Filipino III Ukol sa Panitikan

Panitikang Filipino sa Iba't ibang panahon

Panitikang Filipino sa Iba’t ibang Panahon
ni G. Francis Rodolfo M. Marcial Jr.

Panahon ng Katutubo

Bago pa man dumating ang mga Kastila sa Pilipinas, mayroon nang sining at panitikan ang mga sinaunang Pilipino.

Karamihan sa mga panitikan nila‟y yaong mga pasalin-dila gaya ng mga bulong, tugmangbayan, bugtong, epiko, salawikain at awiting-bayan na anyong patula; mga kwentong-bayan, alamat at mito na anyong tuluyan at ang mga katutubong sayaw at ritwal ng babaylan bilang pinakaunang anyo ng dula sa bansa.

Karamihan sa mga panitikang ito ay pasalin-dila. May mga panitikan ring nasulat sa mga piraso ng kawayan, matitibay na kahoy at makikinis na bato. Ngunit iilan na lamang ang mga natagpuan ng mga arkeologo (archeologists) sapagkat batay sa kasaysayan, pinasunog at pinasira ito ng mga prayle nang dumating sila sa bansa sa paniniwalang ang mga ito ay gawa ng demonyo.

Pananakop ng Kastila

Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong Gs – GOD, GOLD at GLORY. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo, maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop.

Mahahati ang panitikan sa dalawa sa panahong ito: una ay pamaksang pananampalataya at kabutihang-asal at ang ikalawa ay ang panitikang panrebolusyon.

(1) Panitikang Pamaksang Pananampalataya at Kabutihang-asal

Dahil sa pananampalataya ang pangunahing pakay ng mga Kastila, karamihan sa mga unang akdang nalikha sa panahong ito ay halos paksang pananampalataya. Halimbawa sa mga ito ay ang mga uri ng dulang senakulo, santa cruzan at tibag; tulang gaya ng mga pasyong inaawit. Sila rin ang nagpakilala ng konseptong maharlika o dugong bughaw sa mga Pilipino na

mababatid sa mga akdang awit na ang mga pangunahing tauhan ay mga hari, reyna, prinsipe at prinsesa – isang patunay ang awit na Florante at Laura ni Balagtas at mga dulang duplo at karagatan.

Sa panahong ito, piling-pili lamang ang nakasusulat sapagkat wikang Kastila lamang ang kinikilala sa ganitong larangan. Kaunti lamang ang nakasusulat sa Kastila dahil sa pagpipigil, sa nadaramang takot at pagiging madamot ng mga Kastila.

Sa panahong ito nalimbag ang pinakaunang aklat sa bansa; ang Doctrina Christiana na nalimbag noong 1553 na isang panrelihiyong aklat. Ang pasyon ang isa sa patulang anyo na makarelihiyon. Samantalang ang mga dula sa nama‟y ang mga senakulo, Santa Cruzan, at tibag. Ang mga dulang Moro-Moro naman ay pumapaksa sa tagumpay ng mga Kastila, isinasadula rito ang mga himagsikan sa pagitan ng mga sundalong Kastila at mga Muslim sa Mindanao at sa wakas ng dula, palaging nagwawagi ang Kastila at talunang niyayakap ng mga Muslim ang Kristiyanismo. Nauso rin ang carillo o mga dulang puppet na yari sa karton na gumalaw sa likod ng isang mailaw at puting tela.

Ang mga panitikan namang ukol sa kabutihang-asal ay ang Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro.

Nalimbag rin sa panahong ito ang pinakaunang newsletter sa bansa noong 1637 – ang Successos Felices (Fortunate Events) ni Tomas Pinpin na may 14 na pahina. Ngunit noong Agosto 8, 1811 lamang nalathala ang pinakaunang pahayagan sa bansa – ang Del Superior Govierno na umabot hanggang labinlimang tomo.

(2) Panitikang Rebolusyonaryo at Sedisyoso

Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila, karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan.

Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino; nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasangayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19, 1889 na naglalayong “matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya, maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya.”

Dahil sa mahigpit ang pamahalaan, nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba‟t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapang-alipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat.

Ang pambansang bayaning si Dr. Jose P. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad; at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos.

Ang mga bayaning sina Marcelo H. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL), Graciano Lopez-Jaena, Antonio Luna, Mariano Ponce, Pedro Serrano Laktaw, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, at marami pang iba ay nagsisulat din.

Pananakop ng Amerikano

Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.

Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa, sumulat ang mga Pilipino sa Kastila, Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat.

Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal; Claro M. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati; si Lope K. Santos na sumulat ng obra-maestrang “Banaag at Sikat” at nagpauso ng panitikang sosyalista; si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulatsagisag na „Huseng Batute;‟ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na „Huseng Sisiw‟ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig; si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang “Walang Sugat” at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog; si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba.

Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula.

Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano, naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulangtahimik.

Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino.

Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Di naglaon, ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan.

Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi rin nasiyahan ang mga manunulat.

Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 – ang Tanikalang Ginto. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino. Ang dulang Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang “Hindi Ako Patay” na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Pananakop ng Hapon

Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima, gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7, 1941. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya‟t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino, isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng

wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura, kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito.

Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod), nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7)

Panahon ng Pagkamit ng Kalayaan hanggang Kasalukuyan

Naging makasaysayan sa mga Pilipino ang pagbabalik ng kanilang kalayaan mula sa kamay ng mga Hapon. At dahil sa kalayaang natamo, higit ring sumigla ang kalayaang pampanitikan ng bansa.

Bilang patunay ng kasiglahan ng panitikang Filipino sa iba‟t ibang uri sa panahong ito ay ang pagkakalimbag ng mga sumusunod na katipunan ng mga aklat: Mga Piling Katha at Mga Piling Sanaysay ni Alejandro Abadilla, Maiikling Kwentong Tagalog ni Teodoro Agoncillo, Ako‟y Isang Tinig ni Genoveva Edroza-Matute at marami pang iba. Kinilala rin buhat sa panahong ito ang mga panitikang panlalawigan dahil sa mga inilunsad na mga pambansang pananaliksik at pagsasaling-wika ng panitikan ng Pilipinas.

Lalo pang sumigla ang panitikang Filipino nang ilunsad ang gawad Carlos Palanca Memorial Awards for Litetature.

Sumilang din sa panahong ito ang aktibismo ng mga batang mag-aaral noong nagsisimula ang dekada ‟80 at ang kanilang panitikang aktibista gaya nina Virgilio Almario (na may sulat-panulat na Rio Alma) at Quintin Perez.

Pinakamasigla rin ang mga panitikang namayagpag sa media gaya ng sa radyo, telebisyon at sinehan. Nagsilang ang panahong ito ng mga musikerong Imelda Papin at Victor Wood, ng Hotdog, Sampaguita, Asin, Ryan Cayabyab, Levi Celerio, Pepe Smith at Freddie Aguilar na naging laman ng mga jukebox. Mga lagaristang gaya nina Ricardo “Ricky” Lee (mayakda/Himala at Oro, Plata, Mata), Lino Brocka (tagadirehe/Maynila sa Mga Kuko ng Liwanag) at

tula. Ilan sa mga awiting kinilalang imortal sa panahong ito ay ang Huling El Bimbo. Liwayway at Zuma ni Mars Ravelo at ang pinakatanyag na Pugad Baboy. Nag-uumpisa pa lang ang ikadalawampung siglo. Sumigla rin ang mga dulang pantelebisyong pambata lalung-lalo na ang Batibot. sanaysay at kasaysayan sa pagbuo ng marami pang dulang pampelikula. hindi lamang sa anyo ng pelikula.Ishmael Bernal (tagadirehe/Himala) at Marilou Diaz-Abaya (tagadirehe/Oro. Puspusan din ang produksyong pampelikula na nagsalin ng mga maikling-kwento at nobela sa pelikula at ginawang inspirasyon ang mga awit. Himala. Rivermaya at Parokya ni Edgar. Patuloy na dumarami ang mga manunulat na Pilipino sa iba‟t ibang anyo at uri ng panitikan gamit ang iba‟t ibang media dahil sa mga inumpisahang kurso sa mga universidad at kolehiyo at pangangasiwa ng gobyerno ng mga pagsasanay sa mga kinakikitaang husay na mga mamamayan. Overdrive. Nagbukas ng daan sa marami pang musikero ang Eheads gaya ng sa Yano. Naipanganak din ang maraming genre ng pelikula gaya ng independent flims at cinema veritae film. palabas pantelebisyon o kaya‟y programang panradyo. Siakol. Banal na Aso Santong Kabayo. Rossel Nava at Carol Banawa na mga supling ng makabagong melo-musika ng bansa. Kinilalang The Beatles of the Philippines ang Eheads dahil sa init na taglay ng bawat pagtanghal at bagong awitin. kailangan din ang pagpapahalaga at pagmamalasakit ng mga mambabasa na katuwang sa pagtaguyod ng panitikan ng lahi. Plata. Mata). magazine at aklat. Maliban sa mga banda. Nagsilabasan rin ang mga karikaturang (komiks) na Darna. Green Department. Panitikang Filipino (pampanahong elektroniko). Jeremiah. Kinilala ang Eraserheads (isang bandang binubuo ng mga mag-aaral ng UP) sa pagpapasigla muli sa OPM. Ngunit ang kasiglahan ng panitikan ay hindi magiging buo kung aasahan lamang ang pagdami at pag-usbong ng mga manunulat. higit na sumigla ang panitikang Filipino dahil sa trend o pinauso na dulot ng media. Pare Ko at Miss sa Loob ng Jeepney. Prinsesa. -#- Mga Sanggunian: Book Arrogante. Peksman. Sa kasalukuyan. et al. video clipping at audio airing na patuloy na bumubuhay sa panitikan hindi lang ng Filipino kundi ng ibang lahi mandin. Silvertoes. kinilala rin ang mga musika ni Jolina Magdangal. Jose A. Ang TV at 5 and up. National Store. Alapaap. kundi sa pamamagitan din ng hi-technology – ang Internet. Iskin. At mga dulang panradyo ay kinagigiliwan naman ng mga nakatatanda. 1991 . Mandaluyong City. Nagbigay ng bagong hihip sa kulturang Pilipino ang mga bandang ito na nagpakilala ng iba pang genre ng musika sa lahi. the Teeth. sinasalin ang mga panitikan hindi lamang sa mga pahayagan. Dahil sa internet nagkaroon ng blogging.

'08 3:35 AM for everyone PARABULA NG AMA. Perla Ph. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. Ang dulaang Tagalog. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. 1998 Malinao. Mandaluyong City.htm (/Larawan 1) __________________.aenet. Makati City. http://www. 2002 Sebastian. 1997 Mosura. Journalism for Filipinos. 1951 Villafuerte. Rex Book Quezon City.Store.D et al. Carmel T. et al. 2000 __________________. National Book Store. Feredico B. www. Panitikang panrehiyon sa Pilipinas. Casanova. Alito L. __________________. Mutya Publishing House. .com/cd/eraser3. http://www. Kasaysayan at pag-unlad ng dulaang Pilipino. Anak at Kalabaw Jun 12.org/family/filmhistory. Valenzuela City. Patricino V. Dolores S. http://websayt. Bede‟s Publishing House Inc.htm (/Larawan 3) Tags: lektyur 70 comments share Parabula ng Ama. Valenzuela City. Pagpapahalaga sa Panitikan ng Pilipinas. Grandwater Publications and Research Corporation. at Tanawan. 1984 Garnace-Ulit.elaput.com Quezon Inc.htm (/Larawan 2) __________________. Mega-Jesta Prints. Ang ama‟y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. City.com/mageln24. Sandigan ng pamahayagang pangkampus. ANAK AT KALABAW Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. Arthur P.wikapedia.

Maghapong nag-araro sa bukid. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. . Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw.tsik.” Sumakay sa kalabaw ang dalawa. Itong mag-ama. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. “Ano ba naman iyang batang „yan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad.” Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama.. Ano pa ang silbi nito? Tsik. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. Dala rin nila ang kalabaw na siyang magaararo sa lupang tatamnan. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nag-aararo ang ama. Ang layo ng bukid na pinanggalin. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. “Kawawa naman ang kalabaw.. Habang sila‟y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo. napapagod din „yan. anong klase ama „yan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan.. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Pagod pa sa paggawa roon. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: “Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Kahit hayop. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya.. Magdidilim na at pagod na ang ama. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama. napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop.” Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. napapagod at may pakiramdam din.” Napahiya ang ama sa kanyang narinig. Narinig na lamang nila: “Hay naku. Nang maabot ang ikatlong baryo. komportableng nakasakay sa kalabaw. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na „yan. Nang makarating ng bahay. At siya. Naglakad. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw.

Ito ang midyum na ginagamit sa maayos na paghatid at pagtanggap ng mensahe na susi sa pagkakaunawaan. ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. Kahalagahan ng Wika Mahalaga ang wika sapagkat: 1.” Dagdag naman nina Mangahis et al (2005) na ang wika ay may mahalagang papel na ginagampanan sa pakikipagtalastasan. Ang mga tunog ay hinugisan/binigyan ng mga makabuluhang simbolo (letra) na pinagsama-sama upang makabuo ng mga salita na gamit sa pagpapahayag.Wika G. 3. Katangian ng wika 1. Guro sa Filipino. . at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan. 4. Marcial Jr. 2008 Katuturan Binanggit ni Austero et al (1999) mula kay Gleason na “ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na isinaayos sa paraang arbitraryo. Hayskul Yunit Pamantasan ng Ateneo de Zamboanga Febrero. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. 2. Francis Rodolfo M.

(hindi maaaring „Tall is the tree.‟ o „Tall the tree. Hal. The tree is tall.‟) d. saya. maglaba. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. /p/. -um-. bulaklak. /u/. dentista Panlapi = mag-. /i/. doktor. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. -in-. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/. laba. -an/-han Fonema = a *tauhan. panlapi at fonema. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. doktora c. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap. Ang puno ay mataas. . ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. Umakyat siya sa puno. Mataas ang puno.a. /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. b. /m/. Salitang-ugat = tao. ang morfema ay tawag sa pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. Hal. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema. Sa Filipino. ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. Inakyat niya ang puno. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. singsing.

b. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. 4. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. Sa Subanon naman. nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. (Tingnan ang ponolohiya) 3. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. Ang wika ay arbitraryo. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. 5. Halimbawa: BOMBA Kahulugan a. Sa French naman. Ang wika ay may kakanyahan. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. Pampasabog Igipan ng tubig mula sa lupa Kagamitan sa palalagay ng hangin Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula . d. Ang wika ay buhay o dinamiko. mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. Ang wika ay binubuo ng mga tunog. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay]. Upang magamit nang mabuti ang wika. leksikon at istrukturang panggramatika. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. bahay ang tinutukoy nito. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). Sa Ingles naman.2. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. Halimbawa Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. c.

9. 10. noong umpisa‟y iisa ang wika ng tao na biyaya ng Diyos. D. Sa komunikasyon ng mga pipi. Antas ng wika A. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. [jip] at Kastilang [educaćion].e. sa gobyerno. Cebuano. Ayon sa pagsasalaysay. Lahat ng wika ay nanghihiram. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. Visaya at iba pa. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. „erpat at ermat‟ at „cheverloo‟. 7. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na'. sa korte at iba pang venyung profesyunal Teorya ng pinagmulan ng wika  Teorya sa Tore ng Babel – Ang teoryang ito ay nahalaw mula sa Banal na Kasulatan. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. Dahil sa ganitong pagkakataon. Dahil sa nagkakaunawaan ang . /pre/ para sa 'pare' balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang „eklavush‟. Tausug. May level o antas ang wika. Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan kolokyal . Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. 8. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. sa mga paaralan at pamantasan. F. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca C. edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan. Halimbawa. E. Nasusulat ang wika. Ilonggo. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda B. Gaya sa Chavacano. ng mga tao lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika.ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito.

(2003). bumaba Siya sa lupa at sinira ang tore. Lunsod ng Quezon Austero. galit. Filipino sa iba‟t ibang disiplina. Teoryang Yum-yum – Sinasabi sa teoryang ito na ang wika ay nagmula sa pagkumpas ng maestro ng musika at sa bawat kumpas ay nagagawa niyang lumikha ng tunog mula sa kanyang labi. Norma G. Nang nawasak na ang tore. C & E Publishing. (1999). saya at paglalaan ng lakas. Ang pag-aaral ng wika.lahat. Alfonso O. at Tiangco. Lilia F. (2005). Alfonso O. napabubulalas ang mga tunog ng pagdaing na dala ng takot.  Teoryang Ding-dong – Maliban sa tunog ng hayop. Consuelo J. REX Book Store.    Teoryang Pooh-pooh – Ang tao ay nakalilikha ng tunog sanhi ng bugso ng damdamin. et al. Lunsod ng Valenzuela Paz. (1979). Panimulang linggwistika sa Pilipino. lungkot. nagkawatak-watak na ang tao dahil iba-iba na ang wikang kanilang binibigkas kaya nagkanya-kanya na sila at kumalat sa mundo. Mega-Jesta Prints. et al. Maynila Santiago. Cecilia S. University of the Philippine Press. REX Book Store. Gamit ang bibig. (2003). patak ng ulan at langitngit ng kawayan. Makabagong balarilang Filipino. Teoryang Yo-he-ho – Isinasaad dito na nagsimula ang wika sa indayog ng himig-awitin ng mga taong sama-samang nagtatrabaho. napag-isipang magtayo ng isang tore upang hindi na magkawatak-watak at nang mahigitan ang Panginoon. Inc.  Teoryang Bow-wow – Sinasabi sa teoryang ito na nagkaroon ng wika ang tao dahil noong umpisa‟y ginagaya nila ang tunog na nililikha ng mga hayop gaya ng tahol ng aso. Mga Sanggunian: Antonio. Nang nabatid ito ng Panginoon. et al. Lunsod ng Quezon Santiago. tilaok ng manok at huni ng ibon. ginagaya naman daw ng tao ang tunog ng kalikasan at paligid gaya ng pagtunog ng kampana. Inc. Maynila Tags: lektyur 300 comments share tauhang lapad vs tauhang bilog Nov 8. '07 4:06 AM for everyone . Komunikasyon sa akademikong Filipino.

matipid at piling-pili sa paggamit ng mga salita at laging nagtatapos nang may kaayusan. Halimbawa.Ano ba ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog? Ang tauhang lapad (plain character) ay uri ng tauhan sa anumang anyo ng panitikan na hindi nagbabago ang katuahan sa loob ng kwento. ang tauhang bilog (round character) naman ay kabaligtaran ng tauhang bilog. Samantalang. Siya ay mahinhing babae. At ipinahihiwatig lamang nito na makatwiran magkaroon ng tauhang walang ipinagbago sa isang kwento. Ngunit bijhira ang ganitong uri ng tauhan sa mga kwento.ibig sabihin hindi nagbago ang kanyang katauhan at lapad ang kanyang pagkatao sa kabuuan ng panitikan. karaniwan ang daloy ng mga pangyayari. Ngayon. Ang dati'y mapagtimpi ay sumabog at hindi na maawat na tao. ang kanyang pagkatao ay ganoon pa rin. Bilang ang kanyang kilos at tipid siya sa pananalita. Ang mga katangiang ito ay taglay pa rin niya hanggang sa katapusan ng novela at walang nagbago sa kanyang katauhan sa kabuuan nito--. Tags: lektyur 22 comments share Teoryang Pampanitikan Oct 17. masunirin na kapatid at mapagmahal at maalahaning tiyahin. Nagbabago ang katauhan ng isang tauhang bilog sa loob ng kwento. mayroong pagbabago sa kanyang katauhan habang tumatakbo ang kwento. hindi nagbago ang katauhan ni Tiya Isabel sa kabuuan nito. Marahil naintindihan mo na ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog. matutukoy mo na kung anong uri ng tauhan mayroon ang kwentong iyong binabasa o kaya'y pelikulang iyong napanood. Ibig sabihin mula umpisa ng pelikula hanggang wakas. '07 11:52 PM for everyone Teoryang Klasismo/Klasisismo  Ang layunin ng panitikan ay maglahad ng mga pangyayaring payak. sa Noli Me Tangere ipinakilala si Ginoong Crisostomo Ibarra bilang isang taong tahimik at mapagtimpi. Ngunit nabasa ang kanyang katahimikan at pagkamatimpi sa ikatatlumpung kabanata. ay . Ibig sabihin. Sinunggaban niya si Padre Damaso at saka tinutukan ng kutsilyo sa leeg. Si Ibarra ay halimbawa ng isang tauhang bilog. Halimbawa sa novelang Noli Me Tangere. ukol sa pagkakaiba ng estado sa buhay ng dalawang nag-iibigan. Teoryang Humanismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na ang tao ang sentro ng mundo.

Teoryang Formalismo/Formalistiko . Samakatuwid. Teoryang Imahismo  Ang layunin ng panitikan ay gumamit ng mga imahen na higit na maghahayag sa mga damdamin. Ngunit hindi basta-basta masusuri ang mga simbolismo sa akda. Madaling matukoy kung ang isang panitikan ay feminismo sapagkat babae o sagisag babae ang pangunahing tauhan ay ipimayagpag ang mabubuti at magagandang katangian ng tauhan. Teoryang Realismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga karanasan at nasaksisan ng may-akda sa kanyang lipunan. talento atbp. Teoryang Arkitaypal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga mahahalagang bahagi ng akda sa pamamagitan ng mga simbolo. kaisipan. Pinakamainam na alamin muna ang kabuuang konsepto at tema ng panitikan sapagkat ang mga simbolismong napapaloob sa akda ay magkaugnay sa isa’t isa. saloobin at iba pang nais na ibahagi ng may-adka na higit na madaling maunawaan kaysa gumamit lamang ng karaniwang salita.binibigyang-tuon ang kalakasan at mabubuting katangian ng tao gaya ng talino. ideya. Sa halip na paglalarawan at tuwirang maglalahad ng mga imahen na layong ilantad ang totoong kaisipan ng pahayag sa loob ng panitikan. Ang lahat ng simbolismo ay naaayon sa tema at konseptong ipinapakilala ng may-akda sa mga mambabasa. ang panitikan ay hango sa totoong buhay ngunit hindi tuwirang totoo sapagkat isinaalang-alang ng may-akda ang kasiningan at pagkaefektibo ng kanyang sinulat. Teoryang Feminismo  Ang layunin ng panitikan ay magpakilala ng mga kalakasan at kakayahang pambabae at iangat ang pagtingin ng lipunan sa mga kababaihan.

Ipinakikita rin sa akda na gagawin at gagawin ng isang nilalang ang lahat upang maipaalam lamang ang kanyang pag-ibig sa tao o bayang napupusuan. . Ang layunin ng panitikan ay iparating sa mambabasa ang nais niyang ipaabot gamit ang kanyang tuwirang panitikan. Walang simbolismo at hindi humihingi ng higit na malalimang pagsusuri’t pang-unawa. paniniwala. Teoryang Romantisismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipamalas ang iba’t ibang paraan ng tao o sumasagisag sa tao sa pag-aalay ng kanyang pag-ibig sa kapwa. bansa at mundong kinalakhan. kung ano ang sinasabi ng may-akda sa kanyang panitikan ang siyang nais niyang ipaabot sa mambabasa – walang labis at walang kulang. Ipinakikita sa akda na ang tao ay nagbabago o nagkakaroon ng panibagong behavior dahil may nag-udyok na mabago o mabuo ito. pagkatao) sa isang tauhan sa kanyang akda. pananaw. Teoryang Eksistensyalismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na may kalayaan ang tao na pumili o magdesisyon para sa kanyang sarili na siyang pinakasentro ng kanyang pananatili sa mundo (human existence). Ang mga paraan ng pag-ahon mula sa kalugmukan sa adka ay nagsisilbing modelo para sa mga mambabasa. Samakatuwid. Teoryang Markismo/Marxismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipakita na ang tao o sumasagisag sa tao ay may sariling kakayahan na umangat buhat sa pagdurusang dulot ng pangekononiyang kahirapan at suliraning panlipunan at pampulitika. Teoryang Saykolohikal/Sikolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipaliwanag sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga salig (factor) sa pagbuo ng naturang behavior (pag-uugali.

pinakamahirap. Nais din nitong ipakita na ang kasaysayan ay bahagi ng buhay ng tao at ng mundo.Teoryang Sosyolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang kalagayan at suliraning panlipunan ng lipunang kinabibilangan ng may-akda. Teoryang Kultural  Ang layunin ng panitikan ay ipakilala ang kultura ng may-akda sa mga . Teoryang Queer  Ang layunin ng panitikan ay iangat at pagpantayin sa paningin ng lipunan sa mga homosexual. Teoryang Moralistiko  Ang layunin ng panitikan ay ilahad ang iba’t ibang pamantayang sumusukat sa moralidad ng isang tao – ang pamantayan ng tama at mali. Kung ang mga babae ay may feminismo ang mga homosexual naman ay queer. Naipakikita rito ang pamaraan ng mga tauhan sa pagsugpo sa suliranin o kalagayan ng lipunan na nagsisilbing gabay sa mga mambabasa sa magpuksa sa mga katulad na suliranin. Inilalahad din nito ang mga pilosopiya o proposisyong nagsasaad sa pagkatama o kamalian ng isang kilos o ugali ayon sa pamantayang itinakda ng lipunan. Sa madaling sabi. Teoryang Bayograpikal  Ang layunin ng panitikan ay ipamalas ang karanasan o kasagsagan sa buhay ng may-akda. Ipinahihiwatig sa mga akdang bayograpikal ang mga bahagi sa buhay ng may-akda na siya niyang pinakamasaya. pinakamalungkot at lahat ng mga “pinaka” na inaasahang magsilbing katuwang ng mambabasa sa kanyang karanasan sa mundo. ang moralidad ay napagkakasunduan ayon na rin sa kaantasan nito. Teoryang Historikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan au bahagi ng kanyang pagkahubog.

2004 Tags: lektyur . Valenzuela City. Teoryang Feminismo-Markismo  Ang layunin ng panitikan ay ilantad ang iba’t ibang paraan ng kababaihan sa pagtugon sa suliraning kanyang kinakaharap. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay) Patronicio V.hindi nakakaalam. Inc. Quezon City. Quezon City. Mga Sanggunian Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Ipinakikita rin dito na bawat lipi ay natatangi. Dayag Phoenix Publishing House. Villafuerte Mutya Publishing House. 1976-1996 Soledad S. paniniwala at tradisyon minana at ipasa sa mga sunod na salinlahi. 2000 PLUMA III: Wika at panitikan para sa mataas na paaralan Ailene G. Philippines. Teoryang Dekonstraksyon  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang iba’t ibang aspekto na bumubuo sa tao at mundo. Reyes ADMU Press. Philippines. del Mundo. Ibinabahagi ng may-akda ang mga kaugalian. Isang halimbawa nito ay ang pagkilala sa prostitusyon bilang tuwirang tugon sa suliraning dinaranas sa halip na ito’y kasamaan at suliranin ng lipunan. Nestor S. Basa. Lontoc at Alona M. Mary Grace C.. Pinaniniwalaan kasi ng ilang mga pilosopo at manunulat na walang iisang pananaw ang nag-udyok sa may-akda na sumulat kundi ang pinaghalu-halong pananaw na ang nais iparating ay ang kabuuan ng pagtao at mundo. Philippines.

Sa kanyang sulat kay Felix R. Maximo Viola.00. Alemanya ngunit wala pang pamagat. Inimungkahi ni Rizal sa kanyang mga kasamang Pilipino sa Madrid na sumulat sila ng isang novelang hango sa masamang kalagayan ng mga Pilipino sa Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng Kastila at ang lahat ay sumang-ayon. 1887 Marso 5. Hindi napadalhan si Rizal ng perang panggastos mula sa Pilipinas kaya siya‟y nagutom at nagkasakit. Pagkatapos ng kanyang pag-aara sa CUM. Inayos ni Rizal ang orihinal na manuskrito ng novela upang mahanda sa paglathala. binanggit ni Rizal na hinugot niya ang pamagat na “Noli Me Tangere” sa Ebanghelyo ni Lucas. Valentin Ventura at ang magkakapatid na Paternos. Nagpalathala siya ang 2. tinapos ni Rizal ang novela sa Wilhelmsfeld. Habang iniimprenta ang novela ni Rizal. versikulo Enero 2. siya ay dumadalo sa mga pagdiriwang nang hindi naman inaanyaya (gate crasher). Napili niya ang bahay-palimbagan na Berliner-Buchdruckrei-Action-Gesselschaft. Ngunit nagkamali si Rizal sa pagbanggit ng pinagkunan dahil nakuha niya ito sa Ebanghelyo ni Juan. Inimungkahi ni Rizal na pangkat sila upang mailahad ang lahat ng pananaw.528 comments share Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere Oct 17. ipinagpatuloy ni Rizal ang pagsusulat sa novela sa Paris. 1884 1885 April-June 1886 Disymebre. 1887 . Fransya kung saan natapos niya ang kalahati ng ikawalang kalahati ng novela. Mayroong isang pagdiriwang ng mga mag-aaral na Pilipino ng Central University of Madrid sa Espanya. 1886 Pebrero 21. Sa loob ng mga buwan na ito. Ang mungkahi ni Rizal na sumulat “bilang pangkat” ang novela ay hindi natupad sapagkat ang iba. Kapitulo 20. isang dating kamag-aaral na siyang tumulong kay Rizal sa pagpapalathala ng novela at nagbigay ng pera upang matugunan ang mga pangangailangan. Hidalgo. '07 11:48 PM for everyone Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere nahon Bago ang 1884 Detalye Nabasa ni Rizal ang novelang Uncle Tom’s Cabin ni Harriet Beecher Stowe na naglahad ng pang-aapi sa mga aliping Negro sa Amerika. Sa kanyang pagkagutom. saka lang siya nakapagdesisyon ng pamagat para dito. Nalulon ang lahat maliban kay Rizal sa sugal at pambabae kaya napabayaan ang napagkasunduan. Halos nawalan na siya ng pag-asa na mailimbag ang novela kaya napag-isipang sunugin ito. sa halip na umpisahan ang novela ay nalihis ang perspektibo at ukol sa babae na ang nais isulat. Salamat na lamang at dumating si Dr. Inumpisahan ni Rizal ang pagsulat sa novela sa Madrid at natapos ang unang kalahati. 000 sipi sa halaga lamang ng P300. Nakasama ni Rizal sina Jaena.

maaaring ipakita ng isang pelikula na may kakayahan . Regidor si Rizal.” Dagdag pa ni Reyes. at karamihan sa mga pelikula ay yaong hango sa realidad. iba ang timbang ng realidad nito kung ito‟y ihahambing sa realidad ng tao. Ang bahaging ito bibliya ay nagsalaysay sa araw ng “Easter Sunday. Gaya ng tao. *Nasalin ang novelang Noli Me Tangere sa iba‟t ibang wika dahil sa husay nito at natatanging katangian.13-17. Kapag sinabayan ng synchronized sound ang paggalaw ng mga pigurang ito. nagmumukhang tuluy-tuloy ang paggalaw ng mga pigura sa puting tabing. marcial/adzuhsfil3/20072008 Tags: lektyur 23 comments share Oct 17. May sarili itong lohika na hindi katulad ng lohika ng totoong mundo. hindi na napupuna ng ating mga mata ang pagpapalit ng mga larawan. Ayon kay Reyes (1996).” ang ikatlong araw ng kamatayan ni Kristo kung saan nabuhay siya muli at nagkita sila ni Maria Magdalena: “Huwag mo akong salingan. Sa ganitong aspekto nagiging mabisa ang isang panitikan dahil pinakamalapit ito sa tao: ang nakikita. Pinuri ni Regidor ang novela at inihambing pa sa Uncle Tom‟s Cabin at Don Quixote ng Espanya. Ang daigdig ng pelikula ay umiikot sa pagkukunwari. Dahil sa bilis ng pagpapakita ng movie projector sa mga larawang ito. nararandaman at iba pang karanasan ng tao ay nasasalin sa panitikan. sa pamamagitan ng special effects. nagmumukhang totoo ang mundong inilalarawan ng isang pelikula. 1887 Inilabas na ang novelang Noli Me Tangere ni Rizal sa publiko sa wikang Kastila. “Ang bisa ng realidad sa pelikula ay katulad ng realidad ng tao.” Marso 21. “Ang isang pelikula ay nagkakabuhay lamang sa tulong ng imahinasyon ng mga manonood. Ang realidad ng isang pelikula ay gawa ito sa plastik. Naiiba ito sa ibang uri ng panitikan sapagkat ito ay higit na naisasalang bago ilahad sa madla. At dahil dito. '07 11:46 PM for everyone Ang layunin ng panitikang nasusulat sa perspektibong realismo ay ipakita ang makatotohanang pangyayari sa lipunan at ang panitikang ito ay hango sa totoong buhay at mga pangyayari. Antonio Ma. Sa isang rolyo ng pelikula (film) nakalimbag ang mga larawan na hindi gumagalaw. Nagkakabuhay ang mga larawang ito sa tulong ng isang movie projector. Halimbawa. Ang mga bagay na itinuturing na imposible sa mundo ng tao ay maaaring maging posible sa mundo ng pelikula. dahil hindi ko nakasasama ang aking Ama sa langit. Ngunit mahalagang tandaan na ang realismo at hindi „real‟ kundi halos „real‟ dahil ito ay batay lamang sa realidad sa mundo. Realismo sa Pelikula Ang pelikula ay isang uring pampanitikan sa anyong patanghal. Mayo 5. Ngunit ang lahat ng ito‟y ilusyon. Ngunit kahit nakakadala ang drama ng isang pelikula. maaaring makahawa at makasakit ang isang pelikula. 1887 Sinulatin ni Dr.

Malaki ang kakayahan ng pelikulang mag-impluwensya ng opinyon. Quezon City. wala itong bisa. Media Plus. . Manny Reyes. Hindi nakakapinsala ang isang ideyang pampelikula dahil malaya ang isang individwal na pasyahan ang argumento (ideya) nito. 1996 V. 2000 Malikhaing Pelikula. Ang pagpapatupad ng anumang hangarin ay magsisimula sa kilos ng isang individwal. Ngunit hanggang dito lamang ang teritoryo nito. maaari pa itong mabuhay upang madagdagan ang kapanabikan ng mga manonood. Waring ritwal ang laging pag-aantabay sa pagdating ng kaibigang tulisan. Ang bawat pelikula ay naghaharap ng ideya sa mga manonood. At kahit maraming tama ng bala ang katunggali ng bida. Bago lumubog ang araw. Inaabala ang kamay sa kung anong gawain. Ang lahat ay pinaghahandaan at may editing at direkting na nagaganap. ADMU Press. At ang mga tauhan ay gumaganap lamang kahit ano pang husay ang inuukol sa tauhan – ito ay pagpapanggap lamang. Habang ang mga mata ay nasa lawa. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay). Ideya lang ang hinaharap nito. Philippines. kailangang laging tandaan na ang pelikula ay iniaayos upang maging sinematik (cinematic). Philippines. 19761996. Barrios Oct 17.” Samakatuwid. Ngunit kung hindi ito pag-uukulan ng pansin.ang isang taong lumipad sa himpapawid. ang Tauhang Hindi Napabilang sa Noli Me Tangere ni Joi C. Nakaupo ka na sa may pasimano. Hindi nito kayang magpabilanggo ng mga krimen o magpasimula ng digmaan. Philippines. <<wakas>> Sanggunian: Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Soledad S. marcial/adzuhsfil/0708 Tags: lektyur 1 comment share Kay Salome. Salome. epektibo ang pelikula. Tuwing makalawang sandali. Kung tatanggapin ito ng publiko. Reyes. Valenzuela City. Patronicio Villafuerte Mutya Publishing House. Ang nakakapinsala ay ang kilos ng tao. '07 11:45 PM for everyone Lagi na‟y nakaabang sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon.

Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang tulisang hinihiram Sa kanyang digmaang ipinaglalaban. o mga supling. At pamaypay na lagi nang nagkukubli Sa iba pang lihim na hangarin. Habang inaalo. Salome. Nakikipagkaibigan ka sa pagkainip Sa bawat hiblang sinusuklay. Nakikipagtalo ka sa pangamba Pagkat ang isipan Ay patuloy sa paghabi Ng kung anong masamang pangyayaring Maaaring maganap sa kaibigan. Ito‟y pahayag ng pag-aanyaya. Habang inaalo. Bawal sa mga babae sa iyong pahahon Ang pamimintana. kusina. silid. Ang pagtanaw sa lansangan Ay paghangad ng mga bagay Sa labas ng tahanan. tahanan. . Muli at muling inaalo. Na parang kamison Na sumusilip sa balikat. Kasinghaba ng buhok mong nakalugay Ang paghihintay.Ay. Salome. Ngunit lagi na‟y nakaabang ka Sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Kasintalim ng munting karayon Na gamit sa pagsusulsi Ang takot na kumukurot sa puso Tuwing kumagakat na ang dilim At wala pang bangkang tumatawid sa lawa. Sa panahong ang daigdig ng babae Ay sala. O sakong ma dumudungaw Sa laylayan ng saya. Na maaaring mamutawi sa labi. Ang batas na ito‟y eskpularyong Laging nakalapat sa dibdib Sa paggising at pagtulog. muli at muling inaalo Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang lalaking walang maipapangakong Singsing. At ang tanging pangarap Na pinahihintulutan Ay ang maging asawa at ina.

Lalagi ka sa aming alaala. Uri ng Sanaysay  Pormal – sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. Nangahas kang bigyan ng bagong kahulugan Ang mga salitang Pag-ibig. '07 11:41 PM for everyone Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos . Kaya‟t wala ka man sa mga pahina Ng nobelang dinakila. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuru-kuro. Tulay sa agwat ng mga dekadang Naghihiwalay sa atin Ang iisang pangarap: Ang makamit ang kalayaang magtakda Ng sariling buhay Sa ano mang panahon. sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. Hindi man ikaw Ang tinanghal na halimbawa Sa mga dalaga ng iyong lahi. Kung kaya‟y binuksan mo ang durungawang Ipinipinid ng iba. reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan.Ay. damdamin. pagkababae. Salome. saloobin. tahanan. Tags: tula 1 comment share Oct 17.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Kinakailangan mong mamuhay at magmahal Nang higit sa iyong panahon. kaisipan. Sinukat mo ang pag-ibig Hindi sa pamamagitan ng kasal Na may basbas ng langit Kundi ng pag-iisang dibdib Na binibigyang-katuparan Ng pagniniig ng puso at diwa. mahalaga at napapanahong paksa o isyu. Sanaysay Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. Abadilla ay “nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito.

binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. karaniwan. Wakas – nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. higit na mabuting gumamit ng simple. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda 2. '07 11:39 PM for everyone Ang talumpati ay isang maayos pagbigkas sa harap ng isang madla kung saan ang mga mahahalagang kaisipan ay inihahatid sa mabisang paraan. natural at matapat na mga pahayag 3. 2. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa      Tags: lektyur 89 comments share Oct 17. Ito ay isang sining sapagkat magalang ang pananalita ng isang nananalumpati at piling-pili ang mga salitang ginagamit ukol sa mahahalaga at napapanahong paksa. Bahagi ng Sanaysay 1. Panimula – ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Talumpati Mga Dapat Isaalang-alang sa Pagtatalumpati . Tema at Nilalaman – anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura – ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. pang-araw-araw at personal. Di-Pormal – sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Sangkap ng Sanaysay 1. ang maayos at lohikal na pagkasunudsunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo – ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 3. Katawan – sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay.

isinasaulo na ang isang handang talumpati at pipiliin na lamang ang wasto at pinakamabuting paraan ng pag-deliver Katangian ng Isang Mahusay na Mananalumpati      May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Mga Katangian ng Mabuting Kumpas      Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas May buhay at hindi matamlay – iba-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo Nasa pahanon – nasa tayming ang kumpas. kumpas ng kamay. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibagay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila Uri ng Talumpati/Pagtatalumpati    Biglaan o Daglian – (impromptu) walang pagkakataong makapaghanda ang mananalumpati. kaarawan at iba pa Maluwag – (extemporaneous) ang mananalumpati ay binibigyang ng maikling panahon para maghanda pagkatapos maibigay ang paksa o tanong Handa – (prepared) mahabang panahon ay ibinibigay para maghanda ang mananalumpati. Ang Tagapanood/Tagapakinig – higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati. ngunit ang mga pagkakataong ito ay gaya lamang ng mga simpleng okasyon gaya ng mga sa paaralan. kanyang pananamit. Ang Mananalumpati – dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapanikig at ang laki nito -#marcial/fil3/0708 Tags: lektyur 24 comments share Dula (Notes) Oct 17. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita. at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanood ng mga tao 2. Ang Talumpati – kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at kaisipang nais iparating ng talumpati upang maiabot ito nang malinaw sa mga tagapakinig 3. '07 11:37 PM for everyone .1. kanyang asal sa entablado.

tauhan laban sa kanyang paligid. sila ang nagpapakita ng iba‟t ibang damdamin. ngunit maaari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manonood Elemento ng Dula      Iskrip o nakasulat na dula – ito ang pinakakaluluwa ng isang dula. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. walang dulang walang suliranin. maaaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula Kasukdulan – climax sa Ingles. ng damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip Manonood – hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao. at tauhan laban sa kanyang sarili. at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood Eksena at tagpo Ang eksena ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nama‟y ang pagpapalit o ang iba‟t ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula. Gaya ng ibang panitikan. tanghalan ang tawag sa kalsadang pinagtanghalan ng isang dula. maaaring magkaroon ng higit na isang suliranin ang isang dula Saglit na kasiglahan – saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan Tunggalian – ang tunggalian ay maaaring sa pagitan ng mga tauhan. sa tauhan umiikot ang mga pangyayari.Ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. Lahat ng itinatanghal na dula ay naaayon sa isang nakasulat na dula na tinatawag na iskrip. dito nasusubok ang katatagan ng tauhan. ang karamihan sa mga dulang itinatanghal ay hango sa totoong buhay maliban na lamang sa iilang dulang likha ng malikhain at malayang kaisipan. Ang iskrip ng isang dula ay iskrip lamang at hindi dula. Sangkap ng dula         Tagpuan – panahon at pook kung saan naganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula Tauhan – ang mga kumikilos at nagbibigay-buhay sa dula. sila ang pinanonood na tauhan sa dula Tanghalan – anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan. lahat ng bagay na isinasaalangalang sa dula ay naaayon sa isang iskrip. nawawaksi at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula. hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula‟y maitanghal. ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula Sulyap sa suliranin – bawat dula ay may suliranin. sila ang nagbibigkas ng dayalogo. tanghalan ang silid na pinagtanghalan ng mga mag-aaral sa kanilang klase Tagadirehe o direktor – ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip. -#- Tags: lektyur 47 comments share . siya ang nag-i-interpret sa iskrip mula sa pagpasya sa itsura ng tagpuan. sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya‟y sa pinakakasukdulan ang tunggalian Kakalasan – ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at pag-ayos sa mga tunggalian Kalutasan – sa sangkap na ito nalulutas. sapagkat ang tunay na dula ay yaong pinanonood na sa isang tanghalan na pinaghahandaan at batay sa isang iskrip. walang dula kapag walang iskrip Gumaganap o aktor – ang mga aktor o gumaganap ang nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip. maaaring mabatid ito sa simula o kalagitnaan ng dula na nagsasadya sa mga pangyayari. mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin.

ang ating kubrador ay hindi nagbabalik. at parang wala nang kapana-panahong mapakag-ayos ng sariling katawan. kung may hahanap sa akin.” ang naririnig mong sagot. ang taong yaon ay isang kubrador o maniningil ng mga pautang. Pagmamasdan mo munang mabuti upang matiyak kung sino siya. Ang yabag ng kanyang mga hakbang ay kilalanglilala mo na. sari-saring dahilan ang ibinibigay nila sa iyo kung mataunan mong nasa bahay ang mga iyan.” ang habol pa. “Magbalik po kayo uli. Makahihinga ka nang maluwag. “Iyang mga mangungutang ay maraming dahilan kapag nagkakataong dinaratnan mo sa bahay. ang ayos niya‟y maaaring may-kakinisan at nagaanyaya sa isang tunay na pagpipitagan. sa kabilang dako. Ikaw nga ang hanap. iyang mga mangungutang!” ang nasasabi-sabi niyang madalas na susundan pa ng isang mariing kagat sa labi. Kung. Naroong kung nauna-una ka lamang nang kaunti ay walang salang nabayaran ka niya. malamang na ang ayos niya‟y gusgusin. panauhing pinagtataguan. siya naman ay tagapaningil ng isang tindahan. Nilalayuang parang may sakit na nakahahawa.” ang sasabihin mo. Oh. Kinasusuklamang parang isang salarin. Oh.Maniningil ni Genoveva Edroza-Matute Oct 17. Sisilip ka nang bahagya sa puwang ng durungawan. dalaw na kinamumuhian. siyamnapu‟t siyam sa isang daan. '07 11:31 PM for everyone Kung may makita kayong isang lalaking hangos sa paglakad. “Hoy. Kung mapagsiya mo‟y magbibilin ka sa iyong kasambahay na para bagang may-katotohanan ang iyong sinasabi. Hindi nawalan ng kahulugan ang pagkapudpod ng kanyang sapatos sa ginagala-gala sa bahay-bahay ng mga mangungutang. May pinaroonan. Itinatanong kung saan ka naroon. Iyan ang maniningil. may kipkip na karterang katad na halos magputok sa mga lamang resibo at kung anu-anong papel. “Hindi ko po malaman kung kailan sila babalik. At mararamdaman mong aalis ang maniningil. Ang pagdalaw ay ipinangingilabot na parang pagdalaw ng isang malaking sakuna! -#- Tags: sanaysay 2 comments share Hindi Na Salapi (Salaysay) Oct 17. at ang pinagbilinan mo nama‟y matapat sa kanyang tungkulin. At parang pagpapakilala ng kanilang katapatan ng loob ay ihahabol pa kunwari sa iyo ang “Magbalik ka bukas. kilabot ng mangungutang.” At marahan kang papasok at pakubling uupo sa isang sulok na kunwa‟y may binabasa o anumang pinagkakaabalahan. sabihin mong ako‟y wala. Dalang-dala na siya sa “bukas” ng mga mangungutang. Naroong siya‟y may pinagbayaran. Naroong siya‟y napagkasakitan. Kung siya‟y kinakatawan ng isang malaking bahay-kalakal.” Sa kabila ng gayong pabuntot. Hindi nawalan ng kabuluhan ang nilakad-lakad niya sa mga lansangan. Malayu-layo pa‟y matatanaw mo siyang ang hagdanan mo ang tinutungo. pawisan. '07 11:29 PM for everyone Noong si Apolinario Mabina ay nag-aaral pa sa Maynila ay nagnais din . laman ng lansangan. Datapwat huwag mong hinalaing hindi nalalaman ng kubrador ang buong katotohanan. “hoy. at pagkasilip mong lumiko na ang salot na kinatatakutan mo‟y uubo ka nang bahagya na para bang nabunutan ka ng isang libo‟t isang tinik sa dibdib. “Oh. Alam niyang ang kanilang “bukas” ay “bukas” na walang katapusan. iyang maniningil! Pinandidirihang parang ketongin.

” Tiniis ng ina ang init ng araw sa gitna ng bukid nang mahabang panahon. Nang kalagin ni Apolinario Mabino ang buhol at makita niya ang pise-pisetang unti-unting inipon ng kanyang ina. Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkal papel. Ipinagbili niyang lahat ang kanyang aning palay at kape.” “Kaawa-awa naman ang aking anak. nakita ng isa niyang kamag-anak ang mga pise-pisetang iyon na nakabuhol pa sa alampay ng nasira niyang ina. (Mula sa Filipino: Sa bagong panahon. Hindi niya nagawang gugulin sa pamumustura ang ipinadalang iyon ng ina. naroong sinasalpok at inilulubog. pawis at luha ng kanyang ina.” ang sinulat niya sa kanyang inang nasa lalawigan. . ay nangilid ang kanyang mga luha. kundi hirap. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan. Hindi na salapi ang nakita niya sa alampay. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. “Inay. nariyang winawasak. Ang mga pise-piseta niyang naipon sa mahabang panahon ay ibinuhol sa kanyang alampay at ipinadalang lahat sa naka na nasaMaynila. '07 3:28 AM for everyone Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha. “Gagawin ko ang lahat upang mapadalhan ng salapi si Apolinario. Tiniis niya ang lamig ng ulan at ang hampas ng hangin sa paggawa sa bukid.” ang naibulong sa sarili ng ina. nariyang tinatangay ng tubig. At ngayon. “padalhan naman ninyo ako rito ng salapi upang maibili ko ng mga damit.siyang mamusturang gaya ng kanyang mga kamag-aaral. 1987) Tags: salaysay 0 comments share Bangkang Papel ni Genoveva Edroza-Matute Mar 2. Pahina 37-38. nina Matute. Alam nilang kapag iyo‟y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog. Ako lamang ang hindi pustura rito. Nang namatay si Mabini.

“dumating na ba ang Tatay?” Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling. Mula sa nababalot na katawan ni milng ay hinila niya ang kumot at ito‟y itinakip sa sariling katawan. Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap. Anong lamig sa sahig. kangina.” ang tawag niyang muli. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig. anak. ang akala niya‟y Bagong Taon noon. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay ang biglang pagliliwanag. “bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?” “Ewan ko. Ang kanang kamay noo‟y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: . pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos. Sa tabi nito‟y nabanaagan niya ang katawan ng ina. Bahagyang gumalaw ang kapatid. ng pagliliwanag na muli. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis..y naroon ang kapatid na si Miling. sa kanilang paligid.” anang tinig mula sa dulo ng hihigan. umuulan. Sa loob ng ilang saglit. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap nang paningin ang kanyang ina.” ang sagot ng kanyang ina. Naramdaman niya ang sigis ng lamig ng kanyang buto. ang aki‟y malalaki‟t matitibay. Inilabas niya ang kanag kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig.. sa lahat ng dako. Sa karimla‟t pinalaki niya ang dalawang mata. ang naisip niya. nagunita niyang noon ay wala nang ingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman. Sa kanyang tabi.. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. Kaya‟t itinaas niya nang bahagay ang likod at humilig sa kaliwang bisig. “Inay. Ang paggulong ng mga iyo‟y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. anak. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinatalagos sa karimlan. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangay ng kaliwang bisig niyon. “Inay..Sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Naaawa siya kay Miling kaya‟t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya‟y namaluktot sa nalabing kalahati. Samantala‟y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan. “Inay. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan. at sa kabila naman nito‟y nakita niya ang banig na walang tao. sa mag dagundong na nakagugulat. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit.hindi masisira ng tubig. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina.” ang ulit niya sa karimlan. “Matulog ka na. Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon.” Natuwa ang bata sa kanyang narinig. Isang batang lalaking nagising sa isang gabi. ano?” “Oo.

gayon din sina Mang Pedring. At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina. at si Turing.. Sa isang sulok. Ngunit sa karimlan ay hindi niya makita. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit.. Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat. sa pananahimik at pag-uumugong. si Feli. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling. Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong. At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahuli-hulihang pangrap ng batang yaon. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig. matulog ka na. Ngunit ito‟y hindi sumagot. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim. Wala siyang narinig kundi. ang kanilang kapitbahay. Ang mga mata noo‟y patuloy sa hindi pagsikap. Nahihintakutang mga batang humanap kay kay Miling at sa ina. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao.. “Labinlimang lahat ang nangapatay. Inay? Bakit maraming tao rito?” Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap. Ang pag-iyak ni Aling Feli nang siya ay makita. “Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi. si Alng Ading. Ang anasan.. ..” Ngunit ang bata‟y hindi natulog. ano ang nangyari? Ano ang nangyari. Ang kamay noo‟y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling. Pupungas siyang bumangon. nakatingin sa wala. sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan. “Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?” ang tanong niya sa kanyang ina. Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay.. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. Inay. Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao‟y si Aling Berta. At ang ulang tangay-tangay noon. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati. Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa. si Pepe.. Mula sa malayo‟y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin. Bago siya tuluyang nakalimot. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito. Gising na gising ang kanyang ulirat. Ang pag-uusap nila‟y biglang natigil nang siya‟y makita. Ngunit kakaibang kinabukasan. Naroon ang asawa ni Aling Berta..“Siya. “Bakit.” ang kanyang nasabi. Ang ayos ng kanyang ina. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina. Ngunit ang mga mata noo‟y hindi pumupikit. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan. Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating. Naalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama.” Hindi niya maunawaan ang ang lahat. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina.. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli..

Pagkatapos. at ang kani-kanilang balutan. Kaya nga ba‟t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan. Lahat ng lapitan niya‟y nanatiling pinid ang labi. Sa paulit-ulit na salitaan.. -#- Tags: maikling kwento 67 comments share Himala Feb 26. Sila‟y palabas na sa bayan.sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan.. sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. ang batang lalaki‟y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang.sa labas ng bayan. Kayo‟y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas. Kaya‟t walang maaaring maiwan. silang mag-iiba. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya‟y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na. Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao.Sa pagitan ng mga hikbi...” Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nagyari. '07 3:56 AM for everyone . bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?” Ang mga bata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumapit sa kanyang mukha.. Walang maiiwan. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama. “Bakit po? Ano po iyon?” Walang sumasagot sa kanya. ang lahat ng kanilang kapitbahay. “Handa na ba kaya?” anang isang malakas ang tinig. “Ngayon din ay magsialis na kayo.. siya‟y patuloy sa pagtatanong.” Samantala. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa. Ang araw na humalili‟y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon.. sa sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay. anakm iyon din ang nais kong malaman. “Inay. Nag-aalinlangan.. ng mga pangarap na kinabukasan at ng mga bangkang papel – ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal. Bago lumubog ang araw sila‟y papasok dito.. isa man.. ang maraming-maraming tao... Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman. “Iyon din ang nais kong malaman.

Ngunit nagbago ang lahat kay Elsa nang dumilim isang tanghaling tapat. isang maliit na baryo sa Pilipinas na matagal na panahon na ring hindi dinaratnan ng ulan kaya‟t nagbibitak ang mga kalsada‟t natutuyo ang mga pananim. isang boses ng babae na tinatawag ang pangalan niya. Ayaw po kayong maniwala sa akin?” Kinabukasan. umiiyak. may sugat ang mga palad nito. darating daw ang araw at lalapit daw po sa akin ang . eclipse lang ho iyan. Kinagabihan ay nasa simbahan si Elsa at kausap ang isang pari. Pinalo nang pinalo ng arbularyo ang hubad na likod ni Elsa habang nakahiga ito parang hindi nasasaktan. Niyugyog niya si Elsa ngunit matagal kumibo. Ineng. Tinatakpan ng buwan ang araw. At ang sabi rin po niya. magugunaw na ang mundo!” “Hindi ho. at saka nawawala. Kahit pa ng Panginoon. Dapat mag-asawa ka na.(Buod pasalaysay ng mga piling bahagi ng pelikula) Ang tagpuan ng pelikulang Himala ay ang Cupang. Sabi po niya‟y di mo ako mapangingiti. Alba. Noong una po‟y nagpapakita lang siya. Lumingon siyang tila tumahimik ang lahat at kanyang nilapitan ang isang punong tuyong-tuyo‟t walang dahon na nasa tuktok ng burol. “Elsa. Di kita laging mababantayan. May belong asul. lagi ka na lang wala sa iyong sarili. Si Elsa ang pangunahing tauhan ng pelikulang ito. May pagdududa ang pari kay Elsa na batid habang sila‟y nag-uusap. Nakita niya si Elsa na nakaluhod nang matikas sa harap ng tuyong punong kahoy. isang araw ay mawawala ang sumpa. Kinaumagahan habang pappunta sana si Baldo sa bukid ay napaitigil siyang nakatingin sa burol. “Ang Mahal na Birhen po ang nakita ko. Nang nagmulat ang mga nito ay inilapad niya ang kanyang palad. Sa Burol po. Pero sabi po niya. Matigas daw ang espiritung sumasanib kay Elsa sabi ng arbularyo kaya ibalik na lang daw ito sa susunod na araw. mapaglinlang ang demonyo.” “May liwanag pong nanggagaling sa kanya. Opo. Sa dilim ay nangangap si Elsa paakyat sa burol. Papaano mo naman makikita iyon e may eclipse. takot na takot na tumatakbo pauwi sa kani-kanila at nagsisigawan. Naniniwala ang mga taga-Cupang na simumpa ng bayang kinabibilangan ng baryo nila. Niya niya ang kung anumang liwanag na iyon.” Iba ang sagot ni Elsa. Minsan. Lagi kang nasa burol. Di kita inampon para gumaya lang sa „kin.” tugon ni Lucio na sumubok pakalmahin ang mga taong natataranta. Gaya kanina. Humuhugong ang hangin. Nadapa si Elsa. Para pong tama ng baril. Umiiyak po siya ak saka nawala. Kinagabihan sa bahay nina Elsa ay nag-uusap sila at ng kanyang ina. Hindi magkamayaw ang mga tao sa mga sandaling iyon. Siya ay 24 taong gulang na at katulong sa bahay ni Gng. Kaya nitong magpakita sa kahit anong anyo. pinapunta kita kina Lucio‟y nakalimutan mo.” “May baril na ba noong unag panahon. Napaluhod siyang tila magdarasal habang ang kanyang mukha‟y sinisikatan ng liwanag na iyon. Ewan ko po kung sa kanya ko nakuha ang mga sugat ko. Isang matandang babae ang nagpalala ng lahat nang nasambit niyang “Diyos ko po. Parang po siyang nabibihisan ng araw. At sa kanyang pagbangon ay may narinig siyang bulong. ipinatingin ni Aling Saling si Elsa sa isang arbularyo. Nilapatan niya si Elsa at nakita na dumurugo ang magkabilang kamay nito. May sugat sa dibdib. maraming kasalanan ang tao. Pero nitong huli‟y nagsasalita na siya. Nakaputing damit po siya. pero meron po siyang sugat sa dibdib. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. Baka sabihin nila‟y mag-ina tayong matandang dalaga. Kanina habang may eclipse. “Nakita ko po ang Mahal na Birhen. Ampon lamang si Elsa ng kanyang inang si Aling Saling.

” tugon ng pari kay Elsa. Nasa ilalim sila ng bahay.lahat ng may sakit at makapanggagamot daw po ako. Hindi lang daw po ng sugat ng katawan pati‟y „yung sugat ng mga kaluluwa. Lahat ay nakamasid sa kanyang ginagawa. „Yun lang ang maibigay ko sa‟yo. Baldo at Sepa. Chayong at Baldo si Elsa. Nagising si Chayong sa pagkakahilik ni Pilo. Parang hindi siya babae e. pagbutihin mo! Baka maawa sa‟yo ang Mahal na Panginoon at pagkalooban ka ng asawa. “Baldo. Alba sina Aling Saling. Sa bahay nina Elsa ay nag-aaalalang kinausap siya ni Aling Saling.” pahayag ni Elsa. Umalis si Chayong at sa kanilang bahay ay naligo siya. Lumakad sila na tila munting prusisyon. Nagising si Aling Saling na wala sa kanyang tabi si Elsa. Tinawag ni Mrs. “Baka dito! Baka nagtatago lang dito! O baka naman diyan sa kabilang puno.” “Huwag kang maingay. sa may tangkal ng baboy. ang iba ay may dala pang flashlight. Alba. Alba. “Huwag Pilo! Natatakot ako. doon nakita nilang nakaluhod si Elsa. ako lang „ti di ba mahal mo ako? Chayong. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa. “Alam niya ang lahat.” agad na tugon ni Chayong. “Lahat ng babae kaya kong lagawan. May sama ka ba ng loob sa mga tao dito. “Baldo. Pilo. “Alam mo namang gutso kong malinis ako bago makasal. Chayong. H‟wag Pilo.” ani ni Chayong. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na raw siya!” Lumuhod sila sa harap ni Elsa.” “Ngayon mo na ibigay Chayong. At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs. ang kanyang kasintahan. “Ba‟t ka natatakot. mapapanis tayo!” tugon ni Pilo.” ani ni Chayong. maraming tao sa bahay nina Elsa... Hinahagud ni Elsa ang mata ni Lolo Hugo. Sinabunan niya ang mga bahagi ng kanyang katawan na hinagkan ni Pilo. Kelan ba tayo papakasal?” “Nakausap ko si Elsa. iyong kaibigan mong taga-Maynila. Nagtungo sila sa burol.huwag! Talaga namang marami kang girlfriend. Hinanap nina Aling Saling. Ewan ko kung bakiy. Kailangan daw nilang mag-organisa upang tulungan at bantayan si Elsa. Malalim na ang gabi. “Lahat ba naman ng gagawin mo‟y ikinukunsulta mo pa kay Elsa. Lumapit ang isang tagabaryo. Pati nga si Elsa niligawan mo n‟on. Pagkahapon. Pilit hinahanap ang birhen. “Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho. Ang ilang usiserong tagabaryo ay nasa burol na. Naka matakoy lumabas!” Iniisnpeksyon nila ang puno. „yung tiningnan ni Elsa. Iniharap ni Baldo ang isang pasyenteng naipitan ng ugat sa paa upang ipagamot kay Elsa.” “Ba‟t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a. pero si Elsa hindi. Elsa? Hindi ako naniniwala sa mga milagro. “Baka pagtawanan ka ng mga tao. Parang hindi siya tao. Binihisan nila si Elsa ng puting-puting damit na pagmamay-ari ng pinsan ni Chayong na dating nagmamadre.” sabi ni Chayong.” sagot ni Pilo. -#shandymarcial/filipino3zchs/2007 Tags: iskrip 10 comments share .” ani Lucio nang napadaan ang pangkat nina Elsa sa harap nito.

. Ayaw patalo ang bawat isa kaya gaya ng nakagawian sa ilang mga patimpalak. Ganoon naman ang buhay 'di ba? Isang sayaw na sumasaliw sa anumang indayog at biglang hihinto kapag wala nang itutugtog ang tape o plaka.. Kailangan kong kaibiganin para sa susunod hindi na ititigil ang pagtugtog...bawal bang magsaya kasama sila? Siguro masama ang kanilang loob dahil hindi nila ako naisayaw.. '07 11:36 PM for everyone .sino kaya ang nag-ko-kontrol sa sound system. walang pamantayang inilaan kaya walang nagwagi. pilit pinasasaya ang munting pagdiriwang.naalala ko guro pala ako. Palibhasa 'di ako nag-high school..OK lang masaya makipagtulakan at makipagsiksikan sa kanila..(joke lang).. '07 11:58 PM for everyone Ang saya-saya talaga ng pakiramdam pagkatapos sumayaw na basang-basa ang iyong suot at ang towalitang pamunas pawis. JS Prom ko ba 'to. Napatingin sa akin ang karamihan sa kanila. Mapanghamon ang ilan sa kanila na nag-anyayang mag-showdown. nag-umpisa na ang talunan at hiyawan at tulakan at siksikan. Nakahihinayang...e ano naman ngayon.. Hahaha.basta katuwaan lang.. palagay ko tuloy naiinggit lang sila.. hindi ako nakasayaw ng lubos....napansin ko tuloy.. Pasensiya na! Sa susunod na JS Prom ninyo. Nakatutuwa dahil may iilan na kahit napakabilis ng indayok ng mga tinutugtog ay sweet na sweet na sumasayaw habang magkayakap at naglalagkitan sa kanilang mga pawis.. mag-ge-gate crash ako para magkasama muli tayo.pero parang JS Prom ko iyon... hindi naman nakahihinayang dahil sa maraming taong aking tinalunan at mga paang natapakan. Mabuti pa ang iba'y nakasayaw ang mga kaparehang nais nila. Tags: sanaysay 0 comments share KEYBOARD (anonymous) Wag mong i-backspace ang mga nakaraang idenelete ko na sa buhay ko pagkatapos mong i-caps lock paniwalain tapos nag-shift ka Feb 16. sinimulan naman namin ang buhatan at ang iba'y nainggit ay kami'y ginagaya. Kahit gaano kapagod ang karanasang iyon... Kanya-kanyang saliw sa iba't ibang musikang pinatutugtog... Manghang-mangha ako sa kasiglahanng mga mag-aaral na ito. Siyempre.pakiramdam ko tuloy pinagkaitan ako ng kalayang magwala at sumayaw.. At kami ay sasayaw hanggat sa gusto namin.Feb 16.pakiramdam ko'y naranasan ko tuloy ang siksikan ng mga tao sa araw ng pista ni San Diego sa ikatatlumpong kabanata ng Noli Me Tangere. JS Prom Halos dalawang libong mag-aaral na nasa ikatlo at ikaapat na taon nilang pamamalagi sa Zamboanga City High School (Main) ang nagsaya at nag-enjoy sa pagdaos ng kanilang JS Prom. ako. Pero deadma sila.. Ngunit natapos ang kasiyang iyon nang hindi ako nakukuntento.

'07 1:05 AM for everyone MUKHANG ARTISTA! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating is Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita. idinigtong niya ang paliwanag. At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran. “Hindi masama‟ng amoy. Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap. Nandidilat si Nana Ibang nang ulitin ang tanong. Gayong umuuwi siya dalawang ulit sa isang taon – kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. “Ibang-iba na ngan ngayon ang... O napakadalang nga iyon. Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok. Alam niyang iyonm din ang sasabihin ng kanyang ina kung . Tags: tula 0 comments share Banyaga ni Liwayway A. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya. Nana. bata ka. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumukibo sa tumitingin sa kanya ay iyon din ang katanungang wari ay nababsa niya sa bawat mukha.” Ngayon. bulong niya sa sarili. At nang makita niyang nangunot ang noo nito. “Serbesa ba „kama. ha?” Nguniti siya kasabay ang mahinang tango.nag-alternate sa iba kaya di ko na na-control nag-space ako ginamitan mo ako ng tab para makapasok kang muli sa home na puso may uminsert na iba umenter nagpage down ka nagpage up ako dahil end na ayoko na di ko na ipi-print pause muna ako nag-isip. sa kanyang pandinig ay hindi nakaila sa kanya ang pagtuon ng tingin nito sa kanyang suot. sa bawat tingin. Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. Arceo Feb 10. ise-save kang muli you gave me space pero ayaw na talaga ng CPU ng utak ko io-off ko na ang computer. Napangiti siya. Sa laylayan naito na may gilit upang makahakbang siya.lahat!” at nauulinigan niya ang buntung-hiningang kumawala sa dibdib ng matandang ale. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya bago iyon sinuklay.

.. di sana’y nilitson ang biik sa silong. Hanggang ngayon ba‟y gano‟n dito?” at napangiti siya.. Pati ang kanyang ama na hindi naging maligoy minsan man.. e. Nag-iisan naman ako..” “Naiinip ka na ba/” agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinabi.... “Tigas nga naming iyakan nang lumawas ka. Kung hindi ka ba nagbago ng loob... di dinala ko na rito ang kotse ko..hindi nga namin ginagamit.” ayon ni Nana Ibang. mula ulong may taling bandanna.noon. Ibinukod si ng hain. Sasali ba „ko sa timpalak na „yon kung hindi ako nakasisigurong kaya ko ang eksamen?” Malinaw sa isip ang nakaraan. “Sino kaya‟ng magmamana sa mga pamangkin mo?” tanong ngayon ng kanyang Nana Ibang. “Ang alastres. “Ang panganay sana ng Kua mo. At napansin niyang nagkatinginan ang kanyang mga kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya.. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib. e...” Napatawa siya. Kung sinunod ko ang gusto ni Inang. At ang apat niyang pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang naka-toreador na itim at kamisadentrong rosas. kasi. Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon.. At biglang-bigla.. “Kung sa Amerika.... Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig. Naramdaman niyang may dumaping panyolito sa kanyang batok. kasunod ang isa niyang pamangking sa pangaln at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang sustento rito buwan-buwan. “Pinapawisan ka an... sa pagsasalita. Ako na ang magmamaneho. “ „Yan ang uwi mo. At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang mga pamangkin.. “Kinikutsara ba naman ang alimango?” Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang malungkot na mukha nito. Bakit ay gusto kong makabalik din ngayon sa Maynila..” “Sinabi ko naman sa Inso. Dapat ay nasa oras ng salitaan..hindi ka darating.. Ano bang oras ang sabi no Duardo na susunduin ka?” “Alas-tres daw.ibigay na sa „kin papapag-aralin ko sa Maynila.nakapunta ako at nakabalik nang nag-iisa. e.. alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon.matalino. alas-singko? Alas-kuwatro na.noon..” Tumigil siya sa pagsasalita.. “Noon pa man. sa kanyang salaming may kulay.. sa pagkakaalam niya. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo. “Ayan naman ang kubyertos. Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya. a! Kung hindi lang ako magsasaya. sabi. Hindi sumagot si Nana Ibang. Ang hirap sa kanila. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Kuya Mente. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na mantel.pilak „yan!” hiyang-hiyang sabi ng kanyang hipag.” “Ano? K-kahit gabi?” Napatawa si Fely.. Nakasampay sa isang bisig nito ang isang tuwalyang amay moras.kung natakot ako sa iyakan. sa Maynila pa? Ilang taon ba „kong wala sa Pilipinas? Ang totoo.. Abot ang paghingi nito ng paumanhin. hanggang sa kanyang mag mapulang kuko sa paa na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso. “Hindi sa naiinip.” Boglang nauntol ang kanyang pagsasalita nang marinig niya ang mahinang tatat ni Aling Ibang. Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang. .nakabuhayan siya.. Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay.. Sa Amerika. Iba ang may dala ng platitong kinalalagyan ng sabong mabangong alam niyang ngayon lamang binili.. dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina.ayaw nilang maghiwa-hiwalay.

. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo.mas. “Kamakalawa lang isinilang ang aming pang-anim. Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos..‟ sabi ni Duardo. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya. “Hindi naman kasi „ko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako.” ang sabi niya kay Nana Ibang. Sumikbo ang kanyang dibdib. At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagtapos. “Ako nga si Duardo!” Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib.. „A-alangan... Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda.” patianod niya.” “Pumirmi na nga rin kami sa bayan kaya hindi naman tayo nagkikita.. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila. “Sa kotse n.” patuloy ni Duardo nang hindi na siya kumibo.‟ “Congratulations!” pilit na pilit ang kanyang pagngiti.. lakip ang bahagyang tawa... na nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil..” walang anu-ano‟y sabi ni Duardo. Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos. Alam na niya ang kahulugan niyon. Ngayon.” Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isag tumigil na sasakayan sa harapan ng bahay. “Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon... Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas ba hinubad niya.. At nang isungaw niya ang kanyang . Lagi pa „kong nagmamadali.. Tila siya biglang naalinsanganan. Napamaang.. nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan. Ngunit naisip niya – ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon. “Parang mas. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaki. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan.. Noon. “May presidente ba ng samahan na ganyan?” “A.” Nawala ang ngiti ni Fely.. “Kaklase natin.sa apat na grado...” “Menang?” napaangat ang likod ni Fely. “Tumatanda ako.” “Hindi ka nagbabago. sa gusali ng paaralan.” Hindi kinakailangang makita niyang nakaharao si Duardo.” “Huwag mo nang sasabihin ang taon!” biglang sabi ni Fely. Sayang...bata ka ngayon. “Dalawampu‟t dalawang taon na..Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal... Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong.” paliwanag ni Duardo...e.. “Kami ang. Ang hindi niya masabi: Baka ako masilat.hindi ka makikita ni Menang. Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan.. Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng mga labi.” at napahagikhik ito. Masasal ang kaba ng kanyang dibdib. Sa paligid ng kotse ay maraming matang nakatingin sa kanya..na „ata.. “Ibang-iba kaysa. Waring hindi niyan matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagtapos sa kanilang paaralan.noon... “Natutuwa kami at nagpaunlak ka. Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan.baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan. “Bakit hindi ka rito?” tanong niya.....” “Piho nga.

Iniisip niya kung papaano niya sasabihin sa kanyang mga magulang na hindi siya gagradweyt sa taong iyon. Hindi siya makakagradweyt. Tila hindi niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. Sumigaw ang kanyang puso. Ang anak niyang si Joel. I Naglalakad pauwi si Joel mula sa eskwelahan. Isinuot niya ang kanyang salaming may kulay. sana grumadweyt ka na. At pinipilit ibura ang masayang bati ng kanyang ina kanina. Jr.” masayang sambit ng kanyang ina. “Kamusta na anak. . Tumuloy na si Joel sa kanyang silid at naupo sa kama. Umaasa sila!” Pero wala na siyang magagawa. alam niyang naghihirap ang mga magulang niya para lang makapagtapos silang magkakapatid. '07 9:39 PM for everyone Francis Rodolfo M.” Nagmano so Joel sa ina. Bigla siyang natulala. Tila hindi na niya nakikilala at hindi na rin siya makilala pa ng pook na binalikan niya. Masayang umaasa na gagradweyt ang anak niya.” Siyempre. hindi lang ikaw ang masasaktan. pagkasungyaw. Tila bang huminto ang mundo niya. Nanlalamig siya‟t pinapawisan. “Alam mo anak: kapag nabigo ka. “Hindi nga ako makakagradweyt. Hindi! Hindi!” Napasigaw si Joel ng tahimik. na hindi nga gagradweyt. Nag-iisip siya nang malalim. At alam niyang masasaktan sila. paghanga. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtimunig ang kahungkagang nadarama sa kanyang mga mata. “Mano po Inay. Parang naglaro siya ng basketbol nang isang linggong walang tigil. Pagtataka. Aywan niya kung alin. “Hindi ako gagradweyt. # Tags: maikling kwento 7 comments share Ga-gradweyt si Joel Feb 1. Para mabawasbawasan naman ang mga problema natin. Siyempre bilang magulang mo. Masaya ang kanyang mukha. doble ang sakit na madarama namin dahil sa kabiguan mo.mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga nakamasid sa kanya. Marcial. Naitanong niya tuloy sa sarili. Lagi kasing sinasabi sa kanya ng magulang niya. “Papaano ko ito sasabihin? Umaasa sila. Hindi niyo ba naiintindihan?” at dumaloy ang luha mula sa kanyang mga mata.

.” Nag-eensayo na si Joel kung paano niya sasabihin. Pero namamalik-mata lang siya. IIII Dumating na ang tinakdang oras. pumasok si Aling Tessie sa silid ni Joel upang gisingin. tay. hindi po ako ga-gradweyt. gagradweyt na ako. bangon na‟t mag-almusal. ano bang meron?” Tanong ng ama kay Joel.II Kinaumagahan. Natagpuan niyang nakahalupasay ang kanyang anak sa sahig. “Kaya no „yan anak! AJA!” III Pumasok na sa eskwelahan si Joel. At abot-taynga ang kanyang ngiti. Agad-agad tinungo ang kanyang mga guro upang makiusap baka magawan ng paraan. „Hindi ito. Ngunit pakiramdam niya‟y hindi siya maiintindihan. wala na talaga. “O! Anak. „Yun na yata ang pinakamasaya nilang pagsasama kahit araw-araw silang masaya. Hindi na talaga siya makakagradweyt. Minulat ni Joel ang kanyang mga mata at nabanaag ang ina sa mata habang binabanggit ang mga salitang. “Kasi nahirapan talaga ako sa major namin e. “Anak. At kailangan na rin niyang ipagtapat sa kanyang mga magulang upang hindi na umasa nang umasa… “Nay. Panahon na para magtapat at nang matapos ang pangangamba! IIIII Masayang umuwi ng bahay si Joel.‟” “Hindi po ako ga-gradweyt! Huwag na kayong umasa!” Iba iba na ang naiisip na panimula at pagpapaliwanag.” masayang bati ni Aling Tessie kay Joel. At sa sala. Inakala niyang kinakabahan ang kanyang anak at nagrerepaso para sa nalalapit na pagsusulit. Ngunit nagulat siya sa kanyang nakita. Napakalawak kasi ng kanyang imahinasyon sanhi ng panonood ng sop opera sa telebisyon. May daladala siyang ice cream. Pero sinisigurado ko next year. Nagsitayuan ang kanyang mga balahibo. sila‟y nagkainan. Ngunit kahit anong gawin niyang pagmamakaawa. Nagkatuwaan ang buong pamilya sa hindi malamang dahilan.

IIIIII Umalis sa bahay si Joel nang may sama ng loob sa ama‟t ina. Mag-uuwi-uwi ka pa ng ice cream tapos ito lang ibabalita mo sa „min. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay nang hindi inaasahan.” nagagalit na si Aling Tessie. At ang huling larawang sumanib sa kanya ay ang kani-kaninang masayang salu-salo nila sa sala. ito lang ang igaganti mo. “Hindi mo lang alam ang hirap na pinapasan namin ng ama mo para lang makapagtapos kayo. Napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. At hindi na umimik si Joel. Ano bang problema. “Kaya. “At nangangatwiran ka na ngayon. Sumabog ang bahay nila.” sagot ni Joel. Kasabay ng mga luhang ito ang maalat na sipon na dumampi sa kanyang nga labi buhat ng mabigat na pag-iyak. Siya‟y natulala. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” Nangingiti pa siya habang nagsasalita. ay bumabalik sa kanya ang mga alaala ng siya‟y nagtapos ng elementarya at hayskul. “Inay. Gusto nang tumalon ng kanyang puso palabas ng dibdib. At nang tumalikod siya upang bumalik ay bigla siyang nakarainig ng isang malakas na pagsabog. Ano?” Mahinahong tanong ng kanyang ina. pero hindi rin siya pinakinggan. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. Ang kanina‟y masayang larawan ay nabalutan ng katahimikan. . Humirit pa si Aling Tessie na umiiyak. Natunaw na lamang ang ice cream sa apa na hawak ng kanyang ama. para lang makagradweyt ka. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. Pero next year.“Siguro gagradweyt kang cum laude „no?” Pabiro ngunit umaasang tanong ni Aling Tessie. ano? Imbis na mamahinga na lang kami ng ama mo dumadagdag ka pa sa problema. Ngunit mahal na mahal niya sila. ang bawat hakbay ay para sa inyo. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Anim na taon kang nasa elementarya. “Pero bakit? Ikaw pa naman ang inaasahan namin ng tatay mo. Natulala siya. Tapos. Siya‟y natulala. Natulala ang lahat. At sa pagmartsa ko. sure na.” “Alam ko naman „yon Nay. At dumaloy ang mga luha mula sa kanyang mga mata. “siyam na buwan kitang dala-dala. Apat na taon sa hayskul. Kaya lang hindi talaga nagyon. Napag-isipan niyang bumalik. ang kanyang tahanan. Natulala siya. Tapos ngayon.” Sinibukang kumbinsihin ni Joel ang ina‟t ama. At dahil sa pagtatapat ni Joel ay natulala ang lahat. itay at sa mga mahal kong kapatid. nung hindi pa niya binanggit ang tungkol sa hindi niya paggradweyt. Natulala. Kung bakit hindi siya magawang intindihin ng dalawa. gusto mo kausapin natin ang mga titser mo? Magmamakaawa ako at luluhod sa harapan nila.” Nasusurpresa ang buong pamilya. At nang naglalakad siya papalayo sa kanilang bahay.

Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. kailangang maging westernized ang ating pamantayan. Kung kelan tinatamad mag-recite. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” At napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay ng hindi inaasahan. Kamakalawa lamang ay halos ilabas niya ang kanyang calculator para makita kung gaano ako “katanga” at kung gaano katama ang kanyang pagsuma sa aking mga 5. hindi tayo magiging . Isinunod niya ang mga absences ko at tapos ay ang aking mga lates. Katunaya‟y yung kanyang paboritong paksa ang pinag-uusapan namin. kung kailan ako absent ay saka ka magbibigay ng quiz. Magbi-bell na nang maalala niya ang leksyon namin. By doing so. Nawalan tuloy ako ng ganang mananghalian. saka namimilit. Nagtsismis din siya (tulad ng dati). Saka pag sinabi ko naman ang gusto kong sabihin. Pero next year. Para naman akong g.. Espejo raw kaya tumandang binata dahil dalawang beses niyang binasted noong dalaga pa siya. Halos tiyak ko nang sermunang umaatikabo na naman ito. The Official Literary Folio of Ateneo de Zamboanga University Tags: maikling kwento 2 comments share Utos ng Hari Feb 1. Kaya.IIIIIII “Inay. Kesyo si Mr. “Para tayp maging fully democratic. Moral Character kanginang matapos ang klase. nagpa-abort sa America.go na isip nang isip kung ano na naman ang sasabihin nito sa akin. kakapain yung pulang ball pen. ang bawat hakbay ay para sa inyo. Si miss kuwan daw. '07 9:37 PM for everyone ni Jun Cruz Reyes “See you in my cubicle after lunch.” Pahabol sa akin ni Mrs. kaya wala sa eskuwelahan. At sa pagmartsa ko. Sabi niya kangina. Moral Character ang teacher namin sa Social Science.. ang normalization process sa gobyerno.” (Sinabi na yon ni Rizal) “May sapat na communication system ang pamahalaan at may mataas na moralidad ang mga mamamayan. Si Mrs. kailangang mataas ang literacy rate.” Pero tipong maganda naman ang kanyang mood sa klase kanina. hindi dahil nag-study leave. sure na. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. Siya rin ang adviser namin. itay at sa mga mahal kong kapatid. Hindi naman maikatwirang “Paano „ko di masi-5. ---Nalathala sa Marejada 2006.Yung kanyang dazzling Malaysian at ang kanyang paboritong pabango. At higit sa lahat.

Kung graduate naman ako. O. di sana‟y di ako mahihiyang pumasok kahit Metro Manila aide. bumagsak sa Physics at grammar school pero big time scientist. walang isko-scholar ng bayan. Hindi basta effective communication process. sino naman ang maniniwalang may kaubrahan nga ako. Kung sabagay. hingan ng experience sa pag-aaplayan ko. Si Einstein. pambihira raw ako. Ay buhay estudyante. Konting kumpromiso. konting tango at yes man lang. Nabigla siya. bakit kailangang pahabain pa? Bagsak kung bagsak. Kung wala kang diploma. pero bakit kailangang isali pati conduct at ayos ng katawan sa usapan? Hindi namn ito military school. sino bang ama ang matututwang magkaanak ng drop-out.uncivilized sa western standards. problema ba „yon? Kung 5. aral sa tanghali at aral pa ulit sa gabi. Ipaling kung saang sulok ko gustong puntahan. gusto kong lagnatin. Aral sa umaga. Pakisama lang talaga. Talagang sawa na akong mag-aral. sabi ko‟y mas basic ang dapat na pamamaraan sa pagtingin sa problema. Tumango-tango ka naman para makauno. Doon na inabutan ng bell. Walang alam kung itanong kung hindi “What is our lesson for today?” Parang mga Diyos na sila lamang ang may monopolyo ng tama. singkong maliwanag. Biro mong sa probinsya namin ay ako lang ang nakarating sa Maynila para mag-aral nang libre. Si Jojo lang ako kung ang walang sinabi kong teachers ang tatanungin. hindi rin basta mataas na literacy rate. Kumontra sa kanila. Grade lang naman. Sana‟y di nauso ang grade. normal ang takbo ng pamahalaan. Kungbakit naman kasi nauso pa sa mundo ang diploma. bar flunker pero isa sa kinikilalang constitutionalist ngayon. Kung kuntento ang mga tao. Ay konsumisyon sa buhay. dedo rin.” Nang tanungin niya ako. Mga manipistasyon lang ito ng talagang problema. ako ang sikat. ibig sabihin noo‟y sarili mo na ang kailangang lokohin. Kay layo ng kahapon sa kasalukuyan. hindi rin naman seminaryo. Kickout. Kung nalalaman lang nila. rugged at medyo bastos pa raw. Pero dito sa eskuwelahan. Talagang gusto kong maghinto. Pag ang kababayan ko ang magkukuwento. bakit panay “yung conduct mo” at “appearance” ang panakot nila. kahit ako ang masaktan. Aral nang aral. pero ayaw ni Tatay. Hindi ko naman maintindihan kung para ano ang pinag-aaralan. At kung tapos nga. ako ang bida. Pero kung maraming dissatisfied. Ano ba ang sama nang bumagsak? Kung si Recto. kahit lulunin ang sariling dila. . Sa mga kapitbahay namin. Pero hindi naman talaga ako dapat bumagsak. natural na abnormal ang sistema.K. Kay ganda sanang isiping hindi ako nakatali sa sintas ng sapatos ng teacher ko na kasama ko sa bawat hakbang. Kung sa bagay. matigas ang ulo ko. tapos ang usapan. Pag nasa bahay. ilakad-kaladkarin kahit gustong mamahinga. Hindi na naubusan ng ipari-research. dos na yon o tres. nakakahiya namang pati trabahong pangmahirap ay pagtiyagaan ko. Halimbawa‟y bakit hindi umpisahan sa economic condition ng bansa. hindi ako si Recto o si Einstein. Kaya hindi puwedeng tanungin at lalung hindi puwedeng pagsabihan ng mali. At isa pa. Magkauno lang. Kahit teacher niya hindi alam ang theory niya sa relativity.

panalo pa rin. Para na rin sinabing pag teacher ka na ay pwede. Nang mag-watcher daw ito sa presinto. Kung bisyo naman ang pag-uusapan. Miss Spermatozoa at Mr. Si Minyong nama‟y sa kabobohan daw. Discipline. say qourom. magsesermon muna ng virtue of honesty. Basta magamit lang biya yung nalalaman niya sa voice and diction. Eraser na lang. Itanong mo kay Mr. lagot ka. I feel though he is brilliant.. Kickout ako sa kagag. di Pilipinas na lang ang bahalang magtiis ng kunsumisyon.” Saka niya sasabayan ng bura ang maling nakasulat sa blackboard.go ka nagtataka pa. Pag nabuko mong hindi nag-aral. Mrs. Kung sa pagtitiis ng kunsumi ay sigarilyo at beer ang mapiling pagbuntunan ng sama ng loob. Huwag mo nang itanong kung nagdaan din siya sa pagkabata. bago mag-umpisa ng leksiyon. kuwow. E. Pagsasabihan ka nito ng “What? Iyon lang ang hindi mo pa alam hanggang ngayon? O. Para patuloy kaming pang-theraphy niya lang. At ang kanyang paboritong paksa. tiis. Dahil estudyante ka pa lang. sino naman kaya sa kanila ang pwedeng gawing idolo? Yung teacher ko sa English. dahil ang isasagot nito‟y “Kaya nga ayaw niyang matutuhan n‟yo ang bisyo dahil pinagdaanan niya na yan. Tulad ni Mrs. kasalanang mortal ang magturo sa kaeskuwelang nakalimutn ang sagot dahil sa pagkataranta. Tapos nagtataka pa kung kangino kami nagmana sa mundo. Hindi ka na mga pwedeng magwala.” ang agad ikakatuwiran ng mga ito. krimen ang magkodigo at kung anu-ano pa. Mr.. dalawa kaming mag-gu-goodbye my school goodbye. tatlong letra lang ang kabisadong basahin. that’s your assignment for tomorrow. pag naging g.Ay ang teacher sa mundo. “Hindi naman korum. Antique siyempre yung simbahan (tulad niya at ng kanyang lolo). tagapakinig sa kanyang mga sides. hindi ka pa rin pwedeng maglibang. kung noong araw ay g.” Sa amin sa barkada. That’s correct. bakit ba ginawa pa ng kung sinong hayupak. Moral Character sa amin. Gles-ing. hindi na siya si Mrs. Pero ang kanyang lihim ay buko na namin. only my reservation is that. Mathemathician. Noon daw nakaraang referendum. quorom. kesyo masamang mandaya. kahit matalo. Basta kami ang papel lang namin. Mrs.. Ibig lang niyang palabasin na may dugong bughaw siya. Lahat na yata ng masama at bawal sa mundo ay alam. yung kaniyang nuno na purong Kastila raw na nagpatayo ng simbahan sa kanilang bayan. Katuwiran daw nito‟y “Anong sama roon.” . Moral Character. Sarap sanang bukuhin na ang Kastilang napunta rito noong araw ay mga butangero at kriminal sa Espanya. ganito raw ang naging takbo ng usapan nina Mrs.go rin siya. Kung paano nila natiyak na dapat nga kaming palayasin sa pinakamamahal naming paaralan.n daw. maligaya na siya sa buhay. me magagawa ka ba?” Kaya naman ngayon. Bakit.K. Kesa nga naman maging problema sila sa gobyerno nila. Discipline at alam niya ang sagot. that Jojo Boy has no sense of deqourum. ayun at “Sinasabi ko na nga bang masama sa pag-aaral ang bisyo. walang pakialam sa mundo.. Moral Character (Eraser). Yung gaanong sistema ang namana niya sa kanyang lolo. Kunsumihin ka ba naman araw-araw. ang mangunsumi ng mapagtiis. masama raw sa katawan ng tao ang alkohol at nikotina. ang teacher naming morally upright ay biglang nabulag at nabobo.

” “Ako rin. i don’t want to give him an excuse slip anymore. di atras siya.” Ang masama ay ang akusayon nila kay Minyong. para pang nag-iinis at lalapitan ka. tapos pilit pinaniwalang makasasabay ito sa standard ng exclusive school. Papasok yan sa klase ko nang nakainom. para raw . Tambakan ko nga ng research work.” “Hindi lang yan. “hi-hi-hi-hi” lang ang sagot nila. Iyon ay kung hindi sila tinatamaan ng mga pinagsasabi ni Minyong.“Only he is stubborn. hindi alam ang sinasabi. Nababaliw raw.” “I will report the matter to his parents immediately. minsan gusto pa mandin akong kulitin sa klase na akala mo‟y mahuhuli niya akong hindi prepared sa lesson ko. Si Minyong kasi ay cultural minority. “My God. Ipapaamoy sa iyo ang hininga. Pah medyo kinabubuwisitan nilang co-teacher ang tinatamaan. Hindi naman nagprisinta sa kanila yung tao na rito sa Maynila mag-aral. how true. Tuwang-tuwa silang pagtsismisan ito. saka ngayon. Sometimes. si Minyong.” “I second the motion.” “And he is always absent.” “How true. Kinuha-kuha nila sa bundok. baliw talaga.” “So what is the verdict of the group?” “I could not pass him.” “God will punish his naughtiness.” ang katuwiran nila. basta na lang pinagsalita. Pag-bulls eye. I swear to God that’s true. pinaniwalang dito matutuhan ang paghango sa kahirapan ng kanilang tribo.

di ibagsak. .” „Pero cultural minority yan. humigit kumulang ay nakapagpasiya na sil sa mgiging dulo ng istorya. Philippine School of Science and Technology ito.” pa.” “Oo nga naman. I could not pass him. Mauuso ang bobo sa eskuwelahan. Tapos magpapasa tayo ng estudyanteng bobo? Hindi pwede. Ganito raw iyon. Gagawa tayo ng masamang precedent.” “So what shall we do with him?” “Definitely. Ayun. nang mabalita ang kaso ni Minyong sa eskuwelahan.” Kung sabagay. Remember. nang matutong magsalita ang tao. na-shock silang marinig ang katotohanan.mahasa nang gayo‟y mawala ang inferiority complex nito.” “And so what?” “Kailangng babaan batin ang standard sa kanya.” “Excuse me.” “Saka sila nagkurus ng “Ibagsak. “I find him kinda weird lately. Sabi ng pangkat ng mga Hari. mayroon lamang isang standard ang excellence at wala nang exception “What now?” “Ano pa.

“Ipasa na natin si Oasis. e. Paminsan-minsan nama‟y humane sila. talaga namang mahirap „yang klase mo. Hindi naman sila parating ganoon kabilis magbaba ng hatol. At prisintado agad „yan pag nakasalubong ka na maraming dala. naka manakit pa „yan at maraming madamay.” “Thoughtful „yang batang „yan. ikan nga.” .“Have you considered his case lately?” “Anong gagawin natin sa kanya? Meron ba tayong policy sa ganyang kaso?” “Mabuti siguro‟y pauwiin natin sa kanilang tribo.” “E kung ipa-confine natin sa mental?” “At sino ang magsu-shoulder ng bill?” Tapos ang kaso ni Minyong bago pa man pasimulan ang deliberasyon. how i abhor violence. Tulad halimbawa ng kaso ni Oasis at Armando. Uso pa naman sa Maynila ang sunog ngayon.” “Pero mababa „yan sa Physics.” “Oh. mga kaiskuwela rin namin.” “Dapat nga. Kahit saan ka makita ay panay ang good morning.” “Talaga.” “Baka „ka mo manunuog pa „yan. ito.” “Sus naman.

“Come on in.” Mahirap talaga sa mundo ang hindi pogi at walang amang duktor. He is not a thoroughbred minority. Titigil din pag nagsawa.“How about Armando? Another cultural minority?” “Excuse me. Kung bakit kasi hindi na lang ako nagkasakit. Pero tipong wala siyang balak magshort cut ng sermon. ang tao‟y hindi pulos tiyan tulad ng gusto mong palabasin. Regarding our lesson and your attitude in class. Inabutan ko siyang nagsasalansan ng mga libro. paalala ko sa aking sarili. Sit down. Heto na naman kami sa loob-loob ko. Doctor pala ang ama n‟yan. Kaya lang naman „yan mababa.” Sabi ni Mrs. Ngiti ka lang basta. “Jojo. kasi matagal umabsent. Sana‟y natuloy na ang lagnat ko para wala nang sermunang naghihintay. Huwag kang kikibo. Mahirap makipagtalo sa teacher. The father is an Ilocano who migrated to Mountain Province.” “Ipapasa ko yan.” Sabi niya habang nakataas ang isang kilay. Konting tiis.” “Ang sweet-sweet ng batang „yan. It is only the mother. . Nagkasakit “Ano. pasado na „tong dalawa?” “Approve. Moral Character matapos aking kumatok at papasukin sa kanyang cubicle.” “Pogi pa talaga.” Idiniin niya yung your attitude. Manang-mana sa Tatay niya.” kasi. “Called your for two reasons.” “You bet.

which I happened to have. Lihim na namang pumapalakpak ang kanyang tenga sa tuwa.” Kahit hindi ko siya tingnan. “To be honest about it. mam. “They saw you in the chapel last night. “Good. alam mo sigurong wala kang pinanghahawakang data. Smart aleck!” Yuko na lang ako. mam. Bakit hindi mo gamitin ang power or elite approach? Behavioralism and trend ngayon sa west. Bakit hindi ka makigaya?” Huwag mong pansinin. Sana‟y kasing honest din niya ako. I also don’t like you. may part III pa „tong usapang ito.” Sa halip. “Do you get me?” Tango pa rin ako.” Ibig pa palang sabihin. pati pala personal life ko‟y pinakikialaman na rin nila ngayon. which is all together wrong. Panay speculation lang ang pinagsasabi mo at walang katuturan ito sa scientific world.” “15. Siya ang teacher kaya ang pakiramdam niya‟y siya lang ang pwedeng tama. Saka ako bumulong ng “I’m sorry. Naramdaman ko ang init ng kanyang titig sa aking mukha. Labas sa kaliwa. “How young are you Jojo? Speak up. ngiti lang. Hayaan mo lang siyangn magsalita nang magsalita. Iyon ay isang halimbawa ng priori statement.” . Paalala ko uli sa sarili ko. mam?” “I’m not yet through.“Walang essence ang pinagsasabi mo kanina. Now. di sana‟y nasabi ko ring “The feeling is mutual.” Diyos me. Do you get me?” Tumango naman ako. I don’t like your attitude in class. Napaamo niya ang suwail ng eskuwelahan. sa loob-loob ko. Our lesson is more complicated than you thought. What you mean probably is the role of economic determinism in contemporary Philosophy. alam kong tatangu-tango siya sa tuwa. ang part II ng kanyang sermon. Pasok sa kanang tenga. Pasasaan ba‟t mauubusan din iyan ng sasabihin. At ngayon. ang nasabi ko na lang ay “Can i go now. mam.

Ano bang masama sa ginawa ko sa chapel? Magkahawak lang kami ng kamay ni Tess. “Ligawan mo kaya si Mrs.“15 and already you are. Kawawang Tess.” sabi ko. Alam mo nang teritoryo ng mga santo “Kung nagmu-motel kayo. di suntok na lang sa hangin at magbubulong na balang araw. anong magagawa ko sa chapel kahit ka may madyik.” bago ako tuluyang lumabas ng kanyang cubicle.” “Tigil. pa chapel-chapel pa kayo. siguro‟y hindi nila ikatutuwa. walang himalang mangyayari roon. balita nami‟y bida ka na naman.” sabi ko. Sana‟y kasing tapang ako ng gusto kong mangyari. “Jojo. Moral Character ng kung ano hindi dapat maging ang isang babaeng estudyante. kung mababaliw ako tulad ni Minyong.” “Hayaan mo ang mga hayupak na ya‟t magsasawa rin yan.” Saka niya dinugtungan ng “I’ll let your mother know about this. Gusto ko na talagang magwala. Gles-ing?” .” yon. Gles-ing sa klase namin kanina?” “Isa pa to. di wala sana silang alam. Gles-ing. Gusto ko siyang balikan. “Ano ba talaga ang ginawa nyo‟t nagpuputok ang butsi ni Mrs.. tiyak na halos pumasok ang dila sa ilong sa pagbabando ng kanyang scoop.. Halos natitiyak ko nang gagawin na naman itong halimbawa ng mga Mrs. Ano pa ang magagawa ko.” “E. kasi naman. pero natitiyak kong ipagtataka nila kung bakit. Gles-ing sa chapel nang ganoong oras ng gabi. Gusto kong isambulat sa mukha niya ang lahat ng hinanakit ko sa mundo. Masama ba „yon? Siguro ang masama‟y kung bakit biglang napasyal si Mrs. Nasa lobby ang mga kabarkada kong alaskador. Si Mrs.

alaskado na naman ako.” “Sila kaya. nabuntis na. Sobra na ito. Kabastusan na ba iyon? Bakit kasi ang dudumi ng isip nila.” yaya ko sa kanila. E. “Tara na lang sa Cubao. Saka pinabuntunan ng one for the road. “Ano ba talaga ang ginawa mo sa chapel?” “Ano pa. Bakit ba ayaw nilang makakita ng katotohanang iba kaysa kinagisnan nila? Bakit ba kasi gusto nilang maging kamukha nilang lahat ang tao sa mundo? Dahil ba sa kanilang palagay ay sila ang nakadiskubre ng mina ng talino at tama. Philippine School for Science and Technology ito. Di holding hands. ang ibig lang sabihin. Nakitawa rin ako kahit naiinis na ako sa buhay.. kaya wala nang natira sa amin para diskubrihin? Pero hindi ba yung tinatawag nilang expertise. si Maxim Gorky kaya. kung buhay siguro si Beethoven at kukuha ng eksamen sa eskuwelahan. yung dalawampung taon sa serbisyo. kahit sa paglilibang ay mga teachers ko pa rin ang nakikita. Robinson yon. tapos pakikitunguhan at ituturing na tao ang isang kung sinong bukod sa tamad magbihis ay madalang pang maligo? Si Einstein kaya? Hindi rin pwede. pwede kayang magturo ng comparative literature rito? Sa palagay ko‟y hindi rin.“Tar. ang greatest Russian writer para kay Chekhov at Tolstoy. Bukod sa wala siyang unit sa English ay wala rin siyang diploma sa education. kahit bilang estudyante o teacher ay titak na hindi siya tatanggapin. ang eskuwelahan ng mga magiging scientists balang araw. mabisyong tao yan. Kung gaano kabilis ang boto ng beer ay ganoon din kabilis ang oras.o. Akala mo‟y hindi nakipag-holding hands noong mga bata. Ako yata. Yung isang round ng beer ay nasundan ng isa pa nga at isa pa ulit. isa ka pa. baka lalong malahing Mrs.. paano naging tao?” “Nagtinginan lang.. Buti pa sila.” Buwisit na buhay ito. Masama ba „yon? Para nagsumpaan lang kami sa harap ng altar na hindi maghihiwalay kahit ako ma-kick out.” Saka sila nagtawanan.” Saka sila nagtawanan. . “Malay mo. kahit paano‟y masaya. isang taong karanasang pinatagal ng dalawampung taon? Ngayon ko lang naiisip. Bawal ang lasenggo sa klase.

dahil kung sa Science siya ipapanganak. talagang nakatataranta. gawang Rustan. kay lakas ng loob. Baka akala nila‟y biru-biro ang maging estudyante. Discipline at kanilang mga katribo. Yung barkada. at Mr. “Imagine. Bakit hindi ka makigaya?” Siguro kaya sa sabsaban na lang ang napiling birth place niya.” . kasali kami. si Alma Moreno o si Elizabeth Oropesa ay hindi naman pwedeng pagpasiyahan.” Saka kung magsermon dito si Christ. Mr. iba na ang usapan. Long hair. Nasa Pilipinas lang pala ang mga living saints. Ang taong naniniwala sa sarili ang gusto nilang lapastanganin. Pero naiinsulto sa hubo ang mga Mrs. Moral Character o ni Mrs. baka mabuko lang siya ng “Who is your authority. ang magturo? Para silang hindi naging bata. baka ma-shock pa ang mga ito. White polo shirt at black pants (pagdisentihin mo si Kristo). behavioralism na ang trend ngayon sa west. mababago ang kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. kailangang humahalimuyak din sila sa bango. para kang nanakita ng X’mas tree sa isang mahal na araw. ang bastos naman ng appearance. leeg. hindi na maiino yon. Palagay ko. sense of propriety at dequorum. ang kapalaran ng Pilipinas o ang moral character? Yung kapalaranng Pilipinas pwedeng isugal. Yun bang parang a-attend sila ng party.Si Kristo kaya kung mabhuay ulit at magpunta sa Science? Maestro raw siya kahit walang M. Kung sa bagay. dapat itong i-report agad sa Santa Papa sa Roma. Pati nga ang kanyang luha ay ginawang perlas. Moral Character. Si Virgin Mary ay asawa ng hamak na karpintero. Clean cut (pagsuklayin mo si Einstein). Kaya siguro nila tinakpan ang kahubdan ni Kristo sa pelus na nangingintab sa dami ng borloloy.” Noon kayang mga estudyante pa sila. noon ko lang napansin ang ayos ni Kristo. pero kung sino ang mas seksi. “Lagyan kaya natin ng thumb tacks yung upuan ni Mrs. Yun kayang conduct nila sa klase noong araw ay panay uno? Kung talagang hindi sila nagkakamali.” At para talaga mapansin.D. Sino nga ba naman si Jojo sa kanila na “isang kung sino lang. dibdib. at Ph. ganito ang sasabihin nila.A. kung makasalubong siya roon ni Mrs. English. where is your data. wala naman siyang sense of dequorum. Mrs. Ang hindi nila naging kamukha ay agad nilang napapansin. saan mo nabili? Siguro ang mahal ano?” Na sasagutin naman ng kausap na “Mura lang yan. Yun ang proper sa kanila. Naiisip ko tuloy kung propriety rin yung tawag sa mga teacher kung makadamit civilian sila kapag Miyerkules. Sa kanilang ganda at ningning. Para bang nang ipanganak sila‟y alam na nila ang lahat ng bagay. Ops. Alin na lang kaya ang pwedeng pakialaman? Saan kaya pwedeng maging bida sa mundo? Buti pa referendum. Alin kaya ang mahalaga. Saka kukulayan ng brilyante ang tenga. Ay. Mathemathecian. for adults lang kasi yon. Maano kung anak siya ng Diyos. braso at mga daliri. English. English. nakapasa kaya sila sa Science? Scholar din kaya sila? Pero bakit naging teacher lang sila sa loob ng mahabang panahon? Iyon lang kaya ang alam nila sa buhay. English. Noong gabing mahuli kami ni Tess ni Mrs. papapasukin kaya sa gate pa lang? Hindi pwede. nakadi-jingle mag-isip. Ininsulto raw ito ng mga Hudyo kaya ipinako nang hubo sa krus. Mrs. hindi nag-aahit. tapos nakasandalyas pa. Yung parang walking pharmacist. Spermatozoa. Yun bang ang tipo ng tela ay mapapansin agad at mapagsasabihang “Ang ang ganda. pero sa bikas niya ngayon ay nistulang peacock at X‟mas tree na rin siya.

Corazon G. Maliit ang comfort room kung doon ko isusulat ang aking mga sumbong. “What you’re holding now is the future of the fatherland. 2002 . Saka interesado lang ito sa giyera na naluluma sila. Kailangang magsalita na ako.” “IF you can reach this high.” “LABAN. Marami na roong mauna. ang kapalaran ng mga sinasadistang estudyante.” Magrereklamo rin ako sa pader kung kailangan. tapos ipasasagot pa ito sa kanya sa kasaysayan. basta tao lang ako..“Di aaray „yun!” “Hi-hi-hi. Sa Diyos na lang kaya ako susulat? Pero nasa lahat ng lugar at sulok daw ito. Inc. hanggang may makabasa at makarinig ng aking sumbong.” Si Marcos kaya? Santambak ang problema nito sa buhay. Ayaw kong maging robot.” siguro‟y dahil wala na siyang langit o lupang pwede pang ipamana sa iba.” “Ibagsak ang pasismo. pero mahirap namang um-Ingles. -###Sanggunian: Cordero.” “Alpha Phi Omega. Ayaw kong maging Minyong.” “Wanted pen pal. paano ako nito mapapansin? Mag-report kaya ako kay Carter. ako kaya. Mega-Jesta Prints. biro mong problemahin nito pati kapalaran ng Pilipinas. Pero sa ngayon. & Magbaleta. Aurora S. baka ako mabaliw. issue rin ito ng human rights. Bakit nga pala sa sermon on the Mount of Sinai wala yung “Blessed are the poor students for they shall inherit. kanino pwedeng magreklamo? Sulatan ko kaya si Valencia? Baka naman sagutin ako nito ng “Uminom ka ng kape.. kaya tiyak na alam na Niya ang problema ko. Hindi baleng drop-out. you shall be great. idi-jingle ko na lang muna ang sama ng loob. Usbong: Wika at panitikan 4.” Buti pa sila at nakukuhang ngumisngis. ayaw kong maging bato.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful