BAHAGI NG PANANALITA

( Part of Speech )

1. Pangngalan (Noun) 2. Panghalip (Pronoun) 3. Pang-uri (Adjective) 4. Pandiwa (Verb) 5. Pang-abay (Adverb) 6. Pangatnig (Conjunction) 7. Pang-angkop () 8. Pang-ukol (Preposition)

A. Pangngalan (Noun) - bahagi ng pananalita na
nagsasaad ng ngalan ng tao, bagay, pook o lugar, hayop, pangyayari, damdamin, kaisipan o ideya.
Uri ng Pangngalan 1. Pantangi (Proper Noun) - nagsasaad ng tanging pangalan ng tao, hayop at bagay at isinusulat sa malaking titik (capital letter) ang unang letra o titik ng salita. Hal: Tsina, Judy Ann, monggol 2. Pambalana (Common Noun) - tawag sa karaniwang pangalan. Hal: bansa, artista, lapis

mag-away sayaw .sumayaw . Maylapi . Payak . ilog 2. Hal: ganda .palaisdaan away . lambat. silo.Kayarian ng Pangngalan 1.mga salitang likas at katutubong atin na maaaring mapag-isa Hal: lilo. lila.ang mga salitang-ugat o pangngalang payak na nagtataglay ng panlapi sa unahan. gitna o hulihan man.kagandahan isda .

Inuulit .3. Hal: gamugamo. alaala . Hal: tatay-tatayan. Ang kabuuan ng mga salitang ito ay itinuturing na mga salitang ugat.mga pangngalang inuulit ang salitang ugat o ang salitang maylapi. sabi-sabi . biru-biruan Tandaan: May mga pangngalang ang anyo ay mga salitang inuulit ngunit hindi ginigitlingan sapagkat ang inuulit na mga pantig ay walang katuturan kapag napag-isa. guniguni. Ang unang dalawang pantig lamang ang inuulit kapag ang pangngalan ay may tatlo o higit pang pantig.

tau-tauhan b. Hal: ari-arian. Pag-uulit na Ganap . sari-sari . Pag-uulit na Parsyal .bahagi lang ng salitang-ugat ang inuulit.inuulit ang buong salita Hal: sabi-sabi.Klase ng mga pangngalang inuulit a.

mga pangngalang binubuo ng dalawang magkaibang salita na ipinapalagay na isa na lamang. sampay-bakod akyat-bahay. Hal: hampaslupa.4. bahay-aliwan kapit-tuko . Tambalan .

Cruz 2. Panlalaki Hal: kuya. puno . walang kasarian Hal: silya. G.Kasarian ng Pangngalan (Gender of Noun) 1. huwes. di-tiyak Hal: doktor. Santos 3. nanay. Pambabae Hal: ate. Gng. punongguro. lobo. tatay. 4. titser.

buwig. pulutong.pangngalang hindi nakikita o nahahawakan ngunit nadarama.mga pangngalang nagsasaad ng pagsasamasama.Uri ng Pangngalan ayon sa Gamit 1. Basal . Hal: katalinuhan. grupo o pangkat. nasa gawi at kaisipan. kumpol. pagmamahal. Tahas . ulap 3. batalyon . Lansak . pagdurusa 2. Hal: kawan.mga pangngalang nakikita o nahahawakan Hal: pula.

Panghalip ( pronoun) .) Kay Mila at Maria ang mga rosas na nasa mesa.ay bahagi ng pananalita na inihahali o ipinapalit sa pangngalan (noun) upang mabawasan ang paulit-ulit na pagbanggit sa pangngalan na hindi magandang pakinggan.) .B. (Sa kanila ang mga iyan. Hal: Ibigay mo ang mga aklat kay Rosa. (Ibigay mo ang mga ito sa kanya.

ko Dalawahan: kita. natin. Panghalip na Panao (Personal Pronoun) – ay ipinapalit sa ngalan ng taong nagsasalita.Mga Uri ng Panghalip 1. akin. sa taong kausap at sa taong pinag-uusapan. amin . Taong Nagsasalita Isahan: Ako. naming. kata Maramihan: Tayo. Ito ay maaaring isahan. dalawahan at maramihan. May kailanan ang panghalip na panao. kami. atin.

kanya Dalawahan: kita. kata Maramihan: Kayo. ka Dalawahan: kita. ninyo Taong Pinag-uusapan Isahan: Siya. kata Maramihan: Sila. inyo.Taong Kausap Isahan: Ikaw. kanila. nila . niya.

heto. hayun/ ayun. kinakausap o nag-uusap. dito Malapit sa Kausap Hal: iyan. Iinihalili rin ito sa pangngalan na malapit o malayo sa nagsasalita. Panghalip na Pamatlig (Demonstrative Pronoun)– ay inihalili sa pangngalang nagtuturo ng lugar na kinalalagyan ng pangngalan.2. doon . Malapit sa Nagsasalita Hal: ito/ ire. diyan Malayo sa Nag-uusap Hal: iyon . hayan/ ayan.

iba.3. pulos. bawat isa. balana. Nagsasaad ng dami o kalahatan Hal: lahat. Nagsasaad ng Kaisahan Hal: Isa. isapa. pawang. tanan. Panghalip na Panaklaw (Indefinite Pronoun)ay mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan at dami o kalahatan ng kinatawang pangngalan. madla .

lugar (ano. alin) c. kanino) b. Panghalip na Pananong . hayop. hayop. Hal: a. bagay. lugar. tao (ilan) . bagay.4. pangtao (sino.inihahalili sa pangngalan kung nagtatanong.

5.Malapit sa nagsasalita Ganyan .Malapit sa kausap Ganoon .Malayo sa nag-uusap . Panghalip na Patulad – ay inihalili sa itinutulad na bagay. Hal: Ganito/Ganire .

Siya ay tutungo sa kapitolyo upang ilatag sa gobernador ang ating mga kahilingan.Kaukulan ng Panghalip 1. . Kaukulang palagyo.kung ang panghalip ay ginagamit bilang simuno(subject) ng pangungusap. Hal: 1.

Hal: 1. Kaukulang Paari .2.Ito ay nagsasaad ng pang-aangkin nag isang bagay sa loob ng pangungusap. Ang bahay nila ay malapit sa paaralang iyong papasukan. .

Hal: 1. Ang batas na ito ay makasasama para sa madla.3. Kaukulang Palayon .ginagamit na layon ng pang-ukol (preposition) o pandiwa (verb). .

Pang-uri (Adjective) – ay mga salitang naglalarawan o nagbibigay katangian sa isang pangngalan o panghalip.C. 2. Napakaganda nga ng bistidang iyan! . Matamis ang inihaing mangga ni Aling Ising. Hal: 1.

Rosas at itim ang motif ng kanilang kasal. . b. Panlarawan . Matamis ang tinda niyang mangga. Hal: a. Si Mang Baste ay nag-iisang lumaban sa asong-ulol. b.mga salitang nagsasaad ng bilang Hal: a. 2.Uri ng Pang-uri Ang pang-uri ay may dalawang uri: 1.mga salitang naglalarawan. Sanlaksa ang mga daga sa tumana. Pamilang .

2. .Pahambing – naglalarawan sa dalawang pangngalan o tinutukoy. Hal: a. Hal: a. Si Alma ay higit na maganda kaysa kay Amelia. Si Amelia ay maganda.Kaantasan ng Pang-uring Panlarawan 1. maaaring pareho o ang isa ay nakahihigit ang katangian. Lantay – nagbibigay ng simple o payak na paglalarawan.

Ang panghahambing ay higit sa dalawa. Hal: a. .3. Pinakamaganda si Anna sa kanilang lahat. Pasukdol – pagbibigay ng sukdulang paglalarawan o katangiang nakahihigit sa lahat.

D.may simuno at tuwirang layon (direct object). . 3. Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1.ipinalalagay na ito ang simuno (subject). Payak . Ang layong ito ay pinangungunahan ng mga katagang ng.ay bahagi ng pangungusap na nagpapahayag ng kilos. PANDIWA (VERB). 2. gawa o kalagayan. Hal: Lubos na maghirap ang nangungurakot sa kaban ng bayan. Hal: Ang mabait at magalang ay pinagpapala. mga. kay at kina. Katawanin .may simuno ito nguni't walang layong tumatanggap. Palipat . Hal: Nagsampay ng damit si Maria.

hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa. Tahasan .ginaganap ng simuno ang isinasaad ng pandiwa. Hal: Ang pagtatayo ng gusali ay pinasinayahan ng punong-lungsod .4. Balintiyak . Hal: Si Jose Rizal ang sumulat ng Noli Me Tangere. 5.

Pangkasalukuyan/Imperpektibo (Present Tense) nagsasaad ng pagkilos na nasimulan na subali't hindi pa natatapos. 2. Hal: Naglalaba ng mga damit si Aling Bining sa ilog. Pangnagdaan/Naganap na o Perpektibo (Past Tense) nagpapahayag ng kilos o gawang natapos na. Panghinaharap/Gaganapin o Kontemplatibo (Future Tense) . . Hal: Nagpirito ng isda si Mang Kulas. 3.nagpapahayag na ang kilos o gawa ay mangyayari pa lamang.Mga Aspekto ng Pandiwa 1. Hal: Magbibigay ng pagsusulit ang guro bukas ng hapon.

ang pandiwa ay nasa payak na anyo. 2. Maramihan . Isahan .KAILANAN NG PANDIWA 1. Hal: Ang guro ay nagtuturo sa mga bata. .marami ang simuno at kilos na isinasaad. Hal: Nagsisipalakpakan ang mga manonood sa programa.

.... makapag.. mang.Pokus ng Pandiwa.. Uri ng Pokus ng Pandiwa 1. Aktor-pokus / Pokus sa Tagaganap .magpa-] Hal: Naglunsad ng proyektoang mga kabataan . maki. ma. um. sumasagot sa tanong na “sino?” [mag. maka.Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwasa pangungusap.ay ang relasyon ng pandiwa sa paksa ng pangungusap..

ma. -an] Sa Ingles. -ipa... Pokus sa Layon / Gol Pokus .2... ito ay ang direct object Hal: Nasira mo ang mga props para sa play. .Ang paksa ang layon ng pandiwa sapangungusap. -i. sumasagot sa tanong na“ano?” [-in.

. pang-/-an . ma-/-an . sumasagot sa tanong na“saan?” [pag-/-an . -an/-han .3. Lokatibong Pokus / Pokus sa Ganapan Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sapangungusap. mapag-/-an] Hal: Pinagtaniman namin ang bukiran ng maraming gulay.

Benepaktibong Pokus o Pokus sa Tagatanggap .Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sapangungusap..4. . sumasagot sa tanong na “para kanino” [i. ipag-] Sa Ingles. ipang.. ito ay ang indirect object Hal: Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam. -in .

Ang paksa ang kasangkapan o bagay na ginagamit upangmaisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap. Instrumentong Pokus / Pokus sa Gamit .5. maipang-] Hal: Ang kaldero ang ipinangluto ni nanay ng masarap na ulam para sa amin. ..sumasagot sa tanong na “sa pamamagitan ng ano?”/ “ano ang gamit” [ipang.

ika..6. Kosatibong Pokus / Pokus sa sanhi . ikina-] Hal: Ikinatuwa namin ang pagluluto ng masarap naulamng aming nanay.. sumasagot sa tanong na “bakit?”/ “ano ang dahilan” [i. .Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwasa pangungusap.

-han . Pokus sa Direksyon -Ang paksa ang nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. -in . . -hin] Hal: Pinuntahan ni Henry ang tindahan para mamiling kagamitan.7. sumasagot sa tanong na “tungo saan/kanino?” [-an .

Hal: Ikinatuwa ng mga mamamayan ang maringal na pagdiriwang ngkalayaan ng bansa. Kaganapang Tagaganap. . Uri ng Kaganapan ng Pandiwa 1.ay tumutukoy sa bahagi ng pangunahingnagpapahayag ng ganap na kahulugan sa pandiwa.bahagi ito ng panaguri na gumaganap sa kilos na ipinahahayag ng pandiwa.Kaganapan ng Pandiwa .

Kaganapang Layon – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng bagayna tinutukoy o ipinahahayag ng pandiwa. sa pagdating ng mga panauhin. . Hal: Naghanda ng palatuntunan ang mga guro at mag-aaral.2.

. Kaganapang Tagatanggap– bahagi ng panaguri nanagpapahayag kung sino ang nakikinabang sa kilos na isinasaad ng pandiwa. Hal: Nagbigay ng donasyon ang kanilang samahan para sa mgabiktima ng sunog.3.

4. . Kaganapang Ganapan – bahagi ng panaguri na nagsasaad nglugar na siyang pinaggaganapan ng kilos na ipinahayag ng pandiwa Hal: Nanood ng pagtatanghal sa plasa ang mga kabataan.

5. Hal: Iginuhit niya ang larawan ni Rizal sa pamamagitan ng lapis. . Kaganapang Kagamitan – bahagi ng panaguri na nagsasaad kunganong bagay o kagamitan ang ginagamit upang maisagawa angkilos na ipinahahayag ng pandiwa.

Kaganapang Direksyunal . .bahagi ng panaguri na nagsasaad ng direksyong isinasaad ng kilos na ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Nagliwaliw siya sa Tagaytay buong araw.6.

Kaganapang Sanhi – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng dahilanng pagkakaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Hal: Nagwagi sila sa pakikihamok dahil sa katatagan ng kanilang loob. .7.

Panturing sa Pang-uri 1. Pang-abay (Adverb ) . Hal: A.ay mga salitang naglalarawan (words that describe) o nagbibigay-turing sa pang-uri (adjective).E. . Ang manggang itinitinda ni Maria ay masyadong maasim. pandiwa (verb) at kapwa pang-abay.

. Talagang mabagal umunlad ang mga taong tamad. Panturing sa Pandiwa 1. Panturing sa kapwa Pang-abay 1.B. C. Dahan-dahan siyang umakyat ng hagdan para hindi magising ang kanyang natutulog na ina.

2.ginaganap o gaganapin ang isang pangyayari o kilos. Pang-abay na Pamaraan (Adverb of Manner) . Ito ay kadalasang pinangungunahan ng katagang SA.Uri ng Pang-abay 1. Hal: Mahinahon niyang sinagot ang mga akusa sa kanya. Hal: Tumira siya sa gubat ng labimpitong taon.naglalarawan sa pandiwa. . Pang-abay na Panlunan (Adverb of Place) nagsasaad kung SAAN naganap.

kung. mula. kapag. noon. Pang-abay na Pamanahon (Adverb of Time) nagsasaad kung KAILAN naganap. sa. hanggang) . walang pananda o nagsasaad ng dalas. buhat.3. Hal: Pupunta ako bukas sa palengke. ginaganap at gaganapin ang isang pangyayari o kilos. tuwing. umpisa. May Pananda (Nang. * Ang pang-abay na pamanahon ay maaaring may pananda.

ngayon.) Nagsasaad ng dalas (Araw-araw. taon-taon. gabi-gabi. mamaya.Walang pananda (Kahapon. mamaya. bukas. samakalawa Inuulit: araw-araw. taun-taon Parirala: noong nagdaang buwan. sa pagdating ng panahon . buwan-buwan) *Ang pang-abay na pamanahon ay may apat na uri: Payak: bukas. atb. ngayon Maylapi: kagabi. tuwing. sa darating na Kuwaresma. kangina. sandali.

sadya. 5. oo. opo) Hal: Opo. Pang-abay na Panang-ayon . Hal: Marahil ay matututo na siyang magtanda. talaga.4.nagbabadya ng di-katiyakan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. magsisimba ako bukas.nagsasaad ng pagsang-ayon (tunay. . Pang-abay na Pang-agam .

7.nag-sasaad ng pagtanggi. . Pang-abay na Pananggi . Pang-abay na Panggaano o Pampanukat nagsasaad ng timbang o sukat. tulad ng hindi/di at ayaw Hal: Hindi pa lubusang nalulusaw ang yelo sa pitsel.6. Hal:Naragdagan ang timbang ko nang pitong kilo. Sumasagot sa tanong na gaano o magkano.

a. Pang-abay na Benepaktibo . a. bilang o halaga. Ilan taon ka na? 9.8. .ginagamit sa pagtatanong ukol sa panahon. pook. Pang-abay na Pananong .nagsasaad ng kagalingang dulot para sa isang tao . lunan. Nagluto ng sopas ang nanay para kay Celso.ang tagatanggap ng kilos.

Ito ay binubuo ng sugnay o pariralang nagsisimula sa dahil sa. Hal: Ang seminar ay hinggil sa pagpaplano ng pamilya. o ukol. . sapagkat atbp. 11. hinggil. Hal: Siya ay nagkasakit dahil sa ambon. Pang-abay na Pangkaukulan pinangungunahan ng tungkol. Pang-abay na Kawsitibo o Kusatibo nagsasaad ng dahilan.10.

naman.nagsasaad ng kundisyon para maganap ang pandiwa. Pang-abay na kundisyunal . Hal: Bubuti ang iyong buhay kung ikaw ay mag-aaral. 13. Katagang pang-bay o Ingklitik .na. . man Hal: Si Kiray ay darating na.12.

parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay upang maipakita ang dalawa o higit pang kaisipan sa loob ng pangungusap.F.ay ang mga kataga o lipon ng mga salitang nag-uugnay sa dalawang salita. Pangatnig . . hugnayan at langkapan. Ang pangatnig ay ginagamit din sa mga pangungusap na tambalan.

Uri ng Pangatnig 1.pangatnig na nagsasaad na malapit nang matapos ang pagsasalita o ang nais ipahiwatig ng pangungusap. sa bagay na ito) Hal: Makukuha ko na rin sa wakas ang inaasam kong promosyon sa trabaho. sa lahat ito. (sa wakas. di-kawasa. Panapos . .

2. Pananhi - nagsasaad ng kadahilanan o katuwiran para sa natapos na kilos. (kasi, dahil, palibhasa, sapagkat)

Hal: Sumakit ang kanyang lalamunan dahil sa kasisigaw.

3. Pamukod - pangatnig na ginagamit sa pagbukod o pagtatangi. (o, ni, maging)

Hal: Kung ikaw o si Liza ang bibigyan ng parangal ay wala akong tutol.

4. Paninsay - pangatnig na sinasalungat ng naunang parte ng pangungusap ang ikalawang bahagi nito. (ngunit, subalit, datapwat, habang, bagaman)

Hal: Nakatakda siyang umani ng tagumpay kahit (kahit na) maraming naninira sa kanya.

kapag. Panubali . ( kung. .nagsasaad ito ng pagaatubili o pag-aalinlangan o alternatibong pagpipilian.5. pag) Hal: Hindi tayo matutuloy sa sine kapag hindi umuwi nang maaga ang tatay.

6. Panimbang . . saka) Hal: Anupa't pinagbuti niya ang kanyang pag-aaral para makaahon sa kahirapan. anupa’t. (pati.pangatnig na gamit kung naghahayag ng karagdagang impormasyon at kaisipan.

( raw.pangatnig na gumagaya o nagsasabi lamang ng iba.7. Pamanggit .di umano) Hal: Siya raw ang hari ng sablay . sa ganang akin.

kilos o gawa. Panulad . . siya ring aanihin.gumagaya o tumutulad ng mga pangyayari.8. Hal: Kung ano ang itinanim.

Panlinaw .gamit ang pangatnig na panlinaw upang ipaliwanag ang bahagi o kabuuan ng isang banggit. sana) Hal: Nahuli na ang tunay na maysala kaya makakawala na si Berto. .9. kung gayon. (kaya.

Ang pangangkop ay ang mga katagang na. .ay mga katagang idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita upang maging kaaya-aya ang pagbigkas ng mga ito at magkaroon ng ugnayang panggramatika. ng at g. Ito ay maaaring matagpuan sa pagitan ng pang-uri at pangngalan.G. PANG-ANGKOP .

Hal: malalim – bangin => malalim na bangin mataas – tao =>mataas na tao . Ito rin ang ginagamit sa mga salitang English na inuulit.* NA – ginagamit kung ang nauunang salita ay iuugnay sa sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant) maliban sa titik na n.

Hal: malaya – isipan ===> malayang isipan malaki – bahay ===>malaking bahay .* NG – ginagamit kung ang unang salita ng iuugnay ay nagtatapos sa patinig (vowel).

Hal: aliwan – pambata => aliwang pambata balon – malalim =>balong malalim .* G – ginagamit an gang iuugnay na unang salita sa sinusundan nito ay nagtatapos sa katinig na n.

Ang tema ng talakayan ay ukol sa kahalagahan ng edukasyon. ari. Dalawang Pangkat ng Pang-ukol 1. 2. gawa. pandiwa at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos. kilos o ari ay para sa lahat o balana. gawa.mga pantukoy na ang layon. Ginagamit bilang pangngalang pambalana (common noun) . Hal: 1. panghalip. Ang mga donasyong ibinigay ng mga pulitiko ay para sa mga nasunug . Pang-ukol (Preposition) ay bahagi ng pananalitang naguugnay sa pangngalan. balak o layon.H.

Ang librong kanyang binabasa ay ukol kay Imelda Marcos. Ginagamit na pantukoy sa ngalan ng tanging tao . 2.mga pantuloy na ang layon. gawa.2. . ang kabataan ang pag-asa ng bayan. kilos o ari ay para sa tanging ngalan ng tao. Ayon kay Jose Rizal. Hal: 1.

ng mga 3. ng. sa mga 2. sa .Iba Pang Uri ng Pang-ukol 1. ni. kay. kina 5. kay . sa. nina 4.