BAHAGI NG PANANALITA

( Part of Speech )

1. Pangngalan (Noun) 2. Panghalip (Pronoun) 3. Pang-uri (Adjective) 4. Pandiwa (Verb) 5. Pang-abay (Adverb) 6. Pangatnig (Conjunction) 7. Pang-angkop () 8. Pang-ukol (Preposition)

A. Pangngalan (Noun) - bahagi ng pananalita na
nagsasaad ng ngalan ng tao, bagay, pook o lugar, hayop, pangyayari, damdamin, kaisipan o ideya.
Uri ng Pangngalan 1. Pantangi (Proper Noun) - nagsasaad ng tanging pangalan ng tao, hayop at bagay at isinusulat sa malaking titik (capital letter) ang unang letra o titik ng salita. Hal: Tsina, Judy Ann, monggol 2. Pambalana (Common Noun) - tawag sa karaniwang pangalan. Hal: bansa, artista, lapis

ang mga salitang-ugat o pangngalang payak na nagtataglay ng panlapi sa unahan. lila. Hal: ganda . Maylapi . silo. ilog 2. gitna o hulihan man.palaisdaan away .mag-away sayaw .Kayarian ng Pangngalan 1.sumayaw .kagandahan isda .mga salitang likas at katutubong atin na maaaring mapag-isa Hal: lilo. lambat. Payak .

Inuulit . alaala . guniguni. Ang kabuuan ng mga salitang ito ay itinuturing na mga salitang ugat. Hal: gamugamo. sabi-sabi . biru-biruan Tandaan: May mga pangngalang ang anyo ay mga salitang inuulit ngunit hindi ginigitlingan sapagkat ang inuulit na mga pantig ay walang katuturan kapag napag-isa.mga pangngalang inuulit ang salitang ugat o ang salitang maylapi. Ang unang dalawang pantig lamang ang inuulit kapag ang pangngalan ay may tatlo o higit pang pantig.3. Hal: tatay-tatayan.

Pag-uulit na Ganap .bahagi lang ng salitang-ugat ang inuulit. Hal: ari-arian. Pag-uulit na Parsyal .inuulit ang buong salita Hal: sabi-sabi. sari-sari . tau-tauhan b.Klase ng mga pangngalang inuulit a.

bahay-aliwan kapit-tuko . Hal: hampaslupa.mga pangngalang binubuo ng dalawang magkaibang salita na ipinapalagay na isa na lamang. Tambalan . sampay-bakod akyat-bahay.4.

G. Gng. lobo. punongguro. Cruz 2. puno . di-tiyak Hal: doktor. walang kasarian Hal: silya. tatay. Santos 3. 4. huwes. nanay.Kasarian ng Pangngalan (Gender of Noun) 1. Panlalaki Hal: kuya. Pambabae Hal: ate. titser.

Lansak .mga pangngalang nagsasaad ng pagsasamasama. Hal: katalinuhan. pulutong. Basal .pangngalang hindi nakikita o nahahawakan ngunit nadarama. pagdurusa 2. nasa gawi at kaisipan. ulap 3. Hal: kawan. grupo o pangkat. buwig. Tahas . pagmamahal. kumpol.mga pangngalang nakikita o nahahawakan Hal: pula. batalyon .Uri ng Pangngalan ayon sa Gamit 1.

Hal: Ibigay mo ang mga aklat kay Rosa. (Sa kanila ang mga iyan.B.) . (Ibigay mo ang mga ito sa kanya. Panghalip ( pronoun) .ay bahagi ng pananalita na inihahali o ipinapalit sa pangngalan (noun) upang mabawasan ang paulit-ulit na pagbanggit sa pangngalan na hindi magandang pakinggan.) Kay Mila at Maria ang mga rosas na nasa mesa.

Mga Uri ng Panghalip 1. May kailanan ang panghalip na panao. ko Dalawahan: kita. naming. kata Maramihan: Tayo. amin . akin. Taong Nagsasalita Isahan: Ako. sa taong kausap at sa taong pinag-uusapan. kami. Ito ay maaaring isahan. atin. Panghalip na Panao (Personal Pronoun) – ay ipinapalit sa ngalan ng taong nagsasalita. natin. dalawahan at maramihan.

ka Dalawahan: kita. inyo. kata Maramihan: Sila. nila . kata Maramihan: Kayo. kanya Dalawahan: kita. niya. kanila.Taong Kausap Isahan: Ikaw. ninyo Taong Pinag-uusapan Isahan: Siya.

heto. Iinihalili rin ito sa pangngalan na malapit o malayo sa nagsasalita. doon . Panghalip na Pamatlig (Demonstrative Pronoun)– ay inihalili sa pangngalang nagtuturo ng lugar na kinalalagyan ng pangngalan. Malapit sa Nagsasalita Hal: ito/ ire. dito Malapit sa Kausap Hal: iyan. hayan/ ayan. diyan Malayo sa Nag-uusap Hal: iyon .2. kinakausap o nag-uusap. hayun/ ayun.

3. isapa. bawat isa. iba. Panghalip na Panaklaw (Indefinite Pronoun)ay mga panghalip na sumasaklaw sa kaisahan at dami o kalahatan ng kinatawang pangngalan. Nagsasaad ng Kaisahan Hal: Isa. pawang. balana. madla . tanan. Nagsasaad ng dami o kalahatan Hal: lahat. pulos.

lugar (ano. hayop. Panghalip na Pananong . bagay. bagay.inihahalili sa pangngalan kung nagtatanong. pangtao (sino. Hal: a. tao (ilan) .4. alin) c. lugar. kanino) b. hayop.

Malayo sa nag-uusap .Malapit sa nagsasalita Ganyan .5. Panghalip na Patulad – ay inihalili sa itinutulad na bagay. Hal: Ganito/Ganire .Malapit sa kausap Ganoon .

kung ang panghalip ay ginagamit bilang simuno(subject) ng pangungusap. Siya ay tutungo sa kapitolyo upang ilatag sa gobernador ang ating mga kahilingan. Kaukulang palagyo.Kaukulan ng Panghalip 1. . Hal: 1.

Ang bahay nila ay malapit sa paaralang iyong papasukan.2. Hal: 1. .Ito ay nagsasaad ng pang-aangkin nag isang bagay sa loob ng pangungusap. Kaukulang Paari .

Kaukulang Palayon .ginagamit na layon ng pang-ukol (preposition) o pandiwa (verb). Ang batas na ito ay makasasama para sa madla. Hal: 1.3. .

Napakaganda nga ng bistidang iyan! . 2. Hal: 1.C. Pang-uri (Adjective) – ay mga salitang naglalarawan o nagbibigay katangian sa isang pangngalan o panghalip. Matamis ang inihaing mangga ni Aling Ising.

b. Pamilang .mga salitang nagsasaad ng bilang Hal: a. Sanlaksa ang mga daga sa tumana. Si Mang Baste ay nag-iisang lumaban sa asong-ulol. 2. Rosas at itim ang motif ng kanilang kasal. Matamis ang tinda niyang mangga. Panlarawan . Hal: a.Uri ng Pang-uri Ang pang-uri ay may dalawang uri: 1. .mga salitang naglalarawan. b.

Pahambing – naglalarawan sa dalawang pangngalan o tinutukoy. Lantay – nagbibigay ng simple o payak na paglalarawan. Si Amelia ay maganda. Hal: a. Si Alma ay higit na maganda kaysa kay Amelia. 2. maaaring pareho o ang isa ay nakahihigit ang katangian. Hal: a. .Kaantasan ng Pang-uring Panlarawan 1.

. Pinakamaganda si Anna sa kanilang lahat. Hal: a. Pasukdol – pagbibigay ng sukdulang paglalarawan o katangiang nakahihigit sa lahat.Ang panghahambing ay higit sa dalawa.3.

2. mga. PANDIWA (VERB). 3. kay at kina. Hal: Lubos na maghirap ang nangungurakot sa kaban ng bayan. Hal: Nagsampay ng damit si Maria.may simuno ito nguni't walang layong tumatanggap.ipinalalagay na ito ang simuno (subject). gawa o kalagayan.may simuno at tuwirang layon (direct object). Palipat . Mga Uri ng Pandiwa ayon sa Kaukulan 1. Hal: Ang mabait at magalang ay pinagpapala. Katawanin .D. Ang layong ito ay pinangungunahan ng mga katagang ng. .ay bahagi ng pangungusap na nagpapahayag ng kilos. Payak .

5. Balintiyak . Hal: Ang pagtatayo ng gusali ay pinasinayahan ng punong-lungsod . Tahasan .hindi ang simuno ang gumaganap sa isinasaad ng pandiwa. Hal: Si Jose Rizal ang sumulat ng Noli Me Tangere.4.ginaganap ng simuno ang isinasaad ng pandiwa.

nagpapahayag na ang kilos o gawa ay mangyayari pa lamang. Pangkasalukuyan/Imperpektibo (Present Tense) nagsasaad ng pagkilos na nasimulan na subali't hindi pa natatapos. Hal: Naglalaba ng mga damit si Aling Bining sa ilog. Pangnagdaan/Naganap na o Perpektibo (Past Tense) nagpapahayag ng kilos o gawang natapos na. Hal: Nagpirito ng isda si Mang Kulas. Hal: Magbibigay ng pagsusulit ang guro bukas ng hapon. . 2.Mga Aspekto ng Pandiwa 1. 3. Panghinaharap/Gaganapin o Kontemplatibo (Future Tense) .

ang pandiwa ay nasa payak na anyo. Hal: Nagsisipalakpakan ang mga manonood sa programa. 2. . Isahan .KAILANAN NG PANDIWA 1. Hal: Ang guro ay nagtuturo sa mga bata.marami ang simuno at kilos na isinasaad. Maramihan .

. ma. maki.. Uri ng Pokus ng Pandiwa 1.. makapag.magpa-] Hal: Naglunsad ng proyektoang mga kabataan .ay ang relasyon ng pandiwa sa paksa ng pangungusap..Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwasa pangungusap. maka. Aktor-pokus / Pokus sa Tagaganap . mang.Pokus ng Pandiwa... um. sumasagot sa tanong na “sino?” [mag..

sumasagot sa tanong na“ano?” [-in. -ipa. ma. Pokus sa Layon / Gol Pokus . -i...2. .. -an] Sa Ingles.Ang paksa ang layon ng pandiwa sapangungusap. ito ay ang direct object Hal: Nasira mo ang mga props para sa play..

Lokatibong Pokus / Pokus sa Ganapan Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sapangungusap. .3. mapag-/-an] Hal: Pinagtaniman namin ang bukiran ng maraming gulay. sumasagot sa tanong na“saan?” [pag-/-an . -an/-han . pang-/-an . ma-/-an .

.4. Benepaktibong Pokus o Pokus sa Tagatanggap . ipag-] Sa Ingles. sumasagot sa tanong na “para kanino” [i. ito ay ang indirect object Hal: Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam.Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sapangungusap.. ipang. -in . .

maipang-] Hal: Ang kaldero ang ipinangluto ni nanay ng masarap na ulam para sa amin.5.sumasagot sa tanong na “sa pamamagitan ng ano?”/ “ano ang gamit” [ipang..Ang paksa ang kasangkapan o bagay na ginagamit upangmaisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap. . Instrumentong Pokus / Pokus sa Gamit .

. sumasagot sa tanong na “bakit?”/ “ano ang dahilan” [i. ikina-] Hal: Ikinatuwa namin ang pagluluto ng masarap naulamng aming nanay. Kosatibong Pokus / Pokus sa sanhi .. ika.6..Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwasa pangungusap.

-in . -han . . -hin] Hal: Pinuntahan ni Henry ang tindahan para mamiling kagamitan.7. Pokus sa Direksyon -Ang paksa ang nagsasaad ng direksyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. sumasagot sa tanong na “tungo saan/kanino?” [-an .

Uri ng Kaganapan ng Pandiwa 1. Kaganapang Tagaganap.ay tumutukoy sa bahagi ng pangunahingnagpapahayag ng ganap na kahulugan sa pandiwa.Kaganapan ng Pandiwa . Hal: Ikinatuwa ng mga mamamayan ang maringal na pagdiriwang ngkalayaan ng bansa.bahagi ito ng panaguri na gumaganap sa kilos na ipinahahayag ng pandiwa. .

Hal: Naghanda ng palatuntunan ang mga guro at mag-aaral.2. Kaganapang Layon – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng bagayna tinutukoy o ipinahahayag ng pandiwa. sa pagdating ng mga panauhin. .

Hal: Nagbigay ng donasyon ang kanilang samahan para sa mgabiktima ng sunog. Kaganapang Tagatanggap– bahagi ng panaguri nanagpapahayag kung sino ang nakikinabang sa kilos na isinasaad ng pandiwa. .3.

Kaganapang Ganapan – bahagi ng panaguri na nagsasaad nglugar na siyang pinaggaganapan ng kilos na ipinahayag ng pandiwa Hal: Nanood ng pagtatanghal sa plasa ang mga kabataan. .4.

Kaganapang Kagamitan – bahagi ng panaguri na nagsasaad kunganong bagay o kagamitan ang ginagamit upang maisagawa angkilos na ipinahahayag ng pandiwa. Hal: Iginuhit niya ang larawan ni Rizal sa pamamagitan ng lapis. .5.

Kaganapang Direksyunal . Hal: Nagliwaliw siya sa Tagaytay buong araw. .6.bahagi ng panaguri na nagsasaad ng direksyong isinasaad ng kilos na ipinahahayag ng pandiwa.

7. . Kaganapang Sanhi – bahagi ng panaguri na nagsasaad ng dahilanng pagkakaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa. Hal: Nagwagi sila sa pakikihamok dahil sa katatagan ng kanilang loob.

. pandiwa (verb) at kapwa pang-abay.ay mga salitang naglalarawan (words that describe) o nagbibigay-turing sa pang-uri (adjective). Hal: A. Pang-abay (Adverb ) .E. Ang manggang itinitinda ni Maria ay masyadong maasim. Panturing sa Pang-uri 1.

Panturing sa kapwa Pang-abay 1. C. Panturing sa Pandiwa 1. Talagang mabagal umunlad ang mga taong tamad. Dahan-dahan siyang umakyat ng hagdan para hindi magising ang kanyang natutulog na ina. .B.

Pang-abay na Pamaraan (Adverb of Manner) . Pang-abay na Panlunan (Adverb of Place) nagsasaad kung SAAN naganap.naglalarawan sa pandiwa.ginaganap o gaganapin ang isang pangyayari o kilos. 2. . Hal: Tumira siya sa gubat ng labimpitong taon.Uri ng Pang-abay 1. Hal: Mahinahon niyang sinagot ang mga akusa sa kanya. Ito ay kadalasang pinangungunahan ng katagang SA.

mula. umpisa. ginaganap at gaganapin ang isang pangyayari o kilos. kapag. buhat. Hal: Pupunta ako bukas sa palengke.3. tuwing. noon. kung. walang pananda o nagsasaad ng dalas. May Pananda (Nang. Pang-abay na Pamanahon (Adverb of Time) nagsasaad kung KAILAN naganap. * Ang pang-abay na pamanahon ay maaaring may pananda. sa. hanggang) .

mamaya. sa darating na Kuwaresma. tuwing. sa pagdating ng panahon . buwan-buwan) *Ang pang-abay na pamanahon ay may apat na uri: Payak: bukas. taun-taon Parirala: noong nagdaang buwan. mamaya. ngayon. ngayon Maylapi: kagabi. gabi-gabi. atb. taon-taon.Walang pananda (Kahapon. bukas. kangina.) Nagsasaad ng dalas (Araw-araw. sandali. samakalawa Inuulit: araw-araw.

nagsasaad ng pagsang-ayon (tunay. .4. talaga.nagbabadya ng di-katiyakan sa pagganap sa kilos ng pandiwa. sadya. oo. Pang-abay na Panang-ayon . opo) Hal: Opo. magsisimba ako bukas. Hal: Marahil ay matututo na siyang magtanda. Pang-abay na Pang-agam . 5.

Hal:Naragdagan ang timbang ko nang pitong kilo. Pang-abay na Panggaano o Pampanukat nagsasaad ng timbang o sukat. 7. Sumasagot sa tanong na gaano o magkano.nag-sasaad ng pagtanggi. Pang-abay na Pananggi .6. tulad ng hindi/di at ayaw Hal: Hindi pa lubusang nalulusaw ang yelo sa pitsel. .

ginagamit sa pagtatanong ukol sa panahon. .nagsasaad ng kagalingang dulot para sa isang tao . pook. lunan. a. Pang-abay na Pananong . Ilan taon ka na? 9. Pang-abay na Benepaktibo . Nagluto ng sopas ang nanay para kay Celso. a.8. bilang o halaga.ang tagatanggap ng kilos.

. 11. Ito ay binubuo ng sugnay o pariralang nagsisimula sa dahil sa. Hal: Siya ay nagkasakit dahil sa ambon. Hal: Ang seminar ay hinggil sa pagpaplano ng pamilya. Pang-abay na Pangkaukulan pinangungunahan ng tungkol. o ukol. hinggil. sapagkat atbp. Pang-abay na Kawsitibo o Kusatibo nagsasaad ng dahilan.10.

. Katagang pang-bay o Ingklitik . Hal: Bubuti ang iyong buhay kung ikaw ay mag-aaral. naman. Pang-abay na kundisyunal .12.na. 13. man Hal: Si Kiray ay darating na.nagsasaad ng kundisyon para maganap ang pandiwa.

Pangatnig . .ay ang mga kataga o lipon ng mga salitang nag-uugnay sa dalawang salita. parirala sa kapwa parirala at sugnay sa kapwa sugnay upang maipakita ang dalawa o higit pang kaisipan sa loob ng pangungusap.F. hugnayan at langkapan. Ang pangatnig ay ginagamit din sa mga pangungusap na tambalan.

(sa wakas.Uri ng Pangatnig 1. sa bagay na ito) Hal: Makukuha ko na rin sa wakas ang inaasam kong promosyon sa trabaho.pangatnig na nagsasaad na malapit nang matapos ang pagsasalita o ang nais ipahiwatig ng pangungusap. Panapos . sa lahat ito. di-kawasa. .

2. Pananhi - nagsasaad ng kadahilanan o katuwiran para sa natapos na kilos. (kasi, dahil, palibhasa, sapagkat)

Hal: Sumakit ang kanyang lalamunan dahil sa kasisigaw.

3. Pamukod - pangatnig na ginagamit sa pagbukod o pagtatangi. (o, ni, maging)

Hal: Kung ikaw o si Liza ang bibigyan ng parangal ay wala akong tutol.

4. Paninsay - pangatnig na sinasalungat ng naunang parte ng pangungusap ang ikalawang bahagi nito. (ngunit, subalit, datapwat, habang, bagaman)

Hal: Nakatakda siyang umani ng tagumpay kahit (kahit na) maraming naninira sa kanya.

kapag.nagsasaad ito ng pagaatubili o pag-aalinlangan o alternatibong pagpipilian. .5. pag) Hal: Hindi tayo matutuloy sa sine kapag hindi umuwi nang maaga ang tatay. Panubali . ( kung.

anupa’t. . saka) Hal: Anupa't pinagbuti niya ang kanyang pag-aaral para makaahon sa kahirapan. (pati. Panimbang .pangatnig na gamit kung naghahayag ng karagdagang impormasyon at kaisipan.6.

di umano) Hal: Siya raw ang hari ng sablay . Pamanggit . ( raw.7. sa ganang akin.pangatnig na gumagaya o nagsasabi lamang ng iba.

8. Hal: Kung ano ang itinanim.gumagaya o tumutulad ng mga pangyayari. Panulad . . kilos o gawa. siya ring aanihin.

Panlinaw . . kung gayon. sana) Hal: Nahuli na ang tunay na maysala kaya makakawala na si Berto.9. (kaya.gamit ang pangatnig na panlinaw upang ipaliwanag ang bahagi o kabuuan ng isang banggit.

Ito ay maaaring matagpuan sa pagitan ng pang-uri at pangngalan. Ang pangangkop ay ang mga katagang na. PANG-ANGKOP .ay mga katagang idinudugtong sa pagitan ng dalawang salita upang maging kaaya-aya ang pagbigkas ng mga ito at magkaroon ng ugnayang panggramatika. . ng at g.G.

* NA – ginagamit kung ang nauunang salita ay iuugnay sa sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig (consonant) maliban sa titik na n. Hal: malalim – bangin => malalim na bangin mataas – tao =>mataas na tao . Ito rin ang ginagamit sa mga salitang English na inuulit.

* NG – ginagamit kung ang unang salita ng iuugnay ay nagtatapos sa patinig (vowel). Hal: malaya – isipan ===> malayang isipan malaki – bahay ===>malaking bahay .

Hal: aliwan – pambata => aliwang pambata balon – malalim =>balong malalim .* G – ginagamit an gang iuugnay na unang salita sa sinusundan nito ay nagtatapos sa katinig na n.

mga pantukoy na ang layon. balak o layon. kilos o ari ay para sa lahat o balana. pandiwa at pang-abay na pinag-uukulan ng kilos.H. Ginagamit bilang pangngalang pambalana (common noun) . Hal: 1. Ang mga donasyong ibinigay ng mga pulitiko ay para sa mga nasunug . gawa. 2. gawa. ari. Ang tema ng talakayan ay ukol sa kahalagahan ng edukasyon. Dalawang Pangkat ng Pang-ukol 1. Pang-ukol (Preposition) ay bahagi ng pananalitang naguugnay sa pangngalan. panghalip.

Ginagamit na pantukoy sa ngalan ng tanging tao . Hal: 1. 2. Ang librong kanyang binabasa ay ukol kay Imelda Marcos. gawa. Ayon kay Jose Rizal. kilos o ari ay para sa tanging ngalan ng tao.2.mga pantuloy na ang layon. ang kabataan ang pag-asa ng bayan. .

kay.Iba Pang Uri ng Pang-ukol 1. sa . sa mga 2. kina 5. nina 4. sa. ng. kay . ni. ng mga 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful