Filipino III Ukol sa Panitikan

Panitikang Filipino sa Iba't ibang panahon

Panitikang Filipino sa Iba’t ibang Panahon
ni G. Francis Rodolfo M. Marcial Jr.

Panahon ng Katutubo

Bago pa man dumating ang mga Kastila sa Pilipinas, mayroon nang sining at panitikan ang mga sinaunang Pilipino.

Karamihan sa mga panitikan nila‟y yaong mga pasalin-dila gaya ng mga bulong, tugmangbayan, bugtong, epiko, salawikain at awiting-bayan na anyong patula; mga kwentong-bayan, alamat at mito na anyong tuluyan at ang mga katutubong sayaw at ritwal ng babaylan bilang pinakaunang anyo ng dula sa bansa.

Karamihan sa mga panitikang ito ay pasalin-dila. May mga panitikan ring nasulat sa mga piraso ng kawayan, matitibay na kahoy at makikinis na bato. Ngunit iilan na lamang ang mga natagpuan ng mga arkeologo (archeologists) sapagkat batay sa kasaysayan, pinasunog at pinasira ito ng mga prayle nang dumating sila sa bansa sa paniniwalang ang mga ito ay gawa ng demonyo.

Pananakop ng Kastila

Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong Gs – GOD, GOLD at GLORY. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo, maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop.

Mahahati ang panitikan sa dalawa sa panahong ito: una ay pamaksang pananampalataya at kabutihang-asal at ang ikalawa ay ang panitikang panrebolusyon.

(1) Panitikang Pamaksang Pananampalataya at Kabutihang-asal

Dahil sa pananampalataya ang pangunahing pakay ng mga Kastila, karamihan sa mga unang akdang nalikha sa panahong ito ay halos paksang pananampalataya. Halimbawa sa mga ito ay ang mga uri ng dulang senakulo, santa cruzan at tibag; tulang gaya ng mga pasyong inaawit. Sila rin ang nagpakilala ng konseptong maharlika o dugong bughaw sa mga Pilipino na

mababatid sa mga akdang awit na ang mga pangunahing tauhan ay mga hari, reyna, prinsipe at prinsesa – isang patunay ang awit na Florante at Laura ni Balagtas at mga dulang duplo at karagatan.

Sa panahong ito, piling-pili lamang ang nakasusulat sapagkat wikang Kastila lamang ang kinikilala sa ganitong larangan. Kaunti lamang ang nakasusulat sa Kastila dahil sa pagpipigil, sa nadaramang takot at pagiging madamot ng mga Kastila.

Sa panahong ito nalimbag ang pinakaunang aklat sa bansa; ang Doctrina Christiana na nalimbag noong 1553 na isang panrelihiyong aklat. Ang pasyon ang isa sa patulang anyo na makarelihiyon. Samantalang ang mga dula sa nama‟y ang mga senakulo, Santa Cruzan, at tibag. Ang mga dulang Moro-Moro naman ay pumapaksa sa tagumpay ng mga Kastila, isinasadula rito ang mga himagsikan sa pagitan ng mga sundalong Kastila at mga Muslim sa Mindanao at sa wakas ng dula, palaging nagwawagi ang Kastila at talunang niyayakap ng mga Muslim ang Kristiyanismo. Nauso rin ang carillo o mga dulang puppet na yari sa karton na gumalaw sa likod ng isang mailaw at puting tela.

Ang mga panitikan namang ukol sa kabutihang-asal ay ang Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro.

Nalimbag rin sa panahong ito ang pinakaunang newsletter sa bansa noong 1637 – ang Successos Felices (Fortunate Events) ni Tomas Pinpin na may 14 na pahina. Ngunit noong Agosto 8, 1811 lamang nalathala ang pinakaunang pahayagan sa bansa – ang Del Superior Govierno na umabot hanggang labinlimang tomo.

(2) Panitikang Rebolusyonaryo at Sedisyoso

Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila, karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan.

Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino; nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasangayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19, 1889 na naglalayong “matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya, maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya.”

Dahil sa mahigpit ang pamahalaan, nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba‟t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapang-alipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat.

Ang pambansang bayaning si Dr. Jose P. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad; at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos.

Ang mga bayaning sina Marcelo H. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL), Graciano Lopez-Jaena, Antonio Luna, Mariano Ponce, Pedro Serrano Laktaw, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, at marami pang iba ay nagsisulat din.

Pananakop ng Amerikano

Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.

Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa, sumulat ang mga Pilipino sa Kastila, Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat.

Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal; Claro M. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati; si Lope K. Santos na sumulat ng obra-maestrang “Banaag at Sikat” at nagpauso ng panitikang sosyalista; si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulatsagisag na „Huseng Batute;‟ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na „Huseng Sisiw‟ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig; si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang “Walang Sugat” at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog; si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba.

Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula.

Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano, naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulangtahimik.

Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino.

Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Di naglaon, ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan.

Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi rin nasiyahan ang mga manunulat.

Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 – ang Tanikalang Ginto. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino. Ang dulang Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang “Hindi Ako Patay” na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Pananakop ng Hapon

Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima, gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7, 1941. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya‟t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino, isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng

wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura, kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito.

Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod), nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7)

Panahon ng Pagkamit ng Kalayaan hanggang Kasalukuyan

Naging makasaysayan sa mga Pilipino ang pagbabalik ng kanilang kalayaan mula sa kamay ng mga Hapon. At dahil sa kalayaang natamo, higit ring sumigla ang kalayaang pampanitikan ng bansa.

Bilang patunay ng kasiglahan ng panitikang Filipino sa iba‟t ibang uri sa panahong ito ay ang pagkakalimbag ng mga sumusunod na katipunan ng mga aklat: Mga Piling Katha at Mga Piling Sanaysay ni Alejandro Abadilla, Maiikling Kwentong Tagalog ni Teodoro Agoncillo, Ako‟y Isang Tinig ni Genoveva Edroza-Matute at marami pang iba. Kinilala rin buhat sa panahong ito ang mga panitikang panlalawigan dahil sa mga inilunsad na mga pambansang pananaliksik at pagsasaling-wika ng panitikan ng Pilipinas.

Lalo pang sumigla ang panitikang Filipino nang ilunsad ang gawad Carlos Palanca Memorial Awards for Litetature.

Sumilang din sa panahong ito ang aktibismo ng mga batang mag-aaral noong nagsisimula ang dekada ‟80 at ang kanilang panitikang aktibista gaya nina Virgilio Almario (na may sulat-panulat na Rio Alma) at Quintin Perez.

Pinakamasigla rin ang mga panitikang namayagpag sa media gaya ng sa radyo, telebisyon at sinehan. Nagsilang ang panahong ito ng mga musikerong Imelda Papin at Victor Wood, ng Hotdog, Sampaguita, Asin, Ryan Cayabyab, Levi Celerio, Pepe Smith at Freddie Aguilar na naging laman ng mga jukebox. Mga lagaristang gaya nina Ricardo “Ricky” Lee (mayakda/Himala at Oro, Plata, Mata), Lino Brocka (tagadirehe/Maynila sa Mga Kuko ng Liwanag) at

the Teeth.Ishmael Bernal (tagadirehe/Himala) at Marilou Diaz-Abaya (tagadirehe/Oro. tula. Alapaap. Himala. Nag-uumpisa pa lang ang ikadalawampung siglo. Mandaluyong City. Dahil sa internet nagkaroon ng blogging. Ang TV at 5 and up. Green Department. National Store. Silvertoes. palabas pantelebisyon o kaya‟y programang panradyo. Jose A. higit na sumigla ang panitikang Filipino dahil sa trend o pinauso na dulot ng media. At mga dulang panradyo ay kinagigiliwan naman ng mga nakatatanda. kinilala rin ang mga musika ni Jolina Magdangal. Ngunit ang kasiglahan ng panitikan ay hindi magiging buo kung aasahan lamang ang pagdami at pag-usbong ng mga manunulat. Naipanganak din ang maraming genre ng pelikula gaya ng independent flims at cinema veritae film. Kinilalang The Beatles of the Philippines ang Eheads dahil sa init na taglay ng bawat pagtanghal at bagong awitin. Sumigla rin ang mga dulang pantelebisyong pambata lalung-lalo na ang Batibot. sinasalin ang mga panitikan hindi lamang sa mga pahayagan. Nagsilabasan rin ang mga karikaturang (komiks) na Darna. Banal na Aso Santong Kabayo. Patuloy na dumarami ang mga manunulat na Pilipino sa iba‟t ibang anyo at uri ng panitikan gamit ang iba‟t ibang media dahil sa mga inumpisahang kurso sa mga universidad at kolehiyo at pangangasiwa ng gobyerno ng mga pagsasanay sa mga kinakikitaang husay na mga mamamayan. Kinilala ang Eraserheads (isang bandang binubuo ng mga mag-aaral ng UP) sa pagpapasigla muli sa OPM. Mata). Nagbigay ng bagong hihip sa kulturang Pilipino ang mga bandang ito na nagpakilala ng iba pang genre ng musika sa lahi. Rossel Nava at Carol Banawa na mga supling ng makabagong melo-musika ng bansa. Sa kasalukuyan. Iskin. Jeremiah. Siakol. kundi sa pamamagitan din ng hi-technology – ang Internet. Panitikang Filipino (pampanahong elektroniko). Puspusan din ang produksyong pampelikula na nagsalin ng mga maikling-kwento at nobela sa pelikula at ginawang inspirasyon ang mga awit. 1991 . Peksman. Overdrive. -#- Mga Sanggunian: Book Arrogante. Ilan sa mga awiting kinilalang imortal sa panahong ito ay ang Huling El Bimbo. sanaysay at kasaysayan sa pagbuo ng marami pang dulang pampelikula. Rivermaya at Parokya ni Edgar. Pare Ko at Miss sa Loob ng Jeepney. Prinsesa. hindi lamang sa anyo ng pelikula. video clipping at audio airing na patuloy na bumubuhay sa panitikan hindi lang ng Filipino kundi ng ibang lahi mandin. Maliban sa mga banda. Plata. kailangan din ang pagpapahalaga at pagmamalasakit ng mga mambabasa na katuwang sa pagtaguyod ng panitikan ng lahi. et al. Nagbukas ng daan sa marami pang musikero ang Eheads gaya ng sa Yano. magazine at aklat. Liwayway at Zuma ni Mars Ravelo at ang pinakatanyag na Pugad Baboy.

Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. Rex Book Quezon City.Store. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak.com Quezon Inc. __________________.htm (/Larawan 3) Tags: lektyur 70 comments share Parabula ng Ama. ANAK AT KALABAW Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. Alito L. Bede‟s Publishing House Inc.aenet. City. Mutya Publishing House. Valenzuela City. www. Casanova. 1984 Garnace-Ulit.wikapedia. Perla Ph. Pagpapahalaga sa Panitikan ng Pilipinas.htm (/Larawan 1) __________________. Dolores S. Sandigan ng pamahayagang pangkampus. Anak at Kalabaw Jun 12. Grandwater Publications and Research Corporation. 2002 Sebastian. http://www. Ang ama‟y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. Patricino V. Arthur P. Mandaluyong City. .D et al. '08 3:35 AM for everyone PARABULA NG AMA. 1998 Malinao. National Book Store.com/cd/eraser3. Kasaysayan at pag-unlad ng dulaang Pilipino. Panitikang panrehiyon sa Pilipinas. Makati City.elaput.htm (/Larawan 2) __________________. Feredico B. 2000 __________________. http://www. at Tanawan. Carmel T.org/family/filmhistory. et al. Journalism for Filipinos. 1951 Villafuerte. Mega-Jesta Prints. 1997 Mosura. http://websayt. Ang dulaang Tagalog.com/mageln24. Valenzuela City.

” Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. At siya.. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. napapagod din „yan.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. Naglakad. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. komportableng nakasakay sa kalabaw. Kahit hayop. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nag-aararo ang ama.” Napahiya ang ama sa kanyang narinig. Ang layo ng bukid na pinanggalin. . Pagod pa sa paggawa roon. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. Nang maabot ang ikatlong baryo. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. Dala rin nila ang kalabaw na siyang magaararo sa lupang tatamnan. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na „yan. anong klase ama „yan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan.” Sumakay sa kalabaw ang dalawa. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. Maghapong nag-araro sa bukid. Nang makarating ng bahay. Magdidilim na at pagod na ang ama. Itong mag-ama.. napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. napapagod at may pakiramdam din. Narinig na lamang nila: “Hay naku. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw.. “Ano ba naman iyang batang „yan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: “Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Ano pa ang silbi nito? Tsik. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw.” Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Habang sila‟y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. “Kawawa naman ang kalabaw. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama.tsik. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid..

Kahalagahan ng Wika Mahalaga ang wika sapagkat: 1. 2008 Katuturan Binanggit ni Austero et al (1999) mula kay Gleason na “ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na isinaayos sa paraang arbitraryo. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan. at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. 3. Ang mga tunog ay hinugisan/binigyan ng mga makabuluhang simbolo (letra) na pinagsama-sama upang makabuo ng mga salita na gamit sa pagpapahayag. Francis Rodolfo M. Marcial Jr. .” Dagdag naman nina Mangahis et al (2005) na ang wika ay may mahalagang papel na ginagampanan sa pakikipagtalastasan. Katangian ng wika 1. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao. Guro sa Filipino. 2. 4.Wika G. Ito ang midyum na ginagamit sa maayos na paghatid at pagtanggap ng mensahe na susi sa pagkakaunawaan. Hayskul Yunit Pamantasan ng Ateneo de Zamboanga Febrero. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika.

doktor. /m/.‟) d. Hal. . /i/. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. saya. /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/. Inakyat niya ang puno. /u/. Umakyat siya sa puno. ang morfema ay tawag sa pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. Mataas ang puno. Ang puno ay mataas. -um-. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. singsing. (hindi maaaring „Tall is the tree. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. Hal.a. panlapi at fonema. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema. b. doktora c. Sa Filipino.‟ o „Tall the tree. dentista Panlapi = mag-. bulaklak. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. maglaba. -in-. The tree is tall. Salitang-ugat = tao. laba. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema. /p/. -an/-han Fonema = a *tauhan.

Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. bahay ang tinutukoy nito. Ang wika ay arbitraryo. Ang wika ay buhay o dinamiko. (Tingnan ang ponolohiya) 3. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. 4. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. d. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. b. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay]. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. Ang wika ay binubuo ng mga tunog. Halimbawa: BOMBA Kahulugan a. Pampasabog Igipan ng tubig mula sa lupa Kagamitan sa palalagay ng hangin Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula . Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Sa French naman. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. leksikon at istrukturang panggramatika. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. Sa Ingles naman. Halimbawa Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. Ang wika ay may kakanyahan. 5. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. c. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. Sa Subanon naman. Upang magamit nang mabuti ang wika. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo).2. mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika.

sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca C. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. D. ng mga tao lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano. /pre/ para sa 'pare' balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang „eklavush‟. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito. F. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin.e. edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan. sa mga paaralan at pamantasan. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Ayon sa pagsasalaysay. sa korte at iba pang venyung profesyunal Teorya ng pinagmulan ng wika  Teorya sa Tore ng Babel – Ang teoryang ito ay nahalaw mula sa Banal na Kasulatan. Visaya at iba pa. Cebuano. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. May level o antas ang wika. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. sa gobyerno. noong umpisa‟y iisa ang wika ng tao na biyaya ng Diyos. Gaya sa Chavacano. Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan kolokyal . formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda B. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na'. Halimbawa. E. „erpat at ermat‟ at „cheverloo‟. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. Antas ng wika A. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto.ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. 9. Dahil sa nagkakaunawaan ang . binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. Tausug. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. Ilonggo. 8. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa. 7. Lahat ng wika ay nanghihiram. Sa komunikasyon ng mga pipi. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. Nasusulat ang wika. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. 10. Dahil sa ganitong pagkakataon. [jip] at Kastilang [educaćion].

Maynila Tags: lektyur 300 comments share tauhang lapad vs tauhang bilog Nov 8. Teoryang Yo-he-ho – Isinasaad dito na nagsimula ang wika sa indayog ng himig-awitin ng mga taong sama-samang nagtatrabaho.lahat. (1999). Teoryang Yum-yum – Sinasabi sa teoryang ito na ang wika ay nagmula sa pagkumpas ng maestro ng musika at sa bawat kumpas ay nagagawa niyang lumikha ng tunog mula sa kanyang labi. at Tiangco. Nang nabatid ito ng Panginoon. Maynila Santiago. napag-isipang magtayo ng isang tore upang hindi na magkawatak-watak at nang mahigitan ang Panginoon. nagkawatak-watak na ang tao dahil iba-iba na ang wikang kanilang binibigkas kaya nagkanya-kanya na sila at kumalat sa mundo. Komunikasyon sa akademikong Filipino. (2005). Ang pag-aaral ng wika.    Teoryang Pooh-pooh – Ang tao ay nakalilikha ng tunog sanhi ng bugso ng damdamin. Mega-Jesta Prints. Cecilia S. Lilia F. Makabagong balarilang Filipino. saya at paglalaan ng lakas.  Teoryang Ding-dong – Maliban sa tunog ng hayop. et al. (1979). patak ng ulan at langitngit ng kawayan. REX Book Store. (2003). Lunsod ng Quezon Santiago. Filipino sa iba‟t ibang disiplina. napabubulalas ang mga tunog ng pagdaing na dala ng takot. (2003). et al. Inc. galit. REX Book Store. Nang nawasak na ang tore. Lunsod ng Quezon Austero. et al. Mga Sanggunian: Antonio. '07 4:06 AM for everyone .  Teoryang Bow-wow – Sinasabi sa teoryang ito na nagkaroon ng wika ang tao dahil noong umpisa‟y ginagaya nila ang tunog na nililikha ng mga hayop gaya ng tahol ng aso. University of the Philippine Press. Inc. Norma G. Panimulang linggwistika sa Pilipino. Gamit ang bibig. Alfonso O. ginagaya naman daw ng tao ang tunog ng kalikasan at paligid gaya ng pagtunog ng kampana. bumaba Siya sa lupa at sinira ang tore. Alfonso O. lungkot. C & E Publishing. Lunsod ng Valenzuela Paz. tilaok ng manok at huni ng ibon. Consuelo J.

ay . Ang dati'y mapagtimpi ay sumabog at hindi na maawat na tao. Ibig sabihin. Sinunggaban niya si Padre Damaso at saka tinutukan ng kutsilyo sa leeg. matipid at piling-pili sa paggamit ng mga salita at laging nagtatapos nang may kaayusan. hindi nagbago ang katauhan ni Tiya Isabel sa kabuuan nito. At ipinahihiwatig lamang nito na makatwiran magkaroon ng tauhang walang ipinagbago sa isang kwento. Halimbawa. Teoryang Humanismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na ang tao ang sentro ng mundo. ukol sa pagkakaiba ng estado sa buhay ng dalawang nag-iibigan. Ngunit bijhira ang ganitong uri ng tauhan sa mga kwento. ang kanyang pagkatao ay ganoon pa rin. Si Ibarra ay halimbawa ng isang tauhang bilog.Ano ba ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog? Ang tauhang lapad (plain character) ay uri ng tauhan sa anumang anyo ng panitikan na hindi nagbabago ang katuahan sa loob ng kwento. karaniwan ang daloy ng mga pangyayari. Bilang ang kanyang kilos at tipid siya sa pananalita. Nagbabago ang katauhan ng isang tauhang bilog sa loob ng kwento. Ibig sabihin mula umpisa ng pelikula hanggang wakas. Halimbawa sa novelang Noli Me Tangere. Tags: lektyur 22 comments share Teoryang Pampanitikan Oct 17. Ngunit nabasa ang kanyang katahimikan at pagkamatimpi sa ikatatlumpung kabanata. ang tauhang bilog (round character) naman ay kabaligtaran ng tauhang bilog. sa Noli Me Tangere ipinakilala si Ginoong Crisostomo Ibarra bilang isang taong tahimik at mapagtimpi. masunirin na kapatid at mapagmahal at maalahaning tiyahin. Ang mga katangiang ito ay taglay pa rin niya hanggang sa katapusan ng novela at walang nagbago sa kanyang katauhan sa kabuuan nito--. '07 11:52 PM for everyone Teoryang Klasismo/Klasisismo  Ang layunin ng panitikan ay maglahad ng mga pangyayaring payak. Ngayon. matutukoy mo na kung anong uri ng tauhan mayroon ang kwentong iyong binabasa o kaya'y pelikulang iyong napanood. Siya ay mahinhing babae. mayroong pagbabago sa kanyang katauhan habang tumatakbo ang kwento. Marahil naintindihan mo na ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog.ibig sabihin hindi nagbago ang kanyang katauhan at lapad ang kanyang pagkatao sa kabuuan ng panitikan. Samantalang.

Sa halip na paglalarawan at tuwirang maglalahad ng mga imahen na layong ilantad ang totoong kaisipan ng pahayag sa loob ng panitikan.binibigyang-tuon ang kalakasan at mabubuting katangian ng tao gaya ng talino. Teoryang Arkitaypal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga mahahalagang bahagi ng akda sa pamamagitan ng mga simbolo. Teoryang Realismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga karanasan at nasaksisan ng may-akda sa kanyang lipunan. saloobin at iba pang nais na ibahagi ng may-adka na higit na madaling maunawaan kaysa gumamit lamang ng karaniwang salita. Teoryang Feminismo  Ang layunin ng panitikan ay magpakilala ng mga kalakasan at kakayahang pambabae at iangat ang pagtingin ng lipunan sa mga kababaihan. Ngunit hindi basta-basta masusuri ang mga simbolismo sa akda. Madaling matukoy kung ang isang panitikan ay feminismo sapagkat babae o sagisag babae ang pangunahing tauhan ay ipimayagpag ang mabubuti at magagandang katangian ng tauhan. Ang lahat ng simbolismo ay naaayon sa tema at konseptong ipinapakilala ng may-akda sa mga mambabasa. Pinakamainam na alamin muna ang kabuuang konsepto at tema ng panitikan sapagkat ang mga simbolismong napapaloob sa akda ay magkaugnay sa isa’t isa. talento atbp. ideya. ang panitikan ay hango sa totoong buhay ngunit hindi tuwirang totoo sapagkat isinaalang-alang ng may-akda ang kasiningan at pagkaefektibo ng kanyang sinulat. Teoryang Imahismo  Ang layunin ng panitikan ay gumamit ng mga imahen na higit na maghahayag sa mga damdamin. Teoryang Formalismo/Formalistiko . kaisipan. Samakatuwid.

Teoryang Romantisismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipamalas ang iba’t ibang paraan ng tao o sumasagisag sa tao sa pag-aalay ng kanyang pag-ibig sa kapwa. bansa at mundong kinalakhan. kung ano ang sinasabi ng may-akda sa kanyang panitikan ang siyang nais niyang ipaabot sa mambabasa – walang labis at walang kulang. paniniwala. Walang simbolismo at hindi humihingi ng higit na malalimang pagsusuri’t pang-unawa. Teoryang Markismo/Marxismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipakita na ang tao o sumasagisag sa tao ay may sariling kakayahan na umangat buhat sa pagdurusang dulot ng pangekononiyang kahirapan at suliraning panlipunan at pampulitika. pagkatao) sa isang tauhan sa kanyang akda. . Teoryang Eksistensyalismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na may kalayaan ang tao na pumili o magdesisyon para sa kanyang sarili na siyang pinakasentro ng kanyang pananatili sa mundo (human existence). Teoryang Saykolohikal/Sikolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipaliwanag sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga salig (factor) sa pagbuo ng naturang behavior (pag-uugali. Ang mga paraan ng pag-ahon mula sa kalugmukan sa adka ay nagsisilbing modelo para sa mga mambabasa. pananaw. Samakatuwid. Ang layunin ng panitikan ay iparating sa mambabasa ang nais niyang ipaabot gamit ang kanyang tuwirang panitikan. Ipinakikita sa akda na ang tao ay nagbabago o nagkakaroon ng panibagong behavior dahil may nag-udyok na mabago o mabuo ito. Ipinakikita rin sa akda na gagawin at gagawin ng isang nilalang ang lahat upang maipaalam lamang ang kanyang pag-ibig sa tao o bayang napupusuan.

pinakamahirap. Teoryang Kultural  Ang layunin ng panitikan ay ipakilala ang kultura ng may-akda sa mga .Teoryang Sosyolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang kalagayan at suliraning panlipunan ng lipunang kinabibilangan ng may-akda. ang moralidad ay napagkakasunduan ayon na rin sa kaantasan nito. Sa madaling sabi. Nais din nitong ipakita na ang kasaysayan ay bahagi ng buhay ng tao at ng mundo. Teoryang Moralistiko  Ang layunin ng panitikan ay ilahad ang iba’t ibang pamantayang sumusukat sa moralidad ng isang tao – ang pamantayan ng tama at mali. Naipakikita rito ang pamaraan ng mga tauhan sa pagsugpo sa suliranin o kalagayan ng lipunan na nagsisilbing gabay sa mga mambabasa sa magpuksa sa mga katulad na suliranin. Inilalahad din nito ang mga pilosopiya o proposisyong nagsasaad sa pagkatama o kamalian ng isang kilos o ugali ayon sa pamantayang itinakda ng lipunan. pinakamalungkot at lahat ng mga “pinaka” na inaasahang magsilbing katuwang ng mambabasa sa kanyang karanasan sa mundo. Teoryang Historikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan au bahagi ng kanyang pagkahubog. Kung ang mga babae ay may feminismo ang mga homosexual naman ay queer. Teoryang Queer  Ang layunin ng panitikan ay iangat at pagpantayin sa paningin ng lipunan sa mga homosexual. Ipinahihiwatig sa mga akdang bayograpikal ang mga bahagi sa buhay ng may-akda na siya niyang pinakamasaya. Teoryang Bayograpikal  Ang layunin ng panitikan ay ipamalas ang karanasan o kasagsagan sa buhay ng may-akda.

Mary Grace C. Pinaniniwalaan kasi ng ilang mga pilosopo at manunulat na walang iisang pananaw ang nag-udyok sa may-akda na sumulat kundi ang pinaghalu-halong pananaw na ang nais iparating ay ang kabuuan ng pagtao at mundo. Philippines. Lontoc at Alona M. Valenzuela City. 2004 Tags: lektyur . 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay) Patronicio V. Philippines. Villafuerte Mutya Publishing House. Nestor S. paniniwala at tradisyon minana at ipasa sa mga sunod na salinlahi. Reyes ADMU Press.. Dayag Phoenix Publishing House. Teoryang Feminismo-Markismo  Ang layunin ng panitikan ay ilantad ang iba’t ibang paraan ng kababaihan sa pagtugon sa suliraning kanyang kinakaharap. Inc. Philippines. 2000 PLUMA III: Wika at panitikan para sa mataas na paaralan Ailene G. Mga Sanggunian Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Quezon City. Isang halimbawa nito ay ang pagkilala sa prostitusyon bilang tuwirang tugon sa suliraning dinaranas sa halip na ito’y kasamaan at suliranin ng lipunan. Ipinakikita rin dito na bawat lipi ay natatangi. 1976-1996 Soledad S. del Mundo. Teoryang Dekonstraksyon  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang iba’t ibang aspekto na bumubuo sa tao at mundo. Quezon City. Ibinabahagi ng may-akda ang mga kaugalian.hindi nakakaalam. Basa.

Fransya kung saan natapos niya ang kalahati ng ikawalang kalahati ng novela. Ang mungkahi ni Rizal na sumulat “bilang pangkat” ang novela ay hindi natupad sapagkat ang iba.528 comments share Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere Oct 17. Sa loob ng mga buwan na ito. '07 11:48 PM for everyone Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere nahon Bago ang 1884 Detalye Nabasa ni Rizal ang novelang Uncle Tom’s Cabin ni Harriet Beecher Stowe na naglahad ng pang-aapi sa mga aliping Negro sa Amerika. tinapos ni Rizal ang novela sa Wilhelmsfeld. Pagkatapos ng kanyang pag-aara sa CUM. Napili niya ang bahay-palimbagan na Berliner-Buchdruckrei-Action-Gesselschaft. Inimungkahi ni Rizal na pangkat sila upang mailahad ang lahat ng pananaw. 1884 1885 April-June 1886 Disymebre. Sa kanyang pagkagutom. Halos nawalan na siya ng pag-asa na mailimbag ang novela kaya napag-isipang sunugin ito. isang dating kamag-aaral na siyang tumulong kay Rizal sa pagpapalathala ng novela at nagbigay ng pera upang matugunan ang mga pangangailangan. Inayos ni Rizal ang orihinal na manuskrito ng novela upang mahanda sa paglathala. sa halip na umpisahan ang novela ay nalihis ang perspektibo at ukol sa babae na ang nais isulat. siya ay dumadalo sa mga pagdiriwang nang hindi naman inaanyaya (gate crasher). Nagpalathala siya ang 2. Ngunit nagkamali si Rizal sa pagbanggit ng pinagkunan dahil nakuha niya ito sa Ebanghelyo ni Juan. saka lang siya nakapagdesisyon ng pamagat para dito. 1887 Marso 5.00. Valentin Ventura at ang magkakapatid na Paternos. 1886 Pebrero 21. versikulo Enero 2. Alemanya ngunit wala pang pamagat. Inumpisahan ni Rizal ang pagsulat sa novela sa Madrid at natapos ang unang kalahati. Inimungkahi ni Rizal sa kanyang mga kasamang Pilipino sa Madrid na sumulat sila ng isang novelang hango sa masamang kalagayan ng mga Pilipino sa Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng Kastila at ang lahat ay sumang-ayon. Mayroong isang pagdiriwang ng mga mag-aaral na Pilipino ng Central University of Madrid sa Espanya. binanggit ni Rizal na hinugot niya ang pamagat na “Noli Me Tangere” sa Ebanghelyo ni Lucas. Salamat na lamang at dumating si Dr. Nalulon ang lahat maliban kay Rizal sa sugal at pambabae kaya napabayaan ang napagkasunduan. ipinagpatuloy ni Rizal ang pagsusulat sa novela sa Paris. Hidalgo. Hindi napadalhan si Rizal ng perang panggastos mula sa Pilipinas kaya siya‟y nagutom at nagkasakit. Habang iniimprenta ang novela ni Rizal. Nakasama ni Rizal sina Jaena. Sa kanyang sulat kay Felix R. 1887 . Maximo Viola. 000 sipi sa halaga lamang ng P300. Kapitulo 20.

dahil hindi ko nakasasama ang aking Ama sa langit. 1887 Inilabas na ang novelang Noli Me Tangere ni Rizal sa publiko sa wikang Kastila. Gaya ng tao. Realismo sa Pelikula Ang pelikula ay isang uring pampanitikan sa anyong patanghal.” Dagdag pa ni Reyes. Antonio Ma. Naiiba ito sa ibang uri ng panitikan sapagkat ito ay higit na naisasalang bago ilahad sa madla. Sa ganitong aspekto nagiging mabisa ang isang panitikan dahil pinakamalapit ito sa tao: ang nakikita. Ang bahaging ito bibliya ay nagsalaysay sa araw ng “Easter Sunday. Ayon kay Reyes (1996). maaaring ipakita ng isang pelikula na may kakayahan . marcial/adzuhsfil3/20072008 Tags: lektyur 23 comments share Oct 17. iba ang timbang ng realidad nito kung ito‟y ihahambing sa realidad ng tao. Mayo 5. hindi na napupuna ng ating mga mata ang pagpapalit ng mga larawan. nagmumukhang totoo ang mundong inilalarawan ng isang pelikula. Ang mga bagay na itinuturing na imposible sa mundo ng tao ay maaaring maging posible sa mundo ng pelikula. Nagkakabuhay ang mga larawang ito sa tulong ng isang movie projector. Ngunit mahalagang tandaan na ang realismo at hindi „real‟ kundi halos „real‟ dahil ito ay batay lamang sa realidad sa mundo.” Marso 21. Dahil sa bilis ng pagpapakita ng movie projector sa mga larawang ito. '07 11:46 PM for everyone Ang layunin ng panitikang nasusulat sa perspektibong realismo ay ipakita ang makatotohanang pangyayari sa lipunan at ang panitikang ito ay hango sa totoong buhay at mga pangyayari. Pinuri ni Regidor ang novela at inihambing pa sa Uncle Tom‟s Cabin at Don Quixote ng Espanya. Ngunit ang lahat ng ito‟y ilusyon. maaaring makahawa at makasakit ang isang pelikula. sa pamamagitan ng special effects. nagmumukhang tuluy-tuloy ang paggalaw ng mga pigura sa puting tabing. May sarili itong lohika na hindi katulad ng lohika ng totoong mundo. Sa isang rolyo ng pelikula (film) nakalimbag ang mga larawan na hindi gumagalaw. “Ang bisa ng realidad sa pelikula ay katulad ng realidad ng tao. *Nasalin ang novelang Noli Me Tangere sa iba‟t ibang wika dahil sa husay nito at natatanging katangian. At dahil dito. Ang realidad ng isang pelikula ay gawa ito sa plastik. Ngunit kahit nakakadala ang drama ng isang pelikula. “Ang isang pelikula ay nagkakabuhay lamang sa tulong ng imahinasyon ng mga manonood. 1887 Sinulatin ni Dr. Kapag sinabayan ng synchronized sound ang paggalaw ng mga pigurang ito. Ang daigdig ng pelikula ay umiikot sa pagkukunwari. at karamihan sa mga pelikula ay yaong hango sa realidad.” ang ikatlong araw ng kamatayan ni Kristo kung saan nabuhay siya muli at nagkita sila ni Maria Magdalena: “Huwag mo akong salingan. nararandaman at iba pang karanasan ng tao ay nasasalin sa panitikan. Halimbawa.13-17. Regidor si Rizal.

. Kung tatanggapin ito ng publiko. Manny Reyes. <<wakas>> Sanggunian: Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Ang nakakapinsala ay ang kilos ng tao. Barrios Oct 17. Media Plus. marcial/adzuhsfil/0708 Tags: lektyur 1 comment share Kay Salome. epektibo ang pelikula. Ang lahat ay pinaghahandaan at may editing at direkting na nagaganap. Reyes.” Samakatuwid. Hindi nito kayang magpabilanggo ng mga krimen o magpasimula ng digmaan. wala itong bisa. Patronicio Villafuerte Mutya Publishing House. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay). Salome. Inaabala ang kamay sa kung anong gawain. kailangang laging tandaan na ang pelikula ay iniaayos upang maging sinematik (cinematic). Habang ang mga mata ay nasa lawa. '07 11:45 PM for everyone Lagi na‟y nakaabang sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Nakaupo ka na sa may pasimano. ADMU Press. Philippines. Ideya lang ang hinaharap nito. Quezon City. maaari pa itong mabuhay upang madagdagan ang kapanabikan ng mga manonood. Ang bawat pelikula ay naghaharap ng ideya sa mga manonood. Philippines. Valenzuela City. Ngunit hanggang dito lamang ang teritoryo nito. Philippines. 2000 Malikhaing Pelikula. 19761996.ang isang taong lumipad sa himpapawid. Soledad S. Ngunit kung hindi ito pag-uukulan ng pansin. At ang mga tauhan ay gumaganap lamang kahit ano pang husay ang inuukol sa tauhan – ito ay pagpapanggap lamang. Malaki ang kakayahan ng pelikulang mag-impluwensya ng opinyon. ang Tauhang Hindi Napabilang sa Noli Me Tangere ni Joi C. Bago lumubog ang araw. 1996 V. Ang pagpapatupad ng anumang hangarin ay magsisimula sa kilos ng isang individwal. Waring ritwal ang laging pag-aantabay sa pagdating ng kaibigang tulisan. Hindi nakakapinsala ang isang ideyang pampelikula dahil malaya ang isang individwal na pasyahan ang argumento (ideya) nito. Tuwing makalawang sandali. At kahit maraming tama ng bala ang katunggali ng bida.

Salome. muli at muling inaalo Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang lalaking walang maipapangakong Singsing. tahanan. Kasintalim ng munting karayon Na gamit sa pagsusulsi Ang takot na kumukurot sa puso Tuwing kumagakat na ang dilim At wala pang bangkang tumatawid sa lawa. . Salome. Na maaaring mamutawi sa labi. Kasinghaba ng buhok mong nakalugay Ang paghihintay.Ay. At ang tanging pangarap Na pinahihintulutan Ay ang maging asawa at ina. o mga supling. Ito‟y pahayag ng pag-aanyaya. Ang batas na ito‟y eskpularyong Laging nakalapat sa dibdib Sa paggising at pagtulog. Nakikipagtalo ka sa pangamba Pagkat ang isipan Ay patuloy sa paghabi Ng kung anong masamang pangyayaring Maaaring maganap sa kaibigan. kusina. Ngunit lagi na‟y nakaabang ka Sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang tulisang hinihiram Sa kanyang digmaang ipinaglalaban. Bawal sa mga babae sa iyong pahahon Ang pamimintana. Habang inaalo. At pamaypay na lagi nang nagkukubli Sa iba pang lihim na hangarin. Sa panahong ang daigdig ng babae Ay sala. O sakong ma dumudungaw Sa laylayan ng saya. Habang inaalo. Nakikipagkaibigan ka sa pagkainip Sa bawat hiblang sinusuklay. Muli at muling inaalo. silid. Ang pagtanaw sa lansangan Ay paghangad ng mga bagay Sa labas ng tahanan. Na parang kamison Na sumusilip sa balikat.

Ay. reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuru-kuro. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos . Kinakailangan mong mamuhay at magmahal Nang higit sa iyong panahon. Tulay sa agwat ng mga dekadang Naghihiwalay sa atin Ang iisang pangarap: Ang makamit ang kalayaang magtakda Ng sariling buhay Sa ano mang panahon. tahanan. Uri ng Sanaysay  Pormal – sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. Salome. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito. Tags: tula 1 comment share Oct 17. Hindi man ikaw Ang tinanghal na halimbawa Sa mga dalaga ng iyong lahi. mahalaga at napapanahong paksa o isyu. Sanaysay Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Lalagi ka sa aming alaala. damdamin. kaisipan. Nangahas kang bigyan ng bagong kahulugan Ang mga salitang Pag-ibig. Abadilla ay “nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay. Kaya‟t wala ka man sa mga pahina Ng nobelang dinakila. Sinukat mo ang pag-ibig Hindi sa pamamagitan ng kasal Na may basbas ng langit Kundi ng pag-iisang dibdib Na binibigyang-katuparan Ng pagniniig ng puso at diwa. pagkababae. Kung kaya‟y binuksan mo ang durungawang Ipinipinid ng iba. saloobin. '07 11:41 PM for everyone Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa.

Katawan – sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 3. higit na mabuting gumamit ng simple. Di-Pormal – sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda 2. Talumpati Mga Dapat Isaalang-alang sa Pagtatalumpati . Bahagi ng Sanaysay 1. Wakas – nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Sangkap ng Sanaysay 1. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa      Tags: lektyur 89 comments share Oct 17. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. '07 11:39 PM for everyone Ang talumpati ay isang maayos pagbigkas sa harap ng isang madla kung saan ang mga mahahalagang kaisipan ay inihahatid sa mabisang paraan. 2. natural at matapat na mga pahayag 3. pang-araw-araw at personal. Ito ay isang sining sapagkat magalang ang pananalita ng isang nananalumpati at piling-pili ang mga salitang ginagamit ukol sa mahahalaga at napapanahong paksa. ang maayos at lohikal na pagkasunudsunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo – ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. Panimula – ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Tema at Nilalaman – anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura – ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. karaniwan.

kumpas ng kamay. isinasaulo na ang isang handang talumpati at pipiliin na lamang ang wasto at pinakamabuting paraan ng pag-deliver Katangian ng Isang Mahusay na Mananalumpati      May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Mga Katangian ng Mabuting Kumpas      Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas May buhay at hindi matamlay – iba-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo Nasa pahanon – nasa tayming ang kumpas. Ang Tagapanood/Tagapakinig – higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati. Ang Mananalumpati – dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita. at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanood ng mga tao 2. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibagay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila Uri ng Talumpati/Pagtatalumpati    Biglaan o Daglian – (impromptu) walang pagkakataong makapaghanda ang mananalumpati. kanyang pananamit. kaarawan at iba pa Maluwag – (extemporaneous) ang mananalumpati ay binibigyang ng maikling panahon para maghanda pagkatapos maibigay ang paksa o tanong Handa – (prepared) mahabang panahon ay ibinibigay para maghanda ang mananalumpati. ngunit ang mga pagkakataong ito ay gaya lamang ng mga simpleng okasyon gaya ng mga sa paaralan. '07 11:37 PM for everyone . Ang Talumpati – kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at kaisipang nais iparating ng talumpati upang maiabot ito nang malinaw sa mga tagapakinig 3.1. kanyang asal sa entablado. hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapanikig at ang laki nito -#marcial/fil3/0708 Tags: lektyur 24 comments share Dula (Notes) Oct 17.

maaaring mabatid ito sa simula o kalagitnaan ng dula na nagsasadya sa mga pangyayari. walang dulang walang suliranin. ang karamihan sa mga dulang itinatanghal ay hango sa totoong buhay maliban na lamang sa iilang dulang likha ng malikhain at malayang kaisipan. Gaya ng ibang panitikan. tanghalan ang silid na pinagtanghalan ng mga mag-aaral sa kanilang klase Tagadirehe o direktor – ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip. siya ang nag-i-interpret sa iskrip mula sa pagpasya sa itsura ng tagpuan. at tauhan laban sa kanyang sarili. sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya‟y sa pinakakasukdulan ang tunggalian Kakalasan – ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at pag-ayos sa mga tunggalian Kalutasan – sa sangkap na ito nalulutas. ng damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip Manonood – hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao. sapagkat ang tunay na dula ay yaong pinanonood na sa isang tanghalan na pinaghahandaan at batay sa isang iskrip. ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula Sulyap sa suliranin – bawat dula ay may suliranin. Sangkap ng dula         Tagpuan – panahon at pook kung saan naganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula Tauhan – ang mga kumikilos at nagbibigay-buhay sa dula. sila ang pinanonood na tauhan sa dula Tanghalan – anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan. mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin. sila ang nagbibigkas ng dayalogo. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. maaaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula Kasukdulan – climax sa Ingles. -#- Tags: lektyur 47 comments share . hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula‟y maitanghal. tauhan laban sa kanyang paligid. dito nasusubok ang katatagan ng tauhan. nawawaksi at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula. walang dula kapag walang iskrip Gumaganap o aktor – ang mga aktor o gumaganap ang nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip. Ang iskrip ng isang dula ay iskrip lamang at hindi dula. Lahat ng itinatanghal na dula ay naaayon sa isang nakasulat na dula na tinatawag na iskrip. maaaring magkaroon ng higit na isang suliranin ang isang dula Saglit na kasiglahan – saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan Tunggalian – ang tunggalian ay maaaring sa pagitan ng mga tauhan. ngunit maaari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manonood Elemento ng Dula      Iskrip o nakasulat na dula – ito ang pinakakaluluwa ng isang dula.Ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. sila ang nagpapakita ng iba‟t ibang damdamin. at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood Eksena at tagpo Ang eksena ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nama‟y ang pagpapalit o ang iba‟t ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula. sa tauhan umiikot ang mga pangyayari. tanghalan ang tawag sa kalsadang pinagtanghalan ng isang dula. lahat ng bagay na isinasaalangalang sa dula ay naaayon sa isang iskrip.

panauhing pinagtataguan.Maniningil ni Genoveva Edroza-Matute Oct 17.” ang habol pa. “Hoy. Naroong kung nauna-una ka lamang nang kaunti ay walang salang nabayaran ka niya. malamang na ang ayos niya‟y gusgusin.” Sa kabila ng gayong pabuntot. “hoy. kung may hahanap sa akin. iyang mga mangungutang!” ang nasasabi-sabi niyang madalas na susundan pa ng isang mariing kagat sa labi. Oh. '07 11:29 PM for everyone Noong si Apolinario Mabina ay nag-aaral pa sa Maynila ay nagnais din . dalaw na kinamumuhian. “Magbalik po kayo uli. sabihin mong ako‟y wala. “Hindi ko po malaman kung kailan sila babalik. sari-saring dahilan ang ibinibigay nila sa iyo kung mataunan mong nasa bahay ang mga iyan. laman ng lansangan. at pagkasilip mong lumiko na ang salot na kinatatakutan mo‟y uubo ka nang bahagya na para bang nabunutan ka ng isang libo‟t isang tinik sa dibdib. Malayu-layo pa‟y matatanaw mo siyang ang hagdanan mo ang tinutungo.” ang sasabihin mo. Nilalayuang parang may sakit na nakahahawa. Sisilip ka nang bahagya sa puwang ng durungawan. At parang pagpapakilala ng kanilang katapatan ng loob ay ihahabol pa kunwari sa iyo ang “Magbalik ka bukas. sa kabilang dako. Naroong siya‟y napagkasakitan. iyang maniningil! Pinandidirihang parang ketongin. Kung. pawisan. at parang wala nang kapana-panahong mapakag-ayos ng sariling katawan.” At marahan kang papasok at pakubling uupo sa isang sulok na kunwa‟y may binabasa o anumang pinagkakaabalahan. May pinaroonan. At mararamdaman mong aalis ang maniningil.” ang naririnig mong sagot. '07 11:31 PM for everyone Kung may makita kayong isang lalaking hangos sa paglakad. ang taong yaon ay isang kubrador o maniningil ng mga pautang. Ikaw nga ang hanap. at ang pinagbilinan mo nama‟y matapat sa kanyang tungkulin. Ang pagdalaw ay ipinangingilabot na parang pagdalaw ng isang malaking sakuna! -#- Tags: sanaysay 2 comments share Hindi Na Salapi (Salaysay) Oct 17. Kinasusuklamang parang isang salarin. “Iyang mga mangungutang ay maraming dahilan kapag nagkakataong dinaratnan mo sa bahay. ang ayos niya‟y maaaring may-kakinisan at nagaanyaya sa isang tunay na pagpipitagan. Datapwat huwag mong hinalaing hindi nalalaman ng kubrador ang buong katotohanan. Naroong siya‟y may pinagbayaran. kilabot ng mangungutang. ang ating kubrador ay hindi nagbabalik. Iyan ang maniningil. Hindi nawalan ng kahulugan ang pagkapudpod ng kanyang sapatos sa ginagala-gala sa bahay-bahay ng mga mangungutang. Hindi nawalan ng kabuluhan ang nilakad-lakad niya sa mga lansangan. Ang yabag ng kanyang mga hakbang ay kilalanglilala mo na. Kung siya‟y kinakatawan ng isang malaking bahay-kalakal. Dalang-dala na siya sa “bukas” ng mga mangungutang. siyamnapu‟t siyam sa isang daan. siya naman ay tagapaningil ng isang tindahan. Kung mapagsiya mo‟y magbibilin ka sa iyong kasambahay na para bagang may-katotohanan ang iyong sinasabi. may kipkip na karterang katad na halos magputok sa mga lamang resibo at kung anu-anong papel. Makahihinga ka nang maluwag. Pagmamasdan mo munang mabuti upang matiyak kung sino siya. “Oh. Alam niyang ang kanilang “bukas” ay “bukas” na walang katapusan. Itinatanong kung saan ka naroon. Oh.

At ngayon. pawis at luha ng kanyang ina. Nang kalagin ni Apolinario Mabino ang buhol at makita niya ang pise-pisetang unti-unting inipon ng kanyang ina.” ang sinulat niya sa kanyang inang nasa lalawigan. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. Hindi na salapi ang nakita niya sa alampay. nakita ng isa niyang kamag-anak ang mga pise-pisetang iyon na nakabuhol pa sa alampay ng nasira niyang ina. nina Matute. (Mula sa Filipino: Sa bagong panahon. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan. naroong sinasalpok at inilulubog. nariyang tinatangay ng tubig. Ipinagbili niyang lahat ang kanyang aning palay at kape. '07 3:28 AM for everyone Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha. .” ang naibulong sa sarili ng ina. Pahina 37-38.” “Kaawa-awa naman ang aking anak. “Inay. nariyang winawasak. “padalhan naman ninyo ako rito ng salapi upang maibili ko ng mga damit. Ang mga pise-piseta niyang naipon sa mahabang panahon ay ibinuhol sa kanyang alampay at ipinadalang lahat sa naka na nasaMaynila. Ako lamang ang hindi pustura rito. ay nangilid ang kanyang mga luha. Hindi niya nagawang gugulin sa pamumustura ang ipinadalang iyon ng ina. kundi hirap. Alam nilang kapag iyo‟y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog. Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkal papel. Nang namatay si Mabini. “Gagawin ko ang lahat upang mapadalhan ng salapi si Apolinario. Tiniis niya ang lamig ng ulan at ang hampas ng hangin sa paggawa sa bukid. 1987) Tags: salaysay 0 comments share Bangkang Papel ni Genoveva Edroza-Matute Mar 2.siyang mamusturang gaya ng kanyang mga kamag-aaral.” Tiniis ng ina ang init ng araw sa gitna ng bukid nang mahabang panahon.

hindi masisira ng tubig. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangay ng kaliwang bisig niyon. Kaya‟t itinaas niya nang bahagay ang likod at humilig sa kaliwang bisig. Isang batang lalaking nagising sa isang gabi. ang akala niya‟y Bagong Taon noon.Sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. “Inay. Inilabas niya ang kanag kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig. sa lahat ng dako.” ang sagot ng kanyang ina. Samantala‟y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan. ano?” “Oo. Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon. pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos.y naroon ang kapatid na si Miling. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis. Ang paggulong ng mga iyo‟y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay ang biglang pagliliwanag. “Inay. sa mag dagundong na nakagugulat.. Sa kanyang tabi. sa kanilang paligid. “Inay. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling.” anang tinig mula sa dulo ng hihigan. ang naisip niya. Naaawa siya kay Miling kaya‟t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya‟y namaluktot sa nalabing kalahati. ng pagliliwanag na muli. anak. “bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?” “Ewan ko. Naramdaman niya ang sigis ng lamig ng kanyang buto. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit. kangina. Ang kanang kamay noo‟y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: ..” ang ulit niya sa karimlan. Sa tabi nito‟y nabanaagan niya ang katawan ng ina. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina. anak. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap nang paningin ang kanyang ina. Sa loob ng ilang saglit.” Natuwa ang bata sa kanyang narinig. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinatalagos sa karimlan. umuulan. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo. Bahagyang gumalaw ang kapatid.” ang tawag niyang muli. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig. at sa kabila naman nito‟y nakita niya ang banig na walang tao. ang aki‟y malalaki‟t matitibay.. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan. “dumating na ba ang Tatay?” Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. Sa karimla‟t pinalaki niya ang dalawang mata. Mula sa nababalot na katawan ni milng ay hinila niya ang kumot at ito‟y itinakip sa sariling katawan.. “Matulog ka na. Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap. Anong lamig sa sahig. nagunita niyang noon ay wala nang ingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan.

Sa isang sulok. Ang ayos ng kanyang ina. Ang kamay noo‟y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling. gayon din sina Mang Pedring. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli. . Ngunit ang mga mata noo‟y hindi pumupikit. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito.. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling. Ang anasan. nakatingin sa wala. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. Pupungas siyang bumangon. Ang pag-uusap nila‟y biglang natigil nang siya‟y makita. si Pepe. Wala siyang narinig kundi. At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina. Naroon ang asawa ni Aling Berta. ang kanilang kapitbahay. Gising na gising ang kanyang ulirat. “Labinlimang lahat ang nangapatay. Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa. at si Turing. Ngunit sa karimlan ay hindi niya makita. At ang ulang tangay-tangay noon.” Ngunit ang bata‟y hindi natulog.. sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan.. Ngunit ito‟y hindi sumagot.. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina. Ngunit kakaibang kinabukasan. ano ang nangyari? Ano ang nangyari. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan.” ang kanyang nasabi. Bago siya tuluyang nakalimot. “Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?” ang tanong niya sa kanyang ina. Inay... Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong. Ang pag-iyak ni Aling Feli nang siya ay makita. matulog ka na. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit. sa pananahimik at pag-uumugong. Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina.. Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao. At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahuli-hulihang pangrap ng batang yaon.. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim. Mula sa malayo‟y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin... Naalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama. si Feli. si Alng Ading. “Bakit. Ang mga mata noo‟y patuloy sa hindi pagsikap. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati.“Siya. Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao‟y si Aling Berta. Nahihintakutang mga batang humanap kay kay Miling at sa ina. Inay? Bakit maraming tao rito?” Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap. Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat.” Hindi niya maunawaan ang ang lahat. “Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig.

. sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama.. Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao. silang mag-iiba. sa sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay. Ang araw na humalili‟y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon.. Bago lumubog ang araw sila‟y papasok dito.. ang batang lalaki‟y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang.” Samantala. Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan.. Lahat ng lapitan niya‟y nanatiling pinid ang labi. “Inay. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya‟y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman. '07 3:56 AM for everyone . Walang maiiwan. Sila‟y palabas na sa bayan.. ng mga pangarap na kinabukasan at ng mga bangkang papel – ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal.Sa pagitan ng mga hikbi.sa labas ng bayan.sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan. bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?” Ang mga bata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumapit sa kanyang mukha... at ang kani-kanilang balutan. “Handa na ba kaya?” anang isang malakas ang tinig. “Iyon din ang nais kong malaman. Kayo‟y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas.. isa man. Sa paulit-ulit na salitaan.. “Bakit po? Ano po iyon?” Walang sumasagot sa kanya. Kaya‟t walang maaaring maiwan. Kaya nga ba‟t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. ang lahat ng kanilang kapitbahay. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa. ang maraming-maraming tao..” Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nagyari.. -#- Tags: maikling kwento 67 comments share Himala Feb 26. anakm iyon din ang nais kong malaman. siya‟y patuloy sa pagtatanong. Nag-aalinlangan. Pagkatapos. “Ngayon din ay magsialis na kayo.

umiiyak. at saka nawawala. Umiiyak po siya ak saka nawala. Tinatakpan ng buwan ang araw. Nang nagmulat ang mga nito ay inilapad niya ang kanyang palad. eclipse lang ho iyan. Kahit pa ng Panginoon. Ineng. Napaluhod siyang tila magdarasal habang ang kanyang mukha‟y sinisikatan ng liwanag na iyon. “Elsa. “Ang Mahal na Birhen po ang nakita ko.(Buod pasalaysay ng mga piling bahagi ng pelikula) Ang tagpuan ng pelikulang Himala ay ang Cupang.” Iba ang sagot ni Elsa. Di kita laging mababantayan. Kanina habang may eclipse.” “May baril na ba noong unag panahon. At sa kanyang pagbangon ay may narinig siyang bulong. Ayaw po kayong maniwala sa akin?” Kinabukasan. Baka sabihin nila‟y mag-ina tayong matandang dalaga. Siya ay 24 taong gulang na at katulong sa bahay ni Gng. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. Pero sabi po niya. Opo. Niya niya ang kung anumang liwanag na iyon. Sa dilim ay nangangap si Elsa paakyat sa burol. maraming kasalanan ang tao. pero meron po siyang sugat sa dibdib. Gaya kanina. Matigas daw ang espiritung sumasanib kay Elsa sabi ng arbularyo kaya ibalik na lang daw ito sa susunod na araw. takot na takot na tumatakbo pauwi sa kani-kanila at nagsisigawan. Nakita niya si Elsa na nakaluhod nang matikas sa harap ng tuyong punong kahoy. Ampon lamang si Elsa ng kanyang inang si Aling Saling. May sugat sa dibdib. Nadapa si Elsa. Pero nitong huli‟y nagsasalita na siya. Lumingon siyang tila tumahimik ang lahat at kanyang nilapitan ang isang punong tuyong-tuyo‟t walang dahon na nasa tuktok ng burol. Humuhugong ang hangin. pinapunta kita kina Lucio‟y nakalimutan mo.” “May liwanag pong nanggagaling sa kanya. lagi ka na lang wala sa iyong sarili. Niyugyog niya si Elsa ngunit matagal kumibo. Nilapatan niya si Elsa at nakita na dumurugo ang magkabilang kamay nito. may sugat ang mga palad nito. Kinagabihan ay nasa simbahan si Elsa at kausap ang isang pari. Hindi magkamayaw ang mga tao sa mga sandaling iyon. darating daw ang araw at lalapit daw po sa akin ang . May belong asul. ipinatingin ni Aling Saling si Elsa sa isang arbularyo. Ewan ko po kung sa kanya ko nakuha ang mga sugat ko. Nakaputing damit po siya. Noong una po‟y nagpapakita lang siya. isang maliit na baryo sa Pilipinas na matagal na panahon na ring hindi dinaratnan ng ulan kaya‟t nagbibitak ang mga kalsada‟t natutuyo ang mga pananim. Para pong tama ng baril. Isang matandang babae ang nagpalala ng lahat nang nasambit niyang “Diyos ko po. Pinalo nang pinalo ng arbularyo ang hubad na likod ni Elsa habang nakahiga ito parang hindi nasasaktan. Kinaumagahan habang pappunta sana si Baldo sa bukid ay napaitigil siyang nakatingin sa burol.” tugon ni Lucio na sumubok pakalmahin ang mga taong natataranta. Kinagabihan sa bahay nina Elsa ay nag-uusap sila at ng kanyang ina. Sa Burol po. Ngunit nagbago ang lahat kay Elsa nang dumilim isang tanghaling tapat. Naniniwala ang mga taga-Cupang na simumpa ng bayang kinabibilangan ng baryo nila. Sabi po niya‟y di mo ako mapangingiti. Kaya nitong magpakita sa kahit anong anyo. Alba. “Nakita ko po ang Mahal na Birhen. Lagi kang nasa burol. Dapat mag-asawa ka na. Parang po siyang nabibihisan ng araw. At ang sabi rin po niya. Minsan. isang boses ng babae na tinatawag ang pangalan niya. Di kita inampon para gumaya lang sa „kin. magugunaw na ang mundo!” “Hindi ho. Si Elsa ang pangunahing tauhan ng pelikulang ito. mapaglinlang ang demonyo. isang araw ay mawawala ang sumpa. May pagdududa ang pari kay Elsa na batid habang sila‟y nag-uusap. Papaano mo naman makikita iyon e may eclipse.

H‟wag Pilo. “Baka dito! Baka nagtatago lang dito! O baka naman diyan sa kabilang puno. Lumakad sila na tila munting prusisyon. iyong kaibigan mong taga-Maynila.” pahayag ni Elsa. Sinabunan niya ang mga bahagi ng kanyang katawan na hinagkan ni Pilo.. Nagising si Chayong sa pagkakahilik ni Pilo. Alba sina Aling Saling. Lumapit ang isang tagabaryo. Hindi lang daw po ng sugat ng katawan pati‟y „yung sugat ng mga kaluluwa. “Lahat ng babae kaya kong lagawan. “Baka pagtawanan ka ng mga tao. Pilit hinahanap ang birhen.” ani ni Chayong. doon nakita nilang nakaluhod si Elsa.” tugon ng pari kay Elsa. Pagkahapon. pero si Elsa hindi. Ang ilang usiserong tagabaryo ay nasa burol na. Ewan ko kung bakiy.” ani Lucio nang napadaan ang pangkat nina Elsa sa harap nito. Nagtungo sila sa burol. Malalim na ang gabi. „yung tiningnan ni Elsa. “Baldo. Hinanap nina Aling Saling. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa. Alba. At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. mapapanis tayo!” tugon ni Pilo. Lahat ay nakamasid sa kanyang ginagawa. maraming tao sa bahay nina Elsa.” “Ngayon mo na ibigay Chayong. “Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho. Baldo at Sepa. Umalis si Chayong at sa kanilang bahay ay naligo siya. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs. “Baldo. Sa bahay nina Elsa ay nag-aaalalang kinausap siya ni Aling Saling. Pati nga si Elsa niligawan mo n‟on.huwag! Talaga namang marami kang girlfriend. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na raw siya!” Lumuhod sila sa harap ni Elsa. Alba. Naka matakoy lumabas!” Iniisnpeksyon nila ang puno. Chayong.” ani ni Chayong. ang kanyang kasintahan.” sagot ni Pilo. ako lang „ti di ba mahal mo ako? Chayong. Elsa? Hindi ako naniniwala sa mga milagro. „Yun lang ang maibigay ko sa‟yo. “Huwag Pilo! Natatakot ako. Kelan ba tayo papakasal?” “Nakausap ko si Elsa. sa may tangkal ng baboy.” agad na tugon ni Chayong. Tinawag ni Mrs. -#shandymarcial/filipino3zchs/2007 Tags: iskrip 10 comments share ..lahat ng may sakit at makapanggagamot daw po ako.” “Huwag kang maingay. Chayong at Baldo si Elsa. pagbutihin mo! Baka maawa sa‟yo ang Mahal na Panginoon at pagkalooban ka ng asawa. Pilo. Kailangan daw nilang mag-organisa upang tulungan at bantayan si Elsa. Parang hindi siya tao. Nagising si Aling Saling na wala sa kanyang tabi si Elsa. Parang hindi siya babae e. Nasa ilalim sila ng bahay. May sama ka ba ng loob sa mga tao dito. “Ba‟t ka natatakot. Binihisan nila si Elsa ng puting-puting damit na pagmamay-ari ng pinsan ni Chayong na dating nagmamadre.” “Ba‟t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a.” sabi ni Chayong. “Alam mo namang gutso kong malinis ako bago makasal. Hinahagud ni Elsa ang mata ni Lolo Hugo. ang iba ay may dala pang flashlight. “Alam niya ang lahat. “Lahat ba naman ng gagawin mo‟y ikinukunsulta mo pa kay Elsa. Iniharap ni Baldo ang isang pasyenteng naipitan ng ugat sa paa upang ipagamot kay Elsa.

e ano naman ngayon..(joke lang). Palibhasa 'di ako nag-high school. nag-umpisa na ang talunan at hiyawan at tulakan at siksikan.. Pasensiya na! Sa susunod na JS Prom ninyo.. sinimulan naman namin ang buhatan at ang iba'y nainggit ay kami'y ginagaya.naalala ko guro pala ako.OK lang masaya makipagtulakan at makipagsiksikan sa kanila.... Manghang-mangha ako sa kasiglahanng mga mag-aaral na ito. JS Prom ko ba 'to.. Nakatutuwa dahil may iilan na kahit napakabilis ng indayok ng mga tinutugtog ay sweet na sweet na sumasayaw habang magkayakap at naglalagkitan sa kanilang mga pawis. pilit pinasasaya ang munting pagdiriwang..sino kaya ang nag-ko-kontrol sa sound system. mag-ge-gate crash ako para magkasama muli tayo. '07 11:58 PM for everyone Ang saya-saya talaga ng pakiramdam pagkatapos sumayaw na basang-basa ang iyong suot at ang towalitang pamunas pawis. hindi naman nakahihinayang dahil sa maraming taong aking tinalunan at mga paang natapakan. Pero deadma sila. hindi ako nakasayaw ng lubos.. Mabuti pa ang iba'y nakasayaw ang mga kaparehang nais nila. Ngunit natapos ang kasiyang iyon nang hindi ako nakukuntento. '07 11:36 PM for everyone .napansin ko tuloy. Nakahihinayang. Tags: sanaysay 0 comments share KEYBOARD (anonymous) Wag mong i-backspace ang mga nakaraang idenelete ko na sa buhay ko pagkatapos mong i-caps lock paniwalain tapos nag-shift ka Feb 16. Napatingin sa akin ang karamihan sa kanila. Kanya-kanyang saliw sa iba't ibang musikang pinatutugtog.. Kailangan kong kaibiganin para sa susunod hindi na ititigil ang pagtugtog. At kami ay sasayaw hanggat sa gusto namin... JS Prom Halos dalawang libong mag-aaral na nasa ikatlo at ikaapat na taon nilang pamamalagi sa Zamboanga City High School (Main) ang nagsaya at nag-enjoy sa pagdaos ng kanilang JS Prom.. Ganoon naman ang buhay 'di ba? Isang sayaw na sumasaliw sa anumang indayog at biglang hihinto kapag wala nang itutugtog ang tape o plaka.. ako. palagay ko tuloy naiinggit lang sila.. walang pamantayang inilaan kaya walang nagwagi..basta katuwaan lang... Ayaw patalo ang bawat isa kaya gaya ng nakagawian sa ilang mga patimpalak... Siyempre..pakiramdam ko'y naranasan ko tuloy ang siksikan ng mga tao sa araw ng pista ni San Diego sa ikatatlumpong kabanata ng Noli Me Tangere..pero parang JS Prom ko iyon. Mapanghamon ang ilan sa kanila na nag-anyayang mag-showdown... Hahaha.bawal bang magsaya kasama sila? Siguro masama ang kanilang loob dahil hindi nila ako naisayaw.pakiramdam ko tuloy pinagkaitan ako ng kalayang magwala at sumayaw..Feb 16.. Kahit gaano kapagod ang karanasang iyon.

bata ka. Napangiti siya. Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok. At nang makita niyang nangunot ang noo nito. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya bago iyon sinuklay. Nandidilat si Nana Ibang nang ulitin ang tanong. sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap.. sa bawat tingin. Arceo Feb 10. O napakadalang nga iyon. Tags: tula 0 comments share Banyaga ni Liwayway A. ha?” Nguniti siya kasabay ang mahinang tango. idinigtong niya ang paliwanag.nag-alternate sa iba kaya di ko na na-control nag-space ako ginamitan mo ako ng tab para makapasok kang muli sa home na puso may uminsert na iba umenter nagpage down ka nagpage up ako dahil end na ayoko na di ko na ipi-print pause muna ako nag-isip. ise-save kang muli you gave me space pero ayaw na talaga ng CPU ng utak ko io-off ko na ang computer. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya.lahat!” at nauulinigan niya ang buntung-hiningang kumawala sa dibdib ng matandang ale. Gayong umuuwi siya dalawang ulit sa isang taon – kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. sa kanyang pandinig ay hindi nakaila sa kanya ang pagtuon ng tingin nito sa kanyang suot. “Ibang-iba na ngan ngayon ang. bulong niya sa sarili. Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. '07 1:05 AM for everyone MUKHANG ARTISTA! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating is Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita. Alam niyang iyonm din ang sasabihin ng kanyang ina kung .. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumukibo sa tumitingin sa kanya ay iyon din ang katanungang wari ay nababsa niya sa bawat mukha. “Serbesa ba „kama.” Ngayon. Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. Nana. At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran. Sa laylayan naito na may gilit upang makahakbang siya. “Hindi masama‟ng amoy.

.. mula ulong may taling bandanna.matalino.. Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon.. sa pagsasalita. alas-singko? Alas-kuwatro na.. Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya... At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang mga pamangkin. hanggang sa kanyang mag mapulang kuko sa paa na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso. di dinala ko na rito ang kotse ko. Nakasampay sa isang bisig nito ang isang tuwalyang amay moras. Dapat ay nasa oras ng salitaan. “Kinikutsara ba naman ang alimango?” Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi. “ „Yan ang uwi mo. “Hindi sa naiinip.” Tumigil siya sa pagsasalita... Naramdaman niyang may dumaping panyolito sa kanyang batok. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang malungkot na mukha nito. Bakit ay gusto kong makabalik din ngayon sa Maynila. At biglang-bigla.. “Pinapawisan ka an. di sana’y nilitson ang biik sa silong.” “Ano? K-kahit gabi?” Napatawa si Fely. Abot ang paghingi nito ng paumanhin.. Iba ang may dala ng platitong kinalalagyan ng sabong mabangong alam niyang ngayon lamang binili. sa kanyang salaming may kulay. dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina.. e. “Ang panganay sana ng Kua mo. e.. Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig.. Ibinukod si ng hain. “Ayan naman ang kubyertos. Nag-iisan naman ako.noon. kasunod ang isa niyang pamangking sa pangaln at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang sustento rito buwan-buwan. Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay.kung natakot ako sa iyakan. Sa Amerika..” ayon ni Nana Ibang.. .. e. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Kuya Mente. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo..” Boglang nauntol ang kanyang pagsasalita nang marinig niya ang mahinang tatat ni Aling Ibang.” “Sinabi ko naman sa Inso. “Noon pa man.. Sasali ba „ko sa timpalak na „yon kung hindi ako nakasisigurong kaya ko ang eksamen?” Malinaw sa isip ang nakaraan. “Sino kaya‟ng magmamana sa mga pamangkin mo?” tanong ngayon ng kanyang Nana Ibang. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na mantel.. sa Maynila pa? Ilang taon ba „kong wala sa Pilipinas? Ang totoo. Ano bang oras ang sabi no Duardo na susunduin ka?” “Alas-tres daw. alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon... At ang apat niyang pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang naka-toreador na itim at kamisadentrong rosas.ayaw nilang maghiwa-hiwalay. Kung hindi ka ba nagbago ng loob. At napansin niyang nagkatinginan ang kanyang mga kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya. sa pagkakaalam niya. sabi. Hanggang ngayon ba‟y gano‟n dito?” at napangiti siya.. Pati ang kanyang ama na hindi naging maligoy minsan man. “Kung sa Amerika.. Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang...hindi ka darating.. kasi.pilak „yan!” hiyang-hiyang sabi ng kanyang hipag.hindi nga namin ginagamit. Hindi sumagot si Nana Ibang.noon.nakapunta ako at nakabalik nang nag-iisa.” “Naiinip ka na ba/” agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinabi. a! Kung hindi lang ako magsasaya. Kung sinunod ko ang gusto ni Inang.ibigay na sa „kin papapag-aralin ko sa Maynila. “Tigas nga naming iyakan nang lumawas ka. “Ang alastres....” Napatawa siya.. Ang hirap sa kanila... Ako na ang magmamaneho.nakabuhayan siya..

hindi ka makikita ni Menang.baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan. lakip ang bahagyang tawa. Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan.. Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng mga labi.” “Piho nga. “Kamakalawa lang isinilang ang aming pang-anim. Alam na niya ang kahulugan niyon.... Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos... At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagtapos.. Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas ba hinubad niya. sa gusali ng paaralan..” Hindi kinakailangang makita niyang nakaharao si Duardo...e.” walang anu-ano‟y sabi ni Duardo.” paliwanag ni Duardo. Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan.. Ang hindi niya masabi: Baka ako masilat.. “Ako nga si Duardo!” Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib.noon. nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan.” “Menang?” napaangat ang likod ni Fely.. “Dalawampu‟t dalawang taon na. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan.. “Kaklase natin.. “Kami ang..Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal..‟ “Congratulations!” pilit na pilit ang kanyang pagngiti. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isag tumigil na sasakayan sa harapan ng bahay. “Natutuwa kami at nagpaunlak ka.” patianod niya. Sayang. Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong.‟ sabi ni Duardo.” at napahagikhik ito..” “Hindi ka nagbabago.... “Ibang-iba kaysa.. “Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon..” “Huwag mo nang sasabihin ang taon!” biglang sabi ni Fely.. Sa paligid ng kotse ay maraming matang nakatingin sa kanya.. Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda. At nang isungaw niya ang kanyang . Masasal ang kaba ng kanyang dibdib... Napamaang..” Nawala ang ngiti ni Fely.bata ka ngayon. Sumikbo ang kanyang dibdib. „A-alangan.mas. Waring hindi niyan matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagtapos sa kanilang paaralan.. “Hindi naman kasi „ko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako.. “Parang mas.. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo. Tila siya biglang naalinsanganan....” patuloy ni Duardo nang hindi na siya kumibo. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaki.sa apat na grado.na „ata. “Tumatanda ako. na nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil. Ngunit naisip niya – ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon. “May presidente ba ng samahan na ganyan?” “A.” “Pumirmi na nga rin kami sa bayan kaya hindi naman tayo nagkikita.” ang sabi niya kay Nana Ibang. Lagi pa „kong nagmamadali. “Sa kotse n.” Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali. Noon. Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos. “Bakit hindi ka rito?” tanong niya.. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila. Ngayon..

Tila hindi na niya nakikilala at hindi na rin siya makilala pa ng pook na binalikan niya. Nag-iisip siya nang malalim. At pinipilit ibura ang masayang bati ng kanyang ina kanina. Tila bang huminto ang mundo niya. # Tags: maikling kwento 7 comments share Ga-gradweyt si Joel Feb 1. na hindi nga gagradweyt. sana grumadweyt ka na. Jr. Lagi kasing sinasabi sa kanya ng magulang niya. Isinuot niya ang kanyang salaming may kulay. Tumuloy na si Joel sa kanyang silid at naupo sa kama. At alam niyang masasaktan sila. Sumigaw ang kanyang puso. Marcial. Iniisip niya kung papaano niya sasabihin sa kanyang mga magulang na hindi siya gagradweyt sa taong iyon. paghanga. Naitanong niya tuloy sa sarili. “Alam mo anak: kapag nabigo ka.” Siyempre. Nanlalamig siya‟t pinapawisan.” Nagmano so Joel sa ina. Hindi siya makakagradweyt. Masayang umaasa na gagradweyt ang anak niya.mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga nakamasid sa kanya. . I Naglalakad pauwi si Joel mula sa eskwelahan. pagkasungyaw. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtimunig ang kahungkagang nadarama sa kanyang mga mata. hindi lang ikaw ang masasaktan. Hindi niyo ba naiintindihan?” at dumaloy ang luha mula sa kanyang mga mata. Bigla siyang natulala. doble ang sakit na madarama namin dahil sa kabiguan mo. Tila hindi niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. “Mano po Inay. Para mabawasbawasan naman ang mga problema natin. Aywan niya kung alin. Siyempre bilang magulang mo.” masayang sambit ng kanyang ina. Hindi! Hindi!” Napasigaw si Joel ng tahimik. Masaya ang kanyang mukha. Ang anak niyang si Joel. “Hindi ako gagradweyt. Umaasa sila!” Pero wala na siyang magagawa. “Hindi nga ako makakagradweyt. “Kamusta na anak. '07 9:39 PM for everyone Francis Rodolfo M. “Papaano ko ito sasabihin? Umaasa sila. Pagtataka. alam niyang naghihirap ang mga magulang niya para lang makapagtapos silang magkakapatid. Parang naglaro siya ng basketbol nang isang linggong walang tigil.

At abot-taynga ang kanyang ngiti. Ngunit kahit anong gawin niyang pagmamakaawa. Ngunit nagulat siya sa kanyang nakita. Napakalawak kasi ng kanyang imahinasyon sanhi ng panonood ng sop opera sa telebisyon. At sa sala. wala na talaga. Hindi na talaga siya makakagradweyt. Inakala niyang kinakabahan ang kanyang anak at nagrerepaso para sa nalalapit na pagsusulit. Natagpuan niyang nakahalupasay ang kanyang anak sa sahig. Pero namamalik-mata lang siya. “Kasi nahirapan talaga ako sa major namin e. sila‟y nagkainan. Minulat ni Joel ang kanyang mga mata at nabanaag ang ina sa mata habang binabanggit ang mga salitang. gagradweyt na ako.II Kinaumagahan. IIII Dumating na ang tinakdang oras. “Anak. At kailangan na rin niyang ipagtapat sa kanyang mga magulang upang hindi na umasa nang umasa… “Nay. tay. Nagsitayuan ang kanyang mga balahibo. “O! Anak. . hindi po ako ga-gradweyt. ano bang meron?” Tanong ng ama kay Joel. “Kaya no „yan anak! AJA!” III Pumasok na sa eskwelahan si Joel. May daladala siyang ice cream. „Hindi ito.” masayang bati ni Aling Tessie kay Joel. „Yun na yata ang pinakamasaya nilang pagsasama kahit araw-araw silang masaya. Agad-agad tinungo ang kanyang mga guro upang makiusap baka magawan ng paraan. Nagkatuwaan ang buong pamilya sa hindi malamang dahilan. pumasok si Aling Tessie sa silid ni Joel upang gisingin. Pero sinisigurado ko next year. Ngunit pakiramdam niya‟y hindi siya maiintindihan.” Nag-eensayo na si Joel kung paano niya sasabihin. bangon na‟t mag-almusal.‟” “Hindi po ako ga-gradweyt! Huwag na kayong umasa!” Iba iba na ang naiisip na panimula at pagpapaliwanag. Panahon na para magtapat at nang matapos ang pangangamba! IIIII Masayang umuwi ng bahay si Joel.

Ano?” Mahinahong tanong ng kanyang ina. ang kanyang tahanan. At dahil sa pagtatapat ni Joel ay natulala ang lahat. Napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. Natulala. Anim na taon kang nasa elementarya. Sumabog ang bahay nila. Ang kanina‟y masayang larawan ay nabalutan ng katahimikan. “Kaya. “Pero bakit? Ikaw pa naman ang inaasahan namin ng tatay mo. ito lang ang igaganti mo. Siya‟y natulala. Napag-isipan niyang bumalik. gusto mo kausapin natin ang mga titser mo? Magmamakaawa ako at luluhod sa harapan nila. pero hindi rin siya pinakinggan. nung hindi pa niya binanggit ang tungkol sa hindi niya paggradweyt.” “Alam ko naman „yon Nay. “siyam na buwan kitang dala-dala. Siya‟y natulala.” Sinibukang kumbinsihin ni Joel ang ina‟t ama. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. sure na. para lang makagradweyt ka. Gusto nang tumalon ng kanyang puso palabas ng dibdib. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay nang hindi inaasahan. Kaya lang hindi talaga nagyon. At sa pagmartsa ko. At hindi na umimik si Joel.” nagagalit na si Aling Tessie. Mag-uuwi-uwi ka pa ng ice cream tapos ito lang ibabalita mo sa „min. ay bumabalik sa kanya ang mga alaala ng siya‟y nagtapos ng elementarya at hayskul. ano? Imbis na mamahinga na lang kami ng ama mo dumadagdag ka pa sa problema. Natunaw na lamang ang ice cream sa apa na hawak ng kanyang ama. Natulala siya. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” Nangingiti pa siya habang nagsasalita. Ano bang problema. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. Pero next year. Kasabay ng mga luhang ito ang maalat na sipon na dumampi sa kanyang nga labi buhat ng mabigat na pag-iyak.“Siguro gagradweyt kang cum laude „no?” Pabiro ngunit umaasang tanong ni Aling Tessie.” sagot ni Joel. At dumaloy ang mga luha mula sa kanyang mga mata. “Hindi mo lang alam ang hirap na pinapasan namin ng ama mo para lang makapagtapos kayo.” Nasusurpresa ang buong pamilya. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. itay at sa mga mahal kong kapatid. ang bawat hakbay ay para sa inyo. “At nangangatwiran ka na ngayon. Apat na taon sa hayskul. . Tapos ngayon. At nang tumalikod siya upang bumalik ay bigla siyang nakarainig ng isang malakas na pagsabog. Ngunit mahal na mahal niya sila. Humirit pa si Aling Tessie na umiiyak. Kung bakit hindi siya magawang intindihin ng dalawa. At nang naglalakad siya papalayo sa kanilang bahay. At ang huling larawang sumanib sa kanya ay ang kani-kaninang masayang salu-salo nila sa sala. “Inay. Natulala ang lahat. Tapos. Natulala siya. IIIIII Umalis sa bahay si Joel nang may sama ng loob sa ama‟t ina.

Moral Character ang teacher namin sa Social Science. Siya rin ang adviser namin. kailangang maging westernized ang ating pamantayan. Halos tiyak ko nang sermunang umaatikabo na naman ito. Kamakalawa lamang ay halos ilabas niya ang kanyang calculator para makita kung gaano ako “katanga” at kung gaano katama ang kanyang pagsuma sa aking mga 5. Saka pag sinabi ko naman ang gusto kong sabihin. By doing so. Nawalan tuloy ako ng ganang mananghalian. Magbi-bell na nang maalala niya ang leksyon namin. itay at sa mga mahal kong kapatid. Kesyo si Mr. Nagtsismis din siya (tulad ng dati). ---Nalathala sa Marejada 2006. ang normalization process sa gobyerno. At higit sa lahat. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. Si miss kuwan daw. Para naman akong g. At sa pagmartsa ko. nagpa-abort sa America. kakapain yung pulang ball pen. Katunaya‟y yung kanyang paboritong paksa ang pinag-uusapan namin. “Para tayp maging fully democratic.Yung kanyang dazzling Malaysian at ang kanyang paboritong pabango. kaya wala sa eskuwelahan. Si Mrs. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon.” (Sinabi na yon ni Rizal) “May sapat na communication system ang pamahalaan at may mataas na moralidad ang mga mamamayan. The Official Literary Folio of Ateneo de Zamboanga University Tags: maikling kwento 2 comments share Utos ng Hari Feb 1. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako.. hindi dahil nag-study leave. kailangang mataas ang literacy rate. Espejo raw kaya tumandang binata dahil dalawang beses niyang binasted noong dalaga pa siya. saka namimilit. Hindi naman maikatwirang “Paano „ko di masi-5. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay ng hindi inaasahan. sure na. Pero next year. kung kailan ako absent ay saka ka magbibigay ng quiz. Kaya. Kung kelan tinatamad mag-recite.” Pero tipong maganda naman ang kanyang mood sa klase kanina. Moral Character kanginang matapos ang klase. Isinunod niya ang mga absences ko at tapos ay ang aking mga lates. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” At napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili..” Pahabol sa akin ni Mrs.go na isip nang isip kung ano na naman ang sasabihin nito sa akin.IIIIIII “Inay. '07 9:37 PM for everyone ni Jun Cruz Reyes “See you in my cubicle after lunch. Sabi niya kangina. ang bawat hakbay ay para sa inyo. hindi tayo magiging .

pambihira raw ako. At isa pa. Kay layo ng kahapon sa kasalukuyan. sino bang ama ang matututwang magkaanak ng drop-out. Pakisama lang talaga. natural na abnormal ang sistema. Kahit teacher niya hindi alam ang theory niya sa relativity. Aral nang aral. sabi ko‟y mas basic ang dapat na pamamaraan sa pagtingin sa problema. dos na yon o tres. Pero dito sa eskuwelahan.K. Pag ang kababayan ko ang magkukuwento. O. Kung nalalaman lang nila. ako ang sikat. Kaya hindi puwedeng tanungin at lalung hindi puwedeng pagsabihan ng mali. ilakad-kaladkarin kahit gustong mamahinga. rugged at medyo bastos pa raw. Kumontra sa kanila. Sana‟y di nauso ang grade. Doon na inabutan ng bell. nakakahiya namang pati trabahong pangmahirap ay pagtiyagaan ko. ibig sabihin noo‟y sarili mo na ang kailangang lokohin. Ipaling kung saang sulok ko gustong puntahan. Biro mong sa probinsya namin ay ako lang ang nakarating sa Maynila para mag-aral nang libre. Konting kumpromiso. problema ba „yon? Kung 5. hindi ako si Recto o si Einstein. bakit panay “yung conduct mo” at “appearance” ang panakot nila. Hindi basta effective communication process. Kung sabagay. Ay konsumisyon sa buhay. Kung graduate naman ako. hindi rin basta mataas na literacy rate. Kay ganda sanang isiping hindi ako nakatali sa sintas ng sapatos ng teacher ko na kasama ko sa bawat hakbang. aral sa tanghali at aral pa ulit sa gabi.uncivilized sa western standards. Kung sa bagay. Kung kuntento ang mga tao. dedo rin. Kickout. Magkauno lang. Hindi na naubusan ng ipari-research. Nabigla siya. Talagang sawa na akong mag-aral. . matigas ang ulo ko. gusto kong lagnatin. Kung wala kang diploma. Ano ba ang sama nang bumagsak? Kung si Recto. kahit ako ang masaktan. Tumango-tango ka naman para makauno. Hindi ko naman maintindihan kung para ano ang pinag-aaralan. konting tango at yes man lang. di sana‟y di ako mahihiyang pumasok kahit Metro Manila aide. Aral sa umaga. hindi rin naman seminaryo. ako ang bida. Sa mga kapitbahay namin. singkong maliwanag. pero bakit kailangang isali pati conduct at ayos ng katawan sa usapan? Hindi namn ito military school. Pero kung maraming dissatisfied. walang isko-scholar ng bayan. bakit kailangang pahabain pa? Bagsak kung bagsak. Grade lang naman. Mga manipistasyon lang ito ng talagang problema. Kungbakit naman kasi nauso pa sa mundo ang diploma. Si Jojo lang ako kung ang walang sinabi kong teachers ang tatanungin. Pag nasa bahay.” Nang tanungin niya ako. hingan ng experience sa pag-aaplayan ko. bumagsak sa Physics at grammar school pero big time scientist. pero ayaw ni Tatay. At kung tapos nga. sino naman ang maniniwalang may kaubrahan nga ako. Halimbawa‟y bakit hindi umpisahan sa economic condition ng bansa. Talagang gusto kong maghinto. bar flunker pero isa sa kinikilalang constitutionalist ngayon. Walang alam kung itanong kung hindi “What is our lesson for today?” Parang mga Diyos na sila lamang ang may monopolyo ng tama. tapos ang usapan. kahit lulunin ang sariling dila. Si Einstein. normal ang takbo ng pamahalaan. Ay buhay estudyante. Pero hindi naman talaga ako dapat bumagsak.

Gles-ing. Itanong mo kay Mr. walang pakialam sa mundo. Ibig lang niyang palabasin na may dugong bughaw siya.K. that Jojo Boy has no sense of deqourum.. pag naging g. Kunsumihin ka ba naman araw-araw. ganito raw ang naging takbo ng usapan nina Mrs. Lahat na yata ng masama at bawal sa mundo ay alam. Mrs. ang teacher naming morally upright ay biglang nabulag at nabobo. Moral Character sa amin. kasalanang mortal ang magturo sa kaeskuwelang nakalimutn ang sagot dahil sa pagkataranta. Kickout ako sa kagag. Moral Character. Katuwiran daw nito‟y “Anong sama roon. Dahil estudyante ka pa lang. dahil ang isasagot nito‟y “Kaya nga ayaw niyang matutuhan n‟yo ang bisyo dahil pinagdaanan niya na yan. Hindi ka na mga pwedeng magwala. Tulad ni Mrs.” Saka niya sasabayan ng bura ang maling nakasulat sa blackboard. Huwag mo nang itanong kung nagdaan din siya sa pagkabata.Ay ang teacher sa mundo.” Sa amin sa barkada. masama raw sa katawan ng tao ang alkohol at nikotina. Noon daw nakaraang referendum. me magagawa ka ba?” Kaya naman ngayon. tatlong letra lang ang kabisadong basahin. Discipline at alam niya ang sagot. Basta magamit lang biya yung nalalaman niya sa voice and diction. kesyo masamang mandaya. that’s your assignment for tomorrow. kuwow.. Tapos nagtataka pa kung kangino kami nagmana sa mundo. Miss Spermatozoa at Mr. panalo pa rin. “Hindi naman korum. ang mangunsumi ng mapagtiis. Pag nabuko mong hindi nag-aral. Antique siyempre yung simbahan (tulad niya at ng kanyang lolo). Si Minyong nama‟y sa kabobohan daw. That’s correct. Kesa nga naman maging problema sila sa gobyerno nila.” . Discipline.” ang agad ikakatuwiran ng mga ito. krimen ang magkodigo at kung anu-ano pa. yung kaniyang nuno na purong Kastila raw na nagpatayo ng simbahan sa kanilang bayan. Nang mag-watcher daw ito sa presinto. Kung bisyo naman ang pag-uusapan. hindi ka pa rin pwedeng maglibang. Para patuloy kaming pang-theraphy niya lang. Para na rin sinabing pag teacher ka na ay pwede. Sarap sanang bukuhin na ang Kastilang napunta rito noong araw ay mga butangero at kriminal sa Espanya. Pero ang kanyang lihim ay buko na namin. sino naman kaya sa kanila ang pwedeng gawing idolo? Yung teacher ko sa English.. maligaya na siya sa buhay. Mathemathician. At ang kanyang paboritong paksa. di Pilipinas na lang ang bahalang magtiis ng kunsumisyon. Bakit. Pagsasabihan ka nito ng “What? Iyon lang ang hindi mo pa alam hanggang ngayon? O. kahit matalo. hindi na siya si Mrs.n daw. Mr.go rin siya.go ka nagtataka pa. magsesermon muna ng virtue of honesty. Mrs. bakit ba ginawa pa ng kung sinong hayupak. Basta kami ang papel lang namin. quorom. lagot ka. E. Kung sa pagtitiis ng kunsumi ay sigarilyo at beer ang mapiling pagbuntunan ng sama ng loob. kung noong araw ay g. dalawa kaming mag-gu-goodbye my school goodbye. Kung paano nila natiyak na dapat nga kaming palayasin sa pinakamamahal naming paaralan. bago mag-umpisa ng leksiyon. Yung gaanong sistema ang namana niya sa kanyang lolo. Moral Character (Eraser).. Eraser na lang. tagapakinig sa kanyang mga sides. I feel though he is brilliant. ayun at “Sinasabi ko na nga bang masama sa pag-aaral ang bisyo. tiis. say qourom. only my reservation is that.

i don’t want to give him an excuse slip anymore. “My God.” ang katuwiran nila. si Minyong. Pah medyo kinabubuwisitan nilang co-teacher ang tinatamaan. para pang nag-iinis at lalapitan ka. how true.“Only he is stubborn.” Ang masama ay ang akusayon nila kay Minyong. di atras siya. basta na lang pinagsalita. Ipapaamoy sa iyo ang hininga.” “God will punish his naughtiness. Iyon ay kung hindi sila tinatamaan ng mga pinagsasabi ni Minyong. saka ngayon.” “So what is the verdict of the group?” “I could not pass him. I swear to God that’s true.” “I second the motion. pinaniwalang dito matutuhan ang paghango sa kahirapan ng kanilang tribo. Nababaliw raw. Papasok yan sa klase ko nang nakainom. minsan gusto pa mandin akong kulitin sa klase na akala mo‟y mahuhuli niya akong hindi prepared sa lesson ko. Kinuha-kuha nila sa bundok. Pag-bulls eye. Tuwang-tuwa silang pagtsismisan ito. baliw talaga.” “Ako rin.” “How true.” “I will report the matter to his parents immediately. para raw . “hi-hi-hi-hi” lang ang sagot nila.” “And he is always absent. Hindi naman nagprisinta sa kanila yung tao na rito sa Maynila mag-aral. Si Minyong kasi ay cultural minority. hindi alam ang sinasabi. Tambakan ko nga ng research work. tapos pilit pinaniwalang makasasabay ito sa standard ng exclusive school. Sometimes.” “Hindi lang yan.

” “And so what?” “Kailangng babaan batin ang standard sa kanya. “I find him kinda weird lately.” “Excuse me. nang mabalita ang kaso ni Minyong sa eskuwelahan.” “Saka sila nagkurus ng “Ibagsak. Gagawa tayo ng masamang precedent. Remember. humigit kumulang ay nakapagpasiya na sil sa mgiging dulo ng istorya. nang matutong magsalita ang tao. Sabi ng pangkat ng mga Hari. I could not pass him. na-shock silang marinig ang katotohanan. . Ganito raw iyon. Mauuso ang bobo sa eskuwelahan. Ayun.” “So what shall we do with him?” “Definitely.” “Oo nga naman. Philippine School of Science and Technology ito.” „Pero cultural minority yan.” Kung sabagay. di ibagsak.” pa. mayroon lamang isang standard ang excellence at wala nang exception “What now?” “Ano pa. Tapos magpapasa tayo ng estudyanteng bobo? Hindi pwede.mahasa nang gayo‟y mawala ang inferiority complex nito.

” “Oh. naka manakit pa „yan at maraming madamay. ito.“Have you considered his case lately?” “Anong gagawin natin sa kanya? Meron ba tayong policy sa ganyang kaso?” “Mabuti siguro‟y pauwiin natin sa kanilang tribo. Paminsan-minsan nama‟y humane sila. Hindi naman sila parating ganoon kabilis magbaba ng hatol. Uso pa naman sa Maynila ang sunog ngayon. how i abhor violence.” “Sus naman. talaga namang mahirap „yang klase mo. e.” “Baka „ka mo manunuog pa „yan.” “Dapat nga.” “E kung ipa-confine natin sa mental?” “At sino ang magsu-shoulder ng bill?” Tapos ang kaso ni Minyong bago pa man pasimulan ang deliberasyon. “Ipasa na natin si Oasis. At prisintado agad „yan pag nakasalubong ka na maraming dala. mga kaiskuwela rin namin.” “Pero mababa „yan sa Physics.” “Thoughtful „yang batang „yan. ikan nga. Tulad halimbawa ng kaso ni Oasis at Armando.” “Talaga.” . Kahit saan ka makita ay panay ang good morning.

Manang-mana sa Tatay niya. Sit down. Mahirap makipagtalo sa teacher. “Come on in. Regarding our lesson and your attitude in class. “Called your for two reasons.” Sabi niya habang nakataas ang isang kilay.” “Ipapasa ko yan. It is only the mother.“How about Armando? Another cultural minority?” “Excuse me. He is not a thoroughbred minority. Heto na naman kami sa loob-loob ko. Inabutan ko siyang nagsasalansan ng mga libro. Nagkasakit “Ano. Pero tipong wala siyang balak magshort cut ng sermon. pasado na „tong dalawa?” “Approve.” “Pogi pa talaga. . Huwag kang kikibo. Ngiti ka lang basta. Titigil din pag nagsawa. Kung bakit kasi hindi na lang ako nagkasakit.” Mahirap talaga sa mundo ang hindi pogi at walang amang duktor. “Jojo. Moral Character matapos aking kumatok at papasukin sa kanyang cubicle.” Sabi ni Mrs.” “You bet.” Idiniin niya yung your attitude. The father is an Ilocano who migrated to Mountain Province.” kasi. Kaya lang naman „yan mababa. Konting tiis. paalala ko sa aking sarili.” “Ang sweet-sweet ng batang „yan. Sana‟y natuloy na ang lagnat ko para wala nang sermunang naghihintay. Doctor pala ang ama n‟yan. ang tao‟y hindi pulos tiyan tulad ng gusto mong palabasin. kasi matagal umabsent.

“To be honest about it. mam. “Do you get me?” Tango pa rin ako. which I happened to have.” Sa halip. Lihim na namang pumapalakpak ang kanyang tenga sa tuwa. may part III pa „tong usapang ito. Panay speculation lang ang pinagsasabi mo at walang katuturan ito sa scientific world. Naramdaman ko ang init ng kanyang titig sa aking mukha. “How young are you Jojo? Speak up. Pasasaan ba‟t mauubusan din iyan ng sasabihin. At ngayon. sa loob-loob ko. Do you get me?” Tumango naman ako. Paalala ko uli sa sarili ko. “They saw you in the chapel last night. What you mean probably is the role of economic determinism in contemporary Philosophy. mam. alam kong tatangu-tango siya sa tuwa. Bakit hindi ka makigaya?” Huwag mong pansinin. which is all together wrong. di sana‟y nasabi ko ring “The feeling is mutual.“Walang essence ang pinagsasabi mo kanina. Pasok sa kanang tenga. Bakit hindi mo gamitin ang power or elite approach? Behavioralism and trend ngayon sa west.” Diyos me. Labas sa kaliwa. pati pala personal life ko‟y pinakikialaman na rin nila ngayon. Siya ang teacher kaya ang pakiramdam niya‟y siya lang ang pwedeng tama. Hayaan mo lang siyangn magsalita nang magsalita. mam. Sana‟y kasing honest din niya ako. I also don’t like you. I don’t like your attitude in class. alam mo sigurong wala kang pinanghahawakang data.” Ibig pa palang sabihin.” “15. Now. mam?” “I’m not yet through.” . ngiti lang. “Good. ang nasabi ko na lang ay “Can i go now. Smart aleck!” Yuko na lang ako. Iyon ay isang halimbawa ng priori statement.” Kahit hindi ko siya tingnan. Our lesson is more complicated than you thought. ang part II ng kanyang sermon. Napaamo niya ang suwail ng eskuwelahan. Saka ako bumulong ng “I’m sorry.

. Masama ba „yon? Siguro ang masama‟y kung bakit biglang napasyal si Mrs. Gles-ing sa klase namin kanina?” “Isa pa to. Gusto kong isambulat sa mukha niya ang lahat ng hinanakit ko sa mundo. Gles-ing.” bago ako tuluyang lumabas ng kanyang cubicle. walang himalang mangyayari roon. di wala sana silang alam.. tiyak na halos pumasok ang dila sa ilong sa pagbabando ng kanyang scoop. Kawawang Tess. pero natitiyak kong ipagtataka nila kung bakit.” Saka niya dinugtungan ng “I’ll let your mother know about this. Ano bang masama sa ginawa ko sa chapel? Magkahawak lang kami ng kamay ni Tess.” sabi ko.” sabi ko.” “Tigil. “Ano ba talaga ang ginawa nyo‟t nagpuputok ang butsi ni Mrs.” “E. “Jojo. Si Mrs. di suntok na lang sa hangin at magbubulong na balang araw.” “Hayaan mo ang mga hayupak na ya‟t magsasawa rin yan. siguro‟y hindi nila ikatutuwa. Gusto ko na talagang magwala. Halos natitiyak ko nang gagawin na naman itong halimbawa ng mga Mrs. Gusto ko siyang balikan. anong magagawa ko sa chapel kahit ka may madyik. Alam mo nang teritoryo ng mga santo “Kung nagmu-motel kayo. Ano pa ang magagawa ko. pa chapel-chapel pa kayo. kung mababaliw ako tulad ni Minyong. Gles-ing sa chapel nang ganoong oras ng gabi. Sana‟y kasing tapang ako ng gusto kong mangyari. Moral Character ng kung ano hindi dapat maging ang isang babaeng estudyante.” yon. kasi naman.“15 and already you are. Gles-ing?” . “Ligawan mo kaya si Mrs. Nasa lobby ang mga kabarkada kong alaskador. balita nami‟y bida ka na naman.

baka lalong malahing Mrs. Bukod sa wala siyang unit sa English ay wala rin siyang diploma sa education. Masama ba „yon? Para nagsumpaan lang kami sa harap ng altar na hindi maghihiwalay kahit ako ma-kick out. Di holding hands. Saka pinabuntunan ng one for the road.” yaya ko sa kanila.. “Tara na lang sa Cubao. Bakit ba ayaw nilang makakita ng katotohanang iba kaysa kinagisnan nila? Bakit ba kasi gusto nilang maging kamukha nilang lahat ang tao sa mundo? Dahil ba sa kanilang palagay ay sila ang nakadiskubre ng mina ng talino at tama. kahit paano‟y masaya. Philippine School for Science and Technology ito. paano naging tao?” “Nagtinginan lang. Kung gaano kabilis ang boto ng beer ay ganoon din kabilis ang oras. Akala mo‟y hindi nakipag-holding hands noong mga bata. E. Nakitawa rin ako kahit naiinis na ako sa buhay. ang greatest Russian writer para kay Chekhov at Tolstoy. kahit bilang estudyante o teacher ay titak na hindi siya tatanggapin. pwede kayang magturo ng comparative literature rito? Sa palagay ko‟y hindi rin. Bawal ang lasenggo sa klase.“Tar.” “Sila kaya. nabuntis na. Ako yata. “Malay mo. Sobra na ito.. Buti pa sila. Kabastusan na ba iyon? Bakit kasi ang dudumi ng isip nila.” Saka sila nagtawanan.” Buwisit na buhay ito. ang eskuwelahan ng mga magiging scientists balang araw. isa ka pa. “Ano ba talaga ang ginawa mo sa chapel?” “Ano pa. alaskado na naman ako. kung buhay siguro si Beethoven at kukuha ng eksamen sa eskuwelahan. Robinson yon. yung dalawampung taon sa serbisyo. isang taong karanasang pinatagal ng dalawampung taon? Ngayon ko lang naiisip. tapos pakikitunguhan at ituturing na tao ang isang kung sinong bukod sa tamad magbihis ay madalang pang maligo? Si Einstein kaya? Hindi rin pwede. si Maxim Gorky kaya. mabisyong tao yan. . kahit sa paglilibang ay mga teachers ko pa rin ang nakikita. Yung isang round ng beer ay nasundan ng isa pa nga at isa pa ulit. ang ibig lang sabihin.” Saka sila nagtawanan. kaya wala nang natira sa amin para diskubrihin? Pero hindi ba yung tinatawag nilang expertise..o.

hindi na maiino yon.A. Kung sa bagay. pero sa bikas niya ngayon ay nistulang peacock at X‟mas tree na rin siya. mababago ang kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. talagang nakatataranta. Mrs. Ang hindi nila naging kamukha ay agad nilang napapansin. dibdib.” Saka kung magsermon dito si Christ. Yun kayang conduct nila sa klase noong araw ay panay uno? Kung talagang hindi sila nagkakamali. Spermatozoa. sense of propriety at dequorum. braso at mga daliri. Clean cut (pagsuklayin mo si Einstein). kung makasalubong siya roon ni Mrs. behavioralism na ang trend ngayon sa west. Ay. ang magturo? Para silang hindi naging bata. Sino nga ba naman si Jojo sa kanila na “isang kung sino lang.” . pero kung sino ang mas seksi. Ininsulto raw ito ng mga Hudyo kaya ipinako nang hubo sa krus. kailangang humahalimuyak din sila sa bango. English.” At para talaga mapansin. para kang nanakita ng X’mas tree sa isang mahal na araw. English. White polo shirt at black pants (pagdisentihin mo si Kristo). Bakit hindi ka makigaya?” Siguro kaya sa sabsaban na lang ang napiling birth place niya. Alin kaya ang mahalaga. Ang taong naniniwala sa sarili ang gusto nilang lapastanganin. Moral Character. Pero naiinsulto sa hubo ang mga Mrs. Saka kukulayan ng brilyante ang tenga. Mr. dapat itong i-report agad sa Santa Papa sa Roma. baka ma-shock pa ang mga ito. Mrs. Yun ang proper sa kanila. hindi nag-aahit. English. Discipline at kanilang mga katribo. at Mr. leeg. noon ko lang napansin ang ayos ni Kristo. Si Virgin Mary ay asawa ng hamak na karpintero. Noong gabing mahuli kami ni Tess ni Mrs. English.D. Palagay ko. dahil kung sa Science siya ipapanganak. Ops. papapasukin kaya sa gate pa lang? Hindi pwede. Para bang nang ipanganak sila‟y alam na nila ang lahat ng bagay. Kaya siguro nila tinakpan ang kahubdan ni Kristo sa pelus na nangingintab sa dami ng borloloy. nakapasa kaya sila sa Science? Scholar din kaya sila? Pero bakit naging teacher lang sila sa loob ng mahabang panahon? Iyon lang kaya ang alam nila sa buhay. Yung barkada. gawang Rustan. kay lakas ng loob. ang bastos naman ng appearance. ganito ang sasabihin nila.Si Kristo kaya kung mabhuay ulit at magpunta sa Science? Maestro raw siya kahit walang M. for adults lang kasi yon. iba na ang usapan. Naiisip ko tuloy kung propriety rin yung tawag sa mga teacher kung makadamit civilian sila kapag Miyerkules. si Alma Moreno o si Elizabeth Oropesa ay hindi naman pwedeng pagpasiyahan. Pati nga ang kanyang luha ay ginawang perlas. tapos nakasandalyas pa. Sa kanilang ganda at ningning. wala naman siyang sense of dequorum. Alin na lang kaya ang pwedeng pakialaman? Saan kaya pwedeng maging bida sa mundo? Buti pa referendum. nakadi-jingle mag-isip. “Lagyan kaya natin ng thumb tacks yung upuan ni Mrs. at Ph. Yung parang walking pharmacist. ang kapalaran ng Pilipinas o ang moral character? Yung kapalaranng Pilipinas pwedeng isugal. kasali kami. Baka akala nila‟y biru-biro ang maging estudyante. Yun bang parang a-attend sila ng party. Yun bang ang tipo ng tela ay mapapansin agad at mapagsasabihang “Ang ang ganda. Nasa Pilipinas lang pala ang mga living saints. “Imagine. saan mo nabili? Siguro ang mahal ano?” Na sasagutin naman ng kausap na “Mura lang yan. Maano kung anak siya ng Diyos. baka mabuko lang siya ng “Who is your authority. Moral Character o ni Mrs. Mathemathecian. where is your data.” Noon kayang mga estudyante pa sila. Long hair.

kaya tiyak na alam na Niya ang problema ko. Ayaw kong maging robot. ako kaya. 2002 .” Buti pa sila at nakukuhang ngumisngis. Marami na roong mauna. Hindi baleng drop-out. Ayaw kong maging Minyong. paano ako nito mapapansin? Mag-report kaya ako kay Carter.” siguro‟y dahil wala na siyang langit o lupang pwede pang ipamana sa iba. Saka interesado lang ito sa giyera na naluluma sila. Maliit ang comfort room kung doon ko isusulat ang aking mga sumbong. Mega-Jesta Prints.” “LABAN. Sa Diyos na lang kaya ako susulat? Pero nasa lahat ng lugar at sulok daw ito.” “Ibagsak ang pasismo.” Si Marcos kaya? Santambak ang problema nito sa buhay.” “Alpha Phi Omega. kanino pwedeng magreklamo? Sulatan ko kaya si Valencia? Baka naman sagutin ako nito ng “Uminom ka ng kape. tapos ipasasagot pa ito sa kanya sa kasaysayan. basta tao lang ako. Kailangang magsalita na ako. “What you’re holding now is the future of the fatherland. hanggang may makabasa at makarinig ng aking sumbong. idi-jingle ko na lang muna ang sama ng loob. ayaw kong maging bato.. Aurora S.” Magrereklamo rin ako sa pader kung kailangan.“Di aaray „yun!” “Hi-hi-hi.” “Wanted pen pal. & Magbaleta. Inc.. Pero sa ngayon. Bakit nga pala sa sermon on the Mount of Sinai wala yung “Blessed are the poor students for they shall inherit. -###Sanggunian: Cordero. you shall be great.” “IF you can reach this high. ang kapalaran ng mga sinasadistang estudyante. pero mahirap namang um-Ingles. issue rin ito ng human rights. biro mong problemahin nito pati kapalaran ng Pilipinas. baka ako mabaliw. Usbong: Wika at panitikan 4. Corazon G.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful