Ang Pilipinas sa loob ng Sandaang Taon (The Philippines a Century Hence

)
Ang unang bahagi ng sanaysay na ito ay tungkol sa pagsulyap sa nakaraan ng Pilipinas. Dito, ipinakita ni Rizal ang mga pagbabago na naidulot ng pagkasakop ng Pilipinas sa Espanya. Kung saan, ang dating pinuno sa Pilipinas ay napasailalim sa mga dayuhan dahil na rin sa pag-asang pag-unlad mula sa mga mananakop. Unti-unting naisantabi at nalimutan ng mga Pilipino ang kanilang mga katutubong tradisyon, mga awitin, tula at mga paniniwala nang sa gayon ay mayakap ang mga bago at dayuhang doktrina, na sa totoo'y hindi naman nila naiintindihan. Ikinahiya at tinanggihan ng mga Pilipino ang sarili nilang kultura. Hinangaan at pinuri ng mga Pilipino ang anumang bagay na banyaga hanggang sa nagapi ng dayuhan ang kanilang puso at diwa. Lumipas ang mga taon, ang relihiyon ay nagpakitang gilas din kung saan ginamit ang pagsamba sa Diyos upang akitin at sa huli'y pasunurin at mapasailalim ang mga Pilipino sa kagustuhan ng mga dayuhan. Nang makuha ang loob ng mga Pilipino ay itinuring na parang hayop, inalisan ng kaisipan at damdamin at ginawang mga alipin upang pagsilbihan ang mga dayuhan sa ikauunlad ng Espanya. Muling nabuhay ang natutulog na damdamin ng mga Pilipino dahil sa mga pasakit at panghihiya na kanilang naranasan. May ilang damdaming nagising sa katotohanan sa mga kahayupan at paniniil ng mga dayuhan dahil na rin sa patuloy na pag-alipusta at pagsasamantala na untiunti ay gigising sa lahat. Sa bahaging ito makikita ang obserbasyon ni Rizal sa pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas. Ipinakita niya ang naging epekto nito sa mamamayan at sa mga pinunong Pilipino. Ipinakita ang hindi pantay na pagtrato sa mga Pilipino simula ng mamuno ang mga Kastila. At umaasa si Rizal na magigising at mamumulat ang mga Pilipino sa katotohanan at kasamaan ng mga dayuhan. Ang ikalawang bahagi ay tungkol sa kabiguan ng mga kolonyal na patakaran ng Espanya sa pagpapaunlad sa Pilipinas. Sinabi dito ang kalagayan ng Pilipinas sa tatlong-daang taon na nakalipas simula ng panahong iyon (1889). Para sa mga nagnanais ng kalayaan ng kanyang bansa, ang bayan ay may tiyak na kalayaan noon. Para sa mga nakasaksi naman ng kaguluhan at di pagkakaunawaan, nararapat lamang na tanggapin ng buong pagsang-ayon ang anumang magaganap sa hinaharap. Ayon sa mga liberal na Kastila, ang kalagayan ng Pilipinas sa kasalukuyan (1889) ay katulad pa rin ng dati, walang pinagbago subalit para sa mga prayle ay nagkaroon ng pag-

Ang mga Pilipino at nagiging opisyal ng militar. Ang Espanya ay wala nang mga kaaway-panlabas. pagsasamantala at pang-aalipin. Masasabing tiningnan din ni Rizal ang magagandang ginawa ng mga Kastila pati na rin ang kasamaan nito. kung ang mga pagbabago ay magiging marahas at madugo kung ito ay magmumula sa hanay ng mga karaniwang tao.unlad. Ang ikatlong bahagi naman ay nagsasaad ng mga radikal at pulitikal na reporma kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Ang pamamahala ng mga kastila sa Pilipinas noong una ay hindi madali ngunit nagpatuloy pa rin sila upang mapamahalaan ito.ang sitwasyon ay mas maigi. tenga at boses ng bayan. Binanggit din na sa panahong 1889. mabagal na komunikasyon sa pagitan ng Mexico at Espanya at ang paglalakbay ay delikado dahil ang dagat ay pinamumugaran ng mga pirata at mga kaaway ng Espanya. mabilis at sigurado. Lahat ng mabubuting bagay ukol sa pagpapaunlad ng bayan ay nawala. Wala pang masyadong nagaganap na paninirang-puri at pangiinsulto sa mga tao. Ang mga prayle at ang residencia ay napanatili ang katapatan ng mga Pilipino sa pamahalaang Kastila. Umusbong din ang isang bagong paninindigan ng mga Pilipino sa pamunuan ng Kastila. Ipinaliwanag dito kung paano ang pamamahala ng mga Kastila sa Pilipinas simula noong una hanggang sa kasalukuyang (1889) panahon nito. Ang kanyang pagkasakop sa Pilipinas ay permanente na at humina ang kagustuhan ng mga Pilipino na magsarili. Kailangan ito ng bansa na ang pamamahala ay nagmumula pa sa isang malayong lugar sapagkat ito ang magsisilbing mata. Tulad ng unang bahagi. Ang pagreporma ay magiging mapayapa at mabunga kung ito ay manggagaling sa pagkilos ng mga nakatataas. Sinabi ni Rizal na ang Pilipinas ay nanatiling panatag sa simula ng dominasyong Kastila. Magtatagumpay ang mga reporma sa Pilipinas. Ang mga pangunahing reporma na kailangang ipatupad ay ang pagkakaroon ng kalayaaan sa pamamahayag upang maipaalam sa pamahalaang Kastila at maging sa buong bansa kung ang mga utos ay naipatutupad ng mga epktibo at mahusay. Ang isang indio ay maaaring maging encomendero at maging isang heneral ng isang hukbo. Mayroong pwersang-militar. makikita pa rin sa ikalawang bahagi ang pagtingin at pagsusuri ni Rizal sa mga ginagawa ng mga Kastila. Ang komunikasyon ay naging mas madali. Kailangang baguhin ang patakarang pulitikal ayon sa pangangailangan ng mga tao. Nagkaroon ng mas mainam na organisasyon sa pamunuang sibil at military. Ang pamahalaan ay napalitan ng pananakot. Ang mga . Makikita dito ang kalagayan ng mga Pilipino. nakatutulong o hindi sa ikauunlad ng bayan.

ang bahaging ito ang nagpapakita iba't ibang pananaw ni Rizal sa repormang radikal at politikal kung mananatiling kolonya ng Espanya ang Pilipinas. Inihain niya ang iba't ibang pagbabago na nais ng mamamayang baguhin at iparating sa pamahalaan ng Espanya. Tulad ng pangunahing layuning politikal ng La Solidaridad. Ang isa ay maaaring pumayag at sumuko o maaari rin naman bumagsak at magdusa. Ang mga posisyon sa gobyerno ay kailangang punuan sa pamamagitan ng isang "competitive examination" at ang resulta ay nararapat na ihayag sa publiko. Ngunit ito ay maaaring magbigay panganib sa pamahalaang Kastila. Isang halimbawa ay ang naganap sa Espanya kung saan ang mga mananakop ay napatalsik din sa huli matapos ang madugo at paulit-ulit na labanan.hinaing ng mga Pilipino ay bihirang makarating sa Espanya at kung maiparating man ay patago pa. Ang mga Pilipinong kinatawan ay sinasabing may amoy "Igorot". Maaaring maging "political trimmers" ang mga representante ng bansa. seguridad ng isang indibidwal at ng kanyang mga ari-arian. Ang ilang pangunahing reporma na kailangan pang ipatupad ay ang katarungan ang pangunahing pangangailangan ng isang sibilisado ng bayan. Nagbigay din siya ng mga kadahilanan kung bakit nais nilang magkaroon ng mga ganitong reporma sa Pilipinas. Maaari rin namang maging kagalang-galang. Ang kalayaan sa pamamahayag ay maaaring maging panganib sa gobyernong Kastila. Kailangan din na magkaroon ng mga Pilipinong kinatawan sa Cortes ng Espanya. Ang "freedom of the press" ay kailangan ng isang pamamahalang nagnanais na magandang reputasyon at karangalan. Sinasabi ang pagkakaroon ng dominasyon ng isang bansa sa isa pang lahi ay hindi pangmatagalan. mahalaga at tapat sa kanilang mga tungkulin ang mga kinatawan. edukasyon at iba pa. Bilang ganti naman sa pagkakaroon ng Pilipinas ng kinatawan sa Cortes. Ang Pilipinas ay mananatili sa Espanya kung ang pagpapatakbo dito ay matuwid at sibilisado subalit kung mananatiling walang pagbabago ay hindi mapipigilan ang mga Pilipino sa pagtamo ng kanyang kasarinlan. kayumanggi ang kulay at pango ang ilong. nararapat din naman silang bigyan ng karapatan. Ayon . At ang huling bahagi naman ng sanaysay ang nagpapakita ng mga prediksiyon at pananaw sa hinaharap. Kailangan din ng reporma sa komersiyo. Makikita ang pagiging repormista ni Rizal sa bahaging ito ng sanaysay. Ang mga kinatawang Pilipino ay magiging mapaghimagsik sa Cortes. Kung ang mga Pilipino ay nagbabayad ng buwis. agrikultura. ang mga Pilipino ay mananatiling tapat sa gobyernong Espanyol.

Ang Olandiya ay kontento na sa Moluccas at Java at mas maigi ang kanyang hinaharap sa Sumatra. hahanapin ng kanyang lahi ang mga paraan ng pagsasarili sa ibang bayan. Hinahangad niya ang pagkakaroon ng kalayaan at pagkakapantay-pantay ng Pilipino sa mga Kastila. Ang ilan dito ay masasabing nagkatotoo at natupad.sa siyensiya. Ang Alemanya ay hindi isusubo sa panagnib na ikalat ang kanyang mga hukbo sapagkat kapag nagkaroon ng digmaan ay maaari pang maging dahilan ng kanyang pagbagsak. Masasabi natin na sadyang makabayan si Rizal. . inilahad ni Rizal ang mga pananaw niya sa darating pang mga panahon. Ang Inglatera ay may sapat nang kolonya sa Silangan at hindi nya isasakripisyo ang kanyang imperyo sa India para lamang makuha ang Pilipinas. Gayundin naman ang Pilipinas ay idedeklara ang kanyang sarili bilang isang malaya at nagsasariling bansa sa mga darating na araw kung patuloy na aalipustahin at mamaltratuhin ang kanyang lahi. Sinabi rin dito na may isang panibagong dayuhan at pamamahala ang magpapatuloy sa iniwan ng mga Espanyol. Ang Tsina ay magiging maswerte na kung mapapanatili niya ang kanyang kalagayan. Ang Amerika ay mayroong pagkabahala lalo na sa Pasipiko. Sa huling bahagi. Kung ang edukasyon at kalayaan ay patuloy na ipagkakait ng Espanya sa Pilipinas. Ang mga kahilingan ng Pilipino ay nararapat lamang na ikonsidera ng Espanya kung ayaw niyang isubo sa panganib ang kanyang mga kayamanan maging ang kanyang hinaharap sa Aprika at ang kalayaan sa Europa. magdulot ng pagkawasak ng isa o pagkakulong sa kapangyarihan ng isa. Sa panahong nakamit na ng Pilipinas ang kanyang kalayaan isang panibagiong dayuhan ang maaaring magpatuloy sa iniwan ng mga Espanyol. Makikita ang mahusay na pag-analisa ni Rizal sa mga nangyayari sa bansa. Ang Hapon ay nasa sitwasyong delikado sapagkat ang Rusya at Inglatera ay may nasa kanya at sapagkat mas maigi pang ang Korea na lang pagtuunan niya ng pansin. Ang Pransiya ay mas maganda ang hinaharap sa Tonking at Tsina. ang pamamalagi ng isang panlabas na bagay sa isa pa ay maaaring magbunga ng pagkatuto at pagkaunawa. Magkakaroon ng matinding banggaan at labanan sa pagitan ng mga mananakop at mga Pilipino kung saan ito'y magdudulot ng matinding pinsala sa dalawa.

Maraming mga bagay ang nagiging sanhi ng katamaran ng mga Pilipino. Ang mga mandirigma ng Luzon ay nakilahok sa labanan sa Sumatra. Ayon kay Pigafette.Dahil sa katamaran ng mga Pilipino (The Indolence of the Filipinos) Ang katamaran ay ang kauntian ng pag-ibig sa paggawa at kakulangan ng sipag ng isang tao. ang katamaran ay unti-unting kumakalat sa buong katawan. Halos imposible nang magamot ng lubusan at pabalik-balik ito. ang mga katutubo ay nagbubungkal pa ng sariling bukirin upang may ipang-kain. Bago dumating ang mga taga-Europa. mayroon ng pangangalakal na masigla. Dati naman ay hindi ganito katamad ang mga Pilipino. Tulad ng kanser. . kahit pati sa mga bansang kalapit ng Pilipinas. Dahil sa natural na kapaligiran kung saan mainit ang klima. noong sinaunang panahon. Gumagawa pa ng maraming kasangkapang pandigma at pinag-aralan nila ang wikang Kastila. Inihalintulad ito ni Rizal sa isang kanser. Ito ay unti-unting nakakaapekto sa lahat ng parte o aspeto ng ating katauhan. Una.

ang kapaligirang panlipunan. Hindi angkop sa pag-aaral ang kapaligiran. Tiwali ang mga Pilipino. kamalayang pambansa.Pangalawa. Ang katamaran ay bunga. Ang mga prayle ay walang pagsasanay bilang guro lalo na ang mga nagtuturo. pang-edukasyong pangkapaligiran. Ang mga Kastila ay maluho sa pamumuhay. Hindi sapat na rason para sa katamaran ang pagbabago ng panahon o di kaya'y ang pagbago ng lugar na kinalakihan. Mababa ang moral ng taong-bayan. Samantalang ang mga Plipino naman ay nalululong sa sugal. Kulang ang pagtuturo ng mga magulang sa mga anak. pag-aalsa at pagdarambong. Panglima. maraming katulong ngunit mababa ang pasahod. Pang-anim. Walang pagkakaisa. ng kasamaan. Ipinakita ni Rizal na ang mga Kastila ang sanhi ng ganoong kaasalan sapagkat higit pa silang tamad kaysa sa kanilang pinagbibintangan. Pangatlo. hindi tayo dapat nawawalan ng pag-asa para sa pagbabago. Kulang ng pagtangkilik sa sariling gawa. Pinatunayan ni Rizal sa sanaysay na ito ang pagbibintang ng mga Kastila sa mga Pilipino sa pagiging tamad. Hindi dapat ibuntong lahat ng sisi sa mga Pilipino. Walang tulong na ibinibigay sa pagpapaunlad ng kabuhayan. Ang kasamaan ay wala sa pagkakaroon ng katamaran ngunit sa walang-tigil na paghikayat ng ganitong ugali. Hindi rin isinasaayos ang pagpapabilis ng pamamaraan ng transportasyon. Kulang ang pagbibigay-sigla sa gawaing manwal tula ng sapilitang paggawa. naiiwang tiwangwang ang bukid at labis na nakalulunos ang bunga ng mga pangyayari. mataas na buwis. At ang pangpito. Habang tayo ay nabubuhay. Kulang ang paglilingkod sa taong bayan. higit na pinagpala ang mga mahihirap. Kung saan. Ang katamaran sa Pilipinas ay isang katamarang pinasagwa. walang pangangalaga sa ari-arian. Sadyang nais ng mga prayleng maging mangmang ang mga Pilipino. ang pamahalaan mismo. . Kulang ng katangiang-pamumuno sa takot sa mananakop. Pagsasaulo ng mga pinag-aralan. mababang pagtingin sa manwal na gawain at malahari ang pagkilos. pangkaisipang kadahilanan. Mali ang pagpapahalaga. pangkabuhayang kapaligiran bunga ng digmaan. at hindi sahi. maraming pistahan at pag-aambag ng malaki sa simbahan dahil sa maling paniniwala sa relihiyon at pagigng panatiko. Pang-apat. Nagkakaroon din ng hindi makataong pagtrato ng nagtuturo at karamihan sa mga paaralan ay nasa kumbento. At ayon sa mga prayle. Talamak ang tinatawag ng "padrino" sa paglakad ng papeles o mga pangangailangan. Ito ang nais na ipakita ni Rizal sa sanaysay na ito. lalong lumala habang tumatagal ang panahon. at katwiran at intriga ng mga namumuno. sapilitang pinapagsundalo ang mga Pilipino. Kulang na pagbibigay-sigla sa paggawa. At walang kamalayang pambansa.

Ulituliting matamisin ang mapuring kamatayan sa alipustang buhay". ika-12 ng Disyembre 1888 nang may 20 kadalagahan ng Malolos ang naghain ng petisyon kay Gobernador-Heneral Weyler upang magtayo ng isang "panggabing paaralan. Batay sa kanya. Binibigyang-diin ni Rizal ang tungkulin ng kababaihan – bilang dalaga at asawa – sa pagbangon ng kanilang dignidad at halaga sa lipunan. Pinupuna ang mga hindi kanaisnais na gawain ng mga prayle. Ayon kay Rizal. Naging dahilan ito upang hindi rin pumayag ang gobernador-heneral na maitatag ang paaralan. bagama't .kabanalang nakatuon sa kabutihang-asal. hindi dagliang sumuko ang mga kadalagahan sa kanilang layunin. Mga Tala: Ika-17 ng Pebrero 1889 nang isulat ni Jose Rizal – gamit ang wikang Tagalog – ang liham na ito habang ginagawa ang anotasyon sa aklat ni Morga. Sa kabila ng pagtutol. Bahagi rin ng liham ang pagpapa-alala ni Rizal sa lahat na gamitin ang isipang kaloob ng Diyos. pagibig sa kapua sa tinubuang bayan.Liham sa mga taga Malolos Buod: Sa kanyang liham sa mga kadalagahan ng Malolos na sinulat ng 1889. inilalarawan niya ang katangian ng kababaihan sa Europa at bilang halimbawa ay pinakita ang babaing Sparta bilang huwaran ng pagiging mabuting ina. malinis na kalooban at matuwid na pag-iisip. ang mithiin ng mga kadalagahan ng Malolos para sa karunungan ay patunay ng pagkamulat sa tunay na kahulugan ng kabanalan . Ayon sa pagsasalaysay. Gayunpaman. Isinulat niya ito sa London. del Pilar ang isang mahalagang pangyayari sa bayan ng Malolos. ipinahahayag ni Jose Rizal ang kanyang papuri at paggalang sa katapangang ipinamalas ng mga ito sa pagsusulong ng karapatan sa edukasyon – isang dikaraniwang hakbang sa maraming kababaihan sa kanyang panahon. namulat siya sa pananaw na ang kababaihang Pilipino ay katuwang sa layunin para sa ikagagaling ng bayan. Ang payo ni Rizal ay "mulatin ang mata ñg anak sa pagiiñgat at pagmamahal sa puri. gayundin ang pagiging mulat ukol sa tunay at huwad na relihiyon. hindi sinang-ayunan ni Padre Felipe Garcia. ang naturang petisyon. Kaugnay nito. pumayag na rin ang pamahalaan na maitatag ang paaralan. isang propesor sa Latin. ang kura paroko. at sa pagtupad ñg ukol." Layunin nila na mag-aral ng wikang Español sa ilalim ni Teodoro Sandiko. Ipinapayo ni Rizal na gamitin ang halimbawang ito upang maitaguyod ang isang anak na marangal at magtatanggol sa bayan. limang araw matapos ipaalam sa kanya ni Marcelo H. upang matukoy ang katotohanan at hindi maging alipin ninuman. Patuloy silang nanawagan at nang lumaon.

hayo na't lagutin ang gapos ng iyong diwa at damdamin.tumagal lamang ito ng tatlong buwan. Ikaw.Jose P. Pag-asa ng Bukas! Ikaw ay lumitaw. na may diwang inibig ni Apeles sa wika inamo ni Pebong kay rikit sa isang kaputol na lonang maliit . Kabataan ng aking pangarap! ang aking talino na tanging liwanag ay pagitawin mo. O Katalinuhan magitang na diwang puno sa isipan mga puso nami'y sa iyo'y naghihintay at dalhin mo roon sa kaitaasan. Sa Kabataang Pilipino . may dakilang alay sa nagdurusa mong bayang minamahal. Bumaba kang taglay ang kagiliw-giliw na mga silahis ng agham at sining mga Kabataan. na ang diwa'y makapangyarihan matigas na bato'y mabibigyang-buhay mapagbabago mo alaalang taglay sa iyo'y nagiging walang kamatayan. Masdan ang putong na lubhang makinang sa gitna ng dilim ay matitigan maalam na kamay. Rizal Itaas ang iyong noong aliwalas ngayon. Ikaw na may bagwis ng pakpak na nais kagyat na lumipad sa tuktok ng langit paghanapin mo ang malambing na tinig doon sa Olimpo'y pawang nagsisikap. Si Señora Guadalupe Reyes ang nagsilbing guro ng mga kadalagahan. Ikaw na ang himig ay lalong mairog Tulad ni Pilomel na sa luha'y gamot at mabisang lunas sa dusa't himuntok ng puso at diwang sakbibi ng lungkot Ikaw.

Araw na dakila ng ligaya't galak magsaya ka ngayon. papagningasin mo ang alab ng iyong isip at talino maganda mong ngala'y ikalat sa mundo at ipagsigawan ang dangal ng tao. Humayo ka ngayon. mutyang Pilipinas purihin ang bayang sa iyo'y lumingap at siyang nag-akay sa mabuting palad. .ginuhit ang ganda at kulay ng langit.