P. 1
kaligiran kasaysayan

kaligiran kasaysayan

3.0

|Views: 11,933|Likes:
Published by earlwaki

More info:

Published by: earlwaki on May 01, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/29/2014

pdf

text

original

Filipino III Ukol sa Panitikan

Panitikang Filipino sa Iba't ibang panahon

Panitikang Filipino sa Iba’t ibang Panahon
ni G. Francis Rodolfo M. Marcial Jr.

Panahon ng Katutubo

Bago pa man dumating ang mga Kastila sa Pilipinas, mayroon nang sining at panitikan ang mga sinaunang Pilipino.

Karamihan sa mga panitikan nila‟y yaong mga pasalin-dila gaya ng mga bulong, tugmangbayan, bugtong, epiko, salawikain at awiting-bayan na anyong patula; mga kwentong-bayan, alamat at mito na anyong tuluyan at ang mga katutubong sayaw at ritwal ng babaylan bilang pinakaunang anyo ng dula sa bansa.

Karamihan sa mga panitikang ito ay pasalin-dila. May mga panitikan ring nasulat sa mga piraso ng kawayan, matitibay na kahoy at makikinis na bato. Ngunit iilan na lamang ang mga natagpuan ng mga arkeologo (archeologists) sapagkat batay sa kasaysayan, pinasunog at pinasira ito ng mga prayle nang dumating sila sa bansa sa paniniwalang ang mga ito ay gawa ng demonyo.

Pananakop ng Kastila

Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong Gs – GOD, GOLD at GLORY. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo, maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop.

Mahahati ang panitikan sa dalawa sa panahong ito: una ay pamaksang pananampalataya at kabutihang-asal at ang ikalawa ay ang panitikang panrebolusyon.

(1) Panitikang Pamaksang Pananampalataya at Kabutihang-asal

Dahil sa pananampalataya ang pangunahing pakay ng mga Kastila, karamihan sa mga unang akdang nalikha sa panahong ito ay halos paksang pananampalataya. Halimbawa sa mga ito ay ang mga uri ng dulang senakulo, santa cruzan at tibag; tulang gaya ng mga pasyong inaawit. Sila rin ang nagpakilala ng konseptong maharlika o dugong bughaw sa mga Pilipino na

mababatid sa mga akdang awit na ang mga pangunahing tauhan ay mga hari, reyna, prinsipe at prinsesa – isang patunay ang awit na Florante at Laura ni Balagtas at mga dulang duplo at karagatan.

Sa panahong ito, piling-pili lamang ang nakasusulat sapagkat wikang Kastila lamang ang kinikilala sa ganitong larangan. Kaunti lamang ang nakasusulat sa Kastila dahil sa pagpipigil, sa nadaramang takot at pagiging madamot ng mga Kastila.

Sa panahong ito nalimbag ang pinakaunang aklat sa bansa; ang Doctrina Christiana na nalimbag noong 1553 na isang panrelihiyong aklat. Ang pasyon ang isa sa patulang anyo na makarelihiyon. Samantalang ang mga dula sa nama‟y ang mga senakulo, Santa Cruzan, at tibag. Ang mga dulang Moro-Moro naman ay pumapaksa sa tagumpay ng mga Kastila, isinasadula rito ang mga himagsikan sa pagitan ng mga sundalong Kastila at mga Muslim sa Mindanao at sa wakas ng dula, palaging nagwawagi ang Kastila at talunang niyayakap ng mga Muslim ang Kristiyanismo. Nauso rin ang carillo o mga dulang puppet na yari sa karton na gumalaw sa likod ng isang mailaw at puting tela.

Ang mga panitikan namang ukol sa kabutihang-asal ay ang Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro.

Nalimbag rin sa panahong ito ang pinakaunang newsletter sa bansa noong 1637 – ang Successos Felices (Fortunate Events) ni Tomas Pinpin na may 14 na pahina. Ngunit noong Agosto 8, 1811 lamang nalathala ang pinakaunang pahayagan sa bansa – ang Del Superior Govierno na umabot hanggang labinlimang tomo.

(2) Panitikang Rebolusyonaryo at Sedisyoso

Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila, karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan.

Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino; nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasangayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19, 1889 na naglalayong “matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya, maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya.”

Dahil sa mahigpit ang pamahalaan, nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba‟t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapang-alipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat.

Ang pambansang bayaning si Dr. Jose P. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad; at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos.

Ang mga bayaning sina Marcelo H. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL), Graciano Lopez-Jaena, Antonio Luna, Mariano Ponce, Pedro Serrano Laktaw, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, at marami pang iba ay nagsisulat din.

Pananakop ng Amerikano

Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.

Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa, sumulat ang mga Pilipino sa Kastila, Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat.

Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal; Claro M. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati; si Lope K. Santos na sumulat ng obra-maestrang “Banaag at Sikat” at nagpauso ng panitikang sosyalista; si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulatsagisag na „Huseng Batute;‟ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na „Huseng Sisiw‟ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig; si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang “Walang Sugat” at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog; si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba.

Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula.

Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano, naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulangtahimik.

Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino.

Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Di naglaon, ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan.

Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi rin nasiyahan ang mga manunulat.

Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 – ang Tanikalang Ginto. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino. Ang dulang Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang “Hindi Ako Patay” na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Pananakop ng Hapon

Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima, gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7, 1941. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya‟t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino, isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng

wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura, kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito.

Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod), nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7)

Panahon ng Pagkamit ng Kalayaan hanggang Kasalukuyan

Naging makasaysayan sa mga Pilipino ang pagbabalik ng kanilang kalayaan mula sa kamay ng mga Hapon. At dahil sa kalayaang natamo, higit ring sumigla ang kalayaang pampanitikan ng bansa.

Bilang patunay ng kasiglahan ng panitikang Filipino sa iba‟t ibang uri sa panahong ito ay ang pagkakalimbag ng mga sumusunod na katipunan ng mga aklat: Mga Piling Katha at Mga Piling Sanaysay ni Alejandro Abadilla, Maiikling Kwentong Tagalog ni Teodoro Agoncillo, Ako‟y Isang Tinig ni Genoveva Edroza-Matute at marami pang iba. Kinilala rin buhat sa panahong ito ang mga panitikang panlalawigan dahil sa mga inilunsad na mga pambansang pananaliksik at pagsasaling-wika ng panitikan ng Pilipinas.

Lalo pang sumigla ang panitikang Filipino nang ilunsad ang gawad Carlos Palanca Memorial Awards for Litetature.

Sumilang din sa panahong ito ang aktibismo ng mga batang mag-aaral noong nagsisimula ang dekada ‟80 at ang kanilang panitikang aktibista gaya nina Virgilio Almario (na may sulat-panulat na Rio Alma) at Quintin Perez.

Pinakamasigla rin ang mga panitikang namayagpag sa media gaya ng sa radyo, telebisyon at sinehan. Nagsilang ang panahong ito ng mga musikerong Imelda Papin at Victor Wood, ng Hotdog, Sampaguita, Asin, Ryan Cayabyab, Levi Celerio, Pepe Smith at Freddie Aguilar na naging laman ng mga jukebox. Mga lagaristang gaya nina Ricardo “Ricky” Lee (mayakda/Himala at Oro, Plata, Mata), Lino Brocka (tagadirehe/Maynila sa Mga Kuko ng Liwanag) at

the Teeth. Himala. magazine at aklat. Prinsesa. Peksman. Dahil sa internet nagkaroon ng blogging. Puspusan din ang produksyong pampelikula na nagsalin ng mga maikling-kwento at nobela sa pelikula at ginawang inspirasyon ang mga awit. Siakol.Ishmael Bernal (tagadirehe/Himala) at Marilou Diaz-Abaya (tagadirehe/Oro. sanaysay at kasaysayan sa pagbuo ng marami pang dulang pampelikula. Rossel Nava at Carol Banawa na mga supling ng makabagong melo-musika ng bansa. -#- Mga Sanggunian: Book Arrogante. Jose A. Jeremiah. At mga dulang panradyo ay kinagigiliwan naman ng mga nakatatanda. Ngunit ang kasiglahan ng panitikan ay hindi magiging buo kung aasahan lamang ang pagdami at pag-usbong ng mga manunulat. Nagbukas ng daan sa marami pang musikero ang Eheads gaya ng sa Yano. kinilala rin ang mga musika ni Jolina Magdangal. Patuloy na dumarami ang mga manunulat na Pilipino sa iba‟t ibang anyo at uri ng panitikan gamit ang iba‟t ibang media dahil sa mga inumpisahang kurso sa mga universidad at kolehiyo at pangangasiwa ng gobyerno ng mga pagsasanay sa mga kinakikitaang husay na mga mamamayan. Banal na Aso Santong Kabayo. Ang TV at 5 and up. 1991 . Pare Ko at Miss sa Loob ng Jeepney. Maliban sa mga banda. sinasalin ang mga panitikan hindi lamang sa mga pahayagan. Silvertoes. tula. Alapaap. et al. Rivermaya at Parokya ni Edgar. Naipanganak din ang maraming genre ng pelikula gaya ng independent flims at cinema veritae film. higit na sumigla ang panitikang Filipino dahil sa trend o pinauso na dulot ng media. Nagbigay ng bagong hihip sa kulturang Pilipino ang mga bandang ito na nagpakilala ng iba pang genre ng musika sa lahi. Mandaluyong City. Panitikang Filipino (pampanahong elektroniko). Sumigla rin ang mga dulang pantelebisyong pambata lalung-lalo na ang Batibot. Plata. Liwayway at Zuma ni Mars Ravelo at ang pinakatanyag na Pugad Baboy. video clipping at audio airing na patuloy na bumubuhay sa panitikan hindi lang ng Filipino kundi ng ibang lahi mandin. Ilan sa mga awiting kinilalang imortal sa panahong ito ay ang Huling El Bimbo. Nagsilabasan rin ang mga karikaturang (komiks) na Darna. Green Department. Kinilalang The Beatles of the Philippines ang Eheads dahil sa init na taglay ng bawat pagtanghal at bagong awitin. kailangan din ang pagpapahalaga at pagmamalasakit ng mga mambabasa na katuwang sa pagtaguyod ng panitikan ng lahi. Kinilala ang Eraserheads (isang bandang binubuo ng mga mag-aaral ng UP) sa pagpapasigla muli sa OPM. kundi sa pamamagitan din ng hi-technology – ang Internet. Nag-uumpisa pa lang ang ikadalawampung siglo. Overdrive. Mata). National Store. palabas pantelebisyon o kaya‟y programang panradyo. Iskin. hindi lamang sa anyo ng pelikula. Sa kasalukuyan.

Ang dulaang Tagalog. 1998 Malinao.Store. Makati City. Valenzuela City. Grandwater Publications and Research Corporation. Alito L. Patricino V. 1951 Villafuerte.htm (/Larawan 2) __________________.org/family/filmhistory. Casanova. at Tanawan. Panitikang panrehiyon sa Pilipinas. Kasaysayan at pag-unlad ng dulaang Pilipino.elaput. . Rex Book Quezon City. Bede‟s Publishing House Inc. Carmel T.D et al. Journalism for Filipinos. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. Feredico B. http://www. __________________. www.htm (/Larawan 1) __________________. Mega-Jesta Prints. Ang ama‟y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. Arthur P. Valenzuela City. Dolores S. 2000 __________________. Anak at Kalabaw Jun 12. 1997 Mosura. http://www.com Quezon Inc. ANAK AT KALABAW Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. Mutya Publishing House. Pagpapahalaga sa Panitikan ng Pilipinas. 2002 Sebastian. City.com/cd/eraser3.aenet. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak.com/mageln24. 1984 Garnace-Ulit.wikapedia. Mandaluyong City. http://websayt.htm (/Larawan 3) Tags: lektyur 70 comments share Parabula ng Ama. National Book Store. et al. Sandigan ng pamahayagang pangkampus. Perla Ph. '08 3:35 AM for everyone PARABULA NG AMA.

Kahit hayop. At siya. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. . May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama.. Nang maabot ang ikatlong baryo. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Narinig na lamang nila: “Hay naku.. anong klase ama „yan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw.. napapagod din „yan. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid.” Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. Maghapong nag-araro sa bukid. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. Ano pa ang silbi nito? Tsik. komportableng nakasakay sa kalabaw. Ang layo ng bukid na pinanggalin. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo.” Napahiya ang ama sa kanyang narinig.tsik. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nag-aararo ang ama. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: “Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Habang sila‟y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na „yan.” Sumakay sa kalabaw ang dalawa. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. Nang makarating ng bahay.” Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. Magdidilim na at pagod na ang ama. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. napapagod at may pakiramdam din. Itong mag-ama. Naglakad. napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak.. “Kawawa naman ang kalabaw. “Ano ba naman iyang batang „yan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama. Dala rin nila ang kalabaw na siyang magaararo sa lupang tatamnan. Pagod pa sa paggawa roon.

Kahalagahan ng Wika Mahalaga ang wika sapagkat: 1. Marcial Jr. 4. Hayskul Yunit Pamantasan ng Ateneo de Zamboanga Febrero. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon.Wika G. 3. ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao.” Dagdag naman nina Mangahis et al (2005) na ang wika ay may mahalagang papel na ginagampanan sa pakikipagtalastasan. 2. Ang mga tunog ay hinugisan/binigyan ng mga makabuluhang simbolo (letra) na pinagsama-sama upang makabuo ng mga salita na gamit sa pagpapahayag. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. Guro sa Filipino. . Ito ang midyum na ginagamit sa maayos na paghatid at pagtanggap ng mensahe na susi sa pagkakaunawaan. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. Francis Rodolfo M. 2008 Katuturan Binanggit ni Austero et al (1999) mula kay Gleason na “ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na isinaayos sa paraang arbitraryo. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan. Katangian ng wika 1. at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman.

Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. . Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema. /p/. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. Mataas ang puno. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa].‟) d. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. /m/. doktor. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. panlapi at fonema. maglaba.a. ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. dentista Panlapi = mag-. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema. b. The tree is tall. /u/. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/. Hal. /i/. -um-. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. Salitang-ugat = tao. Inakyat niya ang puno. saya. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. doktora c. -in-. ang morfema ay tawag sa pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. Umakyat siya sa puno. Sa Filipino. Ang puno ay mataas. (hindi maaaring „Tall is the tree.‟ o „Tall the tree. Hal. -an/-han Fonema = a *tauhan. laba. singsing. bulaklak.

Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika.2. nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. c. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. Sa French naman. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay]. Ang wika ay buhay o dinamiko. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. Pampasabog Igipan ng tubig mula sa lupa Kagamitan sa palalagay ng hangin Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula . Upang magamit nang mabuti ang wika. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. d. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). b. Ang wika ay may kakanyahan. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. Halimbawa: BOMBA Kahulugan a. 5. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. Sa Ingles naman. Ang wika ay binubuo ng mga tunog. leksikon at istrukturang panggramatika. bahay ang tinutukoy nito. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. (Tingnan ang ponolohiya) 3. mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Ang wika ay arbitraryo. Sa Subanon naman. Halimbawa Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. 4. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika.

binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. Dahil sa ganitong pagkakataon.e. Visaya at iba pa. Halimbawa. edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan. Tausug. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Antas ng wika A. sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca C. 10. D. 9. „erpat at ermat‟ at „cheverloo‟. noong umpisa‟y iisa ang wika ng tao na biyaya ng Diyos. May level o antas ang wika. [jip] at Kastilang [educaćion]. Nasusulat ang wika. 7. sa gobyerno. ng mga tao lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano. Lahat ng wika ay nanghihiram. Gaya sa Chavacano. Ayon sa pagsasalaysay. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. Ilonggo. sa korte at iba pang venyung profesyunal Teorya ng pinagmulan ng wika  Teorya sa Tore ng Babel – Ang teoryang ito ay nahalaw mula sa Banal na Kasulatan. Sa komunikasyon ng mga pipi. Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan kolokyal . Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip.ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. Dahil sa nagkakaunawaan ang . /pre/ para sa 'pare' balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang „eklavush‟. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda B. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. F. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na'. 8. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. sa mga paaralan at pamantasan. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. Cebuano. E. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa.

Alfonso O. '07 4:06 AM for everyone . Lunsod ng Valenzuela Paz. REX Book Store. Inc. Teoryang Yum-yum – Sinasabi sa teoryang ito na ang wika ay nagmula sa pagkumpas ng maestro ng musika at sa bawat kumpas ay nagagawa niyang lumikha ng tunog mula sa kanyang labi. nagkawatak-watak na ang tao dahil iba-iba na ang wikang kanilang binibigkas kaya nagkanya-kanya na sila at kumalat sa mundo. (2003).  Teoryang Bow-wow – Sinasabi sa teoryang ito na nagkaroon ng wika ang tao dahil noong umpisa‟y ginagaya nila ang tunog na nililikha ng mga hayop gaya ng tahol ng aso. Inc. saya at paglalaan ng lakas. napag-isipang magtayo ng isang tore upang hindi na magkawatak-watak at nang mahigitan ang Panginoon. ginagaya naman daw ng tao ang tunog ng kalikasan at paligid gaya ng pagtunog ng kampana.  Teoryang Ding-dong – Maliban sa tunog ng hayop. bumaba Siya sa lupa at sinira ang tore. (1979).lahat. Teoryang Yo-he-ho – Isinasaad dito na nagsimula ang wika sa indayog ng himig-awitin ng mga taong sama-samang nagtatrabaho.    Teoryang Pooh-pooh – Ang tao ay nakalilikha ng tunog sanhi ng bugso ng damdamin. Komunikasyon sa akademikong Filipino. napabubulalas ang mga tunog ng pagdaing na dala ng takot. et al. et al. patak ng ulan at langitngit ng kawayan. Consuelo J. Mega-Jesta Prints. galit. tilaok ng manok at huni ng ibon. (2005). Filipino sa iba‟t ibang disiplina. (1999). Lunsod ng Quezon Austero. Gamit ang bibig. REX Book Store. Alfonso O. University of the Philippine Press. Cecilia S. lungkot. Panimulang linggwistika sa Pilipino. Nang nabatid ito ng Panginoon. (2003). Ang pag-aaral ng wika. Lilia F. Nang nawasak na ang tore. Makabagong balarilang Filipino. at Tiangco. Maynila Santiago. Norma G. Mga Sanggunian: Antonio. et al. C & E Publishing. Maynila Tags: lektyur 300 comments share tauhang lapad vs tauhang bilog Nov 8. Lunsod ng Quezon Santiago.

'07 11:52 PM for everyone Teoryang Klasismo/Klasisismo  Ang layunin ng panitikan ay maglahad ng mga pangyayaring payak. Ibig sabihin mula umpisa ng pelikula hanggang wakas. mayroong pagbabago sa kanyang katauhan habang tumatakbo ang kwento. Ngayon. karaniwan ang daloy ng mga pangyayari. At ipinahihiwatig lamang nito na makatwiran magkaroon ng tauhang walang ipinagbago sa isang kwento.ibig sabihin hindi nagbago ang kanyang katauhan at lapad ang kanyang pagkatao sa kabuuan ng panitikan. ang kanyang pagkatao ay ganoon pa rin. Ngunit nabasa ang kanyang katahimikan at pagkamatimpi sa ikatatlumpung kabanata. hindi nagbago ang katauhan ni Tiya Isabel sa kabuuan nito. Ang mga katangiang ito ay taglay pa rin niya hanggang sa katapusan ng novela at walang nagbago sa kanyang katauhan sa kabuuan nito--. Ibig sabihin. matipid at piling-pili sa paggamit ng mga salita at laging nagtatapos nang may kaayusan. ang tauhang bilog (round character) naman ay kabaligtaran ng tauhang bilog. Halimbawa sa novelang Noli Me Tangere. ay . Teoryang Humanismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na ang tao ang sentro ng mundo. Bilang ang kanyang kilos at tipid siya sa pananalita. ukol sa pagkakaiba ng estado sa buhay ng dalawang nag-iibigan. Tags: lektyur 22 comments share Teoryang Pampanitikan Oct 17. masunirin na kapatid at mapagmahal at maalahaning tiyahin. Halimbawa. Siya ay mahinhing babae.Ano ba ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog? Ang tauhang lapad (plain character) ay uri ng tauhan sa anumang anyo ng panitikan na hindi nagbabago ang katuahan sa loob ng kwento. Si Ibarra ay halimbawa ng isang tauhang bilog. Nagbabago ang katauhan ng isang tauhang bilog sa loob ng kwento. sa Noli Me Tangere ipinakilala si Ginoong Crisostomo Ibarra bilang isang taong tahimik at mapagtimpi. Sinunggaban niya si Padre Damaso at saka tinutukan ng kutsilyo sa leeg. matutukoy mo na kung anong uri ng tauhan mayroon ang kwentong iyong binabasa o kaya'y pelikulang iyong napanood. Samantalang. Ang dati'y mapagtimpi ay sumabog at hindi na maawat na tao. Ngunit bijhira ang ganitong uri ng tauhan sa mga kwento. Marahil naintindihan mo na ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog.

Samakatuwid. talento atbp. Sa halip na paglalarawan at tuwirang maglalahad ng mga imahen na layong ilantad ang totoong kaisipan ng pahayag sa loob ng panitikan. Ngunit hindi basta-basta masusuri ang mga simbolismo sa akda.binibigyang-tuon ang kalakasan at mabubuting katangian ng tao gaya ng talino. Teoryang Feminismo  Ang layunin ng panitikan ay magpakilala ng mga kalakasan at kakayahang pambabae at iangat ang pagtingin ng lipunan sa mga kababaihan. saloobin at iba pang nais na ibahagi ng may-adka na higit na madaling maunawaan kaysa gumamit lamang ng karaniwang salita. Teoryang Imahismo  Ang layunin ng panitikan ay gumamit ng mga imahen na higit na maghahayag sa mga damdamin. kaisipan. Teoryang Arkitaypal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga mahahalagang bahagi ng akda sa pamamagitan ng mga simbolo. Ang lahat ng simbolismo ay naaayon sa tema at konseptong ipinapakilala ng may-akda sa mga mambabasa. Teoryang Realismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga karanasan at nasaksisan ng may-akda sa kanyang lipunan. Teoryang Formalismo/Formalistiko . ang panitikan ay hango sa totoong buhay ngunit hindi tuwirang totoo sapagkat isinaalang-alang ng may-akda ang kasiningan at pagkaefektibo ng kanyang sinulat. ideya. Pinakamainam na alamin muna ang kabuuang konsepto at tema ng panitikan sapagkat ang mga simbolismong napapaloob sa akda ay magkaugnay sa isa’t isa. Madaling matukoy kung ang isang panitikan ay feminismo sapagkat babae o sagisag babae ang pangunahing tauhan ay ipimayagpag ang mabubuti at magagandang katangian ng tauhan.

Walang simbolismo at hindi humihingi ng higit na malalimang pagsusuri’t pang-unawa. pananaw. kung ano ang sinasabi ng may-akda sa kanyang panitikan ang siyang nais niyang ipaabot sa mambabasa – walang labis at walang kulang. bansa at mundong kinalakhan. Ipinakikita rin sa akda na gagawin at gagawin ng isang nilalang ang lahat upang maipaalam lamang ang kanyang pag-ibig sa tao o bayang napupusuan. Teoryang Eksistensyalismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na may kalayaan ang tao na pumili o magdesisyon para sa kanyang sarili na siyang pinakasentro ng kanyang pananatili sa mundo (human existence). Teoryang Romantisismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipamalas ang iba’t ibang paraan ng tao o sumasagisag sa tao sa pag-aalay ng kanyang pag-ibig sa kapwa. Samakatuwid. Teoryang Markismo/Marxismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipakita na ang tao o sumasagisag sa tao ay may sariling kakayahan na umangat buhat sa pagdurusang dulot ng pangekononiyang kahirapan at suliraning panlipunan at pampulitika. Ang mga paraan ng pag-ahon mula sa kalugmukan sa adka ay nagsisilbing modelo para sa mga mambabasa. Ipinakikita sa akda na ang tao ay nagbabago o nagkakaroon ng panibagong behavior dahil may nag-udyok na mabago o mabuo ito. pagkatao) sa isang tauhan sa kanyang akda. Ang layunin ng panitikan ay iparating sa mambabasa ang nais niyang ipaabot gamit ang kanyang tuwirang panitikan. Teoryang Saykolohikal/Sikolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipaliwanag sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga salig (factor) sa pagbuo ng naturang behavior (pag-uugali. paniniwala. .

pinakamalungkot at lahat ng mga “pinaka” na inaasahang magsilbing katuwang ng mambabasa sa kanyang karanasan sa mundo. Teoryang Queer  Ang layunin ng panitikan ay iangat at pagpantayin sa paningin ng lipunan sa mga homosexual. Naipakikita rito ang pamaraan ng mga tauhan sa pagsugpo sa suliranin o kalagayan ng lipunan na nagsisilbing gabay sa mga mambabasa sa magpuksa sa mga katulad na suliranin. Inilalahad din nito ang mga pilosopiya o proposisyong nagsasaad sa pagkatama o kamalian ng isang kilos o ugali ayon sa pamantayang itinakda ng lipunan. Sa madaling sabi. Teoryang Bayograpikal  Ang layunin ng panitikan ay ipamalas ang karanasan o kasagsagan sa buhay ng may-akda. Nais din nitong ipakita na ang kasaysayan ay bahagi ng buhay ng tao at ng mundo. Teoryang Moralistiko  Ang layunin ng panitikan ay ilahad ang iba’t ibang pamantayang sumusukat sa moralidad ng isang tao – ang pamantayan ng tama at mali. Teoryang Kultural  Ang layunin ng panitikan ay ipakilala ang kultura ng may-akda sa mga . pinakamahirap. Kung ang mga babae ay may feminismo ang mga homosexual naman ay queer. Teoryang Historikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan au bahagi ng kanyang pagkahubog. ang moralidad ay napagkakasunduan ayon na rin sa kaantasan nito. Ipinahihiwatig sa mga akdang bayograpikal ang mga bahagi sa buhay ng may-akda na siya niyang pinakamasaya.Teoryang Sosyolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang kalagayan at suliraning panlipunan ng lipunang kinabibilangan ng may-akda.

. Basa. Ipinakikita rin dito na bawat lipi ay natatangi. Mga Sanggunian Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. del Mundo. Inc. Reyes ADMU Press. Dayag Phoenix Publishing House. Philippines.hindi nakakaalam. Quezon City. Quezon City. Lontoc at Alona M. 2004 Tags: lektyur . Isang halimbawa nito ay ang pagkilala sa prostitusyon bilang tuwirang tugon sa suliraning dinaranas sa halip na ito’y kasamaan at suliranin ng lipunan. paniniwala at tradisyon minana at ipasa sa mga sunod na salinlahi. Teoryang Dekonstraksyon  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang iba’t ibang aspekto na bumubuo sa tao at mundo. 2000 PLUMA III: Wika at panitikan para sa mataas na paaralan Ailene G. Pinaniniwalaan kasi ng ilang mga pilosopo at manunulat na walang iisang pananaw ang nag-udyok sa may-akda na sumulat kundi ang pinaghalu-halong pananaw na ang nais iparating ay ang kabuuan ng pagtao at mundo. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay) Patronicio V. Ibinabahagi ng may-akda ang mga kaugalian. Valenzuela City. Philippines. 1976-1996 Soledad S. Nestor S. Villafuerte Mutya Publishing House. Teoryang Feminismo-Markismo  Ang layunin ng panitikan ay ilantad ang iba’t ibang paraan ng kababaihan sa pagtugon sa suliraning kanyang kinakaharap. Philippines. Mary Grace C.

Maximo Viola. Ngunit nagkamali si Rizal sa pagbanggit ng pinagkunan dahil nakuha niya ito sa Ebanghelyo ni Juan. Sa loob ng mga buwan na ito. Habang iniimprenta ang novela ni Rizal. isang dating kamag-aaral na siyang tumulong kay Rizal sa pagpapalathala ng novela at nagbigay ng pera upang matugunan ang mga pangangailangan. Nalulon ang lahat maliban kay Rizal sa sugal at pambabae kaya napabayaan ang napagkasunduan. Salamat na lamang at dumating si Dr. 1886 Pebrero 21. Pagkatapos ng kanyang pag-aara sa CUM. ipinagpatuloy ni Rizal ang pagsusulat sa novela sa Paris.00. Inimungkahi ni Rizal sa kanyang mga kasamang Pilipino sa Madrid na sumulat sila ng isang novelang hango sa masamang kalagayan ng mga Pilipino sa Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng Kastila at ang lahat ay sumang-ayon. '07 11:48 PM for everyone Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere nahon Bago ang 1884 Detalye Nabasa ni Rizal ang novelang Uncle Tom’s Cabin ni Harriet Beecher Stowe na naglahad ng pang-aapi sa mga aliping Negro sa Amerika. 1887 . Hidalgo. Ang mungkahi ni Rizal na sumulat “bilang pangkat” ang novela ay hindi natupad sapagkat ang iba. Sa kanyang sulat kay Felix R. Inayos ni Rizal ang orihinal na manuskrito ng novela upang mahanda sa paglathala. sa halip na umpisahan ang novela ay nalihis ang perspektibo at ukol sa babae na ang nais isulat. Valentin Ventura at ang magkakapatid na Paternos. Alemanya ngunit wala pang pamagat. Kapitulo 20. Nagpalathala siya ang 2. 1884 1885 April-June 1886 Disymebre. tinapos ni Rizal ang novela sa Wilhelmsfeld. Fransya kung saan natapos niya ang kalahati ng ikawalang kalahati ng novela. binanggit ni Rizal na hinugot niya ang pamagat na “Noli Me Tangere” sa Ebanghelyo ni Lucas. versikulo Enero 2.528 comments share Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere Oct 17. Inimungkahi ni Rizal na pangkat sila upang mailahad ang lahat ng pananaw. Nakasama ni Rizal sina Jaena. 000 sipi sa halaga lamang ng P300. Inumpisahan ni Rizal ang pagsulat sa novela sa Madrid at natapos ang unang kalahati. Halos nawalan na siya ng pag-asa na mailimbag ang novela kaya napag-isipang sunugin ito. Hindi napadalhan si Rizal ng perang panggastos mula sa Pilipinas kaya siya‟y nagutom at nagkasakit. Sa kanyang pagkagutom. Napili niya ang bahay-palimbagan na Berliner-Buchdruckrei-Action-Gesselschaft. saka lang siya nakapagdesisyon ng pamagat para dito. Mayroong isang pagdiriwang ng mga mag-aaral na Pilipino ng Central University of Madrid sa Espanya. 1887 Marso 5. siya ay dumadalo sa mga pagdiriwang nang hindi naman inaanyaya (gate crasher).

May sarili itong lohika na hindi katulad ng lohika ng totoong mundo. Dahil sa bilis ng pagpapakita ng movie projector sa mga larawang ito. 1887 Sinulatin ni Dr. At dahil dito. *Nasalin ang novelang Noli Me Tangere sa iba‟t ibang wika dahil sa husay nito at natatanging katangian. maaaring makahawa at makasakit ang isang pelikula. Ang realidad ng isang pelikula ay gawa ito sa plastik. 1887 Inilabas na ang novelang Noli Me Tangere ni Rizal sa publiko sa wikang Kastila. marcial/adzuhsfil3/20072008 Tags: lektyur 23 comments share Oct 17.13-17. Sa ganitong aspekto nagiging mabisa ang isang panitikan dahil pinakamalapit ito sa tao: ang nakikita. Ayon kay Reyes (1996). Ang daigdig ng pelikula ay umiikot sa pagkukunwari. Antonio Ma. Ngunit ang lahat ng ito‟y ilusyon. nagmumukhang tuluy-tuloy ang paggalaw ng mga pigura sa puting tabing. dahil hindi ko nakasasama ang aking Ama sa langit.” Dagdag pa ni Reyes. Nagkakabuhay ang mga larawang ito sa tulong ng isang movie projector. Ang bahaging ito bibliya ay nagsalaysay sa araw ng “Easter Sunday. Sa isang rolyo ng pelikula (film) nakalimbag ang mga larawan na hindi gumagalaw. Pinuri ni Regidor ang novela at inihambing pa sa Uncle Tom‟s Cabin at Don Quixote ng Espanya. Kapag sinabayan ng synchronized sound ang paggalaw ng mga pigurang ito. “Ang isang pelikula ay nagkakabuhay lamang sa tulong ng imahinasyon ng mga manonood. Realismo sa Pelikula Ang pelikula ay isang uring pampanitikan sa anyong patanghal. at karamihan sa mga pelikula ay yaong hango sa realidad. Ngunit kahit nakakadala ang drama ng isang pelikula. maaaring ipakita ng isang pelikula na may kakayahan . “Ang bisa ng realidad sa pelikula ay katulad ng realidad ng tao. Regidor si Rizal. iba ang timbang ng realidad nito kung ito‟y ihahambing sa realidad ng tao. Mayo 5. '07 11:46 PM for everyone Ang layunin ng panitikang nasusulat sa perspektibong realismo ay ipakita ang makatotohanang pangyayari sa lipunan at ang panitikang ito ay hango sa totoong buhay at mga pangyayari. nararandaman at iba pang karanasan ng tao ay nasasalin sa panitikan.” Marso 21. hindi na napupuna ng ating mga mata ang pagpapalit ng mga larawan.” ang ikatlong araw ng kamatayan ni Kristo kung saan nabuhay siya muli at nagkita sila ni Maria Magdalena: “Huwag mo akong salingan. Ngunit mahalagang tandaan na ang realismo at hindi „real‟ kundi halos „real‟ dahil ito ay batay lamang sa realidad sa mundo. Gaya ng tao. nagmumukhang totoo ang mundong inilalarawan ng isang pelikula. Halimbawa. Ang mga bagay na itinuturing na imposible sa mundo ng tao ay maaaring maging posible sa mundo ng pelikula. Naiiba ito sa ibang uri ng panitikan sapagkat ito ay higit na naisasalang bago ilahad sa madla. sa pamamagitan ng special effects.

Inaabala ang kamay sa kung anong gawain. Manny Reyes. marcial/adzuhsfil/0708 Tags: lektyur 1 comment share Kay Salome. At kahit maraming tama ng bala ang katunggali ng bida. Philippines. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay). Quezon City. Salome. Waring ritwal ang laging pag-aantabay sa pagdating ng kaibigang tulisan. Ngunit kung hindi ito pag-uukulan ng pansin. At ang mga tauhan ay gumaganap lamang kahit ano pang husay ang inuukol sa tauhan – ito ay pagpapanggap lamang. Patronicio Villafuerte Mutya Publishing House. Ngunit hanggang dito lamang ang teritoryo nito. Philippines. 19761996. Soledad S. '07 11:45 PM for everyone Lagi na‟y nakaabang sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Philippines. Ang bawat pelikula ay naghaharap ng ideya sa mga manonood. ang Tauhang Hindi Napabilang sa Noli Me Tangere ni Joi C. epektibo ang pelikula. Barrios Oct 17. wala itong bisa. Ang pagpapatupad ng anumang hangarin ay magsisimula sa kilos ng isang individwal. 1996 V. maaari pa itong mabuhay upang madagdagan ang kapanabikan ng mga manonood. Bago lumubog ang araw. Kung tatanggapin ito ng publiko. Ang nakakapinsala ay ang kilos ng tao. Valenzuela City. .ang isang taong lumipad sa himpapawid. kailangang laging tandaan na ang pelikula ay iniaayos upang maging sinematik (cinematic). Hindi nito kayang magpabilanggo ng mga krimen o magpasimula ng digmaan. <<wakas>> Sanggunian: Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Ideya lang ang hinaharap nito. Media Plus. Malaki ang kakayahan ng pelikulang mag-impluwensya ng opinyon. Tuwing makalawang sandali. Reyes. 2000 Malikhaing Pelikula. Nakaupo ka na sa may pasimano. ADMU Press. Hindi nakakapinsala ang isang ideyang pampelikula dahil malaya ang isang individwal na pasyahan ang argumento (ideya) nito. Ang lahat ay pinaghahandaan at may editing at direkting na nagaganap.” Samakatuwid. Habang ang mga mata ay nasa lawa.

Sa panahong ang daigdig ng babae Ay sala. Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang tulisang hinihiram Sa kanyang digmaang ipinaglalaban. Nakikipagkaibigan ka sa pagkainip Sa bawat hiblang sinusuklay. Ito‟y pahayag ng pag-aanyaya. tahanan. kusina. Nakikipagtalo ka sa pangamba Pagkat ang isipan Ay patuloy sa paghabi Ng kung anong masamang pangyayaring Maaaring maganap sa kaibigan. Ngunit lagi na‟y nakaabang ka Sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Na parang kamison Na sumusilip sa balikat. O sakong ma dumudungaw Sa laylayan ng saya. Kasinghaba ng buhok mong nakalugay Ang paghihintay. Kasintalim ng munting karayon Na gamit sa pagsusulsi Ang takot na kumukurot sa puso Tuwing kumagakat na ang dilim At wala pang bangkang tumatawid sa lawa. muli at muling inaalo Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang lalaking walang maipapangakong Singsing. . Habang inaalo.Ay. Ang batas na ito‟y eskpularyong Laging nakalapat sa dibdib Sa paggising at pagtulog. Bawal sa mga babae sa iyong pahahon Ang pamimintana. o mga supling. Salome. At ang tanging pangarap Na pinahihintulutan Ay ang maging asawa at ina. silid. Muli at muling inaalo. Na maaaring mamutawi sa labi. At pamaypay na lagi nang nagkukubli Sa iba pang lihim na hangarin. Salome. Habang inaalo. Ang pagtanaw sa lansangan Ay paghangad ng mga bagay Sa labas ng tahanan.

Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuru-kuro. Tulay sa agwat ng mga dekadang Naghihiwalay sa atin Ang iisang pangarap: Ang makamit ang kalayaang magtakda Ng sariling buhay Sa ano mang panahon. tahanan. Sanaysay Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. Lalagi ka sa aming alaala. Sinukat mo ang pag-ibig Hindi sa pamamagitan ng kasal Na may basbas ng langit Kundi ng pag-iisang dibdib Na binibigyang-katuparan Ng pagniniig ng puso at diwa. Abadilla ay “nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito. Uri ng Sanaysay  Pormal – sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. Kung kaya‟y binuksan mo ang durungawang Ipinipinid ng iba. saloobin. Hindi man ikaw Ang tinanghal na halimbawa Sa mga dalaga ng iyong lahi. kaisipan. '07 11:41 PM for everyone Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Kinakailangan mong mamuhay at magmahal Nang higit sa iyong panahon. Tags: tula 1 comment share Oct 17. damdamin.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Salome. pagkababae. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos . sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. mahalaga at napapanahong paksa o isyu.Ay. Nangahas kang bigyan ng bagong kahulugan Ang mga salitang Pag-ibig. Kaya‟t wala ka man sa mga pahina Ng nobelang dinakila. reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan.

higit na mabuting gumamit ng simple. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa      Tags: lektyur 89 comments share Oct 17. Tema at Nilalaman – anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura – ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda 2. ang maayos at lohikal na pagkasunudsunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo – ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. natural at matapat na mga pahayag 3. Di-Pormal – sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. '07 11:39 PM for everyone Ang talumpati ay isang maayos pagbigkas sa harap ng isang madla kung saan ang mga mahahalagang kaisipan ay inihahatid sa mabisang paraan. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Sangkap ng Sanaysay 1. 2. Panimula – ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Bahagi ng Sanaysay 1. pang-araw-araw at personal. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 3. Ito ay isang sining sapagkat magalang ang pananalita ng isang nananalumpati at piling-pili ang mga salitang ginagamit ukol sa mahahalaga at napapanahong paksa. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. Talumpati Mga Dapat Isaalang-alang sa Pagtatalumpati . Wakas – nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. Katawan – sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay. karaniwan.

kumpas ng kamay. kanyang pananamit. at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanood ng mga tao 2. Ang Tagapanood/Tagapakinig – higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati. ngunit ang mga pagkakataong ito ay gaya lamang ng mga simpleng okasyon gaya ng mga sa paaralan. Ang Mananalumpati – dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. isinasaulo na ang isang handang talumpati at pipiliin na lamang ang wasto at pinakamabuting paraan ng pag-deliver Katangian ng Isang Mahusay na Mananalumpati      May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Mga Katangian ng Mabuting Kumpas      Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas May buhay at hindi matamlay – iba-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo Nasa pahanon – nasa tayming ang kumpas. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita. kanyang asal sa entablado. hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapanikig at ang laki nito -#marcial/fil3/0708 Tags: lektyur 24 comments share Dula (Notes) Oct 17. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibagay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila Uri ng Talumpati/Pagtatalumpati    Biglaan o Daglian – (impromptu) walang pagkakataong makapaghanda ang mananalumpati.1. Ang Talumpati – kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at kaisipang nais iparating ng talumpati upang maiabot ito nang malinaw sa mga tagapakinig 3. kaarawan at iba pa Maluwag – (extemporaneous) ang mananalumpati ay binibigyang ng maikling panahon para maghanda pagkatapos maibigay ang paksa o tanong Handa – (prepared) mahabang panahon ay ibinibigay para maghanda ang mananalumpati. '07 11:37 PM for everyone .

tanghalan ang silid na pinagtanghalan ng mga mag-aaral sa kanilang klase Tagadirehe o direktor – ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip. Ang iskrip ng isang dula ay iskrip lamang at hindi dula. ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula Sulyap sa suliranin – bawat dula ay may suliranin. siya ang nag-i-interpret sa iskrip mula sa pagpasya sa itsura ng tagpuan. Sangkap ng dula         Tagpuan – panahon at pook kung saan naganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula Tauhan – ang mga kumikilos at nagbibigay-buhay sa dula. hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula‟y maitanghal. tauhan laban sa kanyang paligid. nawawaksi at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. dito nasusubok ang katatagan ng tauhan. ngunit maaari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manonood Elemento ng Dula      Iskrip o nakasulat na dula – ito ang pinakakaluluwa ng isang dula. at tauhan laban sa kanyang sarili. tanghalan ang tawag sa kalsadang pinagtanghalan ng isang dula. sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya‟y sa pinakakasukdulan ang tunggalian Kakalasan – ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at pag-ayos sa mga tunggalian Kalutasan – sa sangkap na ito nalulutas. sapagkat ang tunay na dula ay yaong pinanonood na sa isang tanghalan na pinaghahandaan at batay sa isang iskrip. at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood Eksena at tagpo Ang eksena ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nama‟y ang pagpapalit o ang iba‟t ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula. walang dulang walang suliranin. sila ang nagbibigkas ng dayalogo. maaaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula Kasukdulan – climax sa Ingles. sa tauhan umiikot ang mga pangyayari. ng damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip Manonood – hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao. maaaring mabatid ito sa simula o kalagitnaan ng dula na nagsasadya sa mga pangyayari. walang dula kapag walang iskrip Gumaganap o aktor – ang mga aktor o gumaganap ang nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip. lahat ng bagay na isinasaalangalang sa dula ay naaayon sa isang iskrip. -#- Tags: lektyur 47 comments share . mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin.Ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. Gaya ng ibang panitikan. Lahat ng itinatanghal na dula ay naaayon sa isang nakasulat na dula na tinatawag na iskrip. sila ang nagpapakita ng iba‟t ibang damdamin. maaaring magkaroon ng higit na isang suliranin ang isang dula Saglit na kasiglahan – saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan Tunggalian – ang tunggalian ay maaaring sa pagitan ng mga tauhan. ang karamihan sa mga dulang itinatanghal ay hango sa totoong buhay maliban na lamang sa iilang dulang likha ng malikhain at malayang kaisipan. sila ang pinanonood na tauhan sa dula Tanghalan – anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan.

Hindi nawalan ng kahulugan ang pagkapudpod ng kanyang sapatos sa ginagala-gala sa bahay-bahay ng mga mangungutang.” At marahan kang papasok at pakubling uupo sa isang sulok na kunwa‟y may binabasa o anumang pinagkakaabalahan. ang taong yaon ay isang kubrador o maniningil ng mga pautang. panauhing pinagtataguan. sabihin mong ako‟y wala. '07 11:29 PM for everyone Noong si Apolinario Mabina ay nag-aaral pa sa Maynila ay nagnais din . Sisilip ka nang bahagya sa puwang ng durungawan. Kung siya‟y kinakatawan ng isang malaking bahay-kalakal. Ikaw nga ang hanap. at ang pinagbilinan mo nama‟y matapat sa kanyang tungkulin. siyamnapu‟t siyam sa isang daan. Naroong siya‟y may pinagbayaran. “Oh. Makahihinga ka nang maluwag. sa kabilang dako. dalaw na kinamumuhian. malamang na ang ayos niya‟y gusgusin. Hindi nawalan ng kabuluhan ang nilakad-lakad niya sa mga lansangan. Ang pagdalaw ay ipinangingilabot na parang pagdalaw ng isang malaking sakuna! -#- Tags: sanaysay 2 comments share Hindi Na Salapi (Salaysay) Oct 17.” ang habol pa. sari-saring dahilan ang ibinibigay nila sa iyo kung mataunan mong nasa bahay ang mga iyan. iyang maniningil! Pinandidirihang parang ketongin. Pagmamasdan mo munang mabuti upang matiyak kung sino siya. May pinaroonan. Malayu-layo pa‟y matatanaw mo siyang ang hagdanan mo ang tinutungo. may kipkip na karterang katad na halos magputok sa mga lamang resibo at kung anu-anong papel. Dalang-dala na siya sa “bukas” ng mga mangungutang. Iyan ang maniningil. Datapwat huwag mong hinalaing hindi nalalaman ng kubrador ang buong katotohanan. Kinasusuklamang parang isang salarin. “Hindi ko po malaman kung kailan sila babalik. siya naman ay tagapaningil ng isang tindahan. Itinatanong kung saan ka naroon. at pagkasilip mong lumiko na ang salot na kinatatakutan mo‟y uubo ka nang bahagya na para bang nabunutan ka ng isang libo‟t isang tinik sa dibdib. '07 11:31 PM for everyone Kung may makita kayong isang lalaking hangos sa paglakad. Nilalayuang parang may sakit na nakahahawa. kilabot ng mangungutang. laman ng lansangan. Oh. Naroong siya‟y napagkasakitan. Ang yabag ng kanyang mga hakbang ay kilalanglilala mo na. “hoy. kung may hahanap sa akin. “Magbalik po kayo uli.Maniningil ni Genoveva Edroza-Matute Oct 17. ang ating kubrador ay hindi nagbabalik. “Hoy. “Iyang mga mangungutang ay maraming dahilan kapag nagkakataong dinaratnan mo sa bahay. Alam niyang ang kanilang “bukas” ay “bukas” na walang katapusan. At parang pagpapakilala ng kanilang katapatan ng loob ay ihahabol pa kunwari sa iyo ang “Magbalik ka bukas. At mararamdaman mong aalis ang maniningil. Naroong kung nauna-una ka lamang nang kaunti ay walang salang nabayaran ka niya. Kung.” ang sasabihin mo. iyang mga mangungutang!” ang nasasabi-sabi niyang madalas na susundan pa ng isang mariing kagat sa labi. Oh.” ang naririnig mong sagot. pawisan.” Sa kabila ng gayong pabuntot. at parang wala nang kapana-panahong mapakag-ayos ng sariling katawan. Kung mapagsiya mo‟y magbibilin ka sa iyong kasambahay na para bagang may-katotohanan ang iyong sinasabi. ang ayos niya‟y maaaring may-kakinisan at nagaanyaya sa isang tunay na pagpipitagan.

Nang namatay si Mabini. “padalhan naman ninyo ako rito ng salapi upang maibili ko ng mga damit. nakita ng isa niyang kamag-anak ang mga pise-pisetang iyon na nakabuhol pa sa alampay ng nasira niyang ina. Ang mga pise-piseta niyang naipon sa mahabang panahon ay ibinuhol sa kanyang alampay at ipinadalang lahat sa naka na nasaMaynila. nariyang tinatangay ng tubig. Tiniis niya ang lamig ng ulan at ang hampas ng hangin sa paggawa sa bukid. Alam nilang kapag iyo‟y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan. Nang kalagin ni Apolinario Mabino ang buhol at makita niya ang pise-pisetang unti-unting inipon ng kanyang ina. (Mula sa Filipino: Sa bagong panahon. 1987) Tags: salaysay 0 comments share Bangkang Papel ni Genoveva Edroza-Matute Mar 2.” ang sinulat niya sa kanyang inang nasa lalawigan.siyang mamusturang gaya ng kanyang mga kamag-aaral. Ako lamang ang hindi pustura rito. nariyang winawasak. Hindi na salapi ang nakita niya sa alampay. Pahina 37-38. ay nangilid ang kanyang mga luha. Ipinagbili niyang lahat ang kanyang aning palay at kape. pawis at luha ng kanyang ina. Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkal papel.” “Kaawa-awa naman ang aking anak. naroong sinasalpok at inilulubog.” ang naibulong sa sarili ng ina. Hindi niya nagawang gugulin sa pamumustura ang ipinadalang iyon ng ina. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. At ngayon. “Inay. nina Matute. '07 3:28 AM for everyone Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha.” Tiniis ng ina ang init ng araw sa gitna ng bukid nang mahabang panahon. “Gagawin ko ang lahat upang mapadalhan ng salapi si Apolinario. . kundi hirap.

Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon.. ng pagliliwanag na muli. ang aki‟y malalaki‟t matitibay.y naroon ang kapatid na si Miling. sa lahat ng dako. Naaawa siya kay Miling kaya‟t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya‟y namaluktot sa nalabing kalahati.” ang ulit niya sa karimlan. ano?” “Oo. Mula sa nababalot na katawan ni milng ay hinila niya ang kumot at ito‟y itinakip sa sariling katawan. Kaya‟t itinaas niya nang bahagay ang likod at humilig sa kaliwang bisig.” Natuwa ang bata sa kanyang narinig. Bahagyang gumalaw ang kapatid. ang akala niya‟y Bagong Taon noon. “dumating na ba ang Tatay?” Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan. Isang batang lalaking nagising sa isang gabi.. pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis.Sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap nang paningin ang kanyang ina. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling. Naramdaman niya ang sigis ng lamig ng kanyang buto. at sa kabila naman nito‟y nakita niya ang banig na walang tao. Ang paggulong ng mga iyo‟y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. nagunita niyang noon ay wala nang ingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit. Sa karimla‟t pinalaki niya ang dalawang mata. Samantala‟y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan. Anong lamig sa sahig. anak. “Inay. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo.” ang tawag niyang muli. “Inay.” anang tinig mula sa dulo ng hihigan. “Matulog ka na.hindi masisira ng tubig. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina.. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. Sa tabi nito‟y nabanaagan niya ang katawan ng ina. anak. Ang kanang kamay noo‟y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: . “Inay. kangina. umuulan.” ang sagot ng kanyang ina. sa kanilang paligid. “bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?” “Ewan ko.. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangay ng kaliwang bisig niyon. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. Sa kanyang tabi. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay ang biglang pagliliwanag. Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap. Inilabas niya ang kanag kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig. ang naisip niya. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinatalagos sa karimlan. Sa loob ng ilang saglit. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan. sa mag dagundong na nakagugulat.

. Ngunit ito‟y hindi sumagot.. “Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?” ang tanong niya sa kanyang ina. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina. “Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi. gayon din sina Mang Pedring. At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahuli-hulihang pangrap ng batang yaon. Ngunit kakaibang kinabukasan. Sa isang sulok. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao‟y si Aling Berta. Ang kamay noo‟y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling. si Alng Ading. sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig. Ang ayos ng kanyang ina. Ang mga mata noo‟y patuloy sa hindi pagsikap. Inay? Bakit maraming tao rito?” Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap. ano ang nangyari? Ano ang nangyari. Ngunit ang mga mata noo‟y hindi pumupikit.. matulog ka na. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina.. Ang anasan. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati. At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina.” ang kanyang nasabi. Inay. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit. Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa. Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay.” Hindi niya maunawaan ang ang lahat. at si Turing... sa pananahimik at pag-uumugong. Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan. Nahihintakutang mga batang humanap kay kay Miling at sa ina. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito. Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat. Ang pag-iyak ni Aling Feli nang siya ay makita. Pupungas siyang bumangon. Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong. Mula sa malayo‟y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin. ang kanilang kapitbahay. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli. Bago siya tuluyang nakalimot.” Ngunit ang bata‟y hindi natulog... “Bakit. Ngunit sa karimlan ay hindi niya makita. si Pepe. Ang pag-uusap nila‟y biglang natigil nang siya‟y makita. Wala siyang narinig kundi. Naroon ang asawa ni Aling Berta. At ang ulang tangay-tangay noon.“Siya. “Labinlimang lahat ang nangapatay. Naalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama. .. nakatingin sa wala. Gising na gising ang kanyang ulirat. si Feli..

“Iyon din ang nais kong malaman. Kayo‟y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas. siya‟y patuloy sa pagtatanong.Sa pagitan ng mga hikbi. bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?” Ang mga bata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumapit sa kanyang mukha.. ang batang lalaki‟y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang... Kaya‟t walang maaaring maiwan.... Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao. Lahat ng lapitan niya‟y nanatiling pinid ang labi. Sila‟y palabas na sa bayan.. sa sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay.. sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. Bago lumubog ang araw sila‟y papasok dito. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya‟y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na. Ang araw na humalili‟y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon. Kaya nga ba‟t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. isa man. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa. ng mga pangarap na kinabukasan at ng mga bangkang papel – ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal. -#- Tags: maikling kwento 67 comments share Himala Feb 26. “Handa na ba kaya?” anang isang malakas ang tinig.” Samantala. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama.. “Bakit po? Ano po iyon?” Walang sumasagot sa kanya.sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan. anakm iyon din ang nais kong malaman. “Inay. Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan. at ang kani-kanilang balutan.sa labas ng bayan.. Nag-aalinlangan. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman. silang mag-iiba. ang maraming-maraming tao. '07 3:56 AM for everyone . “Ngayon din ay magsialis na kayo.” Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nagyari. Walang maiiwan. Pagkatapos.. ang lahat ng kanilang kapitbahay. Sa paulit-ulit na salitaan..

May pagdududa ang pari kay Elsa na batid habang sila‟y nag-uusap. Kaya nitong magpakita sa kahit anong anyo. eclipse lang ho iyan. Ineng. Nakita niya si Elsa na nakaluhod nang matikas sa harap ng tuyong punong kahoy. ipinatingin ni Aling Saling si Elsa sa isang arbularyo. pinapunta kita kina Lucio‟y nakalimutan mo. Baka sabihin nila‟y mag-ina tayong matandang dalaga. Kinagabihan ay nasa simbahan si Elsa at kausap ang isang pari. Opo. Minsan. Ewan ko po kung sa kanya ko nakuha ang mga sugat ko. isang maliit na baryo sa Pilipinas na matagal na panahon na ring hindi dinaratnan ng ulan kaya‟t nagbibitak ang mga kalsada‟t natutuyo ang mga pananim. Di kita inampon para gumaya lang sa „kin. At sa kanyang pagbangon ay may narinig siyang bulong. Sabi po niya‟y di mo ako mapangingiti. Sa Burol po. Isang matandang babae ang nagpalala ng lahat nang nasambit niyang “Diyos ko po. maraming kasalanan ang tao. Kinagabihan sa bahay nina Elsa ay nag-uusap sila at ng kanyang ina.” “May liwanag pong nanggagaling sa kanya. Sa dilim ay nangangap si Elsa paakyat sa burol. Pinalo nang pinalo ng arbularyo ang hubad na likod ni Elsa habang nakahiga ito parang hindi nasasaktan. darating daw ang araw at lalapit daw po sa akin ang . mapaglinlang ang demonyo. Di kita laging mababantayan. Alba. lagi ka na lang wala sa iyong sarili. “Nakita ko po ang Mahal na Birhen. Parang po siyang nabibihisan ng araw. Noong una po‟y nagpapakita lang siya. pero meron po siyang sugat sa dibdib. Ampon lamang si Elsa ng kanyang inang si Aling Saling. Nilapatan niya si Elsa at nakita na dumurugo ang magkabilang kamay nito. Si Elsa ang pangunahing tauhan ng pelikulang ito. umiiyak. At ang sabi rin po niya. at saka nawawala. Papaano mo naman makikita iyon e may eclipse.” tugon ni Lucio na sumubok pakalmahin ang mga taong natataranta. Dapat mag-asawa ka na. Umiiyak po siya ak saka nawala. Nang nagmulat ang mga nito ay inilapad niya ang kanyang palad. Niya niya ang kung anumang liwanag na iyon. Hindi magkamayaw ang mga tao sa mga sandaling iyon. magugunaw na ang mundo!” “Hindi ho. Pero nitong huli‟y nagsasalita na siya. Kinaumagahan habang pappunta sana si Baldo sa bukid ay napaitigil siyang nakatingin sa burol. Humuhugong ang hangin. takot na takot na tumatakbo pauwi sa kani-kanila at nagsisigawan. Tinatakpan ng buwan ang araw. Siya ay 24 taong gulang na at katulong sa bahay ni Gng. Gaya kanina. Nadapa si Elsa. may sugat ang mga palad nito. Niyugyog niya si Elsa ngunit matagal kumibo. Nakaputing damit po siya. Lagi kang nasa burol. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. May belong asul.” Iba ang sagot ni Elsa. Napaluhod siyang tila magdarasal habang ang kanyang mukha‟y sinisikatan ng liwanag na iyon. Ngunit nagbago ang lahat kay Elsa nang dumilim isang tanghaling tapat. isang araw ay mawawala ang sumpa. Lumingon siyang tila tumahimik ang lahat at kanyang nilapitan ang isang punong tuyong-tuyo‟t walang dahon na nasa tuktok ng burol. Naniniwala ang mga taga-Cupang na simumpa ng bayang kinabibilangan ng baryo nila.” “May baril na ba noong unag panahon. “Elsa. isang boses ng babae na tinatawag ang pangalan niya.(Buod pasalaysay ng mga piling bahagi ng pelikula) Ang tagpuan ng pelikulang Himala ay ang Cupang. Ayaw po kayong maniwala sa akin?” Kinabukasan. Matigas daw ang espiritung sumasanib kay Elsa sabi ng arbularyo kaya ibalik na lang daw ito sa susunod na araw. May sugat sa dibdib. Para pong tama ng baril. Kanina habang may eclipse. Pero sabi po niya. “Ang Mahal na Birhen po ang nakita ko. Kahit pa ng Panginoon.

Sinabunan niya ang mga bahagi ng kanyang katawan na hinagkan ni Pilo.” “Huwag kang maingay. Umalis si Chayong at sa kanilang bahay ay naligo siya. pagbutihin mo! Baka maawa sa‟yo ang Mahal na Panginoon at pagkalooban ka ng asawa. Pagkahapon. sa may tangkal ng baboy. Hindi lang daw po ng sugat ng katawan pati‟y „yung sugat ng mga kaluluwa. Nasa ilalim sila ng bahay. Parang hindi siya babae e. “Lahat ba naman ng gagawin mo‟y ikinukunsulta mo pa kay Elsa. Nagtungo sila sa burol. Sa bahay nina Elsa ay nag-aaalalang kinausap siya ni Aling Saling. mapapanis tayo!” tugon ni Pilo. Ewan ko kung bakiy. “Huwag Pilo! Natatakot ako. Lumakad sila na tila munting prusisyon. ako lang „ti di ba mahal mo ako? Chayong. Tinawag ni Mrs. Nagising si Aling Saling na wala sa kanyang tabi si Elsa. Lumapit ang isang tagabaryo.” “Ba‟t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a. “Baldo. ang iba ay may dala pang flashlight.” ani Lucio nang napadaan ang pangkat nina Elsa sa harap nito. At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. ang kanyang kasintahan. May sama ka ba ng loob sa mga tao dito. Iniharap ni Baldo ang isang pasyenteng naipitan ng ugat sa paa upang ipagamot kay Elsa. “Baka pagtawanan ka ng mga tao. iyong kaibigan mong taga-Maynila. Alba. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa. “Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho. “Baldo. maraming tao sa bahay nina Elsa.lahat ng may sakit at makapanggagamot daw po ako.” tugon ng pari kay Elsa.” sagot ni Pilo. Malalim na ang gabi. doon nakita nilang nakaluhod si Elsa.huwag! Talaga namang marami kang girlfriend. Nagising si Chayong sa pagkakahilik ni Pilo. Baldo at Sepa. „yung tiningnan ni Elsa. Alba sina Aling Saling. Kailangan daw nilang mag-organisa upang tulungan at bantayan si Elsa. Elsa? Hindi ako naniniwala sa mga milagro.” ani ni Chayong.” pahayag ni Elsa. Chayong at Baldo si Elsa. pero si Elsa hindi. “Lahat ng babae kaya kong lagawan.” “Ngayon mo na ibigay Chayong. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na raw siya!” Lumuhod sila sa harap ni Elsa. Lahat ay nakamasid sa kanyang ginagawa. Hinahagud ni Elsa ang mata ni Lolo Hugo. “Baka dito! Baka nagtatago lang dito! O baka naman diyan sa kabilang puno. -#shandymarcial/filipino3zchs/2007 Tags: iskrip 10 comments share .” ani ni Chayong. Pilo. Pilit hinahanap ang birhen. Ang ilang usiserong tagabaryo ay nasa burol na. Kelan ba tayo papakasal?” “Nakausap ko si Elsa. Binihisan nila si Elsa ng puting-puting damit na pagmamay-ari ng pinsan ni Chayong na dating nagmamadre. “Alam niya ang lahat. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs. Pati nga si Elsa niligawan mo n‟on... Hinanap nina Aling Saling. “Ba‟t ka natatakot. „Yun lang ang maibigay ko sa‟yo. H‟wag Pilo. Naka matakoy lumabas!” Iniisnpeksyon nila ang puno.” agad na tugon ni Chayong. “Alam mo namang gutso kong malinis ako bago makasal. Alba. Parang hindi siya tao.” sabi ni Chayong. Chayong.

Ngunit natapos ang kasiyang iyon nang hindi ako nakukuntento. hindi ako nakasayaw ng lubos..pakiramdam ko'y naranasan ko tuloy ang siksikan ng mga tao sa araw ng pista ni San Diego sa ikatatlumpong kabanata ng Noli Me Tangere... sinimulan naman namin ang buhatan at ang iba'y nainggit ay kami'y ginagaya.. mag-ge-gate crash ako para magkasama muli tayo. Manghang-mangha ako sa kasiglahanng mga mag-aaral na ito...pero parang JS Prom ko iyon. hindi naman nakahihinayang dahil sa maraming taong aking tinalunan at mga paang natapakan. JS Prom ko ba 'to.pakiramdam ko tuloy pinagkaitan ako ng kalayang magwala at sumayaw. Pero deadma sila. walang pamantayang inilaan kaya walang nagwagi..basta katuwaan lang.. Napatingin sa akin ang karamihan sa kanila. Kanya-kanyang saliw sa iba't ibang musikang pinatutugtog.napansin ko tuloy.naalala ko guro pala ako. At kami ay sasayaw hanggat sa gusto namin. Palibhasa 'di ako nag-high school..e ano naman ngayon... palagay ko tuloy naiinggit lang sila. Mabuti pa ang iba'y nakasayaw ang mga kaparehang nais nila. Nakahihinayang....(joke lang). Ganoon naman ang buhay 'di ba? Isang sayaw na sumasaliw sa anumang indayog at biglang hihinto kapag wala nang itutugtog ang tape o plaka.. '07 11:36 PM for everyone ...sino kaya ang nag-ko-kontrol sa sound system. '07 11:58 PM for everyone Ang saya-saya talaga ng pakiramdam pagkatapos sumayaw na basang-basa ang iyong suot at ang towalitang pamunas pawis.bawal bang magsaya kasama sila? Siguro masama ang kanilang loob dahil hindi nila ako naisayaw.. Tags: sanaysay 0 comments share KEYBOARD (anonymous) Wag mong i-backspace ang mga nakaraang idenelete ko na sa buhay ko pagkatapos mong i-caps lock paniwalain tapos nag-shift ka Feb 16.... Nakatutuwa dahil may iilan na kahit napakabilis ng indayok ng mga tinutugtog ay sweet na sweet na sumasayaw habang magkayakap at naglalagkitan sa kanilang mga pawis..Feb 16. pilit pinasasaya ang munting pagdiriwang. Kahit gaano kapagod ang karanasang iyon.. nag-umpisa na ang talunan at hiyawan at tulakan at siksikan. Siyempre. Mapanghamon ang ilan sa kanila na nag-anyayang mag-showdown. ako.. Hahaha. Pasensiya na! Sa susunod na JS Prom ninyo. Kailangan kong kaibiganin para sa susunod hindi na ititigil ang pagtugtog. JS Prom Halos dalawang libong mag-aaral na nasa ikatlo at ikaapat na taon nilang pamamalagi sa Zamboanga City High School (Main) ang nagsaya at nag-enjoy sa pagdaos ng kanilang JS Prom. Ayaw patalo ang bawat isa kaya gaya ng nakagawian sa ilang mga patimpalak.OK lang masaya makipagtulakan at makipagsiksikan sa kanila...

ise-save kang muli you gave me space pero ayaw na talaga ng CPU ng utak ko io-off ko na ang computer. At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran.” Ngayon.nag-alternate sa iba kaya di ko na na-control nag-space ako ginamitan mo ako ng tab para makapasok kang muli sa home na puso may uminsert na iba umenter nagpage down ka nagpage up ako dahil end na ayoko na di ko na ipi-print pause muna ako nag-isip. Nana. Alam niyang iyonm din ang sasabihin ng kanyang ina kung . Tags: tula 0 comments share Banyaga ni Liwayway A. Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok. Arceo Feb 10. idinigtong niya ang paliwanag. sa kanyang pandinig ay hindi nakaila sa kanya ang pagtuon ng tingin nito sa kanyang suot. Gayong umuuwi siya dalawang ulit sa isang taon – kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. Nandidilat si Nana Ibang nang ulitin ang tanong.. '07 1:05 AM for everyone MUKHANG ARTISTA! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating is Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita.lahat!” at nauulinigan niya ang buntung-hiningang kumawala sa dibdib ng matandang ale. “Serbesa ba „kama. sa bawat tingin. “Ibang-iba na ngan ngayon ang. bulong niya sa sarili. At nang makita niyang nangunot ang noo nito. Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. O napakadalang nga iyon. ha?” Nguniti siya kasabay ang mahinang tango.. bata ka. Sa laylayan naito na may gilit upang makahakbang siya. sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap. “Hindi masama‟ng amoy. Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumukibo sa tumitingin sa kanya ay iyon din ang katanungang wari ay nababsa niya sa bawat mukha. Napangiti siya. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya bago iyon sinuklay. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya.

Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon.” “Ano? K-kahit gabi?” Napatawa si Fely.. alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon.nakabuhayan siya.” “Sinabi ko naman sa Inso. Iba ang may dala ng platitong kinalalagyan ng sabong mabangong alam niyang ngayon lamang binili. Hindi sumagot si Nana Ibang.noon. At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang mga pamangkin. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo.. .hindi ka darating... e. sabi. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na mantel. “Tigas nga naming iyakan nang lumawas ka. e. kasi.. sa Maynila pa? Ilang taon ba „kong wala sa Pilipinas? Ang totoo..” Boglang nauntol ang kanyang pagsasalita nang marinig niya ang mahinang tatat ni Aling Ibang.... Sa Amerika.nakapunta ako at nakabalik nang nag-iisa.. Ano bang oras ang sabi no Duardo na susunduin ka?” “Alas-tres daw.” Napatawa siya.” “Naiinip ka na ba/” agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinabi. Pati ang kanyang ama na hindi naging maligoy minsan man.matalino. Abot ang paghingi nito ng paumanhin. alas-singko? Alas-kuwatro na.. Nakasampay sa isang bisig nito ang isang tuwalyang amay moras. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang malungkot na mukha nito. “Pinapawisan ka an.. hanggang sa kanyang mag mapulang kuko sa paa na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso. a! Kung hindi lang ako magsasaya.” Tumigil siya sa pagsasalita. Nag-iisan naman ako. sa kanyang salaming may kulay. At ang apat niyang pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang naka-toreador na itim at kamisadentrong rosas.. Hanggang ngayon ba‟y gano‟n dito?” at napangiti siya... Ako na ang magmamaneho. Naramdaman niyang may dumaping panyolito sa kanyang batok..” ayon ni Nana Ibang.... Kung sinunod ko ang gusto ni Inang...ayaw nilang maghiwa-hiwalay. At napansin niyang nagkatinginan ang kanyang mga kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya...pilak „yan!” hiyang-hiyang sabi ng kanyang hipag.. At biglang-bigla. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib.. di sana’y nilitson ang biik sa silong. di dinala ko na rito ang kotse ko... Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay. Dapat ay nasa oras ng salitaan. “Hindi sa naiinip. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Kuya Mente... e.. “Ang panganay sana ng Kua mo.. mula ulong may taling bandanna. “Sino kaya‟ng magmamana sa mga pamangkin mo?” tanong ngayon ng kanyang Nana Ibang. kasunod ang isa niyang pamangking sa pangaln at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang sustento rito buwan-buwan. Kung hindi ka ba nagbago ng loob.kung natakot ako sa iyakan. “Noon pa man. Sasali ba „ko sa timpalak na „yon kung hindi ako nakasisigurong kaya ko ang eksamen?” Malinaw sa isip ang nakaraan. Bakit ay gusto kong makabalik din ngayon sa Maynila.ibigay na sa „kin papapag-aralin ko sa Maynila. “Kinikutsara ba naman ang alimango?” Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi.. “Kung sa Amerika. “ „Yan ang uwi mo.hindi nga namin ginagamit. Ibinukod si ng hain. Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya. Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig. sa pagkakaalam niya.noon. Ang hirap sa kanila. “Ayan naman ang kubyertos. sa pagsasalita.. Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang. “Ang alastres.. dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina.

Alam na niya ang kahulugan niyon.. “Ako nga si Duardo!” Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib.. “Kamakalawa lang isinilang ang aming pang-anim.” Nawala ang ngiti ni Fely...baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan.‟ “Congratulations!” pilit na pilit ang kanyang pagngiti. “Sa kotse n.. Ngayon. “Ibang-iba kaysa. Lagi pa „kong nagmamadali. Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong.” paliwanag ni Duardo.” “Pumirmi na nga rin kami sa bayan kaya hindi naman tayo nagkikita. “Natutuwa kami at nagpaunlak ka. Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos. “Dalawampu‟t dalawang taon na. sa gusali ng paaralan.. Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan. lakip ang bahagyang tawa.” “Menang?” napaangat ang likod ni Fely.noon..e. Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda. At nang isungaw niya ang kanyang .. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School.Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal.” Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali. “Tumatanda ako... Masasal ang kaba ng kanyang dibdib.....sa apat na grado. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya.. Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos.” walang anu-ano‟y sabi ni Duardo.na „ata. Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan... Ang hindi niya masabi: Baka ako masilat.. “Bakit hindi ka rito?” tanong niya... Sayang. “Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon. na nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil..... nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan. “Kaklase natin.... At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagtapos. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan.‟ sabi ni Duardo.” ang sabi niya kay Nana Ibang.. “Parang mas.” at napahagikhik ito..mas.” Hindi kinakailangang makita niyang nakaharao si Duardo.. Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng mga labi. Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas ba hinubad niya. Tila siya biglang naalinsanganan. Napamaang. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila.” patuloy ni Duardo nang hindi na siya kumibo. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaki.” patianod niya... “Kami ang. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isag tumigil na sasakayan sa harapan ng bahay.bata ka ngayon. “May presidente ba ng samahan na ganyan?” “A.. Sumikbo ang kanyang dibdib. Noon. Sa paligid ng kotse ay maraming matang nakatingin sa kanya.. Waring hindi niyan matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagtapos sa kanilang paaralan.” “Huwag mo nang sasabihin ang taon!” biglang sabi ni Fely. „A-alangan.” “Hindi ka nagbabago. Ngunit naisip niya – ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon..” “Piho nga.hindi ka makikita ni Menang. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo.. “Hindi naman kasi „ko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako.

na hindi nga gagradweyt. Tumuloy na si Joel sa kanyang silid at naupo sa kama. sana grumadweyt ka na. Masayang umaasa na gagradweyt ang anak niya. “Papaano ko ito sasabihin? Umaasa sila. alam niyang naghihirap ang mga magulang niya para lang makapagtapos silang magkakapatid. Nag-iisip siya nang malalim. pagkasungyaw. Bigla siyang natulala. '07 9:39 PM for everyone Francis Rodolfo M. Parang naglaro siya ng basketbol nang isang linggong walang tigil. Para mabawasbawasan naman ang mga problema natin. Jr. Hindi! Hindi!” Napasigaw si Joel ng tahimik. I Naglalakad pauwi si Joel mula sa eskwelahan. “Hindi ako gagradweyt. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtimunig ang kahungkagang nadarama sa kanyang mga mata. Tila hindi niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. Siyempre bilang magulang mo. Pagtataka. Iniisip niya kung papaano niya sasabihin sa kanyang mga magulang na hindi siya gagradweyt sa taong iyon. Naitanong niya tuloy sa sarili.” masayang sambit ng kanyang ina. . doble ang sakit na madarama namin dahil sa kabiguan mo. Ang anak niyang si Joel. Hindi siya makakagradweyt. “Hindi nga ako makakagradweyt.” Siyempre. At alam niyang masasaktan sila. Hindi niyo ba naiintindihan?” at dumaloy ang luha mula sa kanyang mga mata. Sumigaw ang kanyang puso. Masaya ang kanyang mukha. Lagi kasing sinasabi sa kanya ng magulang niya.mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga nakamasid sa kanya. “Alam mo anak: kapag nabigo ka. “Mano po Inay. Tila hindi na niya nakikilala at hindi na rin siya makilala pa ng pook na binalikan niya. # Tags: maikling kwento 7 comments share Ga-gradweyt si Joel Feb 1. Umaasa sila!” Pero wala na siyang magagawa. Nanlalamig siya‟t pinapawisan. At pinipilit ibura ang masayang bati ng kanyang ina kanina. Aywan niya kung alin. paghanga. Isinuot niya ang kanyang salaming may kulay. hindi lang ikaw ang masasaktan.” Nagmano so Joel sa ina. “Kamusta na anak. Marcial. Tila bang huminto ang mundo niya.

Agad-agad tinungo ang kanyang mga guro upang makiusap baka magawan ng paraan. Hindi na talaga siya makakagradweyt. Ngunit nagulat siya sa kanyang nakita. Natagpuan niyang nakahalupasay ang kanyang anak sa sahig. tay. At sa sala. gagradweyt na ako. May daladala siyang ice cream. Panahon na para magtapat at nang matapos ang pangangamba! IIIII Masayang umuwi ng bahay si Joel. sila‟y nagkainan. “Kasi nahirapan talaga ako sa major namin e. Nagsitayuan ang kanyang mga balahibo. “O! Anak. Inakala niyang kinakabahan ang kanyang anak at nagrerepaso para sa nalalapit na pagsusulit. At abot-taynga ang kanyang ngiti. “Anak. ano bang meron?” Tanong ng ama kay Joel. IIII Dumating na ang tinakdang oras. Ngunit pakiramdam niya‟y hindi siya maiintindihan. pumasok si Aling Tessie sa silid ni Joel upang gisingin.” Nag-eensayo na si Joel kung paano niya sasabihin. At kailangan na rin niyang ipagtapat sa kanyang mga magulang upang hindi na umasa nang umasa… “Nay. “Kaya no „yan anak! AJA!” III Pumasok na sa eskwelahan si Joel. Pero namamalik-mata lang siya.‟” “Hindi po ako ga-gradweyt! Huwag na kayong umasa!” Iba iba na ang naiisip na panimula at pagpapaliwanag. Nagkatuwaan ang buong pamilya sa hindi malamang dahilan. Napakalawak kasi ng kanyang imahinasyon sanhi ng panonood ng sop opera sa telebisyon. Pero sinisigurado ko next year. Minulat ni Joel ang kanyang mga mata at nabanaag ang ina sa mata habang binabanggit ang mga salitang. „Hindi ito. „Yun na yata ang pinakamasaya nilang pagsasama kahit araw-araw silang masaya. Ngunit kahit anong gawin niyang pagmamakaawa.II Kinaumagahan. wala na talaga. .” masayang bati ni Aling Tessie kay Joel. bangon na‟t mag-almusal. hindi po ako ga-gradweyt.

Ang kanina‟y masayang larawan ay nabalutan ng katahimikan. Siya‟y natulala. Napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. itay at sa mga mahal kong kapatid. Sumabog ang bahay nila. Natulala siya. para lang makagradweyt ka. Pero next year. Gusto nang tumalon ng kanyang puso palabas ng dibdib. ano? Imbis na mamahinga na lang kami ng ama mo dumadagdag ka pa sa problema. Ngunit mahal na mahal niya sila.” nagagalit na si Aling Tessie. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. At nang tumalikod siya upang bumalik ay bigla siyang nakarainig ng isang malakas na pagsabog. Mag-uuwi-uwi ka pa ng ice cream tapos ito lang ibabalita mo sa „min. Siya‟y natulala. pero hindi rin siya pinakinggan. Tapos ngayon. “siyam na buwan kitang dala-dala. “Pero bakit? Ikaw pa naman ang inaasahan namin ng tatay mo. sure na. Anim na taon kang nasa elementarya. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” Nangingiti pa siya habang nagsasalita. gusto mo kausapin natin ang mga titser mo? Magmamakaawa ako at luluhod sa harapan nila. Kung bakit hindi siya magawang intindihin ng dalawa. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Tapos. ito lang ang igaganti mo.” sagot ni Joel. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. ay bumabalik sa kanya ang mga alaala ng siya‟y nagtapos ng elementarya at hayskul. At ang huling larawang sumanib sa kanya ay ang kani-kaninang masayang salu-salo nila sa sala. Natunaw na lamang ang ice cream sa apa na hawak ng kanyang ama. Ano bang problema. “Kaya. At sa pagmartsa ko.“Siguro gagradweyt kang cum laude „no?” Pabiro ngunit umaasang tanong ni Aling Tessie. At dumaloy ang mga luha mula sa kanyang mga mata. nung hindi pa niya binanggit ang tungkol sa hindi niya paggradweyt. Humirit pa si Aling Tessie na umiiyak. . Natulala ang lahat. “Hindi mo lang alam ang hirap na pinapasan namin ng ama mo para lang makapagtapos kayo. Natulala.” Sinibukang kumbinsihin ni Joel ang ina‟t ama. “At nangangatwiran ka na ngayon.” Nasusurpresa ang buong pamilya. IIIIII Umalis sa bahay si Joel nang may sama ng loob sa ama‟t ina. Ano?” Mahinahong tanong ng kanyang ina. Kaya lang hindi talaga nagyon.” “Alam ko naman „yon Nay. ang kanyang tahanan. At hindi na umimik si Joel. At dahil sa pagtatapat ni Joel ay natulala ang lahat. At nang naglalakad siya papalayo sa kanilang bahay. “Inay. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay nang hindi inaasahan. Apat na taon sa hayskul. Kasabay ng mga luhang ito ang maalat na sipon na dumampi sa kanyang nga labi buhat ng mabigat na pag-iyak. Napag-isipan niyang bumalik. Natulala siya. ang bawat hakbay ay para sa inyo.

Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Pero next year. hindi tayo magiging . At sa pagmartsa ko. sure na. Espejo raw kaya tumandang binata dahil dalawang beses niyang binasted noong dalaga pa siya.Yung kanyang dazzling Malaysian at ang kanyang paboritong pabango. ang normalization process sa gobyerno. Isinunod niya ang mga absences ko at tapos ay ang aking mga lates. The Official Literary Folio of Ateneo de Zamboanga University Tags: maikling kwento 2 comments share Utos ng Hari Feb 1.” Pero tipong maganda naman ang kanyang mood sa klase kanina. Para naman akong g. Halos tiyak ko nang sermunang umaatikabo na naman ito.” (Sinabi na yon ni Rizal) “May sapat na communication system ang pamahalaan at may mataas na moralidad ang mga mamamayan. ---Nalathala sa Marejada 2006. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. kailangang maging westernized ang ating pamantayan.IIIIIII “Inay. Nagtsismis din siya (tulad ng dati). saka namimilit. nagpa-abort sa America. Hindi naman maikatwirang “Paano „ko di masi-5.. Kamakalawa lamang ay halos ilabas niya ang kanyang calculator para makita kung gaano ako “katanga” at kung gaano katama ang kanyang pagsuma sa aking mga 5. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay ng hindi inaasahan. kung kailan ako absent ay saka ka magbibigay ng quiz. hindi dahil nag-study leave. Moral Character kanginang matapos ang klase. kaya wala sa eskuwelahan. ang bawat hakbay ay para sa inyo.go na isip nang isip kung ano na naman ang sasabihin nito sa akin. Kaya. Kung kelan tinatamad mag-recite. kakapain yung pulang ball pen. Kesyo si Mr. Magbi-bell na nang maalala niya ang leksyon namin. Nawalan tuloy ako ng ganang mananghalian. Si Mrs. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” At napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. kailangang mataas ang literacy rate. By doing so. Katunaya‟y yung kanyang paboritong paksa ang pinag-uusapan namin. “Para tayp maging fully democratic. itay at sa mga mahal kong kapatid. Si miss kuwan daw. Saka pag sinabi ko naman ang gusto kong sabihin.. At higit sa lahat.” Pahabol sa akin ni Mrs. Siya rin ang adviser namin. Moral Character ang teacher namin sa Social Science. Sabi niya kangina. '07 9:37 PM for everyone ni Jun Cruz Reyes “See you in my cubicle after lunch.

Pag nasa bahay. bakit panay “yung conduct mo” at “appearance” ang panakot nila. Kung graduate naman ako. Sa mga kapitbahay namin. konting tango at yes man lang. Nabigla siya. At kung tapos nga. Konting kumpromiso. Hindi ko naman maintindihan kung para ano ang pinag-aaralan. Hindi na naubusan ng ipari-research. ako ang bida. Ipaling kung saang sulok ko gustong puntahan. bumagsak sa Physics at grammar school pero big time scientist. Kung sabagay. Kung kuntento ang mga tao. Kahit teacher niya hindi alam ang theory niya sa relativity. Ay konsumisyon sa buhay. Pakisama lang talaga. Biro mong sa probinsya namin ay ako lang ang nakarating sa Maynila para mag-aral nang libre. Grade lang naman. Halimbawa‟y bakit hindi umpisahan sa economic condition ng bansa. kahit ako ang masaktan. nakakahiya namang pati trabahong pangmahirap ay pagtiyagaan ko. Hindi basta effective communication process. Pero dito sa eskuwelahan. rugged at medyo bastos pa raw. ako ang sikat. natural na abnormal ang sistema. Mga manipistasyon lang ito ng talagang problema. Si Jojo lang ako kung ang walang sinabi kong teachers ang tatanungin. matigas ang ulo ko. bar flunker pero isa sa kinikilalang constitutionalist ngayon. aral sa tanghali at aral pa ulit sa gabi. Talagang sawa na akong mag-aral. walang isko-scholar ng bayan. Kung nalalaman lang nila. ilakad-kaladkarin kahit gustong mamahinga. Pero hindi naman talaga ako dapat bumagsak. Magkauno lang. O. sino bang ama ang matututwang magkaanak ng drop-out. Pero kung maraming dissatisfied. singkong maliwanag. Walang alam kung itanong kung hindi “What is our lesson for today?” Parang mga Diyos na sila lamang ang may monopolyo ng tama. . dedo rin. hingan ng experience sa pag-aaplayan ko. Aral sa umaga. Doon na inabutan ng bell. hindi ako si Recto o si Einstein. kahit lulunin ang sariling dila. At isa pa. tapos ang usapan. pero ayaw ni Tatay. Pag ang kababayan ko ang magkukuwento. Talagang gusto kong maghinto.” Nang tanungin niya ako. Ano ba ang sama nang bumagsak? Kung si Recto. normal ang takbo ng pamahalaan.K. ibig sabihin noo‟y sarili mo na ang kailangang lokohin. di sana‟y di ako mahihiyang pumasok kahit Metro Manila aide. Si Einstein. hindi rin naman seminaryo. dos na yon o tres. sino naman ang maniniwalang may kaubrahan nga ako. sabi ko‟y mas basic ang dapat na pamamaraan sa pagtingin sa problema. Sana‟y di nauso ang grade. gusto kong lagnatin. pambihira raw ako. Kumontra sa kanila. Kung wala kang diploma. bakit kailangang pahabain pa? Bagsak kung bagsak.uncivilized sa western standards. Kickout. Aral nang aral. pero bakit kailangang isali pati conduct at ayos ng katawan sa usapan? Hindi namn ito military school. Tumango-tango ka naman para makauno. Kungbakit naman kasi nauso pa sa mundo ang diploma. hindi rin basta mataas na literacy rate. Ay buhay estudyante. Kay ganda sanang isiping hindi ako nakatali sa sintas ng sapatos ng teacher ko na kasama ko sa bawat hakbang. Kay layo ng kahapon sa kasalukuyan. Kaya hindi puwedeng tanungin at lalung hindi puwedeng pagsabihan ng mali. problema ba „yon? Kung 5. Kung sa bagay.

At ang kanyang paboritong paksa. ayun at “Sinasabi ko na nga bang masama sa pag-aaral ang bisyo. Pag nabuko mong hindi nag-aral. Katuwiran daw nito‟y “Anong sama roon. magsesermon muna ng virtue of honesty.. Basta kami ang papel lang namin. that Jojo Boy has no sense of deqourum. tagapakinig sa kanyang mga sides.. kasalanang mortal ang magturo sa kaeskuwelang nakalimutn ang sagot dahil sa pagkataranta. Kung bisyo naman ang pag-uusapan. Discipline at alam niya ang sagot. yung kaniyang nuno na purong Kastila raw na nagpatayo ng simbahan sa kanilang bayan. Mrs. kahit matalo.go ka nagtataka pa. Para na rin sinabing pag teacher ka na ay pwede. lagot ka. Moral Character sa amin. Dahil estudyante ka pa lang. ang mangunsumi ng mapagtiis. walang pakialam sa mundo. tiis.” Sa amin sa barkada. kesyo masamang mandaya. dahil ang isasagot nito‟y “Kaya nga ayaw niyang matutuhan n‟yo ang bisyo dahil pinagdaanan niya na yan. that’s your assignment for tomorrow. hindi ka pa rin pwedeng maglibang. Hindi ka na mga pwedeng magwala. quorom. maligaya na siya sa buhay. Yung gaanong sistema ang namana niya sa kanyang lolo. ganito raw ang naging takbo ng usapan nina Mrs. me magagawa ka ba?” Kaya naman ngayon.Ay ang teacher sa mundo. E. I feel though he is brilliant. Mrs. Miss Spermatozoa at Mr.” Saka niya sasabayan ng bura ang maling nakasulat sa blackboard. Pero ang kanyang lihim ay buko na namin. only my reservation is that. kung noong araw ay g.n daw.. Huwag mo nang itanong kung nagdaan din siya sa pagkabata. Antique siyempre yung simbahan (tulad niya at ng kanyang lolo). pag naging g. Pagsasabihan ka nito ng “What? Iyon lang ang hindi mo pa alam hanggang ngayon? O. That’s correct. di Pilipinas na lang ang bahalang magtiis ng kunsumisyon. Eraser na lang. Moral Character (Eraser). “Hindi naman korum.go rin siya. Kung sa pagtitiis ng kunsumi ay sigarilyo at beer ang mapiling pagbuntunan ng sama ng loob. Sarap sanang bukuhin na ang Kastilang napunta rito noong araw ay mga butangero at kriminal sa Espanya. hindi na siya si Mrs. Para patuloy kaming pang-theraphy niya lang.K. Kesa nga naman maging problema sila sa gobyerno nila.. tatlong letra lang ang kabisadong basahin. Kickout ako sa kagag. krimen ang magkodigo at kung anu-ano pa. Ibig lang niyang palabasin na may dugong bughaw siya. Tulad ni Mrs. ang teacher naming morally upright ay biglang nabulag at nabobo. sino naman kaya sa kanila ang pwedeng gawing idolo? Yung teacher ko sa English. say qourom. Lahat na yata ng masama at bawal sa mundo ay alam. Mr. Kunsumihin ka ba naman araw-araw. Moral Character. Gles-ing. Basta magamit lang biya yung nalalaman niya sa voice and diction.” . masama raw sa katawan ng tao ang alkohol at nikotina. Nang mag-watcher daw ito sa presinto. dalawa kaming mag-gu-goodbye my school goodbye. Itanong mo kay Mr. Discipline. Bakit.” ang agad ikakatuwiran ng mga ito. bakit ba ginawa pa ng kung sinong hayupak. panalo pa rin. Si Minyong nama‟y sa kabobohan daw. bago mag-umpisa ng leksiyon. Kung paano nila natiyak na dapat nga kaming palayasin sa pinakamamahal naming paaralan. Noon daw nakaraang referendum. Tapos nagtataka pa kung kangino kami nagmana sa mundo. kuwow. Mathemathician.

” “I will report the matter to his parents immediately.” “I second the motion.” Ang masama ay ang akusayon nila kay Minyong. Si Minyong kasi ay cultural minority. pinaniwalang dito matutuhan ang paghango sa kahirapan ng kanilang tribo. Tuwang-tuwa silang pagtsismisan ito. si Minyong. para pang nag-iinis at lalapitan ka.” “Ako rin. Tambakan ko nga ng research work.” ang katuwiran nila. di atras siya. Hindi naman nagprisinta sa kanila yung tao na rito sa Maynila mag-aral. i don’t want to give him an excuse slip anymore. basta na lang pinagsalita. minsan gusto pa mandin akong kulitin sa klase na akala mo‟y mahuhuli niya akong hindi prepared sa lesson ko. “My God.” “How true. Ipapaamoy sa iyo ang hininga. I swear to God that’s true. saka ngayon. tapos pilit pinaniwalang makasasabay ito sa standard ng exclusive school. hindi alam ang sinasabi. how true. baliw talaga. Papasok yan sa klase ko nang nakainom.” “God will punish his naughtiness. Kinuha-kuha nila sa bundok.” “So what is the verdict of the group?” “I could not pass him. Pah medyo kinabubuwisitan nilang co-teacher ang tinatamaan. Iyon ay kung hindi sila tinatamaan ng mga pinagsasabi ni Minyong.” “And he is always absent. para raw .” “Hindi lang yan. “hi-hi-hi-hi” lang ang sagot nila.“Only he is stubborn. Pag-bulls eye. Nababaliw raw. Sometimes.

Ganito raw iyon.” “Saka sila nagkurus ng “Ibagsak. Philippine School of Science and Technology ito. di ibagsak.” pa. . Mauuso ang bobo sa eskuwelahan. Ayun. Gagawa tayo ng masamang precedent.” “And so what?” “Kailangng babaan batin ang standard sa kanya. na-shock silang marinig ang katotohanan. nang matutong magsalita ang tao. nang mabalita ang kaso ni Minyong sa eskuwelahan.” „Pero cultural minority yan.” “Oo nga naman. Tapos magpapasa tayo ng estudyanteng bobo? Hindi pwede. mayroon lamang isang standard ang excellence at wala nang exception “What now?” “Ano pa. humigit kumulang ay nakapagpasiya na sil sa mgiging dulo ng istorya.” “Excuse me. Remember.” “So what shall we do with him?” “Definitely.” Kung sabagay. Sabi ng pangkat ng mga Hari. I could not pass him.mahasa nang gayo‟y mawala ang inferiority complex nito. “I find him kinda weird lately.

ito. talaga namang mahirap „yang klase mo. Tulad halimbawa ng kaso ni Oasis at Armando.” “Pero mababa „yan sa Physics. naka manakit pa „yan at maraming madamay.“Have you considered his case lately?” “Anong gagawin natin sa kanya? Meron ba tayong policy sa ganyang kaso?” “Mabuti siguro‟y pauwiin natin sa kanilang tribo. Hindi naman sila parating ganoon kabilis magbaba ng hatol. mga kaiskuwela rin namin. Uso pa naman sa Maynila ang sunog ngayon.” “Baka „ka mo manunuog pa „yan.” “E kung ipa-confine natin sa mental?” “At sino ang magsu-shoulder ng bill?” Tapos ang kaso ni Minyong bago pa man pasimulan ang deliberasyon.” “Dapat nga. how i abhor violence.” “Talaga. e. At prisintado agad „yan pag nakasalubong ka na maraming dala. “Ipasa na natin si Oasis.” . ikan nga.” “Sus naman.” “Thoughtful „yang batang „yan.” “Oh. Kahit saan ka makita ay panay ang good morning. Paminsan-minsan nama‟y humane sila.

” “Ipapasa ko yan. He is not a thoroughbred minority. “Called your for two reasons. pasado na „tong dalawa?” “Approve. Mahirap makipagtalo sa teacher.” Idiniin niya yung your attitude.” “Pogi pa talaga. Titigil din pag nagsawa. Huwag kang kikibo. Ngiti ka lang basta. Inabutan ko siyang nagsasalansan ng mga libro.“How about Armando? Another cultural minority?” “Excuse me. Regarding our lesson and your attitude in class. The father is an Ilocano who migrated to Mountain Province.” Sabi niya habang nakataas ang isang kilay. Doctor pala ang ama n‟yan. paalala ko sa aking sarili.” kasi. Kaya lang naman „yan mababa. Manang-mana sa Tatay niya. Pero tipong wala siyang balak magshort cut ng sermon. Sana‟y natuloy na ang lagnat ko para wala nang sermunang naghihintay.” “You bet. Heto na naman kami sa loob-loob ko. ang tao‟y hindi pulos tiyan tulad ng gusto mong palabasin.” “Ang sweet-sweet ng batang „yan. Sit down.” Sabi ni Mrs. .” Mahirap talaga sa mundo ang hindi pogi at walang amang duktor. kasi matagal umabsent. Kung bakit kasi hindi na lang ako nagkasakit. It is only the mother. “Jojo. Konting tiis. Nagkasakit “Ano. “Come on in. Moral Character matapos aking kumatok at papasukin sa kanyang cubicle.

pati pala personal life ko‟y pinakikialaman na rin nila ngayon. Bakit hindi mo gamitin ang power or elite approach? Behavioralism and trend ngayon sa west. di sana‟y nasabi ko ring “The feeling is mutual. Iyon ay isang halimbawa ng priori statement.” “15.” Diyos me. I don’t like your attitude in class. mam. mam. Napaamo niya ang suwail ng eskuwelahan. Sana‟y kasing honest din niya ako. ang part II ng kanyang sermon. Saka ako bumulong ng “I’m sorry. At ngayon. “They saw you in the chapel last night.” . Pasok sa kanang tenga. “How young are you Jojo? Speak up.” Ibig pa palang sabihin. Hayaan mo lang siyangn magsalita nang magsalita. ang nasabi ko na lang ay “Can i go now. “To be honest about it. mam. Smart aleck!” Yuko na lang ako. I also don’t like you. “Good. Our lesson is more complicated than you thought.” Kahit hindi ko siya tingnan. Lihim na namang pumapalakpak ang kanyang tenga sa tuwa. What you mean probably is the role of economic determinism in contemporary Philosophy.“Walang essence ang pinagsasabi mo kanina. mam?” “I’m not yet through. Bakit hindi ka makigaya?” Huwag mong pansinin. may part III pa „tong usapang ito. Do you get me?” Tumango naman ako. Now. Pasasaan ba‟t mauubusan din iyan ng sasabihin.” Sa halip. “Do you get me?” Tango pa rin ako. Labas sa kaliwa. sa loob-loob ko. alam mo sigurong wala kang pinanghahawakang data. which I happened to have. Siya ang teacher kaya ang pakiramdam niya‟y siya lang ang pwedeng tama. ngiti lang. which is all together wrong. Naramdaman ko ang init ng kanyang titig sa aking mukha. Panay speculation lang ang pinagsasabi mo at walang katuturan ito sa scientific world. alam kong tatangu-tango siya sa tuwa. Paalala ko uli sa sarili ko.

Sana‟y kasing tapang ako ng gusto kong mangyari.” Saka niya dinugtungan ng “I’ll let your mother know about this. “Ligawan mo kaya si Mrs. Ano pa ang magagawa ko. Moral Character ng kung ano hindi dapat maging ang isang babaeng estudyante. Alam mo nang teritoryo ng mga santo “Kung nagmu-motel kayo.” yon. pa chapel-chapel pa kayo. “Jojo. pero natitiyak kong ipagtataka nila kung bakit. Masama ba „yon? Siguro ang masama‟y kung bakit biglang napasyal si Mrs. Gles-ing sa klase namin kanina?” “Isa pa to. Kawawang Tess.. Nasa lobby ang mga kabarkada kong alaskador. Gles-ing?” . kasi naman.. balita nami‟y bida ka na naman.” bago ako tuluyang lumabas ng kanyang cubicle. Halos natitiyak ko nang gagawin na naman itong halimbawa ng mga Mrs.” “Tigil. di wala sana silang alam.” sabi ko. Gusto kong isambulat sa mukha niya ang lahat ng hinanakit ko sa mundo. Si Mrs. di suntok na lang sa hangin at magbubulong na balang araw. anong magagawa ko sa chapel kahit ka may madyik. Gusto ko siyang balikan. kung mababaliw ako tulad ni Minyong. tiyak na halos pumasok ang dila sa ilong sa pagbabando ng kanyang scoop. “Ano ba talaga ang ginawa nyo‟t nagpuputok ang butsi ni Mrs. Gles-ing sa chapel nang ganoong oras ng gabi. Ano bang masama sa ginawa ko sa chapel? Magkahawak lang kami ng kamay ni Tess.“15 and already you are.” sabi ko. Gusto ko na talagang magwala. Gles-ing.” “E. walang himalang mangyayari roon.” “Hayaan mo ang mga hayupak na ya‟t magsasawa rin yan. siguro‟y hindi nila ikatutuwa.

isa ka pa.“Tar. kahit sa paglilibang ay mga teachers ko pa rin ang nakikita. Sobra na ito.” Saka sila nagtawanan. kung buhay siguro si Beethoven at kukuha ng eksamen sa eskuwelahan. mabisyong tao yan. Kung gaano kabilis ang boto ng beer ay ganoon din kabilis ang oras. Masama ba „yon? Para nagsumpaan lang kami sa harap ng altar na hindi maghihiwalay kahit ako ma-kick out.” yaya ko sa kanila. Di holding hands. Robinson yon.” “Sila kaya. “Tara na lang sa Cubao. isang taong karanasang pinatagal ng dalawampung taon? Ngayon ko lang naiisip. Bukod sa wala siyang unit sa English ay wala rin siyang diploma sa education. . Saka pinabuntunan ng one for the road. Kabastusan na ba iyon? Bakit kasi ang dudumi ng isip nila. “Malay mo. Bawal ang lasenggo sa klase. Philippine School for Science and Technology ito.o. Ako yata.. kahit paano‟y masaya. Nakitawa rin ako kahit naiinis na ako sa buhay. ang greatest Russian writer para kay Chekhov at Tolstoy. baka lalong malahing Mrs. paano naging tao?” “Nagtinginan lang. alaskado na naman ako.” Saka sila nagtawanan. E. pwede kayang magturo ng comparative literature rito? Sa palagay ko‟y hindi rin. Akala mo‟y hindi nakipag-holding hands noong mga bata. kahit bilang estudyante o teacher ay titak na hindi siya tatanggapin. Bakit ba ayaw nilang makakita ng katotohanang iba kaysa kinagisnan nila? Bakit ba kasi gusto nilang maging kamukha nilang lahat ang tao sa mundo? Dahil ba sa kanilang palagay ay sila ang nakadiskubre ng mina ng talino at tama. “Ano ba talaga ang ginawa mo sa chapel?” “Ano pa. tapos pakikitunguhan at ituturing na tao ang isang kung sinong bukod sa tamad magbihis ay madalang pang maligo? Si Einstein kaya? Hindi rin pwede.” Buwisit na buhay ito. nabuntis na. yung dalawampung taon sa serbisyo. ang eskuwelahan ng mga magiging scientists balang araw. Buti pa sila.. ang ibig lang sabihin. si Maxim Gorky kaya.. Yung isang round ng beer ay nasundan ng isa pa nga at isa pa ulit. kaya wala nang natira sa amin para diskubrihin? Pero hindi ba yung tinatawag nilang expertise.

mababago ang kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. dibdib. Alin kaya ang mahalaga. Maano kung anak siya ng Diyos. para kang nanakita ng X’mas tree sa isang mahal na araw. gawang Rustan. Kaya siguro nila tinakpan ang kahubdan ni Kristo sa pelus na nangingintab sa dami ng borloloy. Sa kanilang ganda at ningning. hindi na maiino yon. Yun bang ang tipo ng tela ay mapapansin agad at mapagsasabihang “Ang ang ganda. wala naman siyang sense of dequorum. saan mo nabili? Siguro ang mahal ano?” Na sasagutin naman ng kausap na “Mura lang yan. at Mr. Mrs. behavioralism na ang trend ngayon sa west. Ay. si Alma Moreno o si Elizabeth Oropesa ay hindi naman pwedeng pagpasiyahan. pero sa bikas niya ngayon ay nistulang peacock at X‟mas tree na rin siya. ang magturo? Para silang hindi naging bata. Discipline at kanilang mga katribo. Ang hindi nila naging kamukha ay agad nilang napapansin. Alin na lang kaya ang pwedeng pakialaman? Saan kaya pwedeng maging bida sa mundo? Buti pa referendum. Yun ang proper sa kanila. tapos nakasandalyas pa. kung makasalubong siya roon ni Mrs. Saka kukulayan ng brilyante ang tenga. Moral Character o ni Mrs. Naiisip ko tuloy kung propriety rin yung tawag sa mga teacher kung makadamit civilian sila kapag Miyerkules. noon ko lang napansin ang ayos ni Kristo. Palagay ko. Clean cut (pagsuklayin mo si Einstein). baka ma-shock pa ang mga ito. Mathemathecian. dapat itong i-report agad sa Santa Papa sa Roma. Pero naiinsulto sa hubo ang mga Mrs. leeg. Ininsulto raw ito ng mga Hudyo kaya ipinako nang hubo sa krus. ganito ang sasabihin nila. hindi nag-aahit. Ang taong naniniwala sa sarili ang gusto nilang lapastanganin. Si Virgin Mary ay asawa ng hamak na karpintero. Spermatozoa. Yung barkada.Si Kristo kaya kung mabhuay ulit at magpunta sa Science? Maestro raw siya kahit walang M. kay lakas ng loob. Sino nga ba naman si Jojo sa kanila na “isang kung sino lang.A. sense of propriety at dequorum. Noong gabing mahuli kami ni Tess ni Mrs. papapasukin kaya sa gate pa lang? Hindi pwede. Bakit hindi ka makigaya?” Siguro kaya sa sabsaban na lang ang napiling birth place niya. Yung parang walking pharmacist. Baka akala nila‟y biru-biro ang maging estudyante. English. Ops. “Imagine.” At para talaga mapansin. nakadi-jingle mag-isip. Mrs.” Noon kayang mga estudyante pa sila. nakapasa kaya sila sa Science? Scholar din kaya sila? Pero bakit naging teacher lang sila sa loob ng mahabang panahon? Iyon lang kaya ang alam nila sa buhay. Yun bang parang a-attend sila ng party. iba na ang usapan. Kung sa bagay. White polo shirt at black pants (pagdisentihin mo si Kristo). ang kapalaran ng Pilipinas o ang moral character? Yung kapalaranng Pilipinas pwedeng isugal. English. at Ph. Para bang nang ipanganak sila‟y alam na nila ang lahat ng bagay. English. dahil kung sa Science siya ipapanganak. baka mabuko lang siya ng “Who is your authority. Yun kayang conduct nila sa klase noong araw ay panay uno? Kung talagang hindi sila nagkakamali. braso at mga daliri. where is your data. Moral Character.D. Pati nga ang kanyang luha ay ginawang perlas. Long hair. English. pero kung sino ang mas seksi. “Lagyan kaya natin ng thumb tacks yung upuan ni Mrs. talagang nakatataranta. ang bastos naman ng appearance. kasali kami. Mr. kailangang humahalimuyak din sila sa bango.” Saka kung magsermon dito si Christ.” . for adults lang kasi yon. Nasa Pilipinas lang pala ang mga living saints.

Bakit nga pala sa sermon on the Mount of Sinai wala yung “Blessed are the poor students for they shall inherit. basta tao lang ako. ayaw kong maging bato.” “Wanted pen pal. Ayaw kong maging Minyong. Saka interesado lang ito sa giyera na naluluma sila. idi-jingle ko na lang muna ang sama ng loob. Mega-Jesta Prints. Kailangang magsalita na ako. Usbong: Wika at panitikan 4. pero mahirap namang um-Ingles. Corazon G.” Magrereklamo rin ako sa pader kung kailangan.” siguro‟y dahil wala na siyang langit o lupang pwede pang ipamana sa iba. Sa Diyos na lang kaya ako susulat? Pero nasa lahat ng lugar at sulok daw ito.” “Ibagsak ang pasismo. Aurora S. -###Sanggunian: Cordero. & Magbaleta. Inc. hanggang may makabasa at makarinig ng aking sumbong. baka ako mabaliw.“Di aaray „yun!” “Hi-hi-hi. biro mong problemahin nito pati kapalaran ng Pilipinas. you shall be great.” “LABAN. kanino pwedeng magreklamo? Sulatan ko kaya si Valencia? Baka naman sagutin ako nito ng “Uminom ka ng kape. kaya tiyak na alam na Niya ang problema ko.. 2002 .” “IF you can reach this high. Hindi baleng drop-out.” Buti pa sila at nakukuhang ngumisngis. Pero sa ngayon. ang kapalaran ng mga sinasadistang estudyante. Maliit ang comfort room kung doon ko isusulat ang aking mga sumbong. ako kaya. issue rin ito ng human rights.. “What you’re holding now is the future of the fatherland.” Si Marcos kaya? Santambak ang problema nito sa buhay. paano ako nito mapapansin? Mag-report kaya ako kay Carter. Marami na roong mauna. tapos ipasasagot pa ito sa kanya sa kasaysayan. Ayaw kong maging robot.” “Alpha Phi Omega.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->