Ang Pilipinas sa loob ng Sandaang Taon (The Philippines a Century Hence

)
Ang unang bahagi ng sanaysay na ito ay tungkol sa pagsulyap sa nakaraan ng Pilipinas. Dito, ipinakita ni Rizal ang mga pagbabago na naidulot ng pagkasakop ng Pilipinas sa Espanya. Kung saan, ang dating pinuno sa Pilipinas ay napasailalim sa mga dayuhan dahil na rin sa pag-asang pag-unlad mula sa mga mananakop. Unti-unting naisantabi at nalimutan ng mga Pilipino ang kanilang mga katutubong tradisyon, mga awitin, tula at mga paniniwala nang sa gayon ay mayakap ang mga bago at dayuhang doktrina, na sa totoo'y hindi naman nila naiintindihan. Ikinahiya at tinanggihan ng mga Pilipino ang sarili nilang kultura. Hinangaan at pinuri ng mga Pilipino ang anumang bagay na banyaga hanggang sa nagapi ng dayuhan ang kanilang puso at diwa. Lumipas ang mga taon, ang relihiyon ay nagpakitang gilas din kung saan ginamit ang pagsamba sa Diyos upang akitin at sa huli'y pasunurin at mapasailalim ang mga Pilipino sa kagustuhan ng mga dayuhan. Nang makuha ang loob ng mga Pilipino ay itinuring na parang hayop, inalisan ng kaisipan at damdamin at ginawang mga alipin upang pagsilbihan ang mga dayuhan sa ikauunlad ng Espanya. Muling nabuhay ang natutulog na damdamin ng mga Pilipino dahil sa mga pasakit at panghihiya na kanilang naranasan. May ilang damdaming nagising sa katotohanan sa mga kahayupan at paniniil ng mga dayuhan dahil na rin sa patuloy na pag-alipusta at pagsasamantala na untiunti ay gigising sa lahat. Sa bahaging ito makikita ang obserbasyon ni Rizal sa pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas. Ipinakita niya ang naging epekto nito sa mamamayan at sa mga pinunong Pilipino. Ipinakita ang hindi pantay na pagtrato sa mga Pilipino simula ng mamuno ang mga Kastila. At umaasa si Rizal na magigising at mamumulat ang mga Pilipino sa katotohanan at kasamaan ng mga dayuhan. Ang ikalawang bahagi ay tungkol sa kabiguan ng mga kolonyal na patakaran ng Espanya sa pagpapaunlad sa Pilipinas. Sinabi dito ang kalagayan ng Pilipinas sa tatlong-daang taon na nakalipas simula ng panahong iyon (1889). Para sa mga nagnanais ng kalayaan ng kanyang bansa, ang bayan ay may tiyak na kalayaan noon. Para sa mga nakasaksi naman ng kaguluhan at di pagkakaunawaan, nararapat lamang na tanggapin ng buong pagsang-ayon ang anumang magaganap sa hinaharap. Ayon sa mga liberal na Kastila, ang kalagayan ng Pilipinas sa kasalukuyan (1889) ay katulad pa rin ng dati, walang pinagbago subalit para sa mga prayle ay nagkaroon ng pag-

ang sitwasyon ay mas maigi. Ang kanyang pagkasakop sa Pilipinas ay permanente na at humina ang kagustuhan ng mga Pilipino na magsarili. tenga at boses ng bayan. Nagkaroon ng mas mainam na organisasyon sa pamunuang sibil at military. Lahat ng mabubuting bagay ukol sa pagpapaunlad ng bayan ay nawala. makikita pa rin sa ikalawang bahagi ang pagtingin at pagsusuri ni Rizal sa mga ginagawa ng mga Kastila.unlad. Makikita dito ang kalagayan ng mga Pilipino. Ang mga prayle at ang residencia ay napanatili ang katapatan ng mga Pilipino sa pamahalaang Kastila. Tulad ng unang bahagi. Ang isang indio ay maaaring maging encomendero at maging isang heneral ng isang hukbo. Wala pang masyadong nagaganap na paninirang-puri at pangiinsulto sa mga tao. Umusbong din ang isang bagong paninindigan ng mga Pilipino sa pamunuan ng Kastila. Masasabing tiningnan din ni Rizal ang magagandang ginawa ng mga Kastila pati na rin ang kasamaan nito. Sinabi ni Rizal na ang Pilipinas ay nanatiling panatag sa simula ng dominasyong Kastila. Ang mga . nakatutulong o hindi sa ikauunlad ng bayan. Ang ikatlong bahagi naman ay nagsasaad ng mga radikal at pulitikal na reporma kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Ang mga pangunahing reporma na kailangang ipatupad ay ang pagkakaroon ng kalayaaan sa pamamahayag upang maipaalam sa pamahalaang Kastila at maging sa buong bansa kung ang mga utos ay naipatutupad ng mga epktibo at mahusay. Ipinaliwanag dito kung paano ang pamamahala ng mga Kastila sa Pilipinas simula noong una hanggang sa kasalukuyang (1889) panahon nito. mabilis at sigurado. Ang pamahalaan ay napalitan ng pananakot. Kailangan ito ng bansa na ang pamamahala ay nagmumula pa sa isang malayong lugar sapagkat ito ang magsisilbing mata. Ang pamamahala ng mga kastila sa Pilipinas noong una ay hindi madali ngunit nagpatuloy pa rin sila upang mapamahalaan ito. Kailangang baguhin ang patakarang pulitikal ayon sa pangangailangan ng mga tao. mabagal na komunikasyon sa pagitan ng Mexico at Espanya at ang paglalakbay ay delikado dahil ang dagat ay pinamumugaran ng mga pirata at mga kaaway ng Espanya. kung ang mga pagbabago ay magiging marahas at madugo kung ito ay magmumula sa hanay ng mga karaniwang tao. Ang mga Pilipino at nagiging opisyal ng militar. Ang pagreporma ay magiging mapayapa at mabunga kung ito ay manggagaling sa pagkilos ng mga nakatataas. Binanggit din na sa panahong 1889. Ang Espanya ay wala nang mga kaaway-panlabas. Mayroong pwersang-militar. Magtatagumpay ang mga reporma sa Pilipinas. pagsasamantala at pang-aalipin. Ang komunikasyon ay naging mas madali.

Makikita ang pagiging repormista ni Rizal sa bahaging ito ng sanaysay. Ang "freedom of the press" ay kailangan ng isang pamamahalang nagnanais na magandang reputasyon at karangalan. At ang huling bahagi naman ng sanaysay ang nagpapakita ng mga prediksiyon at pananaw sa hinaharap. Nagbigay din siya ng mga kadahilanan kung bakit nais nilang magkaroon ng mga ganitong reporma sa Pilipinas. Ang mga posisyon sa gobyerno ay kailangang punuan sa pamamagitan ng isang "competitive examination" at ang resulta ay nararapat na ihayag sa publiko. Kailangan din ng reporma sa komersiyo. Kailangan din na magkaroon ng mga Pilipinong kinatawan sa Cortes ng Espanya.hinaing ng mga Pilipino ay bihirang makarating sa Espanya at kung maiparating man ay patago pa. Ang ilang pangunahing reporma na kailangan pang ipatupad ay ang katarungan ang pangunahing pangangailangan ng isang sibilisado ng bayan. agrikultura. Ang Pilipinas ay mananatili sa Espanya kung ang pagpapatakbo dito ay matuwid at sibilisado subalit kung mananatiling walang pagbabago ay hindi mapipigilan ang mga Pilipino sa pagtamo ng kanyang kasarinlan. Ayon . Ang kalayaan sa pamamahayag ay maaaring maging panganib sa gobyernong Kastila. ang bahaging ito ang nagpapakita iba't ibang pananaw ni Rizal sa repormang radikal at politikal kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Maaari rin namang maging kagalang-galang. Bilang ganti naman sa pagkakaroon ng Pilipinas ng kinatawan sa Cortes. Ngunit ito ay maaaring magbigay panganib sa pamahalaang Kastila. mahalaga at tapat sa kanilang mga tungkulin ang mga kinatawan. ang mga Pilipino ay mananatiling tapat sa gobyernong Espanyol. Ang isa ay maaaring pumayag at sumuko o maaari rin naman bumagsak at magdusa. kayumanggi ang kulay at pango ang ilong. Maaaring maging "political trimmers" ang mga representante ng bansa. Tulad ng pangunahing layuning politikal ng La Solidaridad. Ang mga kinatawang Pilipino ay magiging mapaghimagsik sa Cortes. Kung ang mga Pilipino ay nagbabayad ng buwis. edukasyon at iba pa. Isang halimbawa ay ang naganap sa Espanya kung saan ang mga mananakop ay napatalsik din sa huli matapos ang madugo at paulit-ulit na labanan. seguridad ng isang indibidwal at ng kanyang mga ari-arian. Inihain niya ang iba't ibang pagbabago na nais ng mamamayang baguhin at iparating sa pamahalaan ng Espanya. Sinasabi ang pagkakaroon ng dominasyon ng isang bansa sa isa pang lahi ay hindi pangmatagalan. Ang mga Pilipinong kinatawan ay sinasabing may amoy "Igorot". nararapat din naman silang bigyan ng karapatan.

