Filipino III Ukol sa Panitikan

Panitikang Filipino sa Iba't ibang panahon

Panitikang Filipino sa Iba’t ibang Panahon
ni G. Francis Rodolfo M. Marcial Jr.

Panahon ng Katutubo

Bago pa man dumating ang mga Kastila sa Pilipinas, mayroon nang sining at panitikan ang mga sinaunang Pilipino.

Karamihan sa mga panitikan nila‟y yaong mga pasalin-dila gaya ng mga bulong, tugmangbayan, bugtong, epiko, salawikain at awiting-bayan na anyong patula; mga kwentong-bayan, alamat at mito na anyong tuluyan at ang mga katutubong sayaw at ritwal ng babaylan bilang pinakaunang anyo ng dula sa bansa.

Karamihan sa mga panitikang ito ay pasalin-dila. May mga panitikan ring nasulat sa mga piraso ng kawayan, matitibay na kahoy at makikinis na bato. Ngunit iilan na lamang ang mga natagpuan ng mga arkeologo (archeologists) sapagkat batay sa kasaysayan, pinasunog at pinasira ito ng mga prayle nang dumating sila sa bansa sa paniniwalang ang mga ito ay gawa ng demonyo.

Pananakop ng Kastila

Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong Gs – GOD, GOLD at GLORY. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo, maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop.

Mahahati ang panitikan sa dalawa sa panahong ito: una ay pamaksang pananampalataya at kabutihang-asal at ang ikalawa ay ang panitikang panrebolusyon.

(1) Panitikang Pamaksang Pananampalataya at Kabutihang-asal

Dahil sa pananampalataya ang pangunahing pakay ng mga Kastila, karamihan sa mga unang akdang nalikha sa panahong ito ay halos paksang pananampalataya. Halimbawa sa mga ito ay ang mga uri ng dulang senakulo, santa cruzan at tibag; tulang gaya ng mga pasyong inaawit. Sila rin ang nagpakilala ng konseptong maharlika o dugong bughaw sa mga Pilipino na

mababatid sa mga akdang awit na ang mga pangunahing tauhan ay mga hari, reyna, prinsipe at prinsesa – isang patunay ang awit na Florante at Laura ni Balagtas at mga dulang duplo at karagatan.

Sa panahong ito, piling-pili lamang ang nakasusulat sapagkat wikang Kastila lamang ang kinikilala sa ganitong larangan. Kaunti lamang ang nakasusulat sa Kastila dahil sa pagpipigil, sa nadaramang takot at pagiging madamot ng mga Kastila.

Sa panahong ito nalimbag ang pinakaunang aklat sa bansa; ang Doctrina Christiana na nalimbag noong 1553 na isang panrelihiyong aklat. Ang pasyon ang isa sa patulang anyo na makarelihiyon. Samantalang ang mga dula sa nama‟y ang mga senakulo, Santa Cruzan, at tibag. Ang mga dulang Moro-Moro naman ay pumapaksa sa tagumpay ng mga Kastila, isinasadula rito ang mga himagsikan sa pagitan ng mga sundalong Kastila at mga Muslim sa Mindanao at sa wakas ng dula, palaging nagwawagi ang Kastila at talunang niyayakap ng mga Muslim ang Kristiyanismo. Nauso rin ang carillo o mga dulang puppet na yari sa karton na gumalaw sa likod ng isang mailaw at puting tela.

Ang mga panitikan namang ukol sa kabutihang-asal ay ang Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro.

Nalimbag rin sa panahong ito ang pinakaunang newsletter sa bansa noong 1637 – ang Successos Felices (Fortunate Events) ni Tomas Pinpin na may 14 na pahina. Ngunit noong Agosto 8, 1811 lamang nalathala ang pinakaunang pahayagan sa bansa – ang Del Superior Govierno na umabot hanggang labinlimang tomo.

(2) Panitikang Rebolusyonaryo at Sedisyoso

Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila, karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan.

Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino; nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasangayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19, 1889 na naglalayong “matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya, maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya.”

Dahil sa mahigpit ang pamahalaan, nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba‟t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapang-alipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat.

Ang pambansang bayaning si Dr. Jose P. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad; at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos.

Ang mga bayaning sina Marcelo H. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL), Graciano Lopez-Jaena, Antonio Luna, Mariano Ponce, Pedro Serrano Laktaw, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, at marami pang iba ay nagsisulat din.

Pananakop ng Amerikano

Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.

Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa, sumulat ang mga Pilipino sa Kastila, Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat.

Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal; Claro M. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati; si Lope K. Santos na sumulat ng obra-maestrang “Banaag at Sikat” at nagpauso ng panitikang sosyalista; si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulatsagisag na „Huseng Batute;‟ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na „Huseng Sisiw‟ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig; si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang “Walang Sugat” at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog; si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba.

Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula.

Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano, naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulangtahimik.

Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino.

Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Di naglaon, ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan.

Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi rin nasiyahan ang mga manunulat.

Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 – ang Tanikalang Ginto. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino. Ang dulang Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang “Hindi Ako Patay” na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Pananakop ng Hapon

Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima, gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7, 1941. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya‟t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino, isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng

wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura, kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito.

Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod), nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7)

Panahon ng Pagkamit ng Kalayaan hanggang Kasalukuyan

Naging makasaysayan sa mga Pilipino ang pagbabalik ng kanilang kalayaan mula sa kamay ng mga Hapon. At dahil sa kalayaang natamo, higit ring sumigla ang kalayaang pampanitikan ng bansa.

Bilang patunay ng kasiglahan ng panitikang Filipino sa iba‟t ibang uri sa panahong ito ay ang pagkakalimbag ng mga sumusunod na katipunan ng mga aklat: Mga Piling Katha at Mga Piling Sanaysay ni Alejandro Abadilla, Maiikling Kwentong Tagalog ni Teodoro Agoncillo, Ako‟y Isang Tinig ni Genoveva Edroza-Matute at marami pang iba. Kinilala rin buhat sa panahong ito ang mga panitikang panlalawigan dahil sa mga inilunsad na mga pambansang pananaliksik at pagsasaling-wika ng panitikan ng Pilipinas.

Lalo pang sumigla ang panitikang Filipino nang ilunsad ang gawad Carlos Palanca Memorial Awards for Litetature.

Sumilang din sa panahong ito ang aktibismo ng mga batang mag-aaral noong nagsisimula ang dekada ‟80 at ang kanilang panitikang aktibista gaya nina Virgilio Almario (na may sulat-panulat na Rio Alma) at Quintin Perez.

Pinakamasigla rin ang mga panitikang namayagpag sa media gaya ng sa radyo, telebisyon at sinehan. Nagsilang ang panahong ito ng mga musikerong Imelda Papin at Victor Wood, ng Hotdog, Sampaguita, Asin, Ryan Cayabyab, Levi Celerio, Pepe Smith at Freddie Aguilar na naging laman ng mga jukebox. Mga lagaristang gaya nina Ricardo “Ricky” Lee (mayakda/Himala at Oro, Plata, Mata), Lino Brocka (tagadirehe/Maynila sa Mga Kuko ng Liwanag) at

kinilala rin ang mga musika ni Jolina Magdangal. Ngunit ang kasiglahan ng panitikan ay hindi magiging buo kung aasahan lamang ang pagdami at pag-usbong ng mga manunulat. Alapaap. Sa kasalukuyan. hindi lamang sa anyo ng pelikula. Rossel Nava at Carol Banawa na mga supling ng makabagong melo-musika ng bansa. sinasalin ang mga panitikan hindi lamang sa mga pahayagan. Puspusan din ang produksyong pampelikula na nagsalin ng mga maikling-kwento at nobela sa pelikula at ginawang inspirasyon ang mga awit. Naipanganak din ang maraming genre ng pelikula gaya ng independent flims at cinema veritae film. Mandaluyong City. et al. Overdrive. Ilan sa mga awiting kinilalang imortal sa panahong ito ay ang Huling El Bimbo. Jose A. higit na sumigla ang panitikang Filipino dahil sa trend o pinauso na dulot ng media. National Store. Banal na Aso Santong Kabayo. Panitikang Filipino (pampanahong elektroniko). video clipping at audio airing na patuloy na bumubuhay sa panitikan hindi lang ng Filipino kundi ng ibang lahi mandin. Green Department. Nagbigay ng bagong hihip sa kulturang Pilipino ang mga bandang ito na nagpakilala ng iba pang genre ng musika sa lahi. the Teeth. Maliban sa mga banda. -#- Mga Sanggunian: Book Arrogante. Nagsilabasan rin ang mga karikaturang (komiks) na Darna. magazine at aklat. Jeremiah. Kinilala ang Eraserheads (isang bandang binubuo ng mga mag-aaral ng UP) sa pagpapasigla muli sa OPM. Prinsesa. Mata). Ang TV at 5 and up. Himala. Rivermaya at Parokya ni Edgar. sanaysay at kasaysayan sa pagbuo ng marami pang dulang pampelikula. Nagbukas ng daan sa marami pang musikero ang Eheads gaya ng sa Yano. Silvertoes. At mga dulang panradyo ay kinagigiliwan naman ng mga nakatatanda. palabas pantelebisyon o kaya‟y programang panradyo. Dahil sa internet nagkaroon ng blogging. Liwayway at Zuma ni Mars Ravelo at ang pinakatanyag na Pugad Baboy. Kinilalang The Beatles of the Philippines ang Eheads dahil sa init na taglay ng bawat pagtanghal at bagong awitin. kundi sa pamamagitan din ng hi-technology – ang Internet. Pare Ko at Miss sa Loob ng Jeepney. Sumigla rin ang mga dulang pantelebisyong pambata lalung-lalo na ang Batibot. 1991 . Patuloy na dumarami ang mga manunulat na Pilipino sa iba‟t ibang anyo at uri ng panitikan gamit ang iba‟t ibang media dahil sa mga inumpisahang kurso sa mga universidad at kolehiyo at pangangasiwa ng gobyerno ng mga pagsasanay sa mga kinakikitaang husay na mga mamamayan. Iskin. Peksman. kailangan din ang pagpapahalaga at pagmamalasakit ng mga mambabasa na katuwang sa pagtaguyod ng panitikan ng lahi. Plata. Nag-uumpisa pa lang ang ikadalawampung siglo. tula. Siakol.Ishmael Bernal (tagadirehe/Himala) at Marilou Diaz-Abaya (tagadirehe/Oro.

at Tanawan. www. __________________.htm (/Larawan 3) Tags: lektyur 70 comments share Parabula ng Ama. Carmel T. Sandigan ng pamahayagang pangkampus. Makati City. Casanova. Mega-Jesta Prints. Alito L. Ang dulaang Tagalog.Store.com/mageln24. Anak at Kalabaw Jun 12. 1998 Malinao. 1951 Villafuerte.com/cd/eraser3. http://websayt. Panitikang panrehiyon sa Pilipinas. Valenzuela City. Mandaluyong City. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. Dolores S. '08 3:35 AM for everyone PARABULA NG AMA.htm (/Larawan 2) __________________. http://www. 1997 Mosura. Bede‟s Publishing House Inc. 2002 Sebastian. Ang ama‟y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. et al. Feredico B. Perla Ph. 2000 __________________. Valenzuela City. Journalism for Filipinos.D et al. Pagpapahalaga sa Panitikan ng Pilipinas.wikapedia. Kasaysayan at pag-unlad ng dulaang Pilipino. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok.htm (/Larawan 1) __________________.elaput. City. Arthur P. Mutya Publishing House. http://www. Rex Book Quezon City. ANAK AT KALABAW Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok.aenet. Patricino V. . Grandwater Publications and Research Corporation.org/family/filmhistory.com Quezon Inc. National Book Store. 1984 Garnace-Ulit.

hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. Dala rin nila ang kalabaw na siyang magaararo sa lupang tatamnan. anong klase ama „yan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. “Kawawa naman ang kalabaw.. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid. At siya.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. Narinig na lamang nila: “Hay naku. Maghapong nag-araro sa bukid. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na „yan. Naglakad. komportableng nakasakay sa kalabaw. napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama. Habang sila‟y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito.” Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya..” Napahiya ang ama sa kanyang narinig.. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw. napapagod at may pakiramdam din. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nag-aararo ang ama. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. . Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: “Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Itong mag-ama. Kahit hayop. Magdidilim na at pagod na ang ama. “Ano ba naman iyang batang „yan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Ano pa ang silbi nito? Tsik. Ang layo ng bukid na pinanggalin. Nang maabot ang ikatlong baryo.tsik. Nang makarating ng bahay. Pagod pa sa paggawa roon. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama. napapagod din „yan..” Sumakay sa kalabaw ang dalawa.” Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak.

ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. 4. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. 3. 2008 Katuturan Binanggit ni Austero et al (1999) mula kay Gleason na “ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na isinaayos sa paraang arbitraryo. . 2.Wika G. at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman. Ang mga tunog ay hinugisan/binigyan ng mga makabuluhang simbolo (letra) na pinagsama-sama upang makabuo ng mga salita na gamit sa pagpapahayag. Ito ang midyum na ginagamit sa maayos na paghatid at pagtanggap ng mensahe na susi sa pagkakaunawaan.” Dagdag naman nina Mangahis et al (2005) na ang wika ay may mahalagang papel na ginagampanan sa pakikipagtalastasan. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan. Marcial Jr. Francis Rodolfo M. Kahalagahan ng Wika Mahalaga ang wika sapagkat: 1. Katangian ng wika 1. Guro sa Filipino. Hayskul Yunit Pamantasan ng Ateneo de Zamboanga Febrero. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap.

Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. /p/. -in-. Ang puno ay mataas. doktor. -an/-han Fonema = a *tauhan. The tree is tall. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. laba. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. Sa Filipino. dentista Panlapi = mag-. ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Salitang-ugat = tao. panlapi at fonema.‟) d. /u/. doktora c. Hal. Hal. Mataas ang puno. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. ang morfema ay tawag sa pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. maglaba. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. Inakyat niya ang puno. -um-.a.‟ o „Tall the tree. . bulaklak. /m/. b. singsing. /i/. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. saya. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema. (hindi maaaring „Tall is the tree. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. Umakyat siya sa puno. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema.

Ang wika ay may kakanyahan. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay]. Ang wika ay buhay o dinamiko. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. Upang magamit nang mabuti ang wika. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. Ang wika ay binubuo ng mga tunog. (Tingnan ang ponolohiya) 3. c. leksikon at istrukturang panggramatika. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). bahay ang tinutukoy nito. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. Halimbawa: BOMBA Kahulugan a. Halimbawa Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. Sa French naman. Pampasabog Igipan ng tubig mula sa lupa Kagamitan sa palalagay ng hangin Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula . d. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. Sa Subanon naman.2. b. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. 5. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. Ang wika ay arbitraryo. 4. Sa Ingles naman. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita.

Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. ng mga tao lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. Halimbawa. Nasusulat ang wika. 10. Ayon sa pagsasalaysay. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. 7. Lahat ng wika ay nanghihiram. sa korte at iba pang venyung profesyunal Teorya ng pinagmulan ng wika  Teorya sa Tore ng Babel – Ang teoryang ito ay nahalaw mula sa Banal na Kasulatan. „erpat at ermat‟ at „cheverloo‟. binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. Sa komunikasyon ng mga pipi. sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca C. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. Visaya at iba pa. [jip] at Kastilang [educaćion]. F. 8. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan.ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. May level o antas ang wika. Dahil sa ganitong pagkakataon. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na'. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. E. Cebuano.e. Tausug. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Gaya sa Chavacano. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. Antas ng wika A. D. /pre/ para sa 'pare' balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang „eklavush‟. sa mga paaralan at pamantasan. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa. noong umpisa‟y iisa ang wika ng tao na biyaya ng Diyos. 9. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. sa gobyerno. Dahil sa nagkakaunawaan ang . formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda B. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito. Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan kolokyal . Ilonggo. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”.

Filipino sa iba‟t ibang disiplina. University of the Philippine Press. (1979).  Teoryang Ding-dong – Maliban sa tunog ng hayop. Inc. Teoryang Yo-he-ho – Isinasaad dito na nagsimula ang wika sa indayog ng himig-awitin ng mga taong sama-samang nagtatrabaho. patak ng ulan at langitngit ng kawayan. saya at paglalaan ng lakas. Alfonso O. Komunikasyon sa akademikong Filipino. galit. lungkot. Nang nabatid ito ng Panginoon. Consuelo J. et al. Lilia F. Maynila Tags: lektyur 300 comments share tauhang lapad vs tauhang bilog Nov 8. Panimulang linggwistika sa Pilipino.  Teoryang Bow-wow – Sinasabi sa teoryang ito na nagkaroon ng wika ang tao dahil noong umpisa‟y ginagaya nila ang tunog na nililikha ng mga hayop gaya ng tahol ng aso. Teoryang Yum-yum – Sinasabi sa teoryang ito na ang wika ay nagmula sa pagkumpas ng maestro ng musika at sa bawat kumpas ay nagagawa niyang lumikha ng tunog mula sa kanyang labi. Lunsod ng Quezon Santiago. Inc. Makabagong balarilang Filipino. Nang nawasak na ang tore. (2003). napabubulalas ang mga tunog ng pagdaing na dala ng takot. Norma G. C & E Publishing. bumaba Siya sa lupa at sinira ang tore. Gamit ang bibig. Ang pag-aaral ng wika. napag-isipang magtayo ng isang tore upang hindi na magkawatak-watak at nang mahigitan ang Panginoon. Mga Sanggunian: Antonio. Cecilia S. REX Book Store.    Teoryang Pooh-pooh – Ang tao ay nakalilikha ng tunog sanhi ng bugso ng damdamin. (1999). REX Book Store. Lunsod ng Valenzuela Paz. nagkawatak-watak na ang tao dahil iba-iba na ang wikang kanilang binibigkas kaya nagkanya-kanya na sila at kumalat sa mundo.lahat. et al. (2005). ginagaya naman daw ng tao ang tunog ng kalikasan at paligid gaya ng pagtunog ng kampana. et al. (2003). at Tiangco. Maynila Santiago. Lunsod ng Quezon Austero. tilaok ng manok at huni ng ibon. '07 4:06 AM for everyone . Alfonso O. Mega-Jesta Prints.

Ngayon. Nagbabago ang katauhan ng isang tauhang bilog sa loob ng kwento. hindi nagbago ang katauhan ni Tiya Isabel sa kabuuan nito. Marahil naintindihan mo na ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog. Ang dati'y mapagtimpi ay sumabog at hindi na maawat na tao. sa Noli Me Tangere ipinakilala si Ginoong Crisostomo Ibarra bilang isang taong tahimik at mapagtimpi. Sinunggaban niya si Padre Damaso at saka tinutukan ng kutsilyo sa leeg. Teoryang Humanismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na ang tao ang sentro ng mundo. karaniwan ang daloy ng mga pangyayari. ang kanyang pagkatao ay ganoon pa rin. Ngunit bijhira ang ganitong uri ng tauhan sa mga kwento. matutukoy mo na kung anong uri ng tauhan mayroon ang kwentong iyong binabasa o kaya'y pelikulang iyong napanood.Ano ba ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog? Ang tauhang lapad (plain character) ay uri ng tauhan sa anumang anyo ng panitikan na hindi nagbabago ang katuahan sa loob ng kwento. ukol sa pagkakaiba ng estado sa buhay ng dalawang nag-iibigan. Ibig sabihin mula umpisa ng pelikula hanggang wakas. matipid at piling-pili sa paggamit ng mga salita at laging nagtatapos nang may kaayusan. mayroong pagbabago sa kanyang katauhan habang tumatakbo ang kwento. ang tauhang bilog (round character) naman ay kabaligtaran ng tauhang bilog. Bilang ang kanyang kilos at tipid siya sa pananalita. Ngunit nabasa ang kanyang katahimikan at pagkamatimpi sa ikatatlumpung kabanata. Ibig sabihin. Ang mga katangiang ito ay taglay pa rin niya hanggang sa katapusan ng novela at walang nagbago sa kanyang katauhan sa kabuuan nito--. ay . '07 11:52 PM for everyone Teoryang Klasismo/Klasisismo  Ang layunin ng panitikan ay maglahad ng mga pangyayaring payak. Si Ibarra ay halimbawa ng isang tauhang bilog. masunirin na kapatid at mapagmahal at maalahaning tiyahin. Halimbawa sa novelang Noli Me Tangere. At ipinahihiwatig lamang nito na makatwiran magkaroon ng tauhang walang ipinagbago sa isang kwento. Halimbawa. Tags: lektyur 22 comments share Teoryang Pampanitikan Oct 17.ibig sabihin hindi nagbago ang kanyang katauhan at lapad ang kanyang pagkatao sa kabuuan ng panitikan. Siya ay mahinhing babae. Samantalang.

Teoryang Feminismo  Ang layunin ng panitikan ay magpakilala ng mga kalakasan at kakayahang pambabae at iangat ang pagtingin ng lipunan sa mga kababaihan. kaisipan. Samakatuwid. Teoryang Realismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga karanasan at nasaksisan ng may-akda sa kanyang lipunan. Teoryang Arkitaypal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga mahahalagang bahagi ng akda sa pamamagitan ng mga simbolo. Sa halip na paglalarawan at tuwirang maglalahad ng mga imahen na layong ilantad ang totoong kaisipan ng pahayag sa loob ng panitikan. Teoryang Formalismo/Formalistiko . talento atbp. Ang lahat ng simbolismo ay naaayon sa tema at konseptong ipinapakilala ng may-akda sa mga mambabasa. Teoryang Imahismo  Ang layunin ng panitikan ay gumamit ng mga imahen na higit na maghahayag sa mga damdamin. saloobin at iba pang nais na ibahagi ng may-adka na higit na madaling maunawaan kaysa gumamit lamang ng karaniwang salita.binibigyang-tuon ang kalakasan at mabubuting katangian ng tao gaya ng talino. Ngunit hindi basta-basta masusuri ang mga simbolismo sa akda. ang panitikan ay hango sa totoong buhay ngunit hindi tuwirang totoo sapagkat isinaalang-alang ng may-akda ang kasiningan at pagkaefektibo ng kanyang sinulat. Pinakamainam na alamin muna ang kabuuang konsepto at tema ng panitikan sapagkat ang mga simbolismong napapaloob sa akda ay magkaugnay sa isa’t isa. Madaling matukoy kung ang isang panitikan ay feminismo sapagkat babae o sagisag babae ang pangunahing tauhan ay ipimayagpag ang mabubuti at magagandang katangian ng tauhan. ideya.

Samakatuwid. kung ano ang sinasabi ng may-akda sa kanyang panitikan ang siyang nais niyang ipaabot sa mambabasa – walang labis at walang kulang. . paniniwala. pananaw. Ang mga paraan ng pag-ahon mula sa kalugmukan sa adka ay nagsisilbing modelo para sa mga mambabasa. Teoryang Eksistensyalismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na may kalayaan ang tao na pumili o magdesisyon para sa kanyang sarili na siyang pinakasentro ng kanyang pananatili sa mundo (human existence). Ipinakikita rin sa akda na gagawin at gagawin ng isang nilalang ang lahat upang maipaalam lamang ang kanyang pag-ibig sa tao o bayang napupusuan. Walang simbolismo at hindi humihingi ng higit na malalimang pagsusuri’t pang-unawa. Ang layunin ng panitikan ay iparating sa mambabasa ang nais niyang ipaabot gamit ang kanyang tuwirang panitikan. pagkatao) sa isang tauhan sa kanyang akda. Teoryang Markismo/Marxismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipakita na ang tao o sumasagisag sa tao ay may sariling kakayahan na umangat buhat sa pagdurusang dulot ng pangekononiyang kahirapan at suliraning panlipunan at pampulitika. bansa at mundong kinalakhan. Ipinakikita sa akda na ang tao ay nagbabago o nagkakaroon ng panibagong behavior dahil may nag-udyok na mabago o mabuo ito. Teoryang Saykolohikal/Sikolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipaliwanag sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga salig (factor) sa pagbuo ng naturang behavior (pag-uugali. Teoryang Romantisismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipamalas ang iba’t ibang paraan ng tao o sumasagisag sa tao sa pag-aalay ng kanyang pag-ibig sa kapwa.

Teoryang Sosyolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang kalagayan at suliraning panlipunan ng lipunang kinabibilangan ng may-akda. Nais din nitong ipakita na ang kasaysayan ay bahagi ng buhay ng tao at ng mundo. Teoryang Historikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan au bahagi ng kanyang pagkahubog. Inilalahad din nito ang mga pilosopiya o proposisyong nagsasaad sa pagkatama o kamalian ng isang kilos o ugali ayon sa pamantayang itinakda ng lipunan. Ipinahihiwatig sa mga akdang bayograpikal ang mga bahagi sa buhay ng may-akda na siya niyang pinakamasaya. Kung ang mga babae ay may feminismo ang mga homosexual naman ay queer. pinakamalungkot at lahat ng mga “pinaka” na inaasahang magsilbing katuwang ng mambabasa sa kanyang karanasan sa mundo. Sa madaling sabi. pinakamahirap. Teoryang Kultural  Ang layunin ng panitikan ay ipakilala ang kultura ng may-akda sa mga . ang moralidad ay napagkakasunduan ayon na rin sa kaantasan nito. Teoryang Queer  Ang layunin ng panitikan ay iangat at pagpantayin sa paningin ng lipunan sa mga homosexual. Teoryang Bayograpikal  Ang layunin ng panitikan ay ipamalas ang karanasan o kasagsagan sa buhay ng may-akda. Teoryang Moralistiko  Ang layunin ng panitikan ay ilahad ang iba’t ibang pamantayang sumusukat sa moralidad ng isang tao – ang pamantayan ng tama at mali. Naipakikita rito ang pamaraan ng mga tauhan sa pagsugpo sa suliranin o kalagayan ng lipunan na nagsisilbing gabay sa mga mambabasa sa magpuksa sa mga katulad na suliranin.

Teoryang Dekonstraksyon  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang iba’t ibang aspekto na bumubuo sa tao at mundo. Valenzuela City.hindi nakakaalam. Philippines. Reyes ADMU Press. Teoryang Feminismo-Markismo  Ang layunin ng panitikan ay ilantad ang iba’t ibang paraan ng kababaihan sa pagtugon sa suliraning kanyang kinakaharap. Nestor S. Quezon City. 1976-1996 Soledad S. del Mundo. Mga Sanggunian Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Basa. Lontoc at Alona M. Isang halimbawa nito ay ang pagkilala sa prostitusyon bilang tuwirang tugon sa suliraning dinaranas sa halip na ito’y kasamaan at suliranin ng lipunan. Ipinakikita rin dito na bawat lipi ay natatangi. Villafuerte Mutya Publishing House. Dayag Phoenix Publishing House. 2000 PLUMA III: Wika at panitikan para sa mataas na paaralan Ailene G. Inc. 2004 Tags: lektyur . Philippines. Ibinabahagi ng may-akda ang mga kaugalian. Quezon City. Pinaniniwalaan kasi ng ilang mga pilosopo at manunulat na walang iisang pananaw ang nag-udyok sa may-akda na sumulat kundi ang pinaghalu-halong pananaw na ang nais iparating ay ang kabuuan ng pagtao at mundo. paniniwala at tradisyon minana at ipasa sa mga sunod na salinlahi. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay) Patronicio V.. Philippines. Mary Grace C.

Hindi napadalhan si Rizal ng perang panggastos mula sa Pilipinas kaya siya‟y nagutom at nagkasakit. 000 sipi sa halaga lamang ng P300. Inimungkahi ni Rizal na pangkat sila upang mailahad ang lahat ng pananaw. Halos nawalan na siya ng pag-asa na mailimbag ang novela kaya napag-isipang sunugin ito. Hidalgo. Nalulon ang lahat maliban kay Rizal sa sugal at pambabae kaya napabayaan ang napagkasunduan. Kapitulo 20. Fransya kung saan natapos niya ang kalahati ng ikawalang kalahati ng novela. Salamat na lamang at dumating si Dr. Valentin Ventura at ang magkakapatid na Paternos. versikulo Enero 2. binanggit ni Rizal na hinugot niya ang pamagat na “Noli Me Tangere” sa Ebanghelyo ni Lucas. siya ay dumadalo sa mga pagdiriwang nang hindi naman inaanyaya (gate crasher). Sa loob ng mga buwan na ito. Ang mungkahi ni Rizal na sumulat “bilang pangkat” ang novela ay hindi natupad sapagkat ang iba. Nagpalathala siya ang 2. Alemanya ngunit wala pang pamagat. 1887 . Habang iniimprenta ang novela ni Rizal. 1886 Pebrero 21. saka lang siya nakapagdesisyon ng pamagat para dito. Mayroong isang pagdiriwang ng mga mag-aaral na Pilipino ng Central University of Madrid sa Espanya. Pagkatapos ng kanyang pag-aara sa CUM. Inumpisahan ni Rizal ang pagsulat sa novela sa Madrid at natapos ang unang kalahati. Maximo Viola.528 comments share Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere Oct 17. Napili niya ang bahay-palimbagan na Berliner-Buchdruckrei-Action-Gesselschaft.00. 1884 1885 April-June 1886 Disymebre. 1887 Marso 5. Sa kanyang sulat kay Felix R. '07 11:48 PM for everyone Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere nahon Bago ang 1884 Detalye Nabasa ni Rizal ang novelang Uncle Tom’s Cabin ni Harriet Beecher Stowe na naglahad ng pang-aapi sa mga aliping Negro sa Amerika. Inayos ni Rizal ang orihinal na manuskrito ng novela upang mahanda sa paglathala. isang dating kamag-aaral na siyang tumulong kay Rizal sa pagpapalathala ng novela at nagbigay ng pera upang matugunan ang mga pangangailangan. Inimungkahi ni Rizal sa kanyang mga kasamang Pilipino sa Madrid na sumulat sila ng isang novelang hango sa masamang kalagayan ng mga Pilipino sa Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng Kastila at ang lahat ay sumang-ayon. Nakasama ni Rizal sina Jaena. Ngunit nagkamali si Rizal sa pagbanggit ng pinagkunan dahil nakuha niya ito sa Ebanghelyo ni Juan. sa halip na umpisahan ang novela ay nalihis ang perspektibo at ukol sa babae na ang nais isulat. Sa kanyang pagkagutom. ipinagpatuloy ni Rizal ang pagsusulat sa novela sa Paris. tinapos ni Rizal ang novela sa Wilhelmsfeld.

Naiiba ito sa ibang uri ng panitikan sapagkat ito ay higit na naisasalang bago ilahad sa madla.” Marso 21. Ang bahaging ito bibliya ay nagsalaysay sa araw ng “Easter Sunday. maaaring ipakita ng isang pelikula na may kakayahan . 1887 Sinulatin ni Dr. Ngunit kahit nakakadala ang drama ng isang pelikula. *Nasalin ang novelang Noli Me Tangere sa iba‟t ibang wika dahil sa husay nito at natatanging katangian. 1887 Inilabas na ang novelang Noli Me Tangere ni Rizal sa publiko sa wikang Kastila. At dahil dito. nararandaman at iba pang karanasan ng tao ay nasasalin sa panitikan. Ngunit mahalagang tandaan na ang realismo at hindi „real‟ kundi halos „real‟ dahil ito ay batay lamang sa realidad sa mundo. Mayo 5. May sarili itong lohika na hindi katulad ng lohika ng totoong mundo. Regidor si Rizal.” ang ikatlong araw ng kamatayan ni Kristo kung saan nabuhay siya muli at nagkita sila ni Maria Magdalena: “Huwag mo akong salingan. dahil hindi ko nakasasama ang aking Ama sa langit. Kapag sinabayan ng synchronized sound ang paggalaw ng mga pigurang ito. marcial/adzuhsfil3/20072008 Tags: lektyur 23 comments share Oct 17. nagmumukhang tuluy-tuloy ang paggalaw ng mga pigura sa puting tabing.13-17. hindi na napupuna ng ating mga mata ang pagpapalit ng mga larawan.” Dagdag pa ni Reyes. at karamihan sa mga pelikula ay yaong hango sa realidad. Ayon kay Reyes (1996). Dahil sa bilis ng pagpapakita ng movie projector sa mga larawang ito. '07 11:46 PM for everyone Ang layunin ng panitikang nasusulat sa perspektibong realismo ay ipakita ang makatotohanang pangyayari sa lipunan at ang panitikang ito ay hango sa totoong buhay at mga pangyayari. Ang mga bagay na itinuturing na imposible sa mundo ng tao ay maaaring maging posible sa mundo ng pelikula. maaaring makahawa at makasakit ang isang pelikula. Sa isang rolyo ng pelikula (film) nakalimbag ang mga larawan na hindi gumagalaw. Nagkakabuhay ang mga larawang ito sa tulong ng isang movie projector. iba ang timbang ng realidad nito kung ito‟y ihahambing sa realidad ng tao. Ang realidad ng isang pelikula ay gawa ito sa plastik. Pinuri ni Regidor ang novela at inihambing pa sa Uncle Tom‟s Cabin at Don Quixote ng Espanya. “Ang isang pelikula ay nagkakabuhay lamang sa tulong ng imahinasyon ng mga manonood. Antonio Ma. sa pamamagitan ng special effects. Halimbawa. “Ang bisa ng realidad sa pelikula ay katulad ng realidad ng tao. Ngunit ang lahat ng ito‟y ilusyon. Ang daigdig ng pelikula ay umiikot sa pagkukunwari. Realismo sa Pelikula Ang pelikula ay isang uring pampanitikan sa anyong patanghal. nagmumukhang totoo ang mundong inilalarawan ng isang pelikula. Sa ganitong aspekto nagiging mabisa ang isang panitikan dahil pinakamalapit ito sa tao: ang nakikita. Gaya ng tao.

At kahit maraming tama ng bala ang katunggali ng bida. ADMU Press. ang Tauhang Hindi Napabilang sa Noli Me Tangere ni Joi C. Reyes. Philippines. Ideya lang ang hinaharap nito. Philippines. Barrios Oct 17.” Samakatuwid. marcial/adzuhsfil/0708 Tags: lektyur 1 comment share Kay Salome. Salome. Bago lumubog ang araw. Inaabala ang kamay sa kung anong gawain. <<wakas>> Sanggunian: Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. kailangang laging tandaan na ang pelikula ay iniaayos upang maging sinematik (cinematic). Habang ang mga mata ay nasa lawa. 19761996. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay). maaari pa itong mabuhay upang madagdagan ang kapanabikan ng mga manonood. 1996 V. Valenzuela City. 2000 Malikhaing Pelikula. Waring ritwal ang laging pag-aantabay sa pagdating ng kaibigang tulisan. wala itong bisa. . Ang nakakapinsala ay ang kilos ng tao. '07 11:45 PM for everyone Lagi na‟y nakaabang sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Manny Reyes. Ang bawat pelikula ay naghaharap ng ideya sa mga manonood. Patronicio Villafuerte Mutya Publishing House. Ngunit hanggang dito lamang ang teritoryo nito. Philippines. Nakaupo ka na sa may pasimano. Tuwing makalawang sandali. Hindi nito kayang magpabilanggo ng mga krimen o magpasimula ng digmaan. Ang pagpapatupad ng anumang hangarin ay magsisimula sa kilos ng isang individwal.ang isang taong lumipad sa himpapawid. Kung tatanggapin ito ng publiko. Media Plus. Malaki ang kakayahan ng pelikulang mag-impluwensya ng opinyon. epektibo ang pelikula. Quezon City. Soledad S. Ang lahat ay pinaghahandaan at may editing at direkting na nagaganap. Ngunit kung hindi ito pag-uukulan ng pansin. At ang mga tauhan ay gumaganap lamang kahit ano pang husay ang inuukol sa tauhan – ito ay pagpapanggap lamang. Hindi nakakapinsala ang isang ideyang pampelikula dahil malaya ang isang individwal na pasyahan ang argumento (ideya) nito.

tahanan. Ang batas na ito‟y eskpularyong Laging nakalapat sa dibdib Sa paggising at pagtulog. O sakong ma dumudungaw Sa laylayan ng saya. Kasintalim ng munting karayon Na gamit sa pagsusulsi Ang takot na kumukurot sa puso Tuwing kumagakat na ang dilim At wala pang bangkang tumatawid sa lawa. Bawal sa mga babae sa iyong pahahon Ang pamimintana. kusina. At pamaypay na lagi nang nagkukubli Sa iba pang lihim na hangarin. Ito‟y pahayag ng pag-aanyaya. Nakikipagtalo ka sa pangamba Pagkat ang isipan Ay patuloy sa paghabi Ng kung anong masamang pangyayaring Maaaring maganap sa kaibigan.Ay. muli at muling inaalo Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang lalaking walang maipapangakong Singsing. Na parang kamison Na sumusilip sa balikat. Habang inaalo. Ang pagtanaw sa lansangan Ay paghangad ng mga bagay Sa labas ng tahanan. Salome. Nakikipagkaibigan ka sa pagkainip Sa bawat hiblang sinusuklay. At ang tanging pangarap Na pinahihintulutan Ay ang maging asawa at ina. Salome. o mga supling. Ngunit lagi na‟y nakaabang ka Sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. . Kasinghaba ng buhok mong nakalugay Ang paghihintay. Sa panahong ang daigdig ng babae Ay sala. Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang tulisang hinihiram Sa kanyang digmaang ipinaglalaban. Na maaaring mamutawi sa labi. silid. Muli at muling inaalo. Habang inaalo.

Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuru-kuro. sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. Abadilla ay “nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay. '07 11:41 PM for everyone Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Sinukat mo ang pag-ibig Hindi sa pamamagitan ng kasal Na may basbas ng langit Kundi ng pag-iisang dibdib Na binibigyang-katuparan Ng pagniniig ng puso at diwa. damdamin. Lalagi ka sa aming alaala.Ay. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito. pagkababae. Nangahas kang bigyan ng bagong kahulugan Ang mga salitang Pag-ibig. Kinakailangan mong mamuhay at magmahal Nang higit sa iyong panahon. Hindi man ikaw Ang tinanghal na halimbawa Sa mga dalaga ng iyong lahi.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. mahalaga at napapanahong paksa o isyu. Salome. Sanaysay Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. Uri ng Sanaysay  Pormal – sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. kaisipan. Tags: tula 1 comment share Oct 17. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos . Kaya‟t wala ka man sa mga pahina Ng nobelang dinakila. saloobin. Kung kaya‟y binuksan mo ang durungawang Ipinipinid ng iba. tahanan. reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan. Tulay sa agwat ng mga dekadang Naghihiwalay sa atin Ang iisang pangarap: Ang makamit ang kalayaang magtakda Ng sariling buhay Sa ano mang panahon.

mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Sangkap ng Sanaysay 1. Bahagi ng Sanaysay 1. Di-Pormal – sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa      Tags: lektyur 89 comments share Oct 17. Panimula – ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Ito ay isang sining sapagkat magalang ang pananalita ng isang nananalumpati at piling-pili ang mga salitang ginagamit ukol sa mahahalaga at napapanahong paksa. Tema at Nilalaman – anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura – ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. Talumpati Mga Dapat Isaalang-alang sa Pagtatalumpati . Katawan – sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay. karaniwan. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 3. 2. pang-araw-araw at personal. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda 2. higit na mabuting gumamit ng simple. ang maayos at lohikal na pagkasunudsunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo – ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. '07 11:39 PM for everyone Ang talumpati ay isang maayos pagbigkas sa harap ng isang madla kung saan ang mga mahahalagang kaisipan ay inihahatid sa mabisang paraan. Wakas – nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. natural at matapat na mga pahayag 3.

kanyang asal sa entablado. ngunit ang mga pagkakataong ito ay gaya lamang ng mga simpleng okasyon gaya ng mga sa paaralan. Ang Tagapanood/Tagapakinig – higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati.1. Ang Mananalumpati – dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanood ng mga tao 2. kaarawan at iba pa Maluwag – (extemporaneous) ang mananalumpati ay binibigyang ng maikling panahon para maghanda pagkatapos maibigay ang paksa o tanong Handa – (prepared) mahabang panahon ay ibinibigay para maghanda ang mananalumpati. '07 11:37 PM for everyone . kumpas ng kamay. isinasaulo na ang isang handang talumpati at pipiliin na lamang ang wasto at pinakamabuting paraan ng pag-deliver Katangian ng Isang Mahusay na Mananalumpati      May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Mga Katangian ng Mabuting Kumpas      Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas May buhay at hindi matamlay – iba-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo Nasa pahanon – nasa tayming ang kumpas. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita. kanyang pananamit. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibagay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila Uri ng Talumpati/Pagtatalumpati    Biglaan o Daglian – (impromptu) walang pagkakataong makapaghanda ang mananalumpati. Ang Talumpati – kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at kaisipang nais iparating ng talumpati upang maiabot ito nang malinaw sa mga tagapakinig 3. hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapanikig at ang laki nito -#marcial/fil3/0708 Tags: lektyur 24 comments share Dula (Notes) Oct 17.

hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula‟y maitanghal. tauhan laban sa kanyang paligid. Ang iskrip ng isang dula ay iskrip lamang at hindi dula. walang dula kapag walang iskrip Gumaganap o aktor – ang mga aktor o gumaganap ang nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip. maaaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula Kasukdulan – climax sa Ingles. mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin. sila ang nagbibigkas ng dayalogo. sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya‟y sa pinakakasukdulan ang tunggalian Kakalasan – ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at pag-ayos sa mga tunggalian Kalutasan – sa sangkap na ito nalulutas. ng damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip Manonood – hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao. sila ang pinanonood na tauhan sa dula Tanghalan – anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan. lahat ng bagay na isinasaalangalang sa dula ay naaayon sa isang iskrip. ang karamihan sa mga dulang itinatanghal ay hango sa totoong buhay maliban na lamang sa iilang dulang likha ng malikhain at malayang kaisipan. tanghalan ang silid na pinagtanghalan ng mga mag-aaral sa kanilang klase Tagadirehe o direktor – ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip. at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood Eksena at tagpo Ang eksena ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nama‟y ang pagpapalit o ang iba‟t ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula. sila ang nagpapakita ng iba‟t ibang damdamin. nawawaksi at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula. Lahat ng itinatanghal na dula ay naaayon sa isang nakasulat na dula na tinatawag na iskrip. Sangkap ng dula         Tagpuan – panahon at pook kung saan naganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula Tauhan – ang mga kumikilos at nagbibigay-buhay sa dula. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. maaaring mabatid ito sa simula o kalagitnaan ng dula na nagsasadya sa mga pangyayari. siya ang nag-i-interpret sa iskrip mula sa pagpasya sa itsura ng tagpuan. sa tauhan umiikot ang mga pangyayari. Gaya ng ibang panitikan. tanghalan ang tawag sa kalsadang pinagtanghalan ng isang dula. -#- Tags: lektyur 47 comments share . ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula Sulyap sa suliranin – bawat dula ay may suliranin. maaaring magkaroon ng higit na isang suliranin ang isang dula Saglit na kasiglahan – saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan Tunggalian – ang tunggalian ay maaaring sa pagitan ng mga tauhan. dito nasusubok ang katatagan ng tauhan. walang dulang walang suliranin.Ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. sapagkat ang tunay na dula ay yaong pinanonood na sa isang tanghalan na pinaghahandaan at batay sa isang iskrip. ngunit maaari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manonood Elemento ng Dula      Iskrip o nakasulat na dula – ito ang pinakakaluluwa ng isang dula. at tauhan laban sa kanyang sarili.

Maniningil ni Genoveva Edroza-Matute Oct 17. Ang yabag ng kanyang mga hakbang ay kilalanglilala mo na. panauhing pinagtataguan.” Sa kabila ng gayong pabuntot. Naroong siya‟y may pinagbayaran. Kung. pawisan. “Magbalik po kayo uli. May pinaroonan. malamang na ang ayos niya‟y gusgusin. Sisilip ka nang bahagya sa puwang ng durungawan. Ikaw nga ang hanap. laman ng lansangan. kilabot ng mangungutang. Itinatanong kung saan ka naroon. At mararamdaman mong aalis ang maniningil. iyang maniningil! Pinandidirihang parang ketongin.” At marahan kang papasok at pakubling uupo sa isang sulok na kunwa‟y may binabasa o anumang pinagkakaabalahan. sari-saring dahilan ang ibinibigay nila sa iyo kung mataunan mong nasa bahay ang mga iyan. ang ayos niya‟y maaaring may-kakinisan at nagaanyaya sa isang tunay na pagpipitagan. Hindi nawalan ng kahulugan ang pagkapudpod ng kanyang sapatos sa ginagala-gala sa bahay-bahay ng mga mangungutang. siyamnapu‟t siyam sa isang daan. Dalang-dala na siya sa “bukas” ng mga mangungutang. Pagmamasdan mo munang mabuti upang matiyak kung sino siya. At parang pagpapakilala ng kanilang katapatan ng loob ay ihahabol pa kunwari sa iyo ang “Magbalik ka bukas. Naroong siya‟y napagkasakitan. may kipkip na karterang katad na halos magputok sa mga lamang resibo at kung anu-anong papel. “hoy. at pagkasilip mong lumiko na ang salot na kinatatakutan mo‟y uubo ka nang bahagya na para bang nabunutan ka ng isang libo‟t isang tinik sa dibdib. iyang mga mangungutang!” ang nasasabi-sabi niyang madalas na susundan pa ng isang mariing kagat sa labi. Ang pagdalaw ay ipinangingilabot na parang pagdalaw ng isang malaking sakuna! -#- Tags: sanaysay 2 comments share Hindi Na Salapi (Salaysay) Oct 17.” ang sasabihin mo. at ang pinagbilinan mo nama‟y matapat sa kanyang tungkulin. '07 11:29 PM for everyone Noong si Apolinario Mabina ay nag-aaral pa sa Maynila ay nagnais din . '07 11:31 PM for everyone Kung may makita kayong isang lalaking hangos sa paglakad. Malayu-layo pa‟y matatanaw mo siyang ang hagdanan mo ang tinutungo. sabihin mong ako‟y wala. Oh. dalaw na kinamumuhian. “Iyang mga mangungutang ay maraming dahilan kapag nagkakataong dinaratnan mo sa bahay. ang taong yaon ay isang kubrador o maniningil ng mga pautang. at parang wala nang kapana-panahong mapakag-ayos ng sariling katawan. siya naman ay tagapaningil ng isang tindahan. Hindi nawalan ng kabuluhan ang nilakad-lakad niya sa mga lansangan. kung may hahanap sa akin. sa kabilang dako.” ang naririnig mong sagot. Naroong kung nauna-una ka lamang nang kaunti ay walang salang nabayaran ka niya. Nilalayuang parang may sakit na nakahahawa. Kung siya‟y kinakatawan ng isang malaking bahay-kalakal. Datapwat huwag mong hinalaing hindi nalalaman ng kubrador ang buong katotohanan. Makahihinga ka nang maluwag. Alam niyang ang kanilang “bukas” ay “bukas” na walang katapusan. “Hoy.” ang habol pa. Oh. Kinasusuklamang parang isang salarin. ang ating kubrador ay hindi nagbabalik. “Hindi ko po malaman kung kailan sila babalik. “Oh. Iyan ang maniningil. Kung mapagsiya mo‟y magbibilin ka sa iyong kasambahay na para bagang may-katotohanan ang iyong sinasabi.

siyang mamusturang gaya ng kanyang mga kamag-aaral. nariyang winawasak. “Gagawin ko ang lahat upang mapadalhan ng salapi si Apolinario. Hindi na salapi ang nakita niya sa alampay. '07 3:28 AM for everyone Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha. Ako lamang ang hindi pustura rito. “padalhan naman ninyo ako rito ng salapi upang maibili ko ng mga damit. (Mula sa Filipino: Sa bagong panahon. Alam nilang kapag iyo‟y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog. Ang mga pise-piseta niyang naipon sa mahabang panahon ay ibinuhol sa kanyang alampay at ipinadalang lahat sa naka na nasaMaynila. ay nangilid ang kanyang mga luha. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan.” ang sinulat niya sa kanyang inang nasa lalawigan. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. “Inay. nariyang tinatangay ng tubig. nakita ng isa niyang kamag-anak ang mga pise-pisetang iyon na nakabuhol pa sa alampay ng nasira niyang ina. naroong sinasalpok at inilulubog.” “Kaawa-awa naman ang aking anak. Tiniis niya ang lamig ng ulan at ang hampas ng hangin sa paggawa sa bukid. Nang namatay si Mabini. Ipinagbili niyang lahat ang kanyang aning palay at kape. Nang kalagin ni Apolinario Mabino ang buhol at makita niya ang pise-pisetang unti-unting inipon ng kanyang ina. 1987) Tags: salaysay 0 comments share Bangkang Papel ni Genoveva Edroza-Matute Mar 2. kundi hirap. At ngayon. Pahina 37-38.” ang naibulong sa sarili ng ina. Hindi niya nagawang gugulin sa pamumustura ang ipinadalang iyon ng ina. pawis at luha ng kanyang ina. . Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkal papel.” Tiniis ng ina ang init ng araw sa gitna ng bukid nang mahabang panahon. nina Matute.

sa lahat ng dako. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangay ng kaliwang bisig niyon. Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon. anak. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling. pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos. Anong lamig sa sahig.” ang sagot ng kanyang ina. nagunita niyang noon ay wala nang ingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan.” Natuwa ang bata sa kanyang narinig. “dumating na ba ang Tatay?” Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan. sa mag dagundong na nakagugulat. “bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?” “Ewan ko. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig.” ang tawag niyang muli. Naramdaman niya ang sigis ng lamig ng kanyang buto. “Inay. kangina. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit.” anang tinig mula sa dulo ng hihigan. “Inay. anak.. Ang kanang kamay noo‟y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: .” ang ulit niya sa karimlan. Kaya‟t itinaas niya nang bahagay ang likod at humilig sa kaliwang bisig.. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis.y naroon ang kapatid na si Miling. sa kanilang paligid. ng pagliliwanag na muli. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinatalagos sa karimlan. ano?” “Oo. Naaawa siya kay Miling kaya‟t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya‟y namaluktot sa nalabing kalahati.Sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman. Inilabas niya ang kanag kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig. Bahagyang gumalaw ang kapatid. at sa kabila naman nito‟y nakita niya ang banig na walang tao. Ang paggulong ng mga iyo‟y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. Samantala‟y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan. Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap. Sa tabi nito‟y nabanaagan niya ang katawan ng ina. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina. umuulan. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan. Sa karimla‟t pinalaki niya ang dalawang mata. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. ang naisip niya. “Matulog ka na. ang akala niya‟y Bagong Taon noon. “Inay.. ang aki‟y malalaki‟t matitibay. Sa kanyang tabi. Sa loob ng ilang saglit..hindi masisira ng tubig. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap nang paningin ang kanyang ina. Mula sa nababalot na katawan ni milng ay hinila niya ang kumot at ito‟y itinakip sa sariling katawan. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay ang biglang pagliliwanag. Isang batang lalaking nagising sa isang gabi.

Ang anasan. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina. si Alng Ading. gayon din sina Mang Pedring. nakatingin sa wala. si Pepe. Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa. Ngunit kakaibang kinabukasan. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig.“Siya.. Ang ayos ng kanyang ina.. si Feli. Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating. sa pananahimik at pag-uumugong. Gising na gising ang kanyang ulirat. Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao‟y si Aling Berta. Ang pag-iyak ni Aling Feli nang siya ay makita. Ngunit ito‟y hindi sumagot. Naalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama. “Labinlimang lahat ang nangapatay. At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina. matulog ka na. At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahuli-hulihang pangrap ng batang yaon. Ang kamay noo‟y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling.” Ngunit ang bata‟y hindi natulog. “Bakit.. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao. Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay.. Naroon ang asawa ni Aling Berta. Inay? Bakit maraming tao rito?” Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim.. Ngunit ang mga mata noo‟y hindi pumupikit. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling.. Nahihintakutang mga batang humanap kay kay Miling at sa ina. Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat. Pupungas siyang bumangon.. ang kanilang kapitbahay. “Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi. Mula sa malayo‟y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin. .. Bago siya tuluyang nakalimot. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli.” Hindi niya maunawaan ang ang lahat.” ang kanyang nasabi. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati. Inay. Sa isang sulok. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito.. sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan. Ang mga mata noo‟y patuloy sa hindi pagsikap. at si Turing. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina. Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong.. Ang pag-uusap nila‟y biglang natigil nang siya‟y makita. Ngunit sa karimlan ay hindi niya makita. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. Wala siyang narinig kundi. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan. “Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?” ang tanong niya sa kanyang ina. At ang ulang tangay-tangay noon. ano ang nangyari? Ano ang nangyari.

Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao. Kaya‟t walang maaaring maiwan.” Samantala. “Ngayon din ay magsialis na kayo. siya‟y patuloy sa pagtatanong... Pagkatapos. ng mga pangarap na kinabukasan at ng mga bangkang papel – ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal. “Handa na ba kaya?” anang isang malakas ang tinig. “Bakit po? Ano po iyon?” Walang sumasagot sa kanya. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa... anakm iyon din ang nais kong malaman.. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman. Walang maiiwan.sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan.. bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?” Ang mga bata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumapit sa kanyang mukha. Ang araw na humalili‟y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon. Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan. Kaya nga ba‟t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. silang mag-iiba. Lahat ng lapitan niya‟y nanatiling pinid ang labi. Nag-aalinlangan. ang maraming-maraming tao. Sa paulit-ulit na salitaan.. isa man. at ang kani-kanilang balutan.. sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. Kayo‟y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas. -#- Tags: maikling kwento 67 comments share Himala Feb 26. “Iyon din ang nais kong malaman. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama. Bago lumubog ang araw sila‟y papasok dito.sa labas ng bayan.. ang batang lalaki‟y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya‟y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na.” Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nagyari.Sa pagitan ng mga hikbi. Sila‟y palabas na sa bayan.. ang lahat ng kanilang kapitbahay... '07 3:56 AM for everyone . “Inay. sa sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay.

eclipse lang ho iyan. Kahit pa ng Panginoon. Ayaw po kayong maniwala sa akin?” Kinabukasan. Nang nagmulat ang mga nito ay inilapad niya ang kanyang palad.” Iba ang sagot ni Elsa. at saka nawawala. Alba. Lagi kang nasa burol. Ewan ko po kung sa kanya ko nakuha ang mga sugat ko. At ang sabi rin po niya. magugunaw na ang mundo!” “Hindi ho. Isang matandang babae ang nagpalala ng lahat nang nasambit niyang “Diyos ko po. isang maliit na baryo sa Pilipinas na matagal na panahon na ring hindi dinaratnan ng ulan kaya‟t nagbibitak ang mga kalsada‟t natutuyo ang mga pananim. “Nakita ko po ang Mahal na Birhen. isang araw ay mawawala ang sumpa. pero meron po siyang sugat sa dibdib. darating daw ang araw at lalapit daw po sa akin ang . Parang po siyang nabibihisan ng araw.” “May baril na ba noong unag panahon. Hindi magkamayaw ang mga tao sa mga sandaling iyon. Opo. May sugat sa dibdib. Para pong tama ng baril. “Ang Mahal na Birhen po ang nakita ko. Nilapatan niya si Elsa at nakita na dumurugo ang magkabilang kamay nito. Baka sabihin nila‟y mag-ina tayong matandang dalaga. Papaano mo naman makikita iyon e may eclipse. Pinalo nang pinalo ng arbularyo ang hubad na likod ni Elsa habang nakahiga ito parang hindi nasasaktan. Umiiyak po siya ak saka nawala. “Elsa. Pero sabi po niya. Tinatakpan ng buwan ang araw.” “May liwanag pong nanggagaling sa kanya. Dapat mag-asawa ka na. Kaya nitong magpakita sa kahit anong anyo. Kinaumagahan habang pappunta sana si Baldo sa bukid ay napaitigil siyang nakatingin sa burol. Kanina habang may eclipse. Sabi po niya‟y di mo ako mapangingiti. Di kita laging mababantayan. Niyugyog niya si Elsa ngunit matagal kumibo.” tugon ni Lucio na sumubok pakalmahin ang mga taong natataranta. Napaluhod siyang tila magdarasal habang ang kanyang mukha‟y sinisikatan ng liwanag na iyon. Kinagabihan ay nasa simbahan si Elsa at kausap ang isang pari. Ampon lamang si Elsa ng kanyang inang si Aling Saling. Sa Burol po. Di kita inampon para gumaya lang sa „kin. Nakita niya si Elsa na nakaluhod nang matikas sa harap ng tuyong punong kahoy. takot na takot na tumatakbo pauwi sa kani-kanila at nagsisigawan. Gaya kanina. mapaglinlang ang demonyo. Kinagabihan sa bahay nina Elsa ay nag-uusap sila at ng kanyang ina. Sa dilim ay nangangap si Elsa paakyat sa burol. ipinatingin ni Aling Saling si Elsa sa isang arbularyo.(Buod pasalaysay ng mga piling bahagi ng pelikula) Ang tagpuan ng pelikulang Himala ay ang Cupang. Siya ay 24 taong gulang na at katulong sa bahay ni Gng. Ngunit nagbago ang lahat kay Elsa nang dumilim isang tanghaling tapat. Pero nitong huli‟y nagsasalita na siya. Ineng. Humuhugong ang hangin. Si Elsa ang pangunahing tauhan ng pelikulang ito. lagi ka na lang wala sa iyong sarili. Noong una po‟y nagpapakita lang siya. umiiyak. Niya niya ang kung anumang liwanag na iyon. pinapunta kita kina Lucio‟y nakalimutan mo. At sa kanyang pagbangon ay may narinig siyang bulong. isang boses ng babae na tinatawag ang pangalan niya. Nakaputing damit po siya. May pagdududa ang pari kay Elsa na batid habang sila‟y nag-uusap. Minsan. Matigas daw ang espiritung sumasanib kay Elsa sabi ng arbularyo kaya ibalik na lang daw ito sa susunod na araw. May belong asul. Naniniwala ang mga taga-Cupang na simumpa ng bayang kinabibilangan ng baryo nila. Nadapa si Elsa. maraming kasalanan ang tao. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. may sugat ang mga palad nito. Lumingon siyang tila tumahimik ang lahat at kanyang nilapitan ang isang punong tuyong-tuyo‟t walang dahon na nasa tuktok ng burol.

„yung tiningnan ni Elsa.” “Ba‟t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a. Lahat ay nakamasid sa kanyang ginagawa. Ewan ko kung bakiy. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na raw siya!” Lumuhod sila sa harap ni Elsa. “Alam mo namang gutso kong malinis ako bago makasal. Chayong at Baldo si Elsa. Hinahagud ni Elsa ang mata ni Lolo Hugo. Parang hindi siya tao. “Huwag Pilo! Natatakot ako. ako lang „ti di ba mahal mo ako? Chayong. Nasa ilalim sila ng bahay. Hindi lang daw po ng sugat ng katawan pati‟y „yung sugat ng mga kaluluwa. Lumakad sila na tila munting prusisyon. Ang ilang usiserong tagabaryo ay nasa burol na. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa.. Elsa? Hindi ako naniniwala sa mga milagro. -#shandymarcial/filipino3zchs/2007 Tags: iskrip 10 comments share . ang kanyang kasintahan. H‟wag Pilo.” sagot ni Pilo. Pati nga si Elsa niligawan mo n‟on. Lumapit ang isang tagabaryo. “Baldo.huwag! Talaga namang marami kang girlfriend. Naka matakoy lumabas!” Iniisnpeksyon nila ang puno. „Yun lang ang maibigay ko sa‟yo. pero si Elsa hindi. Alba sina Aling Saling. “Alam niya ang lahat. Alba. doon nakita nilang nakaluhod si Elsa.” ani ni Chayong. “Ba‟t ka natatakot. mapapanis tayo!” tugon ni Pilo. Pilo. sa may tangkal ng baboy.” ani Lucio nang napadaan ang pangkat nina Elsa sa harap nito. Hinanap nina Aling Saling.” “Huwag kang maingay. Binihisan nila si Elsa ng puting-puting damit na pagmamay-ari ng pinsan ni Chayong na dating nagmamadre. maraming tao sa bahay nina Elsa.lahat ng may sakit at makapanggagamot daw po ako. Nagising si Aling Saling na wala sa kanyang tabi si Elsa. Iniharap ni Baldo ang isang pasyenteng naipitan ng ugat sa paa upang ipagamot kay Elsa. “Lahat ba naman ng gagawin mo‟y ikinukunsulta mo pa kay Elsa. Kelan ba tayo papakasal?” “Nakausap ko si Elsa. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs. Nagising si Chayong sa pagkakahilik ni Pilo. May sama ka ba ng loob sa mga tao dito. “Baka dito! Baka nagtatago lang dito! O baka naman diyan sa kabilang puno. Malalim na ang gabi. Nagtungo sila sa burol.” “Ngayon mo na ibigay Chayong. Pagkahapon. Sa bahay nina Elsa ay nag-aaalalang kinausap siya ni Aling Saling. “Baldo. Alba. “Lahat ng babae kaya kong lagawan. Parang hindi siya babae e.. “Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho.” sabi ni Chayong.” agad na tugon ni Chayong. Chayong. Tinawag ni Mrs. Sinabunan niya ang mga bahagi ng kanyang katawan na hinagkan ni Pilo. Kailangan daw nilang mag-organisa upang tulungan at bantayan si Elsa.” tugon ng pari kay Elsa.” pahayag ni Elsa. iyong kaibigan mong taga-Maynila. Baldo at Sepa. ang iba ay may dala pang flashlight. Umalis si Chayong at sa kanilang bahay ay naligo siya. pagbutihin mo! Baka maawa sa‟yo ang Mahal na Panginoon at pagkalooban ka ng asawa. At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. Pilit hinahanap ang birhen. “Baka pagtawanan ka ng mga tao.” ani ni Chayong.

palagay ko tuloy naiinggit lang sila....Feb 16.(joke lang)......bawal bang magsaya kasama sila? Siguro masama ang kanilang loob dahil hindi nila ako naisayaw....pero parang JS Prom ko iyon..naalala ko guro pala ako. '07 11:36 PM for everyone . JS Prom ko ba 'to. Palibhasa 'di ako nag-high school. '07 11:58 PM for everyone Ang saya-saya talaga ng pakiramdam pagkatapos sumayaw na basang-basa ang iyong suot at ang towalitang pamunas pawis.. mag-ge-gate crash ako para magkasama muli tayo... ako. Mapanghamon ang ilan sa kanila na nag-anyayang mag-showdown.e ano naman ngayon.. Ayaw patalo ang bawat isa kaya gaya ng nakagawian sa ilang mga patimpalak. Pero deadma sila. walang pamantayang inilaan kaya walang nagwagi.OK lang masaya makipagtulakan at makipagsiksikan sa kanila. Nakahihinayang.basta katuwaan lang. Ngunit natapos ang kasiyang iyon nang hindi ako nakukuntento. Nakatutuwa dahil may iilan na kahit napakabilis ng indayok ng mga tinutugtog ay sweet na sweet na sumasayaw habang magkayakap at naglalagkitan sa kanilang mga pawis. hindi ako nakasayaw ng lubos. Kanya-kanyang saliw sa iba't ibang musikang pinatutugtog.. Mabuti pa ang iba'y nakasayaw ang mga kaparehang nais nila. Tags: sanaysay 0 comments share KEYBOARD (anonymous) Wag mong i-backspace ang mga nakaraang idenelete ko na sa buhay ko pagkatapos mong i-caps lock paniwalain tapos nag-shift ka Feb 16. Kailangan kong kaibiganin para sa susunod hindi na ititigil ang pagtugtog....napansin ko tuloy. pilit pinasasaya ang munting pagdiriwang. Pasensiya na! Sa susunod na JS Prom ninyo.. nag-umpisa na ang talunan at hiyawan at tulakan at siksikan. Hahaha.. JS Prom Halos dalawang libong mag-aaral na nasa ikatlo at ikaapat na taon nilang pamamalagi sa Zamboanga City High School (Main) ang nagsaya at nag-enjoy sa pagdaos ng kanilang JS Prom.pakiramdam ko'y naranasan ko tuloy ang siksikan ng mga tao sa araw ng pista ni San Diego sa ikatatlumpong kabanata ng Noli Me Tangere. At kami ay sasayaw hanggat sa gusto namin. Manghang-mangha ako sa kasiglahanng mga mag-aaral na ito.. sinimulan naman namin ang buhatan at ang iba'y nainggit ay kami'y ginagaya.sino kaya ang nag-ko-kontrol sa sound system.pakiramdam ko tuloy pinagkaitan ako ng kalayang magwala at sumayaw.. Ganoon naman ang buhay 'di ba? Isang sayaw na sumasaliw sa anumang indayog at biglang hihinto kapag wala nang itutugtog ang tape o plaka. Napatingin sa akin ang karamihan sa kanila. Kahit gaano kapagod ang karanasang iyon. Siyempre... hindi naman nakahihinayang dahil sa maraming taong aking tinalunan at mga paang natapakan.

Tags: tula 0 comments share Banyaga ni Liwayway A. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya bago iyon sinuklay.lahat!” at nauulinigan niya ang buntung-hiningang kumawala sa dibdib ng matandang ale. Sa laylayan naito na may gilit upang makahakbang siya. Arceo Feb 10. Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok. “Serbesa ba „kama. Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. “Hindi masama‟ng amoy. O napakadalang nga iyon. Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. “Ibang-iba na ngan ngayon ang. idinigtong niya ang paliwanag. sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap. sa kanyang pandinig ay hindi nakaila sa kanya ang pagtuon ng tingin nito sa kanyang suot. bata ka.. bulong niya sa sarili. '07 1:05 AM for everyone MUKHANG ARTISTA! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating is Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita. Nandidilat si Nana Ibang nang ulitin ang tanong. At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran. sa bawat tingin. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumukibo sa tumitingin sa kanya ay iyon din ang katanungang wari ay nababsa niya sa bawat mukha. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya.nag-alternate sa iba kaya di ko na na-control nag-space ako ginamitan mo ako ng tab para makapasok kang muli sa home na puso may uminsert na iba umenter nagpage down ka nagpage up ako dahil end na ayoko na di ko na ipi-print pause muna ako nag-isip. At nang makita niyang nangunot ang noo nito. ise-save kang muli you gave me space pero ayaw na talaga ng CPU ng utak ko io-off ko na ang computer. Gayong umuuwi siya dalawang ulit sa isang taon – kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. Nana. Alam niyang iyonm din ang sasabihin ng kanyang ina kung .. ha?” Nguniti siya kasabay ang mahinang tango. Napangiti siya.” Ngayon.

Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon. “Tigas nga naming iyakan nang lumawas ka... Nag-iisan naman ako. . Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig.. a! Kung hindi lang ako magsasaya. Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya. “Sino kaya‟ng magmamana sa mga pamangkin mo?” tanong ngayon ng kanyang Nana Ibang.. sa pagsasalita. Ibinukod si ng hain.. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na mantel. Sasali ba „ko sa timpalak na „yon kung hindi ako nakasisigurong kaya ko ang eksamen?” Malinaw sa isip ang nakaraan.. “Noon pa man. kasi. Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang. Pati ang kanyang ama na hindi naging maligoy minsan man... “Ang alastres.” “Naiinip ka na ba/” agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinabi. Iba ang may dala ng platitong kinalalagyan ng sabong mabangong alam niyang ngayon lamang binili. Abot ang paghingi nito ng paumanhin.” ayon ni Nana Ibang.” “Ano? K-kahit gabi?” Napatawa si Fely. sabi.. At napansin niyang nagkatinginan ang kanyang mga kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya. hanggang sa kanyang mag mapulang kuko sa paa na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso. mula ulong may taling bandanna.. “Hindi sa naiinip. Ang hirap sa kanila. sa kanyang salaming may kulay.noon.pilak „yan!” hiyang-hiyang sabi ng kanyang hipag. di dinala ko na rito ang kotse ko.. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib. Bakit ay gusto kong makabalik din ngayon sa Maynila. e. “Kinikutsara ba naman ang alimango?” Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi. Ako na ang magmamaneho... kasunod ang isa niyang pamangking sa pangaln at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang sustento rito buwan-buwan. sa pagkakaalam niya. e.” Boglang nauntol ang kanyang pagsasalita nang marinig niya ang mahinang tatat ni Aling Ibang. “Pinapawisan ka an. Naramdaman niyang may dumaping panyolito sa kanyang batok.” “Sinabi ko naman sa Inso.ibigay na sa „kin papapag-aralin ko sa Maynila. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo.. At biglang-bigla. alas-singko? Alas-kuwatro na..nakapunta ako at nakabalik nang nag-iisa.. “ „Yan ang uwi mo. Sa Amerika.noon. Ano bang oras ang sabi no Duardo na susunduin ka?” “Alas-tres daw.ayaw nilang maghiwa-hiwalay. “Ayan naman ang kubyertos. “Ang panganay sana ng Kua mo.” Napatawa siya.matalino.. alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon. e.. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang malungkot na mukha nito...nakabuhayan siya. Hindi sumagot si Nana Ibang..hindi ka darating. Nakasampay sa isang bisig nito ang isang tuwalyang amay moras.. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Kuya Mente. Dapat ay nasa oras ng salitaan.” Tumigil siya sa pagsasalita. At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang mga pamangkin.. Hanggang ngayon ba‟y gano‟n dito?” at napangiti siya. sa Maynila pa? Ilang taon ba „kong wala sa Pilipinas? Ang totoo. Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay. di sana’y nilitson ang biik sa silong. “Kung sa Amerika... Kung sinunod ko ang gusto ni Inang.. At ang apat niyang pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang naka-toreador na itim at kamisadentrong rosas. Kung hindi ka ba nagbago ng loob.kung natakot ako sa iyakan....hindi nga namin ginagamit..... dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina..

.” at napahagikhik ito.” “Hindi ka nagbabago. lakip ang bahagyang tawa.” Hindi kinakailangang makita niyang nakaharao si Duardo.. “Hindi naman kasi „ko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako.. Waring hindi niyan matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagtapos sa kanilang paaralan.. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo.” “Menang?” napaangat ang likod ni Fely...” “Pumirmi na nga rin kami sa bayan kaya hindi naman tayo nagkikita.mas.baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan. Alam na niya ang kahulugan niyon.. “Tumatanda ako.e.... Lagi pa „kong nagmamadali. Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan.. “Bakit hindi ka rito?” tanong niya.‟ “Congratulations!” pilit na pilit ang kanyang pagngiti. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isag tumigil na sasakayan sa harapan ng bahay. Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos..noon. Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos.sa apat na grado. “Ibang-iba kaysa. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaki.. na nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil. Masasal ang kaba ng kanyang dibdib.” patuloy ni Duardo nang hindi na siya kumibo. Ngunit naisip niya – ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon. sa gusali ng paaralan.. Ngayon.na „ata.. At nang isungaw niya ang kanyang .” paliwanag ni Duardo. Tila siya biglang naalinsanganan. “Parang mas. “Kamakalawa lang isinilang ang aming pang-anim.. “Sa kotse n.” walang anu-ano‟y sabi ni Duardo.bata ka ngayon.... Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas ba hinubad niya.. “Ako nga si Duardo!” Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib. Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda. Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong. At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagtapos.Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal..‟ sabi ni Duardo. Noon.” ang sabi niya kay Nana Ibang...” patianod niya. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan. “Natutuwa kami at nagpaunlak ka. Sa paligid ng kotse ay maraming matang nakatingin sa kanya... Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng mga labi. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School. Sumikbo ang kanyang dibdib.. “Dalawampu‟t dalawang taon na. nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan.... “May presidente ba ng samahan na ganyan?” “A. Ang hindi niya masabi: Baka ako masilat. Sayang.. „A-alangan.” Nawala ang ngiti ni Fely. “Kami ang...hindi ka makikita ni Menang.. “Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila. “Kaklase natin.” Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali.” “Piho nga... Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan. Napamaang.” “Huwag mo nang sasabihin ang taon!” biglang sabi ni Fely.. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya.

Siyempre bilang magulang mo. Bigla siyang natulala. Masaya ang kanyang mukha. Tila hindi niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. pagkasungyaw. sana grumadweyt ka na. Tila hindi na niya nakikilala at hindi na rin siya makilala pa ng pook na binalikan niya. hindi lang ikaw ang masasaktan. At pinipilit ibura ang masayang bati ng kanyang ina kanina. Sumigaw ang kanyang puso. Lagi kasing sinasabi sa kanya ng magulang niya. Tila bang huminto ang mundo niya. I Naglalakad pauwi si Joel mula sa eskwelahan. # Tags: maikling kwento 7 comments share Ga-gradweyt si Joel Feb 1. . Ang anak niyang si Joel. Marcial. Jr. “Hindi ako gagradweyt. Aywan niya kung alin. '07 9:39 PM for everyone Francis Rodolfo M. Hindi niyo ba naiintindihan?” at dumaloy ang luha mula sa kanyang mga mata. At alam niyang masasaktan sila. Parang naglaro siya ng basketbol nang isang linggong walang tigil. Nanlalamig siya‟t pinapawisan. Masayang umaasa na gagradweyt ang anak niya. Pagtataka.” Nagmano so Joel sa ina. “Alam mo anak: kapag nabigo ka. Isinuot niya ang kanyang salaming may kulay. “Kamusta na anak. Hindi! Hindi!” Napasigaw si Joel ng tahimik.” masayang sambit ng kanyang ina. Naitanong niya tuloy sa sarili. Para mabawasbawasan naman ang mga problema natin. Umaasa sila!” Pero wala na siyang magagawa. “Hindi nga ako makakagradweyt. na hindi nga gagradweyt.” Siyempre. Nag-iisip siya nang malalim. paghanga. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtimunig ang kahungkagang nadarama sa kanyang mga mata. doble ang sakit na madarama namin dahil sa kabiguan mo. Hindi siya makakagradweyt.mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga nakamasid sa kanya. “Mano po Inay. alam niyang naghihirap ang mga magulang niya para lang makapagtapos silang magkakapatid. Iniisip niya kung papaano niya sasabihin sa kanyang mga magulang na hindi siya gagradweyt sa taong iyon. Tumuloy na si Joel sa kanyang silid at naupo sa kama. “Papaano ko ito sasabihin? Umaasa sila.

wala na talaga. “O! Anak. At kailangan na rin niyang ipagtapat sa kanyang mga magulang upang hindi na umasa nang umasa… “Nay.” Nag-eensayo na si Joel kung paano niya sasabihin.” masayang bati ni Aling Tessie kay Joel. At abot-taynga ang kanyang ngiti. Inakala niyang kinakabahan ang kanyang anak at nagrerepaso para sa nalalapit na pagsusulit. bangon na‟t mag-almusal. Nagkatuwaan ang buong pamilya sa hindi malamang dahilan. “Kaya no „yan anak! AJA!” III Pumasok na sa eskwelahan si Joel. Panahon na para magtapat at nang matapos ang pangangamba! IIIII Masayang umuwi ng bahay si Joel. Ngunit kahit anong gawin niyang pagmamakaawa. sila‟y nagkainan. „Yun na yata ang pinakamasaya nilang pagsasama kahit araw-araw silang masaya. Hindi na talaga siya makakagradweyt. tay. Pero namamalik-mata lang siya. Napakalawak kasi ng kanyang imahinasyon sanhi ng panonood ng sop opera sa telebisyon. Agad-agad tinungo ang kanyang mga guro upang makiusap baka magawan ng paraan. At sa sala. hindi po ako ga-gradweyt. “Anak.II Kinaumagahan.‟” “Hindi po ako ga-gradweyt! Huwag na kayong umasa!” Iba iba na ang naiisip na panimula at pagpapaliwanag. Nagsitayuan ang kanyang mga balahibo. gagradweyt na ako. Minulat ni Joel ang kanyang mga mata at nabanaag ang ina sa mata habang binabanggit ang mga salitang. Natagpuan niyang nakahalupasay ang kanyang anak sa sahig. Ngunit nagulat siya sa kanyang nakita. Pero sinisigurado ko next year. Ngunit pakiramdam niya‟y hindi siya maiintindihan. IIII Dumating na ang tinakdang oras. . May daladala siyang ice cream. “Kasi nahirapan talaga ako sa major namin e. „Hindi ito. pumasok si Aling Tessie sa silid ni Joel upang gisingin. ano bang meron?” Tanong ng ama kay Joel.

“Kaya. “Pero bakit? Ikaw pa naman ang inaasahan namin ng tatay mo. pero hindi rin siya pinakinggan. At nang tumalikod siya upang bumalik ay bigla siyang nakarainig ng isang malakas na pagsabog. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon.” sagot ni Joel. “siyam na buwan kitang dala-dala.” Nasusurpresa ang buong pamilya. “Inay. Sumabog ang bahay nila. Natulala siya. “At nangangatwiran ka na ngayon. Tapos ngayon. Siya‟y natulala.” nagagalit na si Aling Tessie. sure na. Ano?” Mahinahong tanong ng kanyang ina. ano? Imbis na mamahinga na lang kami ng ama mo dumadagdag ka pa sa problema. Humirit pa si Aling Tessie na umiiyak.” Sinibukang kumbinsihin ni Joel ang ina‟t ama. Kung bakit hindi siya magawang intindihin ng dalawa. At nang naglalakad siya papalayo sa kanilang bahay. Natulala siya. nung hindi pa niya binanggit ang tungkol sa hindi niya paggradweyt. gusto mo kausapin natin ang mga titser mo? Magmamakaawa ako at luluhod sa harapan nila. Siya‟y natulala. At hindi na umimik si Joel.“Siguro gagradweyt kang cum laude „no?” Pabiro ngunit umaasang tanong ni Aling Tessie. Kasabay ng mga luhang ito ang maalat na sipon na dumampi sa kanyang nga labi buhat ng mabigat na pag-iyak. . At ang huling larawang sumanib sa kanya ay ang kani-kaninang masayang salu-salo nila sa sala. Ngunit mahal na mahal niya sila. Natulala. Natulala ang lahat. Napag-isipan niyang bumalik. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay nang hindi inaasahan. Kaya lang hindi talaga nagyon.” “Alam ko naman „yon Nay. At dumaloy ang mga luha mula sa kanyang mga mata. Mag-uuwi-uwi ka pa ng ice cream tapos ito lang ibabalita mo sa „min. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. ito lang ang igaganti mo. itay at sa mga mahal kong kapatid. Anim na taon kang nasa elementarya. At sa pagmartsa ko. Tapos. At dahil sa pagtatapat ni Joel ay natulala ang lahat. Apat na taon sa hayskul. Napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. Ano bang problema. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. ang bawat hakbay ay para sa inyo. Natunaw na lamang ang ice cream sa apa na hawak ng kanyang ama. “Hindi mo lang alam ang hirap na pinapasan namin ng ama mo para lang makapagtapos kayo. Gusto nang tumalon ng kanyang puso palabas ng dibdib. para lang makagradweyt ka. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” Nangingiti pa siya habang nagsasalita. ang kanyang tahanan. Pero next year. Ang kanina‟y masayang larawan ay nabalutan ng katahimikan. IIIIII Umalis sa bahay si Joel nang may sama ng loob sa ama‟t ina. ay bumabalik sa kanya ang mga alaala ng siya‟y nagtapos ng elementarya at hayskul.

” Pero tipong maganda naman ang kanyang mood sa klase kanina. At higit sa lahat. ang bawat hakbay ay para sa inyo. kaya wala sa eskuwelahan. Siya rin ang adviser namin.. “Para tayp maging fully democratic.” (Sinabi na yon ni Rizal) “May sapat na communication system ang pamahalaan at may mataas na moralidad ang mga mamamayan. Si Mrs. ang normalization process sa gobyerno. Katunaya‟y yung kanyang paboritong paksa ang pinag-uusapan namin. hindi dahil nag-study leave. sure na. Moral Character kanginang matapos ang klase. At sa pagmartsa ko. Moral Character ang teacher namin sa Social Science. Espejo raw kaya tumandang binata dahil dalawang beses niyang binasted noong dalaga pa siya. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” At napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili.. Sabi niya kangina.go na isip nang isip kung ano na naman ang sasabihin nito sa akin. nagpa-abort sa America. Nawalan tuloy ako ng ganang mananghalian.” Pahabol sa akin ni Mrs. Isinunod niya ang mga absences ko at tapos ay ang aking mga lates. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. saka namimilit. kailangang mataas ang literacy rate. itay at sa mga mahal kong kapatid. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay ng hindi inaasahan. Halos tiyak ko nang sermunang umaatikabo na naman ito. Pero next year. Nagtsismis din siya (tulad ng dati). Hindi naman maikatwirang “Paano „ko di masi-5. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. kakapain yung pulang ball pen. The Official Literary Folio of Ateneo de Zamboanga University Tags: maikling kwento 2 comments share Utos ng Hari Feb 1. '07 9:37 PM for everyone ni Jun Cruz Reyes “See you in my cubicle after lunch. Kesyo si Mr.IIIIIII “Inay. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Si miss kuwan daw. hindi tayo magiging . By doing so. Saka pag sinabi ko naman ang gusto kong sabihin. kailangang maging westernized ang ating pamantayan. Kamakalawa lamang ay halos ilabas niya ang kanyang calculator para makita kung gaano ako “katanga” at kung gaano katama ang kanyang pagsuma sa aking mga 5. Para naman akong g. Magbi-bell na nang maalala niya ang leksyon namin. ---Nalathala sa Marejada 2006. Kaya. Kung kelan tinatamad mag-recite.Yung kanyang dazzling Malaysian at ang kanyang paboritong pabango. kung kailan ako absent ay saka ka magbibigay ng quiz.

kahit lulunin ang sariling dila. sino bang ama ang matututwang magkaanak ng drop-out. problema ba „yon? Kung 5. Kung sabagay. pambihira raw ako. Magkauno lang. hingan ng experience sa pag-aaplayan ko.” Nang tanungin niya ako. Halimbawa‟y bakit hindi umpisahan sa economic condition ng bansa. singkong maliwanag. bar flunker pero isa sa kinikilalang constitutionalist ngayon. Tumango-tango ka naman para makauno. Pakisama lang talaga. natural na abnormal ang sistema. bumagsak sa Physics at grammar school pero big time scientist. hindi rin basta mataas na literacy rate. nakakahiya namang pati trabahong pangmahirap ay pagtiyagaan ko. di sana‟y di ako mahihiyang pumasok kahit Metro Manila aide. Ay buhay estudyante. ako ang sikat. aral sa tanghali at aral pa ulit sa gabi. Kung sa bagay. konting tango at yes man lang. Pag ang kababayan ko ang magkukuwento. normal ang takbo ng pamahalaan. Kay ganda sanang isiping hindi ako nakatali sa sintas ng sapatos ng teacher ko na kasama ko sa bawat hakbang. Sa mga kapitbahay namin. Pero hindi naman talaga ako dapat bumagsak. Doon na inabutan ng bell. Biro mong sa probinsya namin ay ako lang ang nakarating sa Maynila para mag-aral nang libre. Mga manipistasyon lang ito ng talagang problema. hindi ako si Recto o si Einstein. Pag nasa bahay. bakit kailangang pahabain pa? Bagsak kung bagsak. O. Kung graduate naman ako. matigas ang ulo ko. Kungbakit naman kasi nauso pa sa mundo ang diploma. Sana‟y di nauso ang grade. At kung tapos nga. Konting kumpromiso. Grade lang naman. gusto kong lagnatin. Ay konsumisyon sa buhay.K. Aral nang aral. Talagang sawa na akong mag-aral. Kung nalalaman lang nila. bakit panay “yung conduct mo” at “appearance” ang panakot nila. Pero dito sa eskuwelahan. Ano ba ang sama nang bumagsak? Kung si Recto. ako ang bida. Si Jojo lang ako kung ang walang sinabi kong teachers ang tatanungin. Hindi ko naman maintindihan kung para ano ang pinag-aaralan. sabi ko‟y mas basic ang dapat na pamamaraan sa pagtingin sa problema. hindi rin naman seminaryo.uncivilized sa western standards. Talagang gusto kong maghinto. Walang alam kung itanong kung hindi “What is our lesson for today?” Parang mga Diyos na sila lamang ang may monopolyo ng tama. rugged at medyo bastos pa raw. Kumontra sa kanila. pero ayaw ni Tatay. pero bakit kailangang isali pati conduct at ayos ng katawan sa usapan? Hindi namn ito military school. At isa pa. tapos ang usapan. Kickout. Hindi na naubusan ng ipari-research. dos na yon o tres. ibig sabihin noo‟y sarili mo na ang kailangang lokohin. Kaya hindi puwedeng tanungin at lalung hindi puwedeng pagsabihan ng mali. Kung wala kang diploma. kahit ako ang masaktan. sino naman ang maniniwalang may kaubrahan nga ako. Pero kung maraming dissatisfied. Aral sa umaga. Ipaling kung saang sulok ko gustong puntahan. Kay layo ng kahapon sa kasalukuyan. Kung kuntento ang mga tao. Si Einstein. dedo rin. walang isko-scholar ng bayan. Hindi basta effective communication process. . Kahit teacher niya hindi alam ang theory niya sa relativity. Nabigla siya. ilakad-kaladkarin kahit gustong mamahinga.

. only my reservation is that. Bakit. walang pakialam sa mundo. Para patuloy kaming pang-theraphy niya lang. Ibig lang niyang palabasin na may dugong bughaw siya.go rin siya. magsesermon muna ng virtue of honesty. Kunsumihin ka ba naman araw-araw. At ang kanyang paboritong paksa. Kickout ako sa kagag. kung noong araw ay g. Basta kami ang papel lang namin. ganito raw ang naging takbo ng usapan nina Mrs. Kung bisyo naman ang pag-uusapan. Kung paano nila natiyak na dapat nga kaming palayasin sa pinakamamahal naming paaralan. hindi ka pa rin pwedeng maglibang. kesyo masamang mandaya. panalo pa rin. masama raw sa katawan ng tao ang alkohol at nikotina. dahil ang isasagot nito‟y “Kaya nga ayaw niyang matutuhan n‟yo ang bisyo dahil pinagdaanan niya na yan. ang mangunsumi ng mapagtiis. maligaya na siya sa buhay.” .” Sa amin sa barkada. Moral Character sa amin. Moral Character (Eraser). sino naman kaya sa kanila ang pwedeng gawing idolo? Yung teacher ko sa English.. Pagsasabihan ka nito ng “What? Iyon lang ang hindi mo pa alam hanggang ngayon? O. Basta magamit lang biya yung nalalaman niya sa voice and diction. Tapos nagtataka pa kung kangino kami nagmana sa mundo. Kung sa pagtitiis ng kunsumi ay sigarilyo at beer ang mapiling pagbuntunan ng sama ng loob. Lahat na yata ng masama at bawal sa mundo ay alam. That’s correct.. say qourom. Mr. yung kaniyang nuno na purong Kastila raw na nagpatayo ng simbahan sa kanilang bayan. that Jojo Boy has no sense of deqourum. quorom. tiis. di Pilipinas na lang ang bahalang magtiis ng kunsumisyon. Dahil estudyante ka pa lang.” ang agad ikakatuwiran ng mga ito. Hindi ka na mga pwedeng magwala. Si Minyong nama‟y sa kabobohan daw.” Saka niya sasabayan ng bura ang maling nakasulat sa blackboard. Itanong mo kay Mr. hindi na siya si Mrs. Yung gaanong sistema ang namana niya sa kanyang lolo. pag naging g. that’s your assignment for tomorrow. Sarap sanang bukuhin na ang Kastilang napunta rito noong araw ay mga butangero at kriminal sa Espanya. Discipline at alam niya ang sagot. “Hindi naman korum. ang teacher naming morally upright ay biglang nabulag at nabobo. tatlong letra lang ang kabisadong basahin. Mrs. Noon daw nakaraang referendum.n daw. Gles-ing.. Discipline. Mrs. Tulad ni Mrs. krimen ang magkodigo at kung anu-ano pa. Pero ang kanyang lihim ay buko na namin. kuwow. E. bakit ba ginawa pa ng kung sinong hayupak. me magagawa ka ba?” Kaya naman ngayon. Katuwiran daw nito‟y “Anong sama roon. Pag nabuko mong hindi nag-aral.go ka nagtataka pa. bago mag-umpisa ng leksiyon. Para na rin sinabing pag teacher ka na ay pwede. Antique siyempre yung simbahan (tulad niya at ng kanyang lolo). I feel though he is brilliant. Nang mag-watcher daw ito sa presinto. lagot ka. kahit matalo. Eraser na lang. Miss Spermatozoa at Mr. Moral Character. Kesa nga naman maging problema sila sa gobyerno nila.K. dalawa kaming mag-gu-goodbye my school goodbye. Mathemathician. ayun at “Sinasabi ko na nga bang masama sa pag-aaral ang bisyo.Ay ang teacher sa mundo. Huwag mo nang itanong kung nagdaan din siya sa pagkabata. tagapakinig sa kanyang mga sides. kasalanang mortal ang magturo sa kaeskuwelang nakalimutn ang sagot dahil sa pagkataranta.

para raw .” Ang masama ay ang akusayon nila kay Minyong. hindi alam ang sinasabi.” “And he is always absent.” ang katuwiran nila. para pang nag-iinis at lalapitan ka. Kinuha-kuha nila sa bundok. Ipapaamoy sa iyo ang hininga.” “Hindi lang yan.“Only he is stubborn. Sometimes. how true.” “How true.” “I second the motion. tapos pilit pinaniwalang makasasabay ito sa standard ng exclusive school. Papasok yan sa klase ko nang nakainom. Pag-bulls eye.” “God will punish his naughtiness. Pah medyo kinabubuwisitan nilang co-teacher ang tinatamaan. Iyon ay kung hindi sila tinatamaan ng mga pinagsasabi ni Minyong. di atras siya. Hindi naman nagprisinta sa kanila yung tao na rito sa Maynila mag-aral. i don’t want to give him an excuse slip anymore. I swear to God that’s true. baliw talaga. Nababaliw raw. basta na lang pinagsalita. saka ngayon. Tuwang-tuwa silang pagtsismisan ito. pinaniwalang dito matutuhan ang paghango sa kahirapan ng kanilang tribo. “hi-hi-hi-hi” lang ang sagot nila.” “I will report the matter to his parents immediately. “My God. Si Minyong kasi ay cultural minority.” “So what is the verdict of the group?” “I could not pass him. si Minyong. Tambakan ko nga ng research work.” “Ako rin. minsan gusto pa mandin akong kulitin sa klase na akala mo‟y mahuhuli niya akong hindi prepared sa lesson ko.

” „Pero cultural minority yan. mayroon lamang isang standard ang excellence at wala nang exception “What now?” “Ano pa. I could not pass him. Mauuso ang bobo sa eskuwelahan. nang mabalita ang kaso ni Minyong sa eskuwelahan. Remember.” Kung sabagay. na-shock silang marinig ang katotohanan.” “Saka sila nagkurus ng “Ibagsak.” “Oo nga naman. humigit kumulang ay nakapagpasiya na sil sa mgiging dulo ng istorya.mahasa nang gayo‟y mawala ang inferiority complex nito. Ayun. nang matutong magsalita ang tao.” “Excuse me. . Philippine School of Science and Technology ito. Gagawa tayo ng masamang precedent. Ganito raw iyon. di ibagsak. “I find him kinda weird lately.” “So what shall we do with him?” “Definitely. Sabi ng pangkat ng mga Hari.” pa. Tapos magpapasa tayo ng estudyanteng bobo? Hindi pwede.” “And so what?” “Kailangng babaan batin ang standard sa kanya.

ikan nga. Kahit saan ka makita ay panay ang good morning. e. Paminsan-minsan nama‟y humane sila.” . ito. how i abhor violence.” “Sus naman. Tulad halimbawa ng kaso ni Oasis at Armando.” “Oh. “Ipasa na natin si Oasis.” “Thoughtful „yang batang „yan. naka manakit pa „yan at maraming madamay. talaga namang mahirap „yang klase mo.” “Talaga. At prisintado agad „yan pag nakasalubong ka na maraming dala.” “Pero mababa „yan sa Physics.” “Dapat nga.” “E kung ipa-confine natin sa mental?” “At sino ang magsu-shoulder ng bill?” Tapos ang kaso ni Minyong bago pa man pasimulan ang deliberasyon. Hindi naman sila parating ganoon kabilis magbaba ng hatol.” “Baka „ka mo manunuog pa „yan.“Have you considered his case lately?” “Anong gagawin natin sa kanya? Meron ba tayong policy sa ganyang kaso?” “Mabuti siguro‟y pauwiin natin sa kanilang tribo. Uso pa naman sa Maynila ang sunog ngayon. mga kaiskuwela rin namin.

Inabutan ko siyang nagsasalansan ng mga libro.” “Ang sweet-sweet ng batang „yan. pasado na „tong dalawa?” “Approve. Manang-mana sa Tatay niya. “Come on in.” Mahirap talaga sa mundo ang hindi pogi at walang amang duktor.” Sabi niya habang nakataas ang isang kilay. He is not a thoroughbred minority.” “Ipapasa ko yan. Ngiti ka lang basta. Konting tiis.” Idiniin niya yung your attitude. Kaya lang naman „yan mababa. “Called your for two reasons. “Jojo. It is only the mother. The father is an Ilocano who migrated to Mountain Province. ang tao‟y hindi pulos tiyan tulad ng gusto mong palabasin. Titigil din pag nagsawa. Sit down. Huwag kang kikibo.” “You bet. .“How about Armando? Another cultural minority?” “Excuse me.” “Pogi pa talaga. Doctor pala ang ama n‟yan. Mahirap makipagtalo sa teacher. Regarding our lesson and your attitude in class.” Sabi ni Mrs. Nagkasakit “Ano. Heto na naman kami sa loob-loob ko. Sana‟y natuloy na ang lagnat ko para wala nang sermunang naghihintay. paalala ko sa aking sarili. Kung bakit kasi hindi na lang ako nagkasakit.” kasi. Pero tipong wala siyang balak magshort cut ng sermon. kasi matagal umabsent. Moral Character matapos aking kumatok at papasukin sa kanyang cubicle.

I also don’t like you. I don’t like your attitude in class. Our lesson is more complicated than you thought. di sana‟y nasabi ko ring “The feeling is mutual.” Sa halip. may part III pa „tong usapang ito. ngiti lang. “Good. which is all together wrong. ang part II ng kanyang sermon. Pasok sa kanang tenga. Bakit hindi mo gamitin ang power or elite approach? Behavioralism and trend ngayon sa west. Iyon ay isang halimbawa ng priori statement. Lihim na namang pumapalakpak ang kanyang tenga sa tuwa.” Ibig pa palang sabihin. “To be honest about it. Hayaan mo lang siyangn magsalita nang magsalita. Now. Do you get me?” Tumango naman ako. Napaamo niya ang suwail ng eskuwelahan.” Kahit hindi ko siya tingnan. alam kong tatangu-tango siya sa tuwa. mam.” . Paalala ko uli sa sarili ko. Bakit hindi ka makigaya?” Huwag mong pansinin. mam. ang nasabi ko na lang ay “Can i go now. sa loob-loob ko.” “15. Labas sa kaliwa. mam. At ngayon.” Diyos me. pati pala personal life ko‟y pinakikialaman na rin nila ngayon. alam mo sigurong wala kang pinanghahawakang data. Saka ako bumulong ng “I’m sorry. Panay speculation lang ang pinagsasabi mo at walang katuturan ito sa scientific world. “How young are you Jojo? Speak up. What you mean probably is the role of economic determinism in contemporary Philosophy. Siya ang teacher kaya ang pakiramdam niya‟y siya lang ang pwedeng tama. mam?” “I’m not yet through. “They saw you in the chapel last night. Sana‟y kasing honest din niya ako. Naramdaman ko ang init ng kanyang titig sa aking mukha. Pasasaan ba‟t mauubusan din iyan ng sasabihin. Smart aleck!” Yuko na lang ako.“Walang essence ang pinagsasabi mo kanina. which I happened to have. “Do you get me?” Tango pa rin ako.

Gles-ing. Sana‟y kasing tapang ako ng gusto kong mangyari. kung mababaliw ako tulad ni Minyong. Moral Character ng kung ano hindi dapat maging ang isang babaeng estudyante.“15 and already you are. “Ano ba talaga ang ginawa nyo‟t nagpuputok ang butsi ni Mrs. pa chapel-chapel pa kayo.. Gles-ing sa chapel nang ganoong oras ng gabi. di suntok na lang sa hangin at magbubulong na balang araw. Alam mo nang teritoryo ng mga santo “Kung nagmu-motel kayo. Kawawang Tess.” “E. “Ligawan mo kaya si Mrs.” bago ako tuluyang lumabas ng kanyang cubicle. siguro‟y hindi nila ikatutuwa. kasi naman. Gusto ko siyang balikan. walang himalang mangyayari roon. Si Mrs.” yon. Gusto ko na talagang magwala. balita nami‟y bida ka na naman. Nasa lobby ang mga kabarkada kong alaskador.” sabi ko. anong magagawa ko sa chapel kahit ka may madyik. Halos natitiyak ko nang gagawin na naman itong halimbawa ng mga Mrs.” sabi ko.. Gles-ing?” . “Jojo. Ano bang masama sa ginawa ko sa chapel? Magkahawak lang kami ng kamay ni Tess. Masama ba „yon? Siguro ang masama‟y kung bakit biglang napasyal si Mrs. Gusto kong isambulat sa mukha niya ang lahat ng hinanakit ko sa mundo.” Saka niya dinugtungan ng “I’ll let your mother know about this.” “Tigil. di wala sana silang alam. tiyak na halos pumasok ang dila sa ilong sa pagbabando ng kanyang scoop.” “Hayaan mo ang mga hayupak na ya‟t magsasawa rin yan. Ano pa ang magagawa ko. pero natitiyak kong ipagtataka nila kung bakit. Gles-ing sa klase namin kanina?” “Isa pa to.

. Bakit ba ayaw nilang makakita ng katotohanang iba kaysa kinagisnan nila? Bakit ba kasi gusto nilang maging kamukha nilang lahat ang tao sa mundo? Dahil ba sa kanilang palagay ay sila ang nakadiskubre ng mina ng talino at tama. ang ibig lang sabihin.” yaya ko sa kanila. alaskado na naman ako.” Saka sila nagtawanan. Philippine School for Science and Technology ito. “Ano ba talaga ang ginawa mo sa chapel?” “Ano pa. “Tara na lang sa Cubao. ang greatest Russian writer para kay Chekhov at Tolstoy.” “Sila kaya. isang taong karanasang pinatagal ng dalawampung taon? Ngayon ko lang naiisip.” Buwisit na buhay ito. Buti pa sila. kung buhay siguro si Beethoven at kukuha ng eksamen sa eskuwelahan. paano naging tao?” “Nagtinginan lang. Akala mo‟y hindi nakipag-holding hands noong mga bata.. Sobra na ito. Saka pinabuntunan ng one for the road.o. Robinson yon. yung dalawampung taon sa serbisyo. Masama ba „yon? Para nagsumpaan lang kami sa harap ng altar na hindi maghihiwalay kahit ako ma-kick out.. Yung isang round ng beer ay nasundan ng isa pa nga at isa pa ulit. Ako yata. “Malay mo. kahit bilang estudyante o teacher ay titak na hindi siya tatanggapin. E. kaya wala nang natira sa amin para diskubrihin? Pero hindi ba yung tinatawag nilang expertise. Nakitawa rin ako kahit naiinis na ako sa buhay. baka lalong malahing Mrs. mabisyong tao yan.. Kabastusan na ba iyon? Bakit kasi ang dudumi ng isip nila. pwede kayang magturo ng comparative literature rito? Sa palagay ko‟y hindi rin. Kung gaano kabilis ang boto ng beer ay ganoon din kabilis ang oras. isa ka pa. nabuntis na. kahit sa paglilibang ay mga teachers ko pa rin ang nakikita.“Tar. Di holding hands. Bawal ang lasenggo sa klase. Bukod sa wala siyang unit sa English ay wala rin siyang diploma sa education. kahit paano‟y masaya. tapos pakikitunguhan at ituturing na tao ang isang kung sinong bukod sa tamad magbihis ay madalang pang maligo? Si Einstein kaya? Hindi rin pwede. ang eskuwelahan ng mga magiging scientists balang araw.” Saka sila nagtawanan. si Maxim Gorky kaya.

mababago ang kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. at Mr. sense of propriety at dequorum. Mr. Yun kayang conduct nila sa klase noong araw ay panay uno? Kung talagang hindi sila nagkakamali. Kung sa bagay. pero sa bikas niya ngayon ay nistulang peacock at X‟mas tree na rin siya. Naiisip ko tuloy kung propriety rin yung tawag sa mga teacher kung makadamit civilian sila kapag Miyerkules. Si Virgin Mary ay asawa ng hamak na karpintero. Nasa Pilipinas lang pala ang mga living saints. Saka kukulayan ng brilyante ang tenga. Baka akala nila‟y biru-biro ang maging estudyante. dapat itong i-report agad sa Santa Papa sa Roma. tapos nakasandalyas pa. White polo shirt at black pants (pagdisentihin mo si Kristo). kung makasalubong siya roon ni Mrs. Yun ang proper sa kanila. Yung barkada.” At para talaga mapansin. Ang taong naniniwala sa sarili ang gusto nilang lapastanganin. kay lakas ng loob. Kaya siguro nila tinakpan ang kahubdan ni Kristo sa pelus na nangingintab sa dami ng borloloy. Ininsulto raw ito ng mga Hudyo kaya ipinako nang hubo sa krus. baka ma-shock pa ang mga ito. Moral Character o ni Mrs. ganito ang sasabihin nila. papapasukin kaya sa gate pa lang? Hindi pwede. noon ko lang napansin ang ayos ni Kristo. English. kailangang humahalimuyak din sila sa bango. Alin kaya ang mahalaga. Spermatozoa.” . Pati nga ang kanyang luha ay ginawang perlas. Alin na lang kaya ang pwedeng pakialaman? Saan kaya pwedeng maging bida sa mundo? Buti pa referendum. kasali kami. Clean cut (pagsuklayin mo si Einstein). dahil kung sa Science siya ipapanganak. wala naman siyang sense of dequorum. iba na ang usapan. at Ph. Ay. behavioralism na ang trend ngayon sa west. Ops. ang kapalaran ng Pilipinas o ang moral character? Yung kapalaranng Pilipinas pwedeng isugal. hindi na maiino yon. Yun bang parang a-attend sila ng party. Yung parang walking pharmacist. Pero naiinsulto sa hubo ang mga Mrs. Mrs. Sa kanilang ganda at ningning. Ang hindi nila naging kamukha ay agad nilang napapansin.D. Yun bang ang tipo ng tela ay mapapansin agad at mapagsasabihang “Ang ang ganda. Sino nga ba naman si Jojo sa kanila na “isang kung sino lang. baka mabuko lang siya ng “Who is your authority. braso at mga daliri. ang magturo? Para silang hindi naging bata. English. where is your data. Moral Character. nakadi-jingle mag-isip.A. dibdib. ang bastos naman ng appearance. nakapasa kaya sila sa Science? Scholar din kaya sila? Pero bakit naging teacher lang sila sa loob ng mahabang panahon? Iyon lang kaya ang alam nila sa buhay. Mrs.” Noon kayang mga estudyante pa sila. si Alma Moreno o si Elizabeth Oropesa ay hindi naman pwedeng pagpasiyahan. English.Si Kristo kaya kung mabhuay ulit at magpunta sa Science? Maestro raw siya kahit walang M. para kang nanakita ng X’mas tree sa isang mahal na araw. Para bang nang ipanganak sila‟y alam na nila ang lahat ng bagay. hindi nag-aahit.” Saka kung magsermon dito si Christ. English. Bakit hindi ka makigaya?” Siguro kaya sa sabsaban na lang ang napiling birth place niya. talagang nakatataranta. pero kung sino ang mas seksi. saan mo nabili? Siguro ang mahal ano?” Na sasagutin naman ng kausap na “Mura lang yan. for adults lang kasi yon. Maano kung anak siya ng Diyos. “Lagyan kaya natin ng thumb tacks yung upuan ni Mrs. Palagay ko. Long hair. Discipline at kanilang mga katribo. gawang Rustan. “Imagine. leeg. Mathemathecian. Noong gabing mahuli kami ni Tess ni Mrs.

2002 . -###Sanggunian: Cordero.” “Ibagsak ang pasismo. Hindi baleng drop-out. basta tao lang ako. pero mahirap namang um-Ingles. ang kapalaran ng mga sinasadistang estudyante. Ayaw kong maging Minyong. Mega-Jesta Prints.” “Alpha Phi Omega. Pero sa ngayon. Aurora S. tapos ipasasagot pa ito sa kanya sa kasaysayan.” Si Marcos kaya? Santambak ang problema nito sa buhay. idi-jingle ko na lang muna ang sama ng loob. Ayaw kong maging robot. paano ako nito mapapansin? Mag-report kaya ako kay Carter. hanggang may makabasa at makarinig ng aking sumbong. Inc. Bakit nga pala sa sermon on the Mount of Sinai wala yung “Blessed are the poor students for they shall inherit. Usbong: Wika at panitikan 4. & Magbaleta. Kailangang magsalita na ako. kaya tiyak na alam na Niya ang problema ko.” “LABAN. ako kaya.” “IF you can reach this high. you shall be great. Corazon G. issue rin ito ng human rights. Marami na roong mauna.” siguro‟y dahil wala na siyang langit o lupang pwede pang ipamana sa iba. Sa Diyos na lang kaya ako susulat? Pero nasa lahat ng lugar at sulok daw ito.” “Wanted pen pal.“Di aaray „yun!” “Hi-hi-hi. Maliit ang comfort room kung doon ko isusulat ang aking mga sumbong. kanino pwedeng magreklamo? Sulatan ko kaya si Valencia? Baka naman sagutin ako nito ng “Uminom ka ng kape. baka ako mabaliw.” Magrereklamo rin ako sa pader kung kailangan..” Buti pa sila at nakukuhang ngumisngis.. “What you’re holding now is the future of the fatherland. biro mong problemahin nito pati kapalaran ng Pilipinas. Saka interesado lang ito sa giyera na naluluma sila. ayaw kong maging bato.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful