din sa mga pangungusap na tambalan. parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay upang maipakita ang dalawa o higit pang kaisipan sa loob ng pangungusap.ay ang mga kataga o lipon ng mga salitang nag-uugnay sa dalawang salita.

. Panapos . di-kawasa. (sa wakas. sa lahat ito.pangatnig na nagsasaad na malapit nang matapos ang pagsasalita o ang nais ipahiwatig ng pangungusap. sa bagay na ito) Hal: Makukuha ko na rin sa wakas ang inaasam kong promosyon sa trabaho.Uri ng Pangatnig 1.

2. Pananhi - nagsasaad ng kadahilanan o katuwiran para sa natapos na kilos. (kasi, dahil, palibhasa, sapagkat)

Hal: Sumakit ang kanyang lalamunan dahil sa kasisigaw.

3. Pamukod - pangatnig na ginagamit sa pagbukod o pagtatangi. (o, ni, maging)

Hal: Kung ikaw o si Liza ang bibigyan ng parangal ay wala akong tutol.

4. Paninsay - pangatnig na sinasalungat ng naunang parte ng pangungusap ang ikalawang bahagi nito. (ngunit, subalit, datapwat, habang, bagaman)

Hal: Nakatakda siyang umani ng tagumpay kahit (kahit na) maraming naninira sa kanya.

kapag. ( kung.5.nagsasaad ito ng pagaatubili o pag-aalinlangan o alternatibong pagpipilian. Panubali . . pag) Hal: Hindi tayo matutuloy sa sine kapag hindi umuwi nang maaga ang tatay.

saka) Hal: Anupa't pinagbuti niya ang kanyang pag-aaral para makaahon sa kahirapan. anupa’t.pangatnig na gamit kung naghahayag ng karagdagang impormasyon at kaisipan.6. . Panimbang . (pati.

sa ganang akin.di umano) Hal: Siya raw ang hari ng sablay . ( raw. Pamanggit .7.pangatnig na gumagaya o nagsasabi lamang ng iba.

Panulad . kilos o gawa. Hal: Kung ano ang itinanim. siya ring aanihin.gumagaya o tumutulad ng mga pangyayari. .8.

gamit ang pangatnig na panlinaw upang ipaliwanag ang bahagi o kabuuan ng isang banggit. Panlinaw . . (kaya. kung gayon.9. sana) Hal: Nahuli na ang tunay na maysala kaya makakawala na si Berto.

Ito ay maaaring matagpuan sa pagitan ng pang-uri at pangngalan. Ang pangangkop ay ang mga katagang na. PANG-ANGKOP .ay mga katagang idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita upang maging kaaya-aya ang pagbigkas ng mga ito at magkaroon ng ugnayang panggramatika. .G. ng at g.

Ito rin ang ginagamit sa mga salitang English na inuulit. Hal: malalim – bangin => malalim na bangin mataas – tao =>mataas na tao .* NA – ginagamit kung ang nauunang salita ay iuugnay sa sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant) maliban sa titik na n.

* NG – ginagamit kung ang unang salita ng iuugnay ay nagtatapos sa patinig (vowel). Hal: malaya – isipan ===> malayang isipan malaki – bahay ===>malaking bahay .

* G – ginagamit an gang iuugnay na unang salita sa sinusundan nito ay nagtatapos sa katinig na n. Hal: aliwan – pambata => aliwang pambata balon – malalim =>balong malalim .

mga pantukoy na ang layon. Ginagamit bilang pangngalang pambalana (common noun) .H. Ang mga donasyong ibinigay ng mga pulitiko ay para sa mga nasunug . ari. gawa. Hal: 1. 2. Ang tema ng talakayan ay ukol sa kahalagahan ng edukasyon. pandiwa at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos. panghalip. Dalawang Pangkat ng Pang-ukol 1. balak o layon. gawa. kilos o ari ay para sa lahat o balana. Pang-ukol (Preposition) ay bahagi ng pananalitang naguugnay sa pangngalan.

Hal: 1. ang kabataan ang pag-asa ng bayan.2. Ginagamit na pantukoy sa ngalan ng tanging tao . Ang librong kanyang binabasa ay ukol kay Imelda Marcos. . Ayon kay Jose Rizal. 2. gawa.mga pantuloy na ang layon. kilos o ari ay para sa tanging ngalan ng tao.

Iba Pang Uri ng Pang-ukol 1. kina 5. sa . sa mga 2. kay. ng mga 3. ni. ng. nina 4. sa. kay .