Filipino III Ukol sa Panitikan

Panitikang Filipino sa Iba't ibang panahon

Panitikang Filipino sa Iba’t ibang Panahon
ni G. Francis Rodolfo M. Marcial Jr.

Panahon ng Katutubo

Bago pa man dumating ang mga Kastila sa Pilipinas, mayroon nang sining at panitikan ang mga sinaunang Pilipino.

Karamihan sa mga panitikan nila‟y yaong mga pasalin-dila gaya ng mga bulong, tugmangbayan, bugtong, epiko, salawikain at awiting-bayan na anyong patula; mga kwentong-bayan, alamat at mito na anyong tuluyan at ang mga katutubong sayaw at ritwal ng babaylan bilang pinakaunang anyo ng dula sa bansa.

Karamihan sa mga panitikang ito ay pasalin-dila. May mga panitikan ring nasulat sa mga piraso ng kawayan, matitibay na kahoy at makikinis na bato. Ngunit iilan na lamang ang mga natagpuan ng mga arkeologo (archeologists) sapagkat batay sa kasaysayan, pinasunog at pinasira ito ng mga prayle nang dumating sila sa bansa sa paniniwalang ang mga ito ay gawa ng demonyo.

Pananakop ng Kastila

Dumating ang mga Kastila sa bansa taglay ang tatlong Gs – GOD, GOLD at GLORY. Dumating sila na ang pangunahing layunin ay ihasik ang Kristiyanismo, maghanap ng ginto at upang lalong mapabantog sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanilang nasasakop.

Mahahati ang panitikan sa dalawa sa panahong ito: una ay pamaksang pananampalataya at kabutihang-asal at ang ikalawa ay ang panitikang panrebolusyon.

(1) Panitikang Pamaksang Pananampalataya at Kabutihang-asal

Dahil sa pananampalataya ang pangunahing pakay ng mga Kastila, karamihan sa mga unang akdang nalikha sa panahong ito ay halos paksang pananampalataya. Halimbawa sa mga ito ay ang mga uri ng dulang senakulo, santa cruzan at tibag; tulang gaya ng mga pasyong inaawit. Sila rin ang nagpakilala ng konseptong maharlika o dugong bughaw sa mga Pilipino na

mababatid sa mga akdang awit na ang mga pangunahing tauhan ay mga hari, reyna, prinsipe at prinsesa – isang patunay ang awit na Florante at Laura ni Balagtas at mga dulang duplo at karagatan.

Sa panahong ito, piling-pili lamang ang nakasusulat sapagkat wikang Kastila lamang ang kinikilala sa ganitong larangan. Kaunti lamang ang nakasusulat sa Kastila dahil sa pagpipigil, sa nadaramang takot at pagiging madamot ng mga Kastila.

Sa panahong ito nalimbag ang pinakaunang aklat sa bansa; ang Doctrina Christiana na nalimbag noong 1553 na isang panrelihiyong aklat. Ang pasyon ang isa sa patulang anyo na makarelihiyon. Samantalang ang mga dula sa nama‟y ang mga senakulo, Santa Cruzan, at tibag. Ang mga dulang Moro-Moro naman ay pumapaksa sa tagumpay ng mga Kastila, isinasadula rito ang mga himagsikan sa pagitan ng mga sundalong Kastila at mga Muslim sa Mindanao at sa wakas ng dula, palaging nagwawagi ang Kastila at talunang niyayakap ng mga Muslim ang Kristiyanismo. Nauso rin ang carillo o mga dulang puppet na yari sa karton na gumalaw sa likod ng isang mailaw at puting tela.

Ang mga panitikan namang ukol sa kabutihang-asal ay ang Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro.

Nalimbag rin sa panahong ito ang pinakaunang newsletter sa bansa noong 1637 – ang Successos Felices (Fortunate Events) ni Tomas Pinpin na may 14 na pahina. Ngunit noong Agosto 8, 1811 lamang nalathala ang pinakaunang pahayagan sa bansa – ang Del Superior Govierno na umabot hanggang labinlimang tomo.

(2) Panitikang Rebolusyonaryo at Sedisyoso

Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila, karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan.

Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino; nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasangayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila.

Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19, 1889 na naglalayong “matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya, maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya.”

Dahil sa mahigpit ang pamahalaan, nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba‟t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapang-alipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat.

Ang pambansang bayaning si Dr. Jose P. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad; at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos.

Ang mga bayaning sina Marcelo H. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL), Graciano Lopez-Jaena, Antonio Luna, Mariano Ponce, Pedro Serrano Laktaw, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, at marami pang iba ay nagsisulat din.

Pananakop ng Amerikano

Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila, naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila.

Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino, edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog.

Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa, sumulat ang mga Pilipino sa Kastila, Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat.

Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal; Claro M. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati; si Lope K. Santos na sumulat ng obra-maestrang “Banaag at Sikat” at nagpauso ng panitikang sosyalista; si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulatsagisag na „Huseng Batute;‟ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na „Huseng Sisiw‟ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig; si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang “Walang Sugat” at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog; si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba.

Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing – ang pelikula.

Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano, naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa, ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films); unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulangtahimik.

Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino.

Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan.

Di naglaon, ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan.

Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Gayunpaman, hindi rin nasiyahan ang mga manunulat.

Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 – ang Tanikalang Ginto. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino. Ang dulang Kahapon, Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang “Hindi Ako Patay” na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay.

Pananakop ng Hapon

Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima, gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7, 1941. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya‟t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino, isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng

wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura, kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito.

Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod), nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7)

Panahon ng Pagkamit ng Kalayaan hanggang Kasalukuyan

Naging makasaysayan sa mga Pilipino ang pagbabalik ng kanilang kalayaan mula sa kamay ng mga Hapon. At dahil sa kalayaang natamo, higit ring sumigla ang kalayaang pampanitikan ng bansa.

Bilang patunay ng kasiglahan ng panitikang Filipino sa iba‟t ibang uri sa panahong ito ay ang pagkakalimbag ng mga sumusunod na katipunan ng mga aklat: Mga Piling Katha at Mga Piling Sanaysay ni Alejandro Abadilla, Maiikling Kwentong Tagalog ni Teodoro Agoncillo, Ako‟y Isang Tinig ni Genoveva Edroza-Matute at marami pang iba. Kinilala rin buhat sa panahong ito ang mga panitikang panlalawigan dahil sa mga inilunsad na mga pambansang pananaliksik at pagsasaling-wika ng panitikan ng Pilipinas.

Lalo pang sumigla ang panitikang Filipino nang ilunsad ang gawad Carlos Palanca Memorial Awards for Litetature.

Sumilang din sa panahong ito ang aktibismo ng mga batang mag-aaral noong nagsisimula ang dekada ‟80 at ang kanilang panitikang aktibista gaya nina Virgilio Almario (na may sulat-panulat na Rio Alma) at Quintin Perez.

Pinakamasigla rin ang mga panitikang namayagpag sa media gaya ng sa radyo, telebisyon at sinehan. Nagsilang ang panahong ito ng mga musikerong Imelda Papin at Victor Wood, ng Hotdog, Sampaguita, Asin, Ryan Cayabyab, Levi Celerio, Pepe Smith at Freddie Aguilar na naging laman ng mga jukebox. Mga lagaristang gaya nina Ricardo “Ricky” Lee (mayakda/Himala at Oro, Plata, Mata), Lino Brocka (tagadirehe/Maynila sa Mga Kuko ng Liwanag) at

Ang TV at 5 and up. kundi sa pamamagitan din ng hi-technology – ang Internet. the Teeth. Maliban sa mga banda. Sa kasalukuyan. Himala. Silvertoes. Patuloy na dumarami ang mga manunulat na Pilipino sa iba‟t ibang anyo at uri ng panitikan gamit ang iba‟t ibang media dahil sa mga inumpisahang kurso sa mga universidad at kolehiyo at pangangasiwa ng gobyerno ng mga pagsasanay sa mga kinakikitaang husay na mga mamamayan. Alapaap. Rossel Nava at Carol Banawa na mga supling ng makabagong melo-musika ng bansa. Mata). Kinilala ang Eraserheads (isang bandang binubuo ng mga mag-aaral ng UP) sa pagpapasigla muli sa OPM. 1991 . Iskin.Ishmael Bernal (tagadirehe/Himala) at Marilou Diaz-Abaya (tagadirehe/Oro. sanaysay at kasaysayan sa pagbuo ng marami pang dulang pampelikula. Naipanganak din ang maraming genre ng pelikula gaya ng independent flims at cinema veritae film. At mga dulang panradyo ay kinagigiliwan naman ng mga nakatatanda. -#- Mga Sanggunian: Book Arrogante. Pare Ko at Miss sa Loob ng Jeepney. kailangan din ang pagpapahalaga at pagmamalasakit ng mga mambabasa na katuwang sa pagtaguyod ng panitikan ng lahi. magazine at aklat. Dahil sa internet nagkaroon ng blogging. Ilan sa mga awiting kinilalang imortal sa panahong ito ay ang Huling El Bimbo. Nagsilabasan rin ang mga karikaturang (komiks) na Darna. higit na sumigla ang panitikang Filipino dahil sa trend o pinauso na dulot ng media. Jeremiah. Liwayway at Zuma ni Mars Ravelo at ang pinakatanyag na Pugad Baboy. National Store. Prinsesa. Plata. Nagbigay ng bagong hihip sa kulturang Pilipino ang mga bandang ito na nagpakilala ng iba pang genre ng musika sa lahi. Siakol. tula. Jose A. Peksman. video clipping at audio airing na patuloy na bumubuhay sa panitikan hindi lang ng Filipino kundi ng ibang lahi mandin. Nagbukas ng daan sa marami pang musikero ang Eheads gaya ng sa Yano. Ngunit ang kasiglahan ng panitikan ay hindi magiging buo kung aasahan lamang ang pagdami at pag-usbong ng mga manunulat. Rivermaya at Parokya ni Edgar. hindi lamang sa anyo ng pelikula. Overdrive. Banal na Aso Santong Kabayo. et al. kinilala rin ang mga musika ni Jolina Magdangal. palabas pantelebisyon o kaya‟y programang panradyo. Nag-uumpisa pa lang ang ikadalawampung siglo. Mandaluyong City. Kinilalang The Beatles of the Philippines ang Eheads dahil sa init na taglay ng bawat pagtanghal at bagong awitin. Sumigla rin ang mga dulang pantelebisyong pambata lalung-lalo na ang Batibot. sinasalin ang mga panitikan hindi lamang sa mga pahayagan. Puspusan din ang produksyong pampelikula na nagsalin ng mga maikling-kwento at nobela sa pelikula at ginawang inspirasyon ang mga awit. Green Department. Panitikang Filipino (pampanahong elektroniko).

Valenzuela City.htm (/Larawan 3) Tags: lektyur 70 comments share Parabula ng Ama.com/cd/eraser3.aenet. Casanova. Makati City. http://www. 1951 Villafuerte. Kasaysayan at pag-unlad ng dulaang Pilipino.htm (/Larawan 2) __________________. Feredico B.Store. www. Bede‟s Publishing House Inc. ANAK AT KALABAW Isang mapagmahal na pamilya ang nakatira sa isang bundok. Perla Ph. at Tanawan. Panitikang panrehiyon sa Pilipinas. Rex Book Quezon City.org/family/filmhistory. Valenzuela City.com/mageln24. Grandwater Publications and Research Corporation.D et al. Alito L. Patricino V. Pitong na taon na ngayon ang kanilang anak. '08 3:35 AM for everyone PARABULA NG AMA. Isang lalake ang anak ng mag-irog na naninirahan sa bundok.htm (/Larawan 1) __________________. City. Mega-Jesta Prints. Ang dulaang Tagalog. Journalism for Filipinos. 1997 Mosura. 2002 Sebastian. Anak at Kalabaw Jun 12.com Quezon Inc. Dolores S. National Book Store. 1984 Garnace-Ulit. Sandigan ng pamahayagang pangkampus. http://www. Ang ama‟y magsasaka samantalang mabuting may-bahay ang ina. Pagpapahalaga sa Panitikan ng Pilipinas. Mutya Publishing House. et al. 1998 Malinao. __________________. Mandaluyong City.wikapedia. 2000 __________________. Arthur P. http://websayt.elaput. . Carmel T.

Napansin nilang nag-uusap ang ilang ale sa isang banda ng baryo. Nang makarating ng bahay.Nang minsang bumaba sa bukid ang ama ay isinama niya ang kanyang anak upang makatulong kahit papaano at nang malibang na rin. napapagod at may pakiramdam din. Kinakailangang dumaan ng apat na baryo bago marating ang bukid. Ano pa ang silbi nito? Tsik. Napakawalang utang na loob sa amang kumakayod para sa pamilya. napapagod din „yan. Naglakad. nanghina ang mag-ama sa narinig mula sa isang tagaroon: “Katangahan naman ang ibinigay sa mag-amang ito. Kahit hayop.” Narinig na lamang nilang sabi ng isang lalake habang lumalagok ng tuba sa tindahang nadaanan. Nanghuhuli rin siya ng maliliit na langgam at ng luntiang tipaklong sa pagkakataong nag-aararo ang ama. Ngunit nakarinig na naman sila ng mga komento mula sa mga tagabaryo. Hapung-hapo ang ama kaya naisip ng anak na ang ama na lang ang ipasakay sa kalabaw sa halip na siya. At siya. komportableng nakasakay sa kalabaw. Tumigil na rin ang kalabaw sa paggawa dahil sampung kwadro na ang binungkal nito. napakalupit! Wala man lang konsiderasyon sa kalagayan ng hayop. Kaya naisipan na ng ama na umuwi at niyaya na nga ang anak. Nang maabot ang ikatlong baryo..tsik. Hapung-hapo sa paglalakad ang ama habang hawak ang lubid ng kalabaw. Maghapong nag-araro sa bukid. Itong mag-ama. Masayang-masaya ang batang lalake habang tinutulungan ang kanyang ama sa pagtatrabaho sa bukid. Habang sila‟y naglalakad patungo sa bundok na kanilang tinitirhan ay napadaan sila sa isang baryo.. Narinig na lamang nila: “Hay naku. Hindi man lamang naisip sakyan ang kalabaw. Pagod pa sa paggawa roon. Dala rin nila ang kalabaw na siyang magaararo sa lupang tatamnan. Hawak ng bata ang lubid na nakatali sa kalabaw na kinasasakyan ng ama.” Napahiya ang ama sa kanyang narinig. . “Ano ba naman iyang batang „yan? Nakita na ngang pagud na pagod ang ama sa pag-aaro nang buong araw sa bukid hinayaan pa ang ama na maglakad. Siguro kung nakapagsasalita lamang ang kalabaw na iyan siguradong magrereklamo na „yan.” Kaya bago tumungo sa ikatlong baryo ay ibinaba ng ama ang anak.” Sumakay sa kalabaw ang dalawa. Magdidilim na at pagod na ang ama. Kaya bago tumawid sa sunod na baryo ay bumaba na ito at ibinuhat ang anak pasakay sa kalabaw. Maligaya naman ang ama habang pinagmamasdan ang kanyang anak. hindi maintidihan ng babae sa itsura ng kanyang mag-ama. Sakay sila ng kalabaw hanggang maabot ang ikaapat at panghuling baryo. “Kawawa naman ang kalabaw... anong klase ama „yan? Kabata-bata ng anak inaalila nang ganyan. Magkahawak kamay ang mag-ama habang naglalakad kasama ang kalabaw. Ang layo ng bukid na pinanggalin. May kalayuan ang pinag-aanihang bukid ng ama.

at isa itong mabuting kasangkapan sa pagpapalaganap ng kaalaman. 3. ito ang midyum sa pakikipagtalastasan o komunikasyon. sumasalamin ito sa kultura at panahong kanyang kinabibilangan. Marcial Jr.” Dagdag naman nina Mangahis et al (2005) na ang wika ay may mahalagang papel na ginagampanan sa pakikipagtalastasan. ginagamit ito upang malinaw at efektivong maipahayag ang damdamin at kaisipan ng tao. Hayskul Yunit Pamantasan ng Ateneo de Zamboanga Febrero. Kahalagahan ng Wika Mahalaga ang wika sapagkat: 1.Wika G. Ang pangungusap ay may istraktyur (sintaks) na nagiging basehan sa pagpapakahulugan sa paggamit ng wika. Katangian ng wika 1. 2008 Katuturan Binanggit ni Austero et al (1999) mula kay Gleason na “ang wika ay masistemang balangkas ng sinasalitang tunog na isinaayos sa paraang arbitraryo. 2. Guro sa Filipino. Ang wika ay isang masistemang balangkas dahil ito ay binubuo ng mga makabuluhang tunog (fonema) na kapag pinagsama-sama sa makabuluhang sikwens ay makalilikha ng mga salita (morfema) na bumabagay sa iba pang mga salita (semantiks) upang makabuo ng mga pangungusap. Ito ang midyum na ginagamit sa maayos na paghatid at pagtanggap ng mensahe na susi sa pagkakaunawaan. 4. . Francis Rodolfo M. Ang mga tunog ay hinugisan/binigyan ng mga makabuluhang simbolo (letra) na pinagsama-sama upang makabuo ng mga salita na gamit sa pagpapahayag.

doktor.‟) d. doktora c. singsing. Semantiks – pag-aaral ng relasyon ng salita sa bawat isa sa iisang pangungusap. /m/. maglaba. bulaklak. -um-. Sa Filipino ang tatlong uri ng morfema ay ang salitang-ugat. Ponolohiya o fonoloji – pag-aaral ng fonema o ponema. Ang puno ay mataas.‟ o „Tall the tree. /i/. ang mga salita sa pagbuo ng pangungusap ay bumabagay sa iba pang salita sa pangungusap upang maging malinaw ang nais ipahayag. Mataas ang puno.a. The tree is tall. ang morfema ay tawag sa pinamakamaliit na makabuluhang yunit ng salita sa isang wika. -in-. dentista Panlapi = mag-. /a/ at /t/ na kung pagsama-samahin sa makabuluhang ayos ay mabubuo ang salitang [lumipat]. . Sa Filipino. (hindi maaaring „Tall is the tree. Umakyat siya sa puno. Halimbawa ay ang mga fonemang /l/. Sintaksis – pag-aaral ng sintaks. sintaks ay ang tawag sa formasyon ng mga pangungusap sa isang wika. Imbis na pantukoy na [ang] ay napalitan na ng pang-ukol na [sa]. panlapi at fonema. -an/-han Fonema = a *tauhan. Samantalang sa ikalawang pangungusap ang pandiwa ay napalitan ng [umakyat] kaya nakaapekto ito sa panghalip ng aktor na dati‟y [niya] ngayo‟y [siya] na. laba. Samantalang sa Ingles laging nauuna ang paksa. /u/. saya. Hal. maaaring mauna ang paksa sa panaguri at posible namang pagbaligtaran ito. Makikita na nang ginamit ang pandiwang [inakyat] ang panghalip ng aktor sa pangungusap ay [niya] at ang pantukoy sa paksa ay [ang]. /p/. ang fonema ay tawag sa makabuluhang yunit ng binibigkas na tunog sa isang wika. Inakyat niya ang puno. Salitang-ugat = tao. Hal. Morpolohiya o morfoloji – pag-aaral ng morfema. Nagkaiba na ang kahulugan ng dalawang pangungusap. b.

4. (Tingnan ang ponolohiya) 3. Ang wika ay binubuo ng mga tunog. May katangian ang isang wika na komon sa ibang wika samantalang may katangian namang natatangi sa bawat wika. Sa Chavacano naman ay [casa] kapag nais tukuyin ang bahay at [bay] naman sa Tausug samantalang [house] sa Ingles. Ngunit kung pag-aaralan at matututunan niya ang wika. bahay ang tinutukoy nito.2. leksikon at istrukturang panggramatika. Sa Ingles naman. Nagbabagu-bago ang kahulugan ng isang salita na dumaragdag naman sa leksikon ng wika. b. nangangahulugang sumasang-ayon siya sa kasunduan ukol sa naturang wika. Sa Subanon naman. Lahat ng wika ay napagkakasunduan ng mga gumagamit nito. Sa French naman. d. mayroon silang natatanging sistema sa pagbigkas ng mga tunog pangwika. Kung sakaling hindi naintindihan ng isang tao ang isang salita o pangungusap ng isang wika. Sa Tausug naman ang pagkabit ng fonemang /a/ ay nagdudulot na ng paggawa sa kilos na saad ng salitang-ugat. isang fonema lamang ang idinagdag ngunit nagdudulot ng makabuluhang pagbabago. Halimbawa: BOMBA Kahulugan a. Alam ng mga Ilokano na kapag sinabing [balay]. kailangang maipagsama-sama ang mga binibigkas na tunog upang makalikha ng mga salita. Upang magamit nang mabuti ang wika. pugaa (pigain mo) Wikang French – Francois (pangngalan /fransh-wa/) Mapapansin sa wikang Swahili (isang wika sa Kanlurang Afrika) isang salita lamang ngunit katumbas na ng isang buong pangungusap na yunik sa wikang ito. Ang wika ay arbitraryo. Sa Filipino lamang matatagpuan ang mga salitang opo at po bilang paggalang. Pampasabog Igipan ng tubig mula sa lupa Kagamitan sa palalagay ng hangin Bansag sa malalaswa at mapanghalay na larawan at pelikula . Patuloy na nagbabago at yumayaman ang wika. nangangahulugan na hindi siya bahagi ng kasunduang pangkaunawaan. mayroong di pangkaraniwang ayos ng mga fonema gaya ng di-kompatibol na dalawang magkasunod na katinig sa iisang pantig na wala sa karamihang wika. c. po Wikang Subanon – gmangga (mangga) Wikang Ingles – girl/girls (batang babae/mga batang babae) Wikang Tausug – tibua (hampasin mo). Lahat ng wika ay may sariling set ng palatunugan. Ang wika ay buhay o dinamiko. Halimbawa Wikang Swahili – atanipena (magugustuhan niya ako) Wikang Filipino – Opo. 5. Ang wika ay may kakanyahan.

sa mga paaralan at pamantasan. Bawat tunog ay sinasagisag ng mga titik o letra ng alfabeto. May level o antas ang wika. sa Pilipinas ang Filipino ang lingua franca C.ito ay ang pakikibagay ng wika sa taong gumagamit nito. noong umpisa‟y iisa ang wika ng tao na biyaya ng Diyos. Sa komunikasyon ng mga pipi. D. Ilonggo. Hindi wika ang kanilang midyum sapagkat hindi nito taglay ang katangian ng isang ganap na wika. [jip] at Kastilang [educaćion]. Hindi talamak ang paggamit sa isang bansa ng mga wikang lalawiganin ngunit nagsasadya ito ng implikasyon ng kultura ng isang lalawigan kolokyal . Halimbawa. Maraming salita na hindi maisalin sapagkat wala silang katumbas sa ibang wika. Ang wika at kultura ay magkabuhol at hindi maaaring paghiwalayin. ng mga tao lalawiganin – mga wikang ginagamit ng mga tao sa lalawigan gaya ng Chavacano. Ang Filipino ay madalas manghiram gaya ng paghiram sa mga salitang [jip. Ang /lamaw/ naman ng Cebuano ay hindi rin matutumbasan sapagkat iba ang paraan ng paghahanda ng buko ng mga Cebuano sa iba pang komunidad sa bansa. napipilitang humiram ng salita mula sa isang wika sapagkat hindi komon ang salita sa kultura ng wikang patutunguhan. 9. Visaya at iba pa. lingua franca – wikang ginagamit ng karamihan sa isang bansa. jus at edukasyon] na mula sa Ingles na [juice]. Dahil sa nagkakaunawaan ang . sa korte at iba pang venyung profesyunal Teorya ng pinagmulan ng wika  Teorya sa Tore ng Babel – Ang teoryang ito ay nahalaw mula sa Banal na Kasulatan. 8. Lahat ng wika ay nanghihiram. formal at di-formal – di-formal na wika ang wikang ginagamit ng tao sa ka-edad samantalang formal naman ang wikang gingamit ng tao sa nakatataas o nakatatanda B. 7. Dahil sa ganitong pagkakataon. /pre/ para sa 'pare' balbal o pangkalye – wikang ginagamit ng tao na halos likha-likha lamang at may kanya-kanyang kahulugan gaya ng wika ng mga tambay at bakla – halimbawa ang mga salitang „eklavush‟. 10. Ang simbolong „m‟ ay sumasagisag sa tunog na “em”. Ang wika ay bahagi ng karamihang anyo/uri ng komunikasyon. Ang tunog na “bi” ay sinasagisag ng titik na „b‟.e. sa gobyerno. edukado/malalim – wikang ginagamit sa panitikan. E. binibigkas na ang „ka‟ na hiniram sa Visaya bilang kapalit ng „tu‟ at „bo‟. Halimbawa: /tena/ para sa 'tara na'. Humihiram ang wika ng fonema at morfema mula sa ibang wika kaya‟t ito‟y patuloy na umuunlad. Cebuano. Nasusulat ang wika. Antas ng wika A. „erpat at ermat‟ at „cheverloo‟. Kadalasan napaiikli ang mga salita ngunit napagkakasunduan ang pagpapaikli nito. walang katumbas ang /malong/ sa Tagalog sapagkat hindi bahagi ng kultura ng mga Tagalog ang salitang ito. hindi wika ang kanilang ginagamit kundi mga kilos. Ayon sa pagsasalaysay. Sikreto o baho ng mga kilalang tao 6. Gaya sa Chavacano. F. Tausug.

Alfonso O. Lunsod ng Valenzuela Paz. '07 4:06 AM for everyone . patak ng ulan at langitngit ng kawayan. galit. Cecilia S.  Teoryang Ding-dong – Maliban sa tunog ng hayop. Gamit ang bibig. Lunsod ng Quezon Austero.lahat. Mega-Jesta Prints. Mga Sanggunian: Antonio. Maynila Santiago. et al. Alfonso O. at Tiangco. lungkot. (2003). Lunsod ng Quezon Santiago. Norma G. REX Book Store. Teoryang Yum-yum – Sinasabi sa teoryang ito na ang wika ay nagmula sa pagkumpas ng maestro ng musika at sa bawat kumpas ay nagagawa niyang lumikha ng tunog mula sa kanyang labi. Ang pag-aaral ng wika. Nang nabatid ito ng Panginoon. Filipino sa iba‟t ibang disiplina. Teoryang Yo-he-ho – Isinasaad dito na nagsimula ang wika sa indayog ng himig-awitin ng mga taong sama-samang nagtatrabaho.  Teoryang Bow-wow – Sinasabi sa teoryang ito na nagkaroon ng wika ang tao dahil noong umpisa‟y ginagaya nila ang tunog na nililikha ng mga hayop gaya ng tahol ng aso. (1999). Maynila Tags: lektyur 300 comments share tauhang lapad vs tauhang bilog Nov 8. bumaba Siya sa lupa at sinira ang tore. napabubulalas ang mga tunog ng pagdaing na dala ng takot.    Teoryang Pooh-pooh – Ang tao ay nakalilikha ng tunog sanhi ng bugso ng damdamin. et al. (2005). REX Book Store. (2003). et al. University of the Philippine Press. Panimulang linggwistika sa Pilipino. Lilia F. C & E Publishing. napag-isipang magtayo ng isang tore upang hindi na magkawatak-watak at nang mahigitan ang Panginoon. saya at paglalaan ng lakas. Inc. Nang nawasak na ang tore. Komunikasyon sa akademikong Filipino. Makabagong balarilang Filipino. Consuelo J. Inc. (1979). tilaok ng manok at huni ng ibon. nagkawatak-watak na ang tao dahil iba-iba na ang wikang kanilang binibigkas kaya nagkanya-kanya na sila at kumalat sa mundo. ginagaya naman daw ng tao ang tunog ng kalikasan at paligid gaya ng pagtunog ng kampana.

ang tauhang bilog (round character) naman ay kabaligtaran ng tauhang bilog. Ibig sabihin mula umpisa ng pelikula hanggang wakas. Ngunit nabasa ang kanyang katahimikan at pagkamatimpi sa ikatatlumpung kabanata. Ang mga katangiang ito ay taglay pa rin niya hanggang sa katapusan ng novela at walang nagbago sa kanyang katauhan sa kabuuan nito--. ang kanyang pagkatao ay ganoon pa rin. Siya ay mahinhing babae. Halimbawa sa novelang Noli Me Tangere. hindi nagbago ang katauhan ni Tiya Isabel sa kabuuan nito. matutukoy mo na kung anong uri ng tauhan mayroon ang kwentong iyong binabasa o kaya'y pelikulang iyong napanood. Ibig sabihin. Bilang ang kanyang kilos at tipid siya sa pananalita. Ang dati'y mapagtimpi ay sumabog at hindi na maawat na tao.Ano ba ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog? Ang tauhang lapad (plain character) ay uri ng tauhan sa anumang anyo ng panitikan na hindi nagbabago ang katuahan sa loob ng kwento. matipid at piling-pili sa paggamit ng mga salita at laging nagtatapos nang may kaayusan. Sinunggaban niya si Padre Damaso at saka tinutukan ng kutsilyo sa leeg. Nagbabago ang katauhan ng isang tauhang bilog sa loob ng kwento. Tags: lektyur 22 comments share Teoryang Pampanitikan Oct 17. Ngunit bijhira ang ganitong uri ng tauhan sa mga kwento. Teoryang Humanismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na ang tao ang sentro ng mundo. ay . masunirin na kapatid at mapagmahal at maalahaning tiyahin. Halimbawa. '07 11:52 PM for everyone Teoryang Klasismo/Klasisismo  Ang layunin ng panitikan ay maglahad ng mga pangyayaring payak. Si Ibarra ay halimbawa ng isang tauhang bilog. Samantalang. Marahil naintindihan mo na ang pinagkaiba ng tauhang lapad sa tauhang bilog. ukol sa pagkakaiba ng estado sa buhay ng dalawang nag-iibigan. karaniwan ang daloy ng mga pangyayari. mayroong pagbabago sa kanyang katauhan habang tumatakbo ang kwento. At ipinahihiwatig lamang nito na makatwiran magkaroon ng tauhang walang ipinagbago sa isang kwento.ibig sabihin hindi nagbago ang kanyang katauhan at lapad ang kanyang pagkatao sa kabuuan ng panitikan. sa Noli Me Tangere ipinakilala si Ginoong Crisostomo Ibarra bilang isang taong tahimik at mapagtimpi. Ngayon.

Teoryang Imahismo  Ang layunin ng panitikan ay gumamit ng mga imahen na higit na maghahayag sa mga damdamin. talento atbp. ang panitikan ay hango sa totoong buhay ngunit hindi tuwirang totoo sapagkat isinaalang-alang ng may-akda ang kasiningan at pagkaefektibo ng kanyang sinulat. saloobin at iba pang nais na ibahagi ng may-adka na higit na madaling maunawaan kaysa gumamit lamang ng karaniwang salita. Ang lahat ng simbolismo ay naaayon sa tema at konseptong ipinapakilala ng may-akda sa mga mambabasa. Teoryang Arkitaypal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga mahahalagang bahagi ng akda sa pamamagitan ng mga simbolo. Sa halip na paglalarawan at tuwirang maglalahad ng mga imahen na layong ilantad ang totoong kaisipan ng pahayag sa loob ng panitikan. ideya. Samakatuwid.binibigyang-tuon ang kalakasan at mabubuting katangian ng tao gaya ng talino. kaisipan. Teoryang Realismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang mga karanasan at nasaksisan ng may-akda sa kanyang lipunan. Madaling matukoy kung ang isang panitikan ay feminismo sapagkat babae o sagisag babae ang pangunahing tauhan ay ipimayagpag ang mabubuti at magagandang katangian ng tauhan. Teoryang Formalismo/Formalistiko . Ngunit hindi basta-basta masusuri ang mga simbolismo sa akda. Teoryang Feminismo  Ang layunin ng panitikan ay magpakilala ng mga kalakasan at kakayahang pambabae at iangat ang pagtingin ng lipunan sa mga kababaihan. Pinakamainam na alamin muna ang kabuuang konsepto at tema ng panitikan sapagkat ang mga simbolismong napapaloob sa akda ay magkaugnay sa isa’t isa.

Teoryang Markismo/Marxismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipakita na ang tao o sumasagisag sa tao ay may sariling kakayahan na umangat buhat sa pagdurusang dulot ng pangekononiyang kahirapan at suliraning panlipunan at pampulitika. Samakatuwid. paniniwala. . Ipinakikita rin sa akda na gagawin at gagawin ng isang nilalang ang lahat upang maipaalam lamang ang kanyang pag-ibig sa tao o bayang napupusuan. pagkatao) sa isang tauhan sa kanyang akda. Ipinakikita sa akda na ang tao ay nagbabago o nagkakaroon ng panibagong behavior dahil may nag-udyok na mabago o mabuo ito. kung ano ang sinasabi ng may-akda sa kanyang panitikan ang siyang nais niyang ipaabot sa mambabasa – walang labis at walang kulang. Walang simbolismo at hindi humihingi ng higit na malalimang pagsusuri’t pang-unawa. bansa at mundong kinalakhan. pananaw. Teoryang Romantisismo  Ang layunin ng teoryang ito ay ipamalas ang iba’t ibang paraan ng tao o sumasagisag sa tao sa pag-aalay ng kanyang pag-ibig sa kapwa. Ang mga paraan ng pag-ahon mula sa kalugmukan sa adka ay nagsisilbing modelo para sa mga mambabasa. Teoryang Eksistensyalismo  Ang layunin ng panitikan ay ipakita na may kalayaan ang tao na pumili o magdesisyon para sa kanyang sarili na siyang pinakasentro ng kanyang pananatili sa mundo (human existence). Ang layunin ng panitikan ay iparating sa mambabasa ang nais niyang ipaabot gamit ang kanyang tuwirang panitikan. Teoryang Saykolohikal/Sikolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipaliwanag sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga salig (factor) sa pagbuo ng naturang behavior (pag-uugali.

ang moralidad ay napagkakasunduan ayon na rin sa kaantasan nito.Teoryang Sosyolohikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang kalagayan at suliraning panlipunan ng lipunang kinabibilangan ng may-akda. Ipinahihiwatig sa mga akdang bayograpikal ang mga bahagi sa buhay ng may-akda na siya niyang pinakamasaya. pinakamahirap. Teoryang Queer  Ang layunin ng panitikan ay iangat at pagpantayin sa paningin ng lipunan sa mga homosexual. pinakamalungkot at lahat ng mga “pinaka” na inaasahang magsilbing katuwang ng mambabasa sa kanyang karanasan sa mundo. Teoryang Bayograpikal  Ang layunin ng panitikan ay ipamalas ang karanasan o kasagsagan sa buhay ng may-akda. Sa madaling sabi. Nais din nitong ipakita na ang kasaysayan ay bahagi ng buhay ng tao at ng mundo. Naipakikita rito ang pamaraan ng mga tauhan sa pagsugpo sa suliranin o kalagayan ng lipunan na nagsisilbing gabay sa mga mambabasa sa magpuksa sa mga katulad na suliranin. Teoryang Historikal  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang karanasan ng isang lipi ng tao na siyang masasalamin sa kasaysayan au bahagi ng kanyang pagkahubog. Kung ang mga babae ay may feminismo ang mga homosexual naman ay queer. Teoryang Kultural  Ang layunin ng panitikan ay ipakilala ang kultura ng may-akda sa mga . Inilalahad din nito ang mga pilosopiya o proposisyong nagsasaad sa pagkatama o kamalian ng isang kilos o ugali ayon sa pamantayang itinakda ng lipunan. Teoryang Moralistiko  Ang layunin ng panitikan ay ilahad ang iba’t ibang pamantayang sumusukat sa moralidad ng isang tao – ang pamantayan ng tama at mali.

Ibinabahagi ng may-akda ang mga kaugalian. Basa. Inc. 2000 PLUMA III: Wika at panitikan para sa mataas na paaralan Ailene G. Valenzuela City.. paniniwala at tradisyon minana at ipasa sa mga sunod na salinlahi. Villafuerte Mutya Publishing House. Philippines. Quezon City. Nestor S. Mga Sanggunian Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Lontoc at Alona M. Teoryang Feminismo-Markismo  Ang layunin ng panitikan ay ilantad ang iba’t ibang paraan ng kababaihan sa pagtugon sa suliraning kanyang kinakaharap. Reyes ADMU Press. Philippines.hindi nakakaalam. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay) Patronicio V. Ipinakikita rin dito na bawat lipi ay natatangi. Mary Grace C. Dayag Phoenix Publishing House. 2004 Tags: lektyur . del Mundo. Pinaniniwalaan kasi ng ilang mga pilosopo at manunulat na walang iisang pananaw ang nag-udyok sa may-akda na sumulat kundi ang pinaghalu-halong pananaw na ang nais iparating ay ang kabuuan ng pagtao at mundo. Isang halimbawa nito ay ang pagkilala sa prostitusyon bilang tuwirang tugon sa suliraning dinaranas sa halip na ito’y kasamaan at suliranin ng lipunan. Philippines. 1976-1996 Soledad S. Quezon City. Teoryang Dekonstraksyon  Ang layunin ng panitikan ay ipakita ang iba’t ibang aspekto na bumubuo sa tao at mundo.

Nalulon ang lahat maliban kay Rizal sa sugal at pambabae kaya napabayaan ang napagkasunduan. Pagkatapos ng kanyang pag-aara sa CUM. isang dating kamag-aaral na siyang tumulong kay Rizal sa pagpapalathala ng novela at nagbigay ng pera upang matugunan ang mga pangangailangan. 1884 1885 April-June 1886 Disymebre. Alemanya ngunit wala pang pamagat. saka lang siya nakapagdesisyon ng pamagat para dito. tinapos ni Rizal ang novela sa Wilhelmsfeld. Inimungkahi ni Rizal sa kanyang mga kasamang Pilipino sa Madrid na sumulat sila ng isang novelang hango sa masamang kalagayan ng mga Pilipino sa Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ng Kastila at ang lahat ay sumang-ayon. Inayos ni Rizal ang orihinal na manuskrito ng novela upang mahanda sa paglathala. '07 11:48 PM for everyone Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere nahon Bago ang 1884 Detalye Nabasa ni Rizal ang novelang Uncle Tom’s Cabin ni Harriet Beecher Stowe na naglahad ng pang-aapi sa mga aliping Negro sa Amerika. 1886 Pebrero 21. ipinagpatuloy ni Rizal ang pagsusulat sa novela sa Paris. Halos nawalan na siya ng pag-asa na mailimbag ang novela kaya napag-isipang sunugin ito. Fransya kung saan natapos niya ang kalahati ng ikawalang kalahati ng novela. Sa loob ng mga buwan na ito. 1887 . Inimungkahi ni Rizal na pangkat sila upang mailahad ang lahat ng pananaw. Hidalgo. Habang iniimprenta ang novela ni Rizal. Sa kanyang pagkagutom. Maximo Viola. Inumpisahan ni Rizal ang pagsulat sa novela sa Madrid at natapos ang unang kalahati. Kapitulo 20. Hindi napadalhan si Rizal ng perang panggastos mula sa Pilipinas kaya siya‟y nagutom at nagkasakit. siya ay dumadalo sa mga pagdiriwang nang hindi naman inaanyaya (gate crasher). sa halip na umpisahan ang novela ay nalihis ang perspektibo at ukol sa babae na ang nais isulat. 000 sipi sa halaga lamang ng P300. Salamat na lamang at dumating si Dr. Mayroong isang pagdiriwang ng mga mag-aaral na Pilipino ng Central University of Madrid sa Espanya. versikulo Enero 2. binanggit ni Rizal na hinugot niya ang pamagat na “Noli Me Tangere” sa Ebanghelyo ni Lucas.528 comments share Kaligirang Kasaysayan ng Noli Me Tangere Oct 17.00. Ngunit nagkamali si Rizal sa pagbanggit ng pinagkunan dahil nakuha niya ito sa Ebanghelyo ni Juan. Napili niya ang bahay-palimbagan na Berliner-Buchdruckrei-Action-Gesselschaft. Valentin Ventura at ang magkakapatid na Paternos. Nakasama ni Rizal sina Jaena. 1887 Marso 5. Sa kanyang sulat kay Felix R. Ang mungkahi ni Rizal na sumulat “bilang pangkat” ang novela ay hindi natupad sapagkat ang iba. Nagpalathala siya ang 2.

Pinuri ni Regidor ang novela at inihambing pa sa Uncle Tom‟s Cabin at Don Quixote ng Espanya. sa pamamagitan ng special effects. maaaring makahawa at makasakit ang isang pelikula. Ayon kay Reyes (1996). Ngunit mahalagang tandaan na ang realismo at hindi „real‟ kundi halos „real‟ dahil ito ay batay lamang sa realidad sa mundo. hindi na napupuna ng ating mga mata ang pagpapalit ng mga larawan. May sarili itong lohika na hindi katulad ng lohika ng totoong mundo. Ang realidad ng isang pelikula ay gawa ito sa plastik. Mayo 5.” Marso 21. 1887 Sinulatin ni Dr. marcial/adzuhsfil3/20072008 Tags: lektyur 23 comments share Oct 17. nararandaman at iba pang karanasan ng tao ay nasasalin sa panitikan. Kapag sinabayan ng synchronized sound ang paggalaw ng mga pigurang ito. Halimbawa. *Nasalin ang novelang Noli Me Tangere sa iba‟t ibang wika dahil sa husay nito at natatanging katangian. maaaring ipakita ng isang pelikula na may kakayahan . “Ang isang pelikula ay nagkakabuhay lamang sa tulong ng imahinasyon ng mga manonood. Gaya ng tao. Ang mga bagay na itinuturing na imposible sa mundo ng tao ay maaaring maging posible sa mundo ng pelikula. iba ang timbang ng realidad nito kung ito‟y ihahambing sa realidad ng tao. at karamihan sa mga pelikula ay yaong hango sa realidad. Sa isang rolyo ng pelikula (film) nakalimbag ang mga larawan na hindi gumagalaw. Naiiba ito sa ibang uri ng panitikan sapagkat ito ay higit na naisasalang bago ilahad sa madla. At dahil dito. Ngunit kahit nakakadala ang drama ng isang pelikula. Ang bahaging ito bibliya ay nagsalaysay sa araw ng “Easter Sunday.” Dagdag pa ni Reyes. nagmumukhang tuluy-tuloy ang paggalaw ng mga pigura sa puting tabing. Ngunit ang lahat ng ito‟y ilusyon. Regidor si Rizal. '07 11:46 PM for everyone Ang layunin ng panitikang nasusulat sa perspektibong realismo ay ipakita ang makatotohanang pangyayari sa lipunan at ang panitikang ito ay hango sa totoong buhay at mga pangyayari. nagmumukhang totoo ang mundong inilalarawan ng isang pelikula. “Ang bisa ng realidad sa pelikula ay katulad ng realidad ng tao.13-17. 1887 Inilabas na ang novelang Noli Me Tangere ni Rizal sa publiko sa wikang Kastila. dahil hindi ko nakasasama ang aking Ama sa langit. Dahil sa bilis ng pagpapakita ng movie projector sa mga larawang ito. Realismo sa Pelikula Ang pelikula ay isang uring pampanitikan sa anyong patanghal.” ang ikatlong araw ng kamatayan ni Kristo kung saan nabuhay siya muli at nagkita sila ni Maria Magdalena: “Huwag mo akong salingan. Nagkakabuhay ang mga larawang ito sa tulong ng isang movie projector. Sa ganitong aspekto nagiging mabisa ang isang panitikan dahil pinakamalapit ito sa tao: ang nakikita. Antonio Ma. Ang daigdig ng pelikula ay umiikot sa pagkukunwari.

Ang pagpapatupad ng anumang hangarin ay magsisimula sa kilos ng isang individwal. Ideya lang ang hinaharap nito. Reyes.” Samakatuwid. Patronicio Villafuerte Mutya Publishing House. Malaki ang kakayahan ng pelikulang mag-impluwensya ng opinyon. Ngunit kung hindi ito pag-uukulan ng pansin. Ang nakakapinsala ay ang kilos ng tao. Hindi nakakapinsala ang isang ideyang pampelikula dahil malaya ang isang individwal na pasyahan ang argumento (ideya) nito. 1996 V. Philippines. Habang ang mga mata ay nasa lawa. 19761996. 2000 Malikhaing Pelikula. 1997 Panunuring Pampanitikan (Teorya at Pagsasanay). <<wakas>> Sanggunian: Pagbasa ng Panitikan at Kulturang Popular: piling sanaysay. Kung tatanggapin ito ng publiko. Quezon City. Ang lahat ay pinaghahandaan at may editing at direkting na nagaganap. maaari pa itong mabuhay upang madagdagan ang kapanabikan ng mga manonood. kailangang laging tandaan na ang pelikula ay iniaayos upang maging sinematik (cinematic). Nakaupo ka na sa may pasimano. Ngunit hanggang dito lamang ang teritoryo nito. Hindi nito kayang magpabilanggo ng mga krimen o magpasimula ng digmaan. ang Tauhang Hindi Napabilang sa Noli Me Tangere ni Joi C. wala itong bisa. marcial/adzuhsfil/0708 Tags: lektyur 1 comment share Kay Salome. Barrios Oct 17. Salome. Tuwing makalawang sandali. Soledad S. Bago lumubog ang araw. Inaabala ang kamay sa kung anong gawain. Manny Reyes.ang isang taong lumipad sa himpapawid. ADMU Press. Media Plus. . Valenzuela City. epektibo ang pelikula. Philippines. Waring ritwal ang laging pag-aantabay sa pagdating ng kaibigang tulisan. At kahit maraming tama ng bala ang katunggali ng bida. At ang mga tauhan ay gumaganap lamang kahit ano pang husay ang inuukol sa tauhan – ito ay pagpapanggap lamang. Philippines. Ang bawat pelikula ay naghaharap ng ideya sa mga manonood. '07 11:45 PM for everyone Lagi na‟y nakaabang sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon.