Hinahangad niya ang pagkakaroon ng kalayaan at pagkakapantay-pantay ng Pilipino sa mga Kastila. Ang Olandiya ay kontento na sa Moluccas at Java at mas maigi ang kanyang hinaharap sa Sumatra. inilahad ni Rizal ang mga pananaw niya sa darating pang mga panahon. Ang Hapon ay nasa sitwasyong delikado sapagkat ang Rusya at Inglatera ay may nasa kanya at sapagkat mas maigi pang ang Korea na lang pagtuunan niya ng pansin. Masasabi natin na sadyang makabayan si Rizal. Sa huling bahagi. Ang Inglatera ay may sapat nang kolonya sa Silangan at hindi nya isasakripisyo ang kanyang imperyo sa India para lamang makuha ang Pilipinas. Sinabi rin dito na may isang panibagong dayuhan at pamamahala ang magpapatuloy sa iniwan ng mga Espanyol.sa siyensiya. Ang ilan dito ay masasabing nagkatotoo at natupad. Ang Amerika ay mayroong pagkabahala lalo na sa Pasipiko. Makikita ang mahusay na pag-analisa ni Rizal sa mga nangyayari sa bansa. Sa panahong nakamit na ng Pilipinas ang kanyang kalayaan isang panibagiong dayuhan ang maaaring magpatuloy sa iniwan ng mga Espanyol. Ang Alemanya ay hindi isusubo sa panagnib na ikalat ang kanyang mga hukbo sapagkat kapag nagkaroon ng digmaan ay maaari pang maging dahilan ng kanyang pagbagsak. Ang Tsina ay magiging maswerte na kung mapapanatili niya ang kanyang kalagayan. . Magkakaroon ng matinding banggaan at labanan sa pagitan ng mga mananakop at mga Pilipino kung saan ito'y magdudulot ng matinding pinsala sa dalawa. Kung ang edukasyon at kalayaan ay patuloy na ipagkakait ng Espanya sa Pilipinas. magdulot ng pagkawasak ng isa o pagkakulong sa kapangyarihan ng isa. Ang Pransiya ay mas maganda ang hinaharap sa Tonking at Tsina. Gayundin naman ang Pilipinas ay idedeklara ang kanyang sarili bilang isang malaya at nagsasariling bansa sa mga darating na araw kung patuloy na aalipustahin at mamaltratuhin ang kanyang lahi. Ang mga kahilingan ng Pilipino ay nararapat lamang na ikonsidera ng Espanya kung ayaw niyang isubo sa panganib ang kanyang mga kayamanan maging ang kanyang hinaharap sa Aprika at ang kalayaan sa Europa. hahanapin ng kanyang lahi ang mga paraan ng pagsasarili sa ibang bayan. ang pamamalagi ng isang panlabas na bagay sa isa pa ay maaaring magbunga ng pagkatuto at pagkaunawa.

Gumagawa pa ng maraming kasangkapang pandigma at pinag-aralan nila ang wikang Kastila. Ang mga mandirigma ng Luzon ay nakilahok sa labanan sa Sumatra. ang mga katutubo ay nagbubungkal pa ng sariling bukirin upang may ipang-kain.Dahil sa katamaran ng mga Pilipino (The Indolence of the Filipinos) Ang katamaran ay ang kauntian ng pag-ibig sa paggawa at kakulangan ng sipag ng isang tao. kahit pati sa mga bansang kalapit ng Pilipinas. Ayon kay Pigafette. . Dahil sa natural na kapaligiran kung saan mainit ang klima. Halos imposible nang magamot ng lubusan at pabalik-balik ito. noong sinaunang panahon. Una. mayroon ng pangangalakal na masigla. Tulad ng kanser. Ito ay unti-unting nakakaapekto sa lahat ng parte o aspeto ng ating katauhan. Maraming mga bagay ang nagiging sanhi ng katamaran ng mga Pilipino. Inihalintulad ito ni Rizal sa isang kanser. Dati naman ay hindi ganito katamad ang mga Pilipino. Bago dumating ang mga taga-Europa. ang katamaran ay unti-unting kumakalat sa buong katawan.

higit na pinagpala ang mga mahihirap. Pang-anim. kamalayang pambansa. hindi tayo dapat nawawalan ng pag-asa para sa pagbabago. . Kulang na pagbibigay-sigla sa paggawa. Pangatlo. naiiwang tiwangwang ang bukid at labis na nakalulunos ang bunga ng mga pangyayari. ang kapaligirang panlipunan. maraming katulong ngunit mababa ang pasahod. At walang kamalayang pambansa. Hindi dapat ibuntong lahat ng sisi sa mga Pilipino. Mali ang pagpapahalaga. ng kasamaan. Talamak ang tinatawag ng "padrino" sa paglakad ng papeles o mga pangangailangan. Ipinakita ni Rizal na ang mga Kastila ang sanhi ng ganoong kaasalan sapagkat higit pa silang tamad kaysa sa kanilang pinagbibintangan. mataas na buwis. maraming pistahan at pag-aambag ng malaki sa simbahan dahil sa maling paniniwala sa relihiyon at pagigng panatiko. Pinatunayan ni Rizal sa sanaysay na ito ang pagbibintang ng mga Kastila sa mga Pilipino sa pagiging tamad. Hindi angkop sa pag-aaral ang kapaligiran. Mababa ang moral ng taong-bayan. pangkaisipang kadahilanan. pag-aalsa at pagdarambong. ang pamahalaan mismo. walang pangangalaga sa ari-arian. Sadyang nais ng mga prayleng maging mangmang ang mga Pilipino. Ang mga prayle ay walang pagsasanay bilang guro lalo na ang mga nagtuturo. At ayon sa mga prayle. Pagsasaulo ng mga pinag-aralan. Nagkakaroon din ng hindi makataong pagtrato ng nagtuturo at karamihan sa mga paaralan ay nasa kumbento. Ito ang nais na ipakita ni Rizal sa sanaysay na ito. Habang tayo ay nabubuhay. Kulang ng pagtangkilik sa sariling gawa. Ang katamaran ay bunga. Ang katamaran sa Pilipinas ay isang katamarang pinasagwa. mababang pagtingin sa manwal na gawain at malahari ang pagkilos. Walang pagkakaisa. Ang mga Kastila ay maluho sa pamumuhay. At ang pangpito. Samantalang ang mga Plipino naman ay nalululong sa sugal. Kulang ang pagbibigay-sigla sa gawaing manwal tula ng sapilitang paggawa. Kulang ang paglilingkod sa taong bayan. lalong lumala habang tumatagal ang panahon. sapilitang pinapagsundalo ang mga Pilipino. Hindi rin isinasaayos ang pagpapabilis ng pamamaraan ng transportasyon. at hindi sahi. pang-edukasyong pangkapaligiran. at katwiran at intriga ng mga namumuno.Pangalawa. Kulang ng katangiang-pamumuno sa takot sa mananakop. Ang kasamaan ay wala sa pagkakaroon ng katamaran ngunit sa walang-tigil na paghikayat ng ganitong ugali. Walang tulong na ibinibigay sa pagpapaunlad ng kabuhayan. Kulang ang pagtuturo ng mga magulang sa mga anak. pangkabuhayang kapaligiran bunga ng digmaan. Panglima. Tiwali ang mga Pilipino. Kung saan. Hindi sapat na rason para sa katamaran ang pagbabago ng panahon o di kaya'y ang pagbago ng lugar na kinalakihan. Pang-apat.

ipinahahayag ni Jose Rizal ang kanyang papuri at paggalang sa katapangang ipinamalas ng mga ito sa pagsusulong ng karapatan sa edukasyon – isang dikaraniwang hakbang sa maraming kababaihan sa kanyang panahon. Ayon sa pagsasalaysay. at sa pagtupad ñg ukol. limang araw matapos ipaalam sa kanya ni Marcelo H. inilalarawan niya ang katangian ng kababaihan sa Europa at bilang halimbawa ay pinakita ang babaing Sparta bilang huwaran ng pagiging mabuting ina. Ipinapayo ni Rizal na gamitin ang halimbawang ito upang maitaguyod ang isang anak na marangal at magtatanggol sa bayan. pumayag na rin ang pamahalaan na maitatag ang paaralan." Layunin nila na mag-aral ng wikang Español sa ilalim ni Teodoro Sandiko. Isinulat niya ito sa London. namulat siya sa pananaw na ang kababaihang Pilipino ay katuwang sa layunin para sa ikagagaling ng bayan. del Pilar ang isang mahalagang pangyayari sa bayan ng Malolos. isang propesor sa Latin. Sa kabila ng pagtutol. ang kura paroko. Batay sa kanya. pagibig sa kapua sa tinubuang bayan. Patuloy silang nanawagan at nang lumaon. Binibigyang-diin ni Rizal ang tungkulin ng kababaihan – bilang dalaga at asawa – sa pagbangon ng kanilang dignidad at halaga sa lipunan.Liham sa mga taga Malolos Buod: Sa kanyang liham sa mga kadalagahan ng Malolos na sinulat ng 1889. Ang payo ni Rizal ay "mulatin ang mata ñg anak sa pagiiñgat at pagmamahal sa puri. hindi dagliang sumuko ang mga kadalagahan sa kanilang layunin. Naging dahilan ito upang hindi rin pumayag ang gobernador-heneral na maitatag ang paaralan. Bahagi rin ng liham ang pagpapa-alala ni Rizal sa lahat na gamitin ang isipang kaloob ng Diyos. gayundin ang pagiging mulat ukol sa tunay at huwad na relihiyon. ang mithiin ng mga kadalagahan ng Malolos para sa karunungan ay patunay ng pagkamulat sa tunay na kahulugan ng kabanalan . Gayunpaman. Ulituliting matamisin ang mapuring kamatayan sa alipustang buhay". ika-12 ng Disyembre 1888 nang may 20 kadalagahan ng Malolos ang naghain ng petisyon kay Gobernador-Heneral Weyler upang magtayo ng isang "panggabing paaralan. ang naturang petisyon. Kaugnay nito. Mga Tala: Ika-17 ng Pebrero 1889 nang isulat ni Jose Rizal – gamit ang wikang Tagalog – ang liham na ito habang ginagawa ang anotasyon sa aklat ni Morga. upang matukoy ang katotohanan at hindi maging alipin ninuman. bagama't .kabanalang nakatuon sa kabutihang-asal. malinis na kalooban at matuwid na pag-iisip. Pinupuna ang mga hindi kanaisnais na gawain ng mga prayle. Ayon kay Rizal. hindi sinang-ayunan ni Padre Felipe Garcia.

Pag-asa ng Bukas! Ikaw ay lumitaw. Ikaw. na ang diwa'y makapangyarihan matigas na bato'y mabibigyang-buhay mapagbabago mo alaalang taglay sa iyo'y nagiging walang kamatayan. may dakilang alay sa nagdurusa mong bayang minamahal. Sa Kabataang Pilipino . Kabataan ng aking pangarap! ang aking talino na tanging liwanag ay pagitawin mo.tumagal lamang ito ng tatlong buwan. O Katalinuhan magitang na diwang puno sa isipan mga puso nami'y sa iyo'y naghihintay at dalhin mo roon sa kaitaasan. hayo na't lagutin ang gapos ng iyong diwa at damdamin. Bumaba kang taglay ang kagiliw-giliw na mga silahis ng agham at sining mga Kabataan. Si Señora Guadalupe Reyes ang nagsilbing guro ng mga kadalagahan. Rizal Itaas ang iyong noong aliwalas ngayon.Jose P. Ikaw na may bagwis ng pakpak na nais kagyat na lumipad sa tuktok ng langit paghanapin mo ang malambing na tinig doon sa Olimpo'y pawang nagsisikap. Masdan ang putong na lubhang makinang sa gitna ng dilim ay matitigan maalam na kamay. na may diwang inibig ni Apeles sa wika inamo ni Pebong kay rikit sa isang kaputol na lonang maliit . Ikaw na ang himig ay lalong mairog Tulad ni Pilomel na sa luha'y gamot at mabisang lunas sa dusa't himuntok ng puso at diwang sakbibi ng lungkot Ikaw.

ginuhit ang ganda at kulay ng langit. mutyang Pilipinas purihin ang bayang sa iyo'y lumingap at siyang nag-akay sa mabuting palad. . Humayo ka ngayon. papagningasin mo ang alab ng iyong isip at talino maganda mong ngala'y ikalat sa mundo at ipagsigawan ang dangal ng tao. Araw na dakila ng ligaya't galak magsaya ka ngayon.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful