Filipino III Ukol sa Panitikan

Panitikang Filipino sa Iba't ibang panahon

Panitikang Filipino sa Iba’t ibang Panahon
ni G. Francis Rodolfo M. Marcial Jr.

Panahon ng Katutubo

Bago pa man dumating ang mga Kastila sa Pilipinas, mayroon nang sining at panitikan ang mga sinaunang Pilipino.

Karamihan sa mga panitikan nila‟y yaong mga pasalin-dila gaya ng mga bulong, tugmangbayan, bugtong, epiko, salawikain at awiting-bayan na anyong patula; mga kwentong-bayan, alamat at mito na anyong tuluyan at ang mga katutubong sayaw at ritwal ng babaylan bilang pinakaunang anyo ng dula sa bansa.

Karamihan sa mga panitikang ito ay pasalin-dila. May mga panitikan ring nasulat sa mga piraso ng kawayan, matitibay na kahoy at makikinis na bato. Ngunit iilan na lamang ang mga natagpuan ng mga arkeologo (archeologists) sapagkat batay sa kasaysayan, pinasunog at pinasira ito ng mga prayle nang dumating sila sa bansa sa paniniwalang ang mga ito ay gawa ng demonyo.

Pananakop ng Kastila

Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong Gs – GOD, GOLD at GLORY. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo, maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop.

Mahahati ang panitikan sa dalawa sa panahong ito: una ay pamaksang pananampalataya at kabutihang-asal at ang ikalawa ay ang panitikang panrebolusyon.

(1) Panitikang Pamaksang Pananampalataya at Kabutihang-asal

Dahil sa pananampalataya ang pangunahing pakay ng mga Kastila, karamihan sa mga unang akdang nalikha sa panahong ito ay halos paksang pananampalataya. Halimbawa sa mga ito ay ang mga uri ng dulang senakulo, santa cruzan at tibag; tulang gaya ng mga pasyong inaawit. Sila rin ang nagpakilala ng konseptong maharlika o dugong bughaw sa mga Pilipino na

mababatid sa mga akdang awit na ang mga pangunahing tauhan ay mga hari, reyna, prinsipe at prinsesa – isang patunay ang awit na Florante at Laura ni Balagtas at mga dulang duplo at karagatan.

Sa panahong ito, piling-pili lamang ang nakasusulat sapagkat wikang Kastila lamang ang kinikilala sa ganitong larangan. Kaunti lamang ang nakasusulat sa Kastila dahil sa pagpipigil, sa nadaramang takot at pagiging madamot ng mga Kastila.

Sa panahong ito nalimbag ang pinakaunang aklat sa bansa; ang Doctrina Christiana na nalimbag noong 1553 na isang panrelihiyong aklat. Ang pasyon ang isa sa patulang anyo na makarelihiyon. Samantalang ang mga dula sa nama‟y ang mga senakulo, Santa Cruzan, at tibag. Ang mga dulang Moro-Moro naman ay pumapaksa sa tagumpay ng mga Kastila, isinasadula rito ang mga himagsikan sa pagitan ng mga sundalong Kastila at mga Muslim sa Mindanao at sa wakas ng dula, palaging nagwawagi ang Kastila at talunang niyayakap ng mga Muslim ang Kristiyanismo. Nauso rin ang carillo o mga dulang puppet na yari sa karton na gumalaw sa likod ng isang mailaw at puting tela.

Ang mga panitikan namang ukol sa kabutihang-asal ay ang Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro.

Nalimbag rin sa panahong ito ang pinakaunang newsletter sa bansa noong 1637 – ang Successos Felices (Fortunate Events) ni Tomas Pinpin na may 14 na pahina. Ngunit noong Agosto 8, 1811 lamang nalathala ang pinakaunang pahayagan sa bansa – ang Del Superior Govierno na umabot hanggang labinlimang tomo.

(2) Panitikang Rebolusyonaryo at Sedisyoso

Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila, karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan.

Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino; nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasangayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19, 1889 na naglalayong “matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya, maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya.”

Dahil sa mahigpit ang pamahalaan, nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba‟t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapang-alipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat.

Ang pambansang bayaning si Dr. Jose P. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad; at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos.

Ang mga bayaning sina Marcelo H. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL), Graciano Lopez-Jaena, Antonio Luna, Mariano Ponce, Pedro Serrano Laktaw, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, at marami pang iba ay nagsisulat din.

Pananakop ng Amerikano

Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.

Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa, sumulat ang mga Pilipino sa Kastila, Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat.

Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal; Claro M. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati; si Lope K. Santos na sumulat ng obra-maestrang “Banaag at Sikat” at nagpauso ng panitikang sosyalista; si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulatsagisag na „Huseng Batute;‟ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na „Huseng Sisiw‟ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig; si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang “Walang Sugat” at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog; si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba.

Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula.

Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano, naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulangtahimik.

Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino.

Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Di naglaon, ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan.

Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi rin nasiyahan ang mga manunulat.

Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 – ang Tanikalang Ginto. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino. Ang dulang Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang “Hindi Ako Patay” na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Pananakop ng Hapon

Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima, gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7, 1941. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya‟t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino, isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng

wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura, kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito.

Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod), nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7)

Panahon ng Pagkamit ng Kalayaan hanggang Kasalukuyan

Naging makasaysayan sa mga Pilipino ang pagbabalik ng kanilang kalayaan mula sa kamay ng mga Hapon. At dahil sa kalayaang natamo, higit ring sumigla ang kalayaang pampanitikan ng bansa.

Bilang patunay ng kasiglahan ng panitikang Filipino sa iba‟t ibang uri sa panahong ito ay ang pagkakalimbag ng mga sumusunod na katipunan ng mga aklat: Mga Piling Katha at Mga Piling Sanaysay ni Alejandro Abadilla, Maiikling Kwentong Tagalog ni Teodoro Agoncillo, Ako‟y Isang Tinig ni Genoveva Edroza-Matute at marami pang iba. Kinilala rin buhat sa panahong ito ang mga panitikang panlalawigan dahil sa mga inilunsad na mga pambansang pananaliksik at pagsasaling-wika ng panitikan ng Pilipinas.

Lalo pang sumigla ang panitikang Filipino nang ilunsad ang gawad Carlos Palanca Memorial Awards for Litetature.

Sumilang din sa panahong ito ang aktibismo ng mga batang mag-aaral noong nagsisimula ang dekada ‟80 at ang kanilang panitikang aktibista gaya nina Virgilio Almario (na may sulat-panulat na Rio Alma) at Quintin Perez.

Pinakamasigla rin ang mga panitikang namayagpag sa media gaya ng sa radyo, telebisyon at sinehan. Nagsilang ang panahong ito ng mga musikerong Imelda Papin at Victor Wood, ng Hotdog, Sampaguita, Asin, Ryan Cayabyab, Levi Celerio, Pepe Smith at Freddie Aguilar na naging laman ng mga jukebox. Mga lagaristang gaya nina Ricardo “Ricky” Lee (mayakda/Himala at Oro, Plata, Mata), Lino Brocka (tagadirehe/Maynila sa Mga Kuko ng Liwanag) at

kundi sa pamamagitan din ng hi-technology – ang Internet. Puspusan din ang produksyong pampelikula na nagsalin ng mga maikling-kwento at nobela sa pelikula at ginawang inspirasyon ang mga awit. At mga dulang panradyo ay kinagigiliwan naman ng mga nakatatanda. Panitikang Filipino (pampanahong elektroniko). hindi lamang sa anyo ng pelikula. Jeremiah. Sa kasalukuyan.Ishmael Bernal (tagadirehe/Himala) at Marilou Diaz-Abaya (tagadirehe/Oro. Nagbukas ng daan sa marami pang musikero ang Eheads gaya ng sa Yano. Ang TV at 5 and up. Jose A. Ngunit ang kasiglahan ng panitikan ay hindi magiging buo kung aasahan lamang ang pagdami at pag-usbong ng mga manunulat. Pare Ko at Miss sa Loob ng Jeepney. the Teeth. sinasalin ang mga panitikan hindi lamang sa mga pahayagan. Kinilala ang Eraserheads (isang bandang binubuo ng mga mag-aaral ng UP) sa pagpapasigla muli sa OPM. National Store. Ilan sa mga awiting kinilalang imortal sa panahong ito ay ang Huling El Bimbo. Sumigla rin ang mga dulang pantelebisyong pambata lalung-lalo na ang Batibot. Rossel Nava at Carol Banawa na mga supling ng makabagong melo-musika ng bansa. Overdrive. magazine at aklat. -#- Mga Sanggunian: Book Arrogante. higit na sumigla ang panitikang Filipino dahil sa trend o pinauso na dulot ng media. Nagsilabasan rin ang mga karikaturang (komiks) na Darna. sanaysay at kasaysayan sa pagbuo ng marami pang dulang pampelikula. Patuloy na dumarami ang mga manunulat na Pilipino sa iba‟t ibang anyo at uri ng panitikan gamit ang iba‟t ibang media dahil sa mga inumpisahang kurso sa mga universidad at kolehiyo at pangangasiwa ng gobyerno ng mga pagsasanay sa mga kinakikitaang husay na mga mamamayan. Iskin. Mata). et al. Green Department. Maliban sa mga banda. Nagbigay ng bagong hihip sa kulturang Pilipino ang mga bandang ito na nagpakilala ng iba pang genre ng musika sa lahi. Alapaap. Silvertoes. kinilala rin ang mga musika ni Jolina Magdangal. Liwayway at Zuma ni Mars Ravelo at ang pinakatanyag na Pugad Baboy. Himala. palabas pantelebisyon o kaya‟y programang panradyo. tula. Nag-uumpisa pa lang ang ikadalawampung siglo. Plata. Dahil sa internet nagkaroon ng blogging. kailangan din ang pagpapahalaga at pagmamalasakit ng mga mambabasa na katuwang sa pagtaguyod ng panitikan ng lahi. Prinsesa. Siakol. Kinilalang The Beatles of the Philippines ang Eheads dahil sa init na taglay ng bawat pagtanghal at bagong awitin. 1991 . Rivermaya at Parokya ni Edgar. Banal na Aso Santong Kabayo. Peksman. Mandaluyong City. Naipanganak din ang maraming genre ng pelikula gaya ng independent flims at cinema veritae film. video clipping at audio airing na patuloy na bumubuhay sa panitikan hindi lang ng Filipino kundi ng ibang lahi mandin.

Dolores S. at Tanawan.wikapedia. Casanova. Rex Book Quezon City. Perla Ph. 1997 Mosura. 1984 Garnace-Ulit.htm (/Larawan 2) __________________.Store. http://www. National Book Store.htm (/Larawan 1) __________________. 2002 Sebastian. Journalism for Filipinos.D et al.com/cd/eraser3. ANAK AT KALABAW Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. . Pagpapahalaga sa Panitikan ng Pilipinas. 2000 __________________. http://www. Anak at Kalabaw Jun 12.com Quezon Inc. Valenzuela City. Sandigan ng pamahayagang pangkampus. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok. Ang dulaang Tagalog. 1951 Villafuerte. et al. Ang ama‟y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. Makati City. Bede‟s Publishing House Inc. City.aenet.com/mageln24. Patricino V. Arthur P. Alito L. Valenzuela City. Kasaysayan at pag-unlad ng dulaang Pilipino. Panitikang panrehiyon sa Pilipinas. Grandwater Publications and Research Corporation.htm (/Larawan 3) Tags: lektyur 70 comments share Parabula ng Ama. Carmel T. Mutya Publishing House.elaput. www. Mandaluyong City. http://websayt. '08 3:35 AM for everyone PARABULA NG AMA.org/family/filmhistory. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. Feredico B. __________________. 1998 Malinao. Mega-Jesta Prints.

Itong mag-ama. Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo.. Nang maabot ang ikatlong baryo. napapagod din „yan. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. Ang layo ng bukid na pinanggalin. napapagod at may pakiramdam din. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama.” Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak. Nang makarating ng bahay.” Napahiya ang ama sa kanyang narinig. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. Pagod pa sa paggawa roon.” Sumakay sa kalabaw ang dalawa.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. Kahit hayop. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw. Dala rin nila ang kalabaw na siyang magaararo sa lupang tatamnan. Habang sila‟y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo.. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. . komportableng nakasakay sa kalabaw. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na „yan. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Ano pa ang silbi nito? Tsik.. Narinig na lamang nila: “Hay naku. “Ano ba naman iyang batang „yan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid.” Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: “Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito.tsik. Maghapong nag-araro sa bukid. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama.. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nag-aararo ang ama. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. Magdidilim na at pagod na ang ama. anong klase ama „yan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. “Kawawa naman ang kalabaw. Naglakad. At siya.

” Dagdag naman nina Mangahis et al (2005) na ang wika ay may mahalagang papel na ginagampanan sa pakikipagtalastasan. Hayskul Yunit Pamantasan ng Ateneo de Zamboanga Febrero. Marcial Jr. . Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. 2. Ang mga tunog ay hinugisan/binigyan ng mga makabuluhang simbolo (letra) na pinagsama-sama upang makabuo ng mga salita na gamit sa pagpapahayag. Katangian ng wika 1. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan. 3. Ito ang midyum na ginagamit sa maayos na paghatid at pagtanggap ng mensahe na susi sa pagkakaunawaan. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. Kahalagahan ng Wika Mahalaga ang wika sapagkat: 1. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. Francis Rodolfo M. Guro sa Filipino. ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao.Wika G. at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman. 2008 Katuturan Binanggit ni Austero et al (1999) mula kay Gleason na “ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na isinaayos sa paraang arbitraryo. 4.

-an/-han Fonema = a *tauhan. bulaklak. (hindi maaaring „Tall is the tree. . /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap.a. ang morfema ay tawag sa pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. /i/. doktor. -in-. maglaba. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. /p/. singsing. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. The tree is tall. panlapi at fonema. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema. Salitang-ugat = tao. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. saya. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. Sa Filipino. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema. Hal. Umakyat siya sa puno. Mataas ang puno. laba.‟ o „Tall the tree. dentista Panlapi = mag-. b.‟) d. /u/. ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Hal. doktora c. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/. Inakyat niya ang puno. -um-. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. /m/. Ang puno ay mataas.

mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. Upang magamit nang mabuti ang wika. 4. bahay ang tinutukoy nito. Sa French naman. Ang wika ay may kakanyahan. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). Ang wika ay binubuo ng mga tunog. nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. 5. Sa Subanon naman. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. Ang wika ay buhay o dinamiko. Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. Halimbawa: BOMBA Kahulugan a. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. Halimbawa Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. Sa Ingles naman. leksikon at istrukturang panggramatika. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika.2. b. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. d. (Tingnan ang ponolohiya) 3. c. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. Ang wika ay arbitraryo. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. Pampasabog Igipan ng tubig mula sa lupa Kagamitan sa palalagay ng hangin Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula . Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay].

walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. ng mga tao lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano. noong umpisa‟y iisa ang wika ng tao na biyaya ng Diyos. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. 10. Sa komunikasyon ng mga pipi. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. sa mga paaralan at pamantasan. Dahil sa ganitong pagkakataon. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. sa gobyerno. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. F. „erpat at ermat‟ at „cheverloo‟. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na'. Ayon sa pagsasalaysay. Tausug. sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca C. formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda B. edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. Cebuano. binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. Visaya at iba pa. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito. 9. [jip] at Kastilang [educaćion]. Halimbawa. Lahat ng wika ay nanghihiram. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟. May level o antas ang wika.e. Antas ng wika A. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. E. 7. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Ilonggo. /pre/ para sa 'pare' balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang „eklavush‟. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. Nasusulat ang wika. Gaya sa Chavacano. Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan kolokyal . Dahil sa nagkakaunawaan ang . D. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. 8.ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. sa korte at iba pang venyung profesyunal Teorya ng pinagmulan ng wika  Teorya sa Tore ng Babel – Ang teoryang ito ay nahalaw mula sa Banal na Kasulatan. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin.

nagkawatak-watak na ang tao dahil iba-iba na ang wikang kanilang binibigkas kaya nagkanya-kanya na sila at kumalat sa mundo. Alfonso O. Maynila Santiago. Lunsod ng Quezon Santiago. Alfonso O.    Teoryang Pooh-pooh – Ang tao ay nakalilikha ng tunog sanhi ng bugso ng damdamin. Lunsod ng Quezon Austero. Lilia F. Cecilia S. et al. lungkot. Inc. Panimulang linggwistika sa Pilipino. (1979). Komunikasyon sa akademikong Filipino. napag-isipang magtayo ng isang tore upang hindi na magkawatak-watak at nang mahigitan ang Panginoon. at Tiangco. Nang nabatid ito ng Panginoon. (1999). Nang nawasak na ang tore. Makabagong balarilang Filipino. Teoryang Yo-he-ho – Isinasaad dito na nagsimula ang wika sa indayog ng himig-awitin ng mga taong sama-samang nagtatrabaho. Gamit ang bibig. napabubulalas ang mga tunog ng pagdaing na dala ng takot. Mega-Jesta Prints. C & E Publishing. ginagaya naman daw ng tao ang tunog ng kalikasan at paligid gaya ng pagtunog ng kampana. (2005). saya at paglalaan ng lakas. Norma G. Maynila Tags: lektyur 300 comments share tauhang lapad vs tauhang bilog Nov 8. patak ng ulan at langitngit ng kawayan. University of the Philippine Press. tilaok ng manok at huni ng ibon. bumaba Siya sa lupa at sinira ang tore. et al. Mga Sanggunian: Antonio. Ang pag-aaral ng wika. et al. Filipino sa iba‟t ibang disiplina. Teoryang Yum-yum – Sinasabi sa teoryang ito na ang wika ay nagmula sa pagkumpas ng maestro ng musika at sa bawat kumpas ay nagagawa niyang lumikha ng tunog mula sa kanyang labi. REX Book Store. galit. (2003). REX Book Store.lahat. Lunsod ng Valenzuela Paz. (2003). '07 4:06 AM for everyone . Consuelo J.  Teoryang Bow-wow – Sinasabi sa teoryang ito na nagkaroon ng wika ang tao dahil noong umpisa‟y ginagaya nila ang tunog na nililikha ng mga hayop gaya ng tahol ng aso.  Teoryang Ding-dong – Maliban sa tunog ng hayop. Inc.

matipid at piling-pili sa paggamit ng mga salita at laging nagtatapos nang may kaayusan. Ibig sabihin mula umpisa ng pelikula hanggang wakas. Ngunit bijhira ang ganitong uri ng tauhan sa mga kwento. hindi nagbago ang katauhan ni Tiya Isabel sa kabuuan nito. Samantalang. ay . Ibig sabihin. Tags: lektyur 22 comments share Teoryang Pampanitikan Oct 17. sa Noli Me Tangere ipinakilala si Ginoong Crisostomo Ibarra bilang isang taong tahimik at mapagtimpi. Siya ay mahinhing babae. Nagbabago ang katauhan ng isang tauhang bilog sa loob ng kwento. Ang mga katangiang ito ay taglay pa rin niya hanggang sa katapusan ng novela at walang nagbago sa kanyang katauhan sa kabuuan nito--. ang kanyang pagkatao ay ganoon pa rin. Ngayon. At ipinahihiwatig lamang nito na makatwiran magkaroon ng tauhang walang ipinagbago sa isang kwento.Ano ba ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog? Ang tauhang lapad (plain character) ay uri ng tauhan sa anumang anyo ng panitikan na hindi nagbabago ang katuahan sa loob ng kwento. Bilang ang kanyang kilos at tipid siya sa pananalita. Teoryang Humanismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na ang tao ang sentro ng mundo. Ngunit nabasa ang kanyang katahimikan at pagkamatimpi sa ikatatlumpung kabanata. ang tauhang bilog (round character) naman ay kabaligtaran ng tauhang bilog. Si Ibarra ay halimbawa ng isang tauhang bilog. Halimbawa. Marahil naintindihan mo na ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog. mayroong pagbabago sa kanyang katauhan habang tumatakbo ang kwento. ukol sa pagkakaiba ng estado sa buhay ng dalawang nag-iibigan. masunirin na kapatid at mapagmahal at maalahaning tiyahin. matutukoy mo na kung anong uri ng tauhan mayroon ang kwentong iyong binabasa o kaya'y pelikulang iyong napanood. karaniwan ang daloy ng mga pangyayari. '07 11:52 PM for everyone Teoryang Klasismo/Klasisismo  Ang layunin ng panitikan ay maglahad ng mga pangyayaring payak. Ang dati'y mapagtimpi ay sumabog at hindi na maawat na tao.ibig sabihin hindi nagbago ang kanyang katauhan at lapad ang kanyang pagkatao sa kabuuan ng panitikan. Sinunggaban niya si Padre Damaso at saka tinutukan ng kutsilyo sa leeg. Halimbawa sa novelang Noli Me Tangere.

Samakatuwid. Sa halip na paglalarawan at tuwirang maglalahad ng mga imahen na layong ilantad ang totoong kaisipan ng pahayag sa loob ng panitikan. Ang lahat ng simbolismo ay naaayon sa tema at konseptong ipinapakilala ng may-akda sa mga mambabasa. Pinakamainam na alamin muna ang kabuuang konsepto at tema ng panitikan sapagkat ang mga simbolismong napapaloob sa akda ay magkaugnay sa isa’t isa. talento atbp. ang panitikan ay hango sa totoong buhay ngunit hindi tuwirang totoo sapagkat isinaalang-alang ng may-akda ang kasiningan at pagkaefektibo ng kanyang sinulat. ideya. Teoryang Realismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga karanasan at nasaksisan ng may-akda sa kanyang lipunan.binibigyang-tuon ang kalakasan at mabubuting katangian ng tao gaya ng talino. Teoryang Imahismo  Ang layunin ng panitikan ay gumamit ng mga imahen na higit na maghahayag sa mga damdamin. kaisipan. Teoryang Feminismo  Ang layunin ng panitikan ay magpakilala ng mga kalakasan at kakayahang pambabae at iangat ang pagtingin ng lipunan sa mga kababaihan. Madaling matukoy kung ang isang panitikan ay feminismo sapagkat babae o sagisag babae ang pangunahing tauhan ay ipimayagpag ang mabubuti at magagandang katangian ng tauhan. Teoryang Arkitaypal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga mahahalagang bahagi ng akda sa pamamagitan ng mga simbolo. Ngunit hindi basta-basta masusuri ang mga simbolismo sa akda. Teoryang Formalismo/Formalistiko . saloobin at iba pang nais na ibahagi ng may-adka na higit na madaling maunawaan kaysa gumamit lamang ng karaniwang salita.

Teoryang Saykolohikal/Sikolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipaliwanag sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga salig (factor) sa pagbuo ng naturang behavior (pag-uugali. Teoryang Eksistensyalismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na may kalayaan ang tao na pumili o magdesisyon para sa kanyang sarili na siyang pinakasentro ng kanyang pananatili sa mundo (human existence). pananaw. Ipinakikita rin sa akda na gagawin at gagawin ng isang nilalang ang lahat upang maipaalam lamang ang kanyang pag-ibig sa tao o bayang napupusuan. Walang simbolismo at hindi humihingi ng higit na malalimang pagsusuri’t pang-unawa. kung ano ang sinasabi ng may-akda sa kanyang panitikan ang siyang nais niyang ipaabot sa mambabasa – walang labis at walang kulang. Ipinakikita sa akda na ang tao ay nagbabago o nagkakaroon ng panibagong behavior dahil may nag-udyok na mabago o mabuo ito. bansa at mundong kinalakhan. paniniwala. pagkatao) sa isang tauhan sa kanyang akda. Teoryang Markismo/Marxismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipakita na ang tao o sumasagisag sa tao ay may sariling kakayahan na umangat buhat sa pagdurusang dulot ng pangekononiyang kahirapan at suliraning panlipunan at pampulitika. Teoryang Romantisismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipamalas ang iba’t ibang paraan ng tao o sumasagisag sa tao sa pag-aalay ng kanyang pag-ibig sa kapwa. . Ang layunin ng panitikan ay iparating sa mambabasa ang nais niyang ipaabot gamit ang kanyang tuwirang panitikan. Samakatuwid. Ang mga paraan ng pag-ahon mula sa kalugmukan sa adka ay nagsisilbing modelo para sa mga mambabasa.

Naipakikita rito ang pamaraan ng mga tauhan sa pagsugpo sa suliranin o kalagayan ng lipunan na nagsisilbing gabay sa mga mambabasa sa magpuksa sa mga katulad na suliranin. Teoryang Moralistiko  Ang layunin ng panitikan ay ilahad ang iba’t ibang pamantayang sumusukat sa moralidad ng isang tao – ang pamantayan ng tama at mali. Teoryang Bayograpikal  Ang layunin ng panitikan ay ipamalas ang karanasan o kasagsagan sa buhay ng may-akda. pinakamalungkot at lahat ng mga “pinaka” na inaasahang magsilbing katuwang ng mambabasa sa kanyang karanasan sa mundo. Nais din nitong ipakita na ang kasaysayan ay bahagi ng buhay ng tao at ng mundo. Teoryang Queer  Ang layunin ng panitikan ay iangat at pagpantayin sa paningin ng lipunan sa mga homosexual. pinakamahirap. Inilalahad din nito ang mga pilosopiya o proposisyong nagsasaad sa pagkatama o kamalian ng isang kilos o ugali ayon sa pamantayang itinakda ng lipunan. Teoryang Historikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan au bahagi ng kanyang pagkahubog. ang moralidad ay napagkakasunduan ayon na rin sa kaantasan nito.Teoryang Sosyolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang kalagayan at suliraning panlipunan ng lipunang kinabibilangan ng may-akda. Ipinahihiwatig sa mga akdang bayograpikal ang mga bahagi sa buhay ng may-akda na siya niyang pinakamasaya. Teoryang Kultural  Ang layunin ng panitikan ay ipakilala ang kultura ng may-akda sa mga . Sa madaling sabi. Kung ang mga babae ay may feminismo ang mga homosexual naman ay queer.

Lontoc at Alona M. Mary Grace C.hindi nakakaalam. Reyes ADMU Press. paniniwala at tradisyon minana at ipasa sa mga sunod na salinlahi. Philippines. Mga Sanggunian Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. 2000 PLUMA III: Wika at panitikan para sa mataas na paaralan Ailene G. 1976-1996 Soledad S. Quezon City. Isang halimbawa nito ay ang pagkilala sa prostitusyon bilang tuwirang tugon sa suliraning dinaranas sa halip na ito’y kasamaan at suliranin ng lipunan. Basa. Dayag Phoenix Publishing House. Teoryang Feminismo-Markismo  Ang layunin ng panitikan ay ilantad ang iba’t ibang paraan ng kababaihan sa pagtugon sa suliraning kanyang kinakaharap. Ibinabahagi ng may-akda ang mga kaugalian. Nestor S. Ipinakikita rin dito na bawat lipi ay natatangi.. Villafuerte Mutya Publishing House. Teoryang Dekonstraksyon  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang iba’t ibang aspekto na bumubuo sa tao at mundo. Philippines. Inc. Philippines. Pinaniniwalaan kasi ng ilang mga pilosopo at manunulat na walang iisang pananaw ang nag-udyok sa may-akda na sumulat kundi ang pinaghalu-halong pananaw na ang nais iparating ay ang kabuuan ng pagtao at mundo. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay) Patronicio V. Quezon City. 2004 Tags: lektyur . Valenzuela City. del Mundo.

Nagpalathala siya ang 2. Pagkatapos ng kanyang pag-aara sa CUM.00. '07 11:48 PM for everyone Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere nahon Bago ang 1884 Detalye Nabasa ni Rizal ang novelang Uncle Tom’s Cabin ni Harriet Beecher Stowe na naglahad ng pang-aapi sa mga aliping Negro sa Amerika. sa halip na umpisahan ang novela ay nalihis ang perspektibo at ukol sa babae na ang nais isulat. Nalulon ang lahat maliban kay Rizal sa sugal at pambabae kaya napabayaan ang napagkasunduan. 1886 Pebrero 21. Salamat na lamang at dumating si Dr. Kapitulo 20. Sa kanyang sulat kay Felix R. ipinagpatuloy ni Rizal ang pagsusulat sa novela sa Paris. binanggit ni Rizal na hinugot niya ang pamagat na “Noli Me Tangere” sa Ebanghelyo ni Lucas. isang dating kamag-aaral na siyang tumulong kay Rizal sa pagpapalathala ng novela at nagbigay ng pera upang matugunan ang mga pangangailangan. Sa loob ng mga buwan na ito. Valentin Ventura at ang magkakapatid na Paternos. Maximo Viola. Inimungkahi ni Rizal sa kanyang mga kasamang Pilipino sa Madrid na sumulat sila ng isang novelang hango sa masamang kalagayan ng mga Pilipino sa Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng Kastila at ang lahat ay sumang-ayon. 1887 . Fransya kung saan natapos niya ang kalahati ng ikawalang kalahati ng novela. Inimungkahi ni Rizal na pangkat sila upang mailahad ang lahat ng pananaw. versikulo Enero 2. siya ay dumadalo sa mga pagdiriwang nang hindi naman inaanyaya (gate crasher). Alemanya ngunit wala pang pamagat. 1887 Marso 5. Halos nawalan na siya ng pag-asa na mailimbag ang novela kaya napag-isipang sunugin ito. Inayos ni Rizal ang orihinal na manuskrito ng novela upang mahanda sa paglathala.528 comments share Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere Oct 17. 000 sipi sa halaga lamang ng P300. tinapos ni Rizal ang novela sa Wilhelmsfeld. Mayroong isang pagdiriwang ng mga mag-aaral na Pilipino ng Central University of Madrid sa Espanya. Ang mungkahi ni Rizal na sumulat “bilang pangkat” ang novela ay hindi natupad sapagkat ang iba. saka lang siya nakapagdesisyon ng pamagat para dito. Ngunit nagkamali si Rizal sa pagbanggit ng pinagkunan dahil nakuha niya ito sa Ebanghelyo ni Juan. Napili niya ang bahay-palimbagan na Berliner-Buchdruckrei-Action-Gesselschaft. Inumpisahan ni Rizal ang pagsulat sa novela sa Madrid at natapos ang unang kalahati. Sa kanyang pagkagutom. Habang iniimprenta ang novela ni Rizal. 1884 1885 April-June 1886 Disymebre. Hindi napadalhan si Rizal ng perang panggastos mula sa Pilipinas kaya siya‟y nagutom at nagkasakit. Nakasama ni Rizal sina Jaena. Hidalgo.

“Ang bisa ng realidad sa pelikula ay katulad ng realidad ng tao. “Ang isang pelikula ay nagkakabuhay lamang sa tulong ng imahinasyon ng mga manonood. maaaring makahawa at makasakit ang isang pelikula. Ang bahaging ito bibliya ay nagsalaysay sa araw ng “Easter Sunday. Ayon kay Reyes (1996). Antonio Ma. Kapag sinabayan ng synchronized sound ang paggalaw ng mga pigurang ito. '07 11:46 PM for everyone Ang layunin ng panitikang nasusulat sa perspektibong realismo ay ipakita ang makatotohanang pangyayari sa lipunan at ang panitikang ito ay hango sa totoong buhay at mga pangyayari.” Dagdag pa ni Reyes. Sa ganitong aspekto nagiging mabisa ang isang panitikan dahil pinakamalapit ito sa tao: ang nakikita. Halimbawa. Realismo sa Pelikula Ang pelikula ay isang uring pampanitikan sa anyong patanghal. sa pamamagitan ng special effects. Ngunit mahalagang tandaan na ang realismo at hindi „real‟ kundi halos „real‟ dahil ito ay batay lamang sa realidad sa mundo. Sa isang rolyo ng pelikula (film) nakalimbag ang mga larawan na hindi gumagalaw. Pinuri ni Regidor ang novela at inihambing pa sa Uncle Tom‟s Cabin at Don Quixote ng Espanya. *Nasalin ang novelang Noli Me Tangere sa iba‟t ibang wika dahil sa husay nito at natatanging katangian. At dahil dito. Dahil sa bilis ng pagpapakita ng movie projector sa mga larawang ito. marcial/adzuhsfil3/20072008 Tags: lektyur 23 comments share Oct 17. dahil hindi ko nakasasama ang aking Ama sa langit. Ang realidad ng isang pelikula ay gawa ito sa plastik. nararandaman at iba pang karanasan ng tao ay nasasalin sa panitikan. hindi na napupuna ng ating mga mata ang pagpapalit ng mga larawan. 1887 Sinulatin ni Dr. Ang mga bagay na itinuturing na imposible sa mundo ng tao ay maaaring maging posible sa mundo ng pelikula.” ang ikatlong araw ng kamatayan ni Kristo kung saan nabuhay siya muli at nagkita sila ni Maria Magdalena: “Huwag mo akong salingan. maaaring ipakita ng isang pelikula na may kakayahan . nagmumukhang tuluy-tuloy ang paggalaw ng mga pigura sa puting tabing. Ang daigdig ng pelikula ay umiikot sa pagkukunwari. Mayo 5. 1887 Inilabas na ang novelang Noli Me Tangere ni Rizal sa publiko sa wikang Kastila. iba ang timbang ng realidad nito kung ito‟y ihahambing sa realidad ng tao.13-17. Naiiba ito sa ibang uri ng panitikan sapagkat ito ay higit na naisasalang bago ilahad sa madla. May sarili itong lohika na hindi katulad ng lohika ng totoong mundo. at karamihan sa mga pelikula ay yaong hango sa realidad. nagmumukhang totoo ang mundong inilalarawan ng isang pelikula.” Marso 21. Gaya ng tao. Ngunit ang lahat ng ito‟y ilusyon. Regidor si Rizal. Nagkakabuhay ang mga larawang ito sa tulong ng isang movie projector. Ngunit kahit nakakadala ang drama ng isang pelikula.

Ang pagpapatupad ng anumang hangarin ay magsisimula sa kilos ng isang individwal. Inaabala ang kamay sa kung anong gawain. Hindi nakakapinsala ang isang ideyang pampelikula dahil malaya ang isang individwal na pasyahan ang argumento (ideya) nito. wala itong bisa. Malaki ang kakayahan ng pelikulang mag-impluwensya ng opinyon. Kung tatanggapin ito ng publiko. Manny Reyes. Hindi nito kayang magpabilanggo ng mga krimen o magpasimula ng digmaan. Quezon City. Ngunit hanggang dito lamang ang teritoryo nito. 19761996. 2000 Malikhaing Pelikula. '07 11:45 PM for everyone Lagi na‟y nakaabang sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. marcial/adzuhsfil/0708 Tags: lektyur 1 comment share Kay Salome. Ang nakakapinsala ay ang kilos ng tao. <<wakas>> Sanggunian: Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Salome.” Samakatuwid. Valenzuela City. Media Plus. maaari pa itong mabuhay upang madagdagan ang kapanabikan ng mga manonood. Waring ritwal ang laging pag-aantabay sa pagdating ng kaibigang tulisan. . Tuwing makalawang sandali. Nakaupo ka na sa may pasimano. Bago lumubog ang araw. Habang ang mga mata ay nasa lawa. ang Tauhang Hindi Napabilang sa Noli Me Tangere ni Joi C. Philippines. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay). At ang mga tauhan ay gumaganap lamang kahit ano pang husay ang inuukol sa tauhan – ito ay pagpapanggap lamang. Reyes. Ngunit kung hindi ito pag-uukulan ng pansin. Philippines. Soledad S. Ideya lang ang hinaharap nito.ang isang taong lumipad sa himpapawid. kailangang laging tandaan na ang pelikula ay iniaayos upang maging sinematik (cinematic). Ang bawat pelikula ay naghaharap ng ideya sa mga manonood. 1996 V. Patronicio Villafuerte Mutya Publishing House. epektibo ang pelikula. Philippines. At kahit maraming tama ng bala ang katunggali ng bida. Ang lahat ay pinaghahandaan at may editing at direkting na nagaganap. Barrios Oct 17. ADMU Press.

Muli at muling inaalo. Na parang kamison Na sumusilip sa balikat. Salome. Ngunit lagi na‟y nakaabang ka Sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. o mga supling. Ang batas na ito‟y eskpularyong Laging nakalapat sa dibdib Sa paggising at pagtulog. . Habang inaalo. Na maaaring mamutawi sa labi. tahanan. Kasinghaba ng buhok mong nakalugay Ang paghihintay. Kasintalim ng munting karayon Na gamit sa pagsusulsi Ang takot na kumukurot sa puso Tuwing kumagakat na ang dilim At wala pang bangkang tumatawid sa lawa. Salome. Nakikipagkaibigan ka sa pagkainip Sa bawat hiblang sinusuklay. Ito‟y pahayag ng pag-aanyaya. O sakong ma dumudungaw Sa laylayan ng saya. Sa panahong ang daigdig ng babae Ay sala. muli at muling inaalo Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang lalaking walang maipapangakong Singsing. Ang pagtanaw sa lansangan Ay paghangad ng mga bagay Sa labas ng tahanan. Habang inaalo. Bawal sa mga babae sa iyong pahahon Ang pamimintana.Ay. At pamaypay na lagi nang nagkukubli Sa iba pang lihim na hangarin. At ang tanging pangarap Na pinahihintulutan Ay ang maging asawa at ina. Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang tulisang hinihiram Sa kanyang digmaang ipinaglalaban. Nakikipagtalo ka sa pangamba Pagkat ang isipan Ay patuloy sa paghabi Ng kung anong masamang pangyayaring Maaaring maganap sa kaibigan. kusina. silid.

Nangahas kang bigyan ng bagong kahulugan Ang mga salitang Pag-ibig. Tags: tula 1 comment share Oct 17. Salome. Tulay sa agwat ng mga dekadang Naghihiwalay sa atin Ang iisang pangarap: Ang makamit ang kalayaang magtakda Ng sariling buhay Sa ano mang panahon. kaisipan. tahanan. Kung kaya‟y binuksan mo ang durungawang Ipinipinid ng iba. mahalaga at napapanahong paksa o isyu. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito. Sanaysay Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat. inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos . reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan. sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa.Ay. Sinukat mo ang pag-ibig Hindi sa pamamagitan ng kasal Na may basbas ng langit Kundi ng pag-iisang dibdib Na binibigyang-katuparan Ng pagniniig ng puso at diwa. Kaya‟t wala ka man sa mga pahina Ng nobelang dinakila. saloobin.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay. Uri ng Sanaysay  Pormal – sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. damdamin. Lalagi ka sa aming alaala. Abadilla ay “nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay. Kinakailangan mong mamuhay at magmahal Nang higit sa iyong panahon. '07 11:41 PM for everyone Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. Hindi man ikaw Ang tinanghal na halimbawa Sa mga dalaga ng iyong lahi. pagkababae. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuru-kuro.

Ito ay isang sining sapagkat magalang ang pananalita ng isang nananalumpati at piling-pili ang mga salitang ginagamit ukol sa mahahalaga at napapanahong paksa. higit na mabuting gumamit ng simple. Wakas – nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Sangkap ng Sanaysay 1. Panimula – ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Di-Pormal – sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. natural at matapat na mga pahayag 3. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa      Tags: lektyur 89 comments share Oct 17. 2. pang-araw-araw at personal. Talumpati Mga Dapat Isaalang-alang sa Pagtatalumpati . dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda 2. Bahagi ng Sanaysay 1. ang maayos at lohikal na pagkasunudsunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo – ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 3. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay. Tema at Nilalaman – anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura – ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. '07 11:39 PM for everyone Ang talumpati ay isang maayos pagbigkas sa harap ng isang madla kung saan ang mga mahahalagang kaisipan ay inihahatid sa mabisang paraan. karaniwan. Katawan – sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay.

'07 11:37 PM for everyone . at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanood ng mga tao 2. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibagay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila Uri ng Talumpati/Pagtatalumpati    Biglaan o Daglian – (impromptu) walang pagkakataong makapaghanda ang mananalumpati. kaarawan at iba pa Maluwag – (extemporaneous) ang mananalumpati ay binibigyang ng maikling panahon para maghanda pagkatapos maibigay ang paksa o tanong Handa – (prepared) mahabang panahon ay ibinibigay para maghanda ang mananalumpati. kumpas ng kamay. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita. ngunit ang mga pagkakataong ito ay gaya lamang ng mga simpleng okasyon gaya ng mga sa paaralan. kanyang asal sa entablado. kanyang pananamit. Ang Tagapanood/Tagapakinig – higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati. Ang Mananalumpati – dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. isinasaulo na ang isang handang talumpati at pipiliin na lamang ang wasto at pinakamabuting paraan ng pag-deliver Katangian ng Isang Mahusay na Mananalumpati      May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Mga Katangian ng Mabuting Kumpas      Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas May buhay at hindi matamlay – iba-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo Nasa pahanon – nasa tayming ang kumpas. hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapanikig at ang laki nito -#marcial/fil3/0708 Tags: lektyur 24 comments share Dula (Notes) Oct 17.1. Ang Talumpati – kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at kaisipang nais iparating ng talumpati upang maiabot ito nang malinaw sa mga tagapakinig 3.

sapagkat ang tunay na dula ay yaong pinanonood na sa isang tanghalan na pinaghahandaan at batay sa isang iskrip. at tauhan laban sa kanyang sarili. Sangkap ng dula         Tagpuan – panahon at pook kung saan naganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula Tauhan – ang mga kumikilos at nagbibigay-buhay sa dula. maaaring magkaroon ng higit na isang suliranin ang isang dula Saglit na kasiglahan – saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan Tunggalian – ang tunggalian ay maaaring sa pagitan ng mga tauhan. sila ang nagpapakita ng iba‟t ibang damdamin. hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula‟y maitanghal. lahat ng bagay na isinasaalangalang sa dula ay naaayon sa isang iskrip. sila ang pinanonood na tauhan sa dula Tanghalan – anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan. tanghalan ang silid na pinagtanghalan ng mga mag-aaral sa kanilang klase Tagadirehe o direktor – ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip. maaaring mabatid ito sa simula o kalagitnaan ng dula na nagsasadya sa mga pangyayari. tauhan laban sa kanyang paligid. walang dula kapag walang iskrip Gumaganap o aktor – ang mga aktor o gumaganap ang nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip. ngunit maaari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manonood Elemento ng Dula      Iskrip o nakasulat na dula – ito ang pinakakaluluwa ng isang dula. nawawaksi at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula. Gaya ng ibang panitikan. walang dulang walang suliranin. sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya‟y sa pinakakasukdulan ang tunggalian Kakalasan – ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at pag-ayos sa mga tunggalian Kalutasan – sa sangkap na ito nalulutas. maaaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula Kasukdulan – climax sa Ingles. ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula Sulyap sa suliranin – bawat dula ay may suliranin. at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood Eksena at tagpo Ang eksena ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nama‟y ang pagpapalit o ang iba‟t ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula. mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin. Ang iskrip ng isang dula ay iskrip lamang at hindi dula. dito nasusubok ang katatagan ng tauhan. siya ang nag-i-interpret sa iskrip mula sa pagpasya sa itsura ng tagpuan. ang karamihan sa mga dulang itinatanghal ay hango sa totoong buhay maliban na lamang sa iilang dulang likha ng malikhain at malayang kaisipan. ng damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip Manonood – hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao. sila ang nagbibigkas ng dayalogo. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. Lahat ng itinatanghal na dula ay naaayon sa isang nakasulat na dula na tinatawag na iskrip. sa tauhan umiikot ang mga pangyayari.Ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. -#- Tags: lektyur 47 comments share . tanghalan ang tawag sa kalsadang pinagtanghalan ng isang dula.

Naroong kung nauna-una ka lamang nang kaunti ay walang salang nabayaran ka niya.” Sa kabila ng gayong pabuntot. at parang wala nang kapana-panahong mapakag-ayos ng sariling katawan.” ang sasabihin mo. Oh. “Iyang mga mangungutang ay maraming dahilan kapag nagkakataong dinaratnan mo sa bahay. “Oh. “Magbalik po kayo uli.Maniningil ni Genoveva Edroza-Matute Oct 17. malamang na ang ayos niya‟y gusgusin.” ang habol pa. May pinaroonan. Itinatanong kung saan ka naroon. Kinasusuklamang parang isang salarin. “Hindi ko po malaman kung kailan sila babalik. Makahihinga ka nang maluwag. siya naman ay tagapaningil ng isang tindahan. sabihin mong ako‟y wala. Iyan ang maniningil. siyamnapu‟t siyam sa isang daan. ang ating kubrador ay hindi nagbabalik. ang ayos niya‟y maaaring may-kakinisan at nagaanyaya sa isang tunay na pagpipitagan. Malayu-layo pa‟y matatanaw mo siyang ang hagdanan mo ang tinutungo. Ang pagdalaw ay ipinangingilabot na parang pagdalaw ng isang malaking sakuna! -#- Tags: sanaysay 2 comments share Hindi Na Salapi (Salaysay) Oct 17. '07 11:31 PM for everyone Kung may makita kayong isang lalaking hangos sa paglakad. Hindi nawalan ng kabuluhan ang nilakad-lakad niya sa mga lansangan. ang taong yaon ay isang kubrador o maniningil ng mga pautang. sari-saring dahilan ang ibinibigay nila sa iyo kung mataunan mong nasa bahay ang mga iyan. at ang pinagbilinan mo nama‟y matapat sa kanyang tungkulin. Kung siya‟y kinakatawan ng isang malaking bahay-kalakal. panauhing pinagtataguan. Ang yabag ng kanyang mga hakbang ay kilalanglilala mo na. Oh. at pagkasilip mong lumiko na ang salot na kinatatakutan mo‟y uubo ka nang bahagya na para bang nabunutan ka ng isang libo‟t isang tinik sa dibdib. Datapwat huwag mong hinalaing hindi nalalaman ng kubrador ang buong katotohanan. sa kabilang dako. Dalang-dala na siya sa “bukas” ng mga mangungutang. Sisilip ka nang bahagya sa puwang ng durungawan. Alam niyang ang kanilang “bukas” ay “bukas” na walang katapusan. may kipkip na karterang katad na halos magputok sa mga lamang resibo at kung anu-anong papel.” At marahan kang papasok at pakubling uupo sa isang sulok na kunwa‟y may binabasa o anumang pinagkakaabalahan. Ikaw nga ang hanap. kung may hahanap sa akin. '07 11:29 PM for everyone Noong si Apolinario Mabina ay nag-aaral pa sa Maynila ay nagnais din . Naroong siya‟y napagkasakitan. pawisan. dalaw na kinamumuhian. Kung mapagsiya mo‟y magbibilin ka sa iyong kasambahay na para bagang may-katotohanan ang iyong sinasabi. Naroong siya‟y may pinagbayaran. laman ng lansangan. At mararamdaman mong aalis ang maniningil. iyang mga mangungutang!” ang nasasabi-sabi niyang madalas na susundan pa ng isang mariing kagat sa labi. Pagmamasdan mo munang mabuti upang matiyak kung sino siya. “hoy. iyang maniningil! Pinandidirihang parang ketongin. “Hoy. Kung.” ang naririnig mong sagot. kilabot ng mangungutang. Hindi nawalan ng kahulugan ang pagkapudpod ng kanyang sapatos sa ginagala-gala sa bahay-bahay ng mga mangungutang. At parang pagpapakilala ng kanilang katapatan ng loob ay ihahabol pa kunwari sa iyo ang “Magbalik ka bukas. Nilalayuang parang may sakit na nakahahawa.

Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkal papel. nariyang winawasak.” “Kaawa-awa naman ang aking anak. Hindi na salapi ang nakita niya sa alampay.” ang naibulong sa sarili ng ina. pawis at luha ng kanyang ina. Ang mga pise-piseta niyang naipon sa mahabang panahon ay ibinuhol sa kanyang alampay at ipinadalang lahat sa naka na nasaMaynila. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. Ako lamang ang hindi pustura rito. (Mula sa Filipino: Sa bagong panahon. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan. ay nangilid ang kanyang mga luha. “Inay. nariyang tinatangay ng tubig. “Gagawin ko ang lahat upang mapadalhan ng salapi si Apolinario. nina Matute.” Tiniis ng ina ang init ng araw sa gitna ng bukid nang mahabang panahon. “padalhan naman ninyo ako rito ng salapi upang maibili ko ng mga damit.siyang mamusturang gaya ng kanyang mga kamag-aaral. kundi hirap. At ngayon. Tiniis niya ang lamig ng ulan at ang hampas ng hangin sa paggawa sa bukid. '07 3:28 AM for everyone Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha. Hindi niya nagawang gugulin sa pamumustura ang ipinadalang iyon ng ina. Nang namatay si Mabini. . nakita ng isa niyang kamag-anak ang mga pise-pisetang iyon na nakabuhol pa sa alampay ng nasira niyang ina. Ipinagbili niyang lahat ang kanyang aning palay at kape. 1987) Tags: salaysay 0 comments share Bangkang Papel ni Genoveva Edroza-Matute Mar 2. naroong sinasalpok at inilulubog. Alam nilang kapag iyo‟y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog. Pahina 37-38. Nang kalagin ni Apolinario Mabino ang buhol at makita niya ang pise-pisetang unti-unting inipon ng kanyang ina.” ang sinulat niya sa kanyang inang nasa lalawigan.

“Inay. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling. ano?” “Oo. Sa kanyang tabi. kangina. “bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?” “Ewan ko.hindi masisira ng tubig. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo. Mula sa nababalot na katawan ni milng ay hinila niya ang kumot at ito‟y itinakip sa sariling katawan. sa mag dagundong na nakagugulat.Sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Bahagyang gumalaw ang kapatid. Naaawa siya kay Miling kaya‟t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya‟y namaluktot sa nalabing kalahati. sa lahat ng dako. at sa kabila naman nito‟y nakita niya ang banig na walang tao. sa kanilang paligid. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap. Kaya‟t itinaas niya nang bahagay ang likod at humilig sa kaliwang bisig. umuulan.” anang tinig mula sa dulo ng hihigan. Naramdaman niya ang sigis ng lamig ng kanyang buto. ng pagliliwanag na muli.” ang ulit niya sa karimlan. Anong lamig sa sahig.. “Inay. “dumating na ba ang Tatay?” Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan.. “Matulog ka na. ang akala niya‟y Bagong Taon noon. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman.. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon. Sa loob ng ilang saglit. Ang paggulong ng mga iyo‟y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. Sa tabi nito‟y nabanaagan niya ang katawan ng ina. nagunita niyang noon ay wala nang ingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan.. “Inay. Sa karimla‟t pinalaki niya ang dalawang mata.” ang sagot ng kanyang ina. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit. Samantala‟y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan. Inilabas niya ang kanag kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig.” ang tawag niyang muli. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis. pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap nang paningin ang kanyang ina. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinatalagos sa karimlan.y naroon ang kapatid na si Miling. ang naisip niya.” Natuwa ang bata sa kanyang narinig. Isang batang lalaking nagising sa isang gabi. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangay ng kaliwang bisig niyon. anak. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay ang biglang pagliliwanag. ang aki‟y malalaki‟t matitibay. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig. Ang kanang kamay noo‟y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: . anak.

Ngunit kakaibang kinabukasan. Wala siyang narinig kundi. si Pepe. Inay? Bakit maraming tao rito?” Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap. “Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?” ang tanong niya sa kanyang ina. Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati. Ang pag-uusap nila‟y biglang natigil nang siya‟y makita. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina.. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina.. “Bakit.. Ngunit sa karimlan ay hindi niya makita. nakatingin sa wala. Naalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama. “Labinlimang lahat ang nangapatay. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan. si Feli. Ang anasan. sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan. At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahuli-hulihang pangrap ng batang yaon.. Inay. Ngunit ang mga mata noo‟y hindi pumupikit. Ang mga mata noo‟y patuloy sa hindi pagsikap. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig. Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa... Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao‟y si Aling Berta.” Hindi niya maunawaan ang ang lahat. “Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi. matulog ka na. Bago siya tuluyang nakalimot. ang kanilang kapitbahay.“Siya. si Alng Ading. At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit. Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao...” Ngunit ang bata‟y hindi natulog. . Ang pag-iyak ni Aling Feli nang siya ay makita. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling. Ngunit ito‟y hindi sumagot.. ano ang nangyari? Ano ang nangyari. Ang kamay noo‟y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim. At ang ulang tangay-tangay noon. Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito. Naroon ang asawa ni Aling Berta. Sa isang sulok. Pupungas siyang bumangon. Gising na gising ang kanyang ulirat. gayon din sina Mang Pedring. sa pananahimik at pag-uumugong. Ang ayos ng kanyang ina.” ang kanyang nasabi. Mula sa malayo‟y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin.. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. Nahihintakutang mga batang humanap kay kay Miling at sa ina. at si Turing. Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat.

“Bakit po? Ano po iyon?” Walang sumasagot sa kanya.sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan. “Iyon din ang nais kong malaman.. Lahat ng lapitan niya‟y nanatiling pinid ang labi. Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman. “Handa na ba kaya?” anang isang malakas ang tinig. Pagkatapos. sa sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay. '07 3:56 AM for everyone . anakm iyon din ang nais kong malaman...” Samantala. “Ngayon din ay magsialis na kayo. sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa.. -#- Tags: maikling kwento 67 comments share Himala Feb 26. “Inay. Kaya‟t walang maaaring maiwan... siya‟y patuloy sa pagtatanong. ang lahat ng kanilang kapitbahay. Sa paulit-ulit na salitaan...sa labas ng bayan. Nag-aalinlangan.Sa pagitan ng mga hikbi.” Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nagyari. Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya‟y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na. Kayo‟y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas. Ang araw na humalili‟y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon.. Kaya nga ba‟t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama. Sila‟y palabas na sa bayan. ng mga pangarap na kinabukasan at ng mga bangkang papel – ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal. silang mag-iiba. ang batang lalaki‟y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang.. bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?” Ang mga bata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumapit sa kanyang mukha. at ang kani-kanilang balutan... Bago lumubog ang araw sila‟y papasok dito. isa man. ang maraming-maraming tao. Walang maiiwan.

Di kita inampon para gumaya lang sa „kin.” “May baril na ba noong unag panahon. Nilapatan niya si Elsa at nakita na dumurugo ang magkabilang kamay nito. Hindi magkamayaw ang mga tao sa mga sandaling iyon. May belong asul. Lagi kang nasa burol. Kinaumagahan habang pappunta sana si Baldo sa bukid ay napaitigil siyang nakatingin sa burol. Kanina habang may eclipse. Pero sabi po niya.” Iba ang sagot ni Elsa.(Buod pasalaysay ng mga piling bahagi ng pelikula) Ang tagpuan ng pelikulang Himala ay ang Cupang. Lumingon siyang tila tumahimik ang lahat at kanyang nilapitan ang isang punong tuyong-tuyo‟t walang dahon na nasa tuktok ng burol. Sa dilim ay nangangap si Elsa paakyat sa burol. Dapat mag-asawa ka na. pinapunta kita kina Lucio‟y nakalimutan mo. Gaya kanina.” “May liwanag pong nanggagaling sa kanya. May pagdududa ang pari kay Elsa na batid habang sila‟y nag-uusap. Ayaw po kayong maniwala sa akin?” Kinabukasan. Kinagabihan ay nasa simbahan si Elsa at kausap ang isang pari. Ineng. eclipse lang ho iyan. At ang sabi rin po niya. Papaano mo naman makikita iyon e may eclipse. Nakaputing damit po siya. “Ang Mahal na Birhen po ang nakita ko. at saka nawawala. isang boses ng babae na tinatawag ang pangalan niya. “Nakita ko po ang Mahal na Birhen. Minsan. May sugat sa dibdib. Di kita laging mababantayan. “Elsa. Nadapa si Elsa. Kinagabihan sa bahay nina Elsa ay nag-uusap sila at ng kanyang ina. pero meron po siyang sugat sa dibdib. Kaya nitong magpakita sa kahit anong anyo. Parang po siyang nabibihisan ng araw. Matigas daw ang espiritung sumasanib kay Elsa sabi ng arbularyo kaya ibalik na lang daw ito sa susunod na araw. mapaglinlang ang demonyo. ipinatingin ni Aling Saling si Elsa sa isang arbularyo. Nang nagmulat ang mga nito ay inilapad niya ang kanyang palad. Siya ay 24 taong gulang na at katulong sa bahay ni Gng. Sa Burol po. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. may sugat ang mga palad nito. lagi ka na lang wala sa iyong sarili. isang araw ay mawawala ang sumpa. Napaluhod siyang tila magdarasal habang ang kanyang mukha‟y sinisikatan ng liwanag na iyon. takot na takot na tumatakbo pauwi sa kani-kanila at nagsisigawan. At sa kanyang pagbangon ay may narinig siyang bulong. Tinatakpan ng buwan ang araw. isang maliit na baryo sa Pilipinas na matagal na panahon na ring hindi dinaratnan ng ulan kaya‟t nagbibitak ang mga kalsada‟t natutuyo ang mga pananim. Alba. Baka sabihin nila‟y mag-ina tayong matandang dalaga. Noong una po‟y nagpapakita lang siya. Para pong tama ng baril. Nakita niya si Elsa na nakaluhod nang matikas sa harap ng tuyong punong kahoy. umiiyak. Opo. maraming kasalanan ang tao. Ewan ko po kung sa kanya ko nakuha ang mga sugat ko. Isang matandang babae ang nagpalala ng lahat nang nasambit niyang “Diyos ko po. Si Elsa ang pangunahing tauhan ng pelikulang ito. darating daw ang araw at lalapit daw po sa akin ang . Humuhugong ang hangin. Niya niya ang kung anumang liwanag na iyon. Pero nitong huli‟y nagsasalita na siya. Sabi po niya‟y di mo ako mapangingiti. Naniniwala ang mga taga-Cupang na simumpa ng bayang kinabibilangan ng baryo nila. Kahit pa ng Panginoon. Ngunit nagbago ang lahat kay Elsa nang dumilim isang tanghaling tapat.” tugon ni Lucio na sumubok pakalmahin ang mga taong natataranta. Ampon lamang si Elsa ng kanyang inang si Aling Saling. magugunaw na ang mundo!” “Hindi ho. Umiiyak po siya ak saka nawala. Pinalo nang pinalo ng arbularyo ang hubad na likod ni Elsa habang nakahiga ito parang hindi nasasaktan. Niyugyog niya si Elsa ngunit matagal kumibo.

lahat ng may sakit at makapanggagamot daw po ako. ang kanyang kasintahan. Alba. Pilo. Hinanap nina Aling Saling. Kailangan daw nilang mag-organisa upang tulungan at bantayan si Elsa. pero si Elsa hindi. “Baldo.” pahayag ni Elsa.” sagot ni Pilo. Lumapit ang isang tagabaryo. Sa bahay nina Elsa ay nag-aaalalang kinausap siya ni Aling Saling. “Ba‟t ka natatakot. Pati nga si Elsa niligawan mo n‟on. Chayong. „Yun lang ang maibigay ko sa‟yo. Nagtungo sila sa burol. maraming tao sa bahay nina Elsa. Elsa? Hindi ako naniniwala sa mga milagro.huwag! Talaga namang marami kang girlfriend. pagbutihin mo! Baka maawa sa‟yo ang Mahal na Panginoon at pagkalooban ka ng asawa. Iniharap ni Baldo ang isang pasyenteng naipitan ng ugat sa paa upang ipagamot kay Elsa. „yung tiningnan ni Elsa. Sinabunan niya ang mga bahagi ng kanyang katawan na hinagkan ni Pilo. “Alam niya ang lahat.” ani ni Chayong. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs.. “Lahat ng babae kaya kong lagawan. Ang ilang usiserong tagabaryo ay nasa burol na. “Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho. Malalim na ang gabi.” “Ba‟t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a. Nagising si Aling Saling na wala sa kanyang tabi si Elsa. Chayong at Baldo si Elsa. Alba.” “Huwag kang maingay. “Lahat ba naman ng gagawin mo‟y ikinukunsulta mo pa kay Elsa. Binihisan nila si Elsa ng puting-puting damit na pagmamay-ari ng pinsan ni Chayong na dating nagmamadre. H‟wag Pilo. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa.” sabi ni Chayong.” agad na tugon ni Chayong.” tugon ng pari kay Elsa. Nagising si Chayong sa pagkakahilik ni Pilo. Lumakad sila na tila munting prusisyon. “Baka dito! Baka nagtatago lang dito! O baka naman diyan sa kabilang puno. Baldo at Sepa. Alba sina Aling Saling. Tinawag ni Mrs. “Baka pagtawanan ka ng mga tao. Umalis si Chayong at sa kanilang bahay ay naligo siya.” “Ngayon mo na ibigay Chayong. “Alam mo namang gutso kong malinis ako bago makasal. May sama ka ba ng loob sa mga tao dito. mapapanis tayo!” tugon ni Pilo.” ani ni Chayong. Parang hindi siya tao. doon nakita nilang nakaluhod si Elsa. Pagkahapon. “Baldo. Hindi lang daw po ng sugat ng katawan pati‟y „yung sugat ng mga kaluluwa. ako lang „ti di ba mahal mo ako? Chayong. “Huwag Pilo! Natatakot ako.. sa may tangkal ng baboy.” ani Lucio nang napadaan ang pangkat nina Elsa sa harap nito. Nasa ilalim sila ng bahay. Parang hindi siya babae e. Ewan ko kung bakiy. Kelan ba tayo papakasal?” “Nakausap ko si Elsa. Lahat ay nakamasid sa kanyang ginagawa. At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. Hinahagud ni Elsa ang mata ni Lolo Hugo. iyong kaibigan mong taga-Maynila. ang iba ay may dala pang flashlight. -#shandymarcial/filipino3zchs/2007 Tags: iskrip 10 comments share . Pilit hinahanap ang birhen. Naka matakoy lumabas!” Iniisnpeksyon nila ang puno. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na raw siya!” Lumuhod sila sa harap ni Elsa.

. sinimulan naman namin ang buhatan at ang iba'y nainggit ay kami'y ginagaya... JS Prom ko ba 'to..pakiramdam ko'y naranasan ko tuloy ang siksikan ng mga tao sa araw ng pista ni San Diego sa ikatatlumpong kabanata ng Noli Me Tangere.napansin ko tuloy.. Ayaw patalo ang bawat isa kaya gaya ng nakagawian sa ilang mga patimpalak. Napatingin sa akin ang karamihan sa kanila.. Hahaha.bawal bang magsaya kasama sila? Siguro masama ang kanilang loob dahil hindi nila ako naisayaw.. Palibhasa 'di ako nag-high school... hindi naman nakahihinayang dahil sa maraming taong aking tinalunan at mga paang natapakan. Kailangan kong kaibiganin para sa susunod hindi na ititigil ang pagtugtog.Feb 16. Kahit gaano kapagod ang karanasang iyon. JS Prom Halos dalawang libong mag-aaral na nasa ikatlo at ikaapat na taon nilang pamamalagi sa Zamboanga City High School (Main) ang nagsaya at nag-enjoy sa pagdaos ng kanilang JS Prom. Manghang-mangha ako sa kasiglahanng mga mag-aaral na ito. '07 11:58 PM for everyone Ang saya-saya talaga ng pakiramdam pagkatapos sumayaw na basang-basa ang iyong suot at ang towalitang pamunas pawis.. Kanya-kanyang saliw sa iba't ibang musikang pinatutugtog.. pilit pinasasaya ang munting pagdiriwang..e ano naman ngayon. Pero deadma sila. Mabuti pa ang iba'y nakasayaw ang mga kaparehang nais nila.OK lang masaya makipagtulakan at makipagsiksikan sa kanila. nag-umpisa na ang talunan at hiyawan at tulakan at siksikan. palagay ko tuloy naiinggit lang sila.... Mapanghamon ang ilan sa kanila na nag-anyayang mag-showdown... Tags: sanaysay 0 comments share KEYBOARD (anonymous) Wag mong i-backspace ang mga nakaraang idenelete ko na sa buhay ko pagkatapos mong i-caps lock paniwalain tapos nag-shift ka Feb 16. mag-ge-gate crash ako para magkasama muli tayo. Nakatutuwa dahil may iilan na kahit napakabilis ng indayok ng mga tinutugtog ay sweet na sweet na sumasayaw habang magkayakap at naglalagkitan sa kanilang mga pawis.basta katuwaan lang.naalala ko guro pala ako. Pasensiya na! Sa susunod na JS Prom ninyo... Ngunit natapos ang kasiyang iyon nang hindi ako nakukuntento.pakiramdam ko tuloy pinagkaitan ako ng kalayang magwala at sumayaw.(joke lang). '07 11:36 PM for everyone . Siyempre. Nakahihinayang.... At kami ay sasayaw hanggat sa gusto namin.. ako.pero parang JS Prom ko iyon. Ganoon naman ang buhay 'di ba? Isang sayaw na sumasaliw sa anumang indayog at biglang hihinto kapag wala nang itutugtog ang tape o plaka.sino kaya ang nag-ko-kontrol sa sound system. hindi ako nakasayaw ng lubos.... walang pamantayang inilaan kaya walang nagwagi.

Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumukibo sa tumitingin sa kanya ay iyon din ang katanungang wari ay nababsa niya sa bawat mukha. bulong niya sa sarili. sa bawat tingin. sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap. At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran. Alam niyang iyonm din ang sasabihin ng kanyang ina kung . Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok. idinigtong niya ang paliwanag. Tags: tula 0 comments share Banyaga ni Liwayway A. '07 1:05 AM for everyone MUKHANG ARTISTA! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating is Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita. Napangiti siya. “Serbesa ba „kama. ise-save kang muli you gave me space pero ayaw na talaga ng CPU ng utak ko io-off ko na ang computer. bata ka. Nandidilat si Nana Ibang nang ulitin ang tanong.. “Hindi masama‟ng amoy. Arceo Feb 10. Gayong umuuwi siya dalawang ulit sa isang taon – kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. sa kanyang pandinig ay hindi nakaila sa kanya ang pagtuon ng tingin nito sa kanyang suot.lahat!” at nauulinigan niya ang buntung-hiningang kumawala sa dibdib ng matandang ale. Nana. Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. At nang makita niyang nangunot ang noo nito.” Ngayon. O napakadalang nga iyon. “Ibang-iba na ngan ngayon ang.nag-alternate sa iba kaya di ko na na-control nag-space ako ginamitan mo ako ng tab para makapasok kang muli sa home na puso may uminsert na iba umenter nagpage down ka nagpage up ako dahil end na ayoko na di ko na ipi-print pause muna ako nag-isip. ha?” Nguniti siya kasabay ang mahinang tango. Sa laylayan naito na may gilit upang makahakbang siya.. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya bago iyon sinuklay. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya.

di dinala ko na rito ang kotse ko... hanggang sa kanyang mag mapulang kuko sa paa na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso. At biglang-bigla... sa kanyang salaming may kulay.. “Tigas nga naming iyakan nang lumawas ka.. “Sino kaya‟ng magmamana sa mga pamangkin mo?” tanong ngayon ng kanyang Nana Ibang. Hindi sumagot si Nana Ibang.nakapunta ako at nakabalik nang nag-iisa...” “Naiinip ka na ba/” agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinabi. Ang hirap sa kanila.” Napatawa siya.. alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon. “Kung sa Amerika. e. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na mantel. . di sana’y nilitson ang biik sa silong.. At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang mga pamangkin.. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib. Iba ang may dala ng platitong kinalalagyan ng sabong mabangong alam niyang ngayon lamang binili... “Hindi sa naiinip.. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang malungkot na mukha nito. Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon..noon. “Pinapawisan ka an.. sabi... Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang..hindi ka darating. Bakit ay gusto kong makabalik din ngayon sa Maynila. Sa Amerika.pilak „yan!” hiyang-hiyang sabi ng kanyang hipag. sa pagkakaalam niya...” “Sinabi ko naman sa Inso. mula ulong may taling bandanna. Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig.. “Ayan naman ang kubyertos. Hanggang ngayon ba‟y gano‟n dito?” at napangiti siya..” “Ano? K-kahit gabi?” Napatawa si Fely. Naramdaman niyang may dumaping panyolito sa kanyang batok. At napansin niyang nagkatinginan ang kanyang mga kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya.. Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo. “Ang alastres.” ayon ni Nana Ibang.nakabuhayan siya..hindi nga namin ginagamit. Abot ang paghingi nito ng paumanhin.noon.. Nag-iisan naman ako. e. Dapat ay nasa oras ng salitaan.. dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina.. Pati ang kanyang ama na hindi naging maligoy minsan man.kung natakot ako sa iyakan.. “Noon pa man.. “ „Yan ang uwi mo. At ang apat niyang pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang naka-toreador na itim at kamisadentrong rosas. “Kinikutsara ba naman ang alimango?” Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi. Ibinukod si ng hain. Kung hindi ka ba nagbago ng loob. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Kuya Mente. sa Maynila pa? Ilang taon ba „kong wala sa Pilipinas? Ang totoo. Kung sinunod ko ang gusto ni Inang.. sa pagsasalita..ayaw nilang maghiwa-hiwalay. Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya. Ano bang oras ang sabi no Duardo na susunduin ka?” “Alas-tres daw.matalino. alas-singko? Alas-kuwatro na. e. kasi. Sasali ba „ko sa timpalak na „yon kung hindi ako nakasisigurong kaya ko ang eksamen?” Malinaw sa isip ang nakaraan. a! Kung hindi lang ako magsasaya..” Tumigil siya sa pagsasalita.. Ako na ang magmamaneho. kasunod ang isa niyang pamangking sa pangaln at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang sustento rito buwan-buwan. “Ang panganay sana ng Kua mo.” Boglang nauntol ang kanyang pagsasalita nang marinig niya ang mahinang tatat ni Aling Ibang.ibigay na sa „kin papapag-aralin ko sa Maynila. Nakasampay sa isang bisig nito ang isang tuwalyang amay moras.

na „ata. At nang isungaw niya ang kanyang . Alam na niya ang kahulugan niyon. lakip ang bahagyang tawa. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan. Sumikbo ang kanyang dibdib..” at napahagikhik ito.” “Piho nga.‟ “Congratulations!” pilit na pilit ang kanyang pagngiti.. “Bakit hindi ka rito?” tanong niya. Lagi pa „kong nagmamadali.” Hindi kinakailangang makita niyang nakaharao si Duardo.” “Pumirmi na nga rin kami sa bayan kaya hindi naman tayo nagkikita...” patianod niya..” “Hindi ka nagbabago.. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila. “Hindi naman kasi „ko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako. “Sa kotse n.. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isag tumigil na sasakayan sa harapan ng bahay. Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong.” ang sabi niya kay Nana Ibang.. na nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil.baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan. Ngayon. “Kamakalawa lang isinilang ang aming pang-anim. Tila siya biglang naalinsanganan. At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagtapos.. “Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon..” Nawala ang ngiti ni Fely...e.. “Kaklase natin...‟ sabi ni Duardo..sa apat na grado. Sayang. „A-alangan. “Natutuwa kami at nagpaunlak ka.” patuloy ni Duardo nang hindi na siya kumibo.” paliwanag ni Duardo. “Ibang-iba kaysa.Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal.. Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan. Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas ba hinubad niya. Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda.. Ang hindi niya masabi: Baka ako masilat. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaki.. “Parang mas.bata ka ngayon... Noon... Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan. Ngunit naisip niya – ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon.. Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos...” “Huwag mo nang sasabihin ang taon!” biglang sabi ni Fely.hindi ka makikita ni Menang.. Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng mga labi..” Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali.” walang anu-ano‟y sabi ni Duardo. Sa paligid ng kotse ay maraming matang nakatingin sa kanya.” “Menang?” napaangat ang likod ni Fely.. Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos.. Napamaang.. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School.noon. Waring hindi niyan matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagtapos sa kanilang paaralan.. “Tumatanda ako. “Dalawampu‟t dalawang taon na. “Ako nga si Duardo!” Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo.. sa gusali ng paaralan. “Kami ang. nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan. Masasal ang kaba ng kanyang dibdib.mas.. “May presidente ba ng samahan na ganyan?” “A...

Hindi niyo ba naiintindihan?” at dumaloy ang luha mula sa kanyang mga mata. Umaasa sila!” Pero wala na siyang magagawa. Masayang umaasa na gagradweyt ang anak niya. Siyempre bilang magulang mo. paghanga. hindi lang ikaw ang masasaktan. Aywan niya kung alin. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtimunig ang kahungkagang nadarama sa kanyang mga mata. Jr.” Siyempre. Masaya ang kanyang mukha. “Alam mo anak: kapag nabigo ka. “Mano po Inay. Isinuot niya ang kanyang salaming may kulay. Hindi siya makakagradweyt. . # Tags: maikling kwento 7 comments share Ga-gradweyt si Joel Feb 1. “Kamusta na anak. sana grumadweyt ka na. I Naglalakad pauwi si Joel mula sa eskwelahan. Nag-iisip siya nang malalim. Tila hindi niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. na hindi nga gagradweyt. doble ang sakit na madarama namin dahil sa kabiguan mo. Nanlalamig siya‟t pinapawisan.mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga nakamasid sa kanya. At alam niyang masasaktan sila. Ang anak niyang si Joel. Pagtataka. Tila hindi na niya nakikilala at hindi na rin siya makilala pa ng pook na binalikan niya. Bigla siyang natulala. Lagi kasing sinasabi sa kanya ng magulang niya. '07 9:39 PM for everyone Francis Rodolfo M. “Hindi nga ako makakagradweyt. Naitanong niya tuloy sa sarili. Hindi! Hindi!” Napasigaw si Joel ng tahimik. alam niyang naghihirap ang mga magulang niya para lang makapagtapos silang magkakapatid. Parang naglaro siya ng basketbol nang isang linggong walang tigil.” masayang sambit ng kanyang ina. Tila bang huminto ang mundo niya. Iniisip niya kung papaano niya sasabihin sa kanyang mga magulang na hindi siya gagradweyt sa taong iyon. pagkasungyaw.” Nagmano so Joel sa ina. At pinipilit ibura ang masayang bati ng kanyang ina kanina. Tumuloy na si Joel sa kanyang silid at naupo sa kama. Para mabawasbawasan naman ang mga problema natin. “Hindi ako gagradweyt. “Papaano ko ito sasabihin? Umaasa sila. Marcial. Sumigaw ang kanyang puso.

At sa sala. bangon na‟t mag-almusal.II Kinaumagahan. Ngunit pakiramdam niya‟y hindi siya maiintindihan. „Hindi ito. Pero sinisigurado ko next year. Inakala niyang kinakabahan ang kanyang anak at nagrerepaso para sa nalalapit na pagsusulit. pumasok si Aling Tessie sa silid ni Joel upang gisingin. Agad-agad tinungo ang kanyang mga guro upang makiusap baka magawan ng paraan. tay. Nagsitayuan ang kanyang mga balahibo. Panahon na para magtapat at nang matapos ang pangangamba! IIIII Masayang umuwi ng bahay si Joel. gagradweyt na ako. At abot-taynga ang kanyang ngiti.” Nag-eensayo na si Joel kung paano niya sasabihin. “Kaya no „yan anak! AJA!” III Pumasok na sa eskwelahan si Joel.‟” “Hindi po ako ga-gradweyt! Huwag na kayong umasa!” Iba iba na ang naiisip na panimula at pagpapaliwanag. Minulat ni Joel ang kanyang mga mata at nabanaag ang ina sa mata habang binabanggit ang mga salitang. “O! Anak. Hindi na talaga siya makakagradweyt. May daladala siyang ice cream. . Napakalawak kasi ng kanyang imahinasyon sanhi ng panonood ng sop opera sa telebisyon.” masayang bati ni Aling Tessie kay Joel. Pero namamalik-mata lang siya. Ngunit nagulat siya sa kanyang nakita. “Kasi nahirapan talaga ako sa major namin e. ano bang meron?” Tanong ng ama kay Joel. hindi po ako ga-gradweyt. “Anak. Nagkatuwaan ang buong pamilya sa hindi malamang dahilan. „Yun na yata ang pinakamasaya nilang pagsasama kahit araw-araw silang masaya. sila‟y nagkainan. Natagpuan niyang nakahalupasay ang kanyang anak sa sahig. At kailangan na rin niyang ipagtapat sa kanyang mga magulang upang hindi na umasa nang umasa… “Nay. wala na talaga. Ngunit kahit anong gawin niyang pagmamakaawa. IIII Dumating na ang tinakdang oras.

” “Alam ko naman „yon Nay. “At nangangatwiran ka na ngayon. At hindi na umimik si Joel. “Inay. sure na. At ang huling larawang sumanib sa kanya ay ang kani-kaninang masayang salu-salo nila sa sala.” Nasusurpresa ang buong pamilya. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay nang hindi inaasahan. Kasabay ng mga luhang ito ang maalat na sipon na dumampi sa kanyang nga labi buhat ng mabigat na pag-iyak. Mag-uuwi-uwi ka pa ng ice cream tapos ito lang ibabalita mo sa „min. Natulala siya. Pero next year. At dahil sa pagtatapat ni Joel ay natulala ang lahat. ang kanyang tahanan.” Sinibukang kumbinsihin ni Joel ang ina‟t ama. Natulala siya. Napag-isipan niyang bumalik. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. gusto mo kausapin natin ang mga titser mo? Magmamakaawa ako at luluhod sa harapan nila. . “siyam na buwan kitang dala-dala. Tapos. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” Nangingiti pa siya habang nagsasalita. Natulala.“Siguro gagradweyt kang cum laude „no?” Pabiro ngunit umaasang tanong ni Aling Tessie. IIIIII Umalis sa bahay si Joel nang may sama ng loob sa ama‟t ina. Tapos ngayon. Humirit pa si Aling Tessie na umiiyak. Ngunit mahal na mahal niya sila. At nang naglalakad siya papalayo sa kanilang bahay. Sumabog ang bahay nila. “Hindi mo lang alam ang hirap na pinapasan namin ng ama mo para lang makapagtapos kayo.” sagot ni Joel. Siya‟y natulala. “Kaya. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. Anim na taon kang nasa elementarya. Apat na taon sa hayskul. Gusto nang tumalon ng kanyang puso palabas ng dibdib. para lang makagradweyt ka. Kung bakit hindi siya magawang intindihin ng dalawa. itay at sa mga mahal kong kapatid. Napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. Ano bang problema. “Pero bakit? Ikaw pa naman ang inaasahan namin ng tatay mo. At sa pagmartsa ko. ay bumabalik sa kanya ang mga alaala ng siya‟y nagtapos ng elementarya at hayskul. ano? Imbis na mamahinga na lang kami ng ama mo dumadagdag ka pa sa problema. Ang kanina‟y masayang larawan ay nabalutan ng katahimikan. At dumaloy ang mga luha mula sa kanyang mga mata. ang bawat hakbay ay para sa inyo. ito lang ang igaganti mo. Ano?” Mahinahong tanong ng kanyang ina. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. At nang tumalikod siya upang bumalik ay bigla siyang nakarainig ng isang malakas na pagsabog. Natulala ang lahat. Natunaw na lamang ang ice cream sa apa na hawak ng kanyang ama. nung hindi pa niya binanggit ang tungkol sa hindi niya paggradweyt. Kaya lang hindi talaga nagyon.” nagagalit na si Aling Tessie. pero hindi rin siya pinakinggan. Siya‟y natulala.

hindi dahil nag-study leave. Kesyo si Mr. Sabi niya kangina. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. ang normalization process sa gobyerno. At sa pagmartsa ko.. Kung kelan tinatamad mag-recite.IIIIIII “Inay. saka namimilit. By doing so. Si miss kuwan daw. '07 9:37 PM for everyone ni Jun Cruz Reyes “See you in my cubicle after lunch. kung kailan ako absent ay saka ka magbibigay ng quiz. sure na. itay at sa mga mahal kong kapatid. Isinunod niya ang mga absences ko at tapos ay ang aking mga lates. Kamakalawa lamang ay halos ilabas niya ang kanyang calculator para makita kung gaano ako “katanga” at kung gaano katama ang kanyang pagsuma sa aking mga 5.. kailangang mataas ang literacy rate. Kaya. ---Nalathala sa Marejada 2006. Moral Character kanginang matapos ang klase. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” At napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. kakapain yung pulang ball pen. Moral Character ang teacher namin sa Social Science. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay ng hindi inaasahan. Espejo raw kaya tumandang binata dahil dalawang beses niyang binasted noong dalaga pa siya. “Para tayp maging fully democratic. Katunaya‟y yung kanyang paboritong paksa ang pinag-uusapan namin. kaya wala sa eskuwelahan. Nagtsismis din siya (tulad ng dati). Si Mrs.” Pero tipong maganda naman ang kanyang mood sa klase kanina. kailangang maging westernized ang ating pamantayan. Siya rin ang adviser namin. Magbi-bell na nang maalala niya ang leksyon namin.Yung kanyang dazzling Malaysian at ang kanyang paboritong pabango. Nawalan tuloy ako ng ganang mananghalian. Hindi naman maikatwirang “Paano „ko di masi-5. Halos tiyak ko nang sermunang umaatikabo na naman ito. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako.go na isip nang isip kung ano na naman ang sasabihin nito sa akin. Pero next year.” (Sinabi na yon ni Rizal) “May sapat na communication system ang pamahalaan at may mataas na moralidad ang mga mamamayan. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. nagpa-abort sa America. ang bawat hakbay ay para sa inyo. Para naman akong g. Saka pag sinabi ko naman ang gusto kong sabihin. At higit sa lahat. The Official Literary Folio of Ateneo de Zamboanga University Tags: maikling kwento 2 comments share Utos ng Hari Feb 1.” Pahabol sa akin ni Mrs. hindi tayo magiging .

tapos ang usapan. aral sa tanghali at aral pa ulit sa gabi. O. Pero kung maraming dissatisfied. bumagsak sa Physics at grammar school pero big time scientist. hindi ako si Recto o si Einstein. ilakad-kaladkarin kahit gustong mamahinga. Pero dito sa eskuwelahan. Kungbakit naman kasi nauso pa sa mundo ang diploma. Kung sa bagay. Talagang sawa na akong mag-aral. di sana‟y di ako mahihiyang pumasok kahit Metro Manila aide.uncivilized sa western standards. Tumango-tango ka naman para makauno. dedo rin. bakit panay “yung conduct mo” at “appearance” ang panakot nila. Kahit teacher niya hindi alam ang theory niya sa relativity. kahit ako ang masaktan. Pakisama lang talaga. Konting kumpromiso. nakakahiya namang pati trabahong pangmahirap ay pagtiyagaan ko. Ipaling kung saang sulok ko gustong puntahan. ako ang sikat. Mga manipistasyon lang ito ng talagang problema. Kung sabagay. hindi rin naman seminaryo. gusto kong lagnatin. singkong maliwanag. Talagang gusto kong maghinto. Kung nalalaman lang nila. Si Jojo lang ako kung ang walang sinabi kong teachers ang tatanungin. bar flunker pero isa sa kinikilalang constitutionalist ngayon.” Nang tanungin niya ako. Kickout. Sana‟y di nauso ang grade. dos na yon o tres. At isa pa. hindi rin basta mataas na literacy rate. Kung wala kang diploma. Pero hindi naman talaga ako dapat bumagsak. Si Einstein. sino naman ang maniniwalang may kaubrahan nga ako. Hindi basta effective communication process. Hindi ko naman maintindihan kung para ano ang pinag-aaralan. bakit kailangang pahabain pa? Bagsak kung bagsak. problema ba „yon? Kung 5. Aral sa umaga. Hindi na naubusan ng ipari-research. hingan ng experience sa pag-aaplayan ko. Magkauno lang. kahit lulunin ang sariling dila. . Aral nang aral. Pag ang kababayan ko ang magkukuwento. pero ayaw ni Tatay. Sa mga kapitbahay namin. natural na abnormal ang sistema. Kung kuntento ang mga tao. Kung graduate naman ako. Kaya hindi puwedeng tanungin at lalung hindi puwedeng pagsabihan ng mali. Ano ba ang sama nang bumagsak? Kung si Recto. Ay buhay estudyante. Kay ganda sanang isiping hindi ako nakatali sa sintas ng sapatos ng teacher ko na kasama ko sa bawat hakbang. sino bang ama ang matututwang magkaanak ng drop-out. ako ang bida. Kumontra sa kanila. Biro mong sa probinsya namin ay ako lang ang nakarating sa Maynila para mag-aral nang libre. walang isko-scholar ng bayan. konting tango at yes man lang.K. Pag nasa bahay. Nabigla siya. Kay layo ng kahapon sa kasalukuyan. Walang alam kung itanong kung hindi “What is our lesson for today?” Parang mga Diyos na sila lamang ang may monopolyo ng tama. ibig sabihin noo‟y sarili mo na ang kailangang lokohin. matigas ang ulo ko. pambihira raw ako. rugged at medyo bastos pa raw. normal ang takbo ng pamahalaan. pero bakit kailangang isali pati conduct at ayos ng katawan sa usapan? Hindi namn ito military school. Doon na inabutan ng bell. sabi ko‟y mas basic ang dapat na pamamaraan sa pagtingin sa problema. Halimbawa‟y bakit hindi umpisahan sa economic condition ng bansa. At kung tapos nga. Grade lang naman. Ay konsumisyon sa buhay.

Bakit. Yung gaanong sistema ang namana niya sa kanyang lolo. Kung paano nila natiyak na dapat nga kaming palayasin sa pinakamamahal naming paaralan. Kunsumihin ka ba naman araw-araw. hindi na siya si Mrs. sino naman kaya sa kanila ang pwedeng gawing idolo? Yung teacher ko sa English. ang mangunsumi ng mapagtiis. Basta kami ang papel lang namin. quorom. Itanong mo kay Mr.go ka nagtataka pa. ang teacher naming morally upright ay biglang nabulag at nabobo.n daw.go rin siya. Mrs. Mr. Lahat na yata ng masama at bawal sa mundo ay alam. kuwow. hindi ka pa rin pwedeng maglibang. Para na rin sinabing pag teacher ka na ay pwede. walang pakialam sa mundo. kasalanang mortal ang magturo sa kaeskuwelang nakalimutn ang sagot dahil sa pagkataranta. Si Minyong nama‟y sa kabobohan daw. Antique siyempre yung simbahan (tulad niya at ng kanyang lolo). say qourom. panalo pa rin.” ang agad ikakatuwiran ng mga ito. Para patuloy kaming pang-theraphy niya lang. Moral Character. Gles-ing. Pagsasabihan ka nito ng “What? Iyon lang ang hindi mo pa alam hanggang ngayon? O. krimen ang magkodigo at kung anu-ano pa. Tapos nagtataka pa kung kangino kami nagmana sa mundo.” Sa amin sa barkada. tiis. Katuwiran daw nito‟y “Anong sama roon. Kung sa pagtitiis ng kunsumi ay sigarilyo at beer ang mapiling pagbuntunan ng sama ng loob. Discipline at alam niya ang sagot.Ay ang teacher sa mundo. Miss Spermatozoa at Mr. Pero ang kanyang lihim ay buko na namin. That’s correct. lagot ka. E. bakit ba ginawa pa ng kung sinong hayupak. Nang mag-watcher daw ito sa presinto. Discipline. bago mag-umpisa ng leksiyon. kung noong araw ay g. “Hindi naman korum. only my reservation is that. ganito raw ang naging takbo ng usapan nina Mrs. Moral Character sa amin. kesyo masamang mandaya. Kung bisyo naman ang pag-uusapan. di Pilipinas na lang ang bahalang magtiis ng kunsumisyon. Sarap sanang bukuhin na ang Kastilang napunta rito noong araw ay mga butangero at kriminal sa Espanya. Eraser na lang. I feel though he is brilliant. Hindi ka na mga pwedeng magwala. Huwag mo nang itanong kung nagdaan din siya sa pagkabata. Pag nabuko mong hindi nag-aral. that’s your assignment for tomorrow. tatlong letra lang ang kabisadong basahin. Mathemathician. pag naging g. Noon daw nakaraang referendum. ayun at “Sinasabi ko na nga bang masama sa pag-aaral ang bisyo. At ang kanyang paboritong paksa.. kahit matalo. tagapakinig sa kanyang mga sides. yung kaniyang nuno na purong Kastila raw na nagpatayo ng simbahan sa kanilang bayan.K. magsesermon muna ng virtue of honesty. Basta magamit lang biya yung nalalaman niya sa voice and diction.. maligaya na siya sa buhay. Kickout ako sa kagag. that Jojo Boy has no sense of deqourum. masama raw sa katawan ng tao ang alkohol at nikotina.” Saka niya sasabayan ng bura ang maling nakasulat sa blackboard. dalawa kaming mag-gu-goodbye my school goodbye. dahil ang isasagot nito‟y “Kaya nga ayaw niyang matutuhan n‟yo ang bisyo dahil pinagdaanan niya na yan.” . me magagawa ka ba?” Kaya naman ngayon. Mrs. Dahil estudyante ka pa lang.. Kesa nga naman maging problema sila sa gobyerno nila. Ibig lang niyang palabasin na may dugong bughaw siya.. Tulad ni Mrs. Moral Character (Eraser).

” “I second the motion. Pah medyo kinabubuwisitan nilang co-teacher ang tinatamaan. I swear to God that’s true.” “God will punish his naughtiness. minsan gusto pa mandin akong kulitin sa klase na akala mo‟y mahuhuli niya akong hindi prepared sa lesson ko. pinaniwalang dito matutuhan ang paghango sa kahirapan ng kanilang tribo. Nababaliw raw. tapos pilit pinaniwalang makasasabay ito sa standard ng exclusive school. basta na lang pinagsalita.” “So what is the verdict of the group?” “I could not pass him. Tuwang-tuwa silang pagtsismisan ito. Si Minyong kasi ay cultural minority. baliw talaga. Ipapaamoy sa iyo ang hininga.” “And he is always absent.” ang katuwiran nila. i don’t want to give him an excuse slip anymore. how true.” Ang masama ay ang akusayon nila kay Minyong. Iyon ay kung hindi sila tinatamaan ng mga pinagsasabi ni Minyong. si Minyong. di atras siya. Tambakan ko nga ng research work.” “I will report the matter to his parents immediately. “hi-hi-hi-hi” lang ang sagot nila. Hindi naman nagprisinta sa kanila yung tao na rito sa Maynila mag-aral. para pang nag-iinis at lalapitan ka. para raw . Papasok yan sa klase ko nang nakainom. Sometimes. “My God. Kinuha-kuha nila sa bundok.“Only he is stubborn. hindi alam ang sinasabi.” “Ako rin.” “How true. saka ngayon. Pag-bulls eye.” “Hindi lang yan.

Mauuso ang bobo sa eskuwelahan. Philippine School of Science and Technology ito. Gagawa tayo ng masamang precedent.” „Pero cultural minority yan.” “Saka sila nagkurus ng “Ibagsak. nang matutong magsalita ang tao. .” “Excuse me. di ibagsak.” pa.mahasa nang gayo‟y mawala ang inferiority complex nito.” “So what shall we do with him?” “Definitely. mayroon lamang isang standard ang excellence at wala nang exception “What now?” “Ano pa.” “Oo nga naman.” Kung sabagay. Ayun. Remember. Tapos magpapasa tayo ng estudyanteng bobo? Hindi pwede. “I find him kinda weird lately. nang mabalita ang kaso ni Minyong sa eskuwelahan.” “And so what?” “Kailangng babaan batin ang standard sa kanya. na-shock silang marinig ang katotohanan. I could not pass him. humigit kumulang ay nakapagpasiya na sil sa mgiging dulo ng istorya. Sabi ng pangkat ng mga Hari. Ganito raw iyon.

” “Thoughtful „yang batang „yan. naka manakit pa „yan at maraming madamay. ito. “Ipasa na natin si Oasis.” “E kung ipa-confine natin sa mental?” “At sino ang magsu-shoulder ng bill?” Tapos ang kaso ni Minyong bago pa man pasimulan ang deliberasyon.” “Dapat nga.” . e. Tulad halimbawa ng kaso ni Oasis at Armando. Hindi naman sila parating ganoon kabilis magbaba ng hatol.” “Sus naman. At prisintado agad „yan pag nakasalubong ka na maraming dala. mga kaiskuwela rin namin.” “Baka „ka mo manunuog pa „yan. Paminsan-minsan nama‟y humane sila.” “Oh. Uso pa naman sa Maynila ang sunog ngayon. talaga namang mahirap „yang klase mo. ikan nga. Kahit saan ka makita ay panay ang good morning. how i abhor violence.“Have you considered his case lately?” “Anong gagawin natin sa kanya? Meron ba tayong policy sa ganyang kaso?” “Mabuti siguro‟y pauwiin natin sa kanilang tribo.” “Pero mababa „yan sa Physics.” “Talaga.

“Jojo. Heto na naman kami sa loob-loob ko. Kung bakit kasi hindi na lang ako nagkasakit. kasi matagal umabsent.” Mahirap talaga sa mundo ang hindi pogi at walang amang duktor.” “You bet.” Sabi ni Mrs. Titigil din pag nagsawa.” Sabi niya habang nakataas ang isang kilay. Nagkasakit “Ano. It is only the mother. Ngiti ka lang basta.“How about Armando? Another cultural minority?” “Excuse me. . Konting tiis. Sana‟y natuloy na ang lagnat ko para wala nang sermunang naghihintay. “Come on in. Manang-mana sa Tatay niya. Moral Character matapos aking kumatok at papasukin sa kanyang cubicle. Huwag kang kikibo. paalala ko sa aking sarili. Doctor pala ang ama n‟yan.” kasi.” “Ipapasa ko yan. He is not a thoroughbred minority. Sit down. pasado na „tong dalawa?” “Approve. Kaya lang naman „yan mababa. Mahirap makipagtalo sa teacher. The father is an Ilocano who migrated to Mountain Province. “Called your for two reasons.” “Ang sweet-sweet ng batang „yan. ang tao‟y hindi pulos tiyan tulad ng gusto mong palabasin.” “Pogi pa talaga. Pero tipong wala siyang balak magshort cut ng sermon. Inabutan ko siyang nagsasalansan ng mga libro.” Idiniin niya yung your attitude. Regarding our lesson and your attitude in class.

Naramdaman ko ang init ng kanyang titig sa aking mukha. Saka ako bumulong ng “I’m sorry. Lihim na namang pumapalakpak ang kanyang tenga sa tuwa. which is all together wrong. Napaamo niya ang suwail ng eskuwelahan. ngiti lang. alam mo sigurong wala kang pinanghahawakang data. At ngayon. Now. Do you get me?” Tumango naman ako. “To be honest about it. pati pala personal life ko‟y pinakikialaman na rin nila ngayon. Smart aleck!” Yuko na lang ako.” Kahit hindi ko siya tingnan. Our lesson is more complicated than you thought. di sana‟y nasabi ko ring “The feeling is mutual. alam kong tatangu-tango siya sa tuwa. ang part II ng kanyang sermon. Bakit hindi ka makigaya?” Huwag mong pansinin. “How young are you Jojo? Speak up. I don’t like your attitude in class. may part III pa „tong usapang ito. ang nasabi ko na lang ay “Can i go now.“Walang essence ang pinagsasabi mo kanina. Labas sa kaliwa. “Good. Paalala ko uli sa sarili ko.” Sa halip. Panay speculation lang ang pinagsasabi mo at walang katuturan ito sa scientific world. Pasasaan ba‟t mauubusan din iyan ng sasabihin. mam?” “I’m not yet through. mam. Hayaan mo lang siyangn magsalita nang magsalita. Pasok sa kanang tenga. mam.” Diyos me. mam. Iyon ay isang halimbawa ng priori statement. I also don’t like you.” “15. Siya ang teacher kaya ang pakiramdam niya‟y siya lang ang pwedeng tama. sa loob-loob ko. What you mean probably is the role of economic determinism in contemporary Philosophy.” . Bakit hindi mo gamitin ang power or elite approach? Behavioralism and trend ngayon sa west. Sana‟y kasing honest din niya ako.” Ibig pa palang sabihin. “Do you get me?” Tango pa rin ako. “They saw you in the chapel last night. which I happened to have.

Gles-ing. Alam mo nang teritoryo ng mga santo “Kung nagmu-motel kayo. Kawawang Tess.” bago ako tuluyang lumabas ng kanyang cubicle. Gusto ko na talagang magwala.” “Tigil. siguro‟y hindi nila ikatutuwa. Gles-ing sa chapel nang ganoong oras ng gabi.” sabi ko. di wala sana silang alam. Gles-ing?” . di suntok na lang sa hangin at magbubulong na balang araw. anong magagawa ko sa chapel kahit ka may madyik. Gusto ko siyang balikan. Sana‟y kasing tapang ako ng gusto kong mangyari.” “Hayaan mo ang mga hayupak na ya‟t magsasawa rin yan. Gles-ing sa klase namin kanina?” “Isa pa to.” sabi ko. pa chapel-chapel pa kayo. “Jojo. kasi naman. “Ano ba talaga ang ginawa nyo‟t nagpuputok ang butsi ni Mrs. “Ligawan mo kaya si Mrs.“15 and already you are.. Masama ba „yon? Siguro ang masama‟y kung bakit biglang napasyal si Mrs.” “E. Halos natitiyak ko nang gagawin na naman itong halimbawa ng mga Mrs. Moral Character ng kung ano hindi dapat maging ang isang babaeng estudyante.” yon.” Saka niya dinugtungan ng “I’ll let your mother know about this. balita nami‟y bida ka na naman. Ano pa ang magagawa ko. walang himalang mangyayari roon. Nasa lobby ang mga kabarkada kong alaskador. Si Mrs.. Gusto kong isambulat sa mukha niya ang lahat ng hinanakit ko sa mundo. Ano bang masama sa ginawa ko sa chapel? Magkahawak lang kami ng kamay ni Tess. tiyak na halos pumasok ang dila sa ilong sa pagbabando ng kanyang scoop. pero natitiyak kong ipagtataka nila kung bakit. kung mababaliw ako tulad ni Minyong.

o. . nabuntis na.” “Sila kaya. baka lalong malahing Mrs. si Maxim Gorky kaya. “Malay mo. pwede kayang magturo ng comparative literature rito? Sa palagay ko‟y hindi rin. Bawal ang lasenggo sa klase. Kung gaano kabilis ang boto ng beer ay ganoon din kabilis ang oras. paano naging tao?” “Nagtinginan lang.. Bakit ba ayaw nilang makakita ng katotohanang iba kaysa kinagisnan nila? Bakit ba kasi gusto nilang maging kamukha nilang lahat ang tao sa mundo? Dahil ba sa kanilang palagay ay sila ang nakadiskubre ng mina ng talino at tama. Yung isang round ng beer ay nasundan ng isa pa nga at isa pa ulit.. kung buhay siguro si Beethoven at kukuha ng eksamen sa eskuwelahan. kaya wala nang natira sa amin para diskubrihin? Pero hindi ba yung tinatawag nilang expertise.. Masama ba „yon? Para nagsumpaan lang kami sa harap ng altar na hindi maghihiwalay kahit ako ma-kick out. Nakitawa rin ako kahit naiinis na ako sa buhay. yung dalawampung taon sa serbisyo.” Saka sila nagtawanan. kahit sa paglilibang ay mga teachers ko pa rin ang nakikita. Akala mo‟y hindi nakipag-holding hands noong mga bata. Ako yata. Saka pinabuntunan ng one for the road. Philippine School for Science and Technology ito. Di holding hands. E. ang greatest Russian writer para kay Chekhov at Tolstoy. tapos pakikitunguhan at ituturing na tao ang isang kung sinong bukod sa tamad magbihis ay madalang pang maligo? Si Einstein kaya? Hindi rin pwede.” Buwisit na buhay ito. ang eskuwelahan ng mga magiging scientists balang araw.” Saka sila nagtawanan. “Tara na lang sa Cubao. alaskado na naman ako. kahit paano‟y masaya. Buti pa sila. Sobra na ito.” yaya ko sa kanila. Kabastusan na ba iyon? Bakit kasi ang dudumi ng isip nila. “Ano ba talaga ang ginawa mo sa chapel?” “Ano pa. Robinson yon. isang taong karanasang pinatagal ng dalawampung taon? Ngayon ko lang naiisip. isa ka pa. ang ibig lang sabihin. mabisyong tao yan.“Tar. Bukod sa wala siyang unit sa English ay wala rin siyang diploma sa education. kahit bilang estudyante o teacher ay titak na hindi siya tatanggapin.

kasali kami. talagang nakatataranta. kung makasalubong siya roon ni Mrs. Yun bang ang tipo ng tela ay mapapansin agad at mapagsasabihang “Ang ang ganda. Discipline at kanilang mga katribo. leeg. Moral Character. braso at mga daliri.” Noon kayang mga estudyante pa sila. Alin kaya ang mahalaga. hindi nag-aahit. gawang Rustan. English. Si Virgin Mary ay asawa ng hamak na karpintero.A. baka mabuko lang siya ng “Who is your authority. noon ko lang napansin ang ayos ni Kristo. behavioralism na ang trend ngayon sa west. Mathemathecian. pero sa bikas niya ngayon ay nistulang peacock at X‟mas tree na rin siya. Noong gabing mahuli kami ni Tess ni Mrs.” . baka ma-shock pa ang mga ito. Kaya siguro nila tinakpan ang kahubdan ni Kristo sa pelus na nangingintab sa dami ng borloloy. wala naman siyang sense of dequorum. sense of propriety at dequorum. Pati nga ang kanyang luha ay ginawang perlas. Ay. “Imagine. saan mo nabili? Siguro ang mahal ano?” Na sasagutin naman ng kausap na “Mura lang yan. dapat itong i-report agad sa Santa Papa sa Roma. dibdib.Si Kristo kaya kung mabhuay ulit at magpunta sa Science? Maestro raw siya kahit walang M. Palagay ko. Yun ang proper sa kanila. Pero naiinsulto sa hubo ang mga Mrs. Nasa Pilipinas lang pala ang mga living saints. para kang nanakita ng X’mas tree sa isang mahal na araw. Yung parang walking pharmacist. nakapasa kaya sila sa Science? Scholar din kaya sila? Pero bakit naging teacher lang sila sa loob ng mahabang panahon? Iyon lang kaya ang alam nila sa buhay. kay lakas ng loob. Ininsulto raw ito ng mga Hudyo kaya ipinako nang hubo sa krus. Clean cut (pagsuklayin mo si Einstein). Baka akala nila‟y biru-biro ang maging estudyante. ang bastos naman ng appearance. Saka kukulayan ng brilyante ang tenga. Sa kanilang ganda at ningning. ang kapalaran ng Pilipinas o ang moral character? Yung kapalaranng Pilipinas pwedeng isugal. Moral Character o ni Mrs. Kung sa bagay.” Saka kung magsermon dito si Christ. nakadi-jingle mag-isip. dahil kung sa Science siya ipapanganak. Maano kung anak siya ng Diyos. ganito ang sasabihin nila. White polo shirt at black pants (pagdisentihin mo si Kristo). si Alma Moreno o si Elizabeth Oropesa ay hindi naman pwedeng pagpasiyahan. Naiisip ko tuloy kung propriety rin yung tawag sa mga teacher kung makadamit civilian sila kapag Miyerkules. where is your data.D. Ang hindi nila naging kamukha ay agad nilang napapansin. Ang taong naniniwala sa sarili ang gusto nilang lapastanganin. ang magturo? Para silang hindi naging bata.” At para talaga mapansin. Mrs. Mr. pero kung sino ang mas seksi. Alin na lang kaya ang pwedeng pakialaman? Saan kaya pwedeng maging bida sa mundo? Buti pa referendum. mababago ang kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. “Lagyan kaya natin ng thumb tacks yung upuan ni Mrs. Para bang nang ipanganak sila‟y alam na nila ang lahat ng bagay. Bakit hindi ka makigaya?” Siguro kaya sa sabsaban na lang ang napiling birth place niya. Spermatozoa. Yun kayang conduct nila sa klase noong araw ay panay uno? Kung talagang hindi sila nagkakamali. tapos nakasandalyas pa. Yun bang parang a-attend sila ng party. at Mr. English. kailangang humahalimuyak din sila sa bango. at Ph. hindi na maiino yon. Long hair. iba na ang usapan. papapasukin kaya sa gate pa lang? Hindi pwede. English. English. Yung barkada. Mrs. Ops. Sino nga ba naman si Jojo sa kanila na “isang kung sino lang. for adults lang kasi yon.

-###Sanggunian: Cordero. Mega-Jesta Prints.“Di aaray „yun!” “Hi-hi-hi. pero mahirap namang um-Ingles.” Magrereklamo rin ako sa pader kung kailangan.” “Ibagsak ang pasismo. 2002 . Ayaw kong maging robot. paano ako nito mapapansin? Mag-report kaya ako kay Carter. Marami na roong mauna. & Magbaleta. idi-jingle ko na lang muna ang sama ng loob.” siguro‟y dahil wala na siyang langit o lupang pwede pang ipamana sa iba. you shall be great. hanggang may makabasa at makarinig ng aking sumbong. Inc. baka ako mabaliw. kaya tiyak na alam na Niya ang problema ko. Hindi baleng drop-out. Bakit nga pala sa sermon on the Mount of Sinai wala yung “Blessed are the poor students for they shall inherit. Maliit ang comfort room kung doon ko isusulat ang aking mga sumbong.. tapos ipasasagot pa ito sa kanya sa kasaysayan. Ayaw kong maging Minyong. issue rin ito ng human rights. biro mong problemahin nito pati kapalaran ng Pilipinas. Saka interesado lang ito sa giyera na naluluma sila. Usbong: Wika at panitikan 4. kanino pwedeng magreklamo? Sulatan ko kaya si Valencia? Baka naman sagutin ako nito ng “Uminom ka ng kape. ayaw kong maging bato.. Sa Diyos na lang kaya ako susulat? Pero nasa lahat ng lugar at sulok daw ito.” “Alpha Phi Omega. Kailangang magsalita na ako.” “Wanted pen pal.” “LABAN. Pero sa ngayon. Corazon G.” “IF you can reach this high. “What you’re holding now is the future of the fatherland.” Buti pa sila at nakukuhang ngumisngis. ang kapalaran ng mga sinasadistang estudyante.” Si Marcos kaya? Santambak ang problema nito sa buhay. basta tao lang ako. Aurora S. ako kaya.