Ngunit lagi na‟y nakaabang ka Sa iyong durungawan Tuwing sumasapit ang dapithapon. Nakikipagtalo ka sa pangamba Pagkat ang isipan Ay patuloy sa paghabi Ng kung anong masamang pangyayaring Maaaring maganap sa kaibigan. kusina. Nakikipagkaibigan ka sa pagkainip Sa bawat hiblang sinusuklay. Salome. Na parang kamison Na sumusilip sa balikat. muli at muling inaalo Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang lalaking walang maipapangakong Singsing. Muli at muling inaalo. O sakong ma dumudungaw Sa laylayan ng saya. Kasinghaba ng buhok mong nakalugay Ang paghihintay. Sa panahong ang daigdig ng babae Ay sala. Habang inaalo. Habang inaalo. At pamaypay na lagi nang nagkukubli Sa iba pang lihim na hangarin. Ang batas na ito‟y eskpularyong Laging nakalapat sa dibdib Sa paggising at pagtulog. o mga supling. . Ang pagtanaw sa lansangan Ay paghangad ng mga bagay Sa labas ng tahanan. Na maaaring mamutawi sa labi.Ay. Bawal sa mga babae sa iyong pahahon Ang pamimintana. Salome. Kasintalim ng munting karayon Na gamit sa pagsusulsi Ang takot na kumukurot sa puso Tuwing kumagakat na ang dilim At wala pang bangkang tumatawid sa lawa. silid. At ang tanging pangarap Na pinahihintulutan Ay ang maging asawa at ina. tahanan. Ang pusong nagpasyang magmahal Sa isang tulisang hinihiram Sa kanyang digmaang ipinaglalaban. Ito‟y pahayag ng pag-aanyaya.

inaakay ng manunulat ang mambabasa sa malalim na pag-iisip upang makabuo ng sariling pagpapasya at kumilos pagkatapos . saloobin. kaisipan. Hindi man ikaw Ang tinanghal na halimbawa Sa mga dalaga ng iyong lahi. Kaya‟t wala ka man sa mga pahina Ng nobelang dinakila.Ay. Sinukat mo ang pag-ibig Hindi sa pamamagitan ng kasal Na may basbas ng langit Kundi ng pag-iisang dibdib Na binibigyang-katuparan Ng pagniniig ng puso at diwa. Lalagi ka sa aming alaala. sa paggamit ng salita at sa lawak ng kaalaman sa paksa. Uri ng Sanaysay  Pormal – sanaysay na tumatalakay sa mga seryosong paksa at nangangailangan ng masususing pag-aaral at malalim na pagkaunawa sa paksa. Kung kaya‟y binuksan mo ang durungawang Ipinipinid ng iba. Salome. Abadilla ay “nakasulat na karansan ng isang sanay sa pagsasalaysay. '07 11:41 PM for everyone Ang sanaysay ayon kay Alejandro G. pagkababae. Tulay sa agwat ng mga dekadang Naghihiwalay sa atin Ang iisang pangarap: Ang makamit ang kalayaang magtakda Ng sariling buhay Sa ano mang panahon. Nangahas kang bigyan ng bagong kahulugan Ang mga salitang Pag-ibig. reaksyon at iba pa ng manunulat hinggil sa isang makabuluhan. Ito ay panitikang tuluyan na naglalahad ng kuru-kuro. damdamin. nakikilala rin ng mambabasa ang manunulat dahil sa paraan ng pagkasulat nito. mahalaga at napapanahong paksa o isyu. Kinakailangan mong mamuhay at magmahal Nang higit sa iyong panahon. Tags: tula 1 comment share Oct 17. tahanan. Sanaysay Mahalaga ang pagsusulat at pagbabasa ng sanaysay sapagkat natututo ang mambabasa mula sa inilahad na kaalaman at kaisipang taglay ng isang manunulat.” Ang sanaysay ay nagmula sa dalawang salita: ang sanay at pagsasalaysay.

Wakas – nagsasara sa talakayang naganap sa katawan ng sanaysay. pang-araw-araw at personal. dapat ipaliwanag nang mabuti ang bawat puntos upang maunawaan ito nang maigi ng mambabasa 3. Tema at Nilalaman – anuman ang nilalaman ng isang sanaysay ay itinuturing na paksa dahil sa layunin sa pagkasulat nito at kaisipang ibinahagi Anyo at Istruktura – ang anyo at istruktura ng sanaysay ay isang mahalagang sangkap sapagkat nakaapekto ito sa pagkaunawa ng mga mambabasa. Bahagi ng Sanaysay 1. mga karanasan o isyung maaaring magpakilala ng personalidad ng manunulat o pakikisangkot niya sa mga mambabasa Sangkap ng Sanaysay 1. Katawan – sa bahaging ito ng sanaysay makikita ang pagtalakay sa mahahalagang puntos ukol sa tema at nilalaman ng sanaysay. ang maayos at lohikal na pagkasunudsunod ng ideya o pangyayari ay makatutulong sa mambabasa sa pagkaunawa sa sanaysay Wika at Istilo – ang uri at antas ng wika at istilo ng pagkakagamit nito ay nakaaapekto rin sa pagkaunawa ng mambabasa. natural at matapat na mga pahayag 3. higit na mabuting gumamit ng simple. Talumpati Mga Dapat Isaalang-alang sa Pagtatalumpati . karaniwan. Di-Pormal – sanaysay na tumatalakay ng mga paksang magaan. '07 11:39 PM for everyone Ang talumpati ay isang maayos pagbigkas sa harap ng isang madla kung saan ang mga mahahalagang kaisipan ay inihahatid sa mabisang paraan. Panimula – ang pinakamahalagang bahagi ng isang sanaysay sapagkat ito ang unang tinitingnan ng mga mababasa. Ito ay isang sining sapagkat magalang ang pananalita ng isang nananalumpati at piling-pili ang mga salitang ginagamit ukol sa mahahalaga at napapanahong paksa. 2. sa bahaging ito nahahamon ang pag-iisip ng mambabasa na maisakatuparan ang mga tinalakay ng sanaysay Katangiang Dapat Taglay ng isang Mabuting Mananaysay May malawak na kaalaman o karanasan sa paksa Nagagamit ang wika nang wasto at mabisa Nakapipili ng mabuti at mabisang istilo ng paglalahad ng ideya Malinaw at hindi madamot o matipid sa pagpapaliwanag ng kaisipan at kaalaman ukol sa paksa May kakayahang pumukaw o manghikayat ng mambabasa      Tags: lektyur 89 comments share Oct 17. dapat nakapupukaw ng atensyon ang panimula upang ipagpatuloy ng mambabasa ang pagbasa sa akda 2. binibigyang-diin ng manunulat ang mga bagay-bagay.

hindi nauuna o nahuhuli sa dapat nitong paglagyan Angkop sa mga nakikinig – iayon ang mga kumpas sa uri at antas ng tagapanikig at ang laki nito -#marcial/fil3/0708 Tags: lektyur 24 comments share Dula (Notes) Oct 17. at laging dapat tandaan na siya ay nasa harap at pinakikinggan at pinanood ng mga tao 2. isinasaulo na ang isang handang talumpati at pipiliin na lamang ang wasto at pinakamabuting paraan ng pag-deliver Katangian ng Isang Mahusay na Mananalumpati      May magandang personalidad Malinaw magsalita May malawak na kaalaman sa paksang tinatalakay May kasanayan sa pagtatalumpati Mahusay gumamit ng kumpas Mga Katangian ng Mabuting Kumpas      Maluwag at maginhawa – higit na magandang tingnan kung natural ang pagkumpas at hindi naninigas May buhay at hindi matamlay – iba-ibang sigla ang dapat taglayin ng mga kumpas Tiyak – tiyak ang pagtuturo sa tao o bagay na itinuturo Nasa pahanon – nasa tayming ang kumpas. ang kanyang paraan ng pagbigkas ng mga salita. ngunit ang mga pagkakataong ito ay gaya lamang ng mga simpleng okasyon gaya ng mga sa paaralan. kaarawan at iba pa Maluwag – (extemporaneous) ang mananalumpati ay binibigyang ng maikling panahon para maghanda pagkatapos maibigay ang paksa o tanong Handa – (prepared) mahabang panahon ay ibinibigay para maghanda ang mananalumpati. Ang Mananalumpati – dapat isaalang-alang ng mananalumpati ang kanyang sarili sa harap ng kanyang tagapakinig. '07 11:37 PM for everyone . Ang Talumpati – kailangang isaalang-alang ang nilalaman ng talumpati upang matukoy ang wasto at pinakamabuting paraan ng pagbigkas nito at higit sa lahat dapat matukoy ang layunin at kaisipang nais iparating ng talumpati upang maiabot ito nang malinaw sa mga tagapakinig 3. kanyang asal sa entablado. mahalaga ring malaman kung sino ang tagapakinig upang maibagay sa kanila ang talumpati at maging malinaw ang kahalagahan ng talumpati para sa kanila Uri ng Talumpati/Pagtatalumpati    Biglaan o Daglian – (impromptu) walang pagkakataong makapaghanda ang mananalumpati. Ang Tagapanood/Tagapakinig – higit na mabuting malaman ng isang mananalumpati ang uri at antas ng kanyang tagapakinig upang makapag-isip siya ng mabuting paraang gagamitin na makapukaw sa atensyon ng mga ito at nang mahikayat ang mga ito na makinig hanggang sa wakas ng talumpati. kanyang pananamit. kumpas ng kamay.1.

maaaring magkaroon ng higit sa isa o patung-patong na tunggalian ang isang dula Kasukdulan – climax sa Ingles. Sangkap ng dula         Tagpuan – panahon at pook kung saan naganap ang mga pangyayaring isinaad sa dula Tauhan – ang mga kumikilos at nagbibigay-buhay sa dula. sila ang pinanonood na tauhan sa dula Tanghalan – anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula ay tinatawag na tanghalan. sapagkat ang tunay na dula ay yaong pinanonood na sa isang tanghalan na pinaghahandaan at batay sa isang iskrip. Gaya ng ibang panitikan. walang dula kapag walang iskrip Gumaganap o aktor – ang mga aktor o gumaganap ang nagsasabuhay sa mga tauhan sa iskrip. sa sangkap na ito ng dula tunay na pinakamatindi o pinakamabugso ang damdamin o kaya‟y sa pinakakasukdulan ang tunggalian Kakalasan – ang unti-unting pagtukoy sa kalutasan sa mga suliranin at pag-ayos sa mga tunggalian Kalutasan – sa sangkap na ito nalulutas. mawawalan ng saysay ang dula kung wala itong suliranin. walang dulang walang suliranin. dito nasusubok ang katatagan ng tauhan. tanghalan ang silid na pinagtanghalan ng mga mag-aaral sa kanilang klase Tagadirehe o direktor – ang direktor ang nagpapakahulugan sa isang iskrip. sila ang nagpapakita ng iba‟t ibang damdamin. nawawaksi at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula. tauhan laban sa kanyang paligid.Ang dula ay isang uri ng panitikang ang pinakalayunin ay itanghal sa tanghalan. sila ang nagbibigkas ng dayalogo. maaaring mabatid ito sa simula o kalagitnaan ng dula na nagsasadya sa mga pangyayari. hindi ito maituturing na dula sapagkat ang layunin ng dula‟y maitanghal. -#- Tags: lektyur 47 comments share . Lahat ng itinatanghal na dula ay naaayon sa isang nakasulat na dula na tinatawag na iskrip. Ang iskrip ng isang dula ay iskrip lamang at hindi dula. siya ang nag-i-interpret sa iskrip mula sa pagpasya sa itsura ng tagpuan. Mauunawaan at matutuhan ng isang manunuri ng panitikan ang ukol sa isang dula sa pamamagitan ng panonood. lahat ng bagay na isinasaalangalang sa dula ay naaayon sa isang iskrip. maaaring magkaroon ng higit na isang suliranin ang isang dula Saglit na kasiglahan – saglit na paglayo o pagtakas ng mga tauhan sa suliraning nararanasan Tunggalian – ang tunggalian ay maaaring sa pagitan ng mga tauhan. ng damit ng mga tauhan hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan ay dumidipende sa interpretasyon ng direktor sa iskrip Manonood – hindi maituturing na dula ang isang binansagang pagtanghal kung hindi ito napanood ng ibang tao. ang karamihan sa mga dulang itinatanghal ay hango sa totoong buhay maliban na lamang sa iilang dulang likha ng malikhain at malayang kaisipan. ngunit maaari ring magpakilala ng panibagong mga suliranin at tunggalian sa panig ng mga manonood Elemento ng Dula      Iskrip o nakasulat na dula – ito ang pinakakaluluwa ng isang dula. at kapag sinasabing maitanghal dapat mayroong makasaksi o makanood Eksena at tagpo Ang eksena ay ang paglabas-masok sa tanghalan ng mga tauhan samantalang ang tagpo nama‟y ang pagpapalit o ang iba‟t ibang tagpuan na pinangyarihan ng mga pangyayari sa dula. at tauhan laban sa kanyang sarili. ang mga tauhan ang bumibigkas ng dayalogo at nagpapadama sa dula Sulyap sa suliranin – bawat dula ay may suliranin. sa tauhan umiikot ang mga pangyayari. tanghalan ang tawag sa kalsadang pinagtanghalan ng isang dula.

” ang sasabihin mo. Ikaw nga ang hanap. “Hindi ko po malaman kung kailan sila babalik. Naroong siya‟y napagkasakitan. Hindi nawalan ng kabuluhan ang nilakad-lakad niya sa mga lansangan. siyamnapu‟t siyam sa isang daan. Hindi nawalan ng kahulugan ang pagkapudpod ng kanyang sapatos sa ginagala-gala sa bahay-bahay ng mga mangungutang. laman ng lansangan. Oh. kilabot ng mangungutang.Maniningil ni Genoveva Edroza-Matute Oct 17. Iyan ang maniningil. pawisan.” ang naririnig mong sagot. '07 11:29 PM for everyone Noong si Apolinario Mabina ay nag-aaral pa sa Maynila ay nagnais din . At mararamdaman mong aalis ang maniningil. Malayu-layo pa‟y matatanaw mo siyang ang hagdanan mo ang tinutungo. Kinasusuklamang parang isang salarin. iyang maniningil! Pinandidirihang parang ketongin. Alam niyang ang kanilang “bukas” ay “bukas” na walang katapusan. Naroong siya‟y may pinagbayaran. ang taong yaon ay isang kubrador o maniningil ng mga pautang. at pagkasilip mong lumiko na ang salot na kinatatakutan mo‟y uubo ka nang bahagya na para bang nabunutan ka ng isang libo‟t isang tinik sa dibdib. Ang pagdalaw ay ipinangingilabot na parang pagdalaw ng isang malaking sakuna! -#- Tags: sanaysay 2 comments share Hindi Na Salapi (Salaysay) Oct 17. “Hoy. at parang wala nang kapana-panahong mapakag-ayos ng sariling katawan. Nilalayuang parang may sakit na nakahahawa. Kung. Naroong kung nauna-una ka lamang nang kaunti ay walang salang nabayaran ka niya. Ang yabag ng kanyang mga hakbang ay kilalanglilala mo na. Dalang-dala na siya sa “bukas” ng mga mangungutang. may kipkip na karterang katad na halos magputok sa mga lamang resibo at kung anu-anong papel. sabihin mong ako‟y wala. Itinatanong kung saan ka naroon. kung may hahanap sa akin. Datapwat huwag mong hinalaing hindi nalalaman ng kubrador ang buong katotohanan.” ang habol pa. Kung siya‟y kinakatawan ng isang malaking bahay-kalakal. Makahihinga ka nang maluwag. '07 11:31 PM for everyone Kung may makita kayong isang lalaking hangos sa paglakad. ang ating kubrador ay hindi nagbabalik. At parang pagpapakilala ng kanilang katapatan ng loob ay ihahabol pa kunwari sa iyo ang “Magbalik ka bukas. “Oh. at ang pinagbilinan mo nama‟y matapat sa kanyang tungkulin. Kung mapagsiya mo‟y magbibilin ka sa iyong kasambahay na para bagang may-katotohanan ang iyong sinasabi. Pagmamasdan mo munang mabuti upang matiyak kung sino siya. siya naman ay tagapaningil ng isang tindahan. ang ayos niya‟y maaaring may-kakinisan at nagaanyaya sa isang tunay na pagpipitagan. May pinaroonan.” At marahan kang papasok at pakubling uupo sa isang sulok na kunwa‟y may binabasa o anumang pinagkakaabalahan. malamang na ang ayos niya‟y gusgusin. “Magbalik po kayo uli. Sisilip ka nang bahagya sa puwang ng durungawan. panauhing pinagtataguan. “hoy. sari-saring dahilan ang ibinibigay nila sa iyo kung mataunan mong nasa bahay ang mga iyan. “Iyang mga mangungutang ay maraming dahilan kapag nagkakataong dinaratnan mo sa bahay. sa kabilang dako. iyang mga mangungutang!” ang nasasabi-sabi niyang madalas na susundan pa ng isang mariing kagat sa labi.” Sa kabila ng gayong pabuntot. Oh. dalaw na kinamumuhian.

Ipinagbili niyang lahat ang kanyang aning palay at kape. Nang namatay si Mabini. (Mula sa Filipino: Sa bagong panahon. '07 3:28 AM for everyone Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha. Hindi na salapi ang nakita niya sa alampay. nariyang winawasak. Pahina 37-38.” ang sinulat niya sa kanyang inang nasa lalawigan.” ang naibulong sa sarili ng ina. . 1987) Tags: salaysay 0 comments share Bangkang Papel ni Genoveva Edroza-Matute Mar 2. “Inay. “padalhan naman ninyo ako rito ng salapi upang maibili ko ng mga damit. At ngayon. “Gagawin ko ang lahat upang mapadalhan ng salapi si Apolinario. nakita ng isa niyang kamag-anak ang mga pise-pisetang iyon na nakabuhol pa sa alampay ng nasira niyang ina. ay nangilid ang kanyang mga luha. Alam nilang kapag iyo‟y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog.siyang mamusturang gaya ng kanyang mga kamag-aaral. Ako lamang ang hindi pustura rito. nariyang tinatangay ng tubig. Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkal papel. Tiniis niya ang lamig ng ulan at ang hampas ng hangin sa paggawa sa bukid. pawis at luha ng kanyang ina. naroong sinasalpok at inilulubog. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. Nang kalagin ni Apolinario Mabino ang buhol at makita niya ang pise-pisetang unti-unting inipon ng kanyang ina. nina Matute.” “Kaawa-awa naman ang aking anak. Ang mga pise-piseta niyang naipon sa mahabang panahon ay ibinuhol sa kanyang alampay at ipinadalang lahat sa naka na nasaMaynila. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan.” Tiniis ng ina ang init ng araw sa gitna ng bukid nang mahabang panahon. Hindi niya nagawang gugulin sa pamumustura ang ipinadalang iyon ng ina. kundi hirap.

ano?” “Oo. Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap nang paningin ang kanyang ina.” ang ulit niya sa karimlan.” anang tinig mula sa dulo ng hihigan. ang akala niya‟y Bagong Taon noon. Bahagyang gumalaw ang kapatid. kangina. Ang kanang kamay noo‟y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: .. sa lahat ng dako. sa mag dagundong na nakagugulat. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman. ng pagliliwanag na muli.” ang sagot ng kanyang ina.Sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki.hindi masisira ng tubig. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit. Kaya‟t itinaas niya nang bahagay ang likod at humilig sa kaliwang bisig. Inilabas niya ang kanag kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig. Ang paggulong ng mga iyo‟y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. Isang batang lalaking nagising sa isang gabi. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina. Sa tabi nito‟y nabanaagan niya ang katawan ng ina. anak. ang aki‟y malalaki‟t matitibay. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay ang biglang pagliliwanag. umuulan. “Inay. sa kanilang paligid. nagunita niyang noon ay wala nang ingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan.. “bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?” “Ewan ko. Samantala‟y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan. Naramdaman niya ang sigis ng lamig ng kanyang buto. “Inay.” ang tawag niyang muli. “Matulog ka na. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangay ng kaliwang bisig niyon.. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig. “Inay. Naaawa siya kay Miling kaya‟t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya‟y namaluktot sa nalabing kalahati. “dumating na ba ang Tatay?” Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling. Sa loob ng ilang saglit.y naroon ang kapatid na si Miling.” Natuwa ang bata sa kanyang narinig. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis. at sa kabila naman nito‟y nakita niya ang banig na walang tao. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo. Sa kanyang tabi. ang naisip niya. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan.. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinatalagos sa karimlan. anak. Mula sa nababalot na katawan ni milng ay hinila niya ang kumot at ito‟y itinakip sa sariling katawan. Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos. Anong lamig sa sahig. Sa karimla‟t pinalaki niya ang dalawang mata.

Ang kamay noo‟y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling. Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa.” ang kanyang nasabi. ang kanilang kapitbahay. sa pananahimik at pag-uumugong. “Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?” ang tanong niya sa kanyang ina. Ang mga mata noo‟y patuloy sa hindi pagsikap. Wala siyang narinig kundi. matulog ka na. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig. ano ang nangyari? Ano ang nangyari. Ngunit ang mga mata noo‟y hindi pumupikit. Ang ayos ng kanyang ina. si Pepe. Ang anasan. si Alng Ading. Ang pag-iyak ni Aling Feli nang siya ay makita. Bago siya tuluyang nakalimot.. At ang ulang tangay-tangay noon.. gayon din sina Mang Pedring. Mula sa malayo‟y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin. Pupungas siyang bumangon. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. Sa isang sulok... At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina. Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong. “Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi.. Ang pag-uusap nila‟y biglang natigil nang siya‟y makita. At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahuli-hulihang pangrap ng batang yaon. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling.. Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao‟y si Aling Berta. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina.. Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit. Ngunit sa karimlan ay hindi niya makita.” Hindi niya maunawaan ang ang lahat. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati. Inay.. Nahihintakutang mga batang humanap kay kay Miling at sa ina. Naalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama. si Feli. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan. . Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat.. Ngunit ito‟y hindi sumagot. Inay? Bakit maraming tao rito?” Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito. sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan. “Bakit. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli.. Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay. at si Turing.” Ngunit ang bata‟y hindi natulog. “Labinlimang lahat ang nangapatay. Ngunit kakaibang kinabukasan.“Siya. Gising na gising ang kanyang ulirat. Naroon ang asawa ni Aling Berta. nakatingin sa wala.

sa labas ng bayan. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya‟y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na. Pagkatapos. Nag-aalinlangan. Sa paulit-ulit na salitaan. “Iyon din ang nais kong malaman. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa. “Handa na ba kaya?” anang isang malakas ang tinig. -#- Tags: maikling kwento 67 comments share Himala Feb 26. Kaya‟t walang maaaring maiwan. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama..Sa pagitan ng mga hikbi. isa man. siya‟y patuloy sa pagtatanong.. bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?” Ang mga bata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumapit sa kanyang mukha. Ang araw na humalili‟y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon. Walang maiiwan. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman. Kayo‟y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas...sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan. '07 3:56 AM for everyone . ng mga pangarap na kinabukasan at ng mga bangkang papel – ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal.. Kaya nga ba‟t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki.. ang lahat ng kanilang kapitbahay.” Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nagyari.. sa sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay. Lahat ng lapitan niya‟y nanatiling pinid ang labi. ang maraming-maraming tao.. “Bakit po? Ano po iyon?” Walang sumasagot sa kanya. Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan. at ang kani-kanilang balutan.. Sila‟y palabas na sa bayan.... ang batang lalaki‟y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang. sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. silang mag-iiba. Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao. “Ngayon din ay magsialis na kayo. “Inay.” Samantala. anakm iyon din ang nais kong malaman. Bago lumubog ang araw sila‟y papasok dito.

magugunaw na ang mundo!” “Hindi ho. Nadapa si Elsa. Opo. takot na takot na tumatakbo pauwi sa kani-kanila at nagsisigawan. mapaglinlang ang demonyo. Minsan. isang boses ng babae na tinatawag ang pangalan niya.” “May liwanag pong nanggagaling sa kanya. Di kita inampon para gumaya lang sa „kin. “Ang Mahal na Birhen po ang nakita ko. Naniniwala ang mga taga-Cupang na simumpa ng bayang kinabibilangan ng baryo nila.(Buod pasalaysay ng mga piling bahagi ng pelikula) Ang tagpuan ng pelikulang Himala ay ang Cupang. Lumingon siyang tila tumahimik ang lahat at kanyang nilapitan ang isang punong tuyong-tuyo‟t walang dahon na nasa tuktok ng burol. maraming kasalanan ang tao. Kinagabihan sa bahay nina Elsa ay nag-uusap sila at ng kanyang ina. Humuhugong ang hangin. Ewan ko po kung sa kanya ko nakuha ang mga sugat ko. Sabi po niya‟y di mo ako mapangingiti. Nang nagmulat ang mga nito ay inilapad niya ang kanyang palad.” Iba ang sagot ni Elsa. at saka nawawala. Matigas daw ang espiritung sumasanib kay Elsa sabi ng arbularyo kaya ibalik na lang daw ito sa susunod na araw. Pero sabi po niya. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. At sa kanyang pagbangon ay may narinig siyang bulong. Kinaumagahan habang pappunta sana si Baldo sa bukid ay napaitigil siyang nakatingin sa burol. “Elsa. may sugat ang mga palad nito. Napaluhod siyang tila magdarasal habang ang kanyang mukha‟y sinisikatan ng liwanag na iyon. Lagi kang nasa burol. Ngunit nagbago ang lahat kay Elsa nang dumilim isang tanghaling tapat. “Nakita ko po ang Mahal na Birhen.” tugon ni Lucio na sumubok pakalmahin ang mga taong natataranta. Nakita niya si Elsa na nakaluhod nang matikas sa harap ng tuyong punong kahoy. Si Elsa ang pangunahing tauhan ng pelikulang ito. Niyugyog niya si Elsa ngunit matagal kumibo. At ang sabi rin po niya. Nilapatan niya si Elsa at nakita na dumurugo ang magkabilang kamay nito. Noong una po‟y nagpapakita lang siya.” “May baril na ba noong unag panahon. pinapunta kita kina Lucio‟y nakalimutan mo. Hindi magkamayaw ang mga tao sa mga sandaling iyon. May sugat sa dibdib. Kaya nitong magpakita sa kahit anong anyo. Isang matandang babae ang nagpalala ng lahat nang nasambit niyang “Diyos ko po. Ampon lamang si Elsa ng kanyang inang si Aling Saling. isang maliit na baryo sa Pilipinas na matagal na panahon na ring hindi dinaratnan ng ulan kaya‟t nagbibitak ang mga kalsada‟t natutuyo ang mga pananim. Sa Burol po. Pinalo nang pinalo ng arbularyo ang hubad na likod ni Elsa habang nakahiga ito parang hindi nasasaktan. darating daw ang araw at lalapit daw po sa akin ang . Ineng. Pero nitong huli‟y nagsasalita na siya. pero meron po siyang sugat sa dibdib. Para pong tama ng baril. ipinatingin ni Aling Saling si Elsa sa isang arbularyo. Kahit pa ng Panginoon. May belong asul. Baka sabihin nila‟y mag-ina tayong matandang dalaga. Alba. Tinatakpan ng buwan ang araw. Sa dilim ay nangangap si Elsa paakyat sa burol. Kinagabihan ay nasa simbahan si Elsa at kausap ang isang pari. Ayaw po kayong maniwala sa akin?” Kinabukasan. Siya ay 24 taong gulang na at katulong sa bahay ni Gng. umiiyak. eclipse lang ho iyan. lagi ka na lang wala sa iyong sarili. isang araw ay mawawala ang sumpa. May pagdududa ang pari kay Elsa na batid habang sila‟y nag-uusap. Umiiyak po siya ak saka nawala. Dapat mag-asawa ka na. Papaano mo naman makikita iyon e may eclipse. Gaya kanina. Parang po siyang nabibihisan ng araw. Niya niya ang kung anumang liwanag na iyon. Nakaputing damit po siya. Di kita laging mababantayan. Kanina habang may eclipse.

” “Ngayon mo na ibigay Chayong.huwag! Talaga namang marami kang girlfriend. Binihisan nila si Elsa ng puting-puting damit na pagmamay-ari ng pinsan ni Chayong na dating nagmamadre. Umalis si Chayong at sa kanilang bahay ay naligo siya. Alba. „yung tiningnan ni Elsa. Malalim na ang gabi. Iniharap ni Baldo ang isang pasyenteng naipitan ng ugat sa paa upang ipagamot kay Elsa. “Baka pagtawanan ka ng mga tao. “Lahat ba naman ng gagawin mo‟y ikinukunsulta mo pa kay Elsa. maraming tao sa bahay nina Elsa.” tugon ng pari kay Elsa.lahat ng may sakit at makapanggagamot daw po ako.” ani Lucio nang napadaan ang pangkat nina Elsa sa harap nito. Alba sina Aling Saling. Sinabunan niya ang mga bahagi ng kanyang katawan na hinagkan ni Pilo. Parang hindi siya tao. mapapanis tayo!” tugon ni Pilo. Hinanap nina Aling Saling. Pilo.” sagot ni Pilo. Kelan ba tayo papakasal?” “Nakausap ko si Elsa. “Alam niya ang lahat. “Baldo. Tinawag ni Mrs. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa. pagbutihin mo! Baka maawa sa‟yo ang Mahal na Panginoon at pagkalooban ka ng asawa. sa may tangkal ng baboy. Hindi lang daw po ng sugat ng katawan pati‟y „yung sugat ng mga kaluluwa. “Baldo.” “Ba‟t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a. “Ba‟t ka natatakot. Parang hindi siya babae e. H‟wag Pilo. Nagising si Chayong sa pagkakahilik ni Pilo. ang iba ay may dala pang flashlight. Ang ilang usiserong tagabaryo ay nasa burol na.” agad na tugon ni Chayong. ako lang „ti di ba mahal mo ako? Chayong. „Yun lang ang maibigay ko sa‟yo. “Baka dito! Baka nagtatago lang dito! O baka naman diyan sa kabilang puno. Baldo at Sepa. “Lahat ng babae kaya kong lagawan. iyong kaibigan mong taga-Maynila. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs. Pilit hinahanap ang birhen. Hinahagud ni Elsa ang mata ni Lolo Hugo. “Huwag Pilo! Natatakot ako. Alba. At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. Pati nga si Elsa niligawan mo n‟on.” ani ni Chayong. doon nakita nilang nakaluhod si Elsa. Chayong at Baldo si Elsa. -#shandymarcial/filipino3zchs/2007 Tags: iskrip 10 comments share .” pahayag ni Elsa. Ewan ko kung bakiy. pero si Elsa hindi. Lumapit ang isang tagabaryo.. Sa bahay nina Elsa ay nag-aaalalang kinausap siya ni Aling Saling. Lahat ay nakamasid sa kanyang ginagawa. Naka matakoy lumabas!” Iniisnpeksyon nila ang puno. Elsa? Hindi ako naniniwala sa mga milagro. Nagising si Aling Saling na wala sa kanyang tabi si Elsa.” ani ni Chayong.” sabi ni Chayong. May sama ka ba ng loob sa mga tao dito. Nagtungo sila sa burol. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na raw siya!” Lumuhod sila sa harap ni Elsa.. “Alam mo namang gutso kong malinis ako bago makasal. ang kanyang kasintahan. Kailangan daw nilang mag-organisa upang tulungan at bantayan si Elsa.” “Huwag kang maingay. Chayong. Pagkahapon. Nasa ilalim sila ng bahay. Lumakad sila na tila munting prusisyon. “Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho.

mag-ge-gate crash ako para magkasama muli tayo..e ano naman ngayon.pakiramdam ko'y naranasan ko tuloy ang siksikan ng mga tao sa araw ng pista ni San Diego sa ikatatlumpong kabanata ng Noli Me Tangere....pero parang JS Prom ko iyon.. At kami ay sasayaw hanggat sa gusto namin. Hahaha.. sinimulan naman namin ang buhatan at ang iba'y nainggit ay kami'y ginagaya......pakiramdam ko tuloy pinagkaitan ako ng kalayang magwala at sumayaw. '07 11:36 PM for everyone . Mapanghamon ang ilan sa kanila na nag-anyayang mag-showdown.OK lang masaya makipagtulakan at makipagsiksikan sa kanila. Kahit gaano kapagod ang karanasang iyon.. pilit pinasasaya ang munting pagdiriwang. '07 11:58 PM for everyone Ang saya-saya talaga ng pakiramdam pagkatapos sumayaw na basang-basa ang iyong suot at ang towalitang pamunas pawis. Ganoon naman ang buhay 'di ba? Isang sayaw na sumasaliw sa anumang indayog at biglang hihinto kapag wala nang itutugtog ang tape o plaka. JS Prom Halos dalawang libong mag-aaral na nasa ikatlo at ikaapat na taon nilang pamamalagi sa Zamboanga City High School (Main) ang nagsaya at nag-enjoy sa pagdaos ng kanilang JS Prom.. Palibhasa 'di ako nag-high school. Pero deadma sila. Tags: sanaysay 0 comments share KEYBOARD (anonymous) Wag mong i-backspace ang mga nakaraang idenelete ko na sa buhay ko pagkatapos mong i-caps lock paniwalain tapos nag-shift ka Feb 16. ako. Siyempre. Pasensiya na! Sa susunod na JS Prom ninyo... walang pamantayang inilaan kaya walang nagwagi.. JS Prom ko ba 'to.. Ngunit natapos ang kasiyang iyon nang hindi ako nakukuntento. nag-umpisa na ang talunan at hiyawan at tulakan at siksikan. Kailangan kong kaibiganin para sa susunod hindi na ititigil ang pagtugtog. Mabuti pa ang iba'y nakasayaw ang mga kaparehang nais nila. Manghang-mangha ako sa kasiglahanng mga mag-aaral na ito.. Nakatutuwa dahil may iilan na kahit napakabilis ng indayok ng mga tinutugtog ay sweet na sweet na sumasayaw habang magkayakap at naglalagkitan sa kanilang mga pawis.. palagay ko tuloy naiinggit lang sila..(joke lang).. Ayaw patalo ang bawat isa kaya gaya ng nakagawian sa ilang mga patimpalak.Feb 16. hindi naman nakahihinayang dahil sa maraming taong aking tinalunan at mga paang natapakan..napansin ko tuloy.basta katuwaan lang.bawal bang magsaya kasama sila? Siguro masama ang kanilang loob dahil hindi nila ako naisayaw. Nakahihinayang..naalala ko guro pala ako... Napatingin sa akin ang karamihan sa kanila. Kanya-kanyang saliw sa iba't ibang musikang pinatutugtog.sino kaya ang nag-ko-kontrol sa sound system. hindi ako nakasayaw ng lubos..

Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. ha?” Nguniti siya kasabay ang mahinang tango. O napakadalang nga iyon. Gayong umuuwi siya dalawang ulit sa isang taon – kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. Tags: tula 0 comments share Banyaga ni Liwayway A. Alam niyang iyonm din ang sasabihin ng kanyang ina kung . idinigtong niya ang paliwanag. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumukibo sa tumitingin sa kanya ay iyon din ang katanungang wari ay nababsa niya sa bawat mukha. sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap. ise-save kang muli you gave me space pero ayaw na talaga ng CPU ng utak ko io-off ko na ang computer. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya bago iyon sinuklay. Napangiti siya. Arceo Feb 10. sa bawat tingin. “Serbesa ba „kama. “Ibang-iba na ngan ngayon ang. “Hindi masama‟ng amoy.lahat!” at nauulinigan niya ang buntung-hiningang kumawala sa dibdib ng matandang ale. sa kanyang pandinig ay hindi nakaila sa kanya ang pagtuon ng tingin nito sa kanyang suot. Nana. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya. bata ka. '07 1:05 AM for everyone MUKHANG ARTISTA! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating is Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita. At nang makita niyang nangunot ang noo nito. Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok.. Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. bulong niya sa sarili. Nandidilat si Nana Ibang nang ulitin ang tanong.nag-alternate sa iba kaya di ko na na-control nag-space ako ginamitan mo ako ng tab para makapasok kang muli sa home na puso may uminsert na iba umenter nagpage down ka nagpage up ako dahil end na ayoko na di ko na ipi-print pause muna ako nag-isip.. Sa laylayan naito na may gilit upang makahakbang siya.” Ngayon. At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran.

Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya. e. Naramdaman niyang may dumaping panyolito sa kanyang batok. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na mantel.. alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon... “Ang panganay sana ng Kua mo..hindi ka darating... Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib.matalino.. Kung hindi ka ba nagbago ng loob. “Kinikutsara ba naman ang alimango?” Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi.. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Kuya Mente. At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang mga pamangkin.. “Tigas nga naming iyakan nang lumawas ka.. Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo. Ako na ang magmamaneho.. hanggang sa kanyang mag mapulang kuko sa paa na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso.” Napatawa siya.. mula ulong may taling bandanna. Nakasampay sa isang bisig nito ang isang tuwalyang amay moras. kasunod ang isa niyang pamangking sa pangaln at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang sustento rito buwan-buwan. Ibinukod si ng hain.. Kung sinunod ko ang gusto ni Inang. sa pagsasalita. e... alas-singko? Alas-kuwatro na. di dinala ko na rito ang kotse ko.nakapunta ako at nakabalik nang nag-iisa.” “Ano? K-kahit gabi?” Napatawa si Fely. Bakit ay gusto kong makabalik din ngayon sa Maynila.ayaw nilang maghiwa-hiwalay.. At ang apat niyang pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang naka-toreador na itim at kamisadentrong rosas.noon. kasi. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang malungkot na mukha nito. “Ang alastres.” “Sinabi ko naman sa Inso.. “Sino kaya‟ng magmamana sa mga pamangkin mo?” tanong ngayon ng kanyang Nana Ibang.. “Ayan naman ang kubyertos..hindi nga namin ginagamit.ibigay na sa „kin papapag-aralin ko sa Maynila. di sana’y nilitson ang biik sa silong.. sa pagkakaalam niya....pilak „yan!” hiyang-hiyang sabi ng kanyang hipag. . Hanggang ngayon ba‟y gano‟n dito?” at napangiti siya..” “Naiinip ka na ba/” agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinabi. a! Kung hindi lang ako magsasaya. e. dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina. Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang. “Hindi sa naiinip.. Abot ang paghingi nito ng paumanhin. sa Maynila pa? Ilang taon ba „kong wala sa Pilipinas? Ang totoo.” Boglang nauntol ang kanyang pagsasalita nang marinig niya ang mahinang tatat ni Aling Ibang.nakabuhayan siya. “Kung sa Amerika.” ayon ni Nana Ibang. Ano bang oras ang sabi no Duardo na susunduin ka?” “Alas-tres daw. At biglang-bigla.. sabi. “ „Yan ang uwi mo. Sa Amerika..noon.. Sasali ba „ko sa timpalak na „yon kung hindi ako nakasisigurong kaya ko ang eksamen?” Malinaw sa isip ang nakaraan.. Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig. Nag-iisan naman ako. Hindi sumagot si Nana Ibang. Ang hirap sa kanila. Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay..” Tumigil siya sa pagsasalita.kung natakot ako sa iyakan.. “Pinapawisan ka an.. Dapat ay nasa oras ng salitaan.. sa kanyang salaming may kulay. At napansin niyang nagkatinginan ang kanyang mga kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya. Pati ang kanyang ama na hindi naging maligoy minsan man. “Noon pa man.. Iba ang may dala ng platitong kinalalagyan ng sabong mabangong alam niyang ngayon lamang binili.

..” paliwanag ni Duardo. Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan. Tila siya biglang naalinsanganan. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaki. Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos. Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya. “Ako nga si Duardo!” Pinigil niya ang buntung-hiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib.Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal.e.” “Menang?” napaangat ang likod ni Fely. “Natutuwa kami at nagpaunlak ka. Waring hindi niyan matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagtapos sa kanilang paaralan. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School.” “Piho nga..” “Huwag mo nang sasabihin ang taon!” biglang sabi ni Fely. “Tumatanda ako.. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila. “Kami ang. “Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon..sa apat na grado.... Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda.. “Kaklase natin.na „ata.. “Kamakalawa lang isinilang ang aming pang-anim. Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong.... lakip ang bahagyang tawa. “Hindi naman kasi „ko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako.baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan.” Nawala ang ngiti ni Fely. nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan..” patianod niya.bata ka ngayon. “Ibang-iba kaysa... At nang isungaw niya ang kanyang .. Sayang. Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan.‟ sabi ni Duardo.. “Dalawampu‟t dalawang taon na. Noon.” Hindi kinakailangang makita niyang nakaharao si Duardo. Ngunit naisip niya – ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon..‟ “Congratulations!” pilit na pilit ang kanyang pagngiti...mas. na nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil... Masasal ang kaba ng kanyang dibdib..” patuloy ni Duardo nang hindi na siya kumibo. “May presidente ba ng samahan na ganyan?” “A.noon.. Sumikbo ang kanyang dibdib. „A-alangan.” “Pumirmi na nga rin kami sa bayan kaya hindi naman tayo nagkikita. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo... “Parang mas.” walang anu-ano‟y sabi ni Duardo. Sa paligid ng kotse ay maraming matang nakatingin sa kanya.” ang sabi niya kay Nana Ibang... Lagi pa „kong nagmamadali. sa gusali ng paaralan. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan.. Alam na niya ang kahulugan niyon..” Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali. Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng mga labi. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isag tumigil na sasakayan sa harapan ng bahay. Napamaang. Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas ba hinubad niya. “Sa kotse n. At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagtapos.” “Hindi ka nagbabago..hindi ka makikita ni Menang. “Bakit hindi ka rito?” tanong niya.. Ang hindi niya masabi: Baka ako masilat..” at napahagikhik ito. Ngayon...

doble ang sakit na madarama namin dahil sa kabiguan mo. “Hindi ako gagradweyt. Aywan niya kung alin. At pinipilit ibura ang masayang bati ng kanyang ina kanina. Hindi siya makakagradweyt. I Naglalakad pauwi si Joel mula sa eskwelahan. Lagi kasing sinasabi sa kanya ng magulang niya. alam niyang naghihirap ang mga magulang niya para lang makapagtapos silang magkakapatid.” masayang sambit ng kanyang ina. Tila hindi niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. paghanga. Sumigaw ang kanyang puso. '07 9:39 PM for everyone Francis Rodolfo M.mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga nakamasid sa kanya. Hindi! Hindi!” Napasigaw si Joel ng tahimik. Hindi niyo ba naiintindihan?” at dumaloy ang luha mula sa kanyang mga mata. “Hindi nga ako makakagradweyt. Umaasa sila!” Pero wala na siyang magagawa. At alam niyang masasaktan sila. sana grumadweyt ka na. Tumuloy na si Joel sa kanyang silid at naupo sa kama. “Mano po Inay. Naitanong niya tuloy sa sarili. “Alam mo anak: kapag nabigo ka. Marcial.” Siyempre. Isinuot niya ang kanyang salaming may kulay. Tila bang huminto ang mundo niya. hindi lang ikaw ang masasaktan.” Nagmano so Joel sa ina. Bigla siyang natulala. . Parang naglaro siya ng basketbol nang isang linggong walang tigil. “Papaano ko ito sasabihin? Umaasa sila. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtimunig ang kahungkagang nadarama sa kanyang mga mata. Jr. pagkasungyaw. Nanlalamig siya‟t pinapawisan. Siyempre bilang magulang mo. Pagtataka. Masaya ang kanyang mukha. Ang anak niyang si Joel. Para mabawasbawasan naman ang mga problema natin. Nag-iisip siya nang malalim. # Tags: maikling kwento 7 comments share Ga-gradweyt si Joel Feb 1. Masayang umaasa na gagradweyt ang anak niya. “Kamusta na anak. Tila hindi na niya nakikilala at hindi na rin siya makilala pa ng pook na binalikan niya. Iniisip niya kung papaano niya sasabihin sa kanyang mga magulang na hindi siya gagradweyt sa taong iyon. na hindi nga gagradweyt.

wala na talaga. Inakala niyang kinakabahan ang kanyang anak at nagrerepaso para sa nalalapit na pagsusulit. pumasok si Aling Tessie sa silid ni Joel upang gisingin. Nagsitayuan ang kanyang mga balahibo. Ngunit pakiramdam niya‟y hindi siya maiintindihan. sila‟y nagkainan. Minulat ni Joel ang kanyang mga mata at nabanaag ang ina sa mata habang binabanggit ang mga salitang. Agad-agad tinungo ang kanyang mga guro upang makiusap baka magawan ng paraan. Pero namamalik-mata lang siya. Ngunit kahit anong gawin niyang pagmamakaawa. Pero sinisigurado ko next year.” Nag-eensayo na si Joel kung paano niya sasabihin.‟” “Hindi po ako ga-gradweyt! Huwag na kayong umasa!” Iba iba na ang naiisip na panimula at pagpapaliwanag. At abot-taynga ang kanyang ngiti. “Anak. tay. IIII Dumating na ang tinakdang oras. „Yun na yata ang pinakamasaya nilang pagsasama kahit araw-araw silang masaya. At kailangan na rin niyang ipagtapat sa kanyang mga magulang upang hindi na umasa nang umasa… “Nay. ano bang meron?” Tanong ng ama kay Joel. bangon na‟t mag-almusal. Hindi na talaga siya makakagradweyt. .” masayang bati ni Aling Tessie kay Joel. At sa sala. Napakalawak kasi ng kanyang imahinasyon sanhi ng panonood ng sop opera sa telebisyon. hindi po ako ga-gradweyt. “Kasi nahirapan talaga ako sa major namin e. „Hindi ito. “Kaya no „yan anak! AJA!” III Pumasok na sa eskwelahan si Joel. Natagpuan niyang nakahalupasay ang kanyang anak sa sahig. Ngunit nagulat siya sa kanyang nakita. “O! Anak. Panahon na para magtapat at nang matapos ang pangangamba! IIIII Masayang umuwi ng bahay si Joel. May daladala siyang ice cream. gagradweyt na ako.II Kinaumagahan. Nagkatuwaan ang buong pamilya sa hindi malamang dahilan.

Siya‟y natulala. “Pero bakit? Ikaw pa naman ang inaasahan namin ng tatay mo.” sagot ni Joel. At dumaloy ang mga luha mula sa kanyang mga mata. ay bumabalik sa kanya ang mga alaala ng siya‟y nagtapos ng elementarya at hayskul. IIIIII Umalis sa bahay si Joel nang may sama ng loob sa ama‟t ina. Natulala siya. pero hindi rin siya pinakinggan.” nagagalit na si Aling Tessie. Natulala siya. At sa pagmartsa ko. At hindi na umimik si Joel. Napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. Tapos. Kasabay ng mga luhang ito ang maalat na sipon na dumampi sa kanyang nga labi buhat ng mabigat na pag-iyak. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” Nangingiti pa siya habang nagsasalita. At nang naglalakad siya papalayo sa kanilang bahay. “Hindi mo lang alam ang hirap na pinapasan namin ng ama mo para lang makapagtapos kayo. “siyam na buwan kitang dala-dala.“Siguro gagradweyt kang cum laude „no?” Pabiro ngunit umaasang tanong ni Aling Tessie.” Sinibukang kumbinsihin ni Joel ang ina‟t ama. Natulala. Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Apat na taon sa hayskul. Natulala ang lahat. nung hindi pa niya binanggit ang tungkol sa hindi niya paggradweyt.” Nasusurpresa ang buong pamilya. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. At ang huling larawang sumanib sa kanya ay ang kani-kaninang masayang salu-salo nila sa sala. Gusto nang tumalon ng kanyang puso palabas ng dibdib. Tapos ngayon. At dahil sa pagtatapat ni Joel ay natulala ang lahat. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay nang hindi inaasahan. gusto mo kausapin natin ang mga titser mo? Magmamakaawa ako at luluhod sa harapan nila.” “Alam ko naman „yon Nay. Humirit pa si Aling Tessie na umiiyak. Mag-uuwi-uwi ka pa ng ice cream tapos ito lang ibabalita mo sa „min. Ngunit mahal na mahal niya sila. ito lang ang igaganti mo. ano? Imbis na mamahinga na lang kami ng ama mo dumadagdag ka pa sa problema. “Inay. Sumabog ang bahay nila. At nang tumalikod siya upang bumalik ay bigla siyang nakarainig ng isang malakas na pagsabog. Kung bakit hindi siya magawang intindihin ng dalawa. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon. ang bawat hakbay ay para sa inyo. ang kanyang tahanan. Pero next year. Ano?” Mahinahong tanong ng kanyang ina. Natunaw na lamang ang ice cream sa apa na hawak ng kanyang ama. Ano bang problema. Anim na taon kang nasa elementarya. Siya‟y natulala. sure na. Napag-isipan niyang bumalik. Kaya lang hindi talaga nagyon. para lang makagradweyt ka. itay at sa mga mahal kong kapatid. “Kaya. “At nangangatwiran ka na ngayon. Ang kanina‟y masayang larawan ay nabalutan ng katahimikan. .

Isang happy family tayo „di ba? Kahit na ako. Isinunod niya ang mga absences ko at tapos ay ang aking mga lates. kailangang maging westernized ang ating pamantayan. Moral Character ang teacher namin sa Social Science. Siya rin ang adviser namin. Kaya. Pero next year. sure na. kakapain yung pulang ball pen. Nagtsismis din siya (tulad ng dati). nagpa-abort sa America. saka namimilit. Magbi-bell na nang maalala niya ang leksyon namin.” Pahabol sa akin ni Mrs. Halos tiyak ko nang sermunang umaatikabo na naman ito. Kamakalawa lamang ay halos ilabas niya ang kanyang calculator para makita kung gaano ako “katanga” at kung gaano katama ang kanyang pagsuma sa aking mga 5.IIIIIII “Inay. At sa pagmartsa ko. Kung kelan tinatamad mag-recite. By doing so. Espejo raw kaya tumandang binata dahil dalawang beses niyang binasted noong dalaga pa siya. At higit sa lahat. hindi dahil nag-study leave. Si miss kuwan daw. Maiintindihan niyo naman ako „di ba?” At napaluhod siyang namumutla‟t may pagsisisi sa sarili. Siyempre kayo dapat ang unang makakaalam. kaya wala sa eskuwelahan. hindi ako makapaniwala na mangyayari ang mga bagay-bagay ng hindi inaasahan. kailangang mataas ang literacy rate.” Pero tipong maganda naman ang kanyang mood sa klase kanina. Kesyo si Mr. “Para tayp maging fully democratic. Sabi niya kangina. Katunaya‟y yung kanyang paboritong paksa ang pinag-uusapan namin. itay at sa mga mahal kong kapatid. ---Nalathala sa Marejada 2006. Nawalan tuloy ako ng ganang mananghalian. Si Mrs. Para naman akong g.. ang bawat hakbay ay para sa inyo.go na isip nang isip kung ano na naman ang sasabihin nito sa akin. hindi tayo magiging . '07 9:37 PM for everyone ni Jun Cruz Reyes “See you in my cubicle after lunch.” (Sinabi na yon ni Rizal) “May sapat na communication system ang pamahalaan at may mataas na moralidad ang mga mamamayan. The Official Literary Folio of Ateneo de Zamboanga University Tags: maikling kwento 2 comments share Utos ng Hari Feb 1. kung kailan ako absent ay saka ka magbibigay ng quiz. ang normalization process sa gobyerno. Hindi naman maikatwirang “Paano „ko di masi-5. dapat niyo lang malaman na… na hindi ako ga-gradweyt itong taon.Yung kanyang dazzling Malaysian at ang kanyang paboritong pabango. Saka pag sinabi ko naman ang gusto kong sabihin. Moral Character kanginang matapos ang klase..

Sana‟y di nauso ang grade. bakit kailangang pahabain pa? Bagsak kung bagsak. problema ba „yon? Kung 5. Kickout. Si Jojo lang ako kung ang walang sinabi kong teachers ang tatanungin. Talagang sawa na akong mag-aral. Magkauno lang. Halimbawa‟y bakit hindi umpisahan sa economic condition ng bansa. hindi ako si Recto o si Einstein. Kung sa bagay. Nabigla siya. bakit panay “yung conduct mo” at “appearance” ang panakot nila. ibig sabihin noo‟y sarili mo na ang kailangang lokohin. bar flunker pero isa sa kinikilalang constitutionalist ngayon. kahit ako ang masaktan. Konting kumpromiso. rugged at medyo bastos pa raw. sabi ko‟y mas basic ang dapat na pamamaraan sa pagtingin sa problema. Ipaling kung saang sulok ko gustong puntahan. Kay layo ng kahapon sa kasalukuyan. pambihira raw ako. Hindi ko naman maintindihan kung para ano ang pinag-aaralan. Kung graduate naman ako. Talagang gusto kong maghinto. ako ang sikat. normal ang takbo ng pamahalaan.K. Kaya hindi puwedeng tanungin at lalung hindi puwedeng pagsabihan ng mali.” Nang tanungin niya ako. bumagsak sa Physics at grammar school pero big time scientist. di sana‟y di ako mahihiyang pumasok kahit Metro Manila aide. Hindi na naubusan ng ipari-research. gusto kong lagnatin. Grade lang naman. Pag nasa bahay. natural na abnormal ang sistema. At isa pa. ilakad-kaladkarin kahit gustong mamahinga. Ay buhay estudyante. pero ayaw ni Tatay. kahit lulunin ang sariling dila. Kumontra sa kanila. Aral nang aral. . Mga manipistasyon lang ito ng talagang problema. Ano ba ang sama nang bumagsak? Kung si Recto. sino naman ang maniniwalang may kaubrahan nga ako. dedo rin. Kahit teacher niya hindi alam ang theory niya sa relativity. tapos ang usapan. Kung wala kang diploma. Kay ganda sanang isiping hindi ako nakatali sa sintas ng sapatos ng teacher ko na kasama ko sa bawat hakbang. walang isko-scholar ng bayan. Si Einstein. Pero kung maraming dissatisfied. hindi rin naman seminaryo. Pero dito sa eskuwelahan.uncivilized sa western standards. Walang alam kung itanong kung hindi “What is our lesson for today?” Parang mga Diyos na sila lamang ang may monopolyo ng tama. Kung nalalaman lang nila. Pag ang kababayan ko ang magkukuwento. Ay konsumisyon sa buhay. Tumango-tango ka naman para makauno. Aral sa umaga. ako ang bida. matigas ang ulo ko. nakakahiya namang pati trabahong pangmahirap ay pagtiyagaan ko. konting tango at yes man lang. hingan ng experience sa pag-aaplayan ko. Pero hindi naman talaga ako dapat bumagsak. hindi rin basta mataas na literacy rate. aral sa tanghali at aral pa ulit sa gabi. dos na yon o tres. sino bang ama ang matututwang magkaanak ng drop-out. Doon na inabutan ng bell. O. At kung tapos nga. Hindi basta effective communication process. Sa mga kapitbahay namin. singkong maliwanag. pero bakit kailangang isali pati conduct at ayos ng katawan sa usapan? Hindi namn ito military school. Pakisama lang talaga. Kung sabagay. Kung kuntento ang mga tao. Kungbakit naman kasi nauso pa sa mundo ang diploma. Biro mong sa probinsya namin ay ako lang ang nakarating sa Maynila para mag-aral nang libre.

Mrs. Pag nabuko mong hindi nag-aral. maligaya na siya sa buhay. Eraser na lang. Pagsasabihan ka nito ng “What? Iyon lang ang hindi mo pa alam hanggang ngayon? O. walang pakialam sa mundo. lagot ka.n daw. tiis. Itanong mo kay Mr. kuwow.” Sa amin sa barkada. Tapos nagtataka pa kung kangino kami nagmana sa mundo. Pero ang kanyang lihim ay buko na namin. Hindi ka na mga pwedeng magwala. Kesa nga naman maging problema sila sa gobyerno nila. Moral Character.go ka nagtataka pa. panalo pa rin. kesyo masamang mandaya.Ay ang teacher sa mundo. Basta magamit lang biya yung nalalaman niya sa voice and diction.K. Discipline at alam niya ang sagot. Tulad ni Mrs. Bakit. quorom. Kunsumihin ka ba naman araw-araw.. sino naman kaya sa kanila ang pwedeng gawing idolo? Yung teacher ko sa English. ganito raw ang naging takbo ng usapan nina Mrs. I feel though he is brilliant. Yung gaanong sistema ang namana niya sa kanyang lolo. Basta kami ang papel lang namin.. ang mangunsumi ng mapagtiis. dahil ang isasagot nito‟y “Kaya nga ayaw niyang matutuhan n‟yo ang bisyo dahil pinagdaanan niya na yan. dalawa kaming mag-gu-goodbye my school goodbye. bakit ba ginawa pa ng kung sinong hayupak. kung noong araw ay g. masama raw sa katawan ng tao ang alkohol at nikotina. Miss Spermatozoa at Mr. magsesermon muna ng virtue of honesty. Mrs. only my reservation is that. Lahat na yata ng masama at bawal sa mundo ay alam. hindi ka pa rin pwedeng maglibang.. Kickout ako sa kagag. tagapakinig sa kanyang mga sides. Ibig lang niyang palabasin na may dugong bughaw siya. That’s correct. ayun at “Sinasabi ko na nga bang masama sa pag-aaral ang bisyo. Kung bisyo naman ang pag-uusapan. Para patuloy kaming pang-theraphy niya lang. pag naging g. Moral Character sa amin. Si Minyong nama‟y sa kabobohan daw.” . kahit matalo.go rin siya. Para na rin sinabing pag teacher ka na ay pwede. Sarap sanang bukuhin na ang Kastilang napunta rito noong araw ay mga butangero at kriminal sa Espanya.. say qourom. Nang mag-watcher daw ito sa presinto. Mr. Kung paano nila natiyak na dapat nga kaming palayasin sa pinakamamahal naming paaralan. that’s your assignment for tomorrow. tatlong letra lang ang kabisadong basahin. Dahil estudyante ka pa lang. Moral Character (Eraser). E. that Jojo Boy has no sense of deqourum.” ang agad ikakatuwiran ng mga ito. kasalanang mortal ang magturo sa kaeskuwelang nakalimutn ang sagot dahil sa pagkataranta. krimen ang magkodigo at kung anu-ano pa. hindi na siya si Mrs. Gles-ing. At ang kanyang paboritong paksa. bago mag-umpisa ng leksiyon. Antique siyempre yung simbahan (tulad niya at ng kanyang lolo).” Saka niya sasabayan ng bura ang maling nakasulat sa blackboard. di Pilipinas na lang ang bahalang magtiis ng kunsumisyon. yung kaniyang nuno na purong Kastila raw na nagpatayo ng simbahan sa kanilang bayan. Katuwiran daw nito‟y “Anong sama roon. Noon daw nakaraang referendum. Huwag mo nang itanong kung nagdaan din siya sa pagkabata. ang teacher naming morally upright ay biglang nabulag at nabobo. Kung sa pagtitiis ng kunsumi ay sigarilyo at beer ang mapiling pagbuntunan ng sama ng loob. Mathemathician. “Hindi naman korum. Discipline. me magagawa ka ba?” Kaya naman ngayon.

” ang katuwiran nila.” “I will report the matter to his parents immediately. basta na lang pinagsalita. how true.“Only he is stubborn. Pag-bulls eye. Papasok yan sa klase ko nang nakainom. minsan gusto pa mandin akong kulitin sa klase na akala mo‟y mahuhuli niya akong hindi prepared sa lesson ko. para pang nag-iinis at lalapitan ka. di atras siya. “My God.” “Ako rin. Kinuha-kuha nila sa bundok. Ipapaamoy sa iyo ang hininga.” “And he is always absent. Iyon ay kung hindi sila tinatamaan ng mga pinagsasabi ni Minyong. tapos pilit pinaniwalang makasasabay ito sa standard ng exclusive school. para raw . I swear to God that’s true. Tuwang-tuwa silang pagtsismisan ito. Sometimes. Si Minyong kasi ay cultural minority. Hindi naman nagprisinta sa kanila yung tao na rito sa Maynila mag-aral. hindi alam ang sinasabi. Nababaliw raw.” “How true.” “God will punish his naughtiness. baliw talaga.” “Hindi lang yan. i don’t want to give him an excuse slip anymore. “hi-hi-hi-hi” lang ang sagot nila. si Minyong.” “So what is the verdict of the group?” “I could not pass him.” Ang masama ay ang akusayon nila kay Minyong. Tambakan ko nga ng research work. pinaniwalang dito matutuhan ang paghango sa kahirapan ng kanilang tribo. saka ngayon.” “I second the motion. Pah medyo kinabubuwisitan nilang co-teacher ang tinatamaan.

mayroon lamang isang standard ang excellence at wala nang exception “What now?” “Ano pa. “I find him kinda weird lately.” “Saka sila nagkurus ng “Ibagsak. Remember. nang mabalita ang kaso ni Minyong sa eskuwelahan. Ayun. di ibagsak. na-shock silang marinig ang katotohanan. Mauuso ang bobo sa eskuwelahan. humigit kumulang ay nakapagpasiya na sil sa mgiging dulo ng istorya. nang matutong magsalita ang tao. .” “So what shall we do with him?” “Definitely.” “Oo nga naman.” “Excuse me.” „Pero cultural minority yan.” Kung sabagay. Tapos magpapasa tayo ng estudyanteng bobo? Hindi pwede. I could not pass him.” pa. Gagawa tayo ng masamang precedent. Ganito raw iyon. Philippine School of Science and Technology ito.” “And so what?” “Kailangng babaan batin ang standard sa kanya. Sabi ng pangkat ng mga Hari.mahasa nang gayo‟y mawala ang inferiority complex nito.

mga kaiskuwela rin namin.” “Baka „ka mo manunuog pa „yan.” “E kung ipa-confine natin sa mental?” “At sino ang magsu-shoulder ng bill?” Tapos ang kaso ni Minyong bago pa man pasimulan ang deliberasyon.” “Thoughtful „yang batang „yan. talaga namang mahirap „yang klase mo. Tulad halimbawa ng kaso ni Oasis at Armando. At prisintado agad „yan pag nakasalubong ka na maraming dala. Hindi naman sila parating ganoon kabilis magbaba ng hatol.” “Pero mababa „yan sa Physics. Kahit saan ka makita ay panay ang good morning.” “Dapat nga. ikan nga. how i abhor violence. naka manakit pa „yan at maraming madamay.” “Talaga. Paminsan-minsan nama‟y humane sila.” . Uso pa naman sa Maynila ang sunog ngayon. e.” “Sus naman. ito.“Have you considered his case lately?” “Anong gagawin natin sa kanya? Meron ba tayong policy sa ganyang kaso?” “Mabuti siguro‟y pauwiin natin sa kanilang tribo.” “Oh. “Ipasa na natin si Oasis.

kasi matagal umabsent.“How about Armando? Another cultural minority?” “Excuse me. Sit down. pasado na „tong dalawa?” “Approve.” Sabi niya habang nakataas ang isang kilay. Mahirap makipagtalo sa teacher. paalala ko sa aking sarili.” Mahirap talaga sa mundo ang hindi pogi at walang amang duktor. Pero tipong wala siyang balak magshort cut ng sermon. Titigil din pag nagsawa.” “You bet.” Idiniin niya yung your attitude. It is only the mother. Inabutan ko siyang nagsasalansan ng mga libro. Kung bakit kasi hindi na lang ako nagkasakit. Doctor pala ang ama n‟yan. Moral Character matapos aking kumatok at papasukin sa kanyang cubicle. “Come on in. Kaya lang naman „yan mababa. . Konting tiis. The father is an Ilocano who migrated to Mountain Province. Heto na naman kami sa loob-loob ko. Nagkasakit “Ano. He is not a thoroughbred minority.” “Pogi pa talaga. Sana‟y natuloy na ang lagnat ko para wala nang sermunang naghihintay. Regarding our lesson and your attitude in class.” Sabi ni Mrs. Huwag kang kikibo. Ngiti ka lang basta.” “Ang sweet-sweet ng batang „yan. “Jojo. Manang-mana sa Tatay niya. “Called your for two reasons.” “Ipapasa ko yan. ang tao‟y hindi pulos tiyan tulad ng gusto mong palabasin.” kasi.

“They saw you in the chapel last night. alam mo sigurong wala kang pinanghahawakang data. At ngayon. Siya ang teacher kaya ang pakiramdam niya‟y siya lang ang pwedeng tama. Pasasaan ba‟t mauubusan din iyan ng sasabihin. Hayaan mo lang siyangn magsalita nang magsalita. pati pala personal life ko‟y pinakikialaman na rin nila ngayon.” . Panay speculation lang ang pinagsasabi mo at walang katuturan ito sa scientific world. ang part II ng kanyang sermon. Smart aleck!” Yuko na lang ako.” Diyos me. Our lesson is more complicated than you thought. “How young are you Jojo? Speak up. I also don’t like you. mam. What you mean probably is the role of economic determinism in contemporary Philosophy. alam kong tatangu-tango siya sa tuwa.” Sa halip. Iyon ay isang halimbawa ng priori statement. Sana‟y kasing honest din niya ako. Naramdaman ko ang init ng kanyang titig sa aking mukha. sa loob-loob ko. mam. mam. which is all together wrong.” Kahit hindi ko siya tingnan. ang nasabi ko na lang ay “Can i go now. I don’t like your attitude in class. Paalala ko uli sa sarili ko. Bakit hindi ka makigaya?” Huwag mong pansinin.” Ibig pa palang sabihin. Now. “Do you get me?” Tango pa rin ako. may part III pa „tong usapang ito. which I happened to have. Bakit hindi mo gamitin ang power or elite approach? Behavioralism and trend ngayon sa west. Pasok sa kanang tenga.“Walang essence ang pinagsasabi mo kanina. Labas sa kaliwa. Lihim na namang pumapalakpak ang kanyang tenga sa tuwa.” “15. “Good. Napaamo niya ang suwail ng eskuwelahan. ngiti lang. “To be honest about it. Do you get me?” Tumango naman ako. Saka ako bumulong ng “I’m sorry. di sana‟y nasabi ko ring “The feeling is mutual. mam?” “I’m not yet through.

Ano pa ang magagawa ko. “Ligawan mo kaya si Mrs.” sabi ko. Gles-ing sa klase namin kanina?” “Isa pa to. Sana‟y kasing tapang ako ng gusto kong mangyari. anong magagawa ko sa chapel kahit ka may madyik. Gusto ko siyang balikan. di wala sana silang alam.” “E..” “Hayaan mo ang mga hayupak na ya‟t magsasawa rin yan. Gles-ing?” . Moral Character ng kung ano hindi dapat maging ang isang babaeng estudyante.“15 and already you are. walang himalang mangyayari roon. balita nami‟y bida ka na naman. Gles-ing. “Ano ba talaga ang ginawa nyo‟t nagpuputok ang butsi ni Mrs.” yon..” Saka niya dinugtungan ng “I’ll let your mother know about this. kasi naman. kung mababaliw ako tulad ni Minyong. Ano bang masama sa ginawa ko sa chapel? Magkahawak lang kami ng kamay ni Tess. Halos natitiyak ko nang gagawin na naman itong halimbawa ng mga Mrs. Gusto ko na talagang magwala.” bago ako tuluyang lumabas ng kanyang cubicle. Masama ba „yon? Siguro ang masama‟y kung bakit biglang napasyal si Mrs. tiyak na halos pumasok ang dila sa ilong sa pagbabando ng kanyang scoop. di suntok na lang sa hangin at magbubulong na balang araw. Si Mrs.” sabi ko. Nasa lobby ang mga kabarkada kong alaskador. Kawawang Tess. pero natitiyak kong ipagtataka nila kung bakit. “Jojo.” “Tigil. Alam mo nang teritoryo ng mga santo “Kung nagmu-motel kayo. pa chapel-chapel pa kayo. siguro‟y hindi nila ikatutuwa. Gles-ing sa chapel nang ganoong oras ng gabi. Gusto kong isambulat sa mukha niya ang lahat ng hinanakit ko sa mundo.

kung buhay siguro si Beethoven at kukuha ng eksamen sa eskuwelahan. Masama ba „yon? Para nagsumpaan lang kami sa harap ng altar na hindi maghihiwalay kahit ako ma-kick out. isa ka pa. kahit paano‟y masaya.. mabisyong tao yan. Philippine School for Science and Technology ito.” Saka sila nagtawanan.” Buwisit na buhay ito. Bawal ang lasenggo sa klase.“Tar. Robinson yon. kahit sa paglilibang ay mga teachers ko pa rin ang nakikita. tapos pakikitunguhan at ituturing na tao ang isang kung sinong bukod sa tamad magbihis ay madalang pang maligo? Si Einstein kaya? Hindi rin pwede. yung dalawampung taon sa serbisyo. ang eskuwelahan ng mga magiging scientists balang araw.” yaya ko sa kanila. “Ano ba talaga ang ginawa mo sa chapel?” “Ano pa. “Malay mo. E. Buti pa sila. Akala mo‟y hindi nakipag-holding hands noong mga bata. Kung gaano kabilis ang boto ng beer ay ganoon din kabilis ang oras. Saka pinabuntunan ng one for the road. nabuntis na. Bakit ba ayaw nilang makakita ng katotohanang iba kaysa kinagisnan nila? Bakit ba kasi gusto nilang maging kamukha nilang lahat ang tao sa mundo? Dahil ba sa kanilang palagay ay sila ang nakadiskubre ng mina ng talino at tama. alaskado na naman ako. Nakitawa rin ako kahit naiinis na ako sa buhay. isang taong karanasang pinatagal ng dalawampung taon? Ngayon ko lang naiisip. “Tara na lang sa Cubao.. Di holding hands. Sobra na ito..” “Sila kaya. si Maxim Gorky kaya. Bukod sa wala siyang unit sa English ay wala rin siyang diploma sa education. pwede kayang magturo ng comparative literature rito? Sa palagay ko‟y hindi rin. Kabastusan na ba iyon? Bakit kasi ang dudumi ng isip nila. paano naging tao?” “Nagtinginan lang. ang ibig lang sabihin. kaya wala nang natira sa amin para diskubrihin? Pero hindi ba yung tinatawag nilang expertise. baka lalong malahing Mrs.” Saka sila nagtawanan. Yung isang round ng beer ay nasundan ng isa pa nga at isa pa ulit. ang greatest Russian writer para kay Chekhov at Tolstoy.o. . Ako yata. kahit bilang estudyante o teacher ay titak na hindi siya tatanggapin.

for adults lang kasi yon. Mrs. papapasukin kaya sa gate pa lang? Hindi pwede. Ay. where is your data. hindi na maiino yon. Kung sa bagay. Sino nga ba naman si Jojo sa kanila na “isang kung sino lang. Nasa Pilipinas lang pala ang mga living saints. Alin kaya ang mahalaga. Si Virgin Mary ay asawa ng hamak na karpintero. Noong gabing mahuli kami ni Tess ni Mrs. Yun ang proper sa kanila. Mrs.” Saka kung magsermon dito si Christ. Discipline at kanilang mga katribo.” . English. Ang hindi nila naging kamukha ay agad nilang napapansin. kay lakas ng loob. gawang Rustan. kasali kami. Yun bang parang a-attend sila ng party. White polo shirt at black pants (pagdisentihin mo si Kristo). tapos nakasandalyas pa. ganito ang sasabihin nila. braso at mga daliri. kailangang humahalimuyak din sila sa bango.” At para talaga mapansin. ang kapalaran ng Pilipinas o ang moral character? Yung kapalaranng Pilipinas pwedeng isugal. at Mr. ang bastos naman ng appearance. at Ph. “Imagine.Si Kristo kaya kung mabhuay ulit at magpunta sa Science? Maestro raw siya kahit walang M. ang magturo? Para silang hindi naging bata.” Noon kayang mga estudyante pa sila. Sa kanilang ganda at ningning. talagang nakatataranta. Spermatozoa. English. dibdib. Yun bang ang tipo ng tela ay mapapansin agad at mapagsasabihang “Ang ang ganda. Para bang nang ipanganak sila‟y alam na nila ang lahat ng bagay. Bakit hindi ka makigaya?” Siguro kaya sa sabsaban na lang ang napiling birth place niya. iba na ang usapan. dahil kung sa Science siya ipapanganak. baka mabuko lang siya ng “Who is your authority. sense of propriety at dequorum. baka ma-shock pa ang mga ito. Baka akala nila‟y biru-biro ang maging estudyante. si Alma Moreno o si Elizabeth Oropesa ay hindi naman pwedeng pagpasiyahan. Maano kung anak siya ng Diyos. Naiisip ko tuloy kung propriety rin yung tawag sa mga teacher kung makadamit civilian sila kapag Miyerkules. leeg. English.D. Kaya siguro nila tinakpan ang kahubdan ni Kristo sa pelus na nangingintab sa dami ng borloloy. Yun kayang conduct nila sa klase noong araw ay panay uno? Kung talagang hindi sila nagkakamali. Yung parang walking pharmacist. saan mo nabili? Siguro ang mahal ano?” Na sasagutin naman ng kausap na “Mura lang yan. Mr. Ininsulto raw ito ng mga Hudyo kaya ipinako nang hubo sa krus. Moral Character o ni Mrs. Long hair. Yung barkada. Moral Character. nakapasa kaya sila sa Science? Scholar din kaya sila? Pero bakit naging teacher lang sila sa loob ng mahabang panahon? Iyon lang kaya ang alam nila sa buhay. wala naman siyang sense of dequorum.A. Pero naiinsulto sa hubo ang mga Mrs. hindi nag-aahit. Mathemathecian. Ops. mababago ang kasaysayan ng Kristiyanismo sa mundo. pero sa bikas niya ngayon ay nistulang peacock at X‟mas tree na rin siya. Clean cut (pagsuklayin mo si Einstein). Pati nga ang kanyang luha ay ginawang perlas. nakadi-jingle mag-isip. noon ko lang napansin ang ayos ni Kristo. Palagay ko. “Lagyan kaya natin ng thumb tacks yung upuan ni Mrs. Ang taong naniniwala sa sarili ang gusto nilang lapastanganin. para kang nanakita ng X’mas tree sa isang mahal na araw. Alin na lang kaya ang pwedeng pakialaman? Saan kaya pwedeng maging bida sa mundo? Buti pa referendum. Saka kukulayan ng brilyante ang tenga. pero kung sino ang mas seksi. behavioralism na ang trend ngayon sa west. English. dapat itong i-report agad sa Santa Papa sa Roma. kung makasalubong siya roon ni Mrs.

issue rin ito ng human rights. ang kapalaran ng mga sinasadistang estudyante. Sa Diyos na lang kaya ako susulat? Pero nasa lahat ng lugar at sulok daw ito. pero mahirap namang um-Ingles. Kailangang magsalita na ako. Aurora S. 2002 . Mega-Jesta Prints.” siguro‟y dahil wala na siyang langit o lupang pwede pang ipamana sa iba. paano ako nito mapapansin? Mag-report kaya ako kay Carter. Pero sa ngayon. idi-jingle ko na lang muna ang sama ng loob. ako kaya. Inc. kaya tiyak na alam na Niya ang problema ko.” “Wanted pen pal. tapos ipasasagot pa ito sa kanya sa kasaysayan.” “Alpha Phi Omega. Usbong: Wika at panitikan 4. -###Sanggunian: Cordero. kanino pwedeng magreklamo? Sulatan ko kaya si Valencia? Baka naman sagutin ako nito ng “Uminom ka ng kape. baka ako mabaliw. Ayaw kong maging Minyong. ayaw kong maging bato.” Magrereklamo rin ako sa pader kung kailangan. Maliit ang comfort room kung doon ko isusulat ang aking mga sumbong. “What you’re holding now is the future of the fatherland. Ayaw kong maging robot. Marami na roong mauna. you shall be great. basta tao lang ako. & Magbaleta. Corazon G.” “Ibagsak ang pasismo.” Buti pa sila at nakukuhang ngumisngis..” “IF you can reach this high.” “LABAN. hanggang may makabasa at makarinig ng aking sumbong. biro mong problemahin nito pati kapalaran ng Pilipinas. Bakit nga pala sa sermon on the Mount of Sinai wala yung “Blessed are the poor students for they shall inherit.“Di aaray „yun!” “Hi-hi-hi.” Si Marcos kaya? Santambak ang problema nito sa buhay. Saka interesado lang ito sa giyera na naluluma sila.. Hindi baleng drop-out.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful