P. 1
Mga Buod Ng Mga Ginawa Ni Rizal

Mga Buod Ng Mga Ginawa Ni Rizal

|Views: 16,531|Likes:
Published by Romeo Lorenzo

More info:

Published by: Romeo Lorenzo on Apr 11, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/02/2014

pdf

text

original

Ang Pilipinas sa loob ng Sandaang Taon (The Philippines a Century Hence

)
Ang unang bahagi ng sanaysay na ito ay tungkol sa pagsulyap sa nakaraan ng Pilipinas. Dito, ipinakita ni Rizal ang mga pagbabago na naidulot ng pagkasakop ng Pilipinas sa Espanya. Kung saan, ang dating pinuno sa Pilipinas ay napasailalim sa mga dayuhan dahil na rin sa pag-asang pag-unlad mula sa mga mananakop. Unti-unting naisantabi at nalimutan ng mga Pilipino ang kanilang mga katutubong tradisyon, mga awitin, tula at mga paniniwala nang sa gayon ay mayakap ang mga bago at dayuhang doktrina, na sa totoo'y hindi naman nila naiintindihan. Ikinahiya at tinanggihan ng mga Pilipino ang sarili nilang kultura. Hinangaan at pinuri ng mga Pilipino ang anumang bagay na banyaga hanggang sa nagapi ng dayuhan ang kanilang puso at diwa. Lumipas ang mga taon, ang relihiyon ay nagpakitang gilas din kung saan ginamit ang pagsamba sa Diyos upang akitin at sa huli'y pasunurin at mapasailalim ang mga Pilipino sa kagustuhan ng mga dayuhan. Nang makuha ang loob ng mga Pilipino ay itinuring na parang hayop, inalisan ng kaisipan at damdamin at ginawang mga alipin upang pagsilbihan ang mga dayuhan sa ikauunlad ng Espanya. Muling nabuhay ang natutulog na damdamin ng mga Pilipino dahil sa mga pasakit at panghihiya na kanilang naranasan. May ilang damdaming nagising sa katotohanan sa mga kahayupan at paniniil ng mga dayuhan dahil na rin sa patuloy na pag-alipusta at pagsasamantala na untiunti ay gigising sa lahat. Sa bahaging ito makikita ang obserbasyon ni Rizal sa pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas. Ipinakita niya ang naging epekto nito sa mamamayan at sa mga pinunong Pilipino. Ipinakita ang hindi pantay na pagtrato sa mga Pilipino simula ng mamuno ang mga Kastila. At umaasa si Rizal na magigising at mamumulat ang mga Pilipino sa katotohanan at kasamaan ng mga dayuhan. Ang ikalawang bahagi ay tungkol sa kabiguan ng mga kolonyal na patakaran ng Espanya sa pagpapaunlad sa Pilipinas. Sinabi dito ang kalagayan ng Pilipinas sa tatlong-daang taon na nakalipas simula ng panahong iyon (1889). Para sa mga nagnanais ng kalayaan ng kanyang bansa, ang bayan ay may tiyak na kalayaan noon. Para sa mga nakasaksi naman ng kaguluhan at di pagkakaunawaan, nararapat lamang na tanggapin ng buong pagsang-ayon ang anumang magaganap sa hinaharap. Ayon sa mga liberal na Kastila, ang kalagayan ng Pilipinas sa kasalukuyan (1889) ay katulad pa rin ng dati, walang pinagbago subalit para sa mga prayle ay nagkaroon ng pag-

Wala pang masyadong nagaganap na paninirang-puri at pangiinsulto sa mga tao.unlad. Ang isang indio ay maaaring maging encomendero at maging isang heneral ng isang hukbo. makikita pa rin sa ikalawang bahagi ang pagtingin at pagsusuri ni Rizal sa mga ginagawa ng mga Kastila. Ang Espanya ay wala nang mga kaaway-panlabas. Ang ikatlong bahagi naman ay nagsasaad ng mga radikal at pulitikal na reporma kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Ang komunikasyon ay naging mas madali. mabagal na komunikasyon sa pagitan ng Mexico at Espanya at ang paglalakbay ay delikado dahil ang dagat ay pinamumugaran ng mga pirata at mga kaaway ng Espanya. Kailangang baguhin ang patakarang pulitikal ayon sa pangangailangan ng mga tao. mabilis at sigurado. Binanggit din na sa panahong 1889. Ang pamahalaan ay napalitan ng pananakot. Sinabi ni Rizal na ang Pilipinas ay nanatiling panatag sa simula ng dominasyong Kastila. Tulad ng unang bahagi. Kailangan ito ng bansa na ang pamamahala ay nagmumula pa sa isang malayong lugar sapagkat ito ang magsisilbing mata. tenga at boses ng bayan.ang sitwasyon ay mas maigi. Lahat ng mabubuting bagay ukol sa pagpapaunlad ng bayan ay nawala. Makikita dito ang kalagayan ng mga Pilipino. Mayroong pwersang-militar. kung ang mga pagbabago ay magiging marahas at madugo kung ito ay magmumula sa hanay ng mga karaniwang tao. Ang mga prayle at ang residencia ay napanatili ang katapatan ng mga Pilipino sa pamahalaang Kastila. Ang kanyang pagkasakop sa Pilipinas ay permanente na at humina ang kagustuhan ng mga Pilipino na magsarili. Ang mga pangunahing reporma na kailangang ipatupad ay ang pagkakaroon ng kalayaaan sa pamamahayag upang maipaalam sa pamahalaang Kastila at maging sa buong bansa kung ang mga utos ay naipatutupad ng mga epktibo at mahusay. nakatutulong o hindi sa ikauunlad ng bayan. Ipinaliwanag dito kung paano ang pamamahala ng mga Kastila sa Pilipinas simula noong una hanggang sa kasalukuyang (1889) panahon nito. Masasabing tiningnan din ni Rizal ang magagandang ginawa ng mga Kastila pati na rin ang kasamaan nito. Umusbong din ang isang bagong paninindigan ng mga Pilipino sa pamunuan ng Kastila. Nagkaroon ng mas mainam na organisasyon sa pamunuang sibil at military. Ang mga Pilipino at nagiging opisyal ng militar. Magtatagumpay ang mga reporma sa Pilipinas. pagsasamantala at pang-aalipin. Ang pamamahala ng mga kastila sa Pilipinas noong una ay hindi madali ngunit nagpatuloy pa rin sila upang mapamahalaan ito. Ang pagreporma ay magiging mapayapa at mabunga kung ito ay manggagaling sa pagkilos ng mga nakatataas. Ang mga .

Ang isa ay maaaring pumayag at sumuko o maaari rin naman bumagsak at magdusa. Ang "freedom of the press" ay kailangan ng isang pamamahalang nagnanais na magandang reputasyon at karangalan. Maaari rin namang maging kagalang-galang. At ang huling bahagi naman ng sanaysay ang nagpapakita ng mga prediksiyon at pananaw sa hinaharap. seguridad ng isang indibidwal at ng kanyang mga ari-arian. agrikultura. Ayon . Ngunit ito ay maaaring magbigay panganib sa pamahalaang Kastila. Maaaring maging "political trimmers" ang mga representante ng bansa. Ang kalayaan sa pamamahayag ay maaaring maging panganib sa gobyernong Kastila. Ang mga posisyon sa gobyerno ay kailangang punuan sa pamamagitan ng isang "competitive examination" at ang resulta ay nararapat na ihayag sa publiko. Ang Pilipinas ay mananatili sa Espanya kung ang pagpapatakbo dito ay matuwid at sibilisado subalit kung mananatiling walang pagbabago ay hindi mapipigilan ang mga Pilipino sa pagtamo ng kanyang kasarinlan. Kung ang mga Pilipino ay nagbabayad ng buwis. kayumanggi ang kulay at pango ang ilong. ang bahaging ito ang nagpapakita iba't ibang pananaw ni Rizal sa repormang radikal at politikal kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Kailangan din ng reporma sa komersiyo. Ang ilang pangunahing reporma na kailangan pang ipatupad ay ang katarungan ang pangunahing pangangailangan ng isang sibilisado ng bayan. ang mga Pilipino ay mananatiling tapat sa gobyernong Espanyol. Ang mga kinatawang Pilipino ay magiging mapaghimagsik sa Cortes. Bilang ganti naman sa pagkakaroon ng Pilipinas ng kinatawan sa Cortes. nararapat din naman silang bigyan ng karapatan. mahalaga at tapat sa kanilang mga tungkulin ang mga kinatawan. Nagbigay din siya ng mga kadahilanan kung bakit nais nilang magkaroon ng mga ganitong reporma sa Pilipinas. Isang halimbawa ay ang naganap sa Espanya kung saan ang mga mananakop ay napatalsik din sa huli matapos ang madugo at paulit-ulit na labanan. Ang mga Pilipinong kinatawan ay sinasabing may amoy "Igorot". Inihain niya ang iba't ibang pagbabago na nais ng mamamayang baguhin at iparating sa pamahalaan ng Espanya. Makikita ang pagiging repormista ni Rizal sa bahaging ito ng sanaysay.hinaing ng mga Pilipino ay bihirang makarating sa Espanya at kung maiparating man ay patago pa. Kailangan din na magkaroon ng mga Pilipinong kinatawan sa Cortes ng Espanya. Tulad ng pangunahing layuning politikal ng La Solidaridad. Sinasabi ang pagkakaroon ng dominasyon ng isang bansa sa isa pang lahi ay hindi pangmatagalan. edukasyon at iba pa.

Ang Pransiya ay mas maganda ang hinaharap sa Tonking at Tsina. Ang Inglatera ay may sapat nang kolonya sa Silangan at hindi nya isasakripisyo ang kanyang imperyo sa India para lamang makuha ang Pilipinas. Hinahangad niya ang pagkakaroon ng kalayaan at pagkakapantay-pantay ng Pilipino sa mga Kastila. Ang Olandiya ay kontento na sa Moluccas at Java at mas maigi ang kanyang hinaharap sa Sumatra. inilahad ni Rizal ang mga pananaw niya sa darating pang mga panahon. Ang Tsina ay magiging maswerte na kung mapapanatili niya ang kanyang kalagayan. hahanapin ng kanyang lahi ang mga paraan ng pagsasarili sa ibang bayan. magdulot ng pagkawasak ng isa o pagkakulong sa kapangyarihan ng isa. Masasabi natin na sadyang makabayan si Rizal.sa siyensiya. . Gayundin naman ang Pilipinas ay idedeklara ang kanyang sarili bilang isang malaya at nagsasariling bansa sa mga darating na araw kung patuloy na aalipustahin at mamaltratuhin ang kanyang lahi. ang pamamalagi ng isang panlabas na bagay sa isa pa ay maaaring magbunga ng pagkatuto at pagkaunawa. Sa huling bahagi. Magkakaroon ng matinding banggaan at labanan sa pagitan ng mga mananakop at mga Pilipino kung saan ito'y magdudulot ng matinding pinsala sa dalawa. Makikita ang mahusay na pag-analisa ni Rizal sa mga nangyayari sa bansa. Ang ilan dito ay masasabing nagkatotoo at natupad. Sa panahong nakamit na ng Pilipinas ang kanyang kalayaan isang panibagiong dayuhan ang maaaring magpatuloy sa iniwan ng mga Espanyol. Ang Alemanya ay hindi isusubo sa panagnib na ikalat ang kanyang mga hukbo sapagkat kapag nagkaroon ng digmaan ay maaari pang maging dahilan ng kanyang pagbagsak. Sinabi rin dito na may isang panibagong dayuhan at pamamahala ang magpapatuloy sa iniwan ng mga Espanyol. Ang Hapon ay nasa sitwasyong delikado sapagkat ang Rusya at Inglatera ay may nasa kanya at sapagkat mas maigi pang ang Korea na lang pagtuunan niya ng pansin. Ang mga kahilingan ng Pilipino ay nararapat lamang na ikonsidera ng Espanya kung ayaw niyang isubo sa panganib ang kanyang mga kayamanan maging ang kanyang hinaharap sa Aprika at ang kalayaan sa Europa. Kung ang edukasyon at kalayaan ay patuloy na ipagkakait ng Espanya sa Pilipinas. Ang Amerika ay mayroong pagkabahala lalo na sa Pasipiko.

Maraming mga bagay ang nagiging sanhi ng katamaran ng mga Pilipino. ang katamaran ay unti-unting kumakalat sa buong katawan. Ito ay unti-unting nakakaapekto sa lahat ng parte o aspeto ng ating katauhan. Ang mga mandirigma ng Luzon ay nakilahok sa labanan sa Sumatra. Inihalintulad ito ni Rizal sa isang kanser. kahit pati sa mga bansang kalapit ng Pilipinas. Gumagawa pa ng maraming kasangkapang pandigma at pinag-aralan nila ang wikang Kastila. ang mga katutubo ay nagbubungkal pa ng sariling bukirin upang may ipang-kain. noong sinaunang panahon. Bago dumating ang mga taga-Europa. . Dati naman ay hindi ganito katamad ang mga Pilipino. mayroon ng pangangalakal na masigla. Ayon kay Pigafette.Dahil sa katamaran ng mga Pilipino (The Indolence of the Filipinos) Ang katamaran ay ang kauntian ng pag-ibig sa paggawa at kakulangan ng sipag ng isang tao. Dahil sa natural na kapaligiran kung saan mainit ang klima. Una. Halos imposible nang magamot ng lubusan at pabalik-balik ito. Tulad ng kanser.

ang kapaligirang panlipunan.Pangalawa. Kulang ang pagbibigay-sigla sa gawaing manwal tula ng sapilitang paggawa. Kulang ng katangiang-pamumuno sa takot sa mananakop. Walang tulong na ibinibigay sa pagpapaunlad ng kabuhayan. Ang mga Kastila ay maluho sa pamumuhay. Sadyang nais ng mga prayleng maging mangmang ang mga Pilipino. hindi tayo dapat nawawalan ng pag-asa para sa pagbabago. Tiwali ang mga Pilipino. lalong lumala habang tumatagal ang panahon. walang pangangalaga sa ari-arian. Kulang ang paglilingkod sa taong bayan. kamalayang pambansa. pang-edukasyong pangkapaligiran. at katwiran at intriga ng mga namumuno. Mababa ang moral ng taong-bayan. pag-aalsa at pagdarambong. Ang katamaran sa Pilipinas ay isang katamarang pinasagwa. Hindi sapat na rason para sa katamaran ang pagbabago ng panahon o di kaya'y ang pagbago ng lugar na kinalakihan. Kulang na pagbibigay-sigla sa paggawa. Kulang ng pagtangkilik sa sariling gawa. Walang pagkakaisa. At walang kamalayang pambansa. ng kasamaan. Ito ang nais na ipakita ni Rizal sa sanaysay na ito. . At ayon sa mga prayle. Habang tayo ay nabubuhay. Ang kasamaan ay wala sa pagkakaroon ng katamaran ngunit sa walang-tigil na paghikayat ng ganitong ugali. Pang-anim. Kung saan. Ang mga prayle ay walang pagsasanay bilang guro lalo na ang mga nagtuturo. ang pamahalaan mismo. Pangatlo. Pinatunayan ni Rizal sa sanaysay na ito ang pagbibintang ng mga Kastila sa mga Pilipino sa pagiging tamad. Talamak ang tinatawag ng "padrino" sa paglakad ng papeles o mga pangangailangan. mataas na buwis. maraming katulong ngunit mababa ang pasahod. Ipinakita ni Rizal na ang mga Kastila ang sanhi ng ganoong kaasalan sapagkat higit pa silang tamad kaysa sa kanilang pinagbibintangan. higit na pinagpala ang mga mahihirap. Hindi dapat ibuntong lahat ng sisi sa mga Pilipino. Ang katamaran ay bunga. Kulang ang pagtuturo ng mga magulang sa mga anak. Hindi angkop sa pag-aaral ang kapaligiran. Panglima. pangkabuhayang kapaligiran bunga ng digmaan. Samantalang ang mga Plipino naman ay nalululong sa sugal. Hindi rin isinasaayos ang pagpapabilis ng pamamaraan ng transportasyon. Pang-apat. naiiwang tiwangwang ang bukid at labis na nakalulunos ang bunga ng mga pangyayari. maraming pistahan at pag-aambag ng malaki sa simbahan dahil sa maling paniniwala sa relihiyon at pagigng panatiko. sapilitang pinapagsundalo ang mga Pilipino. Pagsasaulo ng mga pinag-aralan. pangkaisipang kadahilanan. mababang pagtingin sa manwal na gawain at malahari ang pagkilos. Mali ang pagpapahalaga. Nagkakaroon din ng hindi makataong pagtrato ng nagtuturo at karamihan sa mga paaralan ay nasa kumbento. At ang pangpito. at hindi sahi.

Binibigyang-diin ni Rizal ang tungkulin ng kababaihan – bilang dalaga at asawa – sa pagbangon ng kanilang dignidad at halaga sa lipunan. Ang payo ni Rizal ay "mulatin ang mata ñg anak sa pagiiñgat at pagmamahal sa puri. ang kura paroko. Ipinapayo ni Rizal na gamitin ang halimbawang ito upang maitaguyod ang isang anak na marangal at magtatanggol sa bayan. inilalarawan niya ang katangian ng kababaihan sa Europa at bilang halimbawa ay pinakita ang babaing Sparta bilang huwaran ng pagiging mabuting ina. Patuloy silang nanawagan at nang lumaon. pagibig sa kapua sa tinubuang bayan. Kaugnay nito. Bahagi rin ng liham ang pagpapa-alala ni Rizal sa lahat na gamitin ang isipang kaloob ng Diyos. pumayag na rin ang pamahalaan na maitatag ang paaralan. bagama't . hindi sinang-ayunan ni Padre Felipe Garcia. ang mithiin ng mga kadalagahan ng Malolos para sa karunungan ay patunay ng pagkamulat sa tunay na kahulugan ng kabanalan . isang propesor sa Latin.Liham sa mga taga Malolos Buod: Sa kanyang liham sa mga kadalagahan ng Malolos na sinulat ng 1889. Gayunpaman. hindi dagliang sumuko ang mga kadalagahan sa kanilang layunin. Batay sa kanya. gayundin ang pagiging mulat ukol sa tunay at huwad na relihiyon. del Pilar ang isang mahalagang pangyayari sa bayan ng Malolos. ang naturang petisyon. Naging dahilan ito upang hindi rin pumayag ang gobernador-heneral na maitatag ang paaralan. malinis na kalooban at matuwid na pag-iisip. at sa pagtupad ñg ukol. Ulituliting matamisin ang mapuring kamatayan sa alipustang buhay". limang araw matapos ipaalam sa kanya ni Marcelo H. upang matukoy ang katotohanan at hindi maging alipin ninuman.kabanalang nakatuon sa kabutihang-asal. Ayon kay Rizal. namulat siya sa pananaw na ang kababaihang Pilipino ay katuwang sa layunin para sa ikagagaling ng bayan. ika-12 ng Disyembre 1888 nang may 20 kadalagahan ng Malolos ang naghain ng petisyon kay Gobernador-Heneral Weyler upang magtayo ng isang "panggabing paaralan." Layunin nila na mag-aral ng wikang Español sa ilalim ni Teodoro Sandiko. Pinupuna ang mga hindi kanaisnais na gawain ng mga prayle. Mga Tala: Ika-17 ng Pebrero 1889 nang isulat ni Jose Rizal – gamit ang wikang Tagalog – ang liham na ito habang ginagawa ang anotasyon sa aklat ni Morga. Isinulat niya ito sa London. Sa kabila ng pagtutol. Ayon sa pagsasalaysay. ipinahahayag ni Jose Rizal ang kanyang papuri at paggalang sa katapangang ipinamalas ng mga ito sa pagsusulong ng karapatan sa edukasyon – isang dikaraniwang hakbang sa maraming kababaihan sa kanyang panahon.

tumagal lamang ito ng tatlong buwan. Bumaba kang taglay ang kagiliw-giliw na mga silahis ng agham at sining mga Kabataan. na may diwang inibig ni Apeles sa wika inamo ni Pebong kay rikit sa isang kaputol na lonang maliit . hayo na't lagutin ang gapos ng iyong diwa at damdamin. na ang diwa'y makapangyarihan matigas na bato'y mabibigyang-buhay mapagbabago mo alaalang taglay sa iyo'y nagiging walang kamatayan. Ikaw na ang himig ay lalong mairog Tulad ni Pilomel na sa luha'y gamot at mabisang lunas sa dusa't himuntok ng puso at diwang sakbibi ng lungkot Ikaw. Kabataan ng aking pangarap! ang aking talino na tanging liwanag ay pagitawin mo. Rizal Itaas ang iyong noong aliwalas ngayon. Ikaw. may dakilang alay sa nagdurusa mong bayang minamahal.Jose P. Masdan ang putong na lubhang makinang sa gitna ng dilim ay matitigan maalam na kamay. Si Señora Guadalupe Reyes ang nagsilbing guro ng mga kadalagahan. Ikaw na may bagwis ng pakpak na nais kagyat na lumipad sa tuktok ng langit paghanapin mo ang malambing na tinig doon sa Olimpo'y pawang nagsisikap. Sa Kabataang Pilipino . O Katalinuhan magitang na diwang puno sa isipan mga puso nami'y sa iyo'y naghihintay at dalhin mo roon sa kaitaasan. Pag-asa ng Bukas! Ikaw ay lumitaw.

. papagningasin mo ang alab ng iyong isip at talino maganda mong ngala'y ikalat sa mundo at ipagsigawan ang dangal ng tao. mutyang Pilipinas purihin ang bayang sa iyo'y lumingap at siyang nag-akay sa mabuting palad. Humayo ka ngayon.ginuhit ang ganda at kulay ng langit. Araw na dakila ng ligaya't galak magsaya ka ngayon.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